• Save
Kogni2012 9-akwizycja
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

Kogni2012 9-akwizycja

on

  • 5,195 views

 

Statistics

Views

Total Views
5,195
Views on SlideShare
1,622
Embed Views
3,573

Actions

Likes
3
Downloads
0
Comments
0

1 Embed 3,573

http://lingwistyka.pbworks.com 3573

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Kogni2012 9-akwizycja Presentation Transcript

  • 1. Akwizycja  języka  u  dzieci: przegląd  ponad  pół  wieku   teoretyzowania  i  badania DR KONRAD JUSZCZYK ZAKŁAD PSYCHOLINGWISTYKI INSTYTUT JĘZYKOZNAWSTWA WYDZIAŁ NEOFILOLOGII UAM JĘZYKOZNAWSTWO KOGNITYWNE 2012/2013: 9sobota, 5 stycznia 13 1
  • 2. Spis treści • Akwizycja  a  nauka  języka  i  języków • Czynniki  wpływające  na  akwizycję • Konteksty  badań  rozwój  języka  u  dzieci • Rozwój  badań  nad  rozwojem  języka • 4  problemy  w  badaniach  akwizycji  języka • Behawiorystyczna  teoria  Skinner’a • Krytyka  teorii  behawiorystycznychsobota, 5 stycznia 13 2
  • 3. Spis treści • Natywistyczna  teoria  Chomsky’ego   • Krytyka  teorii  Chomsky’ego • Podejście  społeczno-­‐interakcyjne • Kompetencja  komunikacyjna • Model  oparty  na  uzusie  językowym • Jak  dorośli  dostrajają  się  do  dzieci? • Child  Data  Base  Exchange  System • DEB  ROY:  nagrania  3  lat  życia  synasobota, 5 stycznia 13 3
  • 4. Akwizycja a nauka języka i języków • Termin  akwizycja  to  zapożyczenie  z  angielskiego   -­‐  acquisiVon:    przyswajanie  lub  nabywanie  czyli: • Spontaniczne  nabywanie  kompetencji  językowej  i   komunikacyjnej  w  określonym  języku  (L1  lub  L1  i  L2). • Termin  nauka,  a  także  uczenie  się  i  nauczanie  to: • Stosowanie  specjalnych  zabiegów  (np.  powtarzanie)   w  celu  świadomego  opanowania  struktur  językowych. • Oznaczenia  L1,  L2  (L3  ...)  dotyczą  kolejnych  języków: • L1  –  ojczysty,  nabywany  (przyswajany)  przez  dziecko,   • L2  –  obcy,  nauczony  (uczony)  później  jako  kolejny  języksobota, 5 stycznia 13 4
  • 5. sobota, 5 stycznia 13 5
  • 6. Konteksty badań rozwój języka u dzieci • JĘZYKOZNAWCZE:   jaki   jest   związek   prawidłości   rozwoju   językowego  z  prawami  zmian  językowych  i  historycznych? • PSYCHOLOGICZNE:   dziecko   nabywa   umiejętności   posługiwania   się   złożonym   systemem   znakowym;   rozwój   językowy   w   odniesieniu   do   innych   dziedzin   (poznawczy,   emocjonalny,  osobowości,  społeczny) • ANTROPOLOGICZNE   i   EWOLUCYJNE:   nabywanie   języka   u   dziecka  a  powstawanie   języka  u  ludzi,  czyli  ontogeneza  versus   filogeneza  języka  naturalnego   • PEDAGOGICZNE:   opis   normalnego   rozwoju   języka   jest   podstawą   wyznaczenia   norm   rozwojowych   i   metod   diagnostycznych  oraz  terapeutycznych  czy  logopedycznych...sobota, 5 stycznia 13 6
  • 7. Rozwój badań nad rozwojem języka Od   czasów   faraonów   do   czasów   nowożytnych   próbowano   m.in.   ustalić   jak   dzieci   rozwijają   język   poprzez...  pozbawianie  ich  kontaktu  z  ludźmi. Do  XIX  wieku:  obserwacje  i  rozważania  filozoficzne   XIX  w.n.e.:  pierwsze  prace  empiryczne  w  postaci   biografi  i  dzienników;  próba  powiązana  rozwoju   dzieci  z  darwinowską  teorią  ewolucji  człowieka; XX:  powstanie  psychologii  i  językoznawstwa  oraz   psycholingwistyki  w  drugiej  połowie  XX  wieku  sobota, 5 stycznia 13 7
