• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Ho bieu chanh   tinh mong
 

Ho bieu chanh tinh mong

on

  • 555 views

 

Statistics

Views

Total Views
555
Views on SlideShare
555
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Ho bieu chanh   tinh mong Ho bieu chanh tinh mong Document Transcript

    • nh m ng 1 www.hobieuchanh.com nh m ng Bi u Chánh (1) c theo mé sông t Tân-An qua M -Tho, nhà c t liên ti p, cây tr ng giao nhành,ng i l ng i thuy n i qua ó ai c ng khen là ch dân c trù m t. Cách ít n m tr c,ch Tân-An, do theo quan l i d a mé sông y, vô ch ng vài ngàn th c thì th y có m ttòa nhà ngói c ba c n hai chái, n n úc, c a cu n, vách g ch, c t gõ. Nhà c t day c axu ng mé sông, tr c c a ki ng v t th : nào là v n-niên-tùng, nào là bá-tr c-di p, nàolà bùm-s m, nào là càng-th ng, nào là th y-tiên, nào là kim-quít. Hai bên ng vô c a i có m y b n bông lan, bông hu , v n-th , m ng-gà, inh l n, sao-nháy. Bên chái trêncó m y n c tr u vàng sum-sê, gió th i lá òng a khoe màu t i m t. Phía chái trên cóchu ng b -câu s n , mà vì m a sa n ng táp làm phai l t màu son. sau nhà l n thì có t cái nhà ngói nh ba c n song ch a và n u n ng. Còn t ó ra phía sau n a thìlà m t kho nh v n l n g n n a m u, chung-quanh tr ng m y hàng d a, cây cong-vòng,cây suông t, bu ng sai, tàu x , xem r t u-nhàn. Trong v n thì x m ng nh cái d c,cái ngang, r i trên m y li p tr ng chu i l n v i cau, chu i nh y con bùm-sùm, cau ngayhàng th ng r ng. Nhà n y nhà c a quan Ph Phan-h u-Ti n. Quan Ph qua i ã h n 6 n m r i,không có con trai, l i m t a con gái, n m nay ã 19 tu i, tên là Phan-y n-Tuy t, màng i ta th ng kêu là cô hai Tuy t, h h v i bà Ph . Quan Ph Ti n là ng i g c-gác Bà-r a nh ng mà lúc ngài còn sanh ti n, ngài giúp vi c cho nhà n c có nhi u t nh và i ch nào ngài c ng lâu n m, nên ngài coi m y ch y nh quê quán c a ngài, b i v yít ai bi t ch c ngài sinh tr ng t i x nào. Lúc ngài già y u ngài ngh nhà không có contrai, có nuôi m t a cháu kêu bà Ph b ng dì, cho i h c ã thành thân r i, không c nph i lao tâm nh c trí chi n a, nên ngài xin h i h u r i mua kho nh v n n y c t nhà mà ng an h ng thanh nhàn. ngày quan Ph qua i, thì bà Ph vào ra qu nh-qu , bu n lòng xót d nênkhông lo d n d p nhà c a cho l m. Ngoài ngõ tuy có b c thêm m t cái c u thangxu ng sông cho d , song ki ng v t không ai u n nhành c t lá, nên cây lên t nhiên coikhông p nh x a. Trong nhà thì gh bàn t ván óng cây ã t t, mà ki u c ng lanh,song ít hay lau chùi nên coi không còn n c bóng. Bà Ph không giàu, mà quan Ph qua i r i, bà tom góp ti n b c mua cm t ru ng K -S n huê l i m i n m góp c m t ngàn gi , nh p v i huê-l i cây tráitrong v n c vài tr m ng b c n a, thì m con n xài không h t. Ti t tháng ch p, tr i chi u mát m , sông n c d y y. Cô hai Tuy t n c m r i i l n b c ra ngoài c u thang ng i mà h ng gió. Cô m c m t cái áo bà-ba l c-so ntr ng, m i gi t i nên l n x p còn ràng-ràng; m c m t cái qu n lãnh en tuy c song láng 1
    • nh m ng 2 www.hobieuchanh.com t coi c ng nh qu n m i. D i chân có mang m t ôi dép quai en, mà trên quai l icó k t bông màu h ng. Cô là m t ng i con gái vóc v a v a không l n mà c ng khôngnh , không m p lung mà c ng không m quá; ã v y mà cô nh x ng nên t ng i y u u; thu nay cô thêu thùa may vá, ho c vi t th , ho c c sách mà thôi, ch không n u ng, không làm công vi c trong nhà, không dan n ng, không d m m a, nên n c da côtr ng mà l i trong bóng. Cô không g u nên tóc x p x i hai bên bàn tang, mà cónhi u s i gió th i ngã xu ng t i gò má, làm cho cô m t lát ph i l y tay mà vu t lên, lòicái m t sáng r , l i thêm ôi bông h t xoàn chi u ánh sáng m t tr i chi u ch p nhoánghai bên trái tai. M i l n cô vu t tóc thì th y m y ngón tay cô nh mà l i dài, còn bàn tay u nhi u, c m tay no tròn, chi c ng bánh ú eo khít-r t. Cô m c áo không có bâu,nên bày tr n cái c tr ng trong, l i có s i dây chuy n nh vòng theo coi thi t là p. Cô ng trên c u mà ngó b y cá lòng-tong n b t n c, gió th i ng qu n ph t-ph lòi haibàn chân ra ngón nh xíu, gót lòm, trên bàn chân th t vung líp luôn t i m t cá. Thuy n chèo ngang ai th y cô ng trên c u c ng u dòm ngó, nh ng mà côkhông dè cái s c c a cô n n i làm cho ng i nghiêng tròng, b i v y cô ng ch i tnhiên, l m t nh li ng cá lòng-tong ã thèm, r i nh n c mi ng xu ng sông cho cálìm-kìm n i lên h p b t. t tr i l n m t r i, cô hai Tuy t m i l n b c tr vô nhà. Cô qua kh i c a ngõth y m t b i hu tr bông bay mùi th m tho, khoe màu tr ng nõn, cô ng l i cúi m txu ng r i c m m t c ng, k ngang l m i mà h i. Nhánh bông hu k g n gò má, m yngón tay c a cô coi c ng nh bông búp, còn n c da m t c a cô coi c ng không kémmàu m y bông ã n chút nào. Có m t con ki n hôi trong nhánh bông bò qua ngang gò má, làm cho cô nh t nênph i l y tay mà ph i; song cô d u-dàng quá, nên con ki n không ch t, l i leo qua tay cômà bò. Cô chúm-chím c i bày hai hàm r ng tr ng trong, r i nhè nh k bàn tay g n láhu cho con ki n bò i, ch cô không n gi t. Cô còn ng xem hoa, b ng th y th ng Qu i, là a , qu t l a t èn trongnhà. Cô b c vô th y bà Ph ng n m trên ván mà qu t h i, cô m i h i: - Tr i mát quá, sao chi u nay má không ra ngoài mé sông mà ch i, má? - T h i tr a n bây gi sao nó n ng u quá. Con a ve u m ng1 cho má t chút con. - Cô hai Tuy t l i gh n tr u ki m ve d u m ng em a cho bà Ph , r i ng i l i t bên, r tay r trán và h i r ng: - Má có dún mình2 hay không? - Không.1 (ti ng Pháp) menthe, m t lo i d u gió2 nhún mình, khom l ng chào, t ý khiêm nh ng 2
    • nh m ng 3 www.hobieuchanh.com - T i h i tr a má ra sau v n coi b y tr b cau nên chói n ng mà nh c u ó ch gì. Tr a n ng má ng có i nh v y n a nghe không má. - T i nó nh c u thì nó nh c, ch ph i t i i ra v n hay sao. Hôm tr c anh ba nó bi u con làm cho nó m t ch c kh n h m i, con làm ã r i hay ch a? Nó nói a nào ây nó qua a. Nh con làm ch a r i thì làm ri t i, ng nó qua a cho nó. - Con làm c 8 cái r i. Anh ó nh làm r n quá! Có v mà sao không bi u v nó làm cho mà dùng, i m n ng i ta. - Con nói sao v y? B i ch ba con không bi t làm, nên th ng nó m i m n con ch . - Ai bi u nh c i v v ng nh v y làm chi. - Nó v ng mà nó có nhi u ti n, i nay h có ti n thì h n, ch c n gì khéo v ng, con. - Có ti n nhi u mà nh v y ai thèm. N y má, anh ba nh l ch-s trai quá ch , không bi t t i sao h i ó nh c i ch ba chi v y, coi k quá, má há? Ch m p ú, p m t b ng xiên b ng nai, mà v n nói nghe c t ng n, anh ba nh th ng sao c không bi t. - C i v c n gì nhan s c, con. - Lúc nh nói v , con m c i h c trên nhà tr ng, ch ph i con nhà con c n; thi u gì con gái hay sao mà l a v nh v y. - Con ng nói t m b y, ch ba con nó hay c nó phi n. - N y má, h i tr c ba v i má ng c i v cho nh, hay là nh l a m t mình nh y má? - H i ó nó h c ã thi l y b ng c p, r i dì v i d ng con khu t i, má v i ba con th y nó côi-cút t i nghi p m i nuôi nó cho nó h c ng thành thân v i ng i ta. Ch ng nó ra tr ng r i ba con m i lo cho nó vô làm thông-ngôn Tòa, r i i xu ng M -tho. - H i ó con còn nh quá nên không bi t. - , h i ó con m i c tám chín tu i. - Con nh nh i h c h bãi tr ng nh v thì nh em hình v cho con, con th ng nh l m. H i ó mình trên Biên-Hòa, ph i hay không má? - . - nh làm thông ngôn M -Tho r i nh m i ng3 ch ó ph i hay không.3 g p 3
    • nh m ng 4 www.hobieuchanh.com - . Nó làm vi c có th i, quan yêu dân chu ng, mà nó l i khá trai, th y Cai ng B n Tranh th y nó th y th ng, th y m i nó vô nhà ch i ôi ba l n r i th y tính g con cho nó. Nó th y th y giàu có l n, huê-l i n g n 20 ngàn gi , mà có m t mình ch ba con ó mà thôi, ch không có con trai, nó mu n ng ng c ch ba con có hèn a4 m t chút nên nó d c-d c trót h n m t n m không ch u i nói. Sau má nghe má r y nó, má nói ng i ta giàu l n, v nhà ó c ng nh chu t r t h g o, không n n già c ng không h t c a, d i gì mà không ch u; nó nghe nói ph i nó m i ch u i nói, r i ba con v i má ng c i cho nó a. Nó nghe l i má bây gi ph i sung s ng t m thân hay không? C i v có ít tháng thì th y Cai bi u xin thôi v v i th y. Th y góa v nên th y giao chìa khóa t s t cho v ch ng nó c m. Nó v B n-Tranh làm làng ch i ít n m r i làm i- ng a-h t. Cha v làm Cai-t ng, chàng r làm H i- ng, nhà có ghe h u, có xe ng a, có xe h i, sang tr ng bi t ch ng nào. - Lúc n con nghe nh nói v i má, nh tính tranh c H i- ng qu n-h t, r i sao êm, không nghe nói t i chuy n ó n a v y má? - Nó mu n làm H i- ng qu n-h t l m, song th y Cai th y c n, th y nói r ng tranh c ph i t n m t ôi muôn ng b c, mà làm có 4 n m r i mãn khóa không ích l i gì. Th y m i tính v i nó h th y xin h u trí r i thì nó ra làm th cho th y; Cai-t ng bây gi không ai giành l i nó, b i vì nó gi i ch Tây, mà l i giàu n, trong t ng có ai mà theo k p nó. Hôm tr c nó qua nó nói th y Cai s a-so n xin h u trí ch c trong ít tháng n a ây nó lên Cai-t ng r i. - H ! Ch giàu thì giàu ch trong b ng nh có vui s ng gì âu, má. - Sao v y? - V y ch hôm tr c th ng Qu i i qua b n nó v nó nói chuy n l i má không nghe hay sao? - Nói chuy n gì? - Nó nói ch ba h n-hào l m, nói v i nh c ng nh nói v i y t , t s m m i n i m ng nh luôn luôn, h nh c l i ch nói nh là n ch c. Giàu mà thô-t c quá nh v y, d u vào ó h t vàng c ng không ai thèm. - Th ng Qu i nó n t m b y, sao con không r y nó, l i tin l i nó nói làm gì. sáng mai tao h i l i nó r i nó coi tao. Cô hai Tuy t th y m có s c gi n thì c i và nói r ng: - Con t chuy n nói ch i, ch không ph i th ng Qu i nói âu má. Má ng r y nó t i nghi p. - , có l con bày t, ch th ng Qu i nào mà dám nói láo nh v y.4 thô k ch, không p 4
    • nh m ng 5 www.hobieuchanh.com Cô hai Tuy t vào trong bu ng l y qu may ra, r i em èn trên ván ng i mà rútkh n h m i. Bà Ph n m ngó con m t h i r i ngh th m trong trí r ng: con mình l n r i,th nào c ng ph i lo mà g nó l y ch ng. Cha ch , mà g nó l y ch ng r i ai v i mình.Tuy hai n m nay nó thôi h c v nhà thì không mà ch i, có siêng thì nó rút kh n, thêugiày mà dùng, ho c nó c truy n cho mình nghe, ch n u c m, n u n c, ho c d n d ptrong nhà có tôi t , mình không cho nó làm. B i v y nó nhà c ng không l i ích chi.Song có m con h h m i kh i bu n, n u nó l y ch ng ch c là mình bu n l m. Ch chicó th ng nào ch u c i r i v ây v i mình thì mình kh i lo. Mà mình có c a n màthôi, ch không ph i giàu muôn h chi ây mà tính nuôi r . N u mình ki m m y a m -côi nghèo kh mình g cho nó thì có l mình ép v ch ng nó ph i ây v i mình c.Ng t vì m y a m -côi nghèo kh n u nó h c gi i thì nó mong ki m v cho thi t giàu, i v ch ng nó d t nhau i làm vi c quan húng-hính ch i cho sung-s ng; mình khônggiàu nó ã không thèm nói con mình, có âu nó ch u theo bên v . Ho c là m y a có c lam nham, n u mình kêu mà g thì ch c nó ch u, ng t con mình v n nói d u-dàng, i ng y u- u, thêu thùa ã gi i, mà ch ngh a c ng thông, không l có con nh v y màmình em g nó cho a h c d . Ví d u mình có g b ng i n a, s con mình nó c ngkhông ch u âu. Khó, khó l m! Ch chi có con ai thi t nhà giàu l n mà i nói nó, thìmình g ph t cho r nh. Thà g cho nhà giàu. Bà Ph ng suy ngh n ó, b ng nghe cô hai Tuy t nói: - Má n y, hôm tr c con i Sài-gòn v i má con có g p ch Nhan, ch nói ch có ch ng r i, ch ng ch làm th y-thông gì ó không bi t. - Ch Nhan nào? - Ch Nhan là b n h c c a con. Ch là con th y Cai-t ng gì d i C n-Th ó không bi t. H i con còn i h c có m t l n má i th m, má g p ch r i má khen ch mi ng nói có duyên ó, má nh hay không? - Lâu quá má nh c âu. - Ch en mà lùn bân, ch x u quá, duy c cái l mi ng. H ! V y mà cl y ch ng làm th y-thông th y-ký c ng khá quá. Cô hai Tuy t nói t i ó mi ng chúm-chím c i, r i cúi xu ng mà may kh n. Cách ít ngày có cô ba H ng Sài Gòn i bán h t xoàn, cô quen v i bà Ph Ti n,nên nhân d p xu ng Tân-An cô m i m n xe vô nhà th m bà Ph . Cô n y tu i quá 40,lanh l i b t thi p l m, l i vì cô i cùng các t nh mà bán bông tai, cà-rá, nên cô quen bi tnhi u ng i. V a b c vô t i c a ngõ thì cô kêu om-sòm mà h i r ng: Ph i nhà ch Ph ây hay không? Có khách Sài Gòn xu ng th m ây nè . Bà Ph ng i trong nhà nghe h i vang-rân ngoài c a, không bi t là ai, nên l t tch y ra. Bà th y cô ba H ng thì bà m ng quá nên h i: - Cha ch ! Tôi v nt c quê mùa, khách Sài Gòn nào mà tìm t i ây v y? 5
    • nh m ng 6 www.hobieuchanh.com - Sài Gòn ng i ta i n nem Th c, i coi hát c i-l ng ã thèm r i, bây gi ng i ta thèm d a xiêm, thèm chu i ph i khô, nên ng i ta tìm t i ây xin n, ch cho n hay không? Hai ng ic i v i nhau, r i d t nhau vô nhà. Cô ba H ng m i h i: - Ch làm gi ng gì mà m y tháng nay ch không lên Sài Gòn ch i v y ch Ph ? a rày ch m nh gi i th nào? - Tôi không au mà c ng không m nh cho l m. Tôi có t t h ít b a thì n ng u t l n, nên ít mu n i âu. - T i ch nhà hoài, trí tù-tún nên ch au nh v y ch gì. Ph i ch i ch i nh tôi y thì ch có au âu. - Cô xu ng d i n y ch i hay là có chuy n chi? - Tôi i Tân-An có vi c, tôi nh ch quá nên tôi ch y vô ây th m ch m t lát. - Cám n cô quá! Hai a nh cô bây gi làm vi c âu? - Th ng l n làm thông-ngôn d i B c-Liêu còn th ng nh bây gi nó b hãng s t, i vô s Tr ng-Ti n hôm u tháng t i nay. - Hai a có con r i h t há? - Th ng l n có hai a con, còn th ng nh ch a có. Cô hai Tuy t n m trong phòng mà xem truy n, nghe có khách l t t c t tr u, b acau r i b ng ra. Cô chào h i cô ba H ng r i vô c a bu ng ng h i ch chín H u, làng i i ch n u n n u n c ri t ng ch m t bình trà ngon mà ãi khách. Cô ba ng th y Y n-Tuy t thì ngó trân trân r i nói v i bà Ph r ng: - Con cháu n m nay ã tr ng n há? Ch có nh g nó cho ch nào ch a v y ch Ph ? - ng khu t r i, tôi còn có m t mình nó h h hôm s m cho vui, n u g ch ng thì ch c là bu n l m, nên tôi ch a mu n g . - Con nó ã l n r i, mình ph i tính ôi b n cho nó ch . N y ch , ch tôi ki m ch tôi làm mai cho cháu nhé. Tôi làm mai d l m; tôi không òi n m b y cái u heo âu mà s . bên B n-tre có m t th y Cai giàu quá. Hôm tr c tôi xu ng bán cho v ch ng th y m t b cà-rá m t ngàn b y, tôi ch i hai b a th y ch ng th y thi t là ng i t t . Th y m i g a con gái l n l y ch ng, ch ó c ng giàu d ! Th y còn th ng con trai n m nay l i 20, 21 tu i mà ch a có v , ch ch u thì tôi làm mai giùm cho cháu. Cô hai Tuy t ng trong c a bu ng nghe hai bà nói chuy n t i ó thì m c c , nên qua phòng bên mà n m. Mà b ván ch hai bà ng i nói chuy n thì cách phòng có m t m vách ván mà thôi, nên ngoài nói chuy n gì thì cô n m trong u nghe h t. Bà Ph 6
    • nh m ng 7 www.hobieuchanh.comnghe cô ba H ng nói mu n làm mai con th y Cai bên B n-Tre cho con mình, mà th yCai y nhà giàu có l n, thì bà l y tr u têm và c i, coi b suy ngh l m. Cách m t h i bà i h i: - V y ch th ng ó h c hành có b ng-c p gì hay không? - Cha ch ! Vi c ó tôi không hi u a. Mà tôi coi b c u ta là con nhà giàu l n, ch c là c u ta h c s -sài, bi t ít ch r i v nhà, ch không b ng ng i ta. Ý! Mà c u ta m m m ng l m, trình th a d m d i ch không ph i dút dát nh m y u công-t b t v y âu. - Theo ý tôi h ch nào ph i thì tôi g , không c n giàu nghèo, không c n h c gi i . Ng t con nh tôi ý nó chê m y ng i h c không có b ng-c p, mà ch ó l i xa quá, s nó không b ng lòng. - N u ch không ch u ch ó tôi l a cho ch m t chàng r úng m c ng ch ng già y u ch nh c y cho c kìa, ch th bá-v , di n b hình coi láng bóng, nói l mi ng nghe l p-b p, mà không nên thân, thì g làm chi. Cô ba H ng th m ch i trót gi r i mu n t ng tr ra ch Tân-An i xe l a mà . Bà Ph c m quá nên cô ph i l i dùng m t b a c m. Cô hai Tuy t m c c nên khôngch u ra n c m, mà ch ng khách v cô c ng không ra a khách. 7
    • nh m ng 8 www.hobieuchanh.com (2) Con gái n 18, 19 tu i, tuy m c c không nói ra ch ai c ng lo th m tính lén vi ctóc t tr m n m. Cô hai Tuy t là con nhà quan, s c ã p mà h c c ng nhi u, l i thônghi u vi c i, th y xa nghe r ng, b i v y nhi u êm cô n m trong phòng, canh khuya ng-v , r i ho c tr i m a r -r , ho c gió th i lao-xao, nhìn bóng, ngó èn, có lúc cô ng suy ngh n duyên n . Tuy v y mà cô suy ngh thì có suy ngh , song trong trí côth ng l n-x n, cô ch ng h có t ng-t ng hình vóc c a ng i ch ng là th nào. Hômnay cô n m nghe cô ba H ng tr ng c nh gia- ình c a nhà ch ng, l i t tánh n t c a chútrai s làm ng i ch ng c a cô n a, thì cô l y làm m c c , cô tính bít l tai không thèmnghe, mà ch ng hi u vì c nào cô l i c lóng tai nghe hoài, b i v y hai bà nói chuy n v inhau cô nghe ch ng sót l i nào h t. êm y Y n-Tuy t i ng s m, mà vào phòng cô n m l n qua tr l i hoài, nh mhai con m t mà không ng c. ng h gõ 10 gi , bà Ph và tôi t trong nhà u ng t. Cô ta n m im-lìm m t lát nghe d i sông có ti ng ghe chèo s t-s t. Cô ta m i nh t ichuy n cô ba H ng nói h i s m m i. Trong trí cô tr nh cái nhà c a th y Cai-t ng bên n-Tre, r i cô t ng-t ng luôn hình-d ng c a con th y Cai n a. Cô th y m t cái nhàngói l n mà c , c t th p-th p, trong nhà t i hù, trên ván óng b i, d i g ch s n bùn,nhà sau treo nia treo thúng cùng vách, ngoài hè rác-r n d -dáy, v n l n mà c m c y,sân r ng mà bông hoa còi-c c h t. Cô l i th y con trai th y Cai tóc cúp ma-ní, m c áo l c-so n tr ng qu n lãnh en,chân mang gu c, ng i nói chuy n v i H ng ch c làng r i ra nhà sau ng n chu i. Côtr nh c nh, tr nh ng i r i r i thì trong lòng cô l nh ng t, ch ng có ý mu n vào cái nhà ó chút nào. Cô m i c th m ch chi cô có m t ng i ch ng ch ng c n giàu c ng ch ng n h c siêu-qu n xu t chúng làm gì, mi n là có b ng-c p làm vi c nhà n c, qu n áo oan-trang, ng i g n-gh , nói-n ng b t-thi p, nhà-c a s ch s , ch ng i làm vi cmình nhà thêu kh n ho c c truy n mà ch , ch ng ch ng v mình nói chuy n vui-vcho ch ng nghe, c nh v y thì mình m i v a lòng p ý. Cô tính t i ngh lui r i n mmòn m i nên ng quên h i nào không hay. Qua tu n sau bà Ph th y T t ã g n t i nên d t con i Sài Gòn ng mua chút nh v mà n T t. Nh n d p y m con d t nhau ghé th m cô ba H ng. Cô ba H ngti p r c r t h u, r i nói v i bà Ph r ng: Tôi th y cháu tôi th ng quá, nên h m nay tôi tôi th ng tính l a ch x ng áng mà làm mai. Hôm qua có c-công D ng l i nhàch i v i con tôi; tôi nghe nói ông ch a có v , mà tôi nh m b c ng khá, nên tôi tính làmmai giùm cho ông. Té ra tôi m i m h i thì ông h i v y ch nhà ch giàu mà gia-tài cch ng bao nhiêu? Tôi nói ch n, ch không giàu. Ông nghe nh v y ông tr môi nóiông ch a mu n c i v . Ch ngh coi, i nay h ham c a quá, mi n là ti n b c nhi u thìthôi, h không c n c h nh gì h . Bà Ph c i r i t mà v cho k p xe. 8
    • nh m ng 9 www.hobieuchanh.com Bà Ph v i cô hai Tuy t v n nhà thì th y th y H i ng Lê-tr ng-Xuân n mnhà mà ch . Lê-tr ng-Xuân là cháu kêu bà Ph b ng dì ru t, r c a Cai-t ng bên B n-Tranh. B i anh ta m -côi s m nh có quan Ph nuôi cho i h c r i sau l i ng c i vcho n a, nên t ngày quan Ph h i h u v Tân-An thì anh ta qua l i th m vi ngth ng, mà t ngày quan Ph khu t r i, anh ta th y dì có m t mình qu nh-qu anh ta i qua th m th ng h n n a. Bà Ph b c vô nhà ngó th y li n h i r ng: - a! Cháu qua h i nào mà n m ó? - Th a, tôi qua h i tr a. - Cháu i xe h i hay là xe ng a? - Th a, tôi i xe l a. Cô hai Tuy t nghe nói i xe l a thì c i mà h i r ng: - Xe h i anh h r i hay sao? Hay là t i ch ba không cho phép nên không dám i xe h i? - Em kêu ng o hoài! T i anh mu n qua ch i vài b a nên anh i xe l a ch . - Á! T i v y hay sao. Cô hai Tuy t c i r i h i th ng Qu i ra ngoài xe l y m i mua trên Sài Gòn ómà ôm vô nhà. Cô r a m t thay áo r i m i l y ch c kh n h -m i cô ã làm r i mà acho Tr ng-Xuân. Tr ng-Xuân tuy mi ng khen may khéo và cám n, song m t khôngmu n ngó m y cái kh n cho l m. Anh ta ng i c ngó ra ngoài sân hoài, bà Ph có h ivi c chi thì tr l i v n t t ph t cho r i, coi b bu n không mu n nói chuy n, ch khôngph i b i-buôi nh x a nay v y. i l i n c m r i bà Ph ng i b ván bên nây n tr u, cô hai Tuy t ng i gh gi amà ch i; còn Tr ng-Xuân thì n m b ván bên kia mà hút thu c. Tr ng-Xuân c n mgát tay qua trán l ng-thinh hoài, hút v a h t u thu c n y r i thì qu t h p-qu t mà tqua u khác. Bà Ph xem ý cháu bu n nên ki m chuy n mà h i r ng: - Cháu qua th m dì hay là có chuy n chi? - D , qua th m ch có chuy n chi âu. - Hôm tr c cháu nói th y Cai mu n tính xin h u trí ng ch c l i cho cháu, y mà ã vô n r i hay ch a? - Th a, vô n r i. - Th thì trong ít ngày n a cháu làm T ng r i. - Th a, bây gi tôi h t mu n. - a, sao v y? 9
    • nh m ng 10 www.hobieuchanh.com Tr ng-Xuân n m l ng-thinh không tr l i. Bà Ph n tr u ng x a thu c, li n ng tay l i mà ngó Tr ng-Xuân, có ý trông coi anh ta nói t i c nào mà anh ta h tmu n làm T ng. Y n-Tuy t ng i, tay r cái èn mà nghe chuy n, th y v y c ng day m tngó Tr ng-Xuân. Cách m t h i Tr ng-Xuân ng i d y, i l i gh gi a ng i ngang m t n-Tuy t, l y thu c ra t hút n a, r i th ng-th ng m i nói r ng: Ch ng gi u dì màlàm chi; thi t gia- o c a tôi h tôi ngh t i thì tôi bu n h t s c. Ph n tôi m cha khu t m, tôi nh có dì d ng bao b c nên tôi h c m i c thành thân. Tôi ra làm Thông-ngôn ã c vinh-vang mà l i no m. Khi ông gia tôi mu n g con cho tôi, tôi th y ônggiàu l n mà l i có m t d a con gái mà thôi, nên thi t trong b ng tôi m ng l m. Ng t có t u là v tôi nó hèn quá, nên tôi d c-d c không nh t nh. Dì v i d ng hay vi c ythì khuyên tôi bi u ng ph t cho r i. Tôi mu n làm cho vui lòng dì v i d ng, mà tôi ngh th m trong trí r ng tôi làmThông-ngôn m i tháng lãnh l ng có m y ch c ng b c, mà ph i s m n s m m c, ph itr ti n ph ti n b i, ví d u tôi có t n ti n cho l m i n a thì ch ng tôi già y u h i h u tôi ng có d n m ba ngàn ng b c là nhi u. V i nay thiên-h ai c ng tranh danh tr c i, n u tôi kh -kh trông lãnh l ng hoài thì mãn i r i mà s c ng ch a giàu b ng ai c. Mà n u tôi tính ch t u l t da ng i ta mà l y c a, thì có l tôi giàu c, songlàm nh ng u y không ph i d gì, may h bình an thì êm, còn r i h ki n th a thìmình mang kh . Nay có ng i giàu có, s nghi p k n n m m i muôn, h mu n gcon cho mình, h mu n vô ó thì giàu li n, mà sau mình còn có th làm H i- ng, làmCai-t ng, làm Huy n hàm n a, thân ã sung s ng mà danh l i r -ràng, d i gì mà khôngch u. B i tôi ngh nh v y nên tôi m i ch u c i. Khi tôi m i c i em v ngoài ph a tôi bên M Tho, thì chúng b n tr c m t h khen tôi có ph c g p c v giàu, cònsau l ng thì h x m-xì v i nhau nói r ng v tôi x u-xa, tôi ham c a không c n l a ch n.Tôi nghe thi t tôi bu n th m m t chút, song tôi ngh không l h n c m nhà theo c itôi hoài, mà i v có c quí h n là có s c, b i v y h nói xa nói g n m c h , tôikhông thèm k n. M y tháng ngoài ch thì v ch ng hòa thu n, tuy v tôi quê mùa,song không làm u chi c c lòng tôi. n ch ng tôi xin thôi làm vi c, v theo quê v ,thì v tôi m t ngày nó m t i ý, coi b không kiêng-n tôi; mà có nhi u khi nó l i h nhào h t s c. M i h i hôm n y nó la r y tôi nh gi c, m ng ch i tôi x u h không bi tch ng nào, tôi gi n th a v i ông gia tôi, r i tôi b tôi i qua bên nây ng coi còn ai chonó m ng n . Tr ng-Xuân nói t i ó thì n c m t ch y r ng-r ng, trong c ngh n-ngùng, nênng ng l i r i l y thu c t mà hút. Y n-Tuy t ng i nghe Tr ng-Xuân thu t chuy n nhà,thì c p m t nhìn trân-trân, ch ng nghe nói t i s v h n- u thì cô ta bu n mà l i phi ntrong lòng, coi b cô c ng th ng h i giùm thân anh l m. Bà Ph nghe nói c ng aulòng, song không l l ng-thinh nên bà h i Tr ng-Xuân r ng: - Vi c nhà c a cháu nh v y mà sao m y n m nay cháu không nói cho dì hay, mà c ng không nói cho ai bi t h t. 10
