Ho bieu chanh   thiet gia gia thiet
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share

Ho bieu chanh thiet gia gia thiet

  • 677 views
Uploaded on

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
677
On Slideshare
677
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
1
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 1 www.hobieuchanh.com Thi t gi gi thi t Bi u Chánh I Cách m y n m tr c, t i Sài gòn, v ng Espagne, kh i r p hát bóng m t khúc, có t ti m may, trên c a treo m t t m b ng hi u hai ch l n: nh H ng. Ti m d n trong m t c n ph l u r ng rãi mát m . Phía ngoài c a có m t b ván1 n, bdày trên m t t c, cho th ng i c t áo. Hai bên hai hàng t ki ng, ng các th hàng, a, n , nhung. Chánh gi a m t hàng b n cái máy có treo m y ng n èn khí, ch p có k ttua. Phía trong thì d n m t cái phòng, có gh sa lon, có treo ki ng l n d a vách ti pkhách n t may áo, ho c n th áo. Ti m may p này là ti m c a bà T Ki n. Vì ti m may có danh may khéo, nên t m m i cho t i chi u khách ra vô t may d p dìu, trong ti m th ng th ng ph i có chín i cô th . Bà T Ki n, tu i ã sáu m i, mà tóc ch a b c, r ng còn ch c. Bà b n tánh bãi buôi, vui , nh ng mà bà không a thói nhõng nh o ho c gian tà, h th y vi c gì trái o lý thì bà n ingay, không s mích lòng ai h t, b i v y m y cô th may th ng bà mà c ng kính tr ng bà m. t b a, l i 4 gi chi u, trong ti m các th ng l ng x ng, k ng i l c áo, ng i ngoi p máy. Có m t cô gái, l i 24 - 25 tu i, mình m c m t cái áo xuy n en c , m t cái qu nhàng tr ng nh t nh t2, ch n mang m t ôi gu c en, vai v t m t cái kh n l a tr ng, tay ôm t cái bao b ng gi y nh t trình, ng tr c c a ti m ngó vô. Tuy cô n m c t m th ng,không.gi i ph n, không thoa son, không c o ch n mày lông m t, không eo n rang, taitrái ch eo m t ôi bông h 3 nh ng mà n c da cô tr ng l i ng h ng, g ng m t cô tròn l i m m, môi cô m ng mà l i , m t cô sáng mà l i nghiêm, hai bàn chân nh mà no vunhai bàn tay dài mà d u nhi u, nên ai th y cô thì c ng tr m tr gái p. Cô ng b ng m t i r i rón rén b cvô ti m, l i ng g n m t cái máy mà coi m t cô th ng may. Cô th may th y cô l y ng lâu, bèn h i r ng: "Cô mu n m n may hay là l i âycó vi c chi? Nh m n may , thì cô i ngay vô phòng trong kia, có bà ch tr ng . Cô l y d d r i nói r ng: "Không. Tôi vô coi ch i, ch có m n may chi âu". Cô ng ngó quanh qu t m t h i n a, r i cúi xu ng h i nho nh cô th may r ng: Không bi tti m có c n dùng th may thêm n a hay không, ch há? Cô th may ng c m t ngó cô n mà h i r ng: - Cô mu n xin may hay sao? - Ph i. N u ti m có thi u th , thì tôi xin tôi may. - Có m t ch th thôi may ã h n 3 tu n r i, mà không th y bà ch kêu ai th . Ðâu cô ith ng vô phòng nói v i bà ch coi bà ch u m n hay không. Cô l y ngó vô phòng, mà cô d d không dám gi ch n lên i. Lúc ó t m màn che c aphòng vùng khoát lên, trong phòng b c ra m t cô ch n mày v cong vòng nguy t, hai môi tô t bông vông4, ch n mang giày cao gót, mình m c áo r n ri, tay ôm bóp xám xám. Sau ng có m t bà i theo, tay c m c p m t ki ng, bà v a i v a nói v i cô i tr c r ng: Cônh chi u th n m l i b n th coi. Ti m c a tôi th c t th may u khéo nh t, ch không1 lo i bàn gh làm v ng b ng g dày2 không còn m i3 bông tai g n h t phách, m t lo i m c a th i ti n s4 lo i cây g x p, lá to, bông , thân cây th nh tho ng có gai, c dùng gói nem chua
