TÜRKİYE CUMHURİYETİ BAŞBAKANLIK       Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansı    TÜRKİYE GIDA SEKTÖRÜ RAPORU   DECEMBER 2009     ...
İÇİNDEKİLER1.      Yönetici Özeti                             32.      Sektöre Genel Bakış                        42.1    ...
1.          Yönetici ÖzetiKüresel yiyecek ve içecek pazarının Çin, Hindistan, Brezilya gibi yükselen ekonomilerde sağlıklı...
Organik tarım alanında 2000 yılından beri devam eden reformlarla bu alt sektöre yönelik artan uluslararası ilgikarşılanmay...
itibarıyla payları sırasıyla % 6,5 ve 7,4), AB’nin küresel ihracat pazarındaki payı 1998’deki % 24,6 seviyesinden         ...
harcamaları 2007 yılında yaklaşık 120 milyar ABD doları, 2008 yılında ise 130 milyar ABD doları                12seviyesin...
Şekil 5 – Yükselen Avrupa Yiyecek & İçecek Puanları       Yükselen Avrupa Yiyecek ve İçecek İş Ortamı Puanları 2010 3. Çey...
2.2.2       Yiyecek ve İçecek ÜretimiTürkiye yiyecek ve içecek sektöründeki üretimde 2008 yılında 2007 yılına göre % 4,1 o...
Şekil 7 – Türkiye Gıda Tüketimi Göstergeleri                 Gıda Tüketimi                  120                           ...
2.2.4       İçecek TüketimiTürkiye’de içecek sektörü, sıcak içecekler, alkolsüz içecekler ve alkollü içecekler olarak anal...
Alkollü İçeceklerTürkiye’de en fazla üretilen ilk dört alkollü içecek bira, rakı, şarap ve votkadır. Başlıca alkollü içece...
Artan kentleşme, yükselen harcanabilir gelir seviyesi ve iş yaşamında kadın sayısının artması sayesindeperakendecilik sekt...
2.2.6               Yiyecek ve İçecek Uluslararası TicaretiTürkiye İstatistik Kurumu’nun verilerine göre 2007 ve 2009 yıll...
2.4       Sektördeki GelişmelerKüresel ekonomik daralma sona erdiğinde tüketici alışkanlıkları da değişecektir. Deloitte “...
2.5       Konumlanma HaritasıAşağıdaki harita Türkiye yiyecek ve içecek endüstrisindeki ana üreticilerin üretim tesislerin...
2.6            Yatırım FırsatlarıTürkiye yiyecek ve içecek sektöründe faaliyet gösteren yabancı şirketlerin sayısı 2008 yı...
Şekil 16 – Türkiye Yiyecek, İçecek & Tütün Endüstrisinde Seçilmiş Satın Alma & Birleşme İşlemleri (2005-2010)             ...
2.7       SWOT Analizi  S        trengths (Güçlü Noktalar)      Genç ve artan nüfusuyla, Türkiye’de hem üretim hem de    ...
2.8           Sektör Kurum ve Kuruluşları                                                        Şekil 17 – Sektör Kurum v...
ŞEKİLLER LİSTESİŞekil 1 – İlk 10 Küresel Yiyecek, İçecek ve Tütün Şirketi ...................................................
KISALTMALARBMI           Business Monitor InternationalYBBO          Yıllık Bileşik Büyüme OranıAB            Avrupa Birli...
Yasal UyarıBu Belge yatırımcılara Türkiye’deki büyüme öncelikli sektörlere dair bir sektör özeti sağlamak amacıyla, Türkiy...
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

GIDA SEKTÖRÜ RAPORU

8,108

Published on

Published in: Business
1 Comment
1 Like
Statistics
Notes
  • Hizli firsat!

    Biz uluslararasi islem iyi güvenilir, güvenilir. Bu firsati kaçirmayin lütfen, buraya gelecek 2014 yili dogru yatirim baslatmak için bir firsattir. % 100 emin ol daha fazla bilgi için e-posta MMV (vandamariana111@gmail.com) Sen garanti. Banka havalesi için çevrimiçi banka çok hizli ve güvenligidir, önümüzdeki 2014 yili dogru yatirim için bu firsati kaçirmayin. (Bir kelime bilge için yeterlidir)

    Eger tarim için bir kredi ihtiyacim var mi? Is için kredi? yapimi için kredi? Yatirim kredisi? Ögrenci kredi? Borç konsolidasyonu kredi? Bu bir firsattir, kullanimi ve yeni bir hayata baslamak. Daha fazla bilgi (mrsvandamariana@yahoo.co.uk) için e-posta MMV.

    Allah lonca tüm.

    M.M.V LTD.
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
No Downloads
Views
Total Views
8,108
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
107
Comments
1
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "GIDA SEKTÖRÜ RAPORU"

  1. 1. TÜRKİYE CUMHURİYETİ BAŞBAKANLIK Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansı TÜRKİYE GIDA SEKTÖRÜ RAPORU DECEMBER 2009 TEMMUZ 2010
  2. 2. İÇİNDEKİLER1. Yönetici Özeti 32. Sektöre Genel Bakış 42.1 Küresel Sektör 42.2 Türkiye Gıda Sektörü 52.2.1 Genel Bakış 52.2.2 Yiyecek ve İçecek Üretimi 82.2.3 Yiyecek Tüketimi 82.2.4 İçecek Tüketimi 102.2.5 Organize Perakende Sektörü 112.2.6 Yiyecek ve İçecek Uluslararası Ticareti 132.3 Sektördeki Önemli Şirketler 132.4 Sektördeki Gelişmeler 142.5 Konumlanma Haritası 152.6 Yatırım Fırsatları 162.7 SWOT Analizi 182.8 Sektör Kurum ve Kuruluşları 19ŞEKİLLERİN LİSTESİ 20KISALTMALAR 21 2
  3. 3. 1. Yönetici ÖzetiKüresel yiyecek ve içecek pazarının Çin, Hindistan, Brezilya gibi yükselen ekonomilerde sağlıklı ürünlereyönelik talebin artması ve net gelir seviyesinin yükselmesi sayesinde yıllık % 3 büyümeyle 2010 yılında 3,8 1trilyon ABD dolarına ulaşması beklenmektedir.Tüketiciler zorunlu ihtiyaç olmayan ev eşyası gibi ürünlerdeki harcamalarını küresel ekonomik krize bağlıolarak kısmışlardır. Ancak, yiyecek ve içecek gibi temel ihtiyaç ürünlerindeki harcamalar bu dönemde sabitkalmıştır. Ekonomik daralmanın tüketim alışkanlıklarını ve önceliklerini etkilemiş olmasına rağmen, kaliteyeolan ilgi, sağlık ve sürdürülebilirlik tüketimde hâlen önemli bir role sahiptir. Gıda güvenliği konusundaki 2önceliklerin öneminin gelecekte artması beklenmektedir.Yiyecek ve içecek sektörü çok parçalı bir yapıya sahiptir. 2007 yılının en büyük 10 firması küresel pazarınyalnızca % 12,9’unu elinde bulundurmaktadır. Avrupa Birliği küresel ticaretteki en önemli oyuncudur ve dünyaçapında yiyecek ve içecek ürünlerinin en büyük ihracat ve ithalatçısıdır. Ancak, Çin ve Brezilya’nın geçtiğimizyıllardaki artan payları nedeniyle, Avrupa Birliği’nin payı 1998’deki % 24,6 seviyesinden 2007’de % 19,8’e 3kadar düşmüştür. ABD dünya ticaretinde ikinci sıradadır ve Brezilya ve Çin tarafından takip edilmektedir.Türkiye potansiyel yatırımcılar için oldukça çekici bir pazardır: Business Monitor International (BMI) tarafındanyiyecek ve içecek sektörü için yapılan 3. Çeyrek 2010 CEE iş ortamı sıralamasında, büyük nüfusu (yaklaşık73 milyon), pazardaki doymuşluk ve olgunluk seviyesinin düşüklüğü, elverişli bir uzun dönemli ekonomikyapının varlığı ve tatminkâr düzeydeki kişi başı milli gelir seviyesi sayesinde 5. sırada yer almaktadır. Buna ekolarak, giderek iyileşen yiyecek ve içecek ticaret dengesine sahip