    • nh m ng 11 www.hobieuchanh.com - y là vì cháu ngh vi c v ch ng là vi c riêng c a cháu, d u nói cho dì nghe thì dì bu n ch không ích gì. - Dì th y v ch ng h già khú mà h c ng còn xích-mích v i nhau thay, hu ng chi v ch ng cháu còn nh , t nhiên có lúc ph i trâu en trâu tr ng, sao cho kh i c. Cháu ch ng nên bu n làm chi. Cháu mu n ch i thì vài b a r i v . Dì bi t v ch ng h gi n thì r y v i nhau nh v y, ch sao l i không th ng. cháu i ít b a r i cháu v ây có nó m ng húm a. - Th a dì, tôi gi n quá, mu n ph c nó cho r nh. - âu? trong bu ng! Cháu ng có nói l u nh v y. C i c m t con d dúng gì hay sao? V ch ng n v i nhau g n 10 n m r i còn b n i gì? Tuy nó có h n chút nh, song th y Cai th y t t quá, cháu ng nói l u th y hay c th y bu n. - Dì c ng bi t, có ph i tôi th y giàu mà tôi mê nó âu, nó giàu thây k nó. H có y v i nhau thì nó c nói tôi n ch c c m c a nó hoài. Cha ch ! Tôi nh v y làm không c m mà n hay sao nên theo n ch c c a nó. - i! àn bà h gi n cùng thì nói b y nói b h i nào cháu phi n. - Thi t ông gia tôi ông hi n- t nhân c l m tôi th ng ng quá. ã v y mà ng tính h ông h u-trí c r i thì ng lo cho tôi lên th ch c Cai-t ng cho ông, i v y cho nên tôi dùn th ng, không n b mà i H i hôm tôi gi n quá tôi mu n i cho xa, ho c lên Nam-Vang, ho c ra Hà-N i ki m vi c tôi làm ng coi con v tôi nó làm sao. Bà Ph nghe nói thì c i ng t r i khuyên r ng: Cháu m -côi m -cút, tuy là bâygi cháu ch a có c a riêng, song th y Cai th y ã già r i, trong n m ba n m n a th ych t, ch không l th y l t da mà s ng hoài. H th y nh m m t r i thì b c ti n ru ng t tay cháu h ng tr n h t. ã v y mà ch c Cai-t ng cháu g n n m trong tay r i. Cháuph i nh n nh c m t chút mà h ng phú quí vinh hoa, ch ng có gi n cùng r i làm b ykhông nên âu. Cháu ph i nghe l i dì. Có mu n ch i thì ch i ít b a r i v . b a nàodì kh e trong mình, dì s qua mà d c b n con . Tr ng-Xuân ng d y i l i ván mà n m, không nói chi n a h t. Bà Ph th y v y i kêu th ng Qu i bi u coi óng c a, r i bi u Y n-Tuy t l y truy n Tái sanh duyên c cho bà nghe. n 10 gi r i bà Ph n m ng quên mà Tr ng-Xuân c ng ng khò, n-Tuy t th y v y m i v n èn lu-lu r i vào phòng mà ngh . Theo th th ng h con m t thì cha m t ng-tiu, mu n òi v t chi c ng c,mu n làm vi c chi c ng cho, t p quen tánh n t sai khi n ng i ta, r i l n l n sanh thêm ý cao-ng o, ho c h n-hào, làm cho nh ng k ng b c không ai yêu c, mà nh ng k i c ng không ai ch u n i. Y n-Tuy t sanh trong nhà quan, t nh cho n l n trongnhà thì tôi-t u th a d , i ra ng thì thiên-h u kiên vì. ã v y mà v ch ng ông 11
    • nh m ng 12 www.hobieuchanh.comPh có m t mình cô mà thôi, b i v y c ng cô nh c ng tr ng m ng, khi cô còn th u, nghe cô khóc thì v ch ng ch y l ng-x ng, n ch ng cô l n khôn, h th y cô bu nthì v ch ng lo ch n-r n, ch ng có vi c chi cô mu n mà không làm, ch ng có v t nào cô òi mà không s m. Cô c t ng tr ng nh v y, nh ng mà cô không nhân cái tình c nh y mà sanh lòng cao-ng o, ho c t p thói h n-hào. Nh ng tôi trai t gái trong nhà a nàonh h n thì cô kêu b ng em nghe ng t- ngào, còn ng i nào l n tu i h n cô thì cô kêu ng anh b ng ch , ch ch ng h cô ch u làm m t ch nhà mà x ng m y x ng tao. Có a nào làm qu y mà cô r y, nghe c ng vui lòng; có vi c chi b t bình mà cô gi n, coicàng p- . Gà b i giàn hành hay là chó n v ng b t, cô ngó th y thì cô bi u i nó i mà thôi, ch cô không cho ánh p. Tánh cô hòa-hu n mà l i m m-m ng nh v y,nên tôi t trong nhà th ng cô mà l i s cô, còn chòm-xóm t già chí tr ch ng ai màch ng kính tr ng. n-Tuy t v i ng i d ng thì c lòng m i ng i, còn v i cha m l i tr n o làm con n a. Khi quan Ph còn sanh ti n, cô th y cha m t ng-tiu ch ng nào cô càngkính tr ng th ng yêu ch ng n y, cô ch ng h nói m t ti ng nào, hay là làm m t vi c chicho cha m bu n lòng c c trí. T ngày quan Ph qua i r i, trong vài n m u h có i c v ngó lên bàn th thì gi t châu lã chã, t c d ng m-ngùi; l n l n m t ngày m tnguôi-ngoai, nên cô không khóc n a, song h êm nào cô n m mà nh cha, thì bâng-khuâng trong lòng cô ng không c. Tình th ng cha m c a cô bây gi d i h t v chobà Ph , b i v y cô m i thôi h c v mà ph ng-d ng s n-sóc m già. Ngo i tr bà Phthì cô còn bi t th ng ai n a. ã bi t trong lúc cô h c t i nhà tr ng, cô th y có ít trò tánhhi n n t t t, nên có k t làm ch em, mà t ngày cô thôi h c cho n nay ã ba n m r i, côít hay g p m t, nên tình mu n l t l t, ngh a g n phai, b i v y cô không ý cho l m.Anh cô là Lê-tr ng-Xuân tuy g n g i cô h n m i n m nay, song t ngày cô có tríkhôn, cô th y ng i háo danh háo l i, mi n là ng i trên ng tr c, mi n là áo t t b cnhi u thì thôi, ai chê c i m c ai, thì cô em d khinh th m, b i v y tình anh em thì côth ng, nh ng mà lòng th ng y l i có pha l n ý ghét. n-Tuy t nghe Tr ng-Xuân thu t vi c nhà v i bà Ph , ban u cô ta ng i tnhiên không ng lòng chút nào h t; l n l n cô nghe Tr ng-Xuân nói t i v h n-hào ng ch i thì cô ta có gi n th m, gi n ch sao không bi t nói thanh-tao, r i l i gi n anhsao không ra oai tr ng-tr . n ch ng cô th y Tr ng-Xuân ngh n-ngùng l y a, phi n than thân, ch ng y cô ngh Tr ng-Xuân trong gia ình ch c là kh não l m, b i y cô m i bu n xo tôi nghi p giùm cho ph n ng i có s c mà thong-th v i i,song vì ch l i-danh nên ph i ch u ng m cay nu t ng. n-Tuy t êm y n m tr n-tr hoài ng không c, trong trí c t ng-t ng cái nh gia- ình c a Tr ng-Xuân, th y cô hai H o là v Tr ng-Xuân da en, mi ng r ng, u tóc ch m-b p, ngón tay chù-vù, t s m mai cho t i t i c tr n m t châu mày, nói v ich ng thì câu-mâu, nói v i tôi t thì qu u-c , r i l i th y Tr ng-Xuân ra vào than th , ng ng i bu n xo, m c áo t t mà không c vui, ng i xe h i mà không bi t kh e. Cô 12
    • nh m ng 13 www.hobieuchanh.comlà ng i hay l t lòng, thu nay h th y ai b ho n-n n thì cô th ng xót, b i v y cô suyngh m t h i thì cô th ng thân anh Tr ng-Xuân vô cùng, mà r i cô ghét hai H o, cóch ng sao không bi t tr ng ch ng, ti n b c quí báu gì, sao l i ti n b c mà khinh bch ng, làm cho ch ng mang s u eo th m. Qua b a sau bà Ph th y Tr ng-Xuân c ng còn bu n, nên n c m r i bà bi unhà mà ch i, bà qua B n-Tranh ng nói ph i trái v i th y Cai T ng và c b n cháudâu ng cho v ch ng ng xích-mích n a. Bà Ph i r i, Y n-Tuy t em ra trênván ng i thêu, r i ki m chuy n nói cho Tr ng-Xuân gi i bu n. Ban u hai ng i nóichuy n dông dài, l n l n Y n-Tuy t m i h i ph ng n vi c gia- o, Tr ng-Xuân n mtrên ván bên kia mà nói v i, ch ng nghe h i t i vi c nhà m i l i gh ng i g n Y n-Tuy t, i to nh thu t h t tánh tình c a v cho Y n-Tuy t nghe. Anh ta nói g n trót gi , Y n-Tuy t b thêu ng i ch m-ch mà nghe. Anh ta k h t các s qu y c a v r i m i nói r ng: Bây gi anh ngh l i anh n-n n vô cùng . Vì anh ham giàu sang nên g n m i n m nay anh ch ng vui-s ng chút nào h t.Em không rõ, ch ch ba em nó còn m t cái qu y l n l m. Qua c i nó v c3n m i qua m i hay n t nó không c t t, khi tr c nó có t tình v i th ng bi n c a ông giaanh. T i có nh v y nên ông s x u, m i c y m i mà g cho anh . n-Tuy t nghe nói t i chuy n ó thì ch ng-h ng, không bi t nói sao cho c;cô ta li n c m kim v a thêu v a h i r ng: Sao h i anh hay anh không b ph t cho i? . Tr ng-Xuân ng i l ng-thinh m t h i r i th ra mà áp r ng: Thi t ban u anh ng có tính i xin , song cách vài ngày sau anh suy i ngh l i vi c ã l r i bây gi b thì càng mang ti ng. ã v y mà nó giàu có l n, mình b nó thì c ng u ng, nên anh i tính ánh li u mi n mình h ng gia-tài nó c thì thôi. Anh t ng nó là a có tì-tích, ch c sao nó c ng kiêng-n mình, nào dè nó ã h mà l i còn lên gi ng l n ththi t n u mà anh bi t tr c nh v y, thì h i nh anh không thèm ham giàu âu, anh a m t cô nào m nh-mai, thanh-nhã, khôn-khéo nh em ây v y anh c i, r i ch ng làmvi c, v coi nhà, h ng-h nh v i nhau cho vui, mi n là n, m c thì thôi không c n gìgiàu có. Tr ng-Xuân nói t i ó thì li c m t th y Y n-Tuy t chúm-chím c i. Anh ta b tmùi nên nói thêm r ng: Anh ch c ng i nào mà k t ngh a v i em thì thi t là có ph c m. c m t ng i v n c da tr ng trong, ch n tay d u-nhi u, c p m t nh thu-th y,chân mày t xuân-s n, môi nh son, má nún trái quít, ng i coi ã p, mà ng coi ng xinh, nói có duyên, c i có n t, c v nh v y không ph i là có ph c l m haysao? Y n-Tuy t nghe nói thì ngó Tr ng-Xuân v a c i v a nói r ng: Anh qu nà! Nóinhi u chuy n hông! ó t i chi u Tr ng-Xuân c theo di u c t Y n-Tuy t hoài, ki m l i ch c chocô ta t c c i, r i l i ki m chuy n nói cho cô ta ng lòng n a. n chi u xe l a M -tho 13
    • nh m ng 14 www.hobieuchanh.comqua r i mà không th y bà Ph v . Y n-Tuy t nghi ch c th y Cai c m l i n c m r i t icho xe h i a v ; ch ng dè ch n tám gi t i mà c ng ch a th y v , Y n-Tuy t sTr ng-Xuân ói b ng m i bi u d n c m n. C m d n lên bàn, Y n-Tuy t m i Tr ng-Xuân n tr c, ngoài mi ng thì nói r ng mình không ói, nh ng mà trong b ng nghth m mình là ph n gái ng i n chung m t mâm nh v y coi không c, nên tínhTr ng-Xuân n r i mình s n sau, Tr ng-Xuân c theo nài Y n-Tuy t ph i n thì anhta m i ch u n, c c ch ng ã Y n-Tuy t ph i vâng l i. Ng i n c m Tr ng-Xuân nói nói c i c i, b vui-v l m, c theo ngó Y n-Tuy t r i khen tay c m a coi p, khen mi ng m m c i có duyên, làm cho Y n-Tuy t c c nên n không c. n c m r i ch ng n tráng mi ng, Tr ng-Xuân i Y n-Tuy t thò tay b m t trái chu i, anh ta m i k tay vô mà b ng ng tay Y n-Tuy t. n-Tuy t m c c quá, nên b ri t cho c m t trái r i ng d y i qua ván ng i mà n,ch không nói chi h t. Tr ng-Xuân nói chuy n n y r i b t qua chuy n khác không d t. Tr i khuya l n n, tôi t trong nhà óng c a ng h t, tr c sông v ng-v ngoài v n im-lìm; Y n-Tuy t ng d a c a s mà dòm ra thì ch nghe gió giông th i cây lá lào-xào và th y bóng tr ng i c hoa r c r . ng h ã gõ 10 gi . Y n-Tuy t day m t ngó ng h r i nói r ng: ã 10 gi r i, ch c là má b n ch i sáng mai m i v . Anh ba bu n ng hay ch a?Thôi, tôi i ng ng cho anh ng . Tr ng-Xuân men men i l i c a s là ch Y n-Tuy t ng ó, v a i v a nói nhonh r ng: Em th c nói chuy n ch i mà. Anh bu n quá ng không ng. Nói chuy n v iem m y êm qua c ng không bi t bu n ng . Y n-Tuy t th y Tr ng-Xuân l i g n thìtính tr l i ván mà ng i, nh ng c a s cho Tr ng-Xuân ng. Tr ng-Xuân ã có ýmu n l i ng g n Y n-Tuy t, nên th y Y n-Tuy t b i thì th t-v ng, m i dòm ra ngoàisân mà nói r ng: Ý! Ai i vô c a kia kìa! Ai ó? n-Tuy t nghe nói t ng là bà Ph v nên l t- t ch y l i v a ngó v a h i: Ai i âu? Tr ng-Xuân ng khít m t bên, làm b dòm ra ngoài r i nói: i! Cái tàu d agió th i a qua a l i anh t ng là ng i ta i vô c a ch ! N y em coi tr ng t tr ithanh, ngó ra ngoài th y c nh p- quá há? C nh xem thú v , n u ng xem m t h ilâu ai c ng ph i ng tình. T nh cho t i bây gi có khi nào em xem tr ng trong giómát, ho c em n m êm v ng canh khuya, r i em bâng-khuâng trong d , khoan-khoáitrong lòng, d ng nh th ng nh nh ai v y hay không em? Y n-Tuy t ng l ng-thinh không tr l i. Tr ng-Xuân chúm-chím c i r i dùng nh ng l i ng t-d u, ki mnh ng chuy n nguy t-hoa mà khêu tình Y n-Tuy t. n-Tuy t là gái m i l n, tuy thu nay c truy n Tàu th y nh ng tích Bá-Ng c- ng có tình v i La-Côn, Ph ng-Ki u có ngh a v i Lý- áng, M nh-L -Quân tr n o cùng Hoàng-ph -Thi u-Hoa, thì mu n làm nh Bá-ng c-S ng, nh Ph ng-Ki u,nh M nh-L -Quân, song cô ta ch a g p ai là La-Côn, ai là Lý- áng, ai là Hoàng-ph -Thi u-hoa, b i v y kh i ái-tình còn phong kín trong lòng, ch a có d p mà phát hi n ra 14
    • nh m ng 15 www.hobieuchanh.comngoài c. Tr n m t ngày nay cô m t mình trong nhà v i Tr ng-Xuân, tuy là anh a cô, song c ng là m t ng i trai, hình vóc dong-d y, t ng-m o oan-trang, l i có c nên v n nói lanh-l i, i- áp b c-thi p; mà t h i chi u cho n bây gi l i nói v icô nh ng l i d u-ng t, nh ng chuy n nguy t-hoa n a, b i v y cho nên cô l ng- ng l - , trong lòng bâng-khuâng, trong trí b i-r i, d ng nh n a say n a t nh. Cô ng d a a s mà nghe Tr ng-Xuân nói, ngoài sân v ng-v gió mát tr ng trong, bên tai r p-rìnhti ng kèn gi ng quy n, b i v y cô ã tính i ng mà không i, ã tính lánh xa Tr ng-Xuân mà không lánh kh i, c ng ó trân trân n i Tr ng-Xuân v n vai cô, cô c ngkhông hay, Tr ng-Xuân n m tay cô, cô c ng xuôi x . Tr ng-Xuân tuy c -x trong ch n gia- ình thì coi b không thông cho l m,nh ng mà sang qua cái ng ong-b m thì thi t là lanh, dòm th y Y n-Tuy t nh v ythì không k chi là ngh a anh em, quy t l p th làm cho ph tình s c d c. Than ôi! T x a n nay b n nam-nhi ho c th a c -h i may m n, ho c dùng ngôn ng lanh-l i mà làm u nh danh ph m ngh a, k bi t bao nhiêu. Mà oàn ph -n ho c ch a thông th tháinh n tình, ho c không bi t gi lòng son ti t tr ng cho h thân m t giá, k s c ngch ng ít! Ng i không h c sa vào ó, mà ng i có h c c ng sa vào ó, ng i nghèo hènkhông tránh kh i, mà ng i giàu sang c ng không tránh kh i, ngh coi có áng bu n choxã-hôi phong-t c, có áng ti c cho gia- ình danh d hay ch ng? Tr ng-Xuân tuy là ng i có h c, song b y lâu nay anh ta ành em cái danh d a nam-nhi mà i l y chút sang giàu, ng i ph m giá nh th thì t nhiên tánh tình nhth , ngh ch ng l gì. Th ng thay cô Y n-Tuy t ph n gái ào-th li u-y u, b y lâu nayti t tr ng nh giá, lòng trong nh g ng, ch a bi t thói nguy t-hoa, ch a quen l i ong- m, thình-lình g p cái c nh say-mê thu nay ch a t ng nghe, b i v y cho nên cô dã- i b i-h i, r i quên h t nh ng câu giáo-d c gia- ình, cho k th t-phu nó làm nhnhu c n -l u danh ti t, ngh thi t áng bu n l m! 15
    • nh m ng 16 www.hobieuchanh.com (3) Tr i g n sáng, gà l i xóm gáy vang bên tai; trên nhành chim dáo-dác ng r alông, ngoài sông ghe l c-s c chèo i ch . D i b p ch chín H u n u n c, khua l p-c p;tr c sân con chó vàng ch p r t con mèo ch y nghe r n-r t. Y n-Tuy t gi t mình th c y, nhè nh b c ra ngoài, dòm th y èn còn chong lu-lu, Tr ng-Xuân thì n m trênván day m t vô vách mà ng . Cô ta v a ngó th y Tr ng-Xuân, s c nh t i nh ng vi c i hôm thì cô ta m c c , nên l t- t tr vào phòng. Cô khóa ch t c a phòng r i leo lêngi ng mà n m l i. Cô suy t i ngh lui, nh t i vi c ã làm qu y thì cô l y làm h -th n, i v y cô l y m n p bít m t mà khóc. Cô khóc m t h i r i cô t c gi n, không hi u vìai khi n nên g ng trong hóa c, ti t tr ng hóa bùn, t này còn m t m i nào mà dámngó ch em, còn trinh ti t gì mà dám mong hoa chúc. Cô gi n r i l i khóc, khóc r i l igi n, c n m l n l n trên gi ng hoài. Tr i sáng l n l n; ánh sáng chen k t c a s vào phòng l -m . Y n-Tuy t u xotóc, ng i d y i l i c a s ng ch ng tay mà dòm ra ngoài v n tr u. Cô ng ngó m t i, lòng l nh ng t nh ng, m t t mem n c m t. Cô nghe th ng Qu i hè-h i xách c em t i tr u, cô h -th n không dám cho nó th y m t, nên l t- t óng c a s l i i leo lên gi ng mà n m n a. Nghe ng h ngoài gõ b y gi , r i l i nghe ti ng giày a Tr ng-Xuân thì t c t i c ng nh ai vác cây mà p vào ng c, nghe ti ng nói c aTr ng-Xuân thì x n-xang nh ai c m dao mà c t ru t gan. Tuy cô n m m t im-lìm c ngnh ng , nh ng mà n c m t ch y d m-d , cô chán ngán cu c i, mu n ch t ph t ngvùi l p ki p h ng nhan nh nhu c. n 8 gi cô nghe Tr ng-Xuân ra ng d a c a sau, kêu ch chín H u mà h i ng: Ch chín, cô hai còn ng hay là i âu, mà h i s m mai n bây gi sao v ng ti ng y ch Ch chín H u tr l i nho nh nghe không rõ, r i Tr ng-Xuân l n ra ngoàitr c i qua i l i mà ngâm th . Y n-Tuy t nghe ti ng anh ta ch ng nào thì càng t i,càng phi n, càng t c, càng gi n ch ng n y. úng 10 gi m i nghe ti ng xe h i ng ngngoài c a. Tr ng-Xuân l t- t ch y ra, ngó th y bà Ph v , l i có th y Cai T ng v i vmình i theo n a, li n tr l n vô r i n m trên ván day m t vô vách làm b ng . Bà Phvô tr c, th y Cai v i cô hai H o i theo sau. Th y Cai-t ng T ng tu i ã 65, m t dùn da, m t eo ki ng, tóc b c, râu dài u t kh n en, mình m c áo xuy n en m i, qu n nhi u tr ng c , ch n mang giày hàm chda láng. Còn con gái th y là v Tr ng-Xuân, tuy con nhà giàu sang, song dung m o r t m th ng, ng i không quen bi t thì không dè là con Cai-t ng, b i vì cô da en, m igãy, r ng hô, càm l m, tay ch n thô-k ch, i b c ng-còng, u i kh n l c so n tr ng,mình m c áo c m nhung en, qu n hàng bom bay m i, ch n i giày nhung thêu c m,tay xách dù màu xanh cán b c. 16
    • nh m ng 17 www.hobieuchanh.com Bà Ph b c vô ngó th y Tr ng-Xuân n m ng thì kêu om-sòm mà nói r ng: i- ng, th c d y nào! Có anh Cai v i c n qua v i tao ây nè! Tr ng-Xuân l m c m ng i d y, làm b nh ng , nên l y kh n lau c p con m t;ch ng th y th y Cai b c vô thì ng d y chào h i r i i r a m t. V Tr ng-Xuân v angó th y ch ng thì ng l i mà nói r ng: Th n-ông gì mà h có gây v i v thì b nhàmà i. T ng là i âu, té ra qua bên dì Ph , gi i d hông Tr ng-Xuân làm b khôngnghe, c ng r a m t. Th y Cai ng i hút thu c c ng l ng-thinh, không nói chi h t. Bà Ph th y v ng Y n-Tuy t thì kêu chín H u mà h i. Chín H u áp r ng: h i m m i n bây gi cô n m trong phòng hoài không ra . Bà Ph ch y vô th y c aphòng khóa ch t thì v vách mà kêu. Y n-Tuy t ng n m mà khóc, tóc tai x -x p, m t i t-d m, nghe m kêu thì l t t ng i d y l y kh n lau m t r i m i m c a. Vì c a óng ch t nên trong phòng l m . Bà Ph không th y m t con cho rõ, song bà khôngbi t vi c gì mà 10 gi còn n m êm trong phòng, b i v y bà m i h i r ng: Con au haysao v y con? Y n-Tuy t th y m t m thì ã ch t ng trong lòng, l i nghe m h i n athì cô ch u không c, mu n t h t s tình cho m nghe, ng t khách ng ng ingoài, nói ra b t ti n, nên cô d n lòng, g c m t xu ng t mà th a r ng: h i hôm nbây gi con nh c u quá nên ng i không . Bà Ph li n bi u: Thôi, con n mxu ng mà ngh , r i bà tr ra h u chuy n v i khách. Bà v a xây l ng thì th y cô hai H o c vô phòng ng h i r ng: Cô hai mình hay sao v y dì? Bà Ph áp r ng: , nónói nó nh c , r i hai ng i d t nhau tr ra. Bà Ph m i th y Cai u ng n c r i dòm th y ý v ch ng, cha con b ng , khôngai ch u kh i u mà nói vi c nhà, bà m i ngó Tr ng-Xuân mà nói r ng: Tao qua b n ng phân ph i trái v i anh Cai và d c b n con ba, té ra theo l i con ba nó nói v i tao, thì ch ng r y rà v i nhau ó là l i t i n i cháu ch không ph i t i nó. Nó nói cháu khônglo vi c nhà, b phú cho m t mình nó, cháu c ánh qu n ánh áo r i khi thì i Sài Gòn,khi thì i M -Tho mà ch i hoài; mà i t i âu cháu l i có mèo chu t t i ó. Nó s cháuch i sa a mà h h i vi c nhà nên nó dám h n hào v i cháu âu. N y cháu, nay có m tanh Cai ây, dì m i nói thi t cho cháu rõ: ph n cháu côi-cút, dì ây c ng nh m v y, dìnói cháu ph i nghe. Anh Cai già y u r i, s nghi p thì l n l m, cháu ph i h t lòng loqu n xu t vi c nhà, ch ng nên ch i b i n a. May mà cháu có v nó bi t lo l ng nh v y,ch n u cháu ng a th a th t, r i cháu b i ch i hoài thì có c m âu mà n. Thôi, ch ng ng có h n nhau n a. Cháu ã làm ông n y ông kia v i ng i ta, nay mai âycháu l i làm t i Cai-t ng, không ph i là nh : ch ng nên xào-xáo trong nhà, thiên hng i ta chê c . Tr ng-Xuân ng d y th a r ng: Th a tr c là th y sau là dì, v tôi nó ki mchuy n t i cho tôi, ch thu nay tôi có ch i b i chi âu. Tôi i âu c ng có chuy n tôi i i ch . Nh i M -Tho thì nó bi u tôi i ki n n , ho c i óng bách-ph n ru ng, tôi im i c. Mà h i thì tr a v li n, có gi nào r nh mà lo mèo chu t. Còn hai n m 17
    • nh m ng 18 www.hobieuchanh.comnay tôi có i Sài Gòn l n nào âu. Vi c ó th y tôi bi t l m, nó nói thêm cho tôi sao c. Tr ng-Xuân ng i trên ván nghe ch ng nói nh v y thì ng d y ch tay mànói r ng: - Mình ng ch i! Tôi nghe h nói ã rùm tai. H mình b c chân ra kh i nhà thì mình rà-rà theo m y con , còn ch i gì n a. Tôi không thèm nói thì thôi, ng có ch c mi ng tôi. - Tôi mà có trai gái v i ai, thì xin l nh ông Quan- v n h ng tôi i. Mình ng có nói t c quá nh v y. - V y ch con chó nào l y con H ng-l Ch n ó? - H ng-l Ch n nào âu? - Thôi, ng có l o-l . Cái tu ng m t th y mà phát ghét. Hai v ch ng cãi l y v i nhau om-sòm, th y Cai ng i vu t râu mà c i, không nóichi h t; còn chín H u v i th ng Qu i thì ng núp trong c a bu ng mà nghe, r i ngónhau b m mi ng mà c i. Bà Ph dòm th y m i r y r ng: Th ng Qu i ng chi ó, saokhông lo i làm c ngoài v n i? Còn con chín thì coi c m ri t r i d n n, tr a r i, còn i gi ng gì n a? Hai ng i nghe r y l t t ch y xu ng nhà b p. Bà Ph day l i nói i hai v ch ng Tr ng-Xuân r ng: Thôi, hai cháu ng có r y rà thiên h ng i ta chê i. Phàm v ch ng mu n i v i nhau thì v nh n ch ng m t chút, ch ng nh n v t chút m i c. Hai cháu ã làm ông n y bà kia v i ng i ta, i ra k b m ng i d . u hai cháu không nghe l i dì, thì t rày s p lên ng có bi t n dì n a. Th y Cai T ng m i ti p mà nói r ng: Tôi coi tu i hai a nó h p nhau l m ch ,không bi t t i sao mà nó xung kh c c r y v i nhau hoài. Tôi ã d c b n h t s c mà c ngkhông c. Tôi ch c t i tôi c t cái c a ngõ sái h ng. b a nào tôi m n h r cth y a-lý coi, r i day c a ngõ l i h ng khác th coi trong nhà có h t l n x n haykhông. m d n xong r i bà Ph m i m i ng i h t l i n. Ng i n c m bà Ph nói r ng: i n y ti n b c ph i cho nhi u, mà ch c ph n c ng ph i cho l n thì ng i ta m ikiêng vì, ch ti n nhi u mà làm dân thì ng i ta khi, còn ch c l n mà không ti n thìkhông ai s . Cháu ti n ã nhi u, mà ch c c ng l n, giàu sang g n thì quí bi t ch ngnào. Dì c cho cháu c làm Cai-t ng r i l n l n lên t i Huy n-hàm, m i thi t pmày n m . Tr ng-Xuân nghe nói ng i chúm-chím c i. V th y v y m i ch ng a mà nói ng: Dì nói ó ph i ngoáy l tai cho l n mà nghe. m n c xong r i, bà Ph h i Tr ng-Xuân m c áo mang giày ng theo th yCai mà v . Tr ng-Xuân ríu-ríu i thay , không cãi l y chi n a. 18
    • nh m ng 19 www.hobieuchanh.com Xe h i ch y r i, bà Ph dòm ng h thì ã 1 gi r i. Chín H u ng d n d p i b p, còn th ng Qu i thì l t d a sau v n. Bà Ph b c vô bu ng r i l i d mùngmà h i Y n-Tuy t r ng: Con b t nh c u hay ch a con? Y n-Tuy t n m p m n day t vô vách không tr l i. Bà Ph h i ti p r ng: Con có bi u bày tr nó d n c m chocon n hay không? má bi u con chín nó d n c m b ng vô ây cho con n nghe. n-Tuy t c l ng thinh hoài. Bà Ph th y v y m i vói tay d cái m n lên r i r m t n-Tuy t té ra gò má mát r i mà t mem, bà không hi u con au b nh gì mà l i khóc,nên bà lo s bà m i h i n a r ng: Trong mình con au làm sao ó con, con nói cho mábi t. má bi u th ng Qu i i r c th y coi m ch cho con nghe. n-Tuy t th y m ân-c n thì t i trong lòng, nên l c u r i khóc r m-rút. Bà Phth y tình c nh nh v y càng lo s h n n a; bà li n ng i trên gi ng, m t tay bà n m tay,còn m t tay bà r ng c Y n-Tuy t r i to nh h i r ng: Sao ó con? Có vi c chi mà conkhóc d v y? Con nói thi t cho má bi t, không có sao âu mà s . Má i kh i nhà cóvi c gì ó hay sao? Y n-Tuy t nói t m t c t m t i r ng: Má ôi, thân con không cònchi mà k . Con ã h r i x u h l m, con ph i ch t, ch không th nào s ng c. Bà Ph nghe nói gi t mình kinh kh ng song bà mu n bi t rõ u uôi nên bà d nlòng làm t nh mà h i r ng: Sao v y con? Con nói chuy n gì nghe k d v y? Con làmsao mà con g i r ng h ? Nín i con. Con ng khóc, con nói h t u uôi cho má nghe;con còn m t mình má ây, n u con có làm vi c chi qu y mà con gi u má thì má bi t saomà an- i con c. Con c nói thi t cho má nghe, ví d u con có tác-t cho l m i n a,má c ng không ánh p chi âu mà s Bà Ph v a nói v a Y n-Tuy t ng i d y. n-Tuy t c khóc n c m t tuôn d m-d , m t tay thì che m t, m t tay thì ôm n, ng i d y r i nói nho nh r ng: Má i kh i, anh ba nhà nh c theo ve-vãn conhoài; b i con kh d i, con không bi t gi mình, con nghe l i nh nên bây gi con ã ôdanh x ti t r i, má ôi . Bà Ph nghe rõ thì ch ng h ng, li n buông con ra, r i ng ikhoanh tay ch ng u g i mà th ra, gi t l y tràn-tr , ng c m-ách. Bà ng i l ng thinh t h i lâu, r i lau n c m t ng d y i ra ngoài mà n tr u. Y n-Tuy t n m co trên ng ôm m n mà khóc r m-r t. Bà Ph n m ngoài ván gác tay qua trán, m t lát bà th dài m t cái. n 3 gichi u, ch chín H u d i b p s lén i lên, dòm th y bà Ph th c m i th a r ng: mbà, cô hai không n c m, thôi tôi n u cháo cho cô . Bà Ph li n ng d y b c vôbu ng kêu con mà h i r ng: Con a, con n c m hay không? Nh n c m không c,thôi nó n u cháo cho con n nghe . Y n-Tuy t l c u. Bà Ph nói ti p r ng: Conkhông n c m thì ph i n cháo, ch nh n ói nh v y không nên. Con chín i n u cháo i; n u cháo r i chiên cá b ng lên ây cho nó n. Chín H u vâng l i i ri t xu ng b p. Bà Ph ng i trên g ng to nh mà khuyêncon r ng: Con kh d i, con làm nh v y thi t là qu y l m. Mà ã l r i má bi t li u làmsao bây gi . Má ngh má gi n th ng ó quá, b a nó qua ây r i má s r y nó; thôi bây 19
