• Save
Kogni2012 11-pragmatyka
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Kogni2012 11-pragmatyka

on

  • 2,131 views

Krócej niż zwykle, bośmy obejrzeli pare filmów z badań komunikacji multimodalnej oraz... fragmentów filmów fabularnych. Te ostatnie są niekiedy bardziej intrygujące niż przykłady ...

Krócej niż zwykle, bośmy obejrzeli pare filmów z badań komunikacji multimodalnej oraz... fragmentów filmów fabularnych. Te ostatnie są niekiedy bardziej intrygujące niż przykłady analizowane w podręcznikach pragmatyki.

Statistics

Views

Total Views
2,131
Views on SlideShare
1,383
Embed Views
748

Actions

Likes
2
Downloads
0
Comments
1

1 Embed 748

http://lingwistyka.pbworks.com 748

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Kogni2012 11-pragmatyka Kogni2012 11-pragmatyka Presentation Transcript

  • PRAGMATYKA DRKONRAD JUSZCZYK ZAKŁAD PSYCHOLINGWISTYKI INSTYTUT JĘZYKOZNAWSTWA WYDZIAŁ NEOFILOLOGII UAM JĘZYKOZNAWSTWO KOGNITYWNE 2012/2013: 11czwartek, 17 stycznia 13 1
  • Co obejmuje pragmatyka? WYPOWIEDŹ:  te  własności  wypowiedzi,  których  nie  opisuje  składnia  i  semantyka  oraz   morfologia  i  fonologia  są  obejmowane  przez  opis  w  ramach  teorii  pragmatycznych WYKONANIE:  sposób  sformułowania  wraz  z  własnościami  wyrażanymi  niewerbalnie,   czyli  za  pomocą  całego  ciała  (ton,  mimika,  postawa,  gesty)  komunikacja  multimodalna WNIOSKOWANIA  i  WIERZENIA  użytkowników  języka,  czyli  nadawcy  i  odbiorcy  danej   wypowiedzi  w  formie  presupozycji  (Strawson)  i  implikatur  konwersacyjnych  (Grice) FUNCKJE  wypowiedzi  jako  działania  za  pomocą  języka,  czyli  aktu  mowy  (Austin  i  Searle):   reprezentatywne,  dyrektywne,  komisywne,  ekspresywne,  deklaratywne  oraz  akty  dialogowe WYMAGANIA  narzucane  użytkownikom  języka,  czyli  maksymy  konwersacyjne  (Grice): jakości,  ilości,  istotności  i  sposobu  oraz  zasada  współpracy  (dalej:  Leech  i  Sperber  &  Wilson) WARUNKI:  kontekst  wypowiedzi,  konsekwencje  działania  za  pomocą  słów,  fortunność komunikacja  jako  kooperacja,  czyli  wspólna  koordynacja  działań  w  pewnym  celu  (Clark) DYNAMIKA  DIALOGU:  przebieg  rozmowy,  zmienianie  kolejek,  synchronizacja  i  spójność...czwartek, 17 stycznia 13 2
  • czwartek, 17 stycznia 13 3
  • Pragmatyka w ramach semiotyki • Charles  Morris  zaproponował  podział  semiotyki: • SKŁADNIA:  relacje  pomiędzy  znakami,  czyli   reguły  łączenia  znaków,  potocznie  gramatyka • SEMANTYKA:  relacje  pomiędzy  znakiem  a   rzeczywistością,  odniesieniem,  znaczeniem • PRAGMATYKA:  relacje  pomiędzy  znakiem,   a  użytkownikiem,  reguły  używania  znaków • Jednostką  badaną  w  pragmatyce  jest  wypowiedź   traktowana  jako  znak,  czyli  posiadająca  znaczenie. • Pragmatyka  wywodzi  się  z  filozofii  języka,  a  wedle   brytyjskich  badaczy  jest  częścią  socjolingwistyki.czwartek, 17 stycznia 13 4
  • Określenia pragmatyki według Levinsona (2010) • Pragmatyka  obejmuje  badania   • tych  aspektów  znaczenia,  które  nie  są   opisywane  przez  teorię  semantyczną.  (13) • zdolności  użytkowników  języka  do  łączenia  zdań  z   kontekstami,  w  których  zdania  te  byłyby  stosowne.  (27) • Pragmatyka  to  badania  tych  relacji   między  językiem  a  kontekstem,  które   • gramatykalizują  się  lub  są  kodowane   w  strukturze  języka  [naturalnego].  (10). • są  podstawowe  dla  wyjaśnienia  rozumienia  języka  (23)czwartek, 17 stycznia 13 5