önemli bir tarımsal üretici olarak, Türkiye,ham maddeye kolay erişim sağlamaktadır. Tarım sektörüne yüksek derecede bağlı olan yiyecek ve içeceksektörü, ülke üretiminde % 18 – 20 oranıyla önemli bir paya sahiptir.Türkiye yiyecek ve içecek sektörü üretiminde 2008 yılında 2007 yılına göre % 4,1 oranında artış kaydedilmiştir,ancak 2009 yılında 2008 yılına göre % 1,3 oranında azalma görülmüştür. Bu azalma küresel ekonomik krizden 4geçici olarak etkilenen çeşitli sektörlerdeki azalmadan daha düşüktür.Türkiye gıda sektörü perakendeciler gıda üreticilerinden daha yüksek standartlar talep ettikçe ve sektördekiyatırımlarla birlikte iyileştirmeler gerçekleştikçe daha da gelişmiş bir hâl almaktadır. Organize perakendeciliğinyaygınlaşması ve net gelir seviyesinin yükselmesiyle birlikte, Türk tüketicilerinin tüketim tercihleri hazıryemekler ve dondurulmuş yiyecekler gibi paketlenmiş ve işlenmiş gıdalara kaymıştır. Buna ek olarak, tamzamanlı işlerde çalışan kadın sayısının artması dondurulmuş ve hazır gıdaya olan talep trendini desteklemiştir.Ülkedeki yükselen refah düzeyinin bir göstergesi olarak, 2009 yılında % 8,4 olan gıda tüketiminin gayrisafi yurtiçi hasılaya oranının 2014 yılında % 7,2’ye düşmesi beklenmektedir. Özellikle alkolsüz içecek satışlarınınartışına bağlı olarak, 2009 ve 2014 yılları arasında içecek tüketiminin değer bazında % 16,4’lük YBBO ile 5artması beklenmektedir.Türkiye’nin yiyecek, içecek ve tütün ticaret dengesinin tahmin döneminde ülkenin hacmi oldukça büyük olantarım sektörü sayesinde pozitif olarak büyümesi beklenmektedir. Tüketicilerin giderek daha geniş çeşitlilikte 4yiyecek ve içecek ürünleri talep etmeleri sonucunda yıllık ticaret dengesinin 2005 yılındaki 4,4 milyar ABD 5doları seviyesinden 2014 yılında 6,2 milyar ABD dolarına ulaşması beklenmektedir. Aynı zamanda, ihracatında bu dönemde % 46 oranında büyümesi ve ihracat hacminin 9,1 milyar ABD dolarına ulaşması 5beklenmektedir.1 İlk 10 Yiyecek ve İçecek Şirketi, Business Insights, Şubat 20092 Top of Mind araştırması CIES (Tüketim Ürünleri Forumu), 20083 AB Yiyecek ve İçecek Sanayisi Rekabet Durumu, Veriler ve Rakamlar 2009, CIAA4 TUİK, Türkiye İstatistik Kurumu5 BMI 3
  4. 4. Organik tarım alanında 2000 yılından beri devam eden reformlarla bu alt sektöre yönelik artan uluslararası ilgikarşılanmaya çalışılmaktadır. Türkiye şu anda ürettiği neredeyse tüm sertifikalı organik gıda ürünlerini,çoğunluğu Avrupa’ya olmak üzere (yaklaşık % 85’i), ihraç etmektedir. Buna ek olarak, “helal gıda” üretimipotansiyeli çoğunluğu Müslüman olan Türkiye için önemli fırsatlar sunmaktadır.2. Sektöre Genel Bakış2.1 Küresel Sektör 6Küresel yiyecek ve içecek pazarının 2010 yılında 3,8 trilyon ABD dolarına ulaşması beklenmektedir. 2007yılında 3,5 trilyon ABD doları seviyesinde olan bu rakam, küresel krize rağmen yılda yaklaşık % 3 oranındabüyümüştür. Çin, Hindistan ve Brezilya gibi gelişmekte olan pazarlar resesyonun gelişmiş pazarlarda tüketiciharcamalarını azaltmasıyla büyümenin itici gücü olarak görülmeye başlanmıştır. Diğer taraftan, hayvan yemigibi ham maddelerin, enerji kaynaklarının ve paketleme malzemeleri gibi diğer bazı malların artan fiyatlarıüreticiler için endişe kaynağı olmaktadır.Tüketiciler zorunlu ihtiyaç olmayan ev eşyası gibi ürünlerdeki harcamalarını küresel ekonomik daralmaya bağlıolarak kısmışlardır. Ancak yiyecek ve içecek gibi temel ihtiyaç ürünlerindeki harcamalar oldukça sabit kalmıştır.Ekonomik daralmanın tüketim alışkanlıklarını ve önceliklerini etkilemiş olmasına rağmen, kaliteye olan ilgi,sağlık ve sürdürülebilirlik tüketimde hâlen önemli bir role sahiptir. Örneğin, organik gıda satışları ABD’de genel 7olarak sabit kalmayı başarmıştır.Gıda güvenliğine yönelik ilgi ve kaygıların CIES’in (Tüketim Ürünleri Forumu) yaptığı Top of Mindaraştırmasında belirtildiği üzere artması beklenmektedir. 2010 yılı ve sonrasında beklendiği üzere, yiyecek veiçecek firmaları altyapının ve kapsamlı standartların eksik olduğu gelişmekte olan pazarlara odaklandıkça gıdagüvenliği daha önemli bir konu haline gelecektir.Yiyecek ve içecek sektörü çok parçalı bir yapıya sahiptir. 2007 yılının en büyük 10 firması küresel pazarınyalnızca % 12,9’unu elinde bulundurmaktadır. Gıda zincirindeki oyuncular açısından ise perakende sektöründekonsantrasyon seviyesi yüksektir. Çoğu AB ülkesindeki üç büyük perakendeci pazarın % 40’ından fazlasını 6elinde bulundurmakta ve Kuzey Avrupa ülkelerinde bu oran % 75’i aşabilmektedir. Şekil 1 – İlk 10 Küresel Yiyecek, İçecek ve Tütün Şirketi İlk 10 Yiyecek, İçecek & Tütün Şirketi 2008 2008 Net Satışları Şirket Adı Ülke Bölge milyon ABD Doları Nestle İsviçre Avrupa 101.823 Japan Tobacco Japonya Asya/Pasifik 68.323 Philip Morris Intl. ABD Kuzey Amerika 63.640 PepsiCo ABD Kuzey Amerika 43.251 Kraft ABD Kuzey Amerika 42.201 Imperial Tobacco İngiltere Avrupa 40.504 Coca-Cola ABD Kuzey Amerika 31.944 Mars ABD Kuzey Amerika 30.000 Tyson ABD Kuzey Amerika 26.862 AB InBev Belçika Avrupa 23.692 Kaynak: Şirket bilgileri, Delo itte Glo bal P o wers o f the Co nsumer P ro ducts Industry 201 (Tüketim Ürünlerinde Küresel Güçler 201 0 0)2007 yılında ihracat ve ithalatın toplamı 375 milyar ABD doları olmuştur. AB, küresel ticaretteki en önemlioyuncudur ve dünya çapında yiyecek ve içecek ürünlerinin en büyük ihracat ve ithalatçısıdır (AB’nin kendiiçindeki ticareti hariçtir). Ancak, Çin ve Brezilya’nın geçtiğimiz yıllardaki artan payları nedeniyle (2007 yılı6 İlk 10 Yiyecek ve İçecek Şirketi, Business Insights, Şubat 20097 Organic Food Sales Remain Strong (Organik Yiyecek Satışları Gücünü Koruyor), Time Magazine, 21Temmuz 2009 4