    • nh m ng 20 www.hobieuchanh.comgi con ng có khóc-lóc n a. Con ph i n u ng ch i b i nh th ng, ng có làm nh y h nghi. n-Tuy t lau n c m t mà áp r ng: - Con m c-c quá, còn m t m i nào mà th y tôi-t trong nhà, hay là k lân-c n trong xóm n a c. - V y ch m y a có a nào bi t hay sao? - Th a không. Trong lúc êm có m t mình con v i nh trên nhà trên, c a óng t có ai bi t c. - T ng là có a nào nó bi t thì s nó àm-ti u ra ngoài x u-h , ch n u không ai bi t thì có sao âu mà con s . - Con làm qu y r i con t c-t i nên khóc hoài, mà con l i h -th n quá, nên t s m mai cho n bây gi con không dám ló ra ngoài c a bu ng, con không dám cho ai th y m t h t. - Không h i gì âu. Con i r a m t g u, r i c n u ng ch i-b i nh th ng, ch n u con làm nh v y thì tr trong nhà nó nghi r i x u-h l m a con, ng i y i v i má. Má nói con ng có cãi l i. Vi c n y thì có m t mình má v i con và anh ba con bi t mà thôi, ch ng i ngoài không ai hay thì có sao âu mà s . n-Tuy t d c-d c không ch u i. Bà Ph nói ri t r i làm gi n làm h n, c c ch ng ã cô ta ph i vâng l i i ra ngoài r a m t. Trên bàn r a m t có treo m t t m kính vuông. n-Tuy t ng lau m t dòm th y hình mình trong t m kính thì h ng i nên cúi uxu ng, không dám ngó. n-Tuy t nghe l i m nên ráng n m t chén cháo, r i l y c m v i nhung rangoài ván ng i mà thêu m t giày. Bà Ph n m ngoài mà ng m con thì th y u tuy không , áo tuy nhàu-nhè, nh ng mà g ng m t sáng-r , coi ít có con gái ai bì k p. Y n-Tuy tng i thêu mà b coi bu n th m l m, m t lát n c m t tuôn ra r i ch y dài theo gò má, côph i l y kh n mà lau, có h i cô lau không k p n c m t r t xu ng t t m nhung làm i nên cô ph i l y v t áo mà ch m. Bà Ph th y con c bu n r u hoài, t i l i tôi-t trong nhà ng h t, bà m i l y l inh -to d u-ng t mà khuyên gi i con. H bà Ph nói t i vi c y thì Y n-Tuy t l y làm khóch u nên khóc òa r i th a r ng: - Má bi u con ng có bu n, mà con ngh không bu n sao c. Thân con gái duy có s trinh ti t là tr ng. Nay con ã m t trinh m t ti t r i thì thân con ra gì a âu. Con tính thà con ch t ph t cho yên thân, ch s ng mà nh -nhu c nh y, s ng m t ngày thêm x u m t ngày, s ng càng thêm h -th n ch vui s ng chi mà s ng. 20
    • nh m ng 21 www.hobieuchanh.com - Con ng nói qu y nh v y. Ba con m t r i m y n m nay nh có co h -h , má i kh i bu n. N u con không nghe l i má, con c s u não mà mang b nh, tho ng nh có b nào thì ch c má ch t, má s ng không c. Con nh d i con không hi u, i ai cho kh i l m l c. Má th y có nhi u a con nhà sang tr ng h n mình n a, mà nó còn l y trai có ch a, r i sau nó c ng có ch ng t -t quá v y ó sao. Con m i làm l có m t l n mà con bi t n-n n thì có sao âu mà . Cô ba H ng cô nói cô ki m ch làm mai cho con. Thôi, con ng có bu n, con gi ò nh quên l ng s con làm qu y ó i, coi có ch nào x ng áng má g con l y ch ng r i êm ch gì. - Má nói nh v y con càng bu n nhi u h n n a. - Sao v y? - Con ã m t ti t r i, bây gi còn m t m i nào mà dám l y ch ng. Xin má ng có tính t i vi c ó. T h i s m mai cho n bây gi con mu n t v n ch t cho i. Ng t con th ng má quá nên con không dám ch t. Con nói thi t, con nguy n nh v y mà nuôi má, ngày nào má tr m tu i già thì con c o u i tu, ch con không ch u ng ai làm ch ng h t. Bà Ph nghe nói h n nh v y bà l ng thinh, song trong trí bà tính th m r ngth ng-th ng r i mình s khuyên gi i l n l n, ch bây gi nó còn ng o não, n u mìnhép quá nó cùn trí s nó làm b y càng kh n a. Nh bà Ph lanh-l i bi t cách th khuyên n, nên Y n-Tuy t l n l n b t khóc, n u ng ra vào nh th ng, nh ng mà cô chiêm-nghi m, không vui, không c i, s m mai không ra tr c sân mà nhìn hoa, bu i chi ukhông xu ng c u thang mà hóng mát nh thu tr c v y n a, d ng nh cô th y hoa i cô th n, cô th y n c trong cô bu n. ù 21
    • nh m ng 22 www.hobieuchanh.com (4) Tr ng-Xuân r y rà v i v r i gi n b nhà i; tôi t trong nhà x m-xì v i nhau a thì nói làm b i vài b a r i v , a thì nói x u h quá nên s i luôn, té ra m i i cóít ngày, th y Cai v i cô hai H o qua r i riu-ríu theo mà v . V nhà r i thì c ng vui c inh th ng, d ng nh ch ng xích-mích chi h t v y. Tr ng-Xuân v nhà n m êm nh t i Y n-Tuy t thì trong lòng khoan-khoái vôcùng. Có lúc anh ta n-n n, ngh r ng nó v i mình là anh em mình làm nh v y thì qu y m. Mà r i anh ta l i ngh r ng theo lu t i nay r t i là anh em chú bác, ng m t h i nhau mà ng i ta còn cho phép c i g cho nhau ó sao, mình v i nó là anh em b ndì, khác h v i nhau, có can chi mà ng i. Anh ta mu n qua th m bà Ph l m, ng th y t Y n-Tuy t, ng t b n m i v n u i n a s v nghi nên không dám. i T t, Tr ng-Xuân ng i xe h i i m t mình qua m ng tu i dì. Y n-Tuy t th y ng anh ta thì l t t i vô bu ng r i khóa c a l i n m im-lìm không mu n cho th y t. Tr ng-Xuân m c áo t lót màu tr ng sáo, mang m t ôi giày m i tinh, hút thu cxì-gà phà khói lên nghi ngút, ng i nói chuy n v i bà Ph m t h i r i h i r ng: Ngày T tmà con hai nó i âu v ng dì há? Bà Ph th y Tr ng-Xuân thì ã có ý qu trách s anhta lo n-luân ph m ngh a, song bà ngh ngày xuân không l em chuy n không t t ra mànói, ã v y mà ban ngày tôi-t ra vào l n-x n, n u nói ra s chúng nó nghe c thì x u , b i v y bà làm l gi nh không hay bi t chuy n chi h t v y, song bà c ng l ng-thinhkhông thèm tr l i. Tr ng-Xuân trong mình có t ch nên h th m, b i v y b ng thì mu n bi t coi Y n-Tuy t i âu mà mi ng không dám h i n a. Anh ta ng i ch i h n m t gi ng-h r i ng d y t mà v ng có i m ng tu ich khác. Khi ra c a bà ph kêu mà nói vói r ng. Ra ngoài ngày b a nào cháu r nh rangthì qua bên dì ch i ng dì t vi c nhà cho cháu nghe . Tr ng-Xuân d rân r i lên xe i mà i. d c ng anh ta ng i suy ngh hoài, không hi u bà ph bi u qua ng t vi cgì. Hay là dì ã hay s mình làm qu y nên bi u qua mà ..... ch ng? Không l dì hay c,vi c y âm th m ..... bi t mà h c. Y n-Tuy t là con gái t nhiên nó m c-c , có l nào mànó h c hay sao? Ch c là bi u qua ng nói vi c chi khác, ch không ph i vi c ó. Còncon n ngày T t mà nó b i âu kìa! Mình trông cho có d p qua th y m t nó, té ra quamà nó i âu m t, làm mình bu n quá. b a nào r i mình ki m chuy n i qua n a. n r ng tháng giêng Tr ng-Xuân thay áo i qu n s a-so n i qua th m bà Ph . nói i sao i hoài, m i qua th m hôm T t r i còn qua chi n a,làm cho anh ta th tnhà không dám i. 22
    • nh m ng 23 www.hobieuchanh.com bên nây bà Ph có ý trông Tr ng-Xuân qua qu trách ng cho anh ta ch a cáithói x u y i, r i sau bi u anh ta ki m ch làm mai ng bà g ph t Y n-Tuy t cho r i,ch lâu ngày s ti ng th phi khó ch u. Ch ng dè bà trông hoài n n a tháng hai mà ng ch a th y. qua kh i T t r i thì Y n-Tuy t coi b b t bu n, nh ng mà cu i tháng giêng tr sau trong mình cô ta l i dã-d i b n-th n, hôi c m tanh cá, n không bi t ngon, màsao l i hay bu n ng l m. Bà Ph dòm th y con m t mày chao-vao, b -t ch khác th ng ,thì trong lòng phát nghi, mu n r c th y thu c ch n m ch th coi có ph i là có thainghén chi ây hay không, song bà s n u thi t có thai mà mình cho th y thu c bi t, thì t ng i ngoài h hay h t th y, r i còn gì danh-giá nhà mình, b i v y bà im-lìm màcoi ch ng, không dám h môi v i ai h t. n n a tháng hai, bà coi thì thi t qu Y n-Tuy t ã có ch a. Bà bu n r u h t s c, tuy bà không dám than phi n v i con, song h bà m m t mình thì n c m t ch y d m-d , bà lo t i tính lui, không bi t làm th nào màche y ng cho ng i ta ng bi t. êm n canh khuya v ng-v tôi-t ng h t, bà m i b c vào phòng kêu con th c y r i bà to nh mà t v i con r ng: Con ôi! Má coi b con có nghén r i ó con! N uthi t qu nh v y thì nhà ta vô ph c l m. Y n-Tuy t nghe m nói m y l i thì ngã ng atrên g ng n m ch n tay l nh-ng t. Bà Ph th t kinh, l t- t kêu chín H u r i h i nhúm a b ng vào cho bà h . Cách m t h i Y n-Tuy t t nh d y ngó m mà n c m t tuôn nh a. Cô ch c l i l c u hai tay ôm m v a khóc v a nói r ng: Th n y thì con ph ich t m i xong, má ôi! Bà Ph ng i tay v n con, tay ôm m t mà khóc r m-rút, ngh n-nghùng nói không c. Bà th y d ng chín H u i ngang qua c a bu ng, bà l t t lau n c m t r i b c ranói r ng: Khuya r i, thôi con chín i ngh i con . Bà khép c a tr vô m i ng i d a bêncon mà nói r ng: y con, vi c ã l r i, bây gi con s u não cho l m i n a c ngch ng có ích chi. Má ngh n u vi c n y ti t l u ra ngoài thiên h hay thì x u-h l m. Conlà con ông Ph , ch không ph i con nhà dân-dã, h m t ng i hay c thì c l c-t nh u hay, r i ch ng nh ng con mang nh mà thôi, mà má ây c ng mang nh c v i ng i a. V y má tính ph i gi u-gi m cho l m m i c. Thôi, mai m t má i Sài Gònki m m n m t c n ph x u x u trong ng h m r i em con lên ó mà . Con óít tháng ch n ngày lâm b n thì vô nhà b o-sanh mà n m. song r i thì em a nhcho nhà m -côi cho h nuôi r i má r c con v . Bây gi thì má nói v i h r ng má emcon vô nhà tr ng ng con h c thêu thêm m t n m n a, làm nh v y con i ra m i kh ing i ta nghi, mà ch ng con v m i kh i ng i ta d -ngh . Má tính k y v n toàn l m,con ngh th coi có c hay không. n-Tuy t lau n c m t r i ngó m mà nói r ng: Th a má, ph n con là con gáikhông bi t gi ti t h nh, ã làm cho má bu n r u g n 2 tháng nay, mà r i ây con s làmcho cha m ph i nh -nhu c v i thiên h n a, thi t con l i v i cha m nhi u l m. V y nêncon tính con ph i ch t thì má m i kh i mang ti ng x u. Con làm qu y thì con ph i ch u, 23
    • nh m ng 24 www.hobieuchanh.comxin má ng có lo l ng cho con làm gì mà nh c lòng. Thi t bây gi con ch t, thì conkhông ti c thân con chút nào h t. V y xin má l i d ng-tr n mà vui h ng ngày già,cho cho d t ph t n tr n cho r i ng con mát t m thân và má kh i mang ti ng x u. n-Tuy t nói d t l i li n ng i xu ng t mà l y m . Bà Ph l t- t ng d y,kéo con lên gi ng r i m con ôm nhau mà khóc. Trong phòng bóng èn leo-lét, sau hègà gáy t m-te, c nh ã bu n mà ng i c ng bu n, th tr i khéo v m t b c tranh r t bi-th m, t ng ai trông vào c ng ph i au lòng m t. Bà Ph to nh mà khuyên gi i con,bà nói r ng n u Y n-Tuy t mà ch t thì bà c ng t v n mà ch t theo, ch bà không thnào mà s ng m t mình trên d ng-tr n cho c. Bà nói quá nên Y n-Tuy t ng lòngnên không tính t i vi c t t n a, nh ng mà h bà nh c t i chuy n lên Sài Gòn m n phgi u cô thì cô c h n, cô không b ng lòng, cô nói r ng i vi c gì mình gi u lungch ng nào thiên h càng hay nhi u ch ng n y. Bây gi mình tính i lánh m t ng chngày xong r i s v ; mình làm nh v y t ng là che mi ng th gian c, mà có ch cgì thiên h không hay. Mà ví d u không ai bi t i n a, mình bi t vi c mình, t nhiênmình c ng h th m. Chi b ng mình ã làm qu y r i thì mình c ch u qu y ngay i, nggi u-gi m, ng g t-g m ai h t. ã bi t lúc ban u thì thiên-h h chê c i, mà thà làmình b h c i tr c m t, ch không nên h th m trong lòng. Hu ng chi mình ã làmqu y thì mình ph i ch u ph t, ch mình làm qu y mà còn mu n làm m t ph i, d ng ycái qu y c a mình l i càng l n h n n a. Bà Ph nghe t ý nh v y thì bà l y làm k , b i v y bà m i h i g n l i r ng: - Bây gi con tính c nhà nh th ng ch ng con ra thì con nuôi, ai c i chê c ai hay sao? - D . - h ! Con tính nghe k quá. Thu nay má ch a t ng th y ai mà tính nh con y bao gi . - y là t i h h mà mu n làm m t nên b i v y h tính gi u-gi m. Ch ph n con ây con ã h r i con ch u h , nên con không thèm gi u ai h t. - Con nói h i li u m ng nh v y sao c. Con nhà thì h c i con ã ành r i mà h c i luôn t i má n a m i là kh cho ch . Con ành lòng h c i má i c i luôn vong h n c a ba con n a sao? n-Tuy t nghe nói t i vong-h n cha thì m i lòng, nên ng i khóc t m-t c t m- i, làm cho bà Ph ph i ki m l i mà khuyên gi i n a. Bà Ph s con th t chí r i làm b y, nên bà ng chung v i con, ch không chocon n m m t mình. Qua êm sau bà l i lo m u tính k mà gi u-gi m n a; bà mu n d t n-Tuy t v Bà-R a, r i em ra phía L i-Rê mà g i cho bà con, mà bà t ý ra thì Y n-Tuy t c khóc hoài, ý mu n nhà ch không ch u i âu h t. 24
    • nh m ng 25 www.hobieuchanh.com Hai m con h ban ngày thì ra vô n u ng nh th ng, còn ban êm thì óng c avào trong phòng mà tính vi c nhà. Mà ng c con m t ý, m m t ý, nên tính hoài mà c ngkhông nh t nh l nào. L i n a tháng hai Tr ng-Xuân m i nói v i v qua th m dì c. Anh ta thoát ra kh i nhà thì m ng r vô cùng tính i ri t qua ng th y m t Y n-Tuy t. Anh ta xu ng xe i vô nhà ch n b c kh p-kh i, mi ng c i ng n-ngo n, t nglà mình lâu qua h qua t i thì dì m ng r em vui c i, ch ng dè b c vô nhà thì bà Phchào s sài r i ngó ch khác mà n tr u, không ni m-n nh x a nay v y, còn Y n-Tuy tthì i âu m t, không th y t m d ng chi h t. Anh ta kéo gh mà ng i, không bi t có vi cchi mà coi b dì bu n d v y, trong lòng l y làm ái-ng i, song không l ng i l ng-thinhhoài, nên ph i làm g ng mà nói r ng: m nay dì bên nây m nh gi i th nào? Hôm t dì d n cháu có r nh thì qua dì nói chuy n, mà x a rày m c l n- n hoài i không c. Không bi t dì có vi c chi ó v y dì há? Bà Ph không tr l i. Bà kêu th ng Qu i sai i ch , và bi u chín H u coi n u c m n, r i bà m i day qua ngó Tr ng-Xuân mà nói r ng: , dì có vi c mu n nói v i cháu, a rày dì có ý trông hoài, mà không th y cháu qua. Cháu là m t a kh n-n n l m.Cháu ã có h c-th c mà l i làm ông n y ông kia v i ng i ta, sao cháu không bi t giluân th ng; em cháu kh d i, l thì cháu ph i lo gìn gi giùm danh ti t cho nó m i ph i,ch sao cháu l i ành lòng làm nh ng u t i phong b i t c, khi n cho em cháu nó nhdanh x ti t nh v y? Tr ng-Xuân l y làm h -th n nên ng i g c m t xu ng t mà l ng thinh khôngbi t sao mà tr l i, mà c ng không dám ngó bà Ph . Bà Ph th y v y m i nói ti p r ng: Thôi, vi c cháu làm thì cháu ph i ch u, bây gi nó ã có nghén l r i, v y cháu tính saothì cháu tính i cho xong, ch vài tháng n a b ng nó l n ây mang x u h t c b y c . Bà Ph nói mà n c m t r ng-r ng. Tr ng-Xuân nghe Y n-Tuy t có nghén thìth t kinh, mày m t tái xanh, m -hôi nh gi t, b i-r i trong lòng, không bi t nói sao cho c, duy nói nh r ng: Cháu có dè mà h i n nh v y âu . Bà Ph th y v y m i ti pmà nói r ng: Dì ngh l i dì gi n cháu l m. T i cháu làm mà hai tháng nay dì khóc h t c m t, n ng không ng. Còn con nh nó t c t i h -th n ch u không kham, nay nó òi th t h ng, mai nó òi u ng thu c c, làm cho dì lo s không bi t ch ng nào. Cháungh coi vi c cháu làm nó h i d ng nào. H m nay dì tính i Sài Gòn m n ph tronghóc trong h m mà gi u nó, nuôi n ch ng nào nó r i dì s em nó v , mà nó khôngch u, nó quy t nhà mà thôi, không thèm gi u-gi m ai h t, ai c i thì nó ch u, b i vì nó i nó l m l thì nó ph i mang ti ng qu y. N u nó ây thiên-h h hay thì x u h cvà tông-môn, b i v y dì m i không b ng lòng; dì s nó cùn trí r i t -v n l i càng kh n-kh h n n a, nên dì không dám rúng ép . Tr ng-Xuân nghe rõ u uôi, ng i th ra l ng thinh m t h i r i h i r ng: - Sao dì ch c nó có nghén. 25
    • nh m ng 26 www.hobieuchanh.com - Sao l i không ch c. - N u nó không ch u i Sài Gòn thôi thì em nó vô trong ru ng ho c trong v n mà gi u nó có c hay không? - Dì c ng có tính nh v y mà nó c ng không ch u. - Cha ch ! N u v y thì khó quá. - B i v y h m nay dì r u bi t ch ng nào. N u nghe l i nó c nó trong nhà hoài, trong vài tháng n a b ng nó l n ây thì thiên-h h c i ch t, dì ch u sao i. Mà dì l i còn s m t n i n a con ba b n nó hay c thì còn gì th -di n a dì. Tr ng-Xuân nghe nói t i chuy n v hay thì lo s quá i, ng i suy ngh m t h ii nói r ng: - Cha ch ! N u v cháu mà nó nói thì x u h l m. Mà lúc n y ã có gi y cho ông gia cháu h u trí r i, cháu ng s a-so n ra tranh ch c Cai-t ng, n u nó hay nó phá hoang thì kh cho cháu bi t ch ng nào. - V y ch bi t làm sao bây gi ? Ch chi hôm lúc T t có ai i nói, dì g ph t nó thì xong quá. - Th a dì, cháu tính nh v y, dì ngh th coi có c hay không? - Cháu tính sao ó? - Dì c ng bi t, vi c gia- o c a cháu khó l m. Thu nay cháu c p mày n t v i ng i ta y là nh bên v . Nay mà cháu c làm T ng hay là không c thì c ng là nh bên v n a. N u vi c n y mà l u ra n tai con v cháu thì dì ã h th n, mà cái thân cháu ây c ng ph i mang kh . V y mình ph i lo làm sao mà gi u cho nh m vi c n y m i c. Dì m i c r ng ph i có ai i nói, dì ph t con hai cho êm, v y cháu xin dì cho phép cháu ki m ng i nôm nó, cháu ki m a nghèo kh cháu cho ti n b c nhi u thì t nhiên nó ch u li n ch không khó gì. - Dì c là c h i nó ch a có nghén kìa, ch bây gi nó nghén ã g n 2 tháng r i ai mà ch u i c i. N u mình g t h r i ch ng h i c i b ng nó thè-lè thì mình làm sao mà nói v i h ? - Th a dì, vi c ó không h i gì. Cháu nói thi t tr c v i ng i ta, h h ành nh y mình m i cho c i ch . Thu nay con nhà giàu sang n u r i ro ch a oan thì làm nh v y thi u gì. - Cha ch ! Mà bi t h ch u hay không? - Cháu l a m y a nghèo nàn, cháu cho m t ôi ngàn thì nó ch u li n, có khó gì âu. 26
    • nh m ng 27 www.hobieuchanh.com - S m y a t m b y, con nh nó không ng. - Ph i ng ng mà che mi ng thiên-h . Ch ch n l a ch ng môn ih thì h có ch u âu. - Thôi, cháu i ra ngoài ch mà ch i m t chút, dì d ý con nh th coi, r i cháu tr v ây dì s tr l i cho cháu. Tr ng-Xuân nghe l i leo lên xe h i mà i. Bà Ph vô bu ng th y c a bu ng khóach t, bà gõ c a mà kêu. Y n-Tuy t i l i m c a, r i h i m r ng: Anh kh n-n n ó cònlân-la t i nhà chi n a v y? Bà Ph ng i trên gi ng bi u con l i ng i m t bên r i bà òn- mà t s bà mu nki m ng i nghèo c c ng h nôm , tr c là danh ti ng c a m con v n-toàn, sau n a ng công-danh c a Tr ng-Xuân kh i l -d . Y n-Tuy t nghe nói li n h i r ng: - Anh ó nh bày nh v y ph i không má? - Nó tính nh v y ó, mà má ngh tính nh v y thì hay l m a con, n u con b ng lòng thì m con ta kh i mang ti ng. - Má t ng làm nh v y r i kh i x u hay sao? - Có ai bi t âu mà h c i. H ki m c ng i r i thì má cho c i li n. - N u c i có 6, 7 tháng r i con , thì làm sao mà h không bi t con có ch a hoang? - Thi u gì cách nói. Mình nói thi u tháng c ng c mà. - Mà ví d u mình d i ng i ngoài c i n a, còn cái anh i nôm ó làm sao mà i nh? - Thì mình ã nói tr c cho nó bi t r i, mình có d i trá gì âu. - N u nói tr c ai thèm c i. - Má làm sao thì má làm, mi n là có ng i ta ch u c i con thì thôi, con ng lo. - Con ã th t ti t th t trinh r i, bây gi con còn m t m i nào mà dám ng phòng hoa chúc. Th a má, xin má cho con ch t ph t cho r i, ch l y ch ng nh v y -th n, con làm không c. - N u con cãi l i má hoài, thì c ng nh con b ng danh-giá c a tông-môn mình mà con trút xu ng sông v y. Bà Ph nói d t l i, thì ng i khóc coi th m thi t l m. Y n-Tuy t ngh mình làmqu y m u phi n, thì trong lòng au n ch u không c b i v y cô c ng khóc òamà th a r ng: Con th y má u phi n ch ng nào con càng mu n ch t ch ng n y. Thôixin má ng có khóc n a, má tính th nào con c ng b ng lòng. Ng t vì thu nay con v nmong em t m g ng trong mà g i cho ch ng, nay t m g ng c a con ã c r i, n u 27
    • nh m ng 28 www.hobieuchanh.comcon trao cho ch ng thì con h l m. Má tính má ki m ng i nghèo c c mà m n hnôm . V y thì con xin má cho h ti n b c cho nhi u ng giao v i h c i thì c i mà không c n n m v i con. N u c nh v y thì con m i b ng lòng, b i vì ý con ãnh t nh không ch u th t thân v i ai h t. Con ngh ng i nào mà ch u c i con là vì có c ti n nên h m i ch u, b i v y n u mình bu c thêm vi c y h c ng ch ng kèo nài gì. Bà Ph nghe con nói nh v y thì ng i suy ngh m t h i r i b i ra ngoài. Cáchch ng n a gi Tr ng-Xuân tr l i, bà Ph m i thu t m y l i c a Y n-Tuy t l i choTr ng-Xuân nghe, Tr ng-Xuân g t u và áp r ng: Con hai nó tính nh v y c ngph i. Thôi, vi c y cháu xin dì ng lo, cháu tính trong n m ba b a cháu s qua cho dìhay . Tr ng-Xuân t giã bà Ph ra v . Lên xe ng i anh ta ngh bên B n-Tranh khôngcó ai, nh ng n u v b n mà ki m ng i thì l y làm b t ti n l m, chi b ng mình ra ghéch Tân-An mà nói thi t v i em mình là th y giáo Nguy n-t -Th nghe, r i mình c y nótính giùm, d u t n hao n m ba ngàn ng mình c ng ch u, ch b ra ây mình ch c t làm T ng, mà l i s h t i xe h i n a c. Th y giáo Nguy n-t -Th là anh em v i Tr ng-Xuân, m t àng là con nhà cô, t àng là con nhà c u. Th y ã 25 tu i mà ch a có v , nhà g n l i tr ng h c.Tr ng-Xuân ghé xe tr c nhà, thì th y i d y h c c ng v a m i v t i ó. Anh em ng r nhau r i T -Th m i Tr ng-Xuân vô nhà, h i tr n u n c mà ãi khách.Tr ng-Xuân th y tr i g n t i ý mu n v cho mau, nên c n không cho n u n c nôi chi t, v a ng i xu ng thì kêu T -Th mà nói r ng: - N y em, qua có m t vi c r i quá, nên ghé c y em ph i giúp qua m i c. - Vi c gì v y? - qua nói thi t em nghe. Dì Ph c a qua em bi t không? - Bi t. - , d có m t a con gái, là con hai Tuy t, ã khôn-khéo mà p- l m. - Cô p thi t, mà anh cho ng i ta khen ch anh khen sao ph i. - qua nói em nghe. B i vì nó p quá nên hôm tháng ch p qua n ch i, qua th y nhan s c c a nó qua d n không c, qua làm b y trai gái v i nó bây gi l nó có ch a r i, em. - Húy! Tr i i! - Thi t kh l m! B a nay qua i th m qua m i hay. Vi c n y ch a ai hay h t. Qua tin em l m qua m i t thi t v i em. - Bây gi anh bi u tôi nôm hay sao anh? - Không .. Mà ví d u em nôm, ngh c ng không h i gì. 28
    • nh m ng 29 www.hobieuchanh.com - Tr i ôi! Anh khéo nói không! Ai i làm nh v y cho c anh. - Nó l ch s l m em. - a! L ch s mà làm gì? - Mà nó có c a n a. - Có c a thì có ch . - Mà không ph i qua c y em nôm âu mà em s . Em c ng bi t, con gái mà có ch a oan thì x u h l m. Hu ng chi hai Tuy t là con quan, n u thiên-h hay thì còn gì danh ti ng. Mà ph n nó mang ti ng x u ã ành, ng t lúc n y qua ng tính tranh Cai-t ng, n u b thì kh cho qua l m. V y qua tính ki m ng i nghèo-nàn ng m n h nôm nó, h òi n m ba ngàn gì qua c ng ch u h t th y, mi n là gi u cho nh m thì thôi. Em làm n ki m giùm m t ng i cho qua, n hao bao nhiêu em ng ng i. H òi n ti n bao nhiêu c ng c, song qua bu c h hai u này: u th nh t là h c i mà h không c nn mv i con hai Tuy t; u th nhì là ch ng nào con hai Tuy t xong r i, b t lu n là ngày nào, h qua bi u h thôi thì h ph i thôi li n. T i ý dì Ph mu n nh v y, ch qua không can gì. Em làm n giùm cho mau mau, n u vi c thành r i qua th ng công em tr ng l m. Mà vi c n y kín l m, em ng có nói b y cho h hay nghe không em. T -Th ng i ng m-ngh m t h i r i áp r ng: Có l c. Hôm tháng tr c tôi ich i bên M -Tho, tôi có g p m t ng i b n h c h i tr c i lình-xình b n, qu n áolang-thang, coi b nghèo-kh l m. Tôi h i th m thì anh ta nói anh ta làm vi c Tr ng-s .Thôi, mai nh m ngày chúa-nh t tôi i qua nói giùm th coi, n u anh cho ti n nhi u thìch c anh ta ch . Tr ng-Xuân nghe nói thì m ng h t s c li n móc túi l y ra m t t m gi y hai ch c ng mà a cho T -Th ng làm phí-l mà i, r i ng d y t mà v . T -Th a ra i ngoài ng. Tr ng-Xuân lên xe r i d n v i r ng: Em ráng h t lòng mà lo giùmvi c ó cho qua nghé. H c thì ánh dây thép cho qua hay Mà thôi, tr a th hai i qua ây mà h i th m thì ti n h n. Em vô ngh , qua v nhé. -Th tr vô nhà i qua i l i mi ng chúm-chím c i hoài. ù 29