  • 2. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 2 www.hobieuchanh.comph i nh ti m c a h v y âu. Tôi may cho cô b n m t cái áo này r i t rày s p lên cô l iti m tôi, cô không thèm ti m nào khác h t. Cô n day l i c i và nói: "Cám n bà, r i xung ng i ra c a, mùi d u bay th m ngát. Cô th may bàn nói v i cô l mu n xin may ó r ng: "Bà ch ó, cô mu n xin may thìnói v i b th coi". Cô l y xên lên b c ra, tính ón bà ch . Bà a khách ra kh i c a r i bà tr vô, ghé l i ván mà nói v i ch th c t r ng: "Cô ó là cô th y thu c C n trong Ch L n. Vóc áo a i nãy ó ph i c t cho thi t khéo, chi u th n m cô ra b n th . Thân ch này ch c là maynhi u l m, ph i làm cho t t , cho v a lòng ng i ta". Bà ch d n r i bà th ng th ng i vô. Cô l ng ch bà ó, nghe bà n i chuy n v i ch th c t thì cô bi n c c, ng ng n, b i y ch ng bà i t i cô mu n nói, mà nói không c. Bà li c th y b cô mu n n i v i bà thìbà d ng l i h i r ng: "Cô em có vi c, chi mu n nói v i qua hay sao? Cô b ng cúi u áp r ng: Th a bà, cháu mu n xin may cho bà. Không bí t bà có n dùng th thêm hay không . Bà ch châu mày, mang c p m t ki ng lên, ng ngó ngay cô r i h i r ng: - Cháu thu nay may ti m nào? - Th a, thu nay cháu ch a có may ti m nào h t. - Cháu âu? . - Th a, cháu d i Sóc Tr ng. . Bà ch suy ngh r i nói r ng: "Ðâu cháu i vô ây coi". Bà ch i tr c, cô i theo sau, vô trong phòng bà ng i trên gh canapé5 và ch m t cáigh nh mà bi u cô ng i. Cô không dám ng i, c ng xó ró. Bà h i cô r ng: - Cháu n m nay m y tu i? - Th a, 24 tu i. - Ðã có ch ng con gì hay ch a? - Th a ch a. - Ch a có .ch ng. V y mà cha m còn hay không? - Th a, ông thân cháu m t vài n m nay. Cháu còn có m t m già mà thôi. - Bà già cháu bây gi âu? - Th a, d i Sóc Tr ng.. - i L c t nh c ng có ti m may, sao cháu không may d i, l i lên t i trên này. - Th a, t nh may ít l m, cháu s may không c m n nên cháu m i lên ây. - Cháu may gi i ch a? - Th a, cháu may áo lót c ng c. - Cháu bi t t máy6 hay không? - Th a, bi t. - Lúc này tôi có c n m n thêm m t ng i th , song th gi i kia, ch th l c hay là luôn thì tôi có . Ðâu cháu ra ây may th cho tôi coi. Bà d t cô tr ra ngoài, bi u cô may tay, may máy, may m i th m t khúc và may ki ucho bà coi. Coi b bà v a ý l m, nên bà g c u và d t cô tr vô phòng mà nói r ng: "Cháumay c. V y n u cháu mu n may thì tôi m n. Cô nghe bà nói ch u m n, thì cô l s c m ng cô nói r ng: Cháu cám n bà l m. Cháunguy n ráng làm cho bà v a ý". Bà ch c i mà h i r ng: - Cháu tên gì? - Th a, cháu h Tri u, tên Phùng Xuân.5 tr ng k , gh dài6 ts , c, t, vi n, luôn, là nh ng t ng trong ngh may, t máy: t b ng máy may
  • 3. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 3 www.hobieuchanh.com - Cháu Sóc Tr ng, mà làng nào? - Th a, cháu g c gác ch Cái Con, t ngày ông thân cháu m t r i, thì bà thân cháu i K Sách. - Trong ti m tôi có b n n m cô th không có ch ng con thì n ây ng ây. Cháu mu n ây hay là t i cháu v nhà? - Th a bà, cháu nghèo nên ph i xu t thân i làm n ng ki m ti n nuôi m . Sài gòn cháu không có bà con v i ai h t. N u bà có lòng th ng cháu, bà cho cháu luôn t i ti m, thì cháu i n bà l m. - c, luôn ây c ng c. Cháu may th tháng u tôi tr tiên công cho 7 ng. u sau cháu may khá, thì tôi s li u mà cho thêm. - Cám n bà. - Này mà tôi nói tr c cho cháu bi t. Ti m tôi g t l m, ch không ph i nh m y ti m khác. Th may c a tôi thì ph i nghiêm ch nh, i ng không c l ng l . Ai mu n ch ng thì l y ch ng, ch không c phép rù quy n b m ong mà làm cho ti m mang ti ng không t t. Nh t là cháu L c t nh m i lên Sài Gòn, cháu c n ph i dè d t cho mm i c. t này h yêu ma l m, không nên tin ai h t. Nhi