  5. 5. itibarıyla payları sırasıyla % 6,5 ve 7,4), AB’nin küresel ihracat pazarındaki payı 1998’deki % 24,6 seviyesinden 82007’de % 19,8’e düşmüştür.AB’de yiyecek ve içecek sektörünün katma değerli büyümesi son birkaç yıldır artı % 2 civarında sabitleşmeyebaşlamıştır, oysa ki bu oranlar Çin ve Brezilya için 2007 yılında bir önceki yıla göre sırasıyla % 22 ve % 14 9seviyesindedir. Şekil 2 – Dünya Yiyecek ve İçecek İthalat ve İhracatı Pazar Payları, 2007 Küresel Yiyecek & İçecek İhracatı - 2007 Küresel Yiyecek & İçecek İthalatı - 2007 AB 19,8% 18,8% ABD AB 32,9% Japonya ABD 45,0% Çin Brezilya 11,5% Rusya Çin 16,8% Kanada Kanada Meksika 7,4% Avustralya Güney Kore 6,5% 2,1% 9,6% Yeni Zelanda 2,8% Hong Kong, Çin Diğer 2,9% 4,4% Diğer 3,3% 3,6% 4,6% 4,6% 5,1% Kaynak: CIAA, Avrupa Yiyecek ve İçecek Sanayii 2008 Kaynak: CIAA, Avrupa Yiyecek ve İçecek Sanayii 2008AB en büyük ihracatçı (küresel yiyecek ve içecek endüstrisi ihracatının % 20’si) ve ithalatçıdır (küresel ithalatın% 19’u). İthalat hacminde AB, ABD ve Japonya tarafından takip edilmektedir. AB’nin ihracatının yaklaşık %21’iABD’ye yönelik gerçekleşmektedir, bunun yanında Çin’e yapılan ihracat da sürekli artmaktadır. AB ağırlıklıolarak Brezilya ve Arjantin’den ithalat gerçekleştirmekte ve bu iki ülkenin toplamı AB’nin ithalatının % 20’sini 10oluşturmaktadır .2.2 Türkiye Gıda Sektörü2.2.1 Genel BakışYiyecek ve içecek sektöründeki üretim 2009 yılında 8,9 milyar TL olup ülkenin toplam üretiminin % 18-20’sini 11oluşturmaktadır . Bu üretim büyük ölçüde ülkedeki tarım sektörüne bağlıdır. Türkiye’de geniş bir ürünyelpazesinde ekim yapılabilmesine, genel olarak ılıman olan iklim imkân vermektedir.Türkiye’de yiyecek ve içecek sektöründeki önemli alt pazarlar et ve et ürünleri, unlu mamuller, süt ürünleri,sebze ve meyveler, yağlar, şekerli ve çikolatalı mamuller, alkollü ve alkolsüz içecekler, hazır yemekler vebebek mamalarından oluşmaktadır.Türk halkının yiyecek, içecek ve tütün için gerçekleştirdiği tüketim harcamalarının payı % 26 düzeyindeseyretmekteyken 2009-2010 yılında % 27 - 27,5 seviyesine yükselmiştir. Bu seviye Avrupa standardı olan %15 - 20 arasındaki orandan yüksek kalmaktadır. Yiyecek, içecek ve tütüne yapılan tahmini toplam tüketici8 CIAA (AB Yiyecek ve İçecek Sanayisi Federasyonu), 2008 Yıllık Raporu9 AB Yiyecek ve İçecek Sanayisi Rekabet Durumu, Veriler ve Sayılar 2009, CIAA10 Confederation of the Food and Drink Industries of the EU (AB Yiyecek ve İçecek Sanayisi Federasyonu)11 DPT, Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı, TUİK ve DPT verileriyle Deloitte hesaplaması 5
  6. 6. harcamaları 2007 yılında yaklaşık 120 milyar ABD doları, 2008 yılında ise 130 milyar ABD doları 12seviyesindedir. Şekil 3 – Türkiye’de Kişi Başına Yiyecek ve İçecek Tüketimi Kişi Başına Tüketim Verisi 2004e 2005e 2006e 2007e 2008e 2009e 2010f 2011f 2012f 2013f Et tüketimi (kişi başına kg) 21.3 22.6 23.4 23.9 23.9 23.0 23.2 23.7 24.1 24.6 Balık tüketimi (kişi başına kg) 7.0 6.9 7.0 7.2 7.2 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 Meyve tüketimi (kişi başına kg) 105.2 105.3 107.2 109.4 109.5 108.5 109.4 111.1 112.5 114.0 Sebze tüketimi (kişi başına kg) 226.3 224.2 228.0 230.4 230.3 225.8 227.1 229.1 231.1 233.2 Süt tüketimi (kişi başına litre) 126.6 129.9 132.0 134.5 134.8 134.0 135.2 137.2 138.9 140.8 Kahve tüketimi (kişi başına kg) 0.5 0.6 0.6 0.7 0.7 0.6 0.7 0.7 0.7 0.7 Çay tüketimi (kişi başına kg) 2.4 2.7 2.7 2.7 2.7 2.7 2.7 2.7 2.7 2.8 e: tahmini f : öngörülen Kaynak: Eco no mist Intelligence UnitSerbest ve giderek daha liberal hâle gelen ticaret ve yatırım iklimi sayesinde, yeni işletmeler için pazara girişengelleri oldukça düşük seviyededir. TOBB’un açıkladığı verilere göre yiyecek ve içecek endüstrisindeki faalşirket sayısı 2008 yılı sonu itibarıyla 2007 yılı rakamı olan 23.276’dan 22.092’ye düşmüştür. Türkiye’dekiyiyecek ve içecek sektöründeki firmaların çoğunluğu genellikle özel girişim olan KOBİ’lerden oluşmaktadır. 13Kapasite kullanım oranı yiyecek ve içecek sektörü için % 70 civarındadır.Türkiye halkının beslenme biçiminde unlu mamullerin yeri oldukça önemlidir. Bundan dolayı toplam gıda 13firmalarının çoğunluğu (% 65) un ve unlu mamuller alt sektöründe bulunmaktadır. Şekil 4 – Alt Sektöre Göre Şirketlerin Dağılımı (2009) Alt Sektöre Göre Şirketlerin Dağılımı (2009) 5% Un ve unlu mamuller 3% 1% 4% Süt ve süt mamulleri Meyve & Sebze 12% Hayvansal ve bitkisel yağlar 11% Şekerli ve çikolatalı 65% mamuller Et mamulleri İçecekler Kaynak: DPTTürkiye BMI tarafından hazırlanan CEE İş Ortamı Derecelendirmesine göre 5. sıradadır. Bu analiz yiyecek veiçecek sektörünün yatırımcılar için çekicilik düzeyini, pazar büyüklüğü, tüketim seviyesi, gelecekteki potansiyelbüyüme ile yasal ve politik duruma dayanarak ölçmektedir.12 EIU, Türkiye: Tüketim Ürünleri ve Perakende Raporu, 29 Eylül 200913 T.C. Merkez Bankası, “İmalat Sanayi Kapasite Kullanım Oranı”, Şubat 2010 6
  7. 7. Şekil 5 – Yükselen Avrupa Yiyecek & İçecek Puanları Yükselen Avrupa Yiyecek ve İçecek İş Ortamı Puanları 2010 3. Çeyrek Getirilerin Gerçekleşme Potansiyel Getirilerin Limitleri Riskleri Yiyecek & Yiyecek & Ülke Pazar İçecek İş Bölgesel İçecek Lim itler Ülke Riski Riskler Yapısı Riskleri Ortam ı Sıralam a Pazarı Puanları Rusya 85 65,2 75,1 45 57,6 52,6 68,4 1 Macaristan 67 54,1 60,5 75 63,6 68,1 62,8 2 Polonya 59 60.0 59,5 70 66,1 67,7 62.0 3 Çek Cumhuriyeti 61 52,3 56,6 75 68,6 71,1 61.0 4 Türkiye 58 59,5 58,8 75 54,9 62,9 60.0 5 Slovakya 55 53,9 54,4 70 60,5 64,3 57,4 6 Slovenya 51 50.0 50,5 70 70.0 70.0 56,4 7 Litvanya 61 41,6 51,3 70 65,2 67,1 56.0 8 Romanya 51 51,6 51,3 60 57,2 58,3 53,4 9 Estonya 53 44,1 48,5 65 62,6 63,5 53.0 10 Sırbistan 63 46,6 54,8 50 44,5 46,7 52,4 11 Bulgaristan 45 47,7 46,4 55 60,7 58,4 50.0 12 Hırvatistan 41 48.0 44,5 60 62,5 61,5 49,6 13 Letonya 40 44,1 42.0 70 62,4 65,4 49,1 14 Ukrayna 53 46,4 49,7 35 50,9 44,6 48,1 15 Kaynak: B M I. P uanlama 1 üzerinden, 1 en yüksek o lacak şekilde. Yiyecek & İçecek İş Ortamı ana sıralamadır. İki alt sıralaması vardır: P o tansiyel 00 00 getirilerin limitleri ve Getirilerin gerçekleşme riski, sıralamalar sırası ile %70 ve %30 o ranında ağırlıklandırılmıştır.Özellikle Ülke Yapısı göstergesi açısından, Türkiye neredeyse 73 milyonluk büyük nüfusu, doygunluk veolgunluk seviyesi henüz düşük olan pazarı, elverişli bir uzun dönemli ekonomik yapının varlığı ve tatminkârdüzeydeki kişi başı milli gelir seviyesi sayesinde yüksek bir puana sahiptir. Giderek iyileşen yiyecek ve içecekticaret dengesine sahip önemli bir tarımsal üretici olarak, Türkiye ham maddeye kolay erişim sunmaktadır.Ayrıca, dağıtım ağı, gelişmiş ve büyümekte olan organize perakende sektörü ile sağlanmaktadır. Ancak, gıdatüketimi büyümesi 2009 yılında GSYİH büyümesini -% 4,7’ye indiren ekonomik krizin etkisiyle yavaşlamıştır.OECD tahminlerine göre, Türkiye’nin reel büyümesi 2010’da % 6,8, 2011’de ise % 4,5 olarak 14gerçekleşecektir. BMI’nın büyüme tahminleri ise 2012, 2013 ve 2014 yılları için sırasıyla % 5,2, % 5,7 ve % 155,6 şeklindedir.Getirilerin gerçekleşme riskleri açısından, Türkiye bazı bölge ülkelerinden ülke risk puanı anlamında daha kötüpuana sahiptir. Buna karşın, iş ortamının gelişimine destek veren hükümet aktif bir şekilde AB üyeliğinigerçekleştirmeye ve bir çok kritik reformu tamamlamaya çalışmaktadır. Uluslararası derecelendirme kuruluşuStandard & Poors Türkiye’nin ülke notunu hükümetin borç yükünü azaltma ve finans sektöründe istikrarısağlamadaki başarısını dikkate alarak Şubat 2010 itibarıyla yükseltmiştir. Uzun vadeli yabancı ve yerel parakredi notu BB ve BB+’ya çıkarılmıştır.14 OECD (Organisation For Economic Co-operation and Development), Ekonomik Görünüm No.8715 BMI 7