    • nh m ng 30 www.hobieuchanh.com (5) i n a chi u, m t tr i ng bóng xiên-xiên gió xô nhành lúc-l c. Khúc ng d atheo mé sông cái, ngang châu-thành M -Tho, t nhà gi y xe l a s p lên, thiên-h l i qua p-dìu. Tr c khách-s n có m t gánh mì gõ l c-c c, d i g c cây ch chè u rao hò- , h c-trò d t nhau i ch i, c i gi n om-sòm, xe kéo không có ai kêu, ng i khoanh tayri t. Ngoài sông thì tàu d t ghe ch y ngang th i xúp-lê vang-rân, trong mé thì s ng v pvào b c th ch phun b t-bèo tr ng nõn. Trên c u tàu L c-t nh là ch chi u mát thiên-hhay ra ó ng mà h ng gió, có m t ng i trai tr c ch ng 25-26 tu i, ng ng ch nghai cánh ch trên lan-can c u ngó lên m m Cù-lao R ng. Ng i trai n y i m t cái nóntr ng, song lâu ngày không ánh ph n nên màu coi lu t-lu t; mình m c m t b tâyxám, song lâu ngày không gi t i nên ng qu n không có l n còn tay áo thì en thui; d ich n i m t ôi giày da en m i tr y-tr a, còn gót thì mòn h t n a. Tuy là y-ph c không c tinh khi t, c a tay áo x i, nón ru-b ng rách, nh ng mà m t mày sáng r , da tr ng,má b u, c p m t t nh g ng, hàm r ng tr ng nh ng c. Anh ta ch ng tay mà ngómông, th y trên u c n thuy n buôn ch y vát c i sóng tr ng bu m, r i l i nghe phíasau l ng xe l a súp-lê r m-r m rút ch y. Ng i i ch i h g p xe l a ch y thì th ng hay ng l i mà coi, duy có m t mình anh ta ã ng trên c u g n ng xe l a, mà l i ãnghe xe l a súp-lê vang-rân, song c ng ngó mông qua sông không thèm day m t l i. Tr i mát l n l n, hàng gáo tr ng d a theo mé sông áng bóng m t tr i nên trên c u n l n h t n ng. Cách m t h i có n m sáu h c-sanh d t nhau xu ng c u ng mà ch i,nói chuy n r i cãi l y om-sòm, mà ng i trai y c ng không nhúc-nhích, d ng nh xác d ng-tr n còn h n n ng mây b c, các vi c i .tai. Cách m t h i n a, l i có ... T -Th men men xu ng c u, b c nh nh , còn m t (thi u vài ch ). Ch ng T -Th ra nhìnng i y k l ng r i, mi ng c i, ch n b c l i, v vai mà h i r ng: Làm gi ng gì mà ng ây? Ng i y gi t mình day l i th y T -Th n m c oan-trang, giày vàng, áo xám, t eo ki ng che b i, túi gi t kh n bìa ren, thì ng nhìn trân trân, làm b nh khôngquen bi t. T -Th vói n m tay mà d c-d c và nói r ng: Anh em b n h c v i nhau, mà l i i g p hôm tháng tr c, nay anh quên tôi r i hay sao? Ng i y c i mà áp r ng: Làm sao mà n n i quên c. Song tôi th y anh em b n c có nhi u ng i hay quêntôi, g p tôi h hay ngó l , nên thà là anh a tay tr c r i tôi m i dám n m ch -Th c i r i x tay vào cánh tay ng i y, c p d t i và nói r ng: Hôm tr c p anh mà m c xe l a g n ch y, nên không nói chuy n gì c h t. Nay tôi qua bên anhtính ch i n sáng mai m i v , v y thôi hai anh em mình i lên nhà hàng u ng r uch i. Anh em lâu g p nhau, nay g p c tôi m ng quá. i, i anh . T -Th kéo ri t 30
    • nh m ng 31 www.hobieuchanh.comng i y i. M y h c-sinh th y m t ng i y- ................. mà ni m n v i m t ng i y-................ thì l y làm l , nên ng ngó ................ nhau mà c i ng t. ..................... K -Tâm, v n là anh em b n ......................, ng i g c R ch-Giá, naylàm vi c Tr ng-s t i M -Tho. Hôm qua T -Th h a v i Tr ng-Xuân s qua M -Thoki m ng i g r i giùm, y là ý mu n c y ng i n y. Hai ng i d t nhau i ngang qua nhà gi y xe l a. T -Th m i nói v i K -Tâm ng: mình ki m nhà hàng khách-trú mình u ng r u nói chuy n ch i m i thongth . Hai ng i i th ng xu ng vàm, r i qu o vô phía c u quây. G p nhà hàng khách-trú, -Th m i K -Tâm vào ng i r i h i r ng: - Ý anh mu n dùng r u chi? - M y n m nay tôi không u ng r u gì h t. V y anh mu n dùng th nào tùy thích, tôi ng i không nói chuy n ch i cho anh vui c ng c mà. - c âu nà! Anh ph i u ng ch i v i tôi ch . U ng m nh quá s say, thôi mình u ng bi-công nhé. B i l y 2 ly bi-công. Tr i n c quá, b n c á cho nhi u nhi u nhé. i em r u ra rót hai ng i hai ly. T -Th m i K -Tâm u ng; T -Th nói nói i c i, có ý mu n ch c cho K -Tâm nói chuy n, mà K -Tâm thì ng i chiêm-nghi m, day m t ra ngoài mé sông, b coi d ng nh lo tính vi c gì ó v y. T -Th nói r ng: - Anh em h c m t l p v i mình h i ó g n 40 ng i. T khi ra tr ng n nay t n c h t, m i ng i u i ki m vi c làm n, ít khi g p nhau nh v y. - Bây gi anh làm vi c âu? - Tôi r i thì xin làm th y-giáo li n; 4 n m nay Tân-An hoài, ch không i âu t, anh quên hay sao? , ph i! Anh thôi tr c nên không có thi. Cha ch ! m ó anh em thi u nhi u quá, ch chi anh h c ráng vài tháng n a thì ch c anh c ng u. Anh thôi u ng quá! N y, mà h i ó lúc g n thi sao anh l i thôi c nh v y anh? - Tôi m c vi c nhà không th h c n a c, nên tôi ph i thôi. - U ng quá! Anh m c vi c gì ng t l m hay sao mà n n i b h c nh i v y? -Tâm nghe h i ng i th ra không mu n tr l i, T -Th li c m t thì th y b anhta bu n-b c l m. K -Tâm ngó ra ngoài ng th y n-bà mang gu c d t con i ch i, xekéo ki m khách kéo xe i ngh u-ngh n. Cách m t h i m i day vô mà h i T -Th r ng: - M y n m nay anh làm th y giáo khá hay không? - Anh c ng bi t làm th y giáo mà khá n i gì. T i tôi ch a có v nên nhà c a còn lôi thôi hoài. - Té ra anh ch a có v hay sao? 31
    • nh m ng 32 www.hobieuchanh.com - Ch a. - May cho anh l m a! - Không có v mà may n i gì anh? - N u anh c i v , h c i ch nghèo thì nó báo anh, còn c i ch giàu thì nó khi anh, b i v y không có v kh i ai theo báo i, mà c ng kh i ai khinh d , há không ph i là may hay sao? - Anh nói nghe k c c quá! - Thi t ch ! i n y thiên-h h x u l m. Anh ch a c giàu sang, mà anh c ng ch a g p ho n-n n, b i v y anh ch a hi u th -thái nh n-tình, ch tôi ã th y ki u, ã n m mùi, nên bây gi tôi ghét thiên-h l m. - Anh nói v y sao ph i! i có k x u ng i t t, ch m i ng i u b y h t hay sao mà anh oán chung h t thiên-h . Trong m y nhà nghèo c ng hi m ng i hi n c, mà trong m y nhà giàu c ng hi m gái khôn-ngoan, n u mình c i v thì mình ch n con nhà bi t u không c n gì giàu nghèo, thì có l mình c ng vui lòng c ch . - H ! Anh nói chuy n i x a hay sao ch ? i n y ai là ng i bi t u âu anh ch th coi? - Bây gi bi t ai âu mà ch . Mà u thi u gì ng i t -t , ch ph i h t th y thiên u b y h t hay sao? - ó! Coi có qu nh v y hay không, h ? Anh nói thi u gì ng i bi t u, thi u gì ng i t -t , mà bi u ch th coi, anh luýnh-quýnh không bi t âu mà ch . Có, có nhi u l m ch . Theo con m t c a tôi coi thì không có, mà theo con m t c a thiên h , thì thi u gì ng i t -t bi t u. Anh không bi t âu mà ch , v y thôi anh tôi ch giùm cho. Anh ch u khó anh i kh p m y t nh t trong Nam-K ra cho t i B c-K anh coi th coi có ph i thiên-h h th y ai nhà c a kinh-dinh, y- ph c àng-hoàng t c tr ng quy n cao, ru ng nhi u v n r ng, thì h cho là t - bi t u, còn th y ai qu n áo lang-thang, c a nhà x ch-x c, n không no ng, ng không yên thân, thì h cho là kh n-n n gian-gi o. Ý c a thiên h nh y ó. Anh nói thi u gì ng i t -t , ph i t -t là theo nh l i thiên h h cho ó hay không? - Không. Ng i t -t , thì t -t , ch nào ph i giàu sang m i t -t , còn nghèo-hèn thì b y-b h t th y âu. - Anh nói chuy n i x a, hay là anh rút chuy n trong sách anh nói n a? Anh nói ng i t -t d u giàu nghèo gì h c ng cho là t -t ph i không? âu anh th y ông nào giàu sang mà h dám kêu là quân n c p, kh n-n n âu, anh ch th coi, mà v t t h t th y nh ng tay giàu sang u là b c hi n-nh n quân-t h t. Tôi th ng th y, mà có l anh c ng d bi t, thi u gì ng i làm nh ng u hung ác, 32
    • nh m ng 33 www.hobieuchanh.com dùng nh ng ch c nhu c-nh m i tr nên giàu sang, mà h giàu sang r i thì thiên-h ã quên t i hung ác ho c thói nhu c nh c a h h t, mà l i còn theo l y b h n a. i n y kh n-n n l m! Tôi ã ghét, tôi không mu n nói n, i anh h i d n-lân làm cho tôi nh t i tôi càng thêm gi n. - T i sao mà anh nói nghe h i chán i d v y anh? - Ph i, tôi chán i l m. -Tâm nói m y l i r i l i day m t ra ngoài ng. T -Th ngó th y anh ta có s cgi n nên chúm-chím c i mà h i r ng: - Th khi anh c c kh l m hay sao mà anh gi n i nh v y? - Không. Tôi bây gi thong th l m ch . Tôi làm vi c Tr ng-s n l ng m i tháng 30 ng. Tôi u n c m quán nhà ng i ta trên C u-c ng m i tháng h t 15 ng, còn 15 ng tôi xài ch i, có thi u th n chi âu. - V y mà sao anh còn gi n i? - Anh mu n bi t vi c c a tôi, v y tôi t thi t cho anh nghe ch i. H i nh tôi sung-s ng ít có a nào dám bì k p. Cha m giàu có: nhà ngói có 3 tòa, ru ng có h n m t muôn công. Cha m tôi sanh có m t mình tôi, mà huê-l i m i n m góp n 50 ngàn gi lúa, b i v y tôi mu n ti n b c bao nhiêu c ng c h t. Lúc tôi i h c trên Sài Gòn trong r ng tôi th ng có n m b y ch c ho c m t tr m ng b c luôn luôn. - Ph i, tôi nh : b n h c trò h i ó có m t mình anh xài-phí r ng rãi h n h t. Anh c qu n hàng áo l a luôn luôn. Mà anh i giày c ng m c ti n h n h t n a. - H i ó tôi sung-s ng l m, b i v y tôi i h c không lo chi h t, ch lo h c cho gi i ng kh i thua chúng b n mà thôi. Mà tôi h c c ng không ph i c u th y bà gì, ch mu n h c ng m r ng trí khôn h u ngày sau cai qu n s nghi p c a cha, cho kh i mang ti ng nhà giàu u-mê. Tôi i h c ã sung-s ng mà bãi tr ng v nhà l i còn vui v h n n a. Anh ngh th coi, mình là là con ông C giàu l n h n h t trong t ng, ai mà không kiêng mình. Tôi i ch i t i âu, h ni m n t i ó, tá- n già tr gì h tôi kêu thì d h t th y. Không ph i tôi có ý khoe v i anh, ch thi t tôi không ph i nh h , th mà hi p áp ng i ta; tôi p ng i già c thì tôi k nh h luôn luôn, tôi th y ai nghèo nàn thì tôi cho ti n c, b i v y trong làng h kiêng tôi mà l i yêu tôi l m. Lúc tôi c 16, 17 tu i thì nhà giàu ai có con gái c ng u mu n g cho tôi. Ông thân tôi có m t ng i anh em b n tên là Thái-sanh-Tài, làm Phó-t ng c u, nhà giàu góp m i n m l i 20 ngàn gi . ng mu n làm sui v i ông thân tôi, mà tôi không ch u, tôi xin tôi h c xong r i tôi s c i v . B a n bãi tr ng tôi v , i d i tàu tôi g p bà Phó-t ng Tài v i con gái bà là cô sáu Nhi u i Sài Gòn v . Ông thân tôi mu n i nói cô n cho tôi, mà tình c tôi g p cô nh v y thì tôi có ý m ng th m, b i vì 33
    • nh m ng 34 www.hobieuchanh.com có d p mà tôi m i d tánh n t cô c. Tôi b c l i chào bà Phó-t ng thì bà ng r h i th m l ng-x ng còn cô sáu Nhi u th y tôi coi b c ng vui nên không b -ng chi h t. n 11 gi tr a, tàu M -Tho lên t i Cái-Bè, cô Nhi u n bánh th t ra r i bà Phó-t ng m i tôi n. Bà ép quá nên tôi ph i ng i l i mà n v i bà và cô sáu Nhi u. -Tâm nói t i ó thì èn khí b c cháy sáng lòa. Anh ta h p m t h p r u th mgi ng r i nói ti p r ng: Ch ng gi u chi anh, cô sáu Nhi u thi t là p. Cô v n nói nh -nhoi, i ng m-th m, da tr ng tóc dài, môi-son, mày li u, tay ch n d u nhi u, hìnhvóc thanh tao, b i v y tôi ã không ch u c i v g p, mà th y cô tôi ng tình, nên tôing i d i tàu c suy ngh hoài, tính v chuy n ó th a v i cha m i nói cô, r i i h ratr ng thì c i li n. Tháng ó nh m tháng n c , mà r i l i g p chi c tàu ch y d , nên i t i kinh L p-Vò thì tr i ã t i mò. Tôi bi u d i tàu n u c m d n cho tôi v i bàPhó-t ng và cô sáu Nhi u n. Tàu qua kh i Long-Xuyên thì ã g n 10 gi t i r i. BàPhó-t ng i ng b n ng gió bà m t nên bà n m ng khò. Tôi th a d p y m i nóichuy n v i cô n , ban u còn nói chuy n dông dài, l n l n tôi m i t thi t tình ý c a tôi, i tôi h i cô r ng cha m hai bên ã tính làm sui v i nhau nh v y, mà cô có v a lònghay ch ng. Cô m c c nên day m t khu t bóng èn, song cô tr l i nh nh r ng: uanh không chê em là a quê hèn, anh quy t giao duyên k t tóc v i em, thì em âu dámph lòng anh, ví d u may r i th nào em c ng nguy n ng sanh ng t . Tôi nghe m y i y tôi c m xúc trong lòng vô cùng, n bây gi nh c l i mà cái gi ng c a cô c ng cònnh nghe v ng-v ng bên tai. -Tâm châu mày th ra r i nói r ng: Lòng àn bà i d i, không bi t sao mà dò c. Tôi nghe l i cô h u tình nh v y tôi c m l m, nên k bãi tr ng y tôi m i nói v iông thân tôi i l h i, r i i ch ng nào h c xong r i s c i. Lúc y tôi còn ph i h c t i2 n m n a m i thi l y b ng t t-nghi p. H bãi tr ng tôi v qua th m thì ông gia bà giatôi ni m-n , r i lúc t u tr ng thì cho m i l n m t tr m ng b c; cô sáu Nhi u l i thêukh n, may áo, bi u em em qua cho tôi n a. Tôi th y bên v tôi v i tôi có tình nh v y,thì trong b ng tôi m ng l m, ch c là ngày sau trong gia- ình l y làm h nh-phúc l m. m tôi h c rút ng mà thi, thì tôi coi ý cha m tôi không c vui nh x a. Tuy tôi c i h c song tôi có nghe r ng m y n m tr c ho c b n c l t, ho c b chu t phá,ho c b lúa háp, nên ông thân tôi th t mùa luôn luôn. Mà nghe thì nghe nh v y ch trong ng tôi ch ng có chút chi lo s . Ch ng dè còn vài tháng n a t i h i thi, tôi ti p c t b c th c a ông thân tôi nói r ng m y n m th t mùa không góp c huê-l i, mà b clúa giùm cho tá- n n c ng không thâu c, n m i n m ch ng l i thêm hoài, bây gi 5không th tr n i, nên chà x -trí ã ki n mà phát-m i nhà c a ru ng v n h t r i, và d ytôi ph i v cho mau mà tính vi c nhà. Tôi c th ch ng khác nào nh sét ánh bên tai, n trí au lòng, không th nào h c n a c; ch ng ph i là tôi nghe h t c a mà ngã lòng,tôi lo là lo cho cha m tôi th t chí bu n r u r i sanh b nh ho n mà thôi. Thi t tôi lo ch ng5 (ti ng Pháp) chetty 34
    • nh m ng 35 www.hobieuchanh.comsai; tôi xin phép v thì nhà c a ã b ch n t ch h t r i, cha m tôi i uv im tng i tá- n c là B y C , mà cha tôi l i có b nh n m mê-man, h t nh d y thì khóc.Cha tôi th y tôi thì khóc t m-t c t m-t i không nói chi c h t, r i trong êm y b nhtr m t quá nên t t h . -Tâm thu t t i ó thì nh cha nên ng lòng, hai hàng n c m t r ng r ngch y. T -Th làm m t bu n mà nói r ng: u v y thì vi c nhà c a anh gian-nan quá;hèn chi g n thi mà anh thôi h c. V y mà t h i ó cho n bây gi tôi có hay âu . K -Tâm lau n c m t r i m i nói ti p r ng: Ho n-n n c a tôi còn nhi u n a, ch ph i baonhiêu ó mà thôi âu anh. Ông thân tôi m t bà thân tôi không còn m t ng. Tôi ph i i n m y nhà ng i thân thi t v i ông thân tôi mà n n-n l y-l c h ng m n b c vayti n mà chôn c t. Ông Phó-t ng Tài có qua u tang, song ông cúng 10 ng b c h ngkhói r i v li n, n b a táng ông không qua mà a. T ng táng ông thân tôi xong r i thìbà thân tôi bu n r u nên sanh b nh n a. V ch ng B y C thu nay nh làm ru ng c acha m tôi m i c t c nhà r ng nhà c p, mà nay nó th y tôi suy-s p, coi ý v ch ngnó không bi t th ng. Tôi th y nh n tình nh v y tôi bu n nên em bà thân tôi lên nhàth ng R ch-Giá mà n m, không thèm trong nhà nó n a. Bà thân tôi au g n 8 tháng,tôi qu u n y t m u kia mà nuôi, nên m c n cùng h t. n ch ng bà thân tôi t tr n,tôi chôn c t xong r i, thì trong l ng còn có n m sáu ng b c, mà s n tôi m c ng i ta n tám chín tr m. Tôi b -v không có n i n ng d a, m i tìm ông gia tôi ng dth coi ý ông tính cho tôi làm sao. Ch ng dè tôi n nhà thì hai ông bà l t-l o l m, ôngch ng nói chi n vi c hôn-nh n n a, mà ông l i nói r ng t i ông thân tôi v ng tính nên i tan c a nát nhà, ông thân tôi có m n c a ông hai ngàn ng b c, v y ch tôi tínhlàm sao mà tr l i cho ông. Tôi ch ng bi t nói sao c, túng th ph i h a r ng tôiki m ph ng làm n, ch ng nào có ti n thì tôi s em v mà tr . Tôi tr ra ch xin làmký-l c ph trong s Th ng-chánh mà nuôi mi ng. Tuy ông gia bà gia tôi không nói t ivi c hôn nh n n a, nh ng mà tôi nh l i cô sáu Nhi u nói v i tôi d i tàu r ng: ví d umay r i th nào cô c ng nguy n ng sanh t nên tôi không th i chí, ch c r ng côkhông n quên l i. Ch ng dè cách m y tháng tôi nghe th y Phó-t ng ã g cô cho con t ông nhà giàu bên C n-Th . Tuy nghe nh v y, song tôi t ng ông g ép, ch khôngph i t i cô ph tôi. Tôi m i g i cho cô m t b c th d th ý cô th nào. Tôi ch hoàikhông th y cô tr l i; cách ít tháng tôi th y cô i ch , tôi có ý mu n giáp m t ng coi cônói làm sao, té ra cô th y m t tôi cô ngó r i làm l , d ng nh thu nay không quen bi tchi h t v y. Nh n tình! Nh n tình kh n-n n l m, anh th y ch a h ? i n y nh ngng i nh v y ó thiên-h h tôn tr ng, h khen là t -t , là bi t u, còn k suy-s p nhtôi ây u là quân bá-láp h t. Kh n n n l m! Mà ch ng ph i bên v tôi h ph tôi màthôi, m y ng i quen bi t theo b tôi h i tr c, ch ng h th y tôi nghèo h c ngkhinh khi b b c tôi n a. i! Còn nói chi t i m y ng i tôi thi u n ! H t ng ông thântôi b khánh t n, mà th nào bà thân tôi c ng ch t-mót gi u ti n b c c nhi u. ã v ymà h ng t -t ó không l h tr m t li n cho c, nên h m i cho tôi vay b c.Ch ng bà thân tôi m t r i h theo òi tôi ngày m t; tôi không có ti n mà tr , n n-n h t 35
    • nh m ng 36 www.hobieuchanh.com c h c ng không nghe. Có m t ch ki n r i b t giam thân tôi h t m y tháng, té ra tôi ng không có mà tr . H làm h t s c mà òi không c, túng th h m ng nhi c màtr . H th y m t tôi ng i thì m ng tôi là n c p, k thì kêu tôi là quân gi t , tôi n p ai, tôi gi t ai? Tôi m c n h tôi không ch i, t i tôi không có ti n nên tôi khôngtr c; i ch ng nào có r i tôi s tr ch . Sao nh ng ng i có ti n nhi u mà h l i em ti n b c t i quì l y ng d ng thêm n a, còn tôi nghèo không ti n mà tr cho h , hlàm b c tôi chi d v y? Thiên-h nh v y, tôi ghét không ph i hay sao? Anh ng cóbinh. i n y thiên-h x u l m. Ng i nào anh khen t t ó, thì h càng b y b nhi u n ng i khác n a, nói giùm cho anh bi . -Th m m c i, dòm th y ng h ã ch 7 gi r i, m i ng d y m i K -Tâm i n c m. K -Tâm d c-d c không mu n i. T -Th n m tay kéo ri t i tr ra vàm r ivào nhà hàng l n mà n c m v i nhau. * * * 36
    • nh m ng 37 www.hobieuchanh.com (6) Tr ng r m t r ng, n c l n tràn tr gió th i m t n c d n d n nh dùn da, tr ng i dòng sông ánh lòa nh ch y b c. T -Th v i K -Tâm n c m r i m i d t nhau ra ng t i vàm mà hóng mát. Ngoài sông ghe i xu ng qu ng chèo l c-s c, tàu ch y lên èn chi u xanh; trên b ng i i qua nói chuy n vui c i, xe ch y l i tránh nhau l n- n. T -Th i ki m K -Tâm là ch ý mu n c y K -Tâm nh y xu ng ao bùn v ng n cmà v t giùm Y n-Tuy t v i Tr ng-Xuân h p-l n ch i-v i, ch không ph i anh emth ng nh nhau nên tìm nhau mà trò chuy n. G p K -Tâm thì anh ta m ng th m, mu nnói ph t chuy n riêng c a mình cho r i, mà ch a bi t làm sao mà kh i u cho c.Ch ng ng t i vàm hóng mát anh ta l i ngh trong trí r ng n u mình nói mà K -Tâmch u thì mình xúi nh òi ch ng 5 ngàn, r i chia b t cho mình m t vài ngàn xài ch i.Tr ng-Xuân nói r ng quá, d i gì mà không n. Tuy nh bà con v i mình, song b c nàykhông ph i b c c a anh mình mà ng i, nh làm vi c gì mà có ti n nhi u, nên nói r ng rãinh v y, ch c là b c c a bà Ph , ho c là b c c a nh n c p c a v nh. Mình ch u khó i tính giùm vi c cho nh thì ph i có l i, ch kh n gì n c m nhà mà lo chuy n thiên-h .Theo l i K -Tâm nói v i mình h i chi u, thì nh ng u t v o v ch ng, mà l i ng eo h p v vi c ti n b c n a. V y n u mình nói ch c là nh ch u; mà làm vi cTr ng-s mình em m i cho anh, ã có ti n l i c v , t nhiên nh ph i tính ti n huê- ng cho mình ch . Cha ch ! Mà anh này nói chuy n nghe h i nh chán tình i quá,không bi t ý nh th nào. -Th ng ng m ngh mu n m h i mà nói ph t cho r i, song day l i th y cóhai v ch ng th y thông nào ó không bi t, d t nhau l i g n ng mà ch i, làm cho anhta nh t-nh t nói ra không c. Anh ta th y có 2 cái xe kéo ng ngh u-ngh n i ki m i. Anh ta v vai K -Tâm mà nói r ng: y anh, ng lâu m i chân quá. V y thôi haianh em mình ng i m i a m t cái xe kéo i vô ng Trung-L ng mà th ng tr ngngo n c nh ch . K -Tâm th y T -Th quy n-luy n quá, không n cáo t , nên ph i lênxe mà i v i T -Th . Qua kh i V nh-T ng r i, T -Th d y xa-phu i th ng-th ng mà hóng mát. Haibên ng cau chu i tr ng dày m t án bóng h ng-nga, làm cho ng ch thì t ch thì , d ng nh ngày n i ây êm n i ó. M y nhà d c theo mé, nhà thì th c r m-rì nóichuy n, nhà thì ng l ng-l qu nh-hiu. M t lát nghe chó trong c a s a om-sòm, m t h i p ng i i ng b coi h m-h . Qua kh i m t cái c u, th y ng dài ngay bót, mà i nhà trong xa, T -Th m i d y ng ng xe l i r i r K -Tâm leo xu ng i b ch i chomát. Xa-phu ng i d a bên ng hút thu c, còn K -Tâm v i T -Th thì ch p tay sau ítth ng-th ng i ch i. T -Th vùng nói v i K -Tâm r ng: - Tôi nghe anh thu t vi c nhà c a anh, t h i chi u n bây gi tôi bu n quá. Té ra m y n m nay anh ng m cay nu t ng, tán gia b i s n, tình nh n thì b i ngh a, thân thu c thì vong ân, v y mà tôi có hay âu. Ph n tôi ây tay làm hàm 37
    • nh m ng 38 www.hobieuchanh.com nhai, ch không ph i giàu có gì, b i v y không bi t làm sao mà giúp anh c. - Anh có lòng th ng t ng n tôi nh v y, thi t tôi cám n anh l m. Song bây gi tôi ã chán i r i, ý tôi ch ng còn mu n vinh-huê phú-quí chi n a, áo d qu n rách tôi không bi t h , n quán ng l u tôi c ng không bi t bu n. Thôi, ph n tôi kh n-n n thì tôi gi ph n kh n-n n cho yên, còn ph n thiên-h cao sang thì cho h cao sang thì cho h cao sang theo h . Anh bi t th ng giùm thân tôi, ngh c ng là r i, ch ng c n ph i lo giúp chi n a. - Anh nói nh v y sao ph i, anh em bè b n h th ng nhau thì ph i giúp nhau, ch không giúp nhau mà g i th ng nhau n i gì. N y anh, tôi có m t vi c k m, mu n nói cho anh nghe ch i, mà b i vi c k nên không bi t anh có vui lòng nghe hay không? - Anh mu n nói vi c chi thì c nói ngay ra, ng ng i chi h t. Thu nay tôi ã ng th y nhi u vi c k l m, nên bây gi vi c gì tôi c ng coi là vi c th ng ch không có chi mà g i là k . - , tôi nói cho anh nghe. Bên Tân-An có m t bà Ph thu nay thiên-h kính tr ng, không bi t ch ng nào. - H bà Ph thì t nhiên thiên-h kính tr ng có l gì âu. - y! th ng th ng tôi nói cho anh nghe mà! Bà nhà c a h n-hòi, có ru ng có n, tuy không giàu l n, song bà sung-s ng l m. Bà không có con trai, ch có a con gái, n m nay ch ng 19, 20 tu i, nhan s c p , c i nói oan trang, thu nay óng c a kén ch ng, b c giàu sang thì không nghe ai g m-ghé, còn c t m th ng nh mình ây thì cô không thèm ngó t i. - i n y h ng i t -t thì h nh v y h t th y. H là con nhà giàu sang thì ph i ch n con nhà giàu sang mà k t ôi k t b n, ch th quân nghèo hèn nh tôi, chúng nó bi t gì mà oái t ng n. - , cô ta kén ch ng quá cho nên bây gi có ch a oan r i anh. - Có l gì âu! Tuy anh ch a nói ra, mà tôi dám oán tr c r ng cô n l y ày-t , hay là l y anh em bà con chi ó, ch không ai âu l . - Anh gi i quá! Thi t, cô l y ng i anh em b n dì, ng i y có v r i, mà v l i giàu l n l m. Ch ng gi u chi anh, ng i n-ông y bà con v i tôi, thu nay nh bên v mà nên, bây gi l i ng tính tranh ch c Cai-t ng n a. Vi c n y n u y l u ra v anh ta hay c thì ch c phá hoang h t, anh ta h ng làm T ng, mà con bà Ph c ng ph i b x mà i, ch x u h quá sao c. - Con nhà t -t bây gi h l y trai có ch a oan thi u gì. Có ai chê c i chi n a âu mà s x u h . Mà ví d u có ng i nào a nhi u chuy n h xoi bói i n a, thì h c i lén, ch giàu sang ai dám nói x u mà s . 38
    • nh m ng 39 www.hobieuchanh.com - Ph i, mà s là s v anh kia hay cr i ng công-danh c a anh tr c tr ch . - Th làm v y mà công-danh gì? - i n y giàu sang là công-danh ch sao n a. - , , tôi quên Bây gi n u mu n che mi ng thiên-h thì ki m ng i nôm cô , nh ng i ta hay làm th ng thì yên ch khó gì. - Ph i, h c ng tính nh anh ó a. H ng ki m ng i nôm, t n hao bao nhiêu c ng không n ; song h c n ki m ng i bi t n bi t nói, có h c khá khá, ch u anh cu-li, xe kéo c i con bà Ph thì t nhiên h bi t nó nôm còn gì. -Tâm nghe nói mi ng chúm-chím c i, T -Th l ng thinh i v i K -Tâm m t ir i ng l i nói r ng: - N y anh, anh th t v n m y n m nay nghèo c c, không yên thân, làm không c chí, tôi mu n anh làm x u nh y vô nôm ph t ng l y ti n xài lúc nghèo y, anh ngh sao? H nói r ng l m, mình mu n òi m y ngàn h c ng ch u h t. ã v y mà h bu c hai u n y: th nh t là nôm mà không c n n m v i cô , th nhì là h ch ng nào h mu n thôi thì mình ph i thôi li n. Tôi ngh mình ch u ti ng làm ch ng giùm cho cô n , ch không tình ngh a gì, r i trong ít tháng cô n r i, ho c có lâu l m là m t vài n m mình thôi, vi c làm không khó gì, mà mình l y m y ngàn ng b c kh e quá. - Anh tính nghe coi ph i l m, mà sao anh không nôm? - Tôi bà con v i anh kia, làm nh v y khó coi nên tôi không n . ã v y mà anh bà con không l tôi òi ti n, thà là anh l anh kèo nài nhi u ti n m i c. - Thu nay con nhà t -t có ch a oan, ki m ng i nôm là s th ng. Mà cái n y i bu c hai u khác h n ng i ta, nên nghe l quá. - Tôi bi t ý h r i, hai àng th ng nhau mu n ngày sau v y duyên v i nhau nên i bu c nh v y. H s là s b ti ng trong lúc n y nên l t t ki m ng i nôm. N u anh mà ch u, thì ch ng nh ng là anh mu n bao nhiêu ti n c ng c t, mà h l i còn cám n anh l m. Anh làm vi c n y ã có l i mà l i có n n a; y là anh b o b c danh-giá giùm cho m t cô gái thu c nhà sang tr ng trong c, mà anh c ng b i p ng công-danh giùm cho m t ng i b n tân h c i nay. Anh ngh th coi có nên làm ch ng? -Tâm th c tay trong túi qu n i lên i xu ng mà suy ngh . T -Th th y b -t chnh v y thì trong b ng m ng th m, song không nói chi n a, c i theo cho K -Tâmli u nh. Cách ch ng 10 phút ng-h K -Tâm ng l i ngó T -Th mà nói r ng: Nhanh có g p ng i ó thì nói v i h n u h c y tôi nôm, thì tôi s n lòng giúp giùm cho . T -Th nghe nói m ng r vô cùng, song không mu n l ý cho K -Tâm bi t, nên vvai K -Tâm mà nói ho n ãi r ng: 39
