7   kişilik gelişimi
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share

7 kişilik gelişimi

  • 9,962 views
Uploaded on

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
No Downloads

Views

Total Views
9,962
On Slideshare
9,605
From Embeds
357
Number of Embeds
4

Actions

Shares
Downloads
165
Comments
0
Likes
2

Embeds 357

http://www.ressenstitusu.com.tr 248
http://dfarukyazici.blogspot.com 68
http://www.kpss10.com 37
http://www.dfarukyazici.blogspot.com 4

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. KİŞİLİK GELİŞİMİ1. Kişilik2. Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Freud)3. Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)4. Modern Psikodinamik Kuramlar5. Psikososyal Gelişim Kuramı (İnsanın 8 Çağı)
  • 2. 1.Kişilik• Kişilik, bir insanı başkalarından ayıran bilişsel, duygusal ve davranışsal özelliklerin tümüdür.• Bireyi “O” yapan özelliklerdir.• Kişilik, bireyin belli uyaranlara karşı, uyum sağlamak için geliştirdiği düzenli ve sürekli davranış örüntüleridir.• Kişilik, bireyin iç ve dış çevresiyle kurduğu, diğer bireylerden ayırt edici, tutarlı ve yapılanmış bir ilişki biçimidir.• Bireyi başkalarından ayıran, doğuştan getirdiği ve sonradan kazandığı özellikler bütünüdür.• Kişiliği oluşturan özellikler; • İlgi, yetenek, değerler, tutum, güdü, duygu, mizaç, olgunluk düzeyi, inançlar, karakter, düşünceler vb.
  • 3. • Karakter: Kişiliğin ahlaki yönünü temsil eder. İnsan davranışlarının toplumun değerler sistemine ve ahlaki kurallarına uyan ve benimsenen öğesidir.• Mizaç(Huy): Kişinin duygusal tepki ve davranış biçimlerini içerir. Daha çok kalıtımsal özellikleri ifade eder. Çabucak sinirlenmek, neşeli ve soğukkanlı olmak gibi.• İlgi: Bireyin özel bir çabası olmadan gözlediği, üzerinden düşündüğü dikkat etiği ve zevk alarak yaptığı şeylerdir.• Tutum: Çeşitli nesne,durum, kurum, kavram yada kişilere karşı öğrenilmiş olumlu yada olumsuz tepkide bulunma eğilimidir.
  • 4. Kişilik KavramalarıBenlik: Bireyin kendisine ilişkin algılarıdır.Özgüven: Bireyin yapacaklarını başaracağına ilişkin olumluduygularıdır. Bireyin kendisine olan güvenini ve inancını ifade eder.Benlik Saygısı(Özsaygı): Bireyin kendini tanıması, değervermesi, duygularını tanıması ve kabullenmesi şeklinde ifade edilir.
  • 5. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud) * Kişilik gelişimi, cinsellik ve bilinçaltı süreçlerle açıklanır. * Kişiliği açıklamada bilinçdışı süreçleri, cinselliği ve içgüdüleri önplanda tutmuştur. * Davranışların temelinde bilinçdışı süreçler bulunur. * İnsan davranışının temel amacı haz veren uyarıcılara yönelmekve acı veren uyarıcılardan kaçınmaktır.Bilinçdışı: Farkında olmadığımız, ancak sözlerimizin, duygularımızın vedavranışlarımızın çoğunu yönlendiren tüm istek, dürtü ve güdülerdir. * Bilinçdışı ruhsal yapının en derin katmanıdır. * İçgüdüsel dürtülere ve hatırlandığında kişiyi tehdit edeciözelliğe sahip olduğunda bastırılmış anılara ev sahipliği yapar.
  • 6. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)Bilinç Öncesi: O anda farkında olunmayan, ancak kendiliğinden veyayeterli çaba ile bilince gelmesi mümkün olan yaşantı ve bilgileri içerir. * Hatırlayabildiğimiz her türlü anı ve bilgi bilinç öncesinde yer alır.Bilinç: O an farkında olunan her türlü duyum ve yaşantılarınbulunduğu düzeydir. * Ruhsal yapımızın doğrundan farkında olduğumuz tek yönüdür. Düşünceler bilince iki farklı yoldan gelir; 1. Duyu organlarımızca aldığımız, dış dünyadan gelen bilgiler. 2. Bilinç öncesinde yer alan fazla tehdit edici olmayan yada bilinçaltınca yer alan ancak tehdit edici olamayacak kadar gizlenmiş veçarpıtılmış bilgilerdir.
  • 7. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)a) Tipografik(Yapısal) Kişilik Kuramı * Freud, kişiliği id, ego ve süperego olmak üzere üç bölümdeincelemiştir ve bu 3 bölüm etkileşerek kişiliği etkiler. * Sağlıklı ve uyumlu bir kişilik Ego’nun İd ve Süperego arasında uzlaşmave denge sağlanması ile gelişir.İD(Alt Benlik): Kişiliğin biyolojik yanıdır ve doğuştan gelmiştir. * Kişiliğin ilkel ve içgüdüsel yönüdür ve haz ilkesine göre çalışır. * Gerçek dışı, karşılanamaz istek ve arzuları içerir. *Tümüyle mantık ve ahlak dışı olup, gerçeklikten yoksundur. * Birincil süreçler, gerilimi azaltmak için gereksinme nesnesinin birimgesini sanrı gibi zihinde oluşturulmasıdır. Cinsel ve saldırganenerjidir.(Gece görülen rüyalar. Bu tür imgeler id için tek gerçektir.) * Temel biyolojik ihtiyaçlardan(açlık, susuzluk, cinsellik, hazzayönelme, acıdan kaçma) kaynaklanır. * İd, bireysel ve toplumsal kuralları hiçe sayarak kafasına göre davranır. * Bireyin sınır tanımaz isteklerini kapsar.
  • 8. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)a) Tipografik(Yapısal) Kişilik KuramıEGO(Benlik): Gerçeklik ilkesine göre çalışır ve idi engelleyen bir yapıyasahiptir. * Kişiliğin mantılı ve akılcı yanıdır. Kişiliğin karar organıdır. * Bireyin gerçek dünyayla ilişkisini düzenlemek ve dış dünyayala başetmek için 8. aylarda gelişir. * Bireysel istekler ile dünya gerçekleri arasında arabuluculuk göreviyapar. * Kişiliğin yürütme organıdır. * İkincil Süreçler: Akıl yürütme, gerçekçi davranma, problem çözme vehaz ertelemeye yönelik işlevlerdir. * Ego sorunlarla baş edemediği durumlarda savunma mekanizmalarınıkullanır. * Egonun iki işlevi vardır; - İd’in isteklerini mantıklı ölçüde karşılamak, - Süperego beklentilerine düzen vermek.
  • 9. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)a) Tipografik(Yapısal) Kişilik KuramıSÜPEREGO(Üst Benlik): Toplulsalkuralları, gelenekleri, görenekleri, vicdan ve ahlak kurallarını veideallerini kapsar. * Ahlak ve kusursuzluk ilkesine göre çalışır. * Bireyin yaptığı her şeyde ahlak kurallarını ve başkalarının nediyeceğini dikkate alarak kurallara sıkıca bağlanma eğilimidir. * Görevler; - İd ’in siteklerini bastırmak. - Ego ‘yu törel amaçlara yönlendirmek. - Kusursuz olmaya çabalamak.
  • 10. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)Psikoseksüel Gelişim Dönemler1)Oral Dönem(0 – 18 Ay): En önemli organ ağızdır ve haz kaynağıdır. * Anne baba tutumları ve çocuğa verilen bakımın niteliğibaşkalarına ve kendine duyacağı güven duygusu ve bağımlılık düzeyiiçin önelidir. * Bebeğin beslenmesi ve emzirilmesi önemlidir. * Bebeğin fazla emzirilmesi veya memeden erken kesilmesigüvensizlik, bağımlılık ve karmaşık duygusal yapıya neden olur. * Olumlu yaşantılar güven, umut ve başkalarına verme ve alamözelliklerini geliştirir; olumsuz yaşantılar da aşırı iyimserlik vekötümserlik, hasetlik, kırıcılık, onaylama, aşağılayıcılık, aşırı bağımlılıkgibi saplantılı davranışlara neden olur.
  • 11. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)Psikoseksüel Gelişim Dönemler2) Anal Dönem (1,5 - 3 Yaş): Dışkılamanın olduğu organ önemlidir vehaz kaynağıdır. * Tuvalet kontrolü önelidir. Tuvalet eğitiminde ebeveynlerintutumu kişilik üzerinde belirleyicidir. * Aşırı katı tuvalet eğitimi, kişilikte yıkıcılık, kızgınlık, dağınıklıkgibi sonuçlara yol açar. Tuvalet eğitimi iyi olanlar yaratıcı, üretken veaktif olurlar. * Özdenetim ve bağımsızlık gelişir. * Kendisini ve çevreyi kontrol eder. * Kendini kontrol etme, uyumlu ilişkiler sürdürme, özgürceseçimler yapma, karar verme, özerkliği sürdürme, çabalama, yenidenemelere girişme ve işbirlikçi olma özellikleri gelişir.