  8. 8. 2.2.2 Yiyecek ve İçecek ÜretimiTürkiye yiyecek ve içecek sektöründeki üretimde 2008 yılında 2007 yılına göre % 4,1 oranında artışkaydedilmiştir, ancak 2009 yılında 2008 yılına göre % 1,3 oranında azalma olmuştur. Bu azalma küresel 16ekonomik krizden geçici olarak daha fazla etkilenen çeşitli sektörlerdekinden daha düşüktür. Şekil 6 – Yiyecek ve İçecek Sektörü Üretim Endeksi Yiyecek & İçecek Sektörü Üretim Endeksi (aylık ortalama) 160 151 137135131140 140 120 105 108113112105 102 92 95 92 95 98 98 100 85 86 76 80 60 40 20 0 Kış İlkbahar Yaz Sonbahar 2005 2006 2007 2008 2009 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu, baz yıl=20052.2.3 Yiyecek TüketimiTürkiye’deki geleneksel yemek alışkanlıkları toplumun büyük bölümünde fazla değişmeden varlığınıkorumaktadır. Bununla birlikte, Türkiye yiyecek sektörü, perakendeciler gıda üreticilerinden daha yüksekstandartlar talep ettikçe ve yatırımlar sayesinde sektörde önemli iyileştirmeler gerçekleştikçe daha gelişmiş birhâle gelmektedir. Organize perakendeciliğin yaygınlaşmasıyla ve net gelir seviyesinin yükselmesiyle birlikte,Türk tüketicilerinin tüketim tercihleri hazır yemekler ve dondurulmuş yiyecekler gibi paketlenmiş ve işlenmişgıdalara kaymıştır. Buna ek olarak, tam zamanlı işlerde çalışan kadın sayısının artması, dondurulmuş ve hazırgıdaya olan talep artışını desteklemiştir. Avrupa’da kişi başına paketlenmiş gıda tüketimi en düşük ülkeninTürkiye olduğu düşünüldüğünde, söz konusu alt sektörlerde önemli bir potansiyel olduğu görülmektedir.Türkiye Türk halkının yemek alışkanlıklarında önemli bir payı olan unlu mamuller alanında dünyadaki en büyükpazarlardan birisidir. Yükselen gelir düzeyiyle birlikte, paketlenmiş ekmek tüketimi yükseliş göstermekte veaynı zamanda çok tahıllı ve özel yapım gibi farklı çeşitlerdeki ekmeklere yönelik talep geleneksel unlumamullere kıyasla kâr marjının daha yüksek olduğu bu alanda önemli fırsatlar sunmaktadır.16 TUİK, Türkiye İstatistik Kurumu 8
  9. 9. Şekil 7 – Türkiye Gıda Tüketimi Göstergeleri Gıda Tüketimi 120 12% 10.0% 9.5% 100 9.0% 10% 8.3% 8.4% 8.1% 7.8% 7.6% 7.4% 7.2% 80 8% 60 6% 40 4% 20 2% - 0% 2005 2006 2007 2008 2009e 2010f 2011f 2012f 2013f 2014f Gıda Tüketimi (milyar TL) Toplam gıda tüketim büyümesi (yıldan yıla) Gıda tüketiminin GSYİHdaki Yüzdesi Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu, Basın, BMI Not: e: tahmini, f: öngörüGıda tüketiminin GSYİH’e oranının, ülkedeki yükselen refah düzeyinin bir yansıması olarak, 2009 yılından2014’e kadar % 8,4’ten % 7,2’ye düşmesi beklenmektedir (bkz. Şekil 7). Şekil 8 – Türkiye Kişi Başına Gıda Tüketimi Kişi Başı Gıda Tüketimi 11% 13% 1.200,0 10% 10% 10% 11% 15% 10% 1.000,0 4% 5% 800,0 (1)% (5)% 0% 600,0 -5% -10% 400,0 -15% 200,0 (23)% -20% - -25% 2005 2006 2007 2008 2009e 2010f 2011f 2012f 2013f 2014f Kişi başı gıda tüketimi (ABD $) Kişi başı gıda tüketimi büyümesi (yıldan yıla) Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu BMI1,9 milyon tonluk yıllık üretim kapasitesiyle, şekerli ve çikolatalı mamuller sektörü de önemli bir konumasahiptir. Dünya çapında ihracatı yapılan bazı şekerleme ürünleri, geleneksel Türk lokumu (“Turkish Delight”),karamel, sakız ve bonbondur. Yerli marka Ülker pazar lideri konumundadır, Kent (Cadbury yan kuruluşu) ve 17Intergum da diğer önemli şekerleme üreticileridir.BMI’nın tahminlerine göre 2009 ve 2014 yılları arasında Türkiye’de toplam gıda tüketiminin % 34, kişi başı gıdatüketiminin ise % 21 oranında artması beklenmektedir. Bu tahmini büyümenin itici gücü organize 17perakendecilik alanında ve işlenmiş gıda sektöründeki gelişmeler olacaktır.17 BMI Industry View, Türkiye Yiyecek ve İçecek Raporu – İkinci çeyrek 2010 9
  10. 10. 2.2.4 İçecek TüketimiTürkiye’de içecek sektörü, sıcak içecekler, alkolsüz içecekler ve alkollü içecekler olarak analiz edilebilir. Şekil 9 – Türkiye’de İçecek Satışları Türkiye İçecek Satışları (ABD Doları milyon) 18,000 15.604 16,000 14.241 14,000 12.665 12,000 10.589 10,000 8.556 8.519 7.695 7.269 6.947 8,000 5.924 6,000 4,000 2,000 - 2005 2006 2007 2008 2009e 2010f 2011f 2012f 2013f 2014f Alkolsüz içecekler Alkollü içecekler Çay satışları Kaynak: Basın, BMI Not: e: tahmini, f: öngörüSıcak İçeceklerTürkiye, çay tarımı yapılan arazi büyüklüğü açısından dünyada 7., kuru çay üretiminde 5. ve kişi başına çay 18tüketiminde 4. sıradadır. Günlük 6.600 tonluk üretim kapasitesiyle Türkiye’deki kuru çay pazarının % 60- 1965’ine hakim olan kamu kuruluşu Çaykur geçmişten beri pazar lideridir. Çay piyasasındaki diğer önemli 20oyuncular özel teşebbüsler olan Doğuş, Doğadan ve Unilever (Lipton) gibi firmalardır.Diğer sıcak içecekler arasında Türk kahvesi tüketimi yaygınlığını korusa da, Starbucks ve Caffé Nero gibiçeşitli alternatif ürünler sunan uluslararası kahve zincirleri de piyasaya girmektedir.Alkolsüz İçeceklerTürkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu’nun verilerine göre, şişelenmiş su, Türkiye içecekendüstrisinin toplam kapasitesi olan 13.236 milyon litrenin yaklaşık % 50’sini oluşturarak üretim kapasitesine 21göre birinci sırada yer almaktadır. 2009 yılında şişelenmiş su satışları yaklaşık 3,1 milyar TL olarakgerçekleşmiştir ve 2010 yılında 3,2 milyar TL’ye ulaşması beklenmektedir. Türkiye’de kişi başı yıllık şişelenmişsu tüketimi 2009 yılında 126 litreyle Fransa (142 litre) ve İtalya (176 litre) gibi gelişmiş ülkelerden çok aşağıda 22değildir. DanoneSa maden suyu pazarında kendi markası Hayat ile lider konumdadır. Diğer önemli firmalar 20ise Erikli, Nestle, Pınar, Niksar, Hamidiye ve Saka’dır.Soda ve meyve suyunun dahil olduğu diğer alkolsüz içecekler 2009 yılında toplam içecek endüstrisinin üretim 21kapasitesinin % 37’sini oluşturmuştur. Coca Cola, Fanta, Sprite, Nestea, Powerade ve Schweppesmarkalarının dağıtıcısı olan Coca-Cola İçecek şişelenmiş su dışındaki alkolsüz içeceklerde açık farkla lider 20konumundadır ve Pepsi ile Cola Turka tarafından takip edilmektedir.18 Çaykur, Çay Sektörü Raporu, 200919 Çaykur internet sayfası, www.caykur.gov.tr20 BMI21 Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu, 2009 Raporu22 SUDER (Ambalajlı Su Üreticileri Derneği) 10