  • Co obejmuje pragmatyka? WYPOWIEDŹ:  te  własności  wypowiedzi,  których  nie  opisuje  składnia  i  semantyka  oraz   morfologia  i  fonologia  są  obejmowane  przez  opis  w  ramach  teorii  pragmatycznych WYKONANIE:  sposób  sformułowania  wraz  z  własnościami  wyrażanymi  niewerbalnie,   czyli  za  pomocą  całego  ciała  (ton,  mimika,  postawa,  gesty)  komunikacja  multimodalna WNIOSKOWANIA  i  WIERZENIA  użytkowników  języka,  czyli  nadawcy  i  odbiorcy  danej   wypowiedzi  w  formie  presupozycji  (Strawson)  i  implikatur  konwersacyjnych  (Grice) FUNCKJE  wypowiedzi  jako  działania  za  pomocą  języka,  czyli  aktu  mowy  (Austin  i  Searle):   reprezentatywne,  dyrektywne,  komisywne,  ekspresywne,  deklaratywne  oraz  akty  dialogowe WYMAGANIA  narzucane  użytkownikom  języka,  czyli  maksymy  konwersacyjne  (Grice): jakości,  ilości,  istotności  i  sposobu  oraz  zasada  współpracy  (dalej:  Leech  i  Sperber  &  Wilson) WARUNKI:  kontekst  wypowiedzi,  konsekwencje  działania  za  pomocą  słów,  fortunność komunikacja  jako  kooperacja,  czyli  wspólna  koordynacja  działań  w  pewnym  celu  (Clark) DYNAMIKA  DIALOGU:  przebieg  rozmowy,  zmienianie  kolejek,  synchronizacja  i  spójność...czwartek, 17 stycznia 13 6
  • Czym jest akt mowy? • W  ramach  teorii  Ausna  akty  mowy  są   najmniejszymi  jednostkami  komunikacji. • Akty  mowy,  czyli  działanie  za  pomocą  języka   realizują  określone  cele,  wyrażaja  intencje,   pozwalają  na  czynienie  zmian  w  świecie. • How   to   Do   Things   with   Words   wydane   w   1962   pozostaje   wciąż   jedną   z   najważniejszych   książek   współczesnej   humanistyki,   filozofii,   językoznawstwa   i   zajmuje  30  miejsce  na  liście  najczęściej  cytowanych   publikacji  wg  Microso_  Academic  Search  (2013)czwartek, 17 stycznia 13 7
  • czwartek, 17 stycznia 13 8
  • Typy aktów mowy • reprezentatywne:   zobowiązują   mówiącego   do   prawdziwości   wypowiedzi  (twierdzenie,  wnioskowanie,  wykład;)   • dyrektywne:  próby  spowodowania  przez  mówiącego,   że  adresat  wykona  jakąś  czynność  (prośba,  rozkaz) • komisywne:  zobowiązują  mówiącego  do  określonych   działań  w  przyszłości  (obietnica,  groźba,  propozycja) • ekspresywne:  wyrażają  pewien  stan  psychiczny   (podziękowanie,  przeprosiny,  powitanie,  gratulacje) • deklaratywne:   wywołują   natychmiastową   zmianę   w   aktualnym,   instytucjonalnym   stanie   rzeczy   i   opierających   się   na   złożonych   intytucjach   pozajęzykowych   (ekskomunika,   chrzest,   wypowiedzenie  wojny,  zwolnienie  z  pracy)  [PERFORMATYWY] • POŚREDNIE:  jeśli  intencja  nie   jest  wyrażona   wprost  interpretacja   wypowiedzi  może  być  zależna  od  kontekstu  i  kultury,  konwencji.czwartek, 17 stycznia 13 9
  • Co obejmuje pragmatyka? WYPOWIEDŹ:  te  własności  wypowiedzi,  których  nie  opisuje  składnia  i  semantyka  oraz   morfologia  i  fonologia  są  obejmowane  przez  opis  w  ramach  teorii  pragmatycznych WYKONANIE:  sposób  sformułowania  wraz  z  własnościami  wyrażanymi  niewerbalnie,   czyli  za  pomocą  całego  ciała  (ton,  mimika,  postawa,  gesty)  komunikacja  multimodalna WNIOSKOWANIA  i  WIERZENIA  użytkowników  języka,  czyli  nadawcy  i  odbiorcy  danej   wypowiedzi  w  formie  presupozycji  (Strawson)  i  implikatur  konwersacyjnych  (Grice) FUNCKJE  wypowiedzi  jako  działania  za  pomocą  języka,  czyli  