  • 8. Akwizycja  języka  u  dzieci: przegląd  ponad  pół  wieku   teoretyzowania  i  badania natywizm,   językoznawstwo   konstruktywizm  i   behawioryzm mentalizm,   kognitywne   komunikatywizm generatywizm (emergentyzm) 60/70:  Bruner,   80/90/2000  ...:   1959:  Chomsky   1957:  Skinner Hymes,  Slobin   MacWhinney,  Lieven,   (później:  Pinker) Tomasello,  Langacker, (Wygotski) eksperymenty   introspekcja,    introspekcja,  obserwacje,  na  zwierzętach  i   teoria  formalna,   dzienniki  mowy,  eksperymenty,  obserwacje  ludzi idealizacja korpusy  nagrań,  neurobrazowanie   funkcjonalizm formalizm powrót  do  funkcjonalizmusobota, 5 stycznia 13 8
  • 9. 1934 1934:  Wygotsky  –  Myślenie  i  mowa 1957 1957:  Skinner  –  Verbal  Behavior 1958:  Chomsky  –  A  Review  of  B.  F.  Skinners  Verbal   1958 Behavior 1972 1972:  Hymes  –  Models  of  the  interacBon  of  language  and   social  life. 1983 1983:  Bruner  –  Childs  Talk  (zestawienie  publikacji  z  lat  ’70) 1984 1984:  MacWhinney  –  baza  nagrań  mowy  dzieci  CHILDES   1991 1991:  Langacker  –  Concept,  Image,  and  Symbol. 2003 2003:  Tomasello  –  ConstrucBng  a  Language:  A  Usage-­‐ Based  Theory  of  Language  AcquisiBon 2010 2010:  Roy  –  New  Horizons  in  the  Study  of  Child  Language   AcquisiBonsobota, 5 stycznia 13 9
  • 10. 4 problemy akwizycji języka: myśl i mowa dorosłego i dziecka K  t  o  ? DOROSŁY DZIECKO Co  robi? ukształtowana   rozwój  wiedzy   MYŚLI   wiedza  języka   językowej   (umysł) i  umiejętności   i  umiejętności   komunikacyjne komunikacyjnych wypowiedzi   wypowiedzi   MÓWI skierowane   skierowane  do   (język) do  dziecka siebie  i  dorosłegosobota, 5 stycznia 13 10
  • 11. komunikacyjne komunikacyjnych wypowiedzi   wypowiedzi   MÓWI skierowane   skierowane  do   (język) do  dziecka siebie  i  dorosłego K  t  o  ? DOROSŁY DZIECKO Co  robi? Skinner:  behawiorystyczna  teoria  uczenia  się  przez   warunkowanie  to  analiza  wpływu  wypowiedzi   dorosłych  na  rozwój  języka  i  wypowiedzi  dzieci i  ignorowanie  czynników  umysłowychsobota, 5 stycznia 13 11
  • 12. Behawiorystyczna teoria 1934 rozwoju języka Skinner’a 1957 1958 • Język  jest  nabywany   przez  powtarzanie  zachowań   –  reakcji  na  bodźce  i  wzmocnienia  (warunkowanie) 1972 • Warunkowanie   klasyczne:   początkowo   neutralny   1983 bodziec   (słowo)   po   wielokrotnym   łączeniu   z   innymi   bodźcami   (obiekt   oznaczany   przez   słowo)   1984 • wywołuje  te  sam  reakcje  co  owe  bodźce. 1991 Warunkowanie   instrumentalne:   zachowanie   jest   środkiem   do   otrzymania   nagrody   –   wzmocnienia,   2003 • więc   dziecko   dostosowuje   swoje   zachowanie   do   sytuacji  i  formułuje  odpowiednie  wypowiedzi 2010 Wzmacnianie  selektywne:  prawidłowe  wypowiedzi   językowe  są  nagradzane,  a  błędne  karane.sobota, 5 stycznia 13 12
  • 13. Krytyka teorii 1934 behawiorystycznych 1957 • 1958 Schemat   bodziec-­‐reakcja-­‐wzmocnienie   nie   opisuje   procesów   umysłowych   dziecka   lub   1972 • dorosłego  uczącego  się  języka  (Chomsky  1958).   1983 Umysł   dla   behawiorystów   to   „czarna   skrzynka”,  czyli  niedostępny  obiekt  badań. 1984 • Trudno   zweryfikować   tezę,   że   błędne   1991 wypowiedzi   dziecka   są   korygowane   a   poprawne  nagradzane  przez  rodziców. 2003 • Suchowierska   i   Kawa   (2008)   twierdzą   jednak,   2010 że   w   ciągu   ostatnich   20   lat   teoria   Skinnera   została  potwierdzona  empirycznie.sobota, 5 stycznia 13 13