  11. 11. Alkollü İçeceklerTürkiye’de en fazla üretilen ilk dört alkollü içecek bira, rakı, şarap ve votkadır. Başlıca alkollü içecek olan bira,2009 yılında toplam alkollü içecek üretiminin yaklaşık % 90’ını oluşturmuştur. Her ne kadar bira Türkiye’deüretilen başlıca alkollü içecek olsa da şarap üretimi ilk dört alkollü ürün arasında en hızlı şekilde artmıştır:2009’da % 22 oranında artmış ve 2010’un ilk çeyreğinde 2009’un ilk çeyreği ile kıyaslandığında % 52 oranıyla 23artışına devam etmiştir.Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu’nun verilerine göre, Anadolu Efes ve Türk Tuborg üretimkapasitesi yılda 1 milyon litreyi geçen iki bira üreticisidir. Efes markasının sahibi olan Anadolu Efes, Türkiye’debira pazarının yaklaşık % 80’ini elinde bulundurmaktadır ve geri kalan pazar payının büyük çoğunluğuna sahip 20olan Tuborg Anadolu Efes’i takip etmektedir.2009 yılında 104 milyon litreye ulaşmış olan Türkiye’nin alkollü içecek ihracatının % 95’ini bira oluşturmaktadır. 23Viskinin % 35’ini oluşturduğu ithalat ise 7 milyon litre olmuştur.Türkiye’nin geleneksel alkollü içeceği olan rakı, şarapla birlikte toplam üretimin % 4,4’ünü oluşturmaktadır.Büyük şarap üreticilerinin yanı sıra İç Anadolu, Trakya ve Ege bölgelerinde olmak üzere yaklaşık 300 adet 24küçük ölçekli üretici bulunmaktadır. Şarap sektörünün toplam kapasitesi yaklaşık yılda 120 milyon litredir.Türkiye 2009 yılında toplamda 7,75 milyon ABD doları değerinde 3,6 milyon litre şarap ihraç etmiştir. İhracat 25pazarları % 26 payla Belçika, % 25 payla Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve % 15 payla Almanya olmuştur.2.2.5 Organize Perakende SektörüHer ne kadar Türk tüketicileri öncelikli olarak küçük market ve bakkallardan alışveriş yapıyor olsalar da,tüketicilerin daha geniş yelpazede ürünler ve yüksek kaliteli mallar sunan organize perakendecilere(süpermarket ve hipermarketler) yönelmesiyle bu geleneksel perakendecilerin pazar payları zamanladüşmüştür. Şekil 10 – Organize Perakende Sektörü Satışları (2005-2014) Türlerine Göre Türkiye Organize Perakende Satışları (milyar TL) 40 25% 34.6 35 30.9 27.7 20% 30 24.8 25 22.3 19.7 20.6 15% 20 16.7 14.1 15 11.8 10% 10 5% 5 0 0% 2005 2006 2007 2008 2009e 2010f 2011f 2012f 2013f 2014f Süpermarketler Hipermarketler İndirim Marketleri Toplam organize perakende büyümesi (yıldan yıla) Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu, BMI Not: e: tahmini, f: öngörü23 TAPDK (Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu)24 IGEME, İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi, Şarap Sektörü Raporu, 201025 Türkiye İstatistik Kurumu 11
  12. 12. Artan kentleşme, yükselen harcanabilir gelir seviyesi ve iş yaşamında kadın sayısının artması sayesindeperakendecilik sektörü özellikle büyük şehirlerde yavaş yavaş bu Batı tarzı operasyonlara kaymıştır. Bunarağmen küçük geleneksel perakendiceler hâlâ perakende yiyecek sektörünün % 60’ını ellerinde 26bulundurmaktadırlar.Süpermarketler 1990’lı yıllarda Türkiye yiyecek ve içecek sektöründe faaliyetlerine başlamış ve 2000 yılındasektörde % 26 oranında pazar payı elde etmişlerdir. Etkileyici bir büyüme gösteren süpermarketler hâlihazırdasektörün yaklaşık % 40’ına hakim durumdadırlar. Fazla sayıda mağazaya sahip olan modern perakendeciler 26yüksek alım güçleriyle geleneksel rakiplerinden daha kârlıdırlar.Organize Perakende Pazarı OyuncularıTürkiye organize perakende sektörü oldukça rekabetçidir. Migros % 9 oranla pazarda en büyük paya sahiptir. 26Migros’u % 8’le Carrefour ve % 7’yle BİM izlemektedir. Diğer uluslararası firmalar Metro ve Tesco Kipa’dır. Şekil 11 –Türkiye’de Organize Perakende Pazar Payları (%) Migros, 9% Carrefour, 8% BIM, 7% Metro, 5% Diğer, 64% Tansas, 4% Tesco Kipa, 3% Kaynak: BMI, 2008 verileriOrganize perakende sektörü satışları büyük ölçüde satışları 2009 yılında 10,7 milyar TL’yi bulansüpermarketler tarafından gerçekleştirilmiştir. Hipermarket satışları ise yaklaşık 5,6 milyar TL’dir. 2005 ve 2008 27yılları arasında süpermarketler % 16, hipermarketler % 19 ve indirim marketleri % 30 YBBO sağlamıştır. Şekil 12 – Türkiye’de Halka Açık Organize Perakende Şirketlerinin Temel Finansal Verileri ABD Doları Milyon Toplam Girişim Toplam Ciro Net Kar Şirket Adı Şirket Türü Piyasa Değeri (*) Değeri (*) [SOA] [SOA] BIM Birlesik Halka açık 3.324 3.432,5 3.184,5 117 Magazalar A.S. Migros Ticaret Halka açık 2.375 2.374,8 4.219,4 131,3 A.S. SOA : So n Oniki A y Kaynakl Capital IQ ; (*) M art 1 201 verisi 0, 026 BMI Industry View, Türkiye Yiyecek ve İçecek Raporu – 2. Çeyrek 201027 Türkiye İstatistik Kurumu ve BMI tahmini 12
  13. 13. 2.2.6 Yiyecek ve İçecek Uluslararası TicaretiTürkiye İstatistik Kurumu’nun verilerine göre 2007 ve 2009 yılları arasında Türkiye’nin yiyecek ve içecek ticaretdengesinin hareketi negatif yönde olmuştur. Türkiye, kuru meyve, tütün (Ege Bölgesi’nden) ve dünyanın enbüyük tedarikçisi olduğu fındıkta (Karadeniz Bölgesi’nden) önemli bir ihracatçı konumundadır. Türkiye’nin 28başlıca tarımsal ithalatı pamuk, soya fasulyesi, bitkisel yağ, tütün, mısır ve pirinçtir. Şekil 13 – Alt Sektöre Göre Yiyecek ve İçecek Uluslararası Ticareti İstatistikleriAlt Sektöre Göre Yiyecek & İçecek Sektörü İhracatı Alt Sektöre Göre Yiyecek & İçecek Sektörü İthalatı ABD$Milyon 2004 2005 2006 2007 2008 2009 ABD$Milyon 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Hayvan yemleri 2 2 2 5 36 46 Hayvan yemleri 55 61 73 88 113 90 Unlu mamuller 216 231 264 347 424 417 Unlu mamuller 13 15 19 24 37 39 Bira & Malt 31 42 42 48 64 62 Bira & Malt 4 3 4 2 4 2 Şekerli mamuller 391 424 468 611 665 628 Şekerli mamuller 70 67 93 104 144 150 Süt mamulleri 41 62 89 112 136 142 Süt mamulleri 60 67 80 115 133 120 Fermante edilmiş ürünlerden Fermante edilmiş ürünlerden 13 23 29 35 33 27 27 35 47 56 66 92 oluşan etil alkol oluşan etil alkol Balık ürünleri 110 106 129 148 173 154 Balık ürünleri 82 77 105 134 141 138 Unlu ürünler ( Makarna, Unlu ürünler ( Makarna, 50 66 80 108 182 149 2 2 3 3 4 5 noodle, kuskus vs.) noodle, kuskus vs.) Et & Et mamulleri 55 67 60 83 112 177 Et & Et mamulleri 461 368 414 426 