    • nh m ng 40 www.hobieuchanh.com - Ch ng gi u anh làm chi, ng i y c y tôi i ki m ng i nôm. Ch ng dè qua ây p anh, mà anh l i kh ng giúp giùm thì thi t là may m n l m. V y anh i li n i tôi qua Tân-An ng tính vi c cho g p, h hai àng tính chuy n ti n b c v i nhau xong r i, thì trong 10 b a ho c n a tháng làm l c i ch không nên trì hoãn. Mà tr c khi anh giáp m t v i h , tôi mu n hai anh em mình bàn tr c i nhau coi bây gi ph i òi ti n bao nhiêu, ng tôi li u th mà nói v i h . Anh li u th coi ph i òi bao nhiêu? - Không. Tôi làm giùm h mà ch i, tôi không thèm n ng nào h t. -Th nghe nói ch ng-h ng, ngh th m n u anh n y không ch u n ti n thì mìnhlàm sao mà có huê-h ng, nên cãi l r ng: - Anh nói nh v y sao c. H s mang x u nên h c u mình gánh vác giùm cho . ã v y mà h l i nói r ng l m, d u t n hao m y ngàn c ng ch u h t. Mình ph i th a d p n y mà ki m ti n ch . Ph n tôi làm th y-giáo l ng h ng c ng ng, nên tôi không c n cho l m, ch còn ph n anh nghèo c c, anh làm n gánh cái nh c giùm cho ng i ta; ng i ta s n lòng cho anh ti n nhi u, n u anh không òi thì là u ng l m. - Anh ch a hi u ý tôi. Anh t ng tôi ch u nôm con bà Ph nào ó, là vì tôi ham ti n b c nên m i ch u ti ng nh c mà nôm ó sao? Anh t ng nh v y thì anh m l m. Tôi mà ch u nôm ây là vì tôi th y i nay nh ng k giàu sang h làm nhi u vi c t i-b i, nói ra nghe ghê-g m l m, mà nh h có b c có ti n, có quy n th l n, h vãi ti n b c mà che m t thiên-h , ho c c y th th n mà b t mi ng th - gian, nên h làm qu y h t s c mà h c khoe mình là ph i, r i thiên-h c ng áp nhau mà khen h là ng i t -t . Còn b n nghèo kh nh tôi ây, d u ch ng làm u chi h t, h c ng m ng chúng ta là quân kh n-n d u chúng ta có làm ph i cho m y, thiên-h c ng không ai khen. ã v y mà l i có nhi u ng i làm t thông-th o, khinh-b chúng ta, m ng chúng ta là b n vô-ích c a xã-h i. B y lâu nay tôi oán nh n-tình th -thái l m, trông có d p mà ch cho h th y rõ-ràng ng k giàu sang th ng hay làm qu y h n ng i nghèo hèn, mà l i b n nghèo hèn ch ng ph i là quân kh n-n h t th y âu, mà còn nhi u lúc làm l i ích cho xã-h i l m. Nay có vi c n y tôi m i ra gánh vát ng cho nhà giàu sang h bi t tôi ch i, ch ph i tôi ham ti n hay sao mà bi u ph i th a d p òi ti n cho nhi u. õ 40
    • nh m ng 41 www.hobieuchanh.com (7) -Th l c u rùn vai mà ngh th m r ng: th ng cha n y k quá, anh Tr ng-Xuân có vi c, còn nó thì nghèo c c, mình mu n giúp h t cho hai àng, anh kia kh imang ti ng x u, mà nó l i có ti n xây-xài, nên mình m i em m i. Té ra nó iên quá,ch u nôm giùm mà không n ti n. Thôi, nó mu n nh v y thì mình c tùy ý nó, ch ph nmình có c n gì, h thành s r i b nào anh Tr ng-Xuân c ng ph i n n cho mình, mà u nh kh i t n hao thì ch c nh n n tr ng l m, có h i chi mà lo. T -Th ngh th mnh v y r i nói v i K -Tâm r ng: ng là anh òi nhi u ti n thì còn ph i xo i xo l i,ch n u anh làm giùm, không ch u n ng nào h t, thì h m ng l m, có u chi tr c tr a âu. Chuy n xe l a khuya n y tôi ph i v mà d y h c, v y thôi luôn d p n y anh i i tôi qua Tân-An mà tính li n cho r i. H c n d n tôi ph i tính giùm cho mau. N u anhch u theo tôi mà i thì ch c h cám n anh l . -Tâm nói r ng: Tôi cô thân mà không có nhà c a chi h t; còn làm vi c thì tôilàm ng coi i ch i, ch tôi không c n gì. Anh mu n tôi i li n v i anh c ng ng . Hai ng i lên xe tr v ch M -Tho, T -Th ghé khách-s n m n m t c n phòng,còn K -Tâm l i nhà anh em b n làm m t s v i mình c y xin phép giùm v i Tr ng-s , i v ch u mà nói cho ch nhà hay r ng mình có vi c ph i i xa ít ngày, ng nhàkh i ch i. G n 11 gi K -Tâm tr l i khách-s n mà ng v i T -Th r i chuy n xe l akhuya d t nhau qua Tân-An. Ng i trên xe l a K -Tâm bi u T -Th ph i thu t rõ cho anh ta coi bà Ph nhà c a âu, cô gái có ch a oan tên gì, và ng i tình c a cô y là ai, T -Th d -d không mu nnói. K -Tâm nói r ng: ã mu n kh i x u nên c y tôi nôm, mà còn gi u gi m v i tôi a thì tôi nôm sao cho ng . T -Th b t c d ph i thu t h t u uôi cho K -Tâm rõ, -Tâm nghe rõ thì c i mà nói r ng: Cô n c ng là ng i t -t , ai dám c i chê mà s v y? . t i Tân-An T -Th d t K -Tâm v nhà, r i bi u nhà mà ngh ng cho anh ta i d y-h c. n tr a tan h c, T -Th v , anh em n c m v i nhau, T -Th nói r ngTr ng-Xuân có h a b a nay qua, v y ch ng s m thì t i, n i ngày nay sao c ng g p m t i Tr ng-Xuân c. Vì êm tr c hai ng i th c khuya nói chuy n, r i l i d y s m i xe l a n a, nên hai ng i u m i m t, n c m r i n m ng li n. ù -Tâm ng c ch ng n a gi ng h , b ng nghe ti ng ng i nói chuy n, gi tmình th c d y ngóc u mà dòm thì th y T -Th ng ng i nói chuy n nho nh v i t ng i khách u b t kh n en, mình m c áo sa-ten, ch n i giày vàng, ti c vì ng i y ng i day l ng nên không th y m t c. T -Th li c m t th y K -Tâm th c, vùng h i n r ng: Anh th c sao anh? K -Tâm l m-c m ng i d y. Ng i khách day m t l i ngó 41
    • nh m ng 42 www.hobieuchanh.com -Tâm r i ngó ch khác. T -Th a tay ch ng i khách và ngó K -Tâm mà nói r ng: Anh tôi ây là Lê-Tr ng-Xuân, làm H i- ng a-h t B n-Tranh . R i ngó Tr ng-Xuân mà r ng: Th y ây là Lý-k -Tâm, anh em b n h c c a tôi, làm vi c Tòa bên M -Tho . -Tâm v i Tr ng-Xuân ng d y b t tay chào nhau, r i Tr ng-Xuân m i m i -Tâm ng i. T -Th kêu a n u n tên là th ng Sung mà bi u i ra ch ch i, ch ng2 gi chi u s v . K -Tâm ng i c ngó Tr ng-Xuân hoài, còn Tr ng-Xuân thì nh t-nh t, mu n nói chuy n mà ki m không ra chuy n. T -Th mu n làm cho hai ng i h t -ng nên t ng-h ng r i nói v i Tr ng-Xuân r ng: Chuy n anh c y tôi ó hôm qua tôi i ch i bên M -Tho tôi g p th y ây tôi nói chuy n l i thì th y ch u giúp giùm cho anh,mà không òi ti n b c chi h t. V y anh tính coi bây gi ph i làm sao? Tr ng-Xuân m c c , tay c m gói thu c c tr qua tr l i, m t thì ch m-ch ngógói thu c, không bi t nói sao ng. K -Tâm ngó ngay Tr ng-Xuân mà nói r ng: Té rath y ây là ng i tính c y tôi làm n b o b c giùm danh giá cho con bà Ph ó há? Th ath y, h i hôm tôi ã có nói cho th y giáo hi u rõ ý tôi r i. Tôi ch u làm vi c n y là tôimu n giúp hai àng mà ch i ó thôi, ch không ph i ph i tôi tính n ti n b c chi âu. Tôikhông òi n ng nào h t. Th y giáo có nói r ng ý th y mu n giao hai u: th nh t làtôi i c i con bà Ph mà không c phép n n m v i cô y, th nhì là h ch ng nàoth y bi u thôi thì ph i thôi; ph i th y bu c nh v y hay không? Tr ng-Xuân g t u nói r ng: Ph i. N u th y mà s n lòng làm giùm vi c y choxong tôi cám n th y l m. Mà th y ph i l y chút nh ti n b c, ch th y không nh n ti nthì tôi ái ng i quá . -Tâm c i g n mà áp r ng: Th y ng ng i chi h t. N u tôi l y ti n thì còn gìdanh-giá c a tôi. Th y là ng i giàu sang, th y mu n gi danh-giá c a th y cho trong ch, tôi tuy nghèo hèn, song tôi c ng bi t tr ng danh-giá c a tôi v y ch , có l nào tôi vì ng ti n r i em danh-giá c a tôi mà chôn d i bùn ng th cho th y hay sao. Th y ng nói t i chuy n ti n b c n a. Th y bu c tôi 2 u, tôi xin phép th y tôi c ng giao i th y hai u: th nh t là ngày tôi n coi con bà Ph , b nào c ng ph i làm b i coi i m i c i ch ph i không? - Ph i. - À, u th nh t là ngày tôi n coi và ngày tôi i c i, cô y th y m t tôi không c phép khóc; u th hai th y ph i nói thi t cho tôi bi t rõ tâm-s c a th y và cô n m i ng. Tr ng-Xuân ng i ng m ngh m t h i r i nói r ng: - Th y bu c u th nh t không h i gì, có l tôi d n cô hai ng khóc c. Còn u th nhì thì ng t quá, b i vì vi c riêng c a tôi mà t thi t cho th y nghe thì l m. 42
    • nh m ng 43 www.hobieuchanh.com - Th y d -d thì cho tôi bi t th y tính vi c n y ý th y v ng l m. Tôi xin h i th y m t l i n y: th y có t tình v i con bà Ph , nay cô n l có nghén r i, th y y tôi làm b i c i chi v y? Có ph i là th y mu n thiên h ng bi t vi c qu y c a th y v i cô n , th y mu n cho h t ng là cô n còn t -t luôn luôn, nên tôi i nói mà c i, ch ng thì t chuy n nói cô thi u tháng, ng gi - gìn danh-giá c a cô n cho tròn, ph i v y hay không? - Ph i. Tôi tính c y th y i c i là có ý mu n cho thiên-h ng nghi vi c chi h t. - Á! N u mu n cho thiên-h ng nghi thì tuy b trong tôi gi i c i m c d u, mà b ngoài tôi ph i làm nh ch ng thi t c a cô, thì ng i ta m i tin, ch mu n che mi ng thiên-h , mà c -ch c a tôi ai dòm vô c ng u bi t gi h t th y, thì x u c a cô n càng l cho ng i ta th y nhi u h n n a, còn tôi làm n không ích l i chi mà c ng b mang x u chung v i th y và cô n . Bây gi mu n cho tôi x gi ng nh ch ng thi t c a cô n ng cho ng i ngoài kh i nghi thì t nhiên ph i t cho tôi bi t rõ ngu n c n m i c ch ; n u th y gi u v i tôi n a, tôi không hi u chi h t, thì tôi bi t sao mà giúp cho h t lòng ng. -Th nghe K -Tâm nói thì g t u khen ph i và nói r ng: Th y nói nghe ph iquá, nh r i trí nên tính không c k . Tuy i v i bà con mình thì làm gi , mà i v ithiên-h thì ph i làm nh thi t v y m i c ch . Anh c nói thi t h t cho th y hi u, ng th y giúp h t lòng giùm cho, th y ã ch u giúp cho anh r i, mà th y còn c i anhhay sao mà anh s - Tr ng-Xuân th y v y m i nói r ng: Thôi, th y mu n h i u chi th y h i . -Tâm v n thu c hút r i h i r ng: - Tôi thi t h t tình v i th y. Xin th y c ng thi t v i tôi, thì vi c m i xong ng. Th y có bà con v i cô n hay không? - Bà con. - Bà con xa hay là g n? - Bà Ph ó là dì ru t c a tôi. - , t i bà con g n quá, th y v i cô n lân-la v i nhau th ng nên m i gây cu c gió tr ng c ph i không? Mà hai ng i t tình v i nhau ây t i th y hay t i cô gây tr c? - Th y h i t i vi c ó thì k quá. Th y làm nh tra án v y sao ng. - Tôi ã giao v i th y ph i nói thi t h t cho tôi nghe. Th y không mu n nói, th y i bi u tôi h i thì ph i h i ch . Th y l y bà con có ch a r i th y s x u, th y y tôi nôm giùm, mà th y còn mu n gi u v i tôi n a thì thôi, th y ki m ai th y ki m, tôi không thèm giúp cho th y âu. Tr ng-Xuân gi n m t, mà s ch ng c thì b i s , nên d n lòng mà nói r ng: 43
    • nh m ng 44 www.hobieuchanh.com - Thôi th y ng phi n, th y mu n h i thì h i i. Vi c n y t i tôi gây ra b i vì cô còn nh d i, nghe l i tôi d -d , nên m i h nh v y. - Ph i. D u th y không nói tôi c ng bi t t i th y. Mà bây gi vi c b r i, v y ch tình th y v i cô n còn yêu m n nhau nh x a, hay là hai ng i bi t l i, quy t n-n n ch a c i, không còn dám tính vi c qu y n a? - Tôi v i cô n u là b n a tình. Cái kh i tình c a hai a tôi d u xu ng d ài ng ch a tan c. Chúng tôi ã nguy n ng sanh ng t v i nhau, d u ki p y ch ng ng v y duyên thì ki p sau t tái sanh ng sum-hi p. - Th y nói ti ng a tình ó, tôi e không ng nh m ngh a cho l m. Có l là a tình d thì ph i, b i vì n u th y v i cô n thi t là khách a tình thì d u l a lòng có l ng l y cho l m i n a c ng không n n i làm qu y nh v y; mà ví nh có l m l i r i, thì ph i vì tình mà ch t v i tình m i ph i, ch có âu yêu nhau mà l i làm nh c cho nhau, mà g i r ng a tình? - Hai a tôi yêu nhau, l a lòng l ng l y d n không c thì là a tình ch gì. y ch theo th y thì th nào m i g i là a tình? - Không l tôi ây dám d y th y, nh ng mà theo ý tôi thì khác a tình ch ng h làm nh th y v i cô n âu. - V y ch làm sao? - Ng i mà nuôi cái tình cao-th ng, h g p ng i tâm- u ý-hi p, ng khí ng tình, th y m t mà bâng-khuâng, v ng tin s u não, thì t nhiên ph i lo li u ng tr m n m k t tóc, cá n c ph nguy n. Ví nh vì c n duyên tr c tr , hay là vì danh ngh a bu c ràng, ph i ôm lòng s u, k than bên b c, ng i khóc bên nam, u ph i ch t thì ch t c ng vui, thà ch t mà tình c cao, h n là s ng mà tình thêm kh . Ch x ng là khách a tình mà g p ai yêu n y, nay t ng-t ng i y, mai th th t v i ng i khác, không k gì là danh, không bi t âu là ngh a, mi n ph cái tình d c c a mình cho c thì thôi, nh ng ng i nuôi cái tình th p-th i nh v y không c phép x ng là khách a tình ng. Tr ng-Xuân nghe K -Tâm lu n ch tình dông dài không hi u chi h t, ý mu ntính ph t vi c c a mình cho r i, nên tay gãi c , mi ng nói r ng: - Thôi, vi c i không h i nào mà lu n, sau r nh-rang r i mình s cãi nhau ch i. Bây gi th y ch u c i con em tôi, v y thì ph i tính v i nhau coi ch ng nào i nói, r i b a nào c i. - Khoan. cho tôi h i thêm ít l i n a. Th y nói th y v i cô n còn ng yêu nhau l m ph i không? - . - N u v y thì d u tôi c i r i, thì th y c ng c qua l i hoài hay sao? 44
    • nh m ng 45 www.hobieuchanh.com - Ch sao. - Vi c y t i ý th y, không can-h n tôi. Nh ng mà tôi ngh n u tôi x ng v i thiên-h r ng tôi là ch ng cô n , mà th y còn làm nh v y hoài thì tôi b t-bu c y-rà m i ph i, ch l ng thinh thì thiên-h c i chê tôi ch u sao ng. - D u tôi có qua l i thì c ng núp lén, ch dám cho ai bi t mà th y ng i. - Quân n tr m rình mò ban êm mà ng i ta còn hay thay, hu ng chi gian-dâm làm sao mà gi u ng i ta cho ng. - Vi c y th y tôi lo. N u tôi d i tôi d y l u ra thì tôi mang x u, không can chi n th y mà s . - a! Tôi là ch ng cô n , tôi c ng mang x u v y ch . Thôi, tôi giao v i th y nh y; th y làm sao t ý th y, mà h th y s th t chúng hay thì tôi i, ch tôi không n a a. - c, th y giao nh v y c l m. Th y còn giao u nào n a hay là thôi? - H t r i. Xin th y cho tôi h i l i cho ch c m t u n y: tôi ph i h t lòng mà g t thiên-h ng cho h ng nghi ph i không? - Ph i. - V y thì xin th y nh coi ngày nào tôi i nói r i ngày nào c i. Tôi xin t tr c cho th y r ng tôi không có cha m bà con nào h t, b i v y c i h i gì c ng m t mình tôi mà thôi, ch không ai i h . - Không h i gì, tôi c y ng i ta i giùm cho c ng ng. -Th nãy gi ng i nghe hai àng tính v i nhau, không thèm nói chi h t, nch ng th y bàn t i vi c c i h i m i xen vô mà nói r ng Bây gi ph i c y ng i làmmai-dong ng d t n nhà làm b coi r i m i nói mà c i ch Tr ng-Xuân áp r ng: Bây gi bi t ai âu mà c y làm mai Thôi, em ch u phi n làm mai-dong giùm chútnhé . T -Th g t u nói: Làm thì làm. N y, mà th y ây không có áo qu n m i, v yanh ph i a li n cho th y, t m t cái kh n en, may m t c p áo lót, m t cái qu n nhi u,mua m t ôi giày m i, và ít b mát, ch i nói con bà Ph mà y-ph c lang-thang thìcoi sao ng . Tr ng-Xuân g t u nói r ng: Ph i. Ph i l m, vi c ó r i qua li u, em nglo . ng h gõ 2 gi . T -Th l t t thay áo ng i d y h c, Tr ng-Xuân th y T -Th vô bu ng li n ch y theo, r i v vai và c i mà nói r ng: y em, may quá há?Th ng cha coi b k -c c, mà v n nói nghe thông. Qua t ng ph i t n n n m b y ngàn,nên qua ã n c p ti n gi u s n r i, té ra nó nói nh v y thì mình kh i t n hao gì h T -Th làm m t nghiêm ch nh mà áp r ng: Có nh tôi ánh o l m, nên th y m i ch u ó. Vi c n y h xong r i anh ng quên n tôi . Tr ng-Xuân c i mà áp r ng: Em 45
    • nh m ng 46 www.hobieuchanh.comlo-l ng giùm cho qua, làm sao mà qua dám quên . Tr ng-Xuân li n m b p-ph i l yra m t x p gi y b c a cho T -Th và nói r ng: - N y, em l y ti n n y r i làm n mua s m áo qu n, giày v giùm cho th y y nghé. - Anh a bao nhiêu ây? - N m ch c. - Tr i i! N m ch c mà mua sao cho . M t c p áo lót bây gi h t hai m il m ba ch c ng r i. - V y ch ph i a bao nhiêu m i ? - T i ý anh ch ai bi t âu mà nói. Song tôi ngh ng i ta không thèm òi ti n thì mình ph i s m áo qu n coi cho c. Ch ng i ta t -t mà mình b n s n thì k quá. Tr ng-Xuân nghe nói nh v y m i l y thêm 50 n a mà a cho T -Th . R i haing i d t nhau i ra ngoài tr c, bàn tính v i K -Tâm, Tr ng-Xuân ghé nhà nóitr c cho bà Ph hay, r i b a nào, áo qu n may xong r i, thì T -Th d t K -Tâm n coi t cô hai Tuy t. H i coi xong r i thì nh ngày c i li n, ng trong m t tháng cho i, Tr ng-Xuân l i h a r ng anh ta s qua th ng th ng ng mà s p t m i vi c choan bài. -Th t may áo qu n và mua kh n, giày h t 60 ng. Ch ng các vi c xong r ianh ta vô nhà bà Ph mà xin cho K -Tâm n coi. B i Tr ng-Xuân ã có nói tr c r i,nên bà Ph ni m-n , nh qua ngày sau cho K -Tâm n nhà. êm y bà Ph nói cho n-Tuy t bi t tr c r ng ngày mai s có ch ng n coi và d n ph i n m c cho g n gh ,nh t là ng có khóc lóc, b i vì K -Tâm giao u y g t l m. Y n-Tuy t nghe nóich ng i coi thì h -th n nên ng i khóc hoài: bà Ph d t b n l m, cô ta s m bu n, nên c ch ng ã ph i v ng l i, b i v y qua ngày sau T -Th d t K -Tâm vô coi thì Y n-Tuy t b c ra chào h i nh th ng, ch ng khóc mà c ng ch ng bu n chi h t. K -Tâm n c àng-hoàng ng i coi nghiêm ch nh l m, c ngó bà Ph r i chúm-chím c i hoài; n n i Y n-Tuy t ra chào anh ta c ng không thèm li c m t. Bà Ph ng i nói chuy n v i T -Th m t h i r i h i K -Tâm r ng: - Tôi nghe th y giáo nói th y m -côi thì tôi th ng quá, v y bây gi th y làm vi c âu? - Th a, tôi làm bên M . - Th y làm vi c mà khá hay không? - Th a, làm n v y thôi, ch có âu mà khá ng. 46
    • nh m ng 47 www.hobieuchanh.com - , i n y v t gì c ng m c h t th y, m y th y làm vi c lãnh l ng b ti n nhà, ti n ch rút h t. Tôi coi bây gi buôn bán ho c là làm ru ng có l khá h n. - D , tôi c ng bi t nh v y, ng t vì buôn bán ph i có v n, làm ru ng ph i có t, ph n tôi nghèo-nàn côi-cút, v n không có, mà ru ng c ng không, b i v y tôi i ra c m cây vi t ki m n, ch có ph i tôi ham làm vi c ó âu. - Ch ng gi u th y làm gì. Tôi có m t chút con gái tôi c ng nó l m. Tôi th y m y ng i có h c thì tôi th ng, ng t m y ng h có ch trong mình thì c làm th y thông th y ký, r i nay xách i x n y, mai d i i x khác hoài, n u g con cho y ng thì h i nào mà th m con. B i tôi s nh v y nên tôi m i tính b t r , ng v ch ng nó h -h v i tôi cho vui. -Tâm nghe nói thì c i mà không tr l i. T -Th m i ti p mà nói r ng: Th abà, bà tính nh v y thì ph i l m ch , Bà có m t mình cô hai, mà ru ng v n có, cònthi u v t gì n a âu. N u bà g cô hai cho nhà giàu thì t nhiên cô ph i theo ch ng. Chi ng bà ki m ng i côi-cúc mà g ng h ây tr c là nuôi-d ng bà trong c n m nh, sau n a h coi v n coi ru ng cho bà kh i nh c lòng Bà Ph nghe T -Th m h i bà thích l m. T -Th v i K -Tâm ng i ch i h n m tgi r i m i t giã mà v . Chi u b a y Tr ng-Xuân qua r i d t T -Th tr vô nhà bàPh mà nh ngày c i, T -Th ch u lãnh c y b n Th y-giáo i h giùm, còn mâm tr uthì cho àng gái xây, chàng r v i h i t i hi p t i nhà bà Ph r i chi u ãi ti c chkhông r c dâu. Các vi c s p t xong r i, ch ng v d c ng T -Th m i nói v i Tr ng-Xuân ng: y anh, anh ph i a vài ba tr m ng b c ng tôi lo ám c i m i c ch .Tuy là h àng trai mình kh i ãi n, h gom l i nhà tôi r i i luôn vô nhà bà Ph , nh ngmà tôi ph i lo m n xe c i r c ng i ta, ch ng v nhà c ng ph i s m r u trà mà ãing i ta ch , l nào h ng i nói chuy n dã hay sao . Tr ng-Xuân tuy bi t T -Th mu n ki m chuy n mà òi ti n, b i vì r c hch ng n m b y cái xe, v ãi ch ng hai ba ve r u mà t n hao gì t i vài ba tr m, songngh lúc n y mình ang c n anh ta giúp giùm ng xong vi c, n u mình b n-s n s anh tagi n b xu i r i b i ho i vi c l n i, nên m b p-ph i l y 200 ng b c a cho T -Th ,ch không dám cãi l n a. Sáng b a sau bà Ph ng ng i mà tính coi ám c i ph i m i ai, ph i t cQu ng- ông hay là n u Vi t-nam mà ãi, ph i may thêm cho con áo gì qu n gì, cónên s m mùng m n hay không, b ng th y ba cái xe kéo ng ng ngay tr c nhà, r i cô ba ng b c vô, l i có d t theo m t ng i àn-bà ch ng 45 tu i, tuy n m c t m th ng,mà b -t ch phong l u l m, v i m t ng i tr c ch ng 22, 23 tu i, m t mày tr ng tr o, i ng khoan-thai, y-ph c oan-trang, nón tr ng, giày vàng, qu n tích-so, áo n xám. BàPh b c ra chào h i r i m i h t vô nhà. 47
    • nh m ng 48 www.hobieuchanh.com Cô ba H ng h i th m l ng-x ng, ng i àn bà i theo ó thì ng i n tr u khôngnói chi h t, còn th y n thì ch m-b m ngó bà Ph , lâu lâu l i li c ngó vào c a bu ng m tcái. Bà Ph h i cô ba H ng r ng: - Cô ây c ng trên Sài Gòn hay là âu? - Ch H i- ng ây trên Ch L n. - Cô xu ng d i này ch i hay là i có vi c chi? - Ng i àn-bà y nghe bà Ph h i nh v y thì áp r ng: m bà, thu nay tôi không bi t Tân-An. Cô ba cô r i ch i, tôi nh n lúc này r nh-rang, l i có th ng nh tôi i h c ngoài Hà-n i, có b nh nó xin phép v m t tháng, nên tôi d t nó i xu ng d i n y m t l n cho bi t. Ch Tân-An bu n quá! Buôn bán coi c ng lôi thôi . Cô ba H ng ng d y quào bà Ph r i b c vô c a bu ng. Bà Ph h i ý i theo.Hai ng i ra ng t i c a sau r i cô ba H ng m i nói nh v i bà Ph r ng: y ch , cô ó là v H i- ng B ch trên Ch L n. Còn th y ó là con u lòng c a cô a. Th y c tr ng Cao- ng S -ph m ngoài Hà-n i, còn có m t n m n a thì thi l y b ng-c p ilàm c-h c. Th y H i- ng có bà con v i tôi, nhà giàu có l n, mà có ph c nên sanhcon h c gi i n a. Tôi th y th y em ó nhu-mì, mà l i b x ng v i con hai ây quá, nêntôi lãnh làm mai, tôi d t xu ng ây ng coi nó ó a. V y ch bi u con hai nó s a-so n i ra chào ng i ta ng cho h th y nó m t chút. Con hai i âu mà nãy gi tôi khôngth y nó v y ch Bà Ph áp r ng: Nó mình nên n m trong bu ng . Cô ba H ng bi u kêu nó y thay áo qu n, mau i ra chào khách ng ng i ta i v cho k p xe. Bà Ph ngng -ng n không bi t sao mà nói c. Cô ba H ng th y nh v y l i c thêm r ng: Ch ng có lo mà. H cho th y coi m t m t chút r i v tôi c ri t th y thì th y ch u,ch không khó gì âu. Bà Ph ng d -d m t h i r i coi b suy ngh lung l m. Cô ba H ng thúc ri t bà i nói r ng: - Cho coi không c âu cô à! - Sao v y? - Tôi ã h a g nó r i. - G cho ai âu? Sao tôi không hay? - Tôi g nó cho m t th y thông làm vi c bên M . - Con c a ai âu v y? - Con c a m t ông C d i R ch-Giá. - Th y ó làm vi c gì? 48
    • nh m ng 49 www.hobieuchanh.com - Làm vi c Tòa. - H , b t nh n d không! Ch g h i nào ó v y? - T x a n rày; còn ít ngày n a c i a. - Sao hôm g n T t, chi i Sài Gòn ghé th m tôi, tôi không nghe ch nói? - , lúc ó ch a g . n T t r i tôi m i g . - Ch báo h i, làm tôi i th t công! - Cô có lòng th ng cháu, thi t tôi cám n quá. Ng t tôi g r i, bi t li u sao c bây gi . Cô ba H ng ng ng m ngh m t h i r i h i r ng: - Ch này ng i ta ã giàu mà l i h c gi i. Ch không ch u, thi t là u ng l m. H ch g thì ch ng m t n m n a con hai nó c làm bà c, sang tr ng bi t ch ng nào. N y ch , không bi t ch ki m th h i ch ó ng g ch n y c hay không ch ? Mình nói con nh nó chê xa nên không ng, h i c a bao nhiêu mình tr l i cho h , có h i chi âu mà h r y. Mà con mình nó không ch u, ai ép nó cho ng. Ph i a ch . Tính coi xong l m. Ch coi th ng nh n y t ng- o coi c quá ph i không? Bà Ph ng suy ngh hoài. Cách m t h i bà l c u th ra mà áp r ng: Không c âu cô. Tôi h a g ã nh ngày c i r i, bây gi h i sao c. Thi t tôi c ng ti c m. Mà tr i khi n th y n y không có duyên n v i con hai tôi, nên th y m i n tr , v ythì mình không nên cãi tr i. Cô ba H ng làm m t bu n r i b i ra nhà tr c. Cô ng i nói chuy n l -là v i bàPh ch ng n a gi ng h r i t giã d t cô H i- ng B ch v i th y n lên xe mà v . BàPh a khách ra kh i c a r i tr vô n m dàu-dàu, trong trí th m ngh n u con mình nó ng có h , thì mình g ch n y x ng áng bi t ch ng nào. Ng i ta ã giàu, mà con ng i ta n h c ã g n thành thân r i, sui ã x ng sui,mà r l i áng r , ngh thi t t c bi t ch ng nào. ã bi t bây gi mình bi u àng kia lui t thì không khó gì, ng t con mình nó nh v y mình âu dám g ch n y. h ! Khôngbi t t i sao mà vô ph c l m v y! nh ngày c i r i, thì Tr ng-Xuân c nói g t v r ng i vi ng các làng ng c y ng-ch c t i ngày tuy n c h b th m c mình, r i lén qua Tân-An hoài. L n nàoqua c ng ghé nhà bà Ph , có ý mu n giáp m t Y n-Tuy t ng d n-dò ít l i, mà Y n-Tuy t h th y Tr ng-Xuân thì rút vô bu ng, không ch u cho Tr ng-Xuân th y m t. Bà Ph bi u Tr ng-Xuân ph i rao trong nh t-trình ng cho L c-Châu hay s bà con l y ch ng, làm nh v y cho r ràng, l i sau kh i ng i ta d -ngh . Tr ng-Xuân ng l i ghé c y T -Th làm giùm vi c ó và c y vi t luôn m t bài ích-cua ng b a 49