u ng i h nói m t ng, h làm m t ngã, h n b a tr c, h quên b a sau. Tôi nói riêng cho cháu bi t, ph n nhi u thiên h h m l m, ch mong g t nhau, gi t nhau ch không có tình ngh a chi h t. V y m i vi c u ph i c n th n. - Bà th ng, bà d y cháu nh v y, cháu i n bà l m. Cháu s ghi nh nh ng l i vàng ng c c a bà. - Thôi cháu ra ngoài ng tôi ti n d n cho ch b n mà làm quen v i nhau. y cô th c th y cô th m i dung nhan p , n nói nh nhoi, thì ch ng ai mà ch ngvui lòng k t b n. i ngày, úng 6 gi chi u thì th ngh h t. Nh ng cô có nhà riêng thì b n áo, i kh nmà v còn m y cô t i ti m thì ra phía sau mà n c m, r i r a m t, g u, thay qu n, i áo,mà i ch i ng gi i cái m t ngôi c ngày b c b i. Cô Phùng Xuân may m i ít b a, thì bà T Ki n dòm th y cô khéo léo, siêng n ng, nh m , vui v , mà l i có n t na, t i ngh may thì cô l y truy n ho c nh t trình n m c, ch ch ngbao gi cô b c chân ra kh i ti m. Bà th y v y thì em lòng th ng, song s m y cô th kiaghen ghét, nên th ng thì bà b ng, ch bà không l cho ai bi t. n chi u th n m, cô th y thu c C n l i ti m b n th áo. B a nay cô i xe h i m i và c qu n áo còn s c s o h n hôm tr c n a. Cô b c vô ti m thì h i tr ng: Bà ch âu? Côth ng i phía ngoài ch ngay vô phòng khách. Cô th y thu c xâm xâm i ri t vô không thèmngó ai h t. - Bà T Ki n kêu ch th c t bi u em áo vô mà bà l i kêu cô Phùng Xuân vô phòng a. Cô Phùng Xuân ng may máy, cô nghe bà ch kêu, thì cô l t t ng d y i vô, song u lúc y ai ngó cô, thì s th y s c m t cô bu n nghi n7. Bà ch bi u ch th c t a áo cho cô th y thu c b n th và d n cô Phùng Xuân ph i ghikích t c r ng h p, ho c dài, v n, ng nh mà may cho úng. Cô Phùng Xuân ph i ngnh m cô th y thu c, ph i i chung quanh cô trót 15 phút ng h m i r i vi c. Cô b c rakh i phòng môi cô th ng au, mà bây gi l i tái lét. i b a y bà T Ki n th y m y cô th may i ch i h t, duy có m t mình cô Phùng Xuânng i buôn hiu, thì bà kêu cô lên l u và c y cô ng8 giùm l mùng rách cho bà. Cô ng i mà ng, bà n m mà ngó cô trong phòng v ng v , duy nghe ti ng xe ch y d i ng v i ti nghát xa xa mà thôi. Cách m t h i bà h i cô r ng:7 bu n nhi u, bu n nát lòng8 dùng ch vá
  • 4. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 4 www.hobieuchanh.com - Dì coi n t na c a cháu, cho t i t ng m o cùng là c ch , thì cháu ch ng ph i là con nhànghèo. T i sao mà cháu ph i xu t thân i may m n - Th a bà, h i tr c cha m cháu c ng khá, m y n m nay b n n n nên nghèo. - có v y m i ph i ch ... Cháu khiêm nh ng nên cháu nói khá ó ch dì ch c h itr c cha m cháu giàu i, ch không ph i khá mà thôi âu. H i nh cháu h c tr ng nàomà bi t ch nên cháu coi truy n coi sách ó? . - Th a cháu h c xong Nhà tr ng9 d i Sóc Tr ng. - H c m y n m? - Th a sáu b y n m. - Ðó, dì oán trúng r i, ph i con nhà giàu m i có th h c Nhà tr ng t i sáu b y n m ch .Cháu bi t t i sao mà dì dám oán quy t cháu là con nhà giàu hay không? - Th a, không. - D oán l m. H i chi u cô th y thu c t i b n th áo, dì dòm th y b t ch c a cháu thì dìbi t li n. Cháu làm th may, mà em áo cho ng i ta b n th , cháu l i bu n b c h th n. Baonhiêu ó thì bi t cháu là con nhà giàu, bây gi suy s p, ra thân làm m n, nên cháu m i hph n ch . Cô Phùng Xuân làm thinh m t h i r i cô nói m t cách r t bu n th m r ng: Bà oán trúng m. Vì bà th ng cháu, nên cháu ph i t thi t vi c nhà c a cháu cho bà rõ. Song cháu xin bà ng nói l i cho ch em b n c a cháu bi t mà h c i cháu t i nghi p. Ông thân c a cháu h itr c làm Cai T ng có ru ng t nhi u m i n m góp