375 214 İşlenmiş tahıl ürünleri 271 532 377 572 814 787 İşlenmiş tahıl ürünleri 68 91 83 136 184 151 Alkolsüz içecek, gazlı & gazsız Alkolsüz içecek, gazlı & 62 76 67 85 92 82 18 12 21 32 38 31 su gazsız su Diğer gıda ürünleri 194 234 323 440 545 537 Diğer gıda ürünleri 266 326 393 443 431 362 İşlenmiş sebze ve meyve 1.548 1.850 1.789 2.082 2.318 2.146 İşlenmiş sebze ve meyve 41 63 75 105 179 143 Nişasta ve nişastalı ürünler 37 48 55 52 68 56 Nişasta ve nişastalı ürünler 129 161 161 189 250 167 Şekerli mamuller 38 5 58 16 21 4 Şekerli mamuller 17 25 20 33 46 25 Bitkisel ve hayvansal yağlar 281 497 498 411 785 508 Bitkisel ve hayvansal yağlar 589 737 858 767 1,611 1,172 Şarap 8 8 9 9 8 8 Şarap 2 3 4 4 5 4 Toplam 3.348 4.273 4339 5.164 6.476 5.930 Toplam 1.904 2.113 2.453 2.661 3.761 2.905Kaynak: Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyo nu, 2009 Rapo ru & TÜİK Kaynak: Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyo nu, 2009 Rapo ru & TÜİK2.3 Sektördeki Önemli ŞirketlerTürkiye yiyecek ve içecek sektöründeki başlıca firmalar aşağıda belirtilmiştir. Şekil 14 – Türkiye’de Yiyecek ve İçecek Sektöründe Önde Gelen Firmalar Türkiye’de Yiyecek ve İçecek Sektöründe Önde Gelen Firmalar,2009 ISO 500 - 2009da Üretim 2009 Şirket Adı Sektör Şehir Bazlı Satışlar Sıralaması (milyon TL) 15 Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Şeker ve melas üretimi Ankara 2.007 25 Coca-Cola İçecek A.Ş. İçecek İstanbul 1.308 31 Ak Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. Gıda üretim ve dağıtım İstanbul 974 32 Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü Çay üretimi Rize 950 34 Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayii A.Ş. Bira ve içecek İstanbul 921 36 Konya Şeker Sanayi ve Ticaret A.Ş. Şeker üretimi Konya 880 50 Ülker Çikolata Sanayi A.Ş. Çikolata üretimi İstanbul 723 58 Kayseri Şeker Fabrikası A.Ş. Şeker üretimi Kayseri 681 60 Oltan Gıda Mad. İhr. İth. ve Tic. Ltd. Şti. Fındık üretimi Trabzon 652 62 C.P. Standart Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. Tavuk, yumurta ve karides üretimi İstanbul 629 66 SÜTAŞ Süt Ürünleri A.Ş. Süt ve süt ürünleri ürünleri Bursa 621 69 Tat Konserve Sanayi A.Ş. Domates, ketçap, konserve gıda ve sebze üretimi İstanbul 617 86 Eti Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. Bisküvi ve çikolata üretimi Eskişehir 514 94 Altınmarka Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. Önceden paketlenmiş gıda üretimi İstanbul 491 104 Ülker Bisküvi Sanayi A.Ş. Bisküvi üretimi İstanbul 467 105 Pınar Süt Mamülleri Sanayi A.Ş. Süt ve süt ürünleri ürünleri ve meze üretimi İzmir 465 117 Kent Gıda Maddeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. Şekerleme üretimi Kocaeli 427 120 Marsan Gıda San. ve Tic A.Ş. Margarin, makarna ve içecek üretimi Adana 421 149 Önem Gıda San. ve Tic. A.Ş. Yiyecek ve içecek İstanbul 329 157 Biskot Bisküvi Gıda San. ve Tic. A.Ş. Bisküvi üretimi Karaman 314 Kay nak: İstanbul Sanay i Odası28 EIU, Türkiye: Tüketici Ürünleri ve Perakende Raporu, 29 Eylül 2009 13
  14. 14. 2.4 Sektördeki GelişmelerKüresel ekonomik daralma sona erdiğinde tüketici alışkanlıkları da değişecektir. Deloitte “Global Powers of theConsumer Products Industry 2010 (Tüketim Ürünleri Sanayisi Küresel Güçleri 2010)” raporuna göre, her nekadar yiyecek ve içecek endüstrisi krizde iyi bir performans göstermiş olsa da, kriz ortamında alışverişlerindedaha dikkatli ve kalite konusunda daha talepkâr hale gelen tüketiciler indirimli ürünlere yönelmiş ve marketmarkalarından kaçınmışlardır. Üreticiler bu değişimleri göz önünde bulundurmaktadırlar.Krizden çıkışla beraber şirket birleşme ve satın alımlarında gelecek yıllarda küresel olarak artışbeklenmektedir. Bu durum aynı zamanda yükselen ekonomilerin pazarlarında büyümeye odaklanılmasıylabirlikte gıda güvenliği konusundaki dikkati artırmaktadır. BMI’ya göre Türk hükümeti, gıda güvenliğinin öneminigöz önünde bulundurarak Türkiye gıda ve tarım sektörleri arasındaki ilişkileri iyileştirecek şekilde Tarım veGıda Bakanlığı’nın kurulacağını bildirmiştir. 14
  15. 15. 2.5 Konumlanma HaritasıAşağıdaki harita Türkiye yiyecek ve içecek endüstrisindeki ana üreticilerin üretim tesislerini göstermektedir. Tat Konserve Sanayi Üretim Kapasitesi Ülker Domates Salçası 100.000 ton/yıl Üretim Kapasitesi Kent Gıda Konserve Sebze 40.000 ton/yıl Çikolata 400 ton/gün Üretim Kapasitesi 40.000 ton/yıl Oltan Gıda CP Standart Üretim Kapasitesi Tavuk 117.000 ton/yıl Çaykur Üretim Kapasitesi Altınmarka Coca Cola Company 29.800 kg/8 saat Üretim Kapasitesi Üretim Kapasitesi 63.000 ton/yıl 552 mn adet kutu/yıl Marsan Üretim Kapasitesi Margarin 200.000 ton/yıl Türkiye Şeker Fab. Makarna 80.000 ton/yıl Üretim Kapasitesi Su 180 milyon lt/yıl Şeker 2 milyon ton/yıl Sütaş Üretim Kapasitesi Kayseri Şeker 2.500 ton/gün Üretim Kapasitesi Şeker 12.000 ton/gün Yaşar Holding Üretim Kapasitesi Et 48.000 ton/yıl Süt 350.000 ton/yıl Anadolu Efes Üretim Kapasitesi Eti 881 mn litre/yıl Üretim Kapasitesi Konya Şeker 80.300 ton/yıl İçecek şirketleri Yiyecek şirketleri 15
  16. 16. 2.6 Yatırım FırsatlarıTürkiye yiyecek ve içecek sektöründe faaliyet gösteren yabancı şirketlerin sayısı 2008 yılında 376’dan 2009yılında 421’e yükselmiştir. Doğrudan yabancı yatırım 2008 yılında 1,2 milyar ABD doları ile en yüksekseviyesine ulaşmıştır. Küresel finansal krizin etkileriyle 2009 yılında doğrudan yabancı yatırımlar imalat 29sektöründe % 58 oranında, yiyecek ve içecek sektöründe ise % 83 oranında daralma yaşamıştır. Şekil 15 – Yiyecek ve İçecek Sektörü Yatırım Verileri Yiyecek & İçecek Sektöründe DYY (milyon ABD Yiyecek & İçecek Sektöründe DYY doları) Şirketlerinin Sayısı 421 1,400 1.252 450 376 400 338 45 1,200 350 300 38 1,000 300 257 38 766 43 800 250 39 608 200 600 150 400 100 210 50 200 78 68 - - 2005 2006 2007 2008 2009 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Yeni Kuruluşlar Toplam Yabancı Sermayeli Şirketlerin Sayısı Kaynak: Hazine Müsteşarlığı Kaynak: Hazine MüsteşarlığıOrganik Gıda SektörüOrganik tarım 1985 yılında İzmir üzümü, ardından incir ve kayısı üretimiyle başlamıştır. Organik ürünlergenellikle toplam organik üretimin % 39’unu oluşturan Ege Bölgesi’nde ve onu takiben % 18 paya sahip 30Karadeniz Bölgesi ve % 13 paya sahip İç Anadolu Bölgesi’nde üretilmektedir.Türkiye, toplam organik gıda üretiminin neredeyse tamamını % 85’i Avrupa’ya yönelik olmak üzere ihraç 31etmektedir. Avrupa’dan gelen yüksek talep ve organik gıdanın tanıtımı için hâlen devam etmekte olanreformlarla birlikte, Türkiye organik gıda endüstrisinde büyüme potansiyeline sahiptir.Helal Gıda SektörüMüslüman bir ülke olarak Türkiye, “helal gıda” sektöründe yüksek bir büyüme potansiyeline sahiptir. DünyaHelal Forumu’na göre, küresel helal gıda sektörünün 2010 yılında 650 milyar ABD dolarına ulaşması 31beklenmektedir.29 Hazine Müsteşarlığı30 ORGUDER (Organik Ürün Üreticileri ve Sanayicileri Derneği)31 BMI 16