    • nh m ng 50 www.hobieuchanh.comti c ám c i mà c n a. T -Th òi thêm 50 ng. Tr ng-Xuân a li n, không dámcãi. Còn ch ng m t tu n n a t i ngày c i, thì th y ba t nh t-báo Sài Gòn có ng -tin nh v y: n-quán m i ti p c h ng-thi p báo tin r ng th y Lý-k -Tâm, Thông-ngôn t i -tho, là tr ng-t c a ông Lý-k -Thành, nguyên H ng-c R ch-giá, s k t duyêncùng cô Phan-y n-Tuy t là ái-n c a bà Ph Phan-h u-Ti n Tân-An. Ngày hi p c n nh là ngày 31 Avril 192.. n-quán c u chúc cho Lý-Phan hai h h o-hi p tr m n m, c m-s t hòa hai,miêng miêng qua p. Bà Ph m n Tr ng-Xuân g i thi p m i bà con xa g n cùng nh ng ng i quen t th y. Bà l i d n-d p nhà c a àng-hoàng, m n thêm gh bàn ng có ch hai hng i cho . -Tâm th y nh t-trình báo tin ám c i thì trong b ng lo th m, s ch n haymình c i con gái bà Ph áp l i òi ti n thì bi t l y chi mà tr . X a nay mình nghèo nên ch i m ng mà tr , ch ngày nay mình c i v giàu sang chi cho kh i h òi, n umình không tr ch c h làm nh c mình, mà h mình b nh c thì m con bà Ph c ngkhông t t gì ó. K -Tâm t vi c cho T -Th nghe. T -Th ch y vô nói l i v i bà Ph thìbà Ph bu n th m, song vi c ã n n c n y bà không còn d -d n a c, nên bà nói ng: Không h i gì, n u h không ngh h n ây h òi thì tôi ra ti n mà tr cho h ,không sao âu mà s . Tuy v y xin th y giáo làm n nói v i th y, n ch ng n m b y tr mthì tôi tr c, ch nhi u quá tôi lo không kham . -Th v nói l i v i K -Tâm thì K -Tâm c i mà nói r ng: Trong ý bà Ph ng tôi bày chuy n mà gi t ti n c a bà hay sao? N u tôi có nh v y thì hôm n tôi òi ôi ba ngàn, c n gì mà ph i m u s cho nh c trí. Xin anh nói giùm l i cho bà bi t r ngtôi lo tr c ó là lo gi giùm danh-giá cho bà, ch ph n tôi thì tôi không c n gì âu. Nh có òi n , bà không tr c ng c, còn n u bà có tr thì bà gi gi y t ng sau bà òi i tôi, không thi t h i gì bà ó mà bà lo. 50
    • nh m ng 51 www.hobieuchanh.com (8) B a c i, K -Tâm m c áo r ng, b ng qu , ng i xe i v i T -Th và b n th y giáomà vô nhà bà Ph . Trong nhà bà Ph ch ng d n r c-h , khách kh a ông gi y-gi y, cóth y Cai-t ng T ng và v ch ng Tr ng-Xuân m t. K -Tâm làm l t ng và l y v cùng bà con thân t c r i m i ra áo r ng mà ãi khách. y n m nay K -Tâm nghèo nàn không thèm s a-so n y-ph c, nên coi lam-lkhông b ng ai. Nay m c áo lót, i giày m i, b t kh n en, b n qu n nhi u, b t ng khôingô, m t mày sáng r , coi thi t là p trai l m, b i v y bà con h hàng ai th y c ng khenth m. Tr ng-Xuân th y khách u ng r u khai v r i, h i d n bàn mà t ti c. Kháchng i d ti c k h n 30 ng i, Tr ng-Xuân v i K -Tâm c ng ng i chung v i khách. Mãn ti c r i, ch ng u ng r u sam-banh T -Th m i ng d y c m t bài ích- 6cua nh v y: Các ông, Tôi là ng i tài s h c si n l i ch a t ng quen ng nói chuy n gi a ti c ôngng i, l thì tôi ph i ng m mi ng ng i nghe, ch không nên n c a l ban mà múa búa.Nh ng mà hôm nay chúng ta n d ti c n y là ti c bày ra ng vui m ng cu c thànhhôn c a Lý-Phan hai h , l i tôi v i tân-lang là th y thông K -Tâm ây, v n là b n ngsong, v y tôi xin các ông vui lòng cho phép tôi th th mà t ôi l i, tr c là chung vuicùng bà l n, sau n a chúc m ng cho ôi b n m i. th a, sách có câu r ng: Minh-quân l ng-t tao phùng d , tài-t giai-nhân tng nan . Cô hai là con bà l n ây, s c tài t t chúng, mà l i công dung ngôn h nh v ntoàn, lúc cô còn u-th i h c thì th y b n th y u yêu, m y n m nay cô v nhà thìngày êm lo nuôi d ng m già, hôm s m c b n bè cùng kim ch . Cô có s c mà l i cótài, có c l i có h nh, có nh n mà l i có hi u, ng i d ng y há ch ng ph i là giai-nhân hay sao? Còn th y tân-lang, tuy lúc th y h c g n t t-nghi p, r i gia- ình tao bi n, khi ncho th y tr c tr b c thang mây, nh ng mà th y là ng i l ng l n, chí khí cao, b i y gi a phong ba th y b n chí v ng lòng, tánh inh s t càng trui n ng càng thêm c ngch c, ng i d ng y há ch ng ph i là b c tài-t hay sao? nh n ã nói: Tài-t gai-nhân t ng nan hôm nay th y thông là tài-t , cô hailà giai-nh n, mà bà Nguy t l i se dây, ông T l i xô b c, khi n cho nam b c v y- oàn,ph ng-loan k t cánh, y là m t d p r t may-m n cho Lý-Phan hai h bi t ch ng nào. V yxin các ông cho phép tôi thay m t l ng b ng quí t c hai bên mà c u chúc cho v ch ng i tr m n m m- m gia- ình, r i tr sanh nh ng con r ng cháu ph ng .6 (ti ng Pháp) discours 51
    • nh m ng 52 www.hobieuchanh.com -Th c d t l i thì c ti c u v tay l p-b p. Bà Ph ng i c v i khách àn-bàbên b ván ngang ó, nghe bài ích-cua c a T -Th thì bà m ng h t s c, mà ch ng th ykhách v tay khen ng i bà l i càng ph i ph i trong lòng, nên bà ã không bi t h th m,mà l i còn c i ng n-ngo n n a. Ai n y u ngó chàng r , có ý trông tr l i ng coi ng- m o nh v y mà v n nói th nào. K -Tâm nghe T -Th khen ng i Y n-Tuy t thìtrong b ng t c c i th m, ngh vì nh n tình m l nh vô th ng, ng i giàu sang d u có cho m y i n a thiên-h c ng khen, còn ng i nghèo hèn d u khôn khéo cho m y i a thiên-h c ng chê là d i. Ban u anh ta khinh-b T -Th là dua b , nh ng màanh ta ngh l i r ng mình ã h a l lãnh làm gi d i v i ng i ta, ch làm trái sao c.Thu nay mình gi lòng thanh b ch thì gi luôn i, ai bi u ch u làm gi d i mà bây gi i d c-d c. Mà bây gi tr l i mình ph i nói th nào? Thu nay mình bi t thiên-h b y- nên mình xa lánh th t c thì ph i quá, sao l i nh y vô vòng làm gì cho khó d nh v y, -Tâm ng i ng m ngh mu n nín luôn, ng t khách d ti c h ngó quá anh ta nh t-nh tnên b t c d ph i ng d y nói nh v y: Các ông có lòng hu c n chung vui cùng nh c-m u tôi, mà các ông l i còn làphái th y giáo là b n ng-song c a tôi c a tôi ng thay m t cho các ông mà x ng t ngtài chí c a tôi n a, thì tôi l y làm c m ngh a vô cùng. L thì tôi ph i t ít l i tr c là tcác ông, sau n a bày tâm- các ông trông i. Nh ng tôi h ph n tôi tri ý không hi pthói i, mà tài tình c ng ch ng b ng chúng b n, d u tôi có t ra s ch ng áng làm vuicho các ông. V y tôi ng a xin các ông mi n ch p tôi khuyên m i các ông u ng c n ly u này mà m ng cho nh c-m u tôi .. -Tâm nói t i ó r i ng p ng ng, ai n y t ng là còn nói n a, ch ng dè anh tacúi u r i ng i xu ng nên khách ch ng-h ng h t m t chút r i m i v tay. Ti c mãn, khách cáo t mà v l n l n, n t i th y Cai T ng v i v ch ngTr ng-Xuân c ng v . Tôi-t trong nhà d n-d p xong r i h t, ch ng óng c a i ng thìbà Ph kêu con mà nói l n r ng: Hai i, sao con không d mùng ng th ng hai nó ng ?Ngày nay b khách-kh a nó m t, d n-d p cho nó ngh cho s m. Bà Ph nói nh v y ngcho tôi t trong nhà nghe, song Y n-Tuy t thì c trong bu ng, còn K -Tâm thì n mngoài ván tr c, không ai th y m t ai h t. Cách vài ngày bà Ph ti p c m t b c th c a cô ba H ng nói nh v y: Sài Gòn, le 1er Avril 192... Kính g i l i th m ch Ph và c u chúc cho cháu c v n s nh ý. Tôi có ti p ng thi p c a ch m i ám c i cho cháu, nhân vì tôi b n vi c nhàkhông n mà chung vui v i ch c, thi t tôi l i v i ch nhi u l m. V y xin ch r nglòng mi n ch p. Tôi có h i th m thì ng i ta nói ch g cháu cho ch ó thu c nhà giàu có sangtr ng h n con th y H i- ng B ch tôi d t xu ng hôm n b i ph n, c v y thì tôi c ng 52
    • nh m ng 53 www.hobieuchanh.com ng giùm cho ch và tôi c u chúc con hai có con cho mau ng ch có cháu ngo i mà ng m. Nay kính th Madame Ba H ng Bà Ph c b c th c a cô ba H ng, bà c i c l i hoài, không bi t cô n nóinh v y là thi t tình, hay là cô ã th u rõ vi c riêng c a Y n-Tuy t nên ki m l i khéokhôn mà bao-bi m. Bà n ng không c, c n m tính m u n y k n ng mà b tmi ng th -gian, bà mu n i lo cho K -Tâm vô làm vi c nhà n c ng cho thiên-h kh ikhinh d , ng t h K -Tâm i làm vi c thì ph i d t v theo, còn nh có v nhà thì lâulâu nó ph i n th m m t l n, mà Y n-Tuy t không ch u th y m t ch ng thì làm sao cho c. -Tâm c i v ch ng n a tháng thì Tr ng-Xuân c c c làm Cai-t ng.Anh ta qua th m bà Ph tr c là báo tin lành cho dì hay, sau n a d coi K -Tâm v i n-Tuy t c x v i nhau th nào. Bà Ph thu t chuy n Y n-Tuy t không ch u th y m t -Tâm, ng riêng mà n c ng riêng, thì Tr ng-Xuân m ng th m, ch c r ng Y n-Tuy tvì th ng t ng mình nên không ch u th t ti t v i ng i khác. Bà Ph l i trao b c th a cô ba H ng cho Tr ng-Xuân xem r i nói r ng: m nay dì c b c th y thì dìbu n l m. Dì ch c là cô ba H ng bi t vi c c a mình nên cô nh o-báng, v y cháu ph itính coi có k chi mà làm cho K -Tâm có ch n ch làm ng h ng khinh-b , thì dì i yên tâm . Tr ng-Xuân ng i suy ngh m t h i r i tính v i bà Ph anh ta xu t m t muôn ng b c v n và kêu anh em hùn thêm m t muôn ng n a ng l p m t ti m mua lúa t ich Tân-An r i cho K -Tâm ng làm T ng-lý, làm nh v y bà Ph kh i b ng i tachê c i ki m r nghèo, còn K -Tâm kh i i xa, mà m c ngoài ti m nên không g n g i n-Tuy t ng. Bà Ph nghe tính nh v y thì bà l y làm vui lòng, nên khuyên Tr ng-Xuân ph i lo tán thành vi c y cho mau. Tr ng-Xuân lâu nay gi u v dành ti n riêng c 5 ngàn ng, anh ta i qua -Tho vay thêm 5 ngàn n a và r anh em hùn thêm 10 ngàn c ng là 2 muôn, m i m n5 c n ph t i Tân-An mà làm ti m lúa r i cho K -Tâm ng làm T ng-lý. ngày K -Tâm ra coi ti m lúa thì m c lo buôn bán nên ít hay v nhà bà Ph . Tuy y mà h b a nào anh ta v th m thì làm nh chàng r thi t, r y th ng Qu i sao khôngcoi s a chu ng b câu, h i chín H u sao không lo hái tr u, anh ta khoát n t om-sòm, d n u n y, d p ch n , duy có m t u là không thèm th y m t Y n-Tuy t. Có m t ngày kia, Y n-Tuy t ng ng i l t rau d i nhà b p. K -Tâm th y th ngQu i ng leo b d a, anh ta m i l n ra ng coi. Anh ta li c th y Y n-Tuy t li n day t ch khác không thèm ngó. Y n-Tuy t th y anh ta thì h -th n nên c ng l t- t i l i a vách mà núp. Nhà b p óng vách ván nên tr ng tr i, trong dòm m y l thì th yngoài t rõ l m. Y n-Tuy t ng trong lén dòm ra thì th y K -Tâm b ng àng-hoàng, 53
    • nh m ng 54 www.hobieuchanh.com t mày nghiêm chánh ch không ph i lau-chau vút-v t nh Tr ng-Xuân v y. Cô tadòm r i h ng i mu n day m t ch khác, mà h day ch khác r i l i mu n day tr l idòm n a, b i v y cô ta núp mà dòm cho n ch ng K -Tâm tr vô nhà cô m i thôi. êm y cô ta so sánh K -Tâm v i Tr ng-Xuân, cô ta suy ngh K -Tâm tuy nghèomà t ng m o nh v y thì h n Tr ng-Xuân b i ph n. R i cô ta l i ngh r ng n uTr ng-Xuân là ch , thì th ng cha này c ng ch ng nên thân gì, b i vì n u nó là ng ibi t liêm-s , tr ng ph m-giá l i có l nào nó ch u lãnh vai tu ng nh nhu c nh v y. i!Th àn-ông th i nay k vì danh ng i vì l i, h có bi t danh-giá là gì mà suy ngh choth t công. Nay mình bi t tâm tánh c a h thì ã tr r i, ngh thi t t c quá. a n trong nhà có ám k c m cho quan Ph . Bà Ph bi u K -Tâm g i th m iTr ng-Xuân và d n m i luôn T -Th n a. Y n-Tuy t m t là vì nghe có ti ng Tr ng-Xuân thì gi n, hai là vì s th y m t K -Tâm thì h ng i, nên rút d i nhà b p ph v ich chín H u n u n ng, không ch u lên nhà trên. n ch ng cúng, Tr ng-Xuân h i sao n-Tuy t không ra l y, thì bà Ph nói r ng: Con ó nó có nghén, nó m c c nên khôngch u ra . Tr ng-Xuân nói t nhiên r ng: Chà! Mau có d há? N u v y thì n i n m naydì có cháu ngo i r . K -Tâm th y Tr ng-Xuân nói h n-hòi, không b -ng chút nào t thì trong b ng ghét l m, song anh ta ã nhàm th y th tình gi -d i nên ng i chúm-chím c i, không l mòi ghét ra cho ai bi t. Cúng r i d n c trên bàn, K -Tâm, Tr ng-Xuân v i T -Th ng i l i n u ng.Tr ng-Xuân u ng vài ly c -nhác, thì ngà-ngà nói chuy n om-sòm, nh t là anh khoekhoang v s mình m i c c Cai-t ng l m. T -Th nói lùa theo r ng: - Tôi nghe anh t c thì tôi không m ng chi h t, b i vì tôi ã bi t tr c có ai mà giành v i anh cho ang. Anh ã h c gi i mà l i giàu có h n ng i ta h t, nh anh v y làm Cai-t ng m i x ng áng, ch h lôi-thôi quá làm t ng làm téo gì. - Ý tôi mu n làm ch c gì n a kìa, ch làm T ng mà sang tr ng bao nhiêu. Ng t ông gia tôi mu n nh v y, tôi ph i chi u theo ông, ch tôi có ham làm mà chi âu. - Anh c r i anh nói nh v y, ch i n y có ch c nào mà sang tr ng h n ch c Cai-t ng. Mình làm ch c T ng có l ng b ng, mà kh i b i. Mình l i g n-g i i dân h n các ông Qu n h t th y, ngh coi có ph i là s ng hay không? - Chú m y t ng tôi ham ti n ng i ta nên ra tranh ch c T ng ây hay sao? Tôi làm ng v ch i v y ch ph i tôi c n ti n b c ai âu. - Anh nói v y mà n u dân nó em ti n lo cho anh, anh l y không nè? - Không ph i tôi nói tôi gi thanh liêm, h em ti n h cho, mình d i gì mà không y. -Tâm ng i l ng thinh mà nghe, trong trí th m tính không thèm cãi l chi h t, b ivì chí h ng c a hai ng i nay không gi ng mình, n u nói cho ra l thì ph i mích lòng, 54
    • nh m ng 55 www.hobieuchanh.comch không ích gì, b i ví d u mình nói ph i cho m y h c ng không thèm nghe, song anhta nghe Tr ng-Xuân nói nhi u ti ng trái tai quá, d n không c, nên buông a mà nói ng: - Nh ng l i hai anh ngh lu n nãy gi , n u em ra mà thu t l i cho thiên-h nghe thì ai c ng u khen ph i. B i vì ch ch h ng c a ng i i nay u v y h t th y. Thi t tôi không dám nói, hai anh nói sái, nh ng mà theo ý riêng c a tôi thì ng i i nay h hi u ngh a hai ti ng sang tr ng l m không bi t ch ng nào. Tôi i th hai anh v y ch sang là gì? - c ng i ta kính tr ng thì là sang ch gì. - Ph i. Nh ng mà mu n cho ng i ta kính tr ng thì ph i làm sao? - Ph i làm quan l n, ph i có ti n nhi u thì ng i ta kính tr ng ch sao. - T l m! T l m! V y mà thu nay tôi t ng ng i nhân t c h nh, ng i có chí l n trí sâu thì thiên-h kính tr ng ch ! -Tâm nói t i ó r i rùn vai l c u không thèm nói n a. Cách m t h i anh ta l i i Tr ng-Xuân r ng: - H i nãy anh nói r ng: em ti n h cho, mình d i gì mà không l y. Anh là ng i giàu l n, mà anh l i làm ch c Cai-t ng, ngh a là dân m y làng trong t ng u ph i d i quy n c a anh h t th y, anh thi u ti n n hay sao mà h em h cho anh còn l y n a? L i anh h mình thò tay mà l y ti n c a k b d i là k ngu d i nghèo hèn h n anh, v y anh không h hay sao? - Nói nh d ng v y thì ai thèm làm làng làm t ng. Tr i ã bi u h k d i nuôi ng i khôn, nó có vi c n c u l y mình mà d ng ti n thì mình l y có h i gì. u mình làm b thanh liêm, nó cho ng i khác n c ng v y. - Tr i i! V y mà thu nay tôi t ng ng i khôn d y k d y, ng i trên giúp k i n a ch ! -Tâm ch t l i l c u r i ng d y b i ra ngoài sân. Y n-Tuy t n m trongphòng lóng tai nghe K -Tâm cãi l v i Tr ng-Xuân thì cô ta t c c i th m, t c r ngmình không có th ch y ra mà phân ph i qu y c. t ngày khác Tr ng-Xuân qua th m dì, tình c l i g p K -Tâm ngoài ti m ng v ó. Bà Ph ngh nh Tr ng-Xuân lo li u nên vi c nhà yên- n, ch ng còn chicho bà mang ti ng chê c i, l i c ng nh K -Tâm thi t tình nên chuy n gi d i màkhông ai bi t h t, b i v y bà th y có m t hai ng i thì bà vui m ng, bèn h i chín H u u c m, sai th ng Qu i mua r u em v d n cho hai ng i n u ng, K -Tâm thì cgi tánh tình nghiêm-ngh , làm cho ng i ta không kiêu, buôn bán có l i nhi u mà không , còn Tr ng-Xuân m i l n qua u không th y c m t Y n-Tuy t, b i v y dàu-dàu, ng m t coi ch ng c vui. Ch ng hai ng i ng i n c m u ng r u nói chuy n v inhau. Tr ng-Xuân mu n khoe mình h c gi i, nên nói v i K -Tâm r ng: 55
    • nh m ng 56 www.hobieuchanh.com - H c-trò i nay lôi-thôi quá, không ch u c tâm mà h c ng thi l y b ng t t- nghi p v i ng i ta, lo ch i b i hoài, r i thì a h c n a ch ng b ra tr ng, a thì i thi nhào h ng ch ng h ng c ng. - Anh trách h c-trò không lo h c thì là ph i l m. ã bi t trong ám h c-sanh có a, nh tôi ây vì gia- ình tao bi n nên ph i tr b c gi a ng, l i c ng có a siêng h c lung, song b v n h i ch ng may nên thi không u. Tuy v y mà ph n ông t i ham ch i mà b h c, t i không lo nên thi r t, b i v y l i anh m i trách ó thì áng, ch không ph i là trách oan. Nh ng mà anh l i nói sao không ráng h c ng thi l y cho ng cái b ng t t-nghi p nh ng i ta, nghe ra d ng nh ng i ta h c, ch h ng thi c t l y cho ng cái b ng t t-nghi p, ch không ph i h c c t tu tánh l p thân, nói nh v y tôi e không ng chánh áng cho l m. - Tánh d ng nó sao k quá! Tôi nói vi c gì c ng cãi l h t th y. i h c thì ph i ráng mà l y cho ng cái b ng t t-nghi p, ch th ih cc i mà không có t t m gi y l n thì ai coi ra gì. - Cái b ng t t-nghi p có phù phép làm cho mình sang tr ng l m hay sao mà anh bi u m i ng i ph i có m i c? - V y ch d ng không bi t hay sao? i nay mu n vào giúp vi c cho nhà n c, t lu n là s nào, u ph i có b ng t t-nghi p m i c. N u h c mà không có ng t t-nghi p thì i làm vi c ngoài b y b , ch làm vi c chi nên thân. - ! Bây gi tôi m i hi u ý anh. Té ra h c là c t cho có b ng t t-nghi p ng ki m n. Tôi xin l i v i anh, tôi nói vi c c a tôi cho anh rõ. Không bi t h i anh i h c ch -h ng c a anh th nào, ch ph n tôi ây h i tôi i h c thì tôi quy t m trí cho r ng, rèn lòng cho ngay, h c tài cho hay, t p tánh cho c ng, ngh a là hun úc cho tài li u mà xung t v i i, n u may thi l y ng ng t t-nghi p c ng t t, d u r i thi r t c ng không c n, ch không ph i tôi i c mà ch -h ng th p th i quá nh v y âu. Tr i i! i h c ph i c t l y cho ng b ng t t-nghi p ng làm th y! H làm th y thì ph i c t ki m cho c t con v giàu; nh l t- t quá không ch ch giàu ng, ph i c i v nghèo, thì ph i c t g t g m tr n-tr c nh ng k quê mùa d t nát mà l y ti n ng làm giàu cho mau. Mà h có ti n nhi u r i thì ph i c t lên làm ông cho c. Ai mà trong nhà nhi u ti n, thiên-h kêu ông thì m i thi t là sang tr ng. h ! Ch - ng c a ng i mình hay quá mà x a nay tôi không bi t, c lo gìn lòng thanh ch, t p chí chánh kiêng nên trong túi không có ti n, i ra h khinh d hoài, thi t tôi làm b y quá. Tr ng-Xuân mu n cãi n a; song th y K -Tâm có s c gi n, s cãi sanh r y r imích lòng, nên anh ta c i g ng mà nói r ng: Tánh ý d ng k quá, không gi ng tánhai h . 56
    • nh m ng 57 www.hobieuchanh.com n-Tuy t ng i trong bu ng nghe h t nh ng l i ngh lu n c a hai ng i, làm choêm y cô n m suy ngh hoài, ng không c. 57
    • nh m ng 58 www.hobieuchanh.com (9) Bóng quang âm th m thoát, m i hè lúc tr c, mà hôm nay à n ti t Trung-thu. -Tâm ng coi ti m lúa, ã lanh l i mà l i siêng n ng, m i làm m y tháng mà tínhph ng ra thì có l i g n 4 ngàn ng b c. Tr ng-Xuân v i m y ng i hùn ai c ng ukhen ng i, nh ng mà không ai nói t i s ti n l ng b ng, c bi u ráng mà làm, h có l ithì h s li u mà th ng công. c qua u tháng chín, bà Ph tính Y n-Tuy t ã g n t i ngày khai hoa r i. Bàngh ch ng c i cô m i có sáu tháng, n u cô khai hoa trong lúc tháng 9 tháng 10, ho ctháng 11 c ng u b ng i ta d ngh . Bà m i l p k r c th y thu c n coi m ch, tr c t th y thu c thì bà xin h t thu c an thai, mà ch ng th y thu c v r i thì bà nói v i tôi trong nhà, ho c v i ng i lân c n r ng th y thu c coi m ch cho Y n-Tuy t nói thai cônóng l m, nên s khai hoa g p trong lúc u tháng 10. Thi t qu cu i tháng 9 thì Y n-Tuy t lâm b n, sanh ng m t a con trai tóc en tr y, cân n ng h n ba kí-lô r i, màbà Ph than tr i trách t, bà nói r ng th ng nh sanh thi u tháng nên y u l m. L i xómai n th m bà c ng nói m con nó ng , nên không ai th y m t th ng nh c. Lúc Y n-Tuy t lâm b n, thì K -Tâm m c i Ch -l n bán lúa, không có nhà.Ch ng K -Tâm v ti m nghe nói thì l t- t ch y vô nhà h i th m l ng-x ng, ng chothiên-h kh i nói nhi u chuy n. Bà Ph th y anh ta thì làm b m ng r mà nói r ng: Nóchuy n b ng có m t mình tao nhà tao s quá. Hôm tr c ông th y coi m ch nói thi t lành m. Ông nói thai nó y u, s ph i thi u tháng, thi t qu m i có 7 tháng. Th ng nh u m t chút, mà coi b d nuôi, không h i gì. Cha ch ! Nó gi ng m y t nh khuôn úc -Tâm th y bà Ph ng i nói t nhiên ch ng chút nào b ng , thì t c c i th m,nên nói gi u l i r ng: Tôi không ph i th y thu c mà tôi c ng bi t th nào v tôi c ngph i thi u tháng. Còn con tôi nó gi ng tôi ch nào ó má há? K -Tâm thì nói ch i,mà bà Ph t ng anh ta nh o báng nên m c c l ng thinh không áp l i. -Tâm v a mu n tr ra ti m thì th y xe h i ng ng ngoài c a r i Tr ng-Xuân c vô h i r ng: Nghe nói con hai nó con trai ph i không dì? May quá há? Bà Ph t u ch không nói chi h t. Tr ng-Xuân c y bà Ph vào b ng th ng nh ra cho anhta xem. K -Tâm th y có chín H u vô ra và có th ng Qu i ng rót n c l y thu c l n- n, s Tr ng-Xuân vô ý nói ló mòi tôi t trong nhà nó nghi, nên anh ta c n không cho ng ra, nói r ng th ng nh y u l m, không nên b ng ra ngoài gió. Tr ng-Xuân nài-nhoài, túng th bà Ph ph i vô mà b ng, ch ng dè vô bu ng Y n-Tuy t không ch u cho ng. Tr ng-Xuân ng i nhim-nh m không c vui. Bà Ph m i h i bây gi i khaisanh ph i t tên gì. K -Tâm bi u t tên Lý-k -Phùng. Tr ng-Xuân l i cãi, bi u ph i t là Lý-tr ng-Phùng. K -Tâm gi n nên nói r ng: y thôi thì anh t nó là Lê-tr ng-Phùng luôn th , ch h Lý mà làm gì. Chuy n mình tính gi u mà bây gi anh 58
    • nh m ng 59 www.hobieuchanh.commu n làm cho thiên-h bi t hay sao? Tr ng-Xuân x m t mu n gây v i K -Tâm, bàPh th y v y m i nói r ng: Chuy n không áng gì mà hai anh em bây cãi l cho th tcông. Thôi, con c a nó , v y tao vô h i nó coi nó nh t tên gì t ý nó . Bà Ph vô bu ng h i Y n-Tuy t thì Y n-Tuy t bi u ph i t tên là Lý-k -Phùng.Bà Ph b c ra nói l i thì Tr ng-Xuân gi n m t, cáo t i v li n. Cách ch a y m t tháng Tr ng-Xuân l o- o qua n a. Qua ng i hút ch a tàn u thu c l i th y K -Tâm ngoài ti m l n-t n i vô. y anh, tôi m i làm ng m tvi c l i l n quá . Tr ng-Xuân nhìn th y K -Tâm thì không c vui, nên K -Tâm nóinh v y mà anh ta không thèm h i coi vi c gì, l i day qua h i bà Ph r ng: m naycon hai nó m n vú cho th ng nh bú hay nó cho bú? Bà Ph áp r ng: Nó cho bú. Có v th ng Thi n m t bên ây, s a nó t t quá, u m n nó nuôi c ng . Tr ng-Xuân h i r ng: N u có vú s n nh v y, saokhông m n ng i ta cho bú? Dì h i mà m n i, h nuôi m t n m ch ng n m sáu ch c ng, t n hao bao nhiêu ó mà s , cho bú c c nh c ch u sao n . -Tâm ng i nghe Tr ng-Xuân bi u nh v y m i xen vô mà nói r ng: Tôi ng àn bà có con thì cho nó bú t t h n là m n vú. Tr ra có b nh ho n, s a không c t t, thì m n vú ho c cho u ng s a bò ch ng nói làm chi, ch n u mình s a nhi uvà t t thì c n gì ph i m n vú. Trong vi c nuôi con có ai b ng m c. Mình sanh con,cho nó bú, d nó ng , b ng nó ch i, t p nó i, g n g i nó luôn luôn, nó m i trìu-m n r igây cái tình thân-ái cho ngày sau, ch n u mình có ti n m n ng i nuôi, thì s e nótheo tánh tình ng i vú, mà không gây ng cái tình m u-t n Tr ng-Xuân nghe K -Tâm nói nh v y thì gi n nên qu u m t mà nói r ng: Tôitính vi c gì d ng c ng u ng n tr h t th y. Chuy n không can h n d ng mà ng cãi chi v y?. K -Tâm c i và nói r ng: Tôi l y chánh lý nói nghe ch i ó thôi,ch ai làm sao thì làm, can c p gì n tôi mà tôi cãi . K -Tâm nói t i ó, li c th y th ngQu i ng l p ló n i c a bu ng, anh ta s ló mòi, nên nói ti p mà nói l n r ng: Tuynói nh v y, song m n vú hay là cho bú u t i ý v tôi, ch nào ph i má tôi hay là tôi n mà ng sao . Bà Ph li n nói r ng: , th ng hai nó nói ó ph i l m a. Thôi, tao h i nó l icoi nó ch u m n vú hay không . Bà ng d y i vô bu ng m t h i r i tr ra nói r ng: Con nó nói con nó thì nó nuôi, nó không ch u ai nuôi h . K -Tâm nghe nói thìchúm-chím c i, còn Tr ng-Xuân gi n cành hông, gi c ng d y ch p tay sau ít iqua i l i, giày khua d i g ch nghe l p-b p. Tr ng-Xuân ra v b coi gi n l m, gi n K -Tâm sao c theo can d vi c c a n-Tuy t hoài, gi n Y n-Tuy t sao m i vi c u v a theo ý K -Tâm không ch u nghe i mình, t tên con nói theo K -Tâm, mà m n vú c ng làm theo ý v i K -Tâm, r ianh ta gi n luôn t i bà Ph , nói sao bà Ph t ng tr ng K -Tâm, kêu K -Tâm b ng th nghai nghe ng t x t. Anh ta gi n r i l i nghi r ng hay là hai a n y nó g t mình, nói v i 59