  • 14. Chomsky:  natywistyczna  teoria  gramatyki   generatywno-­‐transformacyjnej  to  analiza   mentalnej  reprezentacji  reguł  językowych i  ignorowanie  czynników  społecznych K  t  o  ? DOROSŁY DZIECKO Co  robi? ukształtowana   rozwój  wiedzy   MYŚLI   wiedza  języka   językowej   (umysł) i  umiejętności   i  umiejętności   komunikacyjne komunikacyjnychsobota, 5 stycznia 13 14
  • 15. Noam Chomsky 1934 MIT, Cambridge 1957 publikuje  krytyczną  recenzję  książki   1958 B.  F.  Skinnera:  Verbal  Behavior 1972 Zapronował,   że   reguły   posługiwania   1983 się  językiem  naturalnym  u  ludzi  są: 1984   umysłowe   wrodzone 1991   uniwersalne. 2003 Później  przedstawił  model  gramatyki   2010 generatywnej,  który  rozwija  do  dziś!http://debuinus.deviantart.com/art/Noam-Chomsky-155126536sobota, 5 stycznia 13 15
  • 16. • Dziecko   rodzi   się   z   umysłowym   1934 mechanizmem   przyswajania   języka   1957 (Language   AcquisiBon   Device,   czyli   LAD)   pozwalającym   mu   nabyć   dowolny   język   1958 naturalny.   LAD   jest   odrębny   od   innych   1972 • LAD   to   utajona   wiedza   o   zasadach   modułów  umysłu  (modularyzm  Fodora). 1983 wszystkich   języków,   czyli   gramatyce   1984 uniwersalnej  (universal  grammar,  UG). 1991 Wypowiedzi   przez   LAD   (UG),   który   słyszane   przez   dziecko   są   2003 wspomaga   wybór   zdań   poprawnych   filtrowane   2010 gramatycznie  i  naukę  danego  języka.http://debuinus.deviantart.com/art/Noam-Chomsky-155126536sobota, 5 stycznia 13 16
  • 17. WYKONANIE 1934 WYPOWIEDŹ 1957 1958 STRUKTURA  POWIERZCHNIOWA 1972 FONOLOGIA SEMANTYKA 1983 1984 REGUŁY  TRANSFORMACYJNE 1991 2003 REGUŁY  GENERATYWNE 2010http://debuinus.deviantart.com/art/Noam-Chomsky-155126536 STRUKTURA  GŁĘBOKA   KOMPETENCJAsobota, 5 stycznia 13 17
  • 18. Reguły językowe odnosi się do... idealnego mówcy-odbiorcy w całkowicie jednorodnej wspólnocie językowej, znającego swój język idealnie i na którego - w momencie, gdy wykorzystuje swą wiedzę o języku i dokonuje się aktualnych czynności językowych - nie oddziaływują takie nieistotne gramatycznie okoliczności, jak ograniczenia pamięci, roztargnienie, przesunięcie uwagi czy zainteresowań, błędy (przypadkowe lub charakterystyczne). W normalnych warunkach mówienie ulega wielu, nieraz gwałtownym zniekształceniom, które same przez się nic nie mówią o leżących u jego podstawy schematach językowych. Chomsky, N. 1965. Aspects of the Theory of Syntax To, co się obserwuje, często nie jest ani ważne, ani znaczące, a to, co jest ważne i znaczące, często jest bardzo trudne do zaobserwowania. Chomsky, N. 1966. Logiczne podstawy teorii lingwistycznej, w: Z zagadnień językoznawstwa współczesnegosobota, 5 stycznia 13 18
  • 19. Założenia Chomsky’ego 1934 Chomsky   założył,   że   teoria   języka   powinna   1957 wyjaśniać   ludzką,   umysłową   i   uniwersalną   1958 umiejętność  posługiwania  się  językiem. Celem   teorii   językoznawczej   nie   jest   opis   1972 zdań,   które   występują   w   danym   języku,   ale   1983 opis   reguł,   generujących   poprawne   zdania   (nie  badamy  „języka  w  użyciu”  czy  korpusie). 1984 Reguły   muszą   być   sformalizowane   w   aparacie   1991 matematycznym. Językoznawcy  mają  badać  tylko   2003 zdania  gramatycznie  poprawne. 2010http://debuinus.deviantart.com/art/Noam-Chomsky-155126536 Reguły  mają  być  mentalne,  bo   teoria  języka  ma  dotyczyć  umysłu.sobota, 5 stycznia 13 19