  • 12. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)Psikoseksüel Gelişim Dönemler2) Anal Dönem (1,5 - 3 Yaş)Anal Dönemin Davranış Özellikleri * Bağımlılıktan özerkliğe adım atma. * Birbirine karşıt dürtü ve eğilimlerin yoğunluk kazanması. * Çevre beklentilerinin, iyi kötü ve doğru yanlış tutumlarınınöğrenilmesi * Tuvalet eğitimi ve bununla ilgili özerklik tepkileriAnal Dönemde Yaşanabilecek Sorunlar * Biyolojik kaynaklı sorunlar, * Oral dönem sorunlarının sürmesi, * Birbirine karşıt dürtü ve eğilimler üzerinde denetim gücününgelişmememsi * Anal dönemde saplanma.
  • 13. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)Psikoseksüel Gelişim Dönemler3) Fallik Dönem(3 – 6 Yaş): En önemli haz kaynağı cinsel organdır. * Çocuk karşı cinsteki anne ve babaya ilgi duyar. * Anne – babaya karşı duyulan sevgi, kıskançlık ve düşmanlıkkişiliği etkiler. * Çocuğun soruları bu dönemde yoğunlaşır. * Çocuk hareketlidir ve öğrenmeye istek duyar. * Kastrasyon(İğdişlik) Korkusu: Erkek çocuklarının kızlarda penisolmadığını görerek kendi penisinin de yok olacağı kaygısı taşımasıdır.Yetişkinlik yıllarında kadınlara karşı sert, kaba ve anlayışsız davrananerkeklerin ve kendisini üstün görenlerde(kompleksli) bu döneminkarmaşası yaşanır. * Oedipus ve Electra Karmaşası yaşanır.
  • 14. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)Psikoseksüel Gelişim Dönemler3) Fallik Dönem(3 – 6 Yaş): En önemli haz kaynağı cinsel organdır. * Çocuk karşı cinsteki anne ve babaya ilgi duyar. * Anne – babaya karşı duyulan sevgi, kıskançlık ve düşmanlık kişiliğietkiler. * Çocuğun soruları bu dönemde yoğunlaşır. * Çocuk hareketlidir ve öğrenmeye istek duyar. * Kastrasyon(İğdişlik) Korkusu: Erkek çocuklarının kızlarda penisolmadığını görerek kendi penisinin de yok olacağı kaygısı taşımasıdır.Yetişkinlik yıllarında kadınlara karşı sert, kaba ve anlayışsız davrananerkeklerin ve kendisini üstün görenlerde(kompleksli) bu dönemin karmaşasıyaşanır. * Oedipus ve Electra Karmaşası yaşanır. * Olumlu yaşantılar bireyde amaçlı olma, etkinlikleri başlatma, sağlıklıcinsel gelişim özelliklerini ortaya çıkarır. * Olumsuz yaşantılar, yetişkinlik yıllarında anne-babadan kopmamasıveya tamamen ayrılma isteği, eş seçmede zorlanma, cinsel soğukluk, cinselsapmalar, karşı cinse ağır eleştiriler ve olumsuz tutumlar ortaya çıkarır.
  • 15. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)Psikoseksüel Gelişim Dönemler3) Fallik Dönem(3 – 6 Yaş)Fallik Dönemin Dav. Özellikler * Çocuğun motor ve zihinsel yetileri hızla gelişir. * Her türlü yaşantıda oyun, hareket ve öğrenme tutkusu hakimdir * Cinsel ayrılıkların farkına varması; cinsel imgelemin başlaması * Odipal bağlanma ve iğdişlik korkusu. * Hareketlilik, cinsel meraklara karşı yasaklamalarla karşılaşmaFallik Dönemde Yaşanabilecek Sorunlar * Biyolojik kaynaklı sorunlar. * Oral ve anal dönem sorunlarının sürmesi. * Aşırı çekingenlik, üretkenlik ve çabuk suçlanma eğilimleri. * Odipal korkular ile iğdişlik korkusunun yerleşmesi ve genelleşmesi * Cinsel kimlik bozuklukları, saplanmaların başlaması.
  • 16. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)Psikoseksüel Gelişim Dönemler4) Latans(Gizil) Dönem(7 – 12 yaş): Gizlilik, örtüklük söz konusudur. * Çocuk cinsel konulardan hoşlanmaz ve kendini oyuna verir. * Ergenlik öncesi durgunluk, geçiş ve bekleyiş dönemidir. * Okul yıllarını kapsar. Bu dönemde çocuk bilişsel becerilerinigeliştirir ve yeni sosyal roller öğrenilir. * Çocuk girişimlerde bulunu ve başarılı olmak için çabalar. Çocukbaşarılı oldukça sağlıklı gelişim gösterir. Başarısız olursa da yetersizlikve aşağılık duyguları geliştirir. * Arkadaşlar, öğretmenler ve diğerleri ile iletişim biçimiönemlidir.
  • 17. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)Psikoseksüel Gelişim Dönemler4) Latans(Gizil) Dönem(7 – 12 yaş):Latans Dönemin Dav. Özellikleri * İlgi ve beceri alanlarının gelişmesi. * Bilişsel yetilerde ve duygusal tepkilerde gerçeklik ilkesini hakimolması. * Öğrenme merakının toplumsal konulara yoğunlaşması. * Yetişkin yaşama geçiş için beceriler kazanma çabası. * Oyun etkinliklerinin hayallerden sıyrılıp, beceriler ve başarılarkazanmaya yönelmesi. * Arkadaşlık ve dostluk oluşması.
  • 18. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)Psikoseksüel Gelişim Dönemler4) Latans(Gizil) Dönem(7 – 12 yaş):Latans Dönemde Yaşanabilecek Sorunlar * Biyolojik kaynaklı sorunlar. * Önceki dönemlere ait sorunların sürmesi. *Becerememe, başaramama korkularının ve aşağılık duygularınıngelişmesi. * Toplumsal beklentilere, yasaklara ve kurallara başkaldırma. * Yalnızlık ve içedönüklük.
  • 19. 2. Geleneksel Psiko – Analitik Gelişim Kuramı (Ferud)Psikoseksüel Gelişim Dönemler5) Genital Dönem(12 – 18 yaş): Cinsel gelişim hızlanır ve üremesistemleri gelişir. * Cinsel olgunluk gelişir. * Ergen, ana-baba bağımlılığından koparak aile dışında karşıcinsten kişilerle iletişim kurar.
  • 20. 3) Fredu’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları) * Freud ’a göre ihtiyaçların karşılanamamasının iki temel sonucubulunmaktadır. Bunlar ENGELLENME ve ÇATIŞMA ‘dır.1) ENGELLENME * Hedefe yönelen herhangi bir davranışın herhangi bir nedenleamaca ulaşamamasının yarattığı hayal kırıklığı durumudur. * İstekler, dürtüler, güdüler organizma ve dış çevreden gelennedenlerle bazen tatminsiz kalır ve ereğine ulaşamaz. * Birey, engellendiği zaman ortaya çıkan durum ise hayalkırıklığı(bozulma)’dır. * Engellenme durumunda, organizmanın gösterdiği en belirgintepki, «SALDIRGANLIK» tır. Saldırganlık dışında verilen tepkiler; - öfke ve kızgınlık, - aşırı bağımlılık - yılgınlık, kaygı, üzüntü - bencil tutum - çevrenden kaçınma - kompleksler - aşırı duyarlılık
  • 21. 3) Fredu’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları) * Freud ’a göre ihtiyaçların karşılanamamasının iki temel sonucubulunmaktadır. Bunlar ENGELLENME ve ÇATIŞMA ‘dır.a) ENGELLENME * Engellenmenin iki sonucu; - Bireyi çok çalışıp başarı yollarını araştırmaya sevketmesi bakımından yararlık olabilir. - Engellemenin yarattığı öfke, kaygı ve aşırı gerginlikhalini yenemeyen insanlarda bir takım komplekslere neden olabilir. *KOMPLEKS, kişide aşırı heyecan uyandıran fikir yadatasarımlardır. Nefret, kin, kıskançlık ve peşin hükümlere yol açar.
  • 22. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)b) ÇATIŞMA * Organizmanın içinden gelen ve bireyi aynı zamanda birbirine zıtiki ayrı yöne çeken güdülerin birbirleriyle savaşmasına «ÇATIŞMA»denir. * İnsanı, birbirine zıt iki davranışa sürükleyen ihtiyaçlar karşısındaortaya çıkan huzursuzluk halidir. * Çatışmaların belli başlı 3 tipi vardır.I. Yanaşma – Yanaşma Çatışması * Bireyin, birbirine zıt, ancak çekici olan iki ereğe ulaşmak istediğizaman ortaya çıkan çatışma türüdür. Birey bu iki ereğe de ulaşmakister, ancak birini seçmek zorundadır. * Bu tür çatışma ereklerden birini seçmek yada önce birini,sonrada diğerini yapmak üzere sıraya koymak şeklinde giderilir.
