Your SlideShare is downloading. ×
0
Morfologia 2012 produkty: morfemy
Morfologia 2012 produkty: morfemy
Morfologia 2012 produkty: morfemy
Morfologia 2012 produkty: morfemy
Morfologia 2012 produkty: morfemy
Morfologia 2012 produkty: morfemy
Morfologia 2012 produkty: morfemy
Morfologia 2012 produkty: morfemy
Morfologia 2012 produkty: morfemy
Morfologia 2012 produkty: morfemy
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Morfologia 2012 produkty: morfemy

2,592

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
2,592
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. MORFOLOGIA:  MORFY Konrad  Juszczyk  -­‐  LINGWISTYKA  2012 MORFOLOGIA:  PROCESY  -­‐  PRODUKTY  sobota, 24 marca 12 1
  • 2. WYRAZ a MORFEM MORFEM   to   (najmniejsza)   jednostka   języka,   która   posiada   znaczenie   i   występująca   w   wypowiedziach  samodzielnie  (wyraz)  lub  nie. WYRAZ   to   jednostka   języka,   która   posiada   znaczenie   i   występuje   w   wypowiedziach   samodzielnie   w  mowie:  jako  ciąg  głosek  odzielony  pauzami w  piśmie:  jako  ciąg  liter  oddzielony  spacjami WYRAZ  składa  się  z  1  lub  kilku  morfemówsobota, 24 marca 12 2
  • 3. Klasyfikacja morfemów nieciągłe   STRUKTURALNA ciągłe (circumfiksy) domyśl  się domyśl  się gramatyczne   leksykalne     FUNKCJONALNA (rdzenne/główne) (afiksalne/ poboczne) gramatyczne   gramatyczne   leksykalne     leksykalne     FUNKCJONALNA (rdzenne/główne) (rdzenne/główne) słowotwórcze   fleksyjne   swobodne związane SAMODZIELNOŚĆ swobodne związane swobodne związane dom domu że domu DYSTRYBUCYJNA prefiksy   prefiksy posTiksy interfiksy sufiksy sufiksy   fleksyjne słowotwórcze słowotwórcze fleksyjne słowotwórcze najlepszy wyskok jakiś listonosz pisarza pisarzsobota, 24 marca 12 3
  • 4. ciągłe i nieciągłe Morfemy  afiksalne  są  zwykle  ciągłe,  a  jeśli  są   rozdzielane  przez  inne  morfemy  leksykalne  jak gekauft  lub  rozmyślać  się  lub  domyślać  się to  nazywany  jest  morfemem  nieciągłym  (circumfiks).Morfemy  ciągłe  to  nieprzerwane  ciągi  fonemów: gekauft  lub  rozmyślać  się  lub  domyślać  się dom-­‐  lub  pis-­‐  lub  krzesł-­‐  lub  -­‐ek  lub  -­‐eszMorfem   zerowy   nie   jest   reprezentowany   przez  żaden  fonem  -­‐  o  ile  wyróżnienie  go  ma  sens;).sobota, 24 marca 12 4
  • 5. swobodny i związany MORFEM  swobodny  występuje  samodzielnie: chleb,  piec  (jako  czasowinik  lub  rzeczownik)  ... MORFEM   związany   występuje   wraz   z   innymi   morfemami  związanymi  lub  swobodnymi. chlebek,  piecyk,  pieczesz Morfem   związany   jest   nazywany   także   pobocznym   lub   afiksem   i   wyróżnia   się   ich   rodzaje   zależnie   od   pozycji  w  wyrazie.   Morfem   swobodny   połączony   ze   związanym   bywa   nazywany  głównym  lub  rdzeniem  (zniekształconym).  sobota, 24 marca 12 5