aktu  mowy  (Austin  i  Searle):   reprezentatywne,  dyrektywne,  komisywne,  ekspresywne,  deklaratywne  oraz  akty  dialogowe WYMAGANIA  narzucane  użytkownikom  języka,  czyli  maksymy  konwersacyjne  (Grice): jakości,  ilości,  istotności  i  sposobu  oraz  zasada  współpracy  (dalej:  Leech  i  Sperber  &  Wilson) WARUNKI:  kontekst  wypowiedzi,  konsekwencje  działania  za  pomocą  słów,  fortunność komunikacja  jako  kooperacja,  czyli  wspólna  koordynacja  działań  w  pewnym  celu  (Clark) DYNAMIKA  DIALOGU:  przebieg  rozmowy,  zmienianie  kolejek,  synchronizacja  i  spójność...czwartek, 17 stycznia 13 10
  • Maksymy Grice’a • Skuteczne   i  oparte   na   współpracy  użycie  języka   zależy   od   utrzymania  zasad: • Ogólna   zasada   współpracy:   Twoja   wypowiedź   powinna   wnosić   taki  wkład,   jakiego  oczekuje   się  na  danym  etapie   z   punktu   widzenia   celu   wymiany   zdań,   w   której   uczestniczysz. • MAKSYMA   JAKOŚCI:   Staraj   się,   aby   wkład   twój   obejmował  wypowiedzi  prawdziwe,  w  szczególności  zaś: • nie   wygłaszaj   twierdzeń,   o   których   fałszywości   jesteś   przekonany • nie   wygłaszaj   twierdzeń,   dla   których   nie   masz   dostatecznego  uzasadnienia.czwartek, 17 stycznia 13 11
  • Maksymy Grice’a c.d. • Skuteczne   i   oparte   na   współpracy   użycie   języka   zależy   od   utrzymania  zasad: • MAKSYMA   ILOŚCI:   uczyń   swój   wkład   w   rozmowę   tak   informacyjnym,   jak   wymaga   tego   cel   wymiany   zdań,   w   której  uczestniczysz • unikaj  przekazywania  większej  ilości  informacji  niż  jest  to   wymagane. • MAKSYMA  ISTOTNOŚCI:   • Niech  wkład  w  konwersację  będzie  relewantny. • MAKSYMA  SPOSOBU:  Bądź  zrozumiały,  w  szczególności  zaś: • unikaj   niejasności   i   wieloznaczności;   mów   zwięźle   i   w   sposób  uporządkowanyczwartek, 17 stycznia 13 12
  • Wyjaśnienie Levinsona (2010:155) • Nadawca  wypowiada  zdanie  p • Istnieje   wyrażenie   q,   które   jest   bardziej   informacyjne   od   p   (i   takie,   że   q   pociąga   logicznie   p)   i   które   mogłoby   stanowić   oczekiwany   wkład   w   obecną   wymianę   zdań   (zgodnie   z   maksymą  istotności) • q   i   p   cechują   się   podobną   zwięzłością.   A   zatem   Nadawca   nie   wygłosiłby   p   raczej   niż   q   po   to,   żeby   być   bardziej   zwięzłym   (pozostając  w  zgodzie  w  maksymą  sposobu!) • skoro   Nadawca   wie,   że   q;   i   wie,   że   wygłoszenie   p   narusza   maksymę   ilości;   to   znaczy,  że   Nadawcy   oczekuje   od   Odbiorcy   by  wyprowadził  odpowiedni  wniosek,  zwany  implikaturą,  czyli   q  (N  wie,  że  q  nie  zachodzi  lub  N  nie  wie,  że  q  zachodzi)czwartek, 17 stycznia 13 13
  • Co obejmuje pragmatyka? WYPOWIEDŹ:  te  własności  wypowiedzi,  których  nie  opisuje  składnia  i  semantyka  oraz   morfologia  i  fonologia  są  obejmowane  przez  opis  w  ramach  teorii  pragmatycznych WYKONANIE:  sposób  sformułowania  wraz  z  własnościami  wyrażanymi  niewerbalnie,   czyli  za  pomocą  całego  ciała  (ton,  mimika,  postawa,  gesty)  komunikacja  multimodalna WNIOSKOWANIA  i  WIERZENIA  użytkowników  języka,  czyli  nadawcy  i  odbiorcy  danej   wypowiedzi  w  formie  presupozycji  (Strawson)  i  implikatur  konwersacyjnych  (Grice) FUNCKJE  wypowiedzi  jako  działania  za  pomocą  języka,  czyli  aktu  mowy  (Austin  i  Searle):   reprezentatywne,  dyrektywne,  komisywne,  