huê l i t i ba b n ch c ngàn gi lúa. Vìth i v n không may, mùa màng th t bát, n n n ch ng l i, gia ình suy s p, ông thân cháu lo ng h t s c mà lo không kham, nên ch n biên t ch phát mãi ru ng t nhà c a h t, ông thâncháu th t chí, bu n r u, nhu m b nh mà ch t. Cháu có m t ng i anh th hai, làm H ng ch K Sách, nh c ng nghèo. Còn ng i ch th ba c a cháu ch có ch ng Cái Côn thì ch khá.Nói thi t cho bà th ng, tuy bây gi m con cháu nghào, song trong x ai c ng bi t là v con a Cai T ng. Không l cháu ó mà làm thuê làm m n cho c. Cháu l n r i, n u cháutheo n ng d a v i anh, thì s ch dâu nói ti ng n ng ti ng nh . Còn ch ru t c a cháu thì chcòn chung v i cha m ch ng, cháu không l theo v i ch . T i cái ph n c a cháu nh v y ó, nên cháu ph i bu c lòng g i bà thân c a cháu v i anh cháu, ng cháu i xa làm m ncho thiên h kh i chê c i". Cô Phùng Xuân thu t tâm s c a cô mà cô r ng r ng n c mát. Bà T Ki n ng lòng, nên bà th ra mà nói r ng: " i giàu hay nghèo y là may v i r imà thôi, ch không ph i gi i hay là d . Tr i khi n cái m ng cháu ph i l n n lao ao nh y, cháu ch ng nên bu n làm chi, mà cháu th y ng i ta giàu cháu ch ng nên h th n. Cháucó h c t nhiên cháu bi t, ti n b c không ph i quý, c h nh kia m i thi t quý, b i vì ti n b c ki m, ch c h nh khó ki m, ti n b c có nhi u khi ph i ti n t n, ch c h nh d u ch ngnào c ng còn hoài. H giàu mà h n b y b thì sao b ng mình nghèo mà mình n t t .Dì khuyên cháu ng thèm so sánh s giàu nghèo, cháu c lo gi ti t cho s ch, t p tánh chocao, gìn lòng cho ngay, rán chí cho v ng, cháu c nh v y d u nghèo mà cháu quý h ncon nhà giàu sang h t th y.Bà n m suy ngh sao ó, r i bà l i h i ti p r ng: - a h m cháu nói cháu 24 tu i, ph i hôn? - Th a ph i. - Tu i c ng tr ng10 r i. Sao cháu không tính l y ch ng ng có ch mà n ng d a? Cô Phùng Xuân nghe h i t i câu ó, thì cô cúi m t xu ng, nh u hai gi t n c m t trongcái mùng. Cô ngh n ngào nên áp nh nh r ng: "Ph n cháu nghèo kh r i, ai thêm c i màmong l y ch ng!.9 tr ng n do nhà th qu n lý, tr ng bà ph c10 khá l n
  • 5. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 5 www.hobieuchanh.com Bà T Kiên ng i d y têm tr u mà n và nói r ng: "Thi t ó, chút i này là i ti n b c.Thiên h h k ng ti n, ch h màng gì c h nh. Trai có h c thì chen nhau giành gi tnh ng ti ng kêu th y kêu "ông . Còn c i v thì h ki m m y ch giàu ng òn s m nhà u, mua xe h i t t. Con gái nghèo thì có th gì mà mong l y ch ng cho sung s ng t m thân c. Kìa nh ông Huy n Phi trong Bà Chi u ó, ng có ba b n a con gái, a nào c ng c gi i bánh trái may vá khéo mà vì ông nghèo, nên con ng s s mà có ai thèm r t i âu. i kh n n n quá! Cô Phùng Xuân m ng l mùng rách xong r i, ng h gõ 9 gi . Bà T Ki n bi u cô ingh . ***
  • 6. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 6 www.hobieuchanh.com II Ông phán Thêm là m t ng i tánh n t hòa h n, n nh n t . Ông làm vi c t i sTh ng Chánh Sài Gòn hai m i m y n m, ông ch ng h mích lòng anh em trong ty, mà ng ch ng bi t gi n h n ai h t. Ng i tánh tình nh v y, c x nh v y, ai quen c ng u th ng m n, ch ng hi u t i ng s làm sao mà ã không c h ng h nh phúc, l i còn ph i mang m t cái tai h a l ntrong ch n gia ình, làm cho trí ông mu n o iên, lòng ông ph i khô héo. Ông g c Ph ng Hi p. Ông c i v tr , mà có con c ng mu n, n 32 tu i v ch ng m isanh c m t a con gái. V ch ng ông n v i nhau r t thu n hòa, l i ít con nên c ngcon không ai bì k p. Nh ông c n ki m, l i c ng nh có a ph m11 giúp vô nên ông có s m cm tsru ng