  • 23. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları) * Freud ‘a göre ego 3 farklı tehlike ile karşı karşıya kalmaktadır.Bunlar; - Engellemeler ve dış dünyadan gelebilecek tehlikeler, - İd ’in içgüdüsel ve zorlayıcı istekleri, - Süperegonun cezalandırmaları ‘dır. * Ego bu üç kaynaktan gelen ve bireyin psikolojik bütünlüğünübozarak, bireyde çatışma ve kaygı yaratan durumlar ile mücadeleedebilmek amacı ile SAVUNMA MEKANİZMALARI ‘nı kullanır. * Savunma mekanizmalarının temel işlevleri; - dürtünün bilinçli davranışta ifade bulmasınıengellemek, - yaşanan kaygının yoğunluğunu azaltmaktır.
  • 24. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)Savunma Mekanizmalarının Genel Özellikleri * Bilinç dışı süreçlerdir. Bu nedenle, mekanizmaları kullananbireyler mekanizmaların işlevinin farkında değillerdir. * Aynı anda iki yada daha fazla mekanizme kullanılabilir. * Savunma mekanizmaları, yaşanan kaygının yaşanan kaygınındaha az tehdit edici olması için gerçekliği çarpıtırlar. Bu nedenle,savunma mekanizmalarının etkisi altında gerçeklik farklı algılanır. * Savunma mekanizmaları kaygını azaltılmasında ciddi anlamdaetkilidir ve kaygı durumlarını yıpranmadan atlatmamızı sağlar. * Savunma mekanizmaları herkes tarafından kullanılır ve normaldavranışlar olarak değerlendirilirler. * Sağlıklı şekilde kullanılan savunma mekanizmaları, kaygıdüzeyini azaltarak çevre ile etkili iletişim kurulmasını sağlar. Sağlıksızolarak kullanılanlar ise uyum sorunlarına neden olur.
  • 25. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* MANTIĞA BÜRÜME(Rasyonelleştirme/Bahane – Neden Bulma) * Bireyin mazeretler bularak kendi davranışlarını olduğundandaha az yanlış ve farklı gösterme eğiliminde olmasıdır. * Bireyin yaptığı ve onun için utanç ve kaygı kaynağı olan birdavranışı işin çevre tarafından kabul edilebilecek bahanelerüretmesidir. ÖR: «Kedi uzanamadığı ciğere pis der» «Atın ölümü arpadan olsun» «Sınavda çalışmadığın yerden sordu»
  • 26. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* KARŞIT TEPKİ OLUŞTURMA (Tersine Davranma – Güdüleri Çarpıtma) * Gerçek duyguları göstermenin uygun olmayacağı durumlarda,gerçek duygulara zıt; ancak bulunulan duruma uygun olan, kabuledilen duyguların gösterilmesidir. * Birey isteği yada güdüyü olduğunu tam tersi şeklinde algılar. ÖR: - Bir sporcunun, rakibini aşırı şekilde övmesi. - Cinselliği fazla düşüne birinin, aşırı dindar davranması. - Bir kızın güzelliğini kıskandığı bir arkadaşına «Senbenim en iyi arkadaşımsın» demesi. - Şefkat gösterisi yaparak, kızgınlığın verdiği kaygıda kurtulma.
  • 27. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* BASTIRMA (Güdülenmiş Unutma – Yok Sayma) * Bastırma, birinci savunma mekanizmasıdır. * Diğer savunma mekanizmaları için temel oluşturur. * Bireyin, uygun görmediği ve kaygı uyandıran istek, dürtü, duyguve anıları bilinçten uzaklaştırma, unutmasıdır. * Unutularak bilinç dışına itilen dürtü, istek ve duygulararüyalarla ve serbest çağrışım gibi yöntemlerle ortaya çıkarılır. ÖR: - Ölüm düşüncesinin verdiği kaygı durumundan kurtulmak için ölüm düşüncesi bastırılır. Birçok insan hiç ölmeyecekmişgibi davranır. - Kötü yaşantı geçirilen birinin adının unutulması. - Ali Kavas, koyu taraftarı olduğu BJK takımının ağıryenilgisi sonucu kim olduğunu, nerede ve niçin yaşadığınıunutmuştur.
  • 28. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* BEDENSELLEŞTİRME (Organlaştırma) * Bireyin, yaşadığı yoğun kaygı ve sıkıntı nedeni ile bendenininfarklı bölgelerinde, farklı yakınmalar göstermesidir. * Fizyolojik temelli olamayan(psiko-somatik) baş ve mide ağrısıgöstermesi.
  • 29. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* YANSITMA (Projeksiyon) * Bastırma mekanizması ile birlikte çalışır. * Bireyin kabul edemeyeceği duygu, düşünce ve dürtüler öncebastırılır, daha sonrada diğer bireylere yansıtılır. * Yansıtmanın iki farklı açıklaması:1. Toplumca onaylanmayan, kendini küçültücü davranışların nedenlerini bireyin, kendi dışındaki olay, eşya ve nesnelerde aramaya çalışmasıdır. ÖR: Yenilginin nedenlerini başkalarına veya dış faktörlere yüklemesi ile vicdanın rahatlatması.2. Toplumca kabul edilemeyen ve ahlaka aykırı olarak görülen güdü, düşünce ve isteklerini dışarı yansıtılıp, bunların başka insanlarda görülmesi eğilimidir. ÖR: Biz dürüst ise başkalarını da dürüst, şüpheci ve aldatma eğiliminde isek başkalarını da şüpheci ve aldatmaya eğilimli görürüz.
  • 30. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* YANSITMA (Projeksiyon) ÖR: - Bilinçdışında cinsel arzuları olan bir genç kızın kendisine yaklaşan her erkeği kendisini baştan çıkarmaya çalıştığını düşünmesi. - Sınavdan düşün not alan bir öğrencinin öğretmenini suçlaması. - Alkol içen bireyin eşine «Beni sen bu hale getirdin»demesi. -Gol yiyen bir kalecinin arkadaşına «Bir adamıtutamıyorsun» demesi.
  • 31. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* GERİLEME * Temel ihtiyaç ve isteklerin karşılanmaması sonucu ortaya çıkandoyumsuzluk ve kaygı nedeni ile bireyin daha önceki bir gelişimidönemine ait, ilkel bir olgunluk düzeyine göre davranmasıdır. * ÖR: - 10 yaşındaki bir çocuğun bağırıp, ağlaması. - 6 yaşındaki bir çocuğun altını ıslatması ve 18yaşındaki bir bireyin parmağını emmesi. - Bir yetişkinin kaygılandığında yada üzüldüğündeyüzünü kızarması, utanması ve kekelemesi.
  • 32. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* ÖZDEŞLEŞME * Bireyin kendi özelliklerini beğenmediği zaman, istediğiözeliklere sahip başkalarının özelliklerini üstlenerek, kişininbaşarılarını da aynı biçimde paylaşmasıdır. * Bireyin, yetersizlik hissetmesini engeller. * Kendisini bir başkasının yerine koyma ve davranma eğilimidir. ÖR: - Bireyin okulun en çalışkan öğrencisinin davranışlarını taklit etmesi. - İyi futbol oynamadığı için okul takımına seçilemeyenbireyin, okul takımının başarısını abartılı şekilde kutlaması. - Popüler bir kişinin kıyafetlerine benzer kıyafetlergiymesi.
  • 33. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* YER (Yön) DEĞİŞTİRME * Bireylerin, esas hedeflere gösteremedikleri tepkileri başkakişilere veya nesnelere yöneltmesidir. * Böylece birey gücünün yetmediği kişiyle mücadele etmeninyaratacağı kaygıdan uzaklaşır. * Yıkıcı eleştiriler, küfür etme, dedikodu yapma ve fobiler bumekanizmaya hizmet eder. ÖR: - İş yerinde patronuna öfkelenen bireyin, öfkesini karısına boşaltması. - Telefonda kötü bir haber alan bireyin ahizeyi fırlatması. - Kızım sana söylüyorum gelinim sen anla. - Çocuğu olmayan bireyin evcil hayvana bağlanması. - Bireyin sevmediği birinin dedikodu yapması.
  • 34. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* ÇARPITMA * Bireyin yaşadığı olay veya durumları işine geldiği gibianlamasıdır. * Bireyler gereksinimlerine göre farklı olay yada durumlarıgerçekçi olamayan bir şekilde değişikliğe uğratarak algılarlar. * Olayları yada sonuçları işine geldiği gibi anlama, değerlendirmeve yorumlamadır.
  • 35. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* POLYANNACILIK * Mantığa bürümenin diğer bir şeklidir. * Birey yaşadığın olumsuz bir olay veya durumun yarattığı hayalkırıklığını, olayın veya durumun olumlu yönlerine bakarak gidermeyeçalışır. ÖR: - Hırsız beni öldürmediği için çok şanslıyım. - Cana geleceğine, mala gelsin. - Vardır bir hayır. - Bu bana iyi bir ders oldu.