  17. 17. Şekil 16 – Türkiye Yiyecek, İçecek & Tütün Endüstrisinde Seçilmiş Satın Alma & Birleşme İşlemleri (2005-2010) İşlem Değeri Hisse# Alıcı Şirket Ülke Alınan Şirket Alt Sektör Tarih (milyon ABD (%) doları)GIDA1 Altas Sirketler Grubu Türkiye Ordu Yag Sanayi AS Tarım işleme/ tahıl 30/01/2010 100,0% 332 Alliance Grain Traders Inc Kanada Arbel Group Companies Tarım işleme/ tahıl 16/07/2009 100,0% 134 Anadolu Efes Biracilik;3 Sucocitrico Cutrale Ltd. Türkiye; Brezilya Etap Tarim ve Gida Urunleri Taze üretim, alkolsüz içecek 07/01/2009 66,0% 254 FEM OGG Türkiye Tekel Ayvalik Tuzlasi Gıda içerikleri 23/09/2008 100,0% 65 Yildiz Holding AS Türkiye Kerevitas Gida Sanayi ve Ticaret A.S. Dondurulmuş ve soğuk gıda 17/09/2008 51,0% 176 Esas Holding AS Türkiye Peyman Gida Gıda içerikleri, Gıda-diğer 18/04/2008 30,0% 127 Fresh Cake Gida Türkiye Doruk&Unmas Unlu Mamuller Unlu Mamuller 30/04/2008 50,0% 388 Afia International Suudi Arabistan Yudum Food SA Gıda-diğer 14/01/2008 100,0% 719 Klueh Service Management Almanya Emin Catering Gıda diğer,Restaurant/Pubs 22/11/2007 51,0% 1310 MGS Marmara Gida Türkiye Gidasa SA Gıda içerikleri, Alkolsüz içecek 15/08/2007 99,65% 17411 Bulutoglu Gida ve Lojistik Türkiye Yalova Soguk Hava Tesisleri Dondurulmuş ve soğuk gıda 07/08/2007 100,0% 1312 Cadbury Plc İngiltere Intergum Gida Sanayi Ve Ticaret A/S Şeker ve tatlı 28/09/2007 100,0% 45013 TMSF Türkiye Sagra Süt Ürünleri, Gıda-diğer 07/06/2007 100,0% 10414 Doruk Una Deger Katma Gida Türkiye Unmas Unlu Mamuller Unlu Mamuller 18/08/2006 50,0% 1815 Fromageries Bel SA Fransa Karper Süt Ürünleri 28/02/2006 51,0% 1616 Cadbury Plc İngiltere Kent Gida Maddeleri Şeker ve tatlı 10/04/2006 30,0% 9417 Gidasa SA Türkiye Marsa Gıda içerikleri, Gıda-diğer 21/12/2005 49,0% 19İÇECEK & TÜTÜN18 Ihlas Holding AS Türkiye Kristal Kola AS Alkolsüz içecekler 1919 Central Bottling Company Ltd İsrail Turk Tuborg Bira ve Malt Sanayii AS Bira 15/09/2008 95,69% 16720 British American Tobacco Plc İngiltere TEKEL AS (Tobacco Business) Tütün 24/06/2008 100,0% 1.72021 Sarper Family Türkiye Sarper Tutun Ticarper Ve Sanayi AS Şarap/alkollü içecek 25/06/2007 50,0% 1022 TPG Capital LP ABD Mey Icki Sanayi ve Tic Şarap/alkollü içecek 01/06/2006 90,0% 81023 Coca Cola Icecek AS Türkiye Efes Sinai Yatirim Holding AS Şişeleme/konserveleme, Alkolsüz içecekler 02/12/2005 51,87% 305Kay nak: Mergermarket 17
  18. 18. 2.7 SWOT Analizi S  trengths (Güçlü Noktalar) Genç ve artan nüfusuyla, Türkiye’de hem üretim hem de W  eaknesses (Zayıf Noktalar) Küresel ekonomik krizden etkilenen değişken ekonomik tüketim artış göstermektedir. ortam tüketici harcamalarını engelleyebilir  Türkiye gıda endüstrisi, ülkedeki mevcut tarımsal ürün  Alkollü içeceklerde talebin İslami gelenekler ve yüksek çeşitliliği sebebiyle önemli ihracat fırsatlarına sahiptir. Özel Tüketim Vergisi sebebiyle Avrupa ülkelerine kıyasla  Gelişen bir ülke olarak, tüketici harcamalarını da pozitif düşük düzeyde kalması. yönde etkileyecek olan kişi başı GSYİH’da gelecek yıllarda artış beklenmektedir. O  pportunities (Fırsatlar) İlgi düzeyi yüksek genç nüfusun yeni marka ve ürünlere T  hreats (Tehditler) Tarımda istikrarsız mevzuat ortamının gıda sektörünü de açık olması etkilemesi.  Turizm sektöründeki büyümenin yiyecek ve içecek  Yüksek enerji ve ham madde maliyetlerinin yiyecek ve sektöründeki tüketimi de artırması. içecek üreticilerinin performanslarını olumsuz etkilemesi.  Henüz pazarın olgunluğa ulaşmaması sebebiyle yeni  Dünyadaki yüksek kalite ve düşük fiyatta şarap üreten ürünlerin Türkiye’ye girebilme fırsatlarının olması. yeni şarap üreticileri sebebiyle şarap endüstrisinde yaşanan rekabet. 18
  19. 19. 2.8 Sektör Kurum ve Kuruluşları Şekil 17 – Sektör Kurum ve Kuruluşları Kurum/ Kısaltma Tanım İletişim Bilgileri Kuruluş Altunizade Mah. Kısıklı Cad. Tekin Ak İş Merkezi No:1 Kat:2 23 sektörel dernek ve 1000den fazla şirketten Apartman no 7 Posta Kodu: 34662 Bağlarbaşı Üsküdar Türkiye Gıda ve İçecek oluşmaktadır. ISTANBUL Sanayi Dernekleri TGDF Görevi bilimsel prensipler çerçevesinde ülkenin gelişimi ve Tel: (0216) 651 86 81 Federasyonu serbest Pazar ortamı oluşturmaktır. . Fax: (0216) 651 86 83 Website: w w w .tgdf.org.tr Organizasyonun 57 üyesi vardır. Atatürk Bulvarı 231 / 15 Kavaklıdere - ANKARA Derneğin asıl görevi yurtiçinde gelişen yağlı tohumları Bitkisel Yağ Sanayicileri Tel: (0312) 426 16 82 - 83 BYSD kullanarak ülkenin bitkisel yağ talebini karşılamak ve Derneği Fax: (0312) 426 16 95 üyelerin haklarını koruyarak aralarında birliğin korunmasını Website: http://bysd.org.tr sağlamaktır. Cinnah Cad. No:59 Çankaya – ANKARA Organizasyonun 25 üyesi vardır. Görevi makarna Türkiye Makarna Sanayicileri Tel: (0312) 441 55 47 TMSD üreticilerine profesyonel, teknik, sosyal ve ekonomik Derneği Fax: (0312) 438 34 33 konularda asistanlık sağlamaktır. Website: w w w .makarna.org.tr General Ali Rıza Gürcan Cad. Merter İş Merkezi No:19/B Kat:2 Organizasyonun 14 şirketi temsil eden 26 üyesi vardır. Salça İhracatçıları ve Merter - İSTANBUL SIID Görevi üyelerinin haklarını korumaları için devletle ve İmalatçıları Derneği Tel & Fax: (0212) 554 71 06 sektörle olan iletişim ve koordinasyonlarını sağlamaktır. Website: w w w .siid.org.tr Büyükdere Cad.Somer Apt.No:64 Kat:5 D:13 Mecidiyeköy – Organizasyonun 115 üyesi vardır. İSTANBUL Tüm Gıda Dış Ticaret Derneği TÜGİDER Derneğin amacı tüm gıda ithalatçılarının işbirliğini Tel: (0212) 347 72 22 sağlamaktır. Fax: (0212) 347 25 70 Website: w w w .tugider.org.tr Şehit Ersan Caddesi Çoban Yıldızı Sokak 100. Yıl Apt. No: 1/14 Türkiye Süt, Et, Gıda 06680 Çankaya ANKARA Organizasyonun 74 üyesi vardır. Sanayicileri ve Üreticileri SETBIR Tel: (0312) 428 47 74-75 Derneğin görevi sektörün gelişmesini sağlamaktır. Birliği Fax: (0312) 428 47 46 Wesite: w w w .setbir.org.tr Büyükdere Cad. Somer Apt.No:64 KaT:5 D:13 Mecidiyeköy – Tarım Ürünleri Hububat, İSTANBUL Bakliyat İş ve Paketleme PAKDER Organizasyonun 76 üyesi vardır. Tel: (0212) 347 72 22 Sanayicileri Derneği Fax: (0212) 347 25 70 Website: w w w .pakder.org.tr Organizasyonun 32 üyesi vardır. Büyükdere Cad. Somer Apt.No:64 Kat:5 D:13 Mecidiyeköy – Dernek, düzenli işleyişi ve organik ürün sektöründeki İSTANBUL Organik Ürün Üreticileri ve ORGUDER gelişmeleri ve yabancı pazarlardaki ihracat fısatlarını Tel: (0212) 347 72 22 Sanayicileri Derneği geliştirmeyi sağlar. Mevzuatların hazırlanması için gerekli Fax: (0212) 347 25 70 kurumlarla birlikte çalışır. Website: w w w .orguder.org.tr 19