  • 6. leksykalny i gramatyczny (słowotwórczy i fleksyjny) Morfem  leksykalny  (główny  lub  rdzenny)  ma  znaczenie   poza-­‐językowe  (dotyczy  zdarzeń,  zjawisk  i  innych  idei).   pies,  list,  bieg   Morfem   gramatyczny   ma   znaczenie   językowe,   czyli   dotyczy   relacji   pomiędzy  wyrazami  i  może  być  słowotwórczy  lub  fleksyjny.   Morfemy  gramatyczne  poboczne  (związane)  zwane  są  afiksami. piesek,  listowy,  biegacz  i  pieskiem,  listem,  biegiem Swobodny   morfem   leksykalny   (główny)   połączony   ze   związanym,   gramatycznym  (pobocznym)  staje  się  także  morfemem  związanym. Swobodny  morfem  gramatyczny   to  np.  że,  czyli   wyraz   funkcjonalny,   niewystępujący  samodzielnie  jako  osobna  wypowiedź  (zdanie);   Związany   morfem   gramatyczny   to   każda   końcówka   fleksyjna   wyrazu  i  stąd  inna  jego  nazwa  –  morfem  fleksyjny.sobota, 24 marca 12 6
  • 7. AFIKSY PRZEDROSTEK  przed  morfemem  głównym  -­‐  wyskok pisarza  -­‐  PRZYROSTEK  po  morfemie  głównym   jakikolwiek,  jakiś  -­‐  POSTFIKS  po  przyrostku  jaki~ listonosz  -­‐  INTERFIKS  pomiędzy  morfemami  głównymi Przedrosktki  i  wrostki  są  w  polszczyźnie  zwykle  słowotwórcze,   a  przyrostki  są  fleksyjne  (paradygmat  odmiany)  lub  słowotwórcze. W  innych  językach  afiksy  mogą  pełnić  także  inne  funkcje.sobota, 24 marca 12 7
  • 8. AFIKSY w ARABSKIM napisałem katabtu -a-a-tu qataltu zabiłem napisałeś katabta -a-a-ta qatalta zabiłeś napisał kataba -a-a-a qatala zabił k-t-b q-t-l W  językach  semickich  (arabski  czy  hebrajski)  występują  morfemy  złożone   z  przerywanego  ciągu  spółgłosek  (rdzenie)  oraz  samogłosek  (afiksy).   Rdzenie  niosą  znaczenia  leksykalne,  a  afiksy  (transfiksy)  gramatyczne. Oboczności  arfiksów  są  zdeterminowane  sąsiedztwem  innych  głosek.sobota, 24 marca 12 8
  • 9. ALLOMORFIA Różne  formy  morfemów  związanych  nazywa  się  allomorfami. Allomorfy  niosą  podobne  znaczenia  leksykalne  albo  gramatyczne. Różnice   fonologiczne   są   zdeterminowane   sąsiedztwem   innych   morfemów   (dokładniej   fonemów   występujących   w   tych   morfemach),  które  powodują  wymianę  fonemów  na  inny  fonem. Wymiany   te   naywane   są   alternacjami   morfonologicznymi     (obocznościami)  i  można  je  opisać  w  ramach  reguł  morfofonologii. Morfy  danego  morfemu  pozostają  względem  siebie  w  dystrubucji   komplementarnej,   czyli   występują   różnych   otoczeniach   morfonologicznych   (Wróbel   2001:59-­‐60).   Podobnie   w   fonologii:   pozycyjne   warianty   fonemów   nie   występują   w   tym   samym   otoczeniu  fonologicznym  w  danym  języku.  Przykłady  allomorfii: las:lesie;  wiara:wierze;  światło:świetle;  anioł:aniele;  wiozły:wieźlisobota, 24 marca 12 9
  • 10. SUPLETYWIZM francuski avoir mieć eu miał hiszpański ir iść fue poszedł niemiecki ist jest are są angielski go iść went poszedł polski dobrze lepiej polski człowiek ludzie polski rok lata polski brać wziąłemWyrazy  o  zbliżonym   znaczeniu  leksykalnym,   ale   różnym  znaczeniu  gramatycznym   mogą  mieć   zupełnie  odmienną  formę  w  wyniku  historycznych  przemian  językowych  (formy  nakładają  się  na  siebie).  Zjawisko  to  nazywane  jest  supletywizmem  językowym  lub  suplecją  i  dotyczy  zwykle  częstych  i  krótkich  wyrazów.sobota, 24 marca 12 10

×