  • 36. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* SAPLANMA * Çocukluk yıllarından doyurulmamış bir ihtiyacın daha sonrakidönemlerde doyurulmaya çalışılmasıdır. * Birey gelişim dönemleri içinde bir gelişim dönemindekiödevi daha sonraki gelişim dönemlerinde de yapar. * Freud bunun nedenini fallik dönemde saplanıp kalma, yaniOedipus kompleksinin aşılamaması olarak değerlendirir. ÖR: - Çocukluğunda emzik emen birinin, yetişkinlik döneminde sigara kullanması saplanmadır. - Evlenme çağına gelmiş bir kız çocuğunun bebeklere sarılarak uyuması veya çocuk oyunları oynaması. - Anneye aşırı bağlılık nedeni ile evlenememe.
  • 37. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* YÜCELTME * Toplum tarafından kabul görmeyen saldırgan ve cinseleğilimlerin, yüceltme mekanizması aracılığıyla toplumun kabuledebileceği alanlarda ifade bulmasıdır. ÖR: - Güçlü saldırganlık dürtülerinin yüceltilmesi ile birey cerrah veya sporcu olmaya yönelebilir. - Sürekli dövüşmek isteyen birinin bekçi yada polisolarak bu dürtülerini yüceltmesi ve kabul edilmesini sağlaması. - Çocuk sahibi olamayan bir bireyin, çocuk yuvasında çalışması.
  • 38. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* SOYUT KAVRAMLARA BÜRÜME * Bu savunma mekanizması kişinin duygularını yok sayarakyaşaması şeklinde açığa çıkmaktadır. * Bu savunma mekanizmasına sahip kişiler duygusal olmanınzayıflık, olmamanın ise güçlülük olduğunu savunular ve duygusalihtiyaçlarını yok sayarlar.
  • 39. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* HAYAL DÜNYASINA KAÇMA (Avunma) * İnsan; arzu ve isteklerini gerçekleştiremediği, iç yada dış dışnedenlerle ihtiyaç ve güdüleri doyumsuz kaldığı zaman, hayal kurarakdoyum sağlamaya çalışır. * Kişinin kaygı yaratan bir durumun etkilerinden kurtulmak amacıile hayal dünyasına kaçarak, orada hoş olan bir durum içinde kendinihayal etmesi ve kaygıdan kurtulması söz konusudur. ÖR: - Fakir bir bireyin, kendini zengin; başarısız birinin kendinibaşarılı gibi hayal etmesi hayal dünyasına kaçma mekanizmasınauygun örneklerdir.
  • 40. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* TELAFİ (Ödünleme) * Kişinin kendisini zayıf gördüğü bir alandaki eksikliğini, kuvvetliolduğu başka bir alandaki başarı ile örtme çabasıdır. * Doyurulamayan istek ve davranışların yarattığı kaygı, onlarınyerine konulabilecek başka istek ve davranışlarla giderilmeye çalışılır. ÖR: - Erkeklerin dikkatini çekemeyen bir kadının, bilim alanında başarılı olarak başkalarının dikkatini çeker ve takdirini kazanır. - Zihinsel yetenekleri kısıtlı olan bir bireyin, sporalanında başarılar kazanarak bu eksikliği gidermesi.
  • 41. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* İNKAR (Yadsıma) * Bireyin acı verici veya varlığını tehdit edici bir gerçeği kabuletmeyi reddetmesidir. * Kişi yaptığı olumsuz bir davranışı kabul etmeyerek de inkarmekanizmasını kullanabilir. * Bastırma ile inkar arasındaki fark; bastırmada bilinç altına itilenyaşantı hatırlanmazken, inkarda hatırlanır ancak kabul edilmez. ÖR: - Bir aile yakınını kaybeden bir bireyin, o kişiyi kaybettiğini kabul etmemesi ve sanki varmış gibi davranmasıdır. - Yakınındaki biri kanser olan bir bireyin, «Hayır, o kanser olamaz, sonuçlar karışmış olmalı» şeklinde tepki vermesi.
  • 42. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* BÖLÜNME * Bireyin çevresindeki tüm kişileri ve kendini bir gün tamamıylaiyi, bir başka günde tamamıyla kötü olarak değerlendirmesidir. * Bireyin, aynı kişilerin hem iyi hem de kötü yanlarının olduğunudüşünememesidir.* İLKEL İDEALLEŞTİRME * Bu savunma mekanizmasında birey, terk edilme ve suistimaledilme kaygıları ile başa çıkabilmek için önce karşısındakini aşırıderecede över. Herhangi bir hayal kırıklığı yaşadığında da karşısındakikişiyi tamamen kötü olarak görür. * Bölünme ve ilkel idealleştirme arasındaki fark; bölünmede bireykişilerin iyi ve kötü yönlerinin olabileceğini fark edemezken, ilkelidealleştirmede ise iyilik ve kötülük abartılır.
  • 43. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* DÜŞÜNSELLEŞTİRME (Entelektüelleştirme) * Kişi, belli bir dürtüyle normalden daha yoğun bir ilişki içindedir. * Ancak, bu artmış ilgi sadece düşünce düzeyinde kalır. Yapılankonuşmalar, sorunun çözümüne yönelik değil, sadece düşünceninetkisinin azaltmasına yöneliktir. ÖR: - Sevgilisi olmayan bir bireyin, 14 Şubat sevgililer gününün tüketim amaçlı olduğunu savunması.
  • 44. 3) Freud’a Göre Bazı Bireysel Durumlar (Savunma Mekanizmaları)c) SAVUNMA MEKANİZMALAR (Bilinçsiz Başa Çıkma Yolları)* DİĞERKAMLIK (Özgecilik) * Maddi ve manevi çıkar gözetmeksizin diğer insanlara yararlıolmaya çalışma, kendinden önce başkalarını düşünmedir. * Kişi bencillik karşıtı düşünceler geliştirir ve bu yönde abartılıdavranışlar sergiler.
  • 45. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar * Freud ‘un görüşleri birçok kuramcının görüşüne temeloluşturmuştur. * Modern psikodinamik kuramcıya göre kişilik; bilinç altısüreçlerin, anıların, düşüncelerin, duyguların, anıların ve bilincin farklıdüzeylerinden yaşanan psikolojik ve içsel çatışmalar ile birlikteSOSYAL ETKİLEŞİM ‘in ürünüdür. * Freud kişilik gelişiminde biyolojik iç güdülerin, id ’in doyumyollarının ve çocukluk yaşantılarının üzerinde dururken, modernpsikodinamik kuramcılar Freud ‘a katılmakla birlikte kişiliğinoluşuğunda SOSYAL ETKİLEŞİM ‘in ve ÇEVRE YAŞANTILARI ‘nınüzerinde durmuşlarıdr.
  • 46. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar1) Kişilik Psikolojisi / Analitik Psikoloji (Carl G. Jung) * Jung ‘un psikodinamik kurama katkısı, bilinçdışı ile ilgilidir. * İnsan zihni, onun evrimi tarafından biçimlendirilmiştir ve bunedenle birey geçmişi ile bağlantılıdır. * Bu bağlantı, sadece çocukluğun değil, kendi türünün ve hattatüm insanlığın evrimini içerir. * Bilinçdışını KİŞİSEL BİLİNÇ DIŞI ve KOLEKTİF (Irksal) BİLİNÇ DIŞIşeklinde, 2 boyut halinde ele alır.* PSİŞE: Jung, bilince psişe der. Psişenin içerisine bilinç, bilinçdışı tümkatmanlar girer. Bu katmanlar birbirlerinden farklı çalışan ancak, yinede birbirleriyle uyumlu yapılardır. Psişe şu katmanlardan oluşur:Bilinç, kişisel bilinçdışı, kollektif bilinçdışı ve bilinçdışının bilince aslaçıkartılamayacak bölümü.
  • 47. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar1) Kişilik Psikolojisi / Analitik Psikoloji (Carl G. Jung)
  • 48. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar1) Kişilik Psikolojisi / Analitik Psikoloji (Carl G. Jung)• KİŞİSEL BİLİNÇ DIŞI: Burada yaşadığımız tüm anılar depo edilir. Hayatımızda yaşanmış hiç bir şey unutulmaz, bilince en yakın katman olan kişisel bilinçdışında muhafaza edilir. Bizim bunları hatırlayamayışımız ya bu anıların çok zayıf ya da bastırılmış olmalarındandır. Kompleksler bu katmanda bulunur. Burası aynı zamanda rüyalarımızın depolarından biridir.• KOLLEKTİF BİLİNÇ DIŞI: Jung ‘a göre zihni, yine onun evrimi meydana getirmiştir. İnorganik maddeden en karmaşık yapı olan insana kadar evrim tarihi, insanı yontarken, keski izlerini de zihnine bırakmıştır. Bu izler tarih boyunca atalarımızın yaşadığı sevinç, korku, hüzün gibi duyguların yanı sıra, ortak bazı semboller ve olaylar içerir. Adeta atalarımızın tüm yaşamları zihnimizde, bilinçdışının derinliklerinde gizlidir. Jung ‘un psikolojiye yaptığı en büyük katkı psişeyi evrim tarihine yerleştirmektir. * Jung telepati ve yeniden doğuş gibi zihinde beliren fenomenlerin , bubilinç katmanından gelen bilgiler olabileceğini ileri sürer. Şunu hemenbelirtmekte fayda var ki Jung, bu fenomenleri kabul veya red noktasındanhareket etmez, bilimsel bir tekniklerle araştırmaya çalışır.