  20. 20. ŞEKİLLER LİSTESİŞekil 1 – İlk 10 Küresel Yiyecek, İçecek ve Tütün Şirketi ...................................................................................... 4Şekil 2 – Dünya Yiyecek ve İçecek İthalat ve İhracatı Pazar Payları, 2007 .......................................................... 5Şekil 3 – Türkiye’de Kişi Başına Yiyecek ve İçecek Tüketimi ............................................................................... 6Şekil 4 – Alt Sektöre Göre Şirketlerin Dağılımı (2009) .......................................................................................... 6Şekil 5 – Yükselen Avrupa Yiyecek & İçecek Puanları.......................................................................................... 7Şekil 6 – Yiyecek ve İçecek Sektörü Üretim Endeksi ............................................................................................ 8Şekil 7 – Türkiye Gıda Tüketimi Göstergeleri ........................................................................................................ 9Şekil 8 – Türkiye Kişi Başına Gıda Tüketimi ......................................................................................................... 9Şekil 9 – Türkiye’de İçecek Satışları....................................................................................................................10Şekil 10 – Organize Perakende Sektörü Satışları (2005-2014) ..........................................................................11Şekil 11 –Türkiye’de Organize Perakende Pazar Payları (%) .............................................................................12Şekil 12 – Türkiye’de Halka Açık Organize Perakende Şirketlerinin Temel Finansal Verileri .............................12Şekil 13 – Alt Sektöre Göre Yiyecek ve İçecek Uluslararası Ticareti İstatistikleri ...............................................13Şekil 14 – Türkiye’de Yiyecek ve İçecek Sektöründe Önde Gelen Firmalar .......................................................13Şekil 15 – Yiyecek ve İçecek Sektörü Yatırım Verileri .........................................................................................16Şekil 16 – Türkiye Yiyecek, İçecek & Tütün Endüstrisinde Seçilmiş Satın Alma & Birleşme İşlemleri (2005- 2010) ............................................................................................................................................................17Şekil 17 – Sektör Kurum ve Kuruluşları ...............................................................................................................19 20
  21. 21. KISALTMALARBMI Business Monitor InternationalYBBO Yıllık Bileşik Büyüme OranıAB Avrupa BirliğiGSYİH Gayrisafi Yurt İçi HasılaTYDTA Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Yatırım Destek ve Tanıtım AjansıKOBİ Küçük ve Orta Boy İşletmelerABD Amerika Birleşik DevletleriTL Türk Lirası 21
  22. 22. Yasal UyarıBu Belge yatırımcılara Türkiye’deki büyüme öncelikli sektörlere dair bir sektör özeti sağlamak amacıyla, Türkiye Cumhuriyeti BaşbakanlıkYatırım Destek ve Tanıtım Ajansı (“TYDTA”) tarafından, DRT Kurumsal Finans Danışmanlık Hizmetleri A.Ş.’nin (“Deloitte”) destekleri ilederlenen seriden biridir. Belge bu sektörle ilgili bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Belge her şeyi kapsama ya da olası bir yatırımcınınbu sektöre yatırım yapma ya da yapmama konusunda karar vermesi için ihtiyaç duyacağı tüm bilgileri içerme iddiasında değildir. Belge’ninya da sektöre dair yapılacak diğer incelemelerle bağlantılı olarak herhangi bir olası yatırımcıya ya da danışmanlarına verilecek herhangi biryazılı ya da sözlü bilginin doğruluğu ya da tamlığı ile ilgili olarak, açık ya da zımni, herhangi bir beyanda bulunulmayacak ya da garantiverilmeyecektir ve bu konuyla ilgili olarak, TYDTA ya da Deloitte ya da herhangi bir alıcı ya da ilgili görevli, çalışan ya da temsilcitarafından herhangi bir sorumluluk kabul edilmeyecektir. TYDTA, Deloitte ve ilgili yan kuruluşları ve ortak şirketleri ile ilgili görevliler,çalışanlar ve aracılar Belge’ye ya da bu gibi bilgilere ve bu Belge ve bilgilerde ortaya çıkabilecek hatalara ya da ihmallere dayanabilecektüm sorumlulukları açıkça reddeder. Belge’de yer alan bilgiler, Belge’nin hazırlandığı dönemde halka açık bilgi kaynaklarına dayanarakhazırlanmıştır. Özellikle gelecekle ilgili projeksiyonlar, hedefler ve tahminlerin (varsa) elde edilebilmesi ya da kabul edilebilirliği konusundaherhangi bir beyanda bulunulmamakta ve garanti verilmemektedir. TYDTA ve Deloitte Belge’de yer alan bilgileri doğrulamamıştır. Belge’yialan kişiler, Belge’nin içindeki bilgileri yasal, kurumsal, vergisel ya da farklı bir öneri olarak yorumlamamalıdır. Herhangi bir alıcı ya da olasıyatırımcı yatırım kararı verirken bu Belge’ye dayanmamalıdır. Kendi durum tespit çalışmalarını yapmaları ve bağımsız danışmanlık hizmetialmaları önerilmektedir. Belge, burada anlatılan hisse senetleri ya da şirketler ya da varlıkların satılması ya da satın alınmasına ya da sözkonusu sektöre yatırım yapılmasına yönelik bir teklif ya da davet olmayıp, TYDTA ya da Deloitte ya da ilgili yan kuruluşları ya da ortakşirketleri tarafından yapılan bir taahhüt ya da öneri niteliğinde de değildir. Belge’nin dağıtımı ya da mülkiyet altına alınması ile ilgili olarak,TYDTA ya da Deloitte herhangi bir yargı alanında hukuksal sorumluluk kabul etmemektedir ve herhangi bir kayıt gereksinimi ya da diğeryasal sınırlamaların alıcı tarafından ihlal edilmesinden TYDTA ya da Deloitte sorumlu olmayacaktır. Belge’nin aslı ya da üzerindedeğişiklikler yapılmış versiyonu, hiçbir durumda yayınlanamaz, çoğaltılamaz ya da bir ücret ya da üyelik karşılığında üçüncü taraflarasatılamaz. Belge’nin fikri mülkiyet hakları TYDTA’a aittir. 22

×