  • 20. Chomsky założył także, że możemy zaobserwować następujące fakty: • Dzieci  słyszą  za  mało  zdań,  by  poznać  reguły  generowania  zdań. • Dzieci  nie  uczą  się  poprzez  naśladowanie  dorosłych  tak  jak   zwierzęta  badane  przez  Skinnera  i  innych  behawiorystów. • ERGO:  nabywanie  reguł  nie  jest  możliwe  poprzez  uczenie   się  od  dorosłych  (tak  zwany  argument  ubóstwa  bodźców) • Dzieci  tworzą  zdania  jakich  nie  słyszały  od  dorosłych  (kreatywność). • Dzieci  wykazują  się  większą  inwencją  niż  gołębie  Skinnera. • ERGO:  reguły  językowe  są  wrodzone  w  ramach  kompetencji  językowej. • Dorośli  nie  poprawiają  błędów  popełnianych  przez  dzieci. • Dorośli  nie  wzmaniają  dzieci  pozytywnie  czy  negatywnie. • ERGO:  reguły  języka  (gramatyki  generatywnej),  są  uniwersalne  (UG).sobota, 5 stycznia 13 20
  • 21. Generatywny model języka • Język  to  zbiór  zdań  gramatycznie  poprawnych! • Zdania  języka  naturalnego  powstają  w  wyniku • łączenia  elementów  (fraz)  języka  w  zdania  jądrowe • przekształcania  zdań  jądrowych  wedle  reguł:     • generatywnych,  transformacyjnych  i  innych. • „Kreatywność”   –   zdolność   do   wytwarzania   (nie)skończonej   ilości   zdań   języka   naturalnego   przy   użyciu  skończonej  liczby  reguł  i  elementów. • Reguły  mają  charakter  rekursywny  –  powtarzalny.sobota, 5 stycznia 13 21
  • 22. Reguły frazowe (EJO/Bobrowski) • Reguły  gramatyczne  stanowiące  część  reguł   gramatyki  transformacyjno-­‐generatywnej. • Jak  zdanie  jądrowe  (z)budowane  jest  z  fraz? • S→NP+VP  sentence  →  noun  phrase+verb  phrase • NP→AP+N  noun  phrase  →  adjecVve  phrase+noun • VP→V+NP  verb  phrase  →  verb+noun  phrase • →  oznacza  „składa  się  z”,  a  +  konkatenację. • R.  przepisywania/substytucji/struktur  frazowych   są  według  Chomsky’ego  językowo  uniwersalne.sobota, 5 stycznia 13 22
  • 23. Krytyka teorii Chomsky’ego • W y k a z a n o , ż e   j ę z y k i   ś w i a t a   s ą   b a r d z i e j   różnorodne,  niż  przewiduje  teoria  Chomsky’ego. • GeneraBve   Grammar   was   created   to   describe   English.   Many   of   the   same   GeneraBve   Grammar   structures   that  are  found  in  English  can  be  found   in   other   Language   -­‐   if   it   is   genera+ve   grammarians   who   are   doing   the   looking.   But   these  structures  may  not  be  found  by  linguists  of   other   theoreBcal   persuasions   because   the   structures   are   defined   differently,   or   not   recognized  at  all,  in  other  linguisBc  theories. (Tomasello,  M.  Language  is  not  an  insBnct.  CogniVve  Development  10:138)sobota, 5 stycznia 13 23
  • 24. Akwizycja języka wg Chomskiego K  t  o  ? DOROSŁY DZIECKO Co  robi? KOMPETENCJA   WRODZONA   MYŚLI   IDEALNEGO   wiedza  językowa   (umysł) MÓWCY-­‐ LAD  (UG) SŁUCHACZA (wypowiedzi  dzieci  lub  dorosłych  są   MÓWI częścią  wykonania  i  nie  powinny   (język) podlegać  badaniu,  bo  to  jest  korpus)sobota, 5 stycznia 13 24
  • 25. Kompetencja 1934 komunikacyjna 1957• Teoria  Chomsky’ego  pomija  aspekt  komunikacji! 1958• Dlatego   Hymes  zdefiniował   nową   kompetencję:   1972 k o m u n i k a c y j n ą ,   b ę d ą c ą   p r z y p a d k i e m   kulturowej. 1983• Etnografia   mówienia   (komunikowania)   Hymes’a   1984 zwraca  uwagę  na  zależność  struktur   językowych   od  czynników  kontekstowych  i  ról  mówiących. 1991• Kompetencja  komunikacyjna  jako  wiedza  o  tym,   2003 co,   jak,   kiedy   i   do   kogo   można   powiedzieć   jest   warunkiem   wszelkich   społecznych   zachowań   2010• językowych.   Uczymy  się  tego  na  drodze  interakcji.sobota, 5 stycznia 13 25