  • 49. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar1) Kişilik Psikolojisi / Analitik Psikoloji (Carl G. Jung) * Jung, insanların İÇE DÖNÜK (sıkılgan, şüpheci) ve DIŞA DÖNÜK(aktif ve güvenlik) yönelimlerle dünyaya geldiklerini savunur. * Kişiliğin gelişiminde sosyo – kültürel, biyolojik altyapı ve sosyaletkileşim belirleyicidir.
  • 50. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar2) Bireysel Psikoloji / Alfred Adler * Kişiliğin oluşumunda sosyal belirleyiciler önemlidir. * Bireyin gelişimi onun toplumsa uyumudur. * Adler, Freud ‘un bireyin doğuştan var olan iç güdüleri ile güdülendiğigörüşüne karşı çıkarak bireyi toplumsal etmenlerin güdülediğinisavunmuştur. * Birey kendinden çok, topluma yönelik yaşamalı ve toplumlaetkileşime geçmelidir. * Birey bilinçli bir varlıktır ve hedeflerine bilinçli olarak ulaşmak ister. * «Birey eksiklik ve yetersizlik karmaşasından kurtulmak, üstünlük vemükemmelliğe erişmek ister» * Birey, varoluşsal olarak eksiklik duygusuna sahiptir. Temeldeki bueksiklik duygusu bireyin yetersizliğinden ve çevreye olan bağımlılığındankaynaklanır. * Birey bu nedenlerle üstünlük ve başatlık güdülerine sahiptir veçevreye hükmetmek ister. Bu istekleri gerçekleşmediğinde ise yetersizlik veaşağılık duygularına kapılır.
  • 51. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar2) Bireysel Psikoloji / Alfred Adler * 4 kişilik tipi:a) Baskın Tip: Atılgan, saldırgan ve aktif tiplerdir. * Tüm yaşamları boyunca gerçeğe karşı dominant bir tavırlayaklaşırlar. * Etkinlik dereceleri yüksektir; ancak sosyal olmayan şekildeaktiftirler. * Yarışmacı, saldırgan, baskın, anti-sosyal, bencil tavırlargösterebilirler. * Dış dünyaya karşı yönlendirici bir tavır içindedirler ve yaşamödevlerini düşmanca ve anti-sosyal olarak karşılarlar.
  • 52. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar2) Bireysel Psikoloji / Alfred Adler * 4 kişilik tipi:b) Alıcı Tip: En yaygın tiptir. * Her şeyi başkalarından beklerler ve dış dünyaya karşı asalak birtutma sahiptirler. * Sosyal ilgileri yetersizdir. * Diğer insanlardan oldukça çok şey almakla meşguldürler.c) Kaçınan Tip: Başarıyı istemekten çok başarısızlıktan korkarlar. * Sorunları çözmekten kaçınarak başarılı hissetmek isterler. * Herhangi bir başarısızlık yaşamamak için yaşam ödevlerindenkaçınırlar. Bu nedenle yaşam sorunları karşısında yetersiz kalırlar. * Ne yeterli sosyal ilgiye ne de kendi sorunlarını çözecek etkinlikderecesine sahiptirler.
  • 53. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar2) Bireysel Psikoloji / Alfred Adler * 4 kişilik tipi:d) Sosyal Etkin Tip: Gelişmiş, olgunlaşmış bireye örnek teşkil eder. * Yüksek düzeyde sosyal ilgi ve etkinlik düzeyine sahiptir. * Yaşam ödevlerini sosyal sorunlar olarak kabul ederler. * İnsanlara yakınlık duyar ve bütünlük duygusu içinde ilişkikurarlar.
  • 54. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar3) Nevrozlar ve İnsan Gelişimi / Karen Horney * Kişiliği toplumsal bütünlük içinde çözmeye çalışır. * Çıkış noktası insan gereksinimleridir. Gereksinimleri normal venormal dışı olmak üzere ikiye ayırır. * Bireyin davranışlarındaki farklılıkların kaynağı aile içi ilişkiler vesosyo-kültürel etmenlerdir. * Kişilik gelişiminde 3 tür davranış örüntüsü görülür: - İnsanlara Yönelme: Diğer insanlar tarafından kabul edilmeve sevilme.(SEVGİ) - İnsanlara Karşı Olma: İnsanlara düşmanca davranma veonların zayıf yönlerinde yararlanma.(ÖZERKLİK ve BAĞIMSIZLIK) - İnsanlardan Uzaklaşma: Gizliliği tercih etme.(ÜSTÜN OLMAve KENDİNİ GELİŞTİRME) * Horney ‘e göre sağlıklı kişilik bu 3 davranış örüntüsüne, ortamave koşullara göre gelişir. Nevrotik insanlar ise bu üçünden birinesığınır ve yaşam biçimi olarak kullanır.
  • 55. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar4) Özgürlükten Kaçış / Eric Fromm * Fromm ‘un geleneksel Fruedian yaklaşımlardan ayıran en temenokta insan doğasına ilişkin görüşleridir. * İnsan doğasının kötü olduğun yönelik olumsuz ön yargılariçeren yaklaşıma karşı çıkmıştır. * Fromm ‘a göre insan doğuştan olumsuz güdülere sahip olarakdoğmaz. * İnsanın duygu, düşünce ve yargılarının oluşumu içinde yaşadığıtoplumsal koşullara bağlıdır. * Davranış bozukluklarının nedeni; insanın öznel varlığını hiçesayarak onu nesneleştiren sosyo-ekonomik ilişkilerde aranmalıdır. * Çağdaş toplumun özü maksimum üretim, sınırsız bencillik vekardır. * İnsanın başarısı, sürekli üretimine, maddesel başarısına kısacasıüretim-tüketim dengelerinde makinenin bir dişlisi olmasına vesisteme hizmet etmesine bağlıdır.
  • 56. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar4) Özgürlükten Kaçış / Eric Fromm * Sürekli kendini pazarlamak durumunda olan insan, gerçek anlamdaüretkenlik, sevgi ve yaratıcılıktan yoksun kalmanın bedelini nevrotik olaraköder. * Pazar ilişkiler içinde kategorize edilerek, sıradan üretim girdisihaline getirilen insan , özgürlüğünü yitirir. * Nevrotik yaşam biçimi, bireyin kendi varoluş sorumluluğundan veözgürlüğünden kaçarak otoriteye sığınmasını tanımlar. * Davranış bozuklukları hasta toplumun ürünüdür. * Olmaktan çok, sahip olmaya önem verilen toplumsal yapı içindeoluşan 4 patolojik kişilik özelliği: a) Alıcı Karakterli: Sürekli ve başkalarından destek beklerler. *Kendi başlarına kaldıklarında yalnız ve çaresizlerdir. * Genellikle acımasız ve bencildirler. * Gerilimden kurtulmak için aşırı derecede yemek yeme ve mal edinme gereksinimi duyarlar. * Tüketim toplumunun en karakteristik örneklerindendir.
  • 57. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar4) Özgürlükten Kaçış / Eric Frommb) Sömürücü Karakter: Davranışlarını, istediğimi alırım ilkesine göreşekillendirirler. *Başka insanları sömürerek kazandıkları, üreterekkazandıklarından daha değerlidir. * Sürekli kendileri ve başkaları ile mücadele içindedirler.c) İstifçi Karakter: İstifçilere göre harcama yapmak ürkütücüdür. * İnsan, sahip olduğu mal mülk kadar insandır.d) Pazarlayıcı Karakter: İnsani niteliklere önem vermezler. * Her şey pazarda alınıp satılabilir. * Başarılı olabilme, insanın kendini satabilme gücüne eşittir.
  • 58. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar5) Trait (Durum) Kuramları * Trait, kişiliğe temel özelliklerini veren davranış kalıplarının genel adıdır. * Başlıca trait faktörler: Dışa dönüklük, Uyuşabilme, Sorumluluk ve Duygusal karalılıktır. * Kişilik çok sayıdaki kalıcı ve tutarlı özelliklerin bir sentezidir. * Trait kuramcıları, insanların tipik olarak gösterdikleri davranış örüntülerini, değerleri, tutumları ve inançları belirlemek için hazırlanmış ve bir birine zıt sıfat çiftlerini kapsayan ölçekler kullanarak kişilik profilleri elde ederler.