    • nh m ng 60 www.hobieuchanh.commình r ng c i gi , mà r i chúng nó làm v ch ng thi . Tr ng-Xuân ngh t i ó thìtrong b ng h m h m, tính th m r ng n u có v y thì mình i K -Tâm i li n, mà tr ckhi i nó mình ph i làm cho nó kh n h i cho nó bi t mình. m y lúc g n T t m i ngày lúa lên giá thêm hoài, b i v y K -Tâm l p thì m c i ch u giá r i t b c c c cho n ch , l p m c i Ch n bán lúa, công vi c d n-d pkhông có m t gi nào r nh, l i r m tháng giêng, 3 chi c chài ch lúa ã lên g n t iCh n r i, nên anh ta ph i i xe-l a lên theo mà cân cho nhà máy. Anh ta mua gi y ng nhì, xe bên M -Tho qua v a m i ng ng, anh ta l t- t b c lên xe thì th y có côsáu Nhi u là con gái c a ông Phó t ng Tài ng i trong xe. Anh ta d -d mu n qua xe khácmà ng i, song anh ta ngh r ng ng i ta b c v i tình v i mình thì ng i ta h ng i,ch mình có vi c gì mà lánh m t. Ngh nh v y nên K -Tâm b c lên xe d nón màchào r i ng i ngay m t cô sáu Nhi u. Trong cái xe y có cô sáu Nhi u v i m t ông tóc c hoa râm, ch không có ai n a h t mà hai ng i ng i cách nhau xa nên K -Tâm ch clà không quen bi t nhau. Anh ta li c coi thì th y cô sáu Nhi u m c áo màu thi t qu nhàng tr ng, tay m t eo m t chi c ng ch m m t tre, tay trái eo m t chi c vàng, hai tay u qu n h t, còn c thì eo ba s i dây chuy n, tuy cách m t nhau ã b n, 5 n m và cô ã có ch ng lâu r i, nh ng mà t ng m o không i cho m y. Cô sáu Nhi u th y K -Tâm n m c s ch s t ng-m o àng-hoàng thì c ng ctheo ngó hoài, ch ng xe l a ch y qua kh i c u Tân-An r i cô m i h i r ng: Xin l i th y,không bi t th y có ph i con bác c d i R ch-Giá hay không? K -Tâm c i và áp ng: Th a ph i; ch ng hay cô âu mà bi t tôi? Cô sáu Nhi u c ng c i mà nói r ng: Th a, tôi g c c ng R ch-Giá . -Tâm th y cô ta d n d n th , thì t c c i th m trong b ng, không mu n h i-han chi n a, nên m gói nh t-trình ra r i ng i ch ng tay trên khuôn c a mà c. SáuNhi u ý mu n nói chuy n n a, song cô th y K -Tâm day m t ch khác, còn ông ichung xe thì ngó trân trân, làm cô m c c , nên cô d qu xách l y tr u ra n, không h ichi n a h t. Xe lên t i B n-L c, ông tóc b c hoa r m ó xách dù i xu ng, làm cho trong xecòn có K -Tâm v i cô sáu Nhi u mà thôi. Xe v a rút ch y, cô sáu Nhi u vùng h i r ng: Thi t th y quên tôi hay sao? K -Tâm li n buông t nh t-trình r i ngó cô ta mà áp ng: - Tôi nh cô l m ch ! D u m t ngàn n m n a tôi c ng ch a quên c. - Th y nh tôi sao h i nãy th y h i tôi âu? - Tôi làm b không bi t cô, là vì tôi không mu n bi t cô làm chi n a. - Sao v y? - Cô h i câu ó tôi không bi t sao mà tr l i. Vì khi tr c r i tôi bi t cô nên m y m nay tôi não-n lung quá, n u bây gi mà tôi bi t n a thì .., khó quá. 60
    • nh m ng 61 www.hobieuchanh.com - Th y nói sao ó? Tôi nghe không rõ? - Thôi, chuy n c nh c l i không vui gì. Xin cô gi quên tôi luôn cho yên. - À! Tôi hi u r i. Bây gi th y c i ng con bà Ph , th y giàu sang không mu n nhìn bi t n nh ng ng i quen thu tr c n a chi? -Tâm nghe nói tr trêu nh v y thì gi n m t, nên day m t ngó ngoài c a mà áp r ng: - Thu nay thiên-h b c tôi, ch nào tôi có b c ai âu mà cô nói v y? - Ai b c th y, ch tôi có b c th y âu. - Xin l i cô, cô không b c tôi, mà sao m y l i cô nói d i tàu r i cô quên h t i? - Nh ng l i tôi nói v i th y, tôi nh hoài ch nào tôi có quên âu. - Cô không quên mà sao nhà tôi suy-s p r i cô l i b tôi mà ng ch khác? - Vi c v ch ng là t i cha m nh tôi âu dám cãi. - T i cha m cô thì cô c ng ph i nói cho tôi bi t, ch sao tôi nghe cô ng ch khác tôi l t- t vi t cho cô m t b c th , cô không thèm tr l i, r i sau cô i ch g p tôi cô l i làm l là v y? - Tôi có c th t chi c a th y âu, còn tôi i ch g p th y h i nào? -Tâm ng i th ra không thèm tr l i. Cô sáu Nhi u c ng ng i l ng thinh m t h i i nói r ng: Tôi nghe l i cha m ng ch n y, m y n m nay tôi bu n quá. Bên ch ngtôi thi t là giàu, ng t ch ng tôi nó k l m, không lo làm làng t ng v i ng i ta, c theomèo àng chó m, xài ti n phá c a hoài, nói không ng . Cô sáu Nhi u li c th y K -Tâm c c nh t-trình, không thèm nghe, thì cô m c cnên không nói n a. Ch ng xe lên t i Phú-Lâm cô m i h i r ng: - Th y i Sài Gòn có vi c chi hay là i ch i? - Tôi i Ch n bán lua. - R i th y ra Sài Gòn hay không? - Có l khi c ng ra. - Th y ra Sài Gòn nhà hàng hay là âu? - Ch a bi t ch c. - L n nào tôi i Sài Gòn tôi c ng nhà hàng Nam-Vi t. Chuy n n y lên tôi c ng ó n a. ch nào quen thì có d m t chút, ch i m t mình mà ch l tôi s quá. 61
    • nh m ng 62 www.hobieuchanh.com Xe t i Ch n v a ng ng, thì K -Tâm ng d y d nón chào cô n r i xu ng xe itu t. Cô dòm theo thì th y anh ta ra kh i nhà gi y r i lên xe kéo mà i, không thèm ngó i. -Tâm bi u xa-phu ch y ra Bình-Tây, ng i trên xe nh n cô sáu Nhi u thì chánngán tình i, ch ng hi u ng i lòng d th nào mà tr c b c tình sau ch ng bi t hng i; n u r i g p nhau thì ph i tr n tránh m i ph i, mà ví d u không tr n ng thì c ngph i làm l gi b không bi t, ch âu l i b i chuy n c ra mà nói. B ng ng i i khó ng thay! Vi c x u h mà h l y làm vinh di u, l gian tà mà h công nh n th ng ngay. ã ph ng i r i, mà g p ng i còn l i trách ng i, ã có ch ng r i, mà g p ng i mìnhph tr c l i em ch x u c a ch ng ra mà nói, r i l i ch ch mình trú-ng cho trai bi t a, coi có ghê-g m hay không? -Tâm nh các u y, vùng c i ra ti ng làm cho xa-phu không hi u vi c chinên ngoái u l i mà ngó. K -Tâm nói th m trong trí r ng: Nh n tình m l nh, th thái c en, không bi t sao mà nói cho h t c. Ôi thôi! Mình c ng rán ch ng m t coi ich i, th coi thiên-h h qu y ph i th nào, r i tr v già mình ghi chép làm m t quy n Th t c thi t biên ng tr em lúc bu n chúng nó xem ch i cho tiêu khi n. i ng i qu y hay mu n làm m t ph i, y là th ng tình, ngh ch ng l chi. Có t u n y r t k , là nhi u ng i coi n-ngh a nh nh lông, khi có vi c c n dùng thìkh n c u lòn cúi, n ch ng xong vi c r i thì ch ng ni m ngh a c m n, mà l i còn l yngh a làm thù, l y n làm oán. Tr ng-Xuân ang b i-r i, s vi c qu y c a mình l u ra thiên-h chê c i, r i v y rà làm cho ng công danh h ng h t, thì chi u lòn K -Tâm, n i K -Tâm nóinhi u l i r t nh c-nhã mà anh ta c ng làm l nh ng i ngu không hi u chi h t. nch ng anh ta ng làm T ng r i và ngh ph n Y n-Tuy t c ng ã yên n, thì anh ta l n n mu n quên n t c a K -Tâm. T ngày Y n-Tuy t lâm b n cho n sau, cái lòng i ngh a c a Tr ng-Xuân l i càng hi n rõ h n n a. Anh ta nh t lúc t tên cho nlúc m n vú, Y n-Tuy t c làm theo ý c a K -Tâm hoài, thì trong lòng sanh nghi, mành t là Y n-Tuy t tr n tránh không ch u cho anh ta th y m t, nên anh ta l i càng nghinhi u h n n a. M i l n qua Tân-An g p m t K -Tâm thì anh ta không vui, ki m chuy ngây v i K -Tâm hoài, ý mu n c m không cho K -Tâm n nhà bà Ph n a, song khôngbi t l y c chi mà c m c. Anh ta m i tính ki m c i K -Tâm, mà n u i không c thì làm cho K -Tâm ph i mang h i. -Tâm tuy nh tu i, song mùi i n m , t ng quen thú sang giàu, t ng vùi thângió b i, ã th y nh n-tình m-l nh, ã bi t th -t c ng t cay, có lý nào g n Tr ng-Xuânmà không hi u ý anh ta, n n i b anh ta thù oán. Nh ng vì b ng K -Tâm không ph ilà b ng m t ng i t m th ng. Anh ta v n ch u ti ng làm ch ng Y n-Tuy t là c u giùmchút danh-giá cho ng i ch không ích cho mình, còn ng làm t ng-lý ti m lúa thì c nglàm giàu thêm cho h , ch mình không có l i chi, song anh ta c ý làm hoài, y là vì anhta mu n th coi thiên-h c x v i mình ra th nào cho bi t. 62
    • nh m ng 63 www.hobieuchanh.com Con c a Y n-Tuy t là K -Phùng ã c 6 tháng r i. Ngày n Tr ng-Xuân quath m bà Ph c nài-n Y n-Tuy t ph i b ng th ng nh ra ngoài cho mình xem. Y n-Tuy t không ch u ra, mà c ng không cho b ng K -Phùng ra. Tr ng-Xuân gi n quá d nkhông ng nên nói r ng: À, n u mu n nh v y thì tôi làm cho mà coi. Nói r i li n ng d y b i ra ch Tân-An, Tr ng-Xuân i th ng ti m lúa không th y K -Tâm, h i n thì chúng nó nói K -Tâm i d i T m-Vu mua lúa. Tr ng-Xuân l c s sách h t ramà xem, dò t s , c ng t hàng, xét t t , xem t h i 11 gi cho n 2 gi chi u m i r i.Tr ng-Xuân v a mu n ra v , b ng th y K -Tâm i T m Vu v , xe ang ng ng ngoài a. Tr ng-Xuân ng l i; K -Tâm b c vô m ng r h i r ng: Anh qua bao gi ó,anh ba? Tr ng-Xuân không thèm áp câu h i y, l i nói r ng: Tôi mu n nói chuy nriêng v i d ng song ây b t ti n, v y thì v trong nhà dì Ph ng tôi nói m t chút . -Tâm không hi u có vi c gì, nên i nón i li n. Hai ng i i c ng khôngnói chuy n gì h t. Vô t i nhà, Tr ng-Xuân nói v i bà Ph r ng: Th a dì, cháu cóchuy n kín mu n t v i th y hai ây. V y xin dì làm n bi u m y a i xóm ngcháu nói chuy n cho d . Bà Ph t ng có vi c gì quan-h , nên l t t sai chín H u m n ghe chèo qua sôngmà òi n , r i l i sai th ng Qu i em m t nhánh cau i xu ng ch cho ng i quen.Tr ng-Xuân th y tôi t trong nhà i h t r i m i nói v i K -Tâm r ng: Th y ph i bi t ng th y nh tôi nên h n m t n m nay áo qu n lành l , n m i sung-s ng. N u th ylà ng i bi t u thì th y cám n tôi l m m i ph i. Ch ng hi u vì c nào th y ã khôngbi t mang n, mà l i th y v i tôi càng ngày càng qu y quá. V y th y ph i tính ra kh inhà n y cho mau, tôi không mu n th y t i ây, mà c ng không mu n th y coi ti m lúa . -Tâm nghe nói ch ng-h ng, nh t là nghe Tr ng-Xuân nói mình nh anh ta,ch không ph i là anh ta nh mình, thì l y làm b t bình, mu n dùng ti ng n ng n mà i i, cho anh ta ch a cái thói vong ân b i ngh a y i, nh ng mà ngh r ng mình ã chêng i ta qu y thì mình ph i ph i, ch mình nóng gi n r i c ng qu y nh ng i ta, thìmình có h n ng i ta ch nào âu, b i v y b gi n làm vui ng i nói hòa hu n r ng: - Ph i. Khi anh c y tôi nôm giùm cô hai nhà ây, thì anh có giao h ch ng nào anh bi u thôi thì tôi ph i thôi li n. Tôi ã ch u l i giao y, thì tôi nh luôn luôn. Bây gi anh bi u thôi thì tôi thôi, mà anh mu n tôi i li n bây gi hay là b a nào i? - Tôi nói nh v y, song ôi ba b a r i th y s i c ng c. - À, anh mu n nh b a nào t i ý anh. Nh ng mà tôi xin nói l i n y cho anh bi t: anh c y tôi nôm ây là có ý mu n c u danh-giá tr c là c a bà l n ây, sau là a anh cho v n toàn. H n m t n m nay tôi gìn-gi âu ó u yên h t. Bây gi thình-lình mà tôi b ra i, tôi s thiên-h d -ngh ch ng? 63
    • nh m ng 64 www.hobieuchanh.com - H mu n nói sao h nói, tr i k h tôi không c n. Bà Ph ng i lóng tai nghe, ch ng nghe Tr ng-Xuân nói nh v y thì bà can r ng : Cháu nói li u nh v y sao ng. Bây gi ph n cháu yên r i nên cháu không c n lo n a. y ch cháu mu n làm cho m con dì mang ti ng x u hay sao? Tr ng-Xuân x m tmà áp r ng: y ch bây gi m i vi c u yên r i, dì tính ch a th y trong nhà làmchi n a? Bà Ph c i mà nói r ng: u có mu n th y i th ng-th ng bàn tính v i nhaucoi i làm sao cho êm, ch thình-lình cháu bi u i thì sao ng . Tr ng-Xuân ng i suy ngh , K -Tâm m i h i r ng: - N u mu n cho tôi i thì d , ch không khó gì gì. Có m t u khó nh t h n h t là bi u tôi ng có làm ch ng cô hai n a. - Sao mà th y g i r ng khó? - Tôi c i cô hai có khai hôn thú rõ ràng. Bây gi n u bi u tôi thôi, thì ph i n Tòa ki n phá hôn-thú r i tôi thôi m i ng ch . - Th y ã có giao k t v i tôi, thì th y ph i n Tòa mà xin i. - Làm sao mà cho ng? - H hai àng thu n v i nhau thì Tòa cho li n, ch sao mà không c. - Anh có làm Thông-ngôn Tòa mà sao anh nói trái lu t quá v y? - Sao mà trái. - Trong ch d ngày 3 Oetobre 1883 nh l -lu t v sanh, t và hôn-thú, c a ng i Vi t Nam có nói rõ r ng v ch ng n v i nhau ch a y 2 n m thì không ng phép n Tòa xin . Tôi c i cô hai v a quá m t n m thì t thu n xin sao ng. Mà n m nay cô ng m y tu i? - Hai m i tu i. - ó là m t u trái lu t n a, b i vì lu t bu c v ch ng t thu n mà xin thì ng i v ph i 21 tu i s p lên m i ng. - Th y ng có làm m t lanh. Tôi không bi t lu t b ng th y hay sao? - Không ph i tôi dám khoe tôi thông lu t h n anh, t i anh nói sai quá nên tôi ph i nh c l i cho anh nh ch . - h ! Bây gi tôi m i bi t th y là ng i khôn lanh thi t! Hèn chi h i ó tôi giao t u nào th y c ng ch u h t. - N y, tôi nói cho anh bi t: anh mu n nói v i tôi chuy n gì c ng ng h t. Tôi ã a giúp giùm cho anh, thì tôi giúp cho n cùng, anh mu n bi u tôi làm cách nào tôi c ng ráng làm theo ý anh mu n. Nh ng mà tôi c m anh không ng ph m n danh-d c a tôi a, b i vì tôi tuy nghèo hèn, song tôi tr ng danh-d 64
    • nh m ng 65 www.hobieuchanh.com a tôi l m, thà là tôi ch t ch tôi không ch u cho nh -nhu c cái danh-d c a tôi âu. Theo cái h i c a anh nói ó, té ra n m ngoái tôi ch u nôm cô hai ây là vì tôi ti u tâm, mu n k t duyên luôn v i cô, nên tôi l p m u k làm hôn-thú ng bây gi b nhau không ng ph i không? - Ch sao h i ó tôi ang b i-r i, trong trí t i-t m, tôi không dè ngày nay khó nh y, mà th y không nh c tôi, n bây gi th y m i nói trái lu t không ng? - Anh nh l i coi, có ph i t i tôi ép ph i khai hôn-thú âu. Tôi có c n, mà bà Ph không ch u, nói r ng bà là ng i sang tr ng, g con không làm hôn-thú s thiên- chê c i, nên bà bu c ph i làm hôn-thú ch . Bà Ph nghe nói t i ó thì bà xen vô mà phân r ng: Th y hai nói ph i a cháu. i ó t i dì bu c nh v y ch không ph i t i th y mu n mà dì có dè làm hôn-thú r ikhó nh v y âu . Tr ng-Xuân không thèm tr l i v i bà Ph , c ngó K -Tâm mà nói ng: - N u hai àng t thu n mà không ng thì th y ph i tính cách khác, th nào th y c ng ph i cho xong m i ng. - Bây gi tôi bi t tính cái cách nào? N u tôi vào n ki n cô hai thì ph i c , Tòa m i cho . Bây gi bi t l y c gì? Theo lu t thì ng i v ph i có m y l i y ch ng xin m i ng: 1. B nhà ch ng mà i ch khác; 2. ánh p cha ông bà bên ch ng; 3. L y trai ch ng b t t i tr n, ho c có tang c rõ ràng. Tôi có nhà c a chi âu mà nói cô hai b nhà ch ng i ch khác. Tôi không còn cha ông bà chi h t, nên c ng không nói cô hai ánh p ng. Bây gi còn có t c l y trai. Anh mu n tôi làm n nói cô hai l y trai không? Mà l y ai? Ph i nói l y anh, r i anh ra gi a Tòa anh ch u có, m i b ng c . Anh ch u nh v y thì tôi làm li n cho. Bà Ph l t- t can r ng: Không ng, không ng âu! Làm nh v y còn gì danhti t con tôi . K -Tâm c i mà áp r ng: Chuy n ó c ng là chuy n thi t, ch khôngph i là chuy n bày t. ã làm x u r i mà mu n cho t t thì có d gì âu . Tr ng-Xuân ã gi n mà nghe K -Tâm nói h i kiêu ng o thì l i càng gi n h n n a, không th d n ng nên nói l n lên r ng: Chú m y ng nói h i cao k . ta b tù chú m y cho chú y bi t ch ng. Thôi ng có xin chi n . -Tâm nghe gi ng cà-x c thì c i ng t và h i r ng: - Th a anh, cách anh nói ó thi t ph i cách c a ng i sang tr ng quá! Tuy v y mà tôi không bi t anh làm sao mà b tù tôi ng há? - Thi t chú mày thách ta sao nè? - Không ph i tôi thách anh. Tôi mu n bi t coi anh làm sao mà b tù tôi ch . 65
    • nh m ng 66 www.hobieuchanh.com - ng có làm m t ngay! Ta ã xét s ã th y rõ r i. Chú m y n gian ti n c a h i n m i ngàn ng b c, mai ta i th a coi Tòa có b t chú m y hay không mà. - Tôi n gian ti n gì? Anh n y nói nghe l quá. - Thôi ng có làm b d i. G t ta không d gì âu. Chú m y nói r ng chú m y không n gian, v y ch h i tháng 8 tháng 9 n m ngoái m y n-ch túng ti n xài, n xin lãnh b c tr c r i ra giêng h s ong lúa. H l y b c tính có 50 ng 100 thùng, ra ngoài ngày lúa phát giá lên t i 160 ng 100 thùng, h thi t i lung quá nên n xin tr b c l i cho kh i ong lúa, và h ch u ti n l i b ng hai, ngh a là ai lãnh tr c m t ngàn thì ph i tr hai ngàn ng b t l i chút nh, ch n u ong lúa thì ph i ong 2 ngàn thùng, tính ra thành 3.200 ng. N m ngoái chú m y ra b c t i m t muôn mà mua lúa nh v y thì t nhiên ph i l i t muôn. S b c y chú m y biên vào s nào âu; ch th coi. N u chú m y không biên vào s thì là chú m y n gian ch gì. - À, t ng b c nào, ai dè anh nói b c ó thì tôi n gian nhi u n a, ch không ph i i ngàn âu. tôi k h t cho anh nghe. -Tâm li n rút m t cu n s nh trong túi ra r i c nh v y: Vàng B n Tranh................................................ 1.000 $ i- ng Cho T nh-Hà .......................................... 1.500 Phó-t ng L y Bình-Công ....................................... 2.000 Ch Cao T m-Vu...................................................... 500 Bà h ng Công Tham-Nhiên ................................. 2.000 Thôn Thâm Nh t-T o ............................................ 1.000 Sáu Th Bình- nh ................................................. 2.500 ng-s Tuy K -Son........................................... 2.000 ng..................................... 12.500 $ ó là s b c l i v mua lúa xa-mãi mà không l y lúa. Còn hôm tháng hai ti mPh c-L i Bình-Tây b khánh t n tôi u giá mua ng 5 chi c ghe chài giá có 9.500 ng. Tôi u giá v a r i thì ch nhà máy Ích-X ng theo n n n nài 5 chi c ghe chài y i nó tr cho tôi m t muôn r i. Tôi bán l i cho nó tôi l i ng 5 ngàn r i n a, công i 12 ngàn r i h i nãy thì l i h t th y t i m t muôn tám ngàn, ch có ph i m t muôntheo nh l i anh nói ó âu. - N u nhi u ch ng nào, thì chú m y tù n ng thêm ch ng n y. - Tôi có n gian âu mà tù. Anh xét s mà anh không xét t s t. B c y tôi ynguyên trong t , ch tôi có gi u ng nào âu mà nói tôi sang t ng. 66
    • nh m ng 67 www.hobieuchanh.com - N u không có n gian sao l i không ghi vô s ? - Nói nh anh v y thì còn kh quá, buôn bán sao ng. Phàm ra ng buôn bánph i bi t tráo tr nh khách-trú ó v y m i ng ch . Mà buôn bán v t gì c ng còn d ,duy có buôn bán lúa là m t vi c khó l m. ã bi t lúa là v t c a ng i Vi t Nam ta làmra, nh ng mà t i ng i mình thu nay l nh, cho khách-trú h chi m tr n c c-mth ng-tr ng i, trong các t nh ti m mua lúa u c a khách-trú h t, mà m y nhà máy n Bình- ông Bình-Tây c ng là c a h . Mình x ng ra l p ti m buôn bán lúa, mìnhph i giành v i khách-trú mà mua, ó là m t vi c khó r i, mà mua ng lúa ch i bán, l iph i bán cho nhà máy khách-trú, ó là m t u khó n a. Mình cô thân y u th quá, n u mu n h i mình thì d nh ch i, b i v y cu c th ng c trong Nam-k duy có nghbuôn bán lúa là hi m nghèo h n h t, tuy phát tài mau thi t, song c t v n c ng không lâugì. Ti m c a mình m i l p ra n m u, may tôi bày cách mua lúa xa-mãi, mà thi t c nglà nh ra giêng giá lúa phát lung quá, nên mình m i l i nhi u ng. Mà n m nay l i nh y bi t qua sang n m mình có l i ng n a hay không, hay là c t v n r i khánh -t n ng không bi t ch ng. - Ho c là T ng-lý n gian, ch buôn bán gì mà n c t v n. - Anh ng nói v y; tôi ã th y nhi u ng i ra v n b ng m i ph n v n c a mình, mà b l r i c ng c t v n h t, mình có vài muôn không ph i là nhi u âu. Anh ngh th coi, ví nh mình th y lúa phát giá mình mua l nhi u r i, mà ch a p bán, thình-lình lúa s t giá i, n u mình bán nh u thì ph i l , còn n u v a l i nhà máy mà ch giá, thì v a mình không t t lúa h h t. N u mình ch lên m n tàu-kh u trên Ch -l n mà d a thì ng, song ti n m n m c l m, mà bi t ch ng nào lúa m i phát giá nên li u tr c cho ng. Anh giao ti m cho tôi coi t n m ngoái n n m nay, tôi s có m t u ó là nh t h t, b i v y s ti n l i mua lúa xa-mãi và mua ghe chài tôi làm theo K -Tâm tôi không ghi vào s , riêng ra ngoài làm ti n d -tr c a h i ng ng a n m r i-ro l -lã, s y là s l i ngo i-l có can h chi âu. - Chú m y ng có l o-l , mu n sang t s b c y, bây gi nói gi ng gì c ng không ng âu. -Tâm nãy gi d n h t s c nên c ki m l i êm ái mà nói v i Tr ng-Xuân, ng là l i ph i c a mình s a tánh qu y cho ng i ng, ch ng dè mình nói êm ch ngnào Tr ng-Xuân l i càng nói x u mình ch ng n y, b i v y anh ta gi n tái mét, tr n m tngó Tr ng-Xuân mà áp r ng: Tôi mu n nói ph i qu y cho anh nghe ch i, té ra anh h m h m mu n làm cho tôi tù hoài. N u anh mu n nh v y thì tôi c ng ph i làm cho v a lòng anh, ch bi t li ulàm sao bây gi , b i vì tôi ã h a giúp giùm cho anh, thì tôi ph i giúp cho n cùng. ng, n u anh làm nh v y thì có c cho cô hai vào n xin tôi ng, b i vì h tôisang t n 18 ngàn ng thì ch c là tôi ph i b Tòa i-hình kêu án, mà h tôi b án 67
    • nh m ng 68 www.hobieuchanh.com i-hình thì cô hai xin phép l m. Song mu n cho tôi b án sang t, thì tr c h t y m t s b c 18 ngàn ó r i m i i cáo tôi ng. V y thì cu n s v i chìa khóa t s t ây, anh l y mà c t i, r i ra ti m m t l y luôn m t muôn tám em v nhà mà c t r i s i ki n tôi . -Tâm v a nói v a móc túi l y cu n s v i xâu chìa khóa qu ng trên bàn ngay t Tr ng-Xuân. Tr ng-Xuân ng i c p m t thì li c hai v t y, còn trong trí thì suyngh lung l m. K -Tâm ng ch ng n nh ngó Tr ng-Xuân, th y Tr ng-Xuân d -dthì nói ti p r ng: - Anh ra ti m l y b c i. - Chú m y xúi ta i n c p sao? - Anh ng gi b liêm-s chi h t! Cha ch ! Vi c gì anh còn dám làm thay, hu ng chi vi c n y anh d -d n i gì! Mà anh còn kh quá! tôi ch giùm cho: d u anh có l y b c ó anh c ng ch ng mang ti ng n tr m n c p âu mà s . Anh giàu sang quá, d u tôi có khai ra i n a, có ai tin tôi. Song d u tôi b án ày l u tôi c ng vui lòng không thèm khai âu mà anh ng i. Anh c l y b c em v mà c t, r i ch ng Tòa i-hình kêu án tôi r i anh em s b c y ra mà tr l i cho i, anh nói r ng anh ti n-c tôi làm T ng-lý, tôi n gian c a h i bây gi anh ch u em ti n y ra mà b i th ng. Anh làm nh v y thiên-h kính ph c anh bi t ch ng nào; có l h không n cho anh b i th ng, b i vì h i còn l i n m b y ngàn khác ch ch a l , ng i hùn ch a b thi t h i. N u h không cho anh b i th ng thì anh ã có danh l i thêm có l i nhi u n a. Còn tôi b ày r i thì anh làm n cho cô hai xin tôi, r i hai ng i qua l i v i nhau ti n quá. Anh làm theo nh l i tôi nói ó thì anh có danh, có l i, mà l i ph nguy n n a, anh hi u ch a? -Tâm nói t i ó thì nghe ti ng K -Phùng khóc trong bu ng, r i l i nghe ti ng n-Tuy t ru nho nh . Tr ng-Xuân ng i tay ch ng trán mà suy ngh hoài. Bà Ph ngóhai ng i m t h i r i bà nói r ng: Không nên âu cháu; th ng-th ng r i s tính, chmình vui s ng mà ph i làm th y hai b ày b l u thì t i-nghi p th y quá, làm nh v yth t c l m. Th y giúp cho mình r i bây gi mình i h i th y hay sao? Tr ng-Xuân mu n nói mà r i không nói l i ng i suy ngh n a. K -Tâm th y v y i c i g n mà nói r ng: Th a bà, bà c n nh làm gì, cho nh l y b c r i i cáo tôi i mà. Ng i giàu sang nh nh thì bi t th ng ai! H ! V y cho thiên-h h bi t ng ikh n-n n là ông Tr ng-Xuân giàu sang n y, ch không ph i là th ng K -Tâm nghèo t ây âu! N y anh, thu nay anh n ch hai ch giàu sang quá, d u ph i ch u x u h mà ng giàu, anh c ng làm, d u b nh - nhu c mà ng sang, anh không n , anh quen tánh ê-ti n, không bi t danh-d ph m giá c a k nam-nhi là gì, nên anh t ng thiên-h unh anh h t th y. Anh l m l m! i tuy là ng i nh anh v y thi t là nhi u, song c ngcòn có ng i bi t tr ng nh n ngh a h n b c ti n, bi t tr ng danh-d h n quy n t c, ch 68