  • 26. Podejście społeczno- 1934 interakcyjne 1957 • 1958 Ludzie   są  biologicznie   (genetycznie)   gotowi   do   nabywania  umiejętności  językowych  na  drodze   1972 interakcji  i  doświadczenia  społecznego. • 1983 Definicja   języka   nie   może   pomijać   jego   funkcji   komunikacyjnej,  a  obok  LAD  musi  działać  LASS: 1984 • Language   Acquisi`on   Support   System   czyli   1991 system   wsparcia   przyswajania   języka   rozumiany   jako   zbiór   kulturowych   strategii   2003 stosowanych   przez   dorosłych,   by   pomóc   i   wspierać  nabywanie  języka  przez  dzieci.   2010 • Czynniki  środowiskowe  wespół  z  kompetencją.sobota, 5 stycznia 13 26
  • 27. Akwizycja języka wg Brunera i innych K  t  o  ? DOROSŁY DZIECKO Co  robi? KOMPETENCJA   WRODZONA   MYŚLI   IDEALNEGO   wiedza  językowa   (umysł) MÓWCY-­‐ LAD  (UG) SŁUCHACZA wypowiedzi  dorosłych  stanowią   MÓWI wsparcie  dla  rozwoju  mowy  dzieci (język) Language  Acquisition  Support  System  sobota, 5 stycznia 13 27
  • 28. Model oparty na uzusie językowym 1934 • 1957 L a n g a c k e r ,   o k r e ś l i ł   teorię  Chomsky’ego  jako   • A  swój  model   Langacker   1958 • określa  jako: minimalistyczną   –   im   • maksymalistyczny   –   1972 • mniej   reguł   i   symboli   u z w g l ę d n i a     tym  lepiej rożnorodność  języka, 1983 redukcjonistyczną   –   • nieredukcjonistyczny   1984 o p i s   w y r a ż e ń   –   zależny   od   wielu     językowych   oparty   różnych   procesów   1991 • głównie  na  składni poznawczych  i  umysłu „ o d g ó r n ą ” –   t o p -­‐ • 2003 „oddolny”   –   zależny   d o w n   –   w i e d z a   od   doświadczenia   j ę z y k o w a   j e s t   2010 dziecka. wrodzonasobota, 5 stycznia 13 28
  • 29. Ronald Langacker pisze, że: • To   nie   system   językowy   jako   taki   buduje   i   interpretuje   innowacyjne   wyrażenia,   lecz   raczej   użytkownik  języka,  który  odwołuje  się  w  tym  celu   dopełnego   wachlarza   dostępnych   mu   zasobów   językowych.  Oprócz  samych  jednostek   językowych   na   zasoby   te   składają   się   również   takie   czynniki   j a k   p a m i ę ć ,   p l a n o w a n i e ,   u m i e j ę t n o ś ć   rozwiązywania   problemów,   wiedza   ogólna,   cele   krótko  i  długoterminowe,  jak  również   zdolność  do   r o z p o z n a n i a   fi z y c z n e g o ,   s p o ł e c z n e g o ,   kulturowego  i  językowego  kontekstu. Model  dynamiczny  oparty  na  uzusie  językowym.  w:  Akwizycja  języka  w  świetle  językoznawstwa  kognitywnego,   Dąbrowska,  E.  i  Kubiński,  (red.).  Kraków:  Universitas.  30-­‐114.sobota, 5 stycznia 13 29
  • 30. Język a inne procesy poznawcze • Langacker  (1991)  w  ramach  gramatyki  kognitywnej  zakłada,   że  posługujemy  się  pewnymi  zdolnościami  (tu  tylko  wybór): • formowania  ustrukturalizowanych  konceptualizacji,   które  stanowią  podstawę  znaczenia  słów  języka, • percepcji  i  artykulacji  sekwencji  dźwięków  mowy, • ustanawiania  relacji  pomiędzy  konceptualizacją  a  dźwiękiem, • zauważania  różnic  pomiędzy  pewnymi  strukturami, • ustalania  związków  między  elementami  różnych  domen, • wyróżniania  figury  (gestalt)  na  tle  w  określonej  scenie, • tworzenia  struktur  złożonych  z  prostych  struktur  język.sobota, 5 stycznia 13 30
  • 31. Akwizycja języka wg kognitywistów K  t  o  ? DOROSŁY DZIECKO Co  robi? KOMPETENCJA   MYŚLI   umiejętności   JĘZYKOWA  plus   (umysł) poznawcze KOMUNIKACYJNA Dialog  dziecka  z  dorosłym   MÓWI w  scenach  wspólnej  uwagi (język) (dzielenie  się  doświadczeniem)sobota, 5 stycznia 13 31