  • 59. 4) Modern Psikodinamik Kuramlar5) Trait (Durum) Kuramları * Sıfat ÇiftleriTrait Faktörleri Sıfat ÇiftleriDışa Dönüklük Konuşkan/Sessiz; Kapalı/Maceraperest; Girişken/ÇekingenUyuşabilme İyi Huylu/Çabuk Kızan; Sakin/Gergin; Nazik/Dik Kafalı; Kıskanç/Kıskanç DeğilSorumluluk Titiz/Dağınık; Boş veren/Sorumlu; Güvenilir/GüvenilmezDuygusal Rahat/Sinirli, gergin; Özgüvenli/Özgüvensiz; Entelektüel/Dar görüşlü;Kararlılık İnce, esprili/ Bağnaz, katı
  • 60. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 Çağı * Kişiliğin oluşumunda, biyolojik etkenler ile sosyal çevre etkilidir. * Bireyin gelişiminde sosyal, kültürel ve çevresel etkenler önemlidir * Benlik gelişimi, belirli zaman dilimleri içerisinde biyolojik temelli ve aşamalı olarak meydana gelir. * Erikson kişilik gelişiminin biyolojik temellerini “Epigenetik” ilke ile açıklamaya çalışmıştır. Epigenetik ilke; gelişmekte olan herhangi bir şeyin bir planı olduğunu vurgular. * Her zaman bölümünde kişilik, belli gelişim özelliklerini kazanmakta, sorunlar çözmekte ve her evreye ait olan psiko-sosyal kriz konularını atlatmaktadır. * Bir döneme ait olan kriz ve çatışma durumları daha sonraki bir dönemde çözülebilir. * Uygun çevresel koşullar saplandığında, önceki dönemlere bağlı kalmadan sağlıklı dönemler geçirilebilir.
  • 61. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 Çağı * Freud ‘dan farklı olarak, Erikson, kişilik gelişiminin sadece biyolojik etmenlerle ve 0 – 6 yaş aralığı ile sınırlı olduğun görüşünü reddederek; kişilik gelişiminin sosyal etkileşim ve kültürel çevreye bağlı olduğunu ve ayrıca yaşam boyunca devam ettiğini savunur.Temel Kavramlara) Aşamalı Oluşum İlkesi: Bu ilkeye göre, her dönemin kendine özgügereksinimleri, tamamlanacak görevleri, çözülecek sorunları, duyarlıyönleri ve özgül dönemeci vardır. * Gelişen organizmanın genetik bir planı vardır. * Her özellik, uygun zaman diliminde ortaya çıkar, her dönemkendinden sonra gelecek dönem için temel oluşturur ve ulaşılan birdönem diğer önceki dönemlerin etkili ile oluşur. * Kişilik gelişimi, yaşamın ilk günlerinden başlayarak birbiriüzerine binen ve birbirini hazırlayan basamaklar halinde ilerler.
  • 62. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıTemel Kavramlarb) Organ İşlev Biçimi: Belli bir dönemin ağırlık noktası olan bölgeye ilişkin temel işlevler bütün organizmaya yayılarak organizmada egemen bir işlev biçimi oluşturur.c) Toplumsal İşlev Örüntüsü: Her dönemin kendine özgü organ işlev biçimi toplumsal çevre ile sürekli etkileşim halindedir. ÖR: Erikson, çocuğun ağız ve duyu yolları ile içe almasına organ işlev biçimi olarak; insanlardan almayı ve onları vermeyi ise toplumsal – işlev örüntüsü olarak tanımlar.d) Psiko – Sosyal Dönemler: Erikson, organ işlev biçimlerinin ve toplumsal etkileşimlerle oluşan işlev örüntülerinin gelişmeleri ile her dönemde benliğin özel bir krizden geçerek, o döneme özgü bir benlik krizini çözdüğünü, bir gelişmeyi tamamladığını ve özel bir benlik öğesinin temel taşının kazandığını tanımlar. * Her dönem birbirine karşıt iki temel öğe ile adlandırılır.
  • 63. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıGelişim Dönemlera) Temel Güvene Karşı Güvensizlik(0 – 1 Yaş) * Emme ve içine alma temel davranışlarıdır. * Çocuk bu dönemde kendine verilen bakımın niteliğine göregüven duygusu veya güvensizlik geliştirir. * Olumlu yaşantılar var ise (açlık, susuzluk ve temizlik ile sevgi veilgi ihtiyaçları karşılanırsa) umut duygusu ve güven gelişir. * Olumsuz yaşantılarda ise güvensizliğin oluşmasına bağlı olaraksosyal ilişkiler kurmaktan çekinme, kaçınan, kaygılı, gergin, kararsızolma durumlar oluşur. * Kimlik Duygusu İfadesi: «Ben bana verilenim»
  • 64. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıGelişim Dönemlerb) Özerkliğe Karşı Kuşku ve Utanç(1 – 3 Yaş) * Çocuğun yürümeye ve konuşmaya başlaması ile anneye olanbağımlılığı azalır. * Çocuk çevreyi tanımaya, bağımsız eylemlerde bulunmaya vebağımsız eylemlerden zevk almaya başlar. * Çocuk güven duygusu içinde kendi işini yapmaya çalışır. * Bu dönemde çocuğa kendi eylemini kontrol etme olanağıverilirse özerklik duygular gelişir. * Aşırı koruyucu, kısıtlayıcı ve cezalandırıcı anne ve baba tutumlarözerkliğin önüne geçer ve çocuğun yapabileceğine dair kuşku veutanç duygularının gelişmesine, kendi başına kararverememe, saldırganlık ve başkaldırma gibi durumlara neden olur. * İleride gelişen inatçılık, cimri – eli açıklık, düzenlilik – düzensizlikbu döneme bağlı olarak ortaya çıkar. * Kimlik Duygusu İfadesi: «Ben oluşturduğum şeyim.»
  • 65. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıGelişim Dönemlerc) Girişimciliğe Karşı Suçluluk (3 – 7 Yaş) * Çocuk amaçlara yönelik girişimler başlatır sorumluluk almakister yada yaptıklarının yanlış olduğuna inanarak suçluluk duyar. * Çocuğun bağımsız hareket etme isteği artar. * Çevresinde olup bitenlere karşı merakı artar, sorularsorar, keşfetmeye ve araştırmaya yönelir. * Çocuğun bu dönemdeki soruları anlayabileceği şekildecevaplandırılmalı, keşfetme ve araştırma davranışları ile girişimciliğidesteklenmelidir. * Olumlu yaşantılar, çocukta amaçlı olmayı ve bireysel hedeflerkoyabilmeyi sağlar. * Olumsuz yaşantılar (sorulara uygun olmayan ters cevaplarverilmesi) suçluluk ve cezalandırılmaktan korkma duygusunungelişmesine neden olur. * Kimlik Duygusu İfadesi: »Ben olacağımı hayal ettiğim şeyim»
  • 66. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıGelişim Dönemlerd) Çalışkanlığa Karşı Aşağılık Duygusu (7 – 11 Yaş) * İlköğretimin ilk kademesine denk gelen dönemdir. * Bu dönemde çocuklar başarılı olmak, taktir edilme beklentisitaşırlar. * Çocuk öğrenebildiği ve başarabildiği konularda çevresinin taktirve onayını bekler. * Çocuğa ilgi ve yeteneklerine uygun başarı ortamları yaratılmasıve başarılarının taktir edilmesi benlik algısını geliştirir ve başarıduygusu gelişir. Aksi durumlar çocuğun başarısızlık ve aşağılıkduyguları geliştirmesine neden olur. * Bu dönemde okul ve evde kıyaslamalardan kaçınılmalıdır. * Kimlik Duygusu İfadesi: «Ben öğrendiklerimin tümüyüm.»
  • 67. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıGelişim Dönemlere) Kimliğe Karşı Kimlik Bunalımı (11 – 17 Yaş) * «Ben Kimim?» sorusunun sorulduğu ve kimlik arayışının yoğunlaştığıdönemdir. * Benlik gelişimi meydana gelir. * Olumlu kimlik gelişimi en önemli ihtiyaçtır. * Bireyde eşitsizlik, teklik duyguları, toplumda anlamlı bir yer ve rolalma isteği, kendini ve amaçlarını ortaya koyma çabaları kimlik duygusunugelişimine yol açar. * Olumlu kimlik kazanmada önemli olan etkenler: - Düşünce sistemi - Cinsel rolleri benimseme - Karşı cinse duyulan ilgi - Meslek seçimine yönelme - Sosyal, ekonomik ve politik konulara ilginin artması - Akran gruplarına ilginin artması - Ergen ben merkezci düşünce.* Kimlik Duygusu İfadesi: «Ben kimim?» «Ben öğrendiklerimi yapabilen biriyim.» «Özgürlüğüm neyse ben oyum.»
  • 68. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıGelişim Dönemlere) Kimliğe Karşı Kimlik Bunalımı (11 – 17 Yaş)Kimlik Statüleri (Marcia) * Erikson ‘un kuramına dayalı olarak geliştirilmiştir. * 4 tür kimlik statüsü vardır. - Başarılı Kimlik, - İpotekli (erken bağlanmış) Kimlik, - Moratoryum(beklemeli) Kimlik, - Kargaşalı(dağınık) Kimlik * Kimlik statüsünün belirlenmesinde ergenin bunalım geçirmedurumunda yaptığı irdeleme, sorgulama ve karar verme gücü önemlietkenlerdir.