t i kinh Sóc Tr ng, m i n m thâu huê l i l i 5 ngàn gi lúa. Ông l i có mua cm tmi ng t nh trong Châu Thành Sài Gòn, phía sau Nhà Th Ch Ð i, ông c t m t cái nhàngói n n úc, vách g ch, cao ráo, s ch s , mà v i v con. Gia ình c a ông ng m m vui v , thình lình t b ng sóng d y, làm cho rã r i tannát, au n không bi t ch ng nào. là cách 3 n m tr c, con gái ông lúc y c 13 tu i t i mùa g t, bà Phán s a so nxu ng Sóc Tr ng mà thâu góp lúa ru ng. Vì bà c ng con, bà không mu n r i con, nên bà nói i ông r ng: "Tôi i lâu, con nh nhà s nó nh . L i n u nó nhà, m i ngày ông c i làm vi c, thì nó bu n t i nghi p. Thôi tôi d t nó theo tôi cho xong . Ông Phán c ng ng con, song ông nghe bà nói trúng lý, nên ông không n c n duy có d n bà góp lúa ri t mà i i v cho mau mà thôi. n i thì m con i xe h i ò. Xu ng ru ng ít b a, bà Phán l i th y nh t trình ng tinnói có m t chi c xe ò ng Sài Gòn Sóc Tr ng vì ch y mau nên l t, hành khách ch t h thai ng i và b b nh trên m t ch c ng i. Bà hay tin y thì bà s quá, nên ch ng góp lúa g ixong r i, bà không dám v xe, bà bi u tá n chèo ghe a bà lên Ngã B y r i m conxu ng tàu mà v Sài Gòn, tính tránh tai n n v xe ng xe l t. Tuy bà dè d t k l ng, songcon ng i h mang cái m ng ã cùn r i thì khó mà ch y tr i cho kh i n ng c. Chánh 12chuy n tàu m con bà i ó, chi c tàu r i n n i sô-de , chìm ban êm gi a sông cái, hànhkhách ch t r t nhi u, m con bà phán u ch t trong cái tai n n y. Ông Phán Thêm hay tin, thì ông b n r n tay chân, b t t nh nh n s . Cái h nh ph c c a i ông là v v i con, nay v con tiêu m t m t l t, tiêu m t m t cách b t ng , m t cáchth m thi t, thì cái h nh ph c y nó tan nh chòm mây, nó rã nh b t n c, cái i c a ôngkhông còn ngh a lý gì? Ông g ng g o i ki m v t t thi c a v con mà chôn, r i tr v nhà t mình hiu qu nh, ông ngh cu c i là m t gi c m ng, có sanh r i có t , có vui r i cóbu n, lê th c ng nh công h u ng l n h p trong bi n luân h i, ng l n l n trong vòngphi n não. Ông nh v con, ông trách c n s , ông h t mu n công danh n a, nên ông làm n xin h utrí, ng gi u cái s c bu n trong nhà cho thiên h kh i th y mà th ng tâm. Trong ba n m nay mà tóc ông ã b c h t phân n a, r ng ông ã r ng h t vài cái, hình vócông ã m, da m t ông ã dùn, khi thì x n b n ngoài sân s a ki ng tr ng bông, khi thì n m cotrên gh ngh vi c i, ho c c ti u thuy t. t bu i s m m i, ch M i là ngu i n u n, m c l ng x ng sau b p, còn chú Sen là n trai, thì ng lau t lau bàn. Ông Phán Thêm ng tr c sân xem bông, thình lình ôngth y có m t cái xe kéo ng ng ngay c a ngõ. Ông dòm coi khách nào n th m, té ra Bà TKi n, là ch ti m may "V nh H ng", quen bi t ông thu nay.11 a th a t12 (chaudière): b ph n s n xu t h i n c
  • 7. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 7 www.hobieuchanh.com Ông m i chào bà, ch a k p m i vô nhà, thì bà nói r ng: M y tháng nay tôi không g pông, nay có d p i lên mé trên này, nên ghé th m ông m t chút. Sao ông không i ch i, cnhà hoài, ông Phán". Ông th ra mà áp r ng: - Tôi có bi t vui là cái gì âu mà i ch i. - Ông c bu n r u hoài! - Không bu n sao c, bà T . - Bu n thì ph i i ch i cho khuây l ng ch . - Tôi t ng khó mà khuây l ng c. Hai ng i d t nhau vô nhà. Ông phán m i bà T Ki n ng i b ván lót c n bìa, kêu chúSen bi u em n c trà ãi khách, r i ông kéo gh ng i t i bàn vi t cho g n bà và nói chuy n. Bà T mu n khuyên gi i ông Phán nên bà nói r ng: - i ai có m ng s n y, h i nào mà bu n r u nh tôi ây, h i ng m t tôi c ng bu n l m ch , mà bu n ít tháng