  • 32. Kto? DOROSŁY DZIECKO Co  robi? ukształtowana   rozwój  wiedzy   MYŚLI   wiedza  języka   językowej   (umysł) i  umiejętności   i  umiejętności   komunikacyjne komunikacyjnych wypowiedzi   wypowiedzi   MÓWI skierowane   skierowane  do   (język) do  dziecka siebie  i  dorosłegosobota, 5 stycznia 13 32
  • 33. wypowiedzi skierowane do dziecka(mowa dorosłych-do-dzieci, motherese) • Wypowiedzi  odnoszą  się  do  tego,  co  tu  i  teraz • Słownictwo  jest  proste  i  bardziej  konkretne   • Przerwy  między  wyrazami  są  dłuższe   • Zdania  są  krótsze,  prostsze  i  poprawne  gramatycznie • Wymowa  jest  wolniejsza  i  bardziej  staranna     • Artykulacja  głosek  jest  dokładniejsza  (Kuhl) • Wysoki  i  zmienny  ton  przyciąga  uwagę  dziecka • Wypowiedzi  zawierają  sporo  powtórzeń  słów • Schaffer  2005:323  oraz  Gleason  i  Ratner  2005:419sobota, 5 stycznia 13 33
  • 34. Kto? DOROSŁY DZIECKO Co  robi? ukształtowana   rozwój  wiedzy   MYŚLI   wiedza  języka   językowej   (umysł) i  umiejętności   i  umiejętności   komunikacyjne komunikacyjnych wypowiedzi   wypowiedzi   MÓWI skierowane   skierowane  do   (język) do  dziecka siebie  i  dorosłegosobota, 5 stycznia 13 34
  • 35. Obserwacje i dzienniki mowy • Systematyczne   opisy   rozwoju   mowy   na   podstawie   dzienników   mowy   dziecka   prowadzonych   przez   psychologów  i  językoznawców  -­‐  rodziców  badanych  dzieci: • Przez   19   lat   (1885-­‐1904)   Jan   Baudouin   de   Courtenay   (polski   językoznawca)   zapisał   11,5   tysiąca   stron   o   rozwoju  języka  swoich  pięciorga  dzieci • W   latach   60   w   zespole   Szumana   (UJ)   zgromadzono   podłużne   obserwacje   wypowiedzi  dzieci  polskich  wraz   z   zapisem   kontekstu   sytuacyjnego   i   tworzy   opis   rozwoju   słownictwa   dzieci.   (część   tych   danych   jest   w   bazie   CHILDES).sobota, 5 stycznia 13 35
  • 36. Child Data Base Exchange System1934 http://childes.psy.cmu.edu19571958 • Baza   działa   od   1984   roku   i   gromadzi   dane   o   rozwoju   języka   dzieci   począwszy   od   lat   1960   w  1972 ponad   20   językach,   w   tym   po   polsku   i   130   korpusach  danych.  1983 • Korpus   wypowiedzi   dzieci   ma   być   dostępny  1984 wszystkim  badaczom,  gdyż  według  MacWhinneya   publiczne  sprawdzanie  danych  eksperymentalnych  1991 jest  istotnym  warunkiem  [...]  postępu  naukowego.  2003 • Wspólny  format  plików  transkrypcji  nagrań  CHAT:   Codes  for  the  Human  Analysis  of  Transcipts2010 • Kwarciak,   B.   1998.   Od   dzienników   mowy   do   systemu  CHILDESsobota, 5 stycznia 13 36
  • 37. wypowiedzi dziecka1934 skierowane do dorosłego1957 • Pracownik   naukowy   MIT   Deb   Roy   zainstalował   w  1958 swoim  domu  paredziesiąt   kamer  video,  aby  uchwycić   prawie   każdy   moment     życia   swojego   syna,   a  1972 n a s t ę p n i e   p r z e a n a l i z o w a ł   9 0   t y s .   g o d z i n   amatorskiego   filmu   video,   żeby   zaobserować   jak  1983 • "gaaa"  powoli  zmienia  się  w  "water".1984 Dzieci   obserwują   miliony   takich   właśnie   interakcji   i   naśladują   tyle,   ile   potrafią,   zależnie   od   swoich  1991 • możliwości  percepcyjno-­‐produkcyjnych.  2003 W   ciągu   paru   lat   uczą   się   rozpoznawać   sytuacje   i   wypowiadać   odpowiadające   dla   tych   sytuacji   słowa.  2010 Właściwie   wykonują  zadanie   podobne   do   tego,  które   Deb  zadał  komputerom  w  MIT. [na  podstawie  opisu  wykładu  na  TED:  h•p://www.ted.com/talks/deb_roy_the_birth_of_a_word.html]sobota, 5 stycznia 13 37