ekspresywne,  deklaratywne  oraz  akty  dialogowe WYMAGANIA  narzucane  użytkownikom  języka,  czyli  maksymy  konwersacyjne  (Grice): jakości,  ilości,  istotności  i  sposobu  oraz  zasada  współpracy  (dalej:  Leech  i  Sperber  &  Wilson) WARUNKI:  kontekst  wypowiedzi,  konsekwencje  działania  za  pomocą  słów,  fortunność komunikacja  jako  kooperacja,  czyli  wspólna  koordynacja  działań  w  pewnym  celu  (Clark) DYNAMIKA  DIALOGU:  przebieg  rozmowy,  zmienianie  kolejek,  synchronizacja  i  spójność...czwartek, 17 stycznia 13 14
  • Komunikacja jest intencjonalna • Grice  odróżnia  znaczenia  naturalne  zdań  od   znaczeń  nienaturalnych,  zwanych  znaczeniem-­‐nn • N,  wygłaszając  W,  znaczy-­‐nn   z  wtedy  i  tylko  wtedy,  gdy: (1)Zamiarem  N  jest,  aby  W  miało   pewien  skutek  z  w  odbiorcy  O. (2)Zamiarem  N  jest,  aby  powyższe  (1)  zostało   osiągnięte  przez  rozpoznanie  zamiaru  (1)   przez  odbiorcę  O.czwartek, 17 stycznia 13 15
  • Podzielanie wiedzy • Komunikacja   jest   zatem   złożonym   rodzajem   intencji,   który   realizuje   się   lub   spełnia   w   wyniku   bycia   rozpoznanym.   W   procesie   komunikacji   intencja   komunikacyjna   nadawcy   staje   się   podzielaną   wiedzą   nadawcy   (N)   i   odbiorcy   (O),     tzn.  N  wie,  że  O  wie,  że  N  wie,  że  O  wie...,  że  N  ma   tę  właśnie  intencję.  (Levinson  2010) • po  czym  odbiorca  poznaje  intencję  nadawcy? • po   czym   nadawca   poznaje,   że   odbiorca   rozpoznał  jego/jej  intencję,  a  nie  co  innego?  czwartek, 17 stycznia 13 16
  • Czym jest presupozycja? • W   1950   Strawson   wprowadził   termin   presupozycja   dla   określenia   związku   pomiędzy   pewnymi   zdaniami,  czyli  zdanie  Z1  presuponuje  zdanie  Z2: • Obecny  król  Francji  jest  łysy.  -­‐>  Francja  ma  króla. • Zdania   presuponowane   są   uważane   przez   mówiącego   i   odbiorcę   za   oczywiste,   a   zdania   implikowane  odbiorca   może  sobie   wydedukować   z   kontekstu  lub  z  sytuacji  danej  wypowiedzi.  (EJO) • Bertrand  przestał  bić  żonę.  -­‐>  Bertrand  bił  żonę. (Sellars  1954  za  Levinson  2010)czwartek, 17 stycznia 13 17
  • Czym jest implikatura? • W  1975  roku  Grice  wprowadza  termin  implikatura   jako  rozszerzenie  znaczenia  logicznej  implikacji. • Od  tego,  co  mówiący  komunikuje  wprost   odróżnił  to,  co  dodatkowo  ma  na  celu,   czyli  implikuje  odbiorcy  jako  wniosek • Ależ  tu  gorąco  -­‐>  otwórz  proszę  okno! • Odbiorca   może   wywnioskować   bardzo   wiele   różnych   informacji,   celów   czy   intencji,   których   nadawca  nie  wyraża  wprost  w  swej  wypowiedzi!czwartek, 17 stycznia 13 18
  • Implikatura konwersacyjna (IK) • IK  dostarcza  nam  funkcjonalnego  wyjaśnienia  faktów   dotyczących  posługiwania  się  językiem. (A)  Czy  mógłbyś  zobaczyć,  która  jest  godzina? (B)  Cóż,  mlecarz  już  przyszedł. • W  jakiej  sytuacji  powyższe  zdania  tworzą  tekst? • Jak  (A)  może  zrozumieć  odpowiedź  (B)? • Co  musi  pomyśleć  (A)  o  tym,  co  mówi  (B)? • Jakie  wnioski  (A)  wyciąga  z  wypowiedzi  (B)? • Co  (B)  przekazuje  (A)  w  sposób  niejawny?czwartek, 17 stycznia 13 19
