Lingwistyka 27 leksykologia kognitywna

2,565
-1

Published on

Wreszcie wyjaśniam jak to się dzieje, że doświadczenie narzuca nam rozumienie naszego działania.

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
2,565
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Lingwistyka 27 leksykologia kognitywna

  1. 1. SEMANTYKA 5: METAFORA I METONIMIA METAFORA  i  METONIMIA PROTOTYP  i  PERYFERIA przykłady  sieci  radialnych Wstęp  do  językoznawstwa  (kognitywnego;) Konrad  Juszczyk  -­‐  Instytut  Językoznawstwa (propozycje  podejścia  prototypowego) WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 1
  2. 2. It’s  the  experience,  stupid!* Doświadczenie,  głupcze! • Działanie  daje  doświadczenie.  Podaj  przykład,  no?     • Nazywanie  rzeczy,  zjawisk,  zdarzeń  i  przeżyć  to   wskazywanie  na  wybrane  cechy  doświadczenia. • Potrafimy  przenosić  doświadczenia  z  działań   wcześniejszych  na  nowsze  i  dostosować  się. • Dialog  to  dzielenie  (sharing)  się  doświadczeniem. Komunikujemy  innym  to,  czego  doświadczyliśmy   wcześniej  i/lub  doświadczamy  tu,  teraz,  razem. * Tytuł jest celowym nawiązaniem do hasła Clintona: It’s the economy, stupid!, czyli Ekonomia, głupcze! http://en.wikipedia.org/wiki/Its_the_economy,_stupid albo GOOGLE: głupcze (inspirujący przegląd) WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 2
  3. 3. Znaczenie  zdania   wg  Lakoffa  i  Johnsona • Dla  nas  znaczenie  zależy  od  rozumienia.   (a  rozumienie  zależy  od  doświadczenia!) • Zdanie  nic  nie  może  dla  nas  znaczyć,  jeżeli  go  nie  rozumiemy.   (a  żeby  zrozumieć  potrzebujemy  doświadczeń  albo  wiedzy) • ZNACZENIE  ZDANIA  rozumiemy  dzięki  naszym  DOŚWIADCZENIOM  i   postrzeganiu  znaczeń  za  pomocą  doświadczeń  z  różnych  domen.   • Nie  istnieje  nic  takiego,  jak  znaczenie  zdania  samo  w  sobie,  niezależnie  od   ludzi.  (to  właściwie  jest  zasada  antropiczna  w  językoznawstwie,  prawda?) • Gdy  mówimy  o  znaczeniu  zdania,  zawsze  jest  to  znaczenie  dla  kogoś,  dla   rzeczywistej  osoby  czy  dla  (...)  typowego  członka  wspólnoty  językowej. Metafory w naszym życiu (1988: 212) WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 3
  4. 4. METAFORYZACJA • Istotą  metafory  jest  rozumienie  świata  przez  doświadczanie   pewnych  rzeczy  za  pomocą  pojęć  dotyczących  doświadczeń   związanych  z  inną  rzeczą  (przenosimy  to,  co  jest  podobne). • Pojmujemy  przedmioty  za  pomocą  pojęć,  których  cechy   przenosimy  z  doświadczeń  z  działań  na  innych  przedmiotach. • Czujemy,  myślimy,  mówimy  i  działamy,  bo  odwołujemy  się   do  własnych  doświadczeń  i/lub  do  cudzych  w  komunikacji. WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 4
  5. 5. Podobne  jest  prototypowe mniej  podobne  –  peryferyjne • Słowa  w  języku  naturalnym  są  wieloznaczne. • Znaczenia  są  mniej  lub  bardziej  prototypowe. • Prototypowe  przedmioty  w  danej  kategorii  mają  zwykle   najwięcej  cech  pojęcia,  bo  są  najczęściej  spotykane. • Peryferyjne  przedmioty  w  kategorii  mają  mniej  cech   zgodnych  z  prototypem,  bo  są  rzadsze  i  mniej  (proto)typowe. Tabakowska, E. 2001. Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 5