  • 38. Bibliografia: ARTYKUŁY są tutaj http://lingwistyka.pbworks.com/w/page/60165022/AKWIZYCJA2012 KSIĄŻKI  (podręczniki  i  zbiory  artykułów): • Bobrowski,  I.  1998.  Zaproszenie  do  językoznawstwa.  (teoria  Chomsky’ego  po  polsku) • Bokus  i  Shugar.  2007.  Psychologia  Języka  Dziecka:  Osiągnięcia,  Nowe  Perspektywy.   (przekład  polski  klasycznych  artykułów  na  temat  rozwoju  językowego  i  poznawczego)   • Dąbrowska,  E.  i  Kubiński,  W.  2003.  Akwizycja  języka  w  świetle  językoznawstwa   kognitywnego.  (przekład  polskie  klasycznych  artykułów  kognitywnych) • Gleason,  J.  &  Ratner,  N.  2005.  Psycholingwistyka.  (polski  przekład  porządnego  podręcznika) • Grabias,  S.  1997.  Język  w  zachowaniach  społecznych.  (socjolingwistyka  po  polsku) • Kurcz,  I.  2000.  Psychologia  języka  i  komunikacji.  (polska  zwolenniczka  natywizmu) • Langacker,  R.  1990.  Concept,  Image,  and  Symbol.  (skrót  dwóch  tomów  FoundaBons...  RL) • Gopnik,  A.  Meltzoff,  A.  Kuhl,  P.  2004.  Naukowiec  w  kołysce.  (popularno-­‐naukowa) • Schaffer,  R.  2005.  Psychologia  dziecka.  (obowiązkowy  podręcznik  psychologii  rozwojowej) • Shugar,  G.  i  Smoczyńska,  M.  1980.  Badania  nad  rozwojem  języka  dziecka. (przekład  polski  klasycznych  artykułów  na  temat  rozwoju  językowego  i  poznawczego)  sobota, 5 stycznia 13 38
  • 39. Behawioryzm kontra natywizm • Recenzja  książki  Skinnera  Verbal  behavior  napisana  przez  N.  Chomsky’ego:   • po  angielsku:  "A  Review  of  B.  F.  Skinners  Verbal  Behavior"  in  Language,  35,   No.  1  (1959),  26-­‐58.  h•p://www.chomsky.info/arVcles/1967-­‐-­‐-­‐-­‐.htm • po  polsku:  „Recenzja  z  Verbal  Behavior  B.F.  Skinnera”  w  Lingwistyka  a   filozofia,  przekład  B.  Stanosz,  PWN:  Warszawa  1977. • O  recepcji  recenzji  Chomsky’ego  i  książki  Skinnera:  Suchowierska,  M.  i  Kawa,  R.   2008.  Zachowania  werbalne:  koncepcja  B.F.  Skinnera  i  krytyka  N.  Chomsky’egoGeneratywiści kontra kognitywiści • Dąbrowska,  E.  i  Kubiński,  W.  2003.  Akwizycja  języka  w  świetle  językoznawstwa   kognitywnego.  (wstęp  jest  przeglądem  poglądów) • MacWhinney,  B.  2010.  A  tale  of  two  paradigms. • Bokus  &  Shugar.  2007.  Psychologia  Języka  Dziecka:  Osiągnięcia,  Nowe  Perspektywy. • 0.  Psychologia  języka  dziecka  –  stare  pytania,  nowe  dane,  nowe  hipotezy.  Strony:  9-­‐32. • 14.  Rozwój  językowy  a  rozwój  poznawczy:  stare  pytania,  nowe  kierunki  badań   (Hickman)  Strony:  425-­‐446  sobota, 5 stycznia 13 39
  • 40. We s h a l l m a k e little progress if we adhere either to the impossible account of extreme empiricism or to the miraculous one of pure nativism. Jerome S. Bruner 1983.  Child’s  Talk:  Learning  to   Use  Language.  New  York:  Nortonsobota, 5 stycznia 13 40
  • 41. “ Dzieci przyswajają sobie znaczne zasoby prefabrykowanych fragmentów, zaś ich wypowiedzi – w dużym stopniu z tych fragmentów złożone – przybierają postać wysoce stereotypowych formuł. “ Kreatywność pojawia się stopniowo, a różne części systemu gramatycznego rozwijają się w sposób asynchroniczny. Dąbrowska i Kubiński Akwizycja języka w świetle językoznawstwa kognitywnego. Kraków: Universitas. 2003.sobota, 5 stycznia 13 41