  • 69. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıGelişim Dönemlere) Kimliğe Karşı Kimlik Bunalımı (11 – 17 Yaş)Kimlik Statüleri (Marcia)a) Başarılı Kimlik Statüsü * Bunalım var, çözümde var. * Ergen; - kimlik bunalımını başarı ile tamamlamış, - kendine özgü değer sistemi geliştirmiş, - gelecek yaşamına ilişkin planlar yapmış, - ulaşmak istediği mesleği belirlemiş, - ideal ve fikirler oluşturmuştur. * Kimlik bunalımı geçirilmiş, seçenekler üreterek test etmiş, çözümegeçmiş ve bir karara ulaşmıştır. * Bireyin temel güven, özerklik, girişimcilik ve başarı duygularıgelişmiştir. * Bireyler kararsızlık durumlarında etkin kararlar verirler. Kararlarınındoğru olduğunu ve başkaları tarafından kabul edildiklerine inanılar.
  • 70. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıGelişim Dönemlere) Kimliğe Karşı Kimlik Bunalımı (11 – 17 Yaş)Kimlik Statüleri (Marcia)b) Erken Bağlanmış (Engellenmiş) Kimlik Statüsü * Bunalım var, çözüm var; fakat başkalarının çözümünebaşvurulur. * Ergen hiçbir araştırma yapmadan çevresindeki otoritefigürlerinin önerdiği yada planladığı beklentileri karşılayan eğilimlergösterir. Çocuk kimlik arayışına girmez. * Ergen, kendine özgü kimlik geliştirememekte; çevresininyönlendirmelerine ihtiyaç duyar. * Başkalarına bağımlılık geliştirir. Bu kişilerin düşünce, hayal vekararlarına ulaşmaya çalışır. * Kimlik ile ilgili tüm kararlar anne – baba yada diğer otoriteolarak kabul edilen kişiler tarafından verilmiştir. * Koruyucu aile ilişkileri neticesinde ortaya çıkar.
  • 71. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıGelişim Dönemlere) Kimliğe Karşı Kimlik Bunalımı (11 – 17 Yaş)Kimlik Statüleri (Marcia)c) Moratoryum (Gecikmiş – Beklemeli) Kimlik Statüsü * Bunalım var, fakat karar alma bir süreliğine ertelenir. * Hayat felsefesinin ve kimlik özelliklerinin netleştirilemediğidurumlarda ortaya çıkan kararsızlık, erteleme ve gözden geçirmesürecidir. * Moratoryum kimlik statüsü, kimlik bunalı yaşamayan ve çözümyolu bulamayan ergenlerin içine düştüğü boşluk durumudur. * Bu nedenle boş vermiş kişiliğe, böyle gelmiş böyle gider bakışaçısına sahiptirler. * Ergenlik döneminde görülenumursamazlık, vurdumduymazlık, boş vermişlik ve hedefsizlikmoratoryumun başlıca belirtileridir. Bu nedenle ergenlere uzun vadelihedefler yerine, gerçekleştirebilecekleri kısa vadeli hedefler
  • 72. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıGelişim Dönemlere) Kimliğe Karşı Kimlik Bunalımı (11 – 17 Yaş)Kimlik Statüleri (Marcia)d) Kargaşalı (Dağınık) Kimlik Statüsü * Bunalım yok, aynı zamanda karar da yok. * Bunalımın önemsenmediği, kararların alınmadığı, bağlılığınolmadığı durumdur. * Ergenler kriz yaşamazlar ve rol seçimi ile ilgili herhangi birgüdüleri yoktur. * Seçenekler aranmaz, değerlendirilmez. Bu nedenle kararlarıdurumdan duruma değişir. * Herhangi bir bağlanma, rol seçimi ve kimlik bunalımı yoktur. * Kimliksiz olmak onları rahatsız etmez. * Etkileşim azdır ve sürekli yönlendirme vardır.
  • 73. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıGelişim Dönemlere) Kimliğe Karşı Kimlik Bunalımı (11 – 17 Yaş)Erikson ‘un Kimlik Statüleria) Ters Kimlik * Ters kimlik, ailesi ve sosyal çevresindeki önemli insanlartarafından olumlu kabul görmeyen ergenlerin, ailesi ve sosyal çevresitarafından istenemeyen kimlik seçmesidir. * Ters kimlik seçmek insan için kabul edilebilir bir kimlikoluşturmasını zorlaştıran bir çevrede benlik duygusunu sürdürmegirişimidir.b) Gölgelenmiş Kimlik * Ergenin ailesinin baskısı altında onların istediği davranışlarıyada kimliği seçmesi durumudur. * İpotekli kimlikte ergen kendi isteklerine rağmen aileninisteklerine uygun kimlik geliştirirken, gölgelenmiş kimlikte seçim baskıaltında gerçekleşir.
  • 74. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıGelişim Dönemlerf) Yakınlığa Karşı Uzaklık (20 – 40 Yaşlar) * Birey bu dönemde kimlik kazanma çabalarını aşmıştır veyakınındaki bireylerle yakın, samimi sevgi dolu ilişkiler kurmaya vesorumluluk almaya hazırdır. * Birey, yakınlaşma ve anlamlı ilişkiler kurma ihtiyacı veisteğindedir. Bu isteklerin karşılanmaması durumlarında ise bireyyalnızlığa düşer, yetersizlik duyguları gelişir, mutsuz olur.g) Üretkenliğe Karşı Durgunluk (40 – 65 Yaşlar) * Bu dönemde bireylerde fikir üretme, yaratıcılık, üretkenlik;bilgi, hizmet ve mal üretme önem kazanır. * Anne-baba olma, çocuk yetiştirme iş yaşamında faydalı olma,sosyal süreçlere etkinlik katılım gibi konular başlıca gelişim konularıdır * Üreticilik duygusu gelişmemiş bireyler, amaçsız, kayıtsız vebencil kişiler olurlar.
  • 75. 4) Psiko – Sosyal Gelişim Kuramı / İnsanın 8 ÇağıGelişim Dönemlerh) Benlik Bütünlüğüne Karşı Umutsuzluk (65 Yaş ve Üstü) * Yaşlılık dönemini kapsayan dönemdir. * Birey önceki dönemlerde yaptıklarının değerlendirmesiniyaparak yaşamını değerlendirir ve o güne kadar yaptıklarının anlamınısorgular. * Bu sorgulama neticesinde önceki dönemlerden doyum alanbireyler benlik bütünlüğüne ulaşırlar. * Aksi durumdaki bireylerde ise umutsuzluk ve hayatın boşageçtiği düşüncesi hakimdir.
  • 76. 4) Bowlby – Bağlanma ve Özerklik Kuramı (Etholojik Kuram) * Bebekte gelişen yapılar bağlanma ve özerkleşmedir. * Bağlanma, bireyin kendisi için özel olan bireylerle kurduğugüçlü ve duygusal bir bağdır. Bağlanma, olumlu, güven veren veişbirliğine dayalı geliştirici ilişkileri kapsar. * Özerklik ise 1,5 yaşlarında başlayan ve çocuğun annesinden veçevresinden bağımsızlaşarak amaçlı eylemlere yönelmesidir.a) Bağlanma * Bağlanma, biyolojik temelli olan bir yakınlık ve ilişki kurmaisteğidir. * Bağlılık, belirli kişilere yakın olma ve kendini onların yanındadaha güvenli hissetme eğilimidir. * Bebek ile kendisine bakan kişi arasındaki bağlanma, çocuğungüvenlik duygularına ve güvenli ilişkilerin kurulması yeteneğineönemli etkileri vardır.
  • 77. 4) Bowlby – Bağlanma ve Özerklik Kuramı (Etholojik Kuram)a) Bağlanma * Bowlby ‘e göre bağlanma «belirli bir figüre karşı, özellikle stresdurumlarında yakınlık arama ve sürdürme eğilimi tarafındanoluşturulmuş sürekli duygusal bağ» dır. * Bebeğin doğduğunda temel ihtiyacı GÜVENLİK ‘tir. Çocuğunannesi ile geçirdiği olumlu ve olumsuz yaşantılar bu güvenlikihtiyacının giderilmesi üzerinde etkilidir. * Bebek, annesinin yakında olmak, onun varlığını hissetmek veböylece güven ve huzur duyguları yaşamak ister. * Bebek haz aldığı etkinliklere gülümseyerek, acı verenetkinliklere de ağlayarak yanıt verir. Ağlama ve gülümseme çocuğungösterdiği ilk sosyal tepkilerdir.
  • 78. 4) Bowlby – Bağlanma ve Özerklik Kuramı (Etholojik Kuram)a) Bağlanma * Anne ve bebek arasında kurulan bağın temel özellikleri; - Seçici olma ve belirli öznel kişilere yakınlık duyma. - Sürekli olarak fiziksel yakınlık. - Rahatlık ve güven peşinde olma. - Ayrılık kaygısı.