r i khuây l ng l n l n, trí lo làm n, ch n m co mà bu n r u hoài, thì ch t ói còn gì. - Ông m t mà bà còn có vài ng i con. Tuy con có gia th t riêng, song c ng còn ó. Còn ph n tôi thì r i h t m t l t, h nh t i thì tôi t ru t nát gan, làm sao mà vui c. - i ph n s c a bà Phán t i ch ng ó mà thôi, nên tr i khi n bà ph i theo ông theo bà. Bây gi ông bu n r u n ch ng nào i n a, bà Phán hay là con cháu c ng không ng l i c. - Ðã bi t nh v y ó ch , mà tôi khuây l ng không c, bi t làm sao. - Tôi khuyên ông ph i i ch i, i x nay x kia t nhiên khuây l ng. - Tôi có i th r i. Ði ra ngõ th y thiên h h có v có con h vui v i v con, tôi ngh i ph n tôi thì tôi càng bu n nhi u h n n a. Nh t là tôi th y con gái c a h m t trang t l a v i con nh c a tôi thì tôi nh con nh tôi quá, ch u không c. Vi v y nên tôi h t mu n i âu n a, l c c nhà ra vô th y chân dung c a con nh tôi cho tôi bu n. Ông Phán nói t i ó, ông ngó vô bàn th , hai hàng n c m t r ng r ng. Bà T Ki n ngó theo ông, thì th y trên bàn th có treo hai m ch n dung h a thi t l n, t t m c a bà Phán thì ng i, m t t m c a con gái bà thì ng, hai t m u óng khuôn l ngki ng k l ng. Bà th y ông Phán au n v gia ình quá, thì bà ng lòng, bà mu n ki m i khuyên gi i ông, nên bà nói r ng: - Ông bu n r u quá, tôi s ông au ch , n m nay tôi coi ông m lung l m. - i! Ðau m gì tôi c ng không c n. Tôi mu n ch t ph t cho r i, ch s ng nh tôi ngh ng không ích gì. - Ông nói nh v y sao ph i. Ông n m nay ch a y 50 tu i, mà mu n ch t cái gì! - Ch tôi s ng n a làm gì? Cái i c a tôi không còn m c ích gì n a, s ng thêm m t ngày thì phi n não thêm m t m , ch có ích chi âu? - Ông nói nh v y tôi xin l i ông. i thi u gì ng i gãy gánh13 n a ch ng nh ông y. H ki m ch ch p n i r i c ng sanh con c v y ch . - khác, tôi khác. Tôi làm nh h không c. - i sao v y? Ông n m nay thi t m y m i tu i? - Tôi c 48 tu i. - i 48 tu i mà già c gì ó! Có ngu i t i sáu m i mà h còn c i v , còn sanh con ó sao. - Tôi làm sao ki m c ng i nh v tôi h i tr c, mà bà bi u tôi c i khác?13 ch t v hay ch ng
  • 8. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 8 www.hobieuchanh.com -Ph i, v ch ng ch p n i thì làm sao cho b ng nguyên ph i c. Nh ng mà ông tr tr i m t mình, n u có m t ng i n bà trong nhà s m khuya h h v i ông, thì có ông c ng b t bu n c ch . - Khó l m bà ôi! Tôi ã gây d ng c m t cái già ình m m vui v thì t n công phu không bi t bao nhiêu. Thình lình cái gia ình y tan rã i. Bây gi tôi ã già r i, tôi nh m khó mà l p l i m t cái gia ình khác n a cho c. - Ông tr ng tu i, ch ch a ph i là già thi t. Tôi t ng n u ông c i v khác, thì còn ki m con c mà. - Còn ki m con làm chi? Ví d u tr i nhi u ph c cho tôi có con n a, thì cái c nh cha già con mu n là m t cái h a thêm n a ch ích gì. Ng i n tu i này, ngh c ng ch ng còn s ng bao lâu n a. N u tôi c i v khác r i sanh con, ch ng tôi nh m m t, tôi b l i v góa con th , b v chiu chít, d i c u tuy n tôi ch u sao c. - Ông lo xa quá? Ch a ch t âu mà. Th nào ông c ng s ng t i b y tám m i tu i ch . Hai m i m y ho c ba m i n m n a ông m i ch t, thì con ông l n r i, còn lo n i gì. - ng ch t là máy t o hoá, ai mà dám oán tr c c. V y ch bà không nghe ng i 14 ta nói: "Nh n sanh th t th p c lai hi hay sao. Ng i mà quá 40 tu i r i thì ng tính làm giàu, b i vì giàu h ng không c, mà c ng ng tính l p gia th t, b i vì gia th t l p mu n thì v ph i b v , con ph i th t d ng. - Ông không ch u c i v sanh con, thôi thì ông xin con h ông nuôi, bây gi