  • 42. Alison Gopnik, a child-development psychologist at the University of California, Berkeley, says humans also possess another, less obvious advantage that fosters that imaginative capacity: a long childhood in which we can exercise our urge to explore while we’re still dependent on our parents. We stop nursing roughly a year and a half sooner than gorillas and chimps, and then take a far slower path to puberty—about a decade, compared with the three to five years typical for gorillas and chimps. Dental evidence from Neanderthals suggests they too grew up faster than we do. As a result, we have an unmatched period of protected “play” in which to learn exploration’s rewards. “I wrote a book called The Scientist in the Crib that looks at this,” says Gopnik. “It could just as well have been titled The Explorer in the Playroom.” Many animals play, says Gopnik. Yet while other animals play mainly by practicing basic skills such as fighting and hunting, human children play by creating hypothetical scenarios with artificial rules that test hypotheses David Dobbs “Restlees Genes” National Geographic 2013/01 (przekład tekstu jest w polskim wydaniu) http://ngm.nationalgeographic.com/2013/01/restless-genes/dobbs-textsobota, 5 stycznia 13 42
  • 43. Can I build a tower of blocks as tall as I am? What’ll happen if we make the bike ramp go even higher? How will this schoolhouse game change if I’m the teacher and my big brother is the student? Such play effectively makes children explorers of landscapes filled with competing possibilities. We do less of this as we get older, says Gopnik, and become less willing to explore novel alternatives and more conditioned to stick with familiar ones. “It’s the difference,” she says, “between going to your usual, reliable restaurant versus a new place that might be great or awful.” During childhood we build the brain wiring and cognitive machinery to explore; if we stay alert as adults, this early practice allows us to spot situations in which it pays to shift strategies. Might there be a Northwest Passage? Could we get to the Pole easier on dogsleds? Maybe, just maybe, we could land a rover on Mars by lowering it from a hovercraft on a cable. “We carry this forward,” says Gopnik. And the people who keep this spirit of playful engagement with the possibilities of the moment closest at hand—the Cooks and Tupaias, the Sally Rides and Michael Barratts—are the explorers. David Dobbs “Restlees Genes” National Geographic 2013/01 (przekład tekstu jest w polskim wydaniu) http://ngm.nationalgeographic.com/2013/01/restless-genes/dobbs-textsobota, 5 stycznia 13 43
  • 44. Społeczno-­‐pragmatyczna  teoria  uczenia  się   słów  Michael  Tomasello  i  zespół  MPI-­‐EVA • Michael  Tomasello  jest  psychologiem  i  prymatologiem. • Przez  ponad  30  lat  zajmuje  się  badaniem  komunikacji i  rozwoju  małp  człekokształtnych,  a  w  tym  –  ludzi. • Szczególnie  interesują  go  mechanizmy  ewolucji  języka i  kulturowe  uczenie  się  oraz  kumulacyjna  teoria  wiedzy. • Jest  autorem  kilku  książek  przekładanych  na  wiele  języków,   • Kulturowe  źródła  ludzkiego  poznawania  (polski  przekład!) • The  cultural  origin  of  human  cogniBon • ConstrucBng  a  language • Origin  of  human  communicaBon • Why  do  we  cooperate • Pracuje  w  Lipsku,  gdzie  kieruje  ośrodkiem  badań  antropologicznych Max  Planck  InsVtute  for  EvoluVonary  Anthropology,  Leipzig • w  wywiadzie  opowiada  o  tym,  co  skłoniło  go  do  studiów  nad  komunikacją... hlp://www.slideshare.net/Linguist/spoeczno-­‐poznawcza-­‐teoria-­‐rozwoju-­‐jzyka-­‐kogni?sobota, 5 stycznia 13 44