  • 79. 4) Bowlby – Bağlanma ve Özerklik Kuramı (Etholojik Kuram)a) Bağlanma * Ainswort anne ve çocuk arasında oluşan bağlılığın 3 türündenbahseder:1) Güvenli Bağlanma: * Anne ile bebek arasında kurulan bağ uyumlu ve düzenlidir. * İhtiyaçları zamanında ve doyurucu olarak karşılanan bebeklersağlıklı bir özgüven duygusuna sahip olurlar. * Tepkileri anne tarafından doğru anlaşılmış ve sosyal destekalmış bebeklerde gelişen bağlanma türüdür. * Bebek anne ortamda olduğu zaman güven huzur duyar, sürekliannenin yanında olmasını ve onunla vakit geçirmeyi ister. Anneortamdan ayrıldığında ise ağlamaya başlar. * Güvenli bağlanma yaşayan bebeklerin problem çözme, sosyaluyum, sorumluluk alma ve girişimde bulunma gibi özellikleri gelişir.
  • 80. 4) Bowlby – Bağlanma ve Özerklik Kuramı (Etholojik Kuram)a) Bağlanma * Ainswort anne ve çocuk arasında oluşan bağlılığın 3 türündenbahseder:1) Güvenli Bağlanma: * Güvenli bağlanma aşağıdaki 4 faktörden etkilenir. - Yakın ilişkiler kurma, - Çocuğa verilen bakımın niteliği, - Bebeğin karakter özellikleri, - Aile ortamı
  • 81. 4) Bowlby – Bağlanma ve Özerklik Kuramı (Etholojik Kuram)a) Bağlanma * Ainswort anne ve çocuk arasında oluşan bağlılığın 3 türündenbahseder:2) Güvensiz – Kaçınan Bağlanma *Bebeğin ihtiyaçları düzenli ve tutarlı bir şekildekarşılanmadığından ortaya çıkan bağlanma türüdür. * Çocuk, edilgen bir kişilik yapısı ile kaygı ve gerginlik duygularıgeliştirir. * Yetişkinliklerinde kendilerine yetmezlik davranışları gösterirler. * Kaçınan bebekler anne ortamda iken onunla ilgilenmezler ve oortamdan ayrıldığında umursamazlar. * Ayrılığı sorun olarak görmezler ve bağımsız görünürler. * Bebek sürekli yalnız bırakıldığı için yalnızlığa alışmıştır.
  • 82. 4) Bowlby – Bağlanma ve Özerklik Kuramı (Etholojik Kuram)a) Bağlanma * Ainswort anne ve çocuk arasında oluşan bağlılığın 3 türündenbahseder:3) Güvensiz – Çelişkili Bağlanma * Bu tür bireylerde güvensizlik nedeni ile aşırı bağlanma ve aşırıbağımsızlaşma görülür. * Bağlandıkları kişiler ortamdan ayrıldıklarındaendişelenir, ağlar, huysuzlaşır ve gerginlik yaşarlar. * Bu kişiler ortama girdiklerinde ise ona sımsıkı sarılır yada küserve kızgınlık yaşarlar. * Yani tutarsız tepkilere sahiptirler.
  • 83. 4) Bowlby – Bağlanma ve Özerklik Kuramı (Etholojik Kuram)a) BağlanmaAyrılık Kaygısı * Ayrılık kaygısı, bağlanma durumundan, özerkleşme durumunageçiş yapmada görülen bir karmaşa durumudur. * Bu karmaşa yaşamın farklı dönemlerinde farklı yaşantılara bağlıolarak devam eder. * Birey bağlılık geliştirdiği kişiden, bağlanacağı herhangi bir kişiolmadan ayrıldığında travma yaşar. * Bu travmanın düzeyi çocuğun bağlandığı odaktan ayrıkalmasının sıklığına ve süresine bağlıdır. * Ayrılık ve yabancı kaygısı özünde yaşamsal nitelikli ve gelişimselsüreçte normal bir tepki olarak görülür. * Kaygı ve korku tepkilerinin bir bozukluk olarak değerlendirilipdeğerlendirilemeyeceği, bu tepkilerin ortaya çıkış yaşına ve şiddetinebağlıdır.
  • 84. 4) Bowlby – Bağlanma ve Özerklik Kuramı (Etholojik Kuram)a) BağlanmaAyrılık Kaygısı * Ayrılık ve kaygı bozukluğunun aktif olma yaşı okula başlama yaşıolan 7 – 8 yaşlarıdır. * Bu özellikleri gösteren çocuklar tek başlarına kalamama, okulaveya başka bir ortama gitmeyi reddetme, mekan değiştirememe vebağlandıkları kişilerden ayrılmak istememe şeklinde davranışlarsergilerler. * Baş-karın ağrısı veya kabus görme gibi davranışlar gösterirler. * Ayrılık kaygısına bağlı olarak ortaya çıkan diğer bir sorundaOKUL FOBİSİ ‘dir. * Okul fobisi 5 – 6 ile 10 – 11 yaşları arasında görülür.
  • 85. Farklı Bir Çalışmaya Göre Bağlanma BiçimlerGenel Bağlanma NiteliklerBağlanma StilleriTipleri • Bağlanma sağlıklıdır. Güvenli • Bağlandıkları figürlerini dünyayı keşfetmek ve güvenlik için kullanırlar. • Anne bebeğin ihtiyaçlarını bilir ve karşılar.GÜVENLİ • Bebek, ayrılık durumunda huzursuzluk göstermez. • Temas ve yakınlaşmadan kaçınır. Kaçınmalı • Anne bebeğin ihtiyaçlarını karşılamada yetersizdir. • Bebekler bağlanma figüründen ayrıldıklarında sıkıntı gösterirler. Çelişik • Sıkıntılı şekilde ağlayıp tepinirler ve pasif davranırlar. (Dirençli) • Anneleri düşük zeka düzeyi gösterme eğilimindedirler ve annelikGÜVENSİZ şekillerinde süreklilik yoktur. • Bebekler ayrılık durumlarında belirli bir davranış kalıbı göstermez. Organize • Yeniden bir araya gelmede yakınlık ve uzaklaşma gibi çelişkili Olmammış tepkiler veririler. • Anne şiddet maruz kalmıştır veya depresyon problemi vardır.
  • 86. 4) Bowlby – Bağlanma ve Özerklik Kuramı (Etholojik Kuram)a) BağlanmaBowlby ‘nin Bağlanma Evreleri1) Bağlanma Öncesi Evre (Doğum / 8 – 10 Hafta) * Bebek insanları birbirinden ayırt edemez, ancak annesininsesini diğer insan seslerinden ayırır. * Bebek annesine yönelir ve annesinin davranışlarını taklit eder. * Çevresindeki insan yüzlerine bakmaya ve gülümsemeye başlar.2) Bağlanmanın Oluşma Aşaması (8 – 10 Hafta / 6. Ay) * Bebek etrafındaki bir yada birden fazla kişiye bağlanmayabaşlar. * Çocuk sosyal gülümsemeye, agulamaya ve sosyal ipuçlarınatepki verir. * Bağlanma figürlerini tanır ancak yine de belli bir bağlanmafigürüne tutarlı tercih yoktur.
  • 87. 4) Bowlby – Bağlanma ve Özerklik Kuramı (Etholojik Kuram)a) BağlanmaBowlby ‘nin Bağlanma Evreleri3) Açık ve Seçik Bağlanma (6 Ay / 3 Yaş) * Bebek seçici bağlanma gösterir. Temel bağlanma figürünüarama davranışı vardır. * Bebeğin güvenle dünyayı keşfettiği dönemdir. * Bebek annesinden ayrıldığında sıkıntı duyar ve ağlar. * 8. ay civarında yabancı kaygısı başlar. * 18. ay civarında ayrılık anksiyetesi başlar. Bebek annedenayrıldığında sıkıntı duyar.4) 4. Evre (3 Yaştan İtibaren) * Bebek annesinin kendinde ayrı bir birey olduğunu anlamayabaşlar ve onunla farklı kompleksi ilişkiler geliştirebileceğini fark eder. * Bebek bağlanma faaliyetlerinde bulunabileceği davranışlarıplanlamaya başlar.
  • 88. 4) Bowlby – Bağlanma ve Özerklik Kuramı (Etholojik Kuram)b) Özerklik (Kopma) * Bebekler bağlılık geliştirdikleri dönemi takiben, giderek değişenve genişleyen çevreyi tanımak ve ona uyum sağlamak isterler. * Tüm bu çevreyi tanıma ve uyum sağlama faaliyetleriberaberinde anneden kopmayı da getirir. * Bebek çevreyi tanımak, keşfetmek ve uyum sağlamak isterken,aynı zamanda da güven ihtiyacı duyar. * Annesinden beklentisi, kendisine karışmadan ve dokunmadanuzaktan kontrol sağlamasıdır. * Çocuk tehlike veya yetersizlik hissettiğinde ise annesindenyardım alacağını bilmek ister.