nó h h i ông, ngày sau nó cúng qu y ông. - Tôi có tính vi c ó. Tôi mu n cho i tôi có m c ích nên tôi có tính xin con nít c a tôi nuôi, r i tôi gia công d y d rèn t p cho nó tr nên ng i úng n. Mà r i tôi ngh , con c a h không ph i máu th t c a mình, d gì mà t p cho nó gi ng tánh mình c. N u mình nuôi mình d y nó mà r i g p a ngang ng nh, thì ã u ng công, mà còn phi n lòng mình n a. - Cái nào ông c ng không ch u h t, thôi thì i tu cho r i ch th gian sao c. - Bà nói ph i l m. Tôi mu n c o d u vô chùa tôi tu cho r nh n tr n gian. Ng t vì m y ông th y chùa ph n nhi u h không hi u tôn chí cao th ng c a Ph t giáo, h b u làm thói mê mu i theo h th ng, t ng kinh mà không hi u ngh a, làm ác mà l y Ph t c u cho c Ni t-bàn, không lo t p tánh rèn lòng t bi, l i bày t xúi ng i tu t t, g n tôi s gai con m t, r i tôi tu ã không thành chánh giác, mà còn ph i mang t i n a. - Ph i, i nay th y chùa ph n nhi u d i th l m. Mà h làm sao h làm, ông tu mi n là ông thành tâm thôi. - Tôi tu nhà. - nhà mà tu sao c. Ông tu sao không có d ng bàn th Ph t? - Th Ph t làm chi? - Tu thì ph i tr ng Ph t, ph i th , ph i l y Ph t ch . - Ph i. Tu thì tr ng Ph t, tin t ng Ph t. Mà tr ng là tr ng c ch , tr ng tâm tánh c a Ph t, ph i suy ni m ng b t ch c c ch tâm tánh y mà làm theo, ch th Ph t hay là l y Ph t mà làm chi. - Ông nói nghe trái i quá. - Trái i mà trúng o l m a bà T . - u ông làm trúng o, thì tôi khuyên ông tu ri t t i i. Ông tu c o thì ông gi i phi n não c ng c v y. - Tôi tu ã lâu r i. Nh tu ó tôi m i còn s ng t i ngày nay ây. Tôi tu là tu cái tâm mà thôi, ch không ch u c o u l y Ph t, làm nh ng vi c d i th . Bà T Kiên ng d y và c i và nói: "Ông tu cách nào ó thì tu, mà tôi khuyên ông ngcó n chay. Vì ông m quá, n chay s mang b nh14 x a ít ng i s ng t i 70
  • 9. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 9 www.hobieuchanh.com Ông Phán c ng ng d y c i mà áp r ng: Ph i, m y tháng nay tôi m quá. Bà coi ây,áo qu n tôi b n r ng rinh. Bà T ngó ông r i nói: Ð r ng h t! Ông bi u s a l i cho v a v n mà b n. B n nh v yng i ta qu ch " Ông Phán áp r ng: - Có ai âu mà s a. - hôn! Trong nhà không có n bà, thì kêu m t con th may l i nó s a cho, có khó gì. Thôi, tôi v tôi sai m t a lên nó s a cho. Bà tính t ông mà v , mà ch a mu n t giã thì bà l i ngh sao ó, nên bà ng l i r i nói ng: "N y, tôi m i m n m t con th may khéo léo l i d th ng quá. T i nghi p, nó là conCai t ng h i tr c mà b gia ình suy s p nên bây gi ph i ra thân may m n ki m c m mà n. Th y cu c i thi t ngán quá. Ông Phán th ra mà áp r ng: Thì cu c i h sanh r i t , t r i sanh, có r i không,không r i có, tu n h n luân chuy n hoài, có l gì. Cái ki p c a con ng i là ki p kh , mìnhsanh ra mà tr n ti n khiêng15. Tôi nói thi t v i bà, nh tôi nh nh v y ó nên tôi m i còn ng c cho t i ngày nay ây. Bà T suy ngh r i g c u nói r ng: Ông nói ph i l m. Thi t nh v y. Mà con nh ó ng ng , nó không bu n. Tr c b c sang giàu bây gi r t xu ng b c hèn h , mà nó c ngth ph n an m ng, coi b không phi n trách chi h t. B i tôi th y nh v y, nên tôi m i th ngch . Ông Phán ngó l , không nói n a. Bà T t mà ra c a, ch ng b c lên xe kéo, bà còn nói vói r ng: "Ð sáng mai tôi bi uth may lên nó s a áo s a qu n cho" ***15 ki p tr c