  6. 6. METAFORA  a  METONIMIA rozszerzanie  i  zawężanie • Metonimia  to  określanie  rzeczy  poprzez  wskazanie  jej   części  zamiast  całości  lub  jej  cechy  zamiast  całości.   Metonimia  jest  motywowana  obiektywnie  (fizycznie) • Metafora  to  określanie  rzeczy  poprzez  wskazanie  innej,  która   jest  w  pewnym  stopniu  do  jej  podobna,  przez  porównanie. Podobieństwo  jest  tam,  gdzie  je  dostrzegają  użytkownicy  języka. • Znaczenia  słów  możemy  rozszerzać  lub  zawężać  właśnie  dzięki metaforyzacji uszczególnieniu metonimizacji   uogólnieniu Tabakowska, E. 2001. Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 6
  7. 7. Sieć  radialna  znaczeń  słowa  SZKOŁA  w  tabeli   uogólnienie (rozszerzenie) lekcje kierunek  w  nauce  (nurt) sposób  działania Szkoła  zaczyna   Praska  szkoła   W  tym  temacie   się  już  o  08:00. fonologiczna są  dwie  szkoły.metonimia metafora budynek  tej  instytucji instytucja  oświatowa zmuszanie  do  wysiłku Wyniki  egzaminów  wiszą   Od  lat  jest  dyrektorem   Dopiero  na  obozie   w  hallu  naszej  szkoły. naszej  słynnej  szkoły. dadzą  ci  szkołę. uczelnia  lub  uniwersytet uczniowie  /nauczyciele rodzaj  kursu Po  maturze  studiował  na   Szkoła  wychodzi   Szkoła  rodzenia. Wyższej  Szkole  Bankowej. dziś  do  kina. Szkoła  prawa  jazdy. uszczegółowienie (zawężenie znaczeń) Tabakowska, E. 2001. Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 7
  8. 8. Rodzaje  relacji  (65) SEMAZJOLOGIA   ONOMAZJOLOGIA   RELACJE  POJĘCIOWE (znaczenia  1  słowa) (pojęcia  i  wyrażenia) HIERARCHIA rozszerzenie uogólnienie  (zwierzę) (hiperonimy  i  hiponimy) zawężenie uszczegółowienie  (jamnik) PRZYLEGŁOŚĆ metonimiczne  rozszerzanie   metonimia  pojęciowa (fizyczna,  czyli znaczeń  danego  słowa AUTOR  zamiast  DZIEŁA obiektywna;) PODOBIEŃSTWO metaforyczne  rozszerzanie   metafora  pojęciowa (dostrzegane  lub  nie) znaczeń  danego  słowa MIŁOŚĆ  to  PODRÓŻ zależnie  od  doświadczeń Tabakowska, E. 2001. Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 8
  9. 9. Organizacja  doświadczenia • Językoznawcy  kognitywni  opisują  sposób  w  jaki  doświadczenie   (kultura  i  komunikacja)  wpływa  na  język  i  postrzeganie  świata. • Jakie  są  mechanizmy  wiązania  poszczególnych  doświadczeń? • Metafora  powstaje  przez  zwrócenie  uwagi  na  podobieństwa  znaczeń Wyobrażenia  o  przeżyciach  i  przedmiotach  są  kojarzone  przez  ich  cechy. • Metonimia  rodzi  się  z  postrzegania  części  wyobrażenia  zamiast  całości.1 • Prototyp  to  efekt  nieregularnego  rozkładu  doświadczeń  w  czasie  oraz   sytuacjach,  w  jakich  się  spotykamy  ze  znaczeniami  różnych  wyrażeń.2 • Mapowanie  (blending)  to  przenoszenie  i  kojarzenie  doświadczeń  z   różnych  domen,  sytuacji,  spotkań,  działań  czy  dialogów  i  tak  dalej.3 • Językoznawcy  kognitywni  zauważyli,  że  struktura  wiedzy  o  świecie,  czyli   znaczenia  wyrażane  językiem  i  wiedzy  o  języku,  ma  podobną  strukturę  i   nazwali  ją  DOŚWIADCZENIOWĄ,  bo  opiera  się  na  DOŚWIADCZENIU! 1Tak,  metonimię  można  definiować  jako  rodzaj  metafory,  o  czym  wspominają  Lakoff  i  Johnson.  2O  tym  przeczytasz  u  Wimgensteina  (podobieństwo  rodzinne).   3Blending  to  teoria  Fauconniera  i  Turnera  zwana  po  polsku  teorią  amalgamatów  lub  przestrzeni  mentalnych.  Jest  równie  mocna  jak  teoria  Lakoffa  i  Johnsona. WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 9
  10. 10. Prezentacje  do  przejrzenia: http://www.slideshare.net/Linguist WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 10

×