  • Rozróżnianie  implikatur  wg  Levinsona typ  implikatury wyjaśnienie przykład uogólniona   nie  wymaga   Wszedłem  do  jakiegoś  domu. implikatura   określonego   (Dom  nie  był  moim  domem.) konwersacyjna kontekstu uszczegółowiona   wymaga   Co  na  Boga  stało  się  z  befsztykiem? implikatura   określonego   Pies  wygląda  na  bardzo  szczęśliwego. konwersacyjna kontekstu (Być  może  pies  zjadł  befsztyk.) wnioskowania   implikatury   przypisane  przez   konwencję   ale  (but):  koniunkcja  i  opozycja konwencjonalne   określonym   nawet  (even),  przecież  (yet)... (niekonwersacyjne) wyrażeniom   językowymczwartek, 17 stycznia 13 20
  • Co obejmuje pragmatyka? WYPOWIEDŹ:  te  własności  wypowiedzi,  których  nie  opisuje  składnia  i  semantyka  oraz   morfologia  i  fonologia  są  obejmowane  przez  opis  w  ramach  teorii  pragmatycznych WYKONANIE:  sposób  sformułowania  wraz  z  własnościami  wyrażanymi  niewerbalnie,   czyli  za  pomocą  całego  ciała  (ton,  mimika,  postawa,  gesty)  komunikacja  multimodalna WNIOSKOWANIA  i  WIERZENIA  użytkowników  języka,  czyli  nadawcy  i  odbiorcy  danej   wypowiedzi  w  formie  presupozycji  (Strawson)  i  implikatur  konwersacyjnych  (Grice) FUNCKJE  wypowiedzi  jako  działania  za  pomocą  języka,  czyli  aktu  mowy  (Austin  i  Searle):   reprezentatywne,  dyrektywne,  komisywne,  ekspresywne,  deklaratywne  oraz  akty  dialogowe WYMAGANIA  narzucane  użytkownikom  języka,  czyli  maksymy  konwersacyjne  (Grice): jakości,  ilości,  istotności  i  sposobu  oraz  zasada  współpracy  (dalej:  Leech  i  Sperber  &  Wilson) WARUNKI:  kontekst  wypowiedzi,  konsekwencje  działania  za  pomocą  słów,  fortunność komunikacja  jako  kooperacja,  czyli  wspólna  koordynacja  działań  w  pewnym  celu  (Clark) DYNAMIKA  DIALOGU:  przebieg  rozmowy,  zmienianie  kolejek,  synchronizacja  i  spójność...czwartek, 17 stycznia 13 21
  • Komunikacja multimodalna • Dynamika  dialogu:  jak  przebiega  rozmowa? • Zmiany  kolejek,  czyli  turn-­‐taking • Komunikacja  mulmodalna: • ruchy  głowy,  ruchy  oczu,  postawa,  ręce  (gesty),   ton  głosu  oraz  mikroekspresje  i  mikroswędzenia   • Badania  behawioralne  komunikacji  wykazują,  że  ludzie   mimowolnie   synchronizują   i   dopasowują   swoje   zachowania  niewerbalne  i  werbalne  w  komunikacji. Polecam  przejrzeć  artykuł  Pickeringa  i  Garroda  2004:   Toward   a   mechanisQc   psychology   of   dialogue   (BABS),   w  którym  proponują  InteracQve  Alignment  Model.czwartek, 17 stycznia 13 22
  • Toward a mechanistic psychology of dialogueczwartek, 17 stycznia 13 23
  • Przyszłość pragmatyki • Levinson  zwraca  uwagę  na  dwie  tradycje  badań: • teoretyczną:  związaną  z  filozofią  języka  i  logiką • empiryczną:  związaną  z  socjolingwistyką  oraz   etnometodologią,  etnografią  mówienia  itd • Dodatkowo  opisuje  analizę  dyskursu  (tekstu)  oraz  analizę   konwersacyjną,   która   jest   prowadzona   na   pograniczu   pragmalingwistyki  i  psychologii  czy  opisu  psychoterapii. • Dziś   opis   badań   komunikacji   za   pomocą   języka   można   s p o t k a ć   n i e   t y l k o   w   p u b l i k a c j a c h   t y p o w o   językoznawczych,   lecz   także   w   czasopismach   nauk   społecznych  i  szeroko  pojętej  kognitywistyki.czwartek, 17 stycznia 13 24
  • Bibliografia • Levinson,  S.  2010.  Pragmatyka.  [polski  przekład   klasycznego  podręcznika  wznawianego  od  1983] • Mały  słownik  terminów  z  zakresu  socjolingwistyki   i  pragmatyki  językowej.  Kraków  TMJK • Encyklopedia  językoznawstwa  ogólnego. • Polecam  przejrzeć  pragmatykę  dialogów   filmowych  na  kanale  youtube.comczwartek, 17 stycznia 13 25