  • 10. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 10 www.hobieuchanh.com III Sáng b a sau, ông Phán Thêm th c d y s a so n t èn n u n c ng ch vô bình tràmà u ng. ngày v con ông m t r i thì ông mua m t cái èn n u n c, m t b chén nh , v i m tcái bình nh , s m mai hay là tr a, ông u ng n c trà, thì ông b n thân n u l y mà u ng,ch ông không ch u sai chú Sen. c sôi, ông ng ch vô bình, thì cô Phùng Xuân b c vô c a, ch p tay cúi u xá ôngvà nói r ng: "Th a ông, cháu là th may d i ti m V nh H ng. Bà T ch ti m sai cháu lên ng s a áo s a qu n cho ông . Ông Phán g c u n i r ng: Ph i, hôm qua bà T có nói. Cô ng i trên ván ó ch i, itôi u ng n c r i tôi s so n trong t ra cho cô s . Cô Phùng Xuân l i ng i ghé góc ván phía trong vách. Ông Phán ng i u ng ít chén n c r i h i cô r ng: - Cô có em kim ch theo ng ây mà s a, hay là cô tính l y em v d i ti m màlàm? - Th a, bà T d n cháu lên trên này mà s a ch ng có l y em v ti m. Bà nói ây s a ng h cái nào r i ông b n th li n cái n y coi nh ch a v a thì s a l i n a, ch em v ti m r i nh m ch ng mà s a, s e không v a. - Bà T tính nh v y c ng c. Cô có em kim ch theo hay không? - Th a, có. Cháu có em th ch . - Áo qu n c a tôi bây gi r ng rinh h t th y. Ch c là ph i s a m y b a m i r i. Ôngng c m t ngó cô r i h i ti p r ng: - Cô may ti m bà T c bao lâu r i? - Th a cháu l i may c vài tu n nay. Ông Phán nghe m y l i thì ông ngó cô trân trân r i h i r ng: - Té ra cô là ng i th may m i mà bà T nói hôm qua ó ph i hôn? - Th a bà T nói sao? - Bà nói cô là con c a m t ông Cai T ng h i tr c ph i v y hay không? Cô Phùng Xuân th n, nên cúi m t xu ng mà áp nh nh : Th a, ph . Ông Phán châu mày r i i m t l y h t áo v n áo dài em ra b m t ng trên ván. Ông n th vài cái cho cô Phùng Xuân coi r ng bâu, r ng tay ch nào bao nhiêu, r i ông nói ng: "Ðó, cô em s a l n i. S a xong m y cái ó, r i tôi b n th , h v a thì l y m c mà s aluôn các áo kia. Cô ng i b ván ó mà may. Ch ó có c a s sáng s a d may". Ông nói r i b i ra tr c sân mà s a ki ng. Cô Phùng Xuân ng i ch m ch lo làm vi c b n ph n, cô không dòm ngó ai h t, mà c ng ng thinh không nói ti ng chi. M t lát cô nghe ông Phán ngoài sân nói l n r ng: "Ch M icó n u c m thì n u thêm g o m t chút ng cô th may n v i, nghe hôn". Cô l i nghe cóti ng d r i th y m t ng i àn bà i ngang qua c a s , tay có b ng m t r n, cô nhch ng ng i y là ng i n u n cho ông Phán. Tr a n ng ông Phán vô nhà, ông th y cô ch m ch quá thì ông c i mà nói r ng: - Cô em có khát n c thì i th ng ra sau mà u ng. - Có ch M i n u n sau. - Th a, cháu không khát. - Th ng th ng r i s a, b a nào r i c ng c, không c n ph i s a l t t. Ng i lâu có i thì ra phía sau nói chuy n ch i v i ch M i mà ngh m t chút. - Th a m i may có m t chút, có chi âu mà m t. - Nhà tuy không có àn bà, mà cô em ng ng i chi h t. Cô áng em áng cháu mà ng igì.
  • 11. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 11 www.hobieuchanh.comÔng n m trên gh xích u, a lúc l c m t h i r i h i r ng: - Cô em g c gác âu - D cháu sinh t i Cái Côn. - a! Cái Côn, mà thu c bên Sóc Tr ng hay bên C n Th . - Th a bên Sóc Tr ng. - Té ra c ng g n tôi mà. Tôi g c Ngã B y. Cô em là con th y Cai T ng nào ó? - Th a cháu là con c a Cai T ng Hùng. - , tôi có nghe danh th y. Th y m t ã bao lâu nay? - Th a m i mãn tang vài tháng nay. - Nh l n tôi m c i làm vi c nên không có g p th y l n nào. Tuy không quen, ch tôicó nghe th y h i tr c là ng i t t mà l i h o h n l m. Ð i này thì v y ó: ph i hung b o,ph i b thì m i khá c, ch còn làm nh n ngh a, gi chánh tr c thì mang h i. Th y Cai t r i bây gi bà Cai v i ai? - Th a v i anh cháu d i K Sách - Cô em c m y anh em? - Th a cháu có m t ng i anh v i m t ng i ch u có v