    • nh m ng 69 www.hobieuchanh.comkhông ph i m i ng i u nh anh v y âu. Anh ph i bi t r ng tôi ây là m t th ngnghèo m t, không c m n cho no b ng, không có áo m c cho m thân, nh ng mà anhth l y tôi mà xin tôi i tên làm anh, còn anh xu ng làm tôi, coi tôi có ch u hay không.Thà tôi làm th ng K -Tâm ch tôi không thèm làm ông Tr ng-Xuân âu. Anh ng ng tôi ch u nôm cho con bà ây, là ch ý tôi mu n n ti n c a anh ho c c tâm mu n t duyên v i cô hai. Không, tôi không thèm cái nào h t, ng b c c a anh s ch-s gì,còn - nói ra ph i xin l i bà - giá c a cô hai th p th i l m. Ch ng gi u anh n a mà gì, tôilà m t th ng chán i, tôi th y thiên-h h ai giàu sang thì b u theo b , d u làm qu y c ng khen ph i, còn ai nghèo hèn thì h b u theo khinh b c, d u ph i h c ng chê làqu y, mà h l i th ng cho m y a nghèo nh tôi là quân vô d ng, là nh -nhu c, b i y th y-giáo Th th y c y tôi nôm giùm, tôi ch u li n, ng th coi ai trong s ch, ai nh -nhu c, ai có ích cho i, ai làm h i xã hôi. Tôi nói thi t cho anh bi t, anh c l y b c r i i cáo tôi i, ng d -d gì h t, thân tôi là thân ch t r i, d u ây hay là trong khámtôi coi c ng v y, tôi c n gì âu. Anh c làm n i mà, làm th coi ai x u, ai t t. Tôi làm n cho anh v i bà ây, tôi trong s ch không n c p c a ai, mà tôi tù ngh tôi có nh c gì âu. Có nh c là nh c cho bà ây có r n c p, nh c cho cô hai có ch ng b ày, nh ccho th ng nh có cha kh n-n n. Tôi xúi anh ó là thi t tình, ch không ph i nói l y âu. -Tâm nói d t l i r i th c tay vào túi qu n i qua i l i. Tr ng-Xuân gi n mànói ra không ng nên ng i l ng thinh, còn bà Ph h -th n quá nên day m t vô vách têmtr u mà n, không dám ngó K -Tâm. Th ng Qu i i ch v , b c vô b m r ng: Th abà, tôi em cho bà Thông m t nhánh cau, bà bi u tôi v nói bà cám n l m và có g i chobà hai ch c tr u ng-Nai ây . Tr ng-Xuân th dài m t cái r i ng d y th a v i bàPh mà v , không thèm nói t i K -Tâm, K -Tâm ra c a ngó theo, ch ng th y Tr ng-Xuân i xa r i m i tr vô l y nón và t giã bà Ph mà ra ti m. Anh ta i ng m t khúc ng thì th y th ng Qu i ch y theo a cu n s và xâu chìa khóa mà nói r ng: Th y quên s v i chìa khóa trên bàn nên bà bi u tôi ch y theo a cho th . K -Tâm l yhai v t y b túi, cám n th ng Qu i r i i n a, song i ch m ch m, tay ch p sau ít, m tngó xu ng t, b coi suy ngh lung l m. ù 69
    • nh m ng 70 www.hobieuchanh.com (10) -Tâm ra v r i, bà Ph không yên trong lòng, n m ng i không ng, nên i d ongoài v n cho khuây lãng. Y n-Tuy t b ng con ra n m trên ván, r i l i ng d a c a mà ngó ra sân. Tr i g n t i mà l i chuy n m a, nên gió th i cây lá lào-xào, mây gi ng b en k t. Bà Ph ngoài v n b c vô h i t èn r i d n c m n. Hai m con ng i n c m, không ai nói t i ai, xem ra d ng nh m i ng i u có vi c lo riêng mà khôngth t bày v i nhau cho ng v y. Ngoài sân m a ào-ào, n c máng x i ch y vô lu nghe n-r n. Gió t t ng n èn xao xuy n, làm cho trong nhà lúc m lúc t không ch ng; ch pnhoáng u nhành sáng tr ng coi ra ngoài v n ch ch en phát s . n c m r i Y n-Tuy t thì ng i trên ván mà cho con bú, còn bà Ph thì ng i bênkia mà n tr u. Ngoài sân gi t m a ã d t, nh ng mà n c ng trên nhành còn r i l p- p bên vách t ng; sau v n lu ng gió ch a tan, b i v y lòn vào trong nhà mà ph t bayph che cánh c a. Bà Ph m i nói v i Y n-Tuy t r ng: Nh có th y hai che y giùm,nên t n m ngoái n n m nay m con mình bình an, kh i ti ng t m chi h t. Không bi tsao mà th ng T ng nó gi n nó mu n i th y. Má s th y gi n, r i th y ra kh i nhà th yki m chuy n x u c a mình th y nói b y nói b mình ch u sao ng. Th y bi t chuy n nhà a mình h t, h th y i r i thì l gì th y không nói. N u th y vi t trong m y t nh t-trình thì L c-t nh h hay h t, cha ch là kh Y n-Tuy t nghe m nói thì không cãi l , ng i ngó ngay vào vách, n c m t r ng-r ng, mà m t coi gi n l m ch không ph ibu n, bà Ph t ng-h ng v a mu n nói n a, b ng nghe ngoài ngõ có ti ng kêu r ng: Qu i a, Qu i, ra m c a, nghe không Bà Ph kêu ti p th ng Qu i r i nói v i Y n-Tuy t r ng: a nay th y hai sao l i ban êm. Mà tr i m a dông t-át th y v làm gì kìa? n-Tuy t th ra, b ng con vào trong bu ng. Th ng Qu i m c a ng r i, th y -Tâm xâm-xâm i vô, mình m c b tây xám, bâu rách, c a tay x i, ch n manggiày en c ng c ; b n y là m c trong lúc g p T -Th bên M -Tho. Bà Ph th ynón c a th y b gi t m a l m- m, qu n c a th y b bùn v ng l m ng, bà m i h i r ng: - Th y i xe hay là i b ? - Th a, tôi i b . Tr i m a xe kéo rút v ngh nên kêu không c cái nào h t. - B a nay m a mà tr i l i dông d quá. -Tâm kéo gh ng i, r i l y thu c ra mà hút không nói chi h t. Bà Ph nghi cho -Tâm vô là có ý t vi c chi ây nên bà ng i c li c dòm K -Tâm hoài. Cách m t h i -Tâm m i ng d y mà nói r ng: Th a bà, tôi là a chán i mu n th y nh n tìnhcho áo nên m i giúp ng danh ti ng giùm cho nhà bà và th y Cai. Tôi có ham giàusang nh h v y âu, giàu sang nh h ó mà t t gì, còn nghèo hèn nh tôi ây có x u âu. H n m t n m nay có l bà c ng bi t tánh tình c a tôi chút nh. Bà ngh l i mà coi,tôi có làm ho c tính u chi trái v i ph n s c a tôi ch ng? âu có! Ngày nay th y Cai 70
    • nh m ng 71 www.hobieuchanh.commu n l y ngh a làm thù, mu n i n ra oán; thu nay tôi bi t nh n-tình ã nhi u, mà tôich a th y vi c nh v y; nay tôi bi t thêm m t u n a thi t là tôi m ng vô cùng. Tôi vô ây là vô ng mà th a cho bà hay r ng sáng mai tôi i, b i vì th y Cai không mu n chotôi n a thì tôi i, ch tôi c i v coi ti m có ích l i chi cho tôi, mà tôi ph i c l cho giàu sang h khinh b Bà Ph tuy th y K -Tâm v i Tr ng-Xuân cãi c v i nhau h i tr a thì bà ã nghi -Tâm không ch u n a, song bà nghe K -Tâm nói m y l i thì bà b i r i vô cùng. Bà h K -Tâm ra kh i nhà r i anh ta nói b y, r i ti ng x u cùng trong x , b i v y khí thìmát m mà bà mu n m -hôi. Bà khóc và nói b u-b o r ng: Th ng T ng nó nónggi n, th y ch p nó làm chi. Nh n th y b o b c nên h n m t n m nay danh ti ng c a mcon tôi m i ng vuông tròn, n u th y ra kh i nhà thì ch c m con tôi x u-h l m. V yxin th y có làm n thì làm giùm cho trót, d u th nào th y c ng ngh b ng m con tôi ch u th y không th ng ch c là m con tôi kh n-kh l . -Tâm nghe nói t c c i r i áp r ng: Th a bà, m y l i bà nói ó làm cho tôibu n nhi u h n n a. Bà s h tôi ra kh i nhà r i tôi em chuy n x u c a nhà bà mà raora cho thiên-h bi t hay sao? Th a bà, thu nay ng i ta th ng làm nh v y, h th ngthì nói t t, gi n thì nói x u. Mà khi tôi vô làm t t giùm cho bà, là làm c u vui ch có ph ilà vì th ng bà âu, nay tôi ra là t i tôi h t mu n n a, ch tôi c ng ch ng gi n ai mà bà tôi nói. Xin bà ch t ng b ng tôi nh b ng thiên-h v y mà t i nghi p cho tôi. Bà Ph tuy là ng i nói chuy n gi i, bi t tráo tr , bi t d u ng t, bi t cân l i n ngti ng nh , bi t d n tích xa lý g n, song bà ch a t ng nghe ai nói gi ng d k nh gi ng a K -Tâm v y, nên ng -ng n không i áp ng, bà c n n n K -Tâm ng gi n,thinh tho ng r i s tính. Hai ng i nói chuy n n 10 gi , K -Tâm mu n ki u t v ti m,bà Ph l i theo c m l i mà ng . Lúc y tr i m a l n, ph n thì không có xe, nên K -Tâm ph i v ng l i l i nhà bà mà ngh . -Tâm m giày c i áo r i n m t i b ván ngoài. Bà Ph kêu th ng Qu i bi u óng c a r i i theo nó xu ng nhà sau, a cho nó m t ng b c mà d n r ng: y, conng r i khuya th c d y cho s m, i xe l a qua B n-Tranh m i th ng T ng qua l p t ccho bà nói chuy n nghé. Nh nó có h i bà có chuy n gì, thì con th a r ng th y hai th yphi n, mu n b ti m lúa mà i làm vi c trên Sài Gòn, nên nó ph i qua mà tính côngchuy n ch tr không ng. Con nh nói rõ ràng, nghe không con. Khuya th ng Qu i th c d y i qua B n-Tranh. Tr ng-Xuân nghe nói K -Tâmtính b ti m mà i, thì c ng s anh ta ra kh i r i em chuy n x u c a mình mà bán rao,nên ng i xe h i l t- t i li n. i d c ng Tr ng-Xuân nh nh ng l i mình nói n ng- v i K -Tâm hôm qua thì n-n n l m. Anh ta th m ngh ch chi mình dùng l i d ung t mà d d thì cõ l ng vi c h n. Thôi, qua ây mình n n-n cho nó l i, r i sau tính; n u nó không ch u, mình h a cho nó ti n nhi u thì ch c nó mê ch gì. Anh ta ãtính nh v y mà c ng không yên lòng, b i v y qua n Tân-An anh ta ghé nhà T -Thmà thu t s chuy n K -Tâm òi i cho T -Th nghe, r i m n T -Th i v i mình vô 71
    • nh m ng 72 www.hobieuchanh.comnhà bà Ph mà nói giùm. Ngày y nh m chúa nh t, mà h n m t n m nay T -Th m nti n b c c a Tr ng-Xuân c ng nhi u r i nên ng i ta c y không l t ch i, nên l t- tthay áo i qu n mà i v i Tr ng-Xuân. Sáng b a y bà Ph không cho m c a mà c ng không cho nói chuy n l n, b i y K -Tâm n m p m n ng hoài, n tám gi nh có K -Phùng trong bu ng khócom-sòm, anh ta m i gi t mình th c d y. Bà Ph ã sai chín H u i mua n s n r i,nên K -Tâm r a m t thay v a xong bà h i b ng cà-phê bánh mì ra cho K -Tâm lótlòng. Bà Ph ân c n ti p ãi, tính c m K -Tâm l i mà ch Tr ng-Xuân qua. Bà ctheo can gián hoài và xin K -Tâm th ng b ng bà. K -Tâm ã quy t nh b mà i, nênth y bà h u ãi thì c i th m trong b ng, có ý coi bà làm th nào. Ch ng dè n 9 gi i nghe xe h i ng ng ngoài c a, r i th y Tr ng-Xuân v i T -Th th ng-th ng i vô. Tâm dòm th y v y thì hi u ý bà li n, song coi m u k th nào, nên ng i c ikhông nói chi h t. Tr ng-Xuân v i T -Th b c vô, K -Tâm ng d y chào h i l -là, ch khôngni m-n nh m y l n g p tr c. B Tr ng-Xuân coi b ng l m, còn bà Ph mu n nói,song không bi t làm sao mà kh i u, T -Th th y v y m i h i K -Tâm r ng: - Tôi nghe có vi c gì mà l n-x n ó v y anh? - Có vi c gì l n-x n âu? - Nghe nói anh tính i âu ó? - , ph i. H i ó anh T ng có giao h ch ng nào anh bi u thôi, thì tôi ph i thôi li n. Nay nh không mu n cho tôi n a thì tôi i, ch có chi âu mà l n-x n. - É! B y l m nà! i âu? Anh i r i ti m lúa ai coi? - V y ó có ph i là vi c c a tôi âu mà anh h i v y. Ai coi t ý h i ch . Tôi làm giùm mà ch i ng cho thiên-h khen bà ây có r buôn bán gi i v y thôi, ch tôi có l i gì mà tôi lo. - Anh nói v y sao ph i? - Anh thi t gi ng thiên-h quá! Ph i, tôi là a nghèo hèn có nói l i nào là l i ph i âu! Anh c ng là t i b ít k giàu sang, h c nh anh v y mà h c làm gì? -Th m c c ng i l ng thinh không bi t nói sao ng. Tr ng-Xuân m i ng y mà t thu c hút và nói r ng: - D ng hai - Bây gi còn kêu tôi b ng d ng n a mà làm gì? - Hôm qua tôi nóng gi n tôi nói l nhi u l i n ng, xin d ng ch phi n. N u ng gi n tôi d ng b i thì khó cho tôi l m, b i vì h d ng i thì tôi ph i p ti m lúa ch ai mà coi 72
    • nh m ng 73 www.hobieuchanh.com - Th y thi t là m t ng i gi d i không ai b ng. M i vi c th y u làm gi h t th y. - Tôi có d i d ng vi c nào âu mà d ng nói nh v y? - À, n u th y mu n bi t xin th y ng i xu ng, r i tôi nói h t cho th y nghe. Phàm àn-ông con trai i c i v là có ý mu n l p nên gia-th t r i sanh con cháu ng n i nghi p lâu dài. Th y i c i v không có ý ó, mu n c y th bên v mà làm sang tr ng, ch không k chi là gia th t, d ng y không ph i là th y d i i hay sao? Th y có v r i mà bà ây là dì ru t c a th y, cô hai nhà là em th y, th y l i không k ngh a bà con, th y làm cho h danh ti t c a em gái th y, i th y ch y s p ch y ng a ki m ng i nôm giùm ng che mi ng thiên-h , n u th y nói r ng th y ây không gi d i, v y ch th y làm chi v y? Ngày nay th y ng làm ông T ng r i, th y ngh d u bây gi v th y có hay c ng ch ng h i gì, i v y th y mu n i tôi i ng cho th y qua l i nhà n y cho d , mà th y không ch u nói thi t r i th y l i ki m c khác mà nói. R i bây gi tôi i, th y s tôi ra kh i ây tôi báng rao x u h , mà th y l i bày chuy n nói r ng tôi i thì không ai coi ti m lúa, th y ngh l i mà coi có ph i là th y d i luôn v i tôi n a hay không? Tr c khi tôi ch u giúp th y thì tôi có bu c th y d u vi c gì c ng ph i thi t tình v i nhau, b i vì tôi ch u làm chàng r gi là ý tôi mu n d i thiên- ng giúp giùm cho th y mà thôi, ch tôi không ch u d i th y. Nay th y b i c thì tôi không th giúp n a. B nào tôi c ng i, th y ng có nhi u l i vô ích. Song tr c khi tôi t giã th y, tôi làm n nói giùm ít l i cho th y bi t; tuy là i y thiên-h u gi d i h t th y, song n u mình mu n cho h n thiên-h thì ng thèm gi -d i m i ng. Th y giàu mà thi u gì ng i khác giàu h n th y. u th y ng gi d i thì t nhiên không ai b ng th y ng. Mà th y có ti n nhi u, có quy n l n, thiên-h h v th y, nên làm qu y h không dám c i tr c t th y, nh ng th y dám ch c sau l ng h c ng còn khen th y n a sao? Ví nh phong i t c b i ngu mu i h t th y, c khen k giàu sang, ch không k chi là ph i qu y gì n a, th y làm qu y không ai c i th y, song có l th y th y c cây th y c ng h th m ch . N u th y không bi t h th m thì thôi, tôi nói n a c ng vô ích. Tr ng-Xuân nghe K -Tâm nói m t h i, thì h -th n quá nên ng i g c m t, khôngcãi chi ng h t. Cách m t h i anh ta nh t nh m i n n n r ng: ng gi n nên d ngnói n ng n , tôi c ng ch ng c ch p làm gì. Thôi xin d ng ng có phi n n a. Bây gi ng mu n sao tôi c ng ch u h t, d ng coi ti m mu n n l ng m t tháng bao nhiêu ng ng, hay là bây gi d ng c n dùng bao nhiêu ti n tôi c ng a cho mà xài . -Tâm c i ng t mà áp r ng: -ch c a th y k quá, tôi ch u không ng n a.Th y th y thiên-h ham ti n, thu nay có vi c gì th y c ng vãi ti n ra mà mua lòng ng ita, r i th y t ng tôi ây c ng nh thiên-h v y, nên th y l y ng ti n mà khiêu lòngtôi. Tôi nói cho th y bi t, th y l m l m! Tôi không ph i nh h v y âu. Tôi tr ng là 73
    • nh m ng 74 www.hobieuchanh.comtr ng ng i ch n chánh, tôi m n là m n ng i bi t ngh a, ch ti n b c c a th y có ngh a-lý gì âu. Thôi, tôi không mu n nói chuy n nhi u v i th y n a. Xin bà v i hai th y l i ây mà an h ng hi n-vinh, cho tôi i, ph n tôi nghèo hèn thì tôi ph i tìm ch n nghèohèn mà n ng d . -Tâm d t l i li n ng d y ch p tay xá bà Ph r i d m b c ra c a. Bà Ph i-r i quá nên bi u r ng: Th y hai, th y có i thì th ng-th ng cho tôi phân ôi l i is . K -Tâm l c u, b không mu n nghe. T -Th th y v y m i ch y l i n m tay a K -Tâm mà kéo l i. B n ng i ang ch n-r n, b ng th y Y n-Tuy t trong bu ng ng con i ra, l i ng ngay tr c m t K -Tâm mà nói r ng: Th y hai, xin th y ch m-ch m i em nói ít l i r i s . K -Tâm th y Y n-Tuy t ra c n thì ch ng-h ng. B y lâunay anh ta ã có ý khinh-th Y n-Tuy t, b i v y anh ta ngó ngang Y n-Tuy t m t cái r iday m t ch khác mà h i r ng: Tôi v i cô có chuy n gì âu mà nói? Y n-Tuy t áp ng: Th a ph i. Tôi ã bi t th y r i, nên không c n ph i nói ra làm gì. Tôi mu n nói lànói v i má tôi, song xin th y t m ng i nghe tôi nói r i s i, ch tôi m t chút thì c ngch ng mu n gì . Bà Ph nghe Y n-Tuy t nói m y l i, bà không hi u ý con mu n nói vi c gì, nên bàlóng tai mà ch . Còn Tr ng-Xuân và T -Th thì ng i ch ng-h ng, nên hai ng i ngónhau r i kéo gh mà ng i. K -Tâm th y v y c ng ng i t m trên u bàn mà ch coi Y n-Tuy t phân u chi. n-Tuy t i l i g n bà Ph , con n m ng a trên ván, r i cô ta ng i b p d i ch, cúi u l y Bà Ph và nói r ng: Th a má ph n con là con gái, mà con không bi tgi gìn danh giá, làm cho m t ti t m t trinh, cho má nh c lòng lo l ng h n m t n mnay, con ngh l i t i c a con d u tái sanh m y i con c ng ch a chu c ng. Vi c c acon làm thì ã x u thân con, mà l i còn nh nhu c lây cho t i cha m ông bà, l thì conph i t v n mà ch t li n, nh con ã tính h i thu ban u m i ph i. Nh ng vì trong lúc y con còn ngu mu i, không rõ ng nào là ng chánh, n o nào là n o tà, nên nh ng i má khuyên con thì con t ng là ph i h t, con m i xuôi thu n cho ng i i coi r i i, t ng là làm nh v y danh ti ng con kh i nh c kh i nhã. Nào dè t hôm qua nbây gi con nghe nh ng l i c a th y hai bày t thì con h i ng , nh t i nh ng vi c s p t ng mà gi u gi m thiên h ó thì con h th n vô cùng. Mình ã x u mà còn mu nlàm ng i ph i thì gi d i thái quá, con không th nào ch u n a ng. Th a má, con ã lmang t i th t hi u v i má r i, ki p n y con không bi t sao mà chu c ng. V y con l ymá xin th t i cho con; con nguy n ki p sau nh con ng tái sanh làm ng i, thì con s n tâm t n l c mà báo b ngh a cù lao, n b i n cúc d c, ch ki p n y má ng kthân con n a làm gì . n-Tuy t và nói và l y và khóc. Bà Ph ng lòng nên c ng khóc òa. Y n-Tuy t y m r i m i b ng con i l i ng d a bên K -Tâm mà nói r ng: Th a th y, vi c nhàtôi ã tính xong r i, v y thì th y tính i âu tôi c ng i theo v -Tâm nghe nói ch ng-h ng, nên ng d y ngó Y n-Tuy t mà h i r ng: 74
    • nh m ng 75 www.hobieuchanh.com - Cô theo tôi làm chi? - Th a th y, th y h i sao k v y? Th y ã c i tôi làm v , thì ch ng âu v ó, ch sao mà th y h i k v y. - Tôi ã có giao k t r ng tôi c i cô là c i gi ng che mi ng th gian giùm cho cô mà thôi, ch có ngh a v ch ng gì mà bây gi cô theo tôi. - Th a th y, tôi c ng bi t v y l m ch ! - N u cô bi t sao cô còn tính theo tôi. - Th a th y, ph n tôi tuy ngu mu i, nh ng mà tôi c ng bi t ph i qu y ch ch ng không, b i v y khi tôi l m l i r i thì tôi t nguy n ph i ch t m i kh i nh c. Ng t vì má tôi già y u, hiu qu nh m t mình, n u tôi ch t thì tôi ch ng kh i u cho m . ã v y mà má tôi l i theo khuyên gi i khóc lóc hoài, bi u làm theo thói i ki m th mà kh a l p ti ng nh , nên b t c d tôi ph i ch u v y. Tuy v y mà tôi ã t nguy n cho n ngày ch t tôi c ng ch ng dám thác thân cùng ai n a. - N u cô bi t h nh v y, mà sao ngày tôi n coi và ngày tôi nc i, cô dám ch ng m t, không chút th n thùa? - Th a th y, t i th y không rõ vi c riêng c a tôi, nên th y chê tôi nh v y c ng ph i, ch tôi trong bu ng nghe th y n nhà thì tôi h ng i nên tôi khóc lu bù, má tôi ph i làm gi n làm h n, tôi m i lau n c m t mà b c ra ó. -Tâm ng suy ngh m t h i r i nói r ng: - Tôi là a nghèo hèn, ham ti n ham sang nên ã bi t cô là gái h mà còn i c i cô, v y thì tôi có x ng áng gì mà làm ch ng cô? - T hôm qua cho n b a nay tôi nghe nh ng l i th y bày t , thì tôi m i bi t th y là chân chánh quân t , còn h gian d i ti u nhân, ch thi t thu nay tôi ã t p quen theo th - thái nh n tình, nên tôi tr ng k giàu sang còn khinh th ng ng i hèn h . Ch ng gi u chi th y t n m ngoái cho n nay thi t tôi khinh b th y m, bây gi bi t ng b ng th y tôi m i kính ph c th y. - Tôi ây c ng v y. Khi tôi ch u c i giùm, thì tôi ngh cô là gái bi t u, b i v y tôi m i bu c b a tôi i coi và tôi i c i cô không ng khóc, b i vì n u cô bi t cô khóc, mà tôi không bi t h tôi c i, thì tôi là ng i gì. Ch ng dè n coi thì b cô t nhiên, mà n c i b cô c ng t nhiên, b i v y tuy tôi không nói ra ch trong trí tôi chê th m cô l m. n-Tuy t nghe nói nh v y thì lau n c m t r i c i. K -Tâm day l i th y bàPh v i T -Th ang ng i ch m ch mà nghe, còn Tr ng-Xuân thì i vòng l i ng g n a s . K -Tâm th dài ra r i nói r ng: - Cô theo tôi không ng. 75
    • nh m ng 76 www.hobieuchanh.com - Sao v y? Hay th y ng i vì chút con n y ch ng? - Không. Nó m i n m sáu tháng mà bi t gì. ã v y mà theo khai sanh thì nó là con c a tôi, n u tôi nuôi d ng nó thì l n nó gi ng tôi, ch nó theo ai mà tôi ng i. - V y ch t i sao th y d -d . Hay là th y chê tôi gái h th t ti t, nên th y không ành k t duyên v i tôi ch ng? Th a th y, tôi tuy h hèn, nh ng mà nh th y ch ng h c b ch, nên bây gi tôi ã bi t l chánh tà r i, l nào tôi dám èo b ng m d b kinh7 . Tôi xin theo th y ây là vì mang n th y b o b c danh ti ng cho tông-môn, l i th y th y nh nhánh bông sen, d i bùn v t lên mà không m bùn, nên tôi nguy n i theo tr c là n n c u giúp, sau n a h c i thanh- ch. - Không. Cô là con nhà quan, tôi là a hèn h , tôi âu dám chê cô. Mà theo l i cô nói nãy gi thì tuy g ng trinh c a cô ã c r i, song t m lòng c a cô không chút b n. Tôi mà ng v nh cô thì may m n bi t ch ng nào. Ng t vì tôi là a chán i, ã không màng giàu sang, mà l i còn khinh-khi màu son ph n, b i v y tôi s cô theo tôi thì cô c c kh mà l i ch ng vui n a ch . - Th a th y, thói giàu sang tôi ã chán ngán r i, giàu ch ng nào càng b t nh n, sang ch ng nào càng gian d i, ch giàu sang nh h v y mà quí gì. - Ví nh tôi nghèo c c l m, cô c ng theo hoài n a sao? - Ch ng nào tôi ch t m i thôi. Th y có c m tôi n c m, th y có cháo tôi n cháo. u cháo c m không có ph i n b p n khoai tôi c ng ch u. - Ví nh ngày sau cô hay tôi là a n tr m cô c ng còn ch u làm v tôi n a sao? - Không l th y là ng i gian. Mà i nay thiên-h h gi t ti n nhau, ai gi t ng nhi u h l i khen là gi i, b i v y th y có n tr m i n a, b t quá c ng nh h , ch không qu y gì h n. -Tâm nghe Y n-Tuy t nói t i ó thì ng lòng r ng-r ng n c m t, r i thò tayvào túi móc ra m t bó b c qu ng ngay tr c m t Tr ng-Xuân mà nói r ng: t l i tri quí h n ngàn vàng. V y thì l y 18 ngàn ng b c n y không làm gì. ó, tôi tr l i choanh ó! Tr ng-Xuân, T -Th và bà Ph th y u ng n ng , không nói chi ng h t. K -Tâm ch p tay xá bà Ph r i b c ra i. Y n-Tuy t b ng con i theo. Bà Ph l t- t ch ytheo níu áo con và r r i bà khóc lóc mà nói r ng: Con ôi! Con ành b má mà i saocon? N u con i thì má còn ai mà h -h n a. Thà là con mang ti ng h má c ng ít bu n,ch h con mà b má thì má r u ch c má s ng không ng. Thi t con ành gi t má haysao?7 qu n b , trâm gai: ý nói ng i v hi n th c 76
    • nh m ng 77 www.hobieuchanh.com n-Tuy t, nghe m nói m y l i, n c m t tuôn d m d , i thì au lòng, thì nh ctrí, b i v y không bi t nói sao cho ng. K -Tâm th y m con b n-b u, càng thêm nglòng, nên th a v i bà Ph r ng: m bà, ch ng ph i tôi mu n làm ng t bà mà làm chi.Tôi b i ây là vì nhân tình gi -d i, làm cho tôi chán-ngán vi c i, nên tôi không ng n . Y n-Tuy t ti p l i mà nói r ng: u má mu n cho hai v ch ng con ây i má, má ph i i quân gian-d i ra kh i nhà, r i c m tuy t ng cho léo hánh t i n a,ho c may v ch ng con m i ng . Bà Ph li n buông Y n-Tuy t v i K -Tâm, ch y tr vào nhà, r i ch ngay m tTr ng-Xuân mà nói l n r ng: i, m y ph i i ra kh i nhà tao cho mau. M y là th nglàm ô danh x ti t con tao m y ng có lai vãng n ây n a. T rày tao không bi t dìcháu nào n a. M y giàu sang tr i k mày, giàu nh m y càng thêm nh . Tr ng-Xuân v i T -Th h -th n nên riu-ríu lên xe h i mà v . Y n-Tuy t v i K -Tâm m i d t nhau vô nhà, r i hai m con ôm nhau mà khóc. K -Tâm th y tình c nh nh y l y làm au lòng, song c ng i im-lìm cho hai m con bày t chút tình dan-díu. BàPh khóc m t h i r i lau n c m t mà nói v i K -Tâm r ng: Con có lòng qu ng i, ã u v t giùm danh ti ng cho nhà má, mà còn l i ch v giùm ng ngay cho má i n a. n ngh a c a con má ch ng bi t l y chi mà n áp cho v a. V y n u con ch ng chê n-Tuy t là gái h , thì má xin con vui lòng ây v i má, ng má d y nó h t lòng s atr p n ng kh n cho con, ngõ tr chút ngh a dài ân n ng. -Tâm áp r ng: Thân tôi nghèo hèn, theo i nay thì tôi ch ng b ng ai h t. Naybà th ng tôi bà nói nh v y, tôi s ngày khác bà th y h cao sang r i bà n n n ch ng . -Tâm t ch a h t ý thì Y n-Tuy t h t mà nói r ng: Th y tuy nghèo hèn, nh ng màchân-chánh quân-t ; nh ng b c giàu sang i nay ai mà dám sánh v i th y. Tôi e là e tôikhông x ng k t duyên cùng th y mà thôi, ch sao th y l i ng i r ng ngày sau m con tôi n-n . -Tâm ngó Y n-Tuy t r i chúm-chím c i, làm cho Y n-Tuy t m c c ph i day t ch khác. -Tâm ã não-n nhân tình m-l nh nên tính s ng là s ng ng coi i th màch i, ch không k chi th t gia. Còn Y n-Tuy t ã h vì danh ti t nh -nhu c, nên tính ng là s ng ng nuôi m cho n già, ch không còn mong t tóc n a. Mà nay vì ch ng thinh ng khí, nh có th tình khúc tr c mà trai rõ ng lòng gái, gái bi t ng chítrai, r i k i ý ng i quên nguy n, tác thành giai ng u, ngh thi t c ng k . -Tâm vi t th giao ti m lúa l i cho Tr ng-Xuân, không thèm làm t ng-lý n a, i nhà v i Y n-Tuy t, khi s a ki n tr ng cây, khi thì ngâm thi c sách, quy t vui thúgia- ình, không màng th t c. Có b a tr i chi u mát-m , v ch ng d t nhau ra ngoài c u thang mà ng i, r i móc i th c n mà câu, ch ng ôm con c m sách mà c. H ch ng c n n nào hay thì t ngh a l i cho v nghe, h v gi t ng con cá nào l n thì kêu ch ng giùm g . 77
    • nh m ng 78 www.hobieuchanh.com Có khi ch ng c m dao i c t bông, thì v xách gi d t con theo sau mà l m, th ycái bông nào t t thì v ch ng xúm l i mà nhìn. Có êm tr ng t tr i trong v ch ng nh cgh ra tr c sân mà n m, r i lu n th thái nhân tình, ý hi p ý, tâm ng tâm, thi t là ng c. Nh ng ng i bi t tâm-s c a K -Tâm v i Y n-Tuy t, k thì khen K -Tâm cóph c, thân nghèo mà c i ng v giàu sang, còn k thì khen Y n-Tuy t có ph n, ãth t ti t r i mà c ng còn có ch ng ng. Bà Ph nghe l i d ngh y bà không bu n mà bà i c i r i nói r ng: Bi t ai là có ph c, mà bi t ai là có ph n? N u K -Tâm mà không p c nh gia- ình nguy bi n, thì âu ch c ch ng n y v ó. Còn n u Y n-Tuy t màkhông l n m mùi i ng cay, thì c ng không ch c v n y ch ng ó. ng i hi mtr , có ng i kh cho t i già, mà ch a bi t khôn ng, thi t là t i nghi . Thi t v y l m chút! T (theo b n in c a NXB Ph ng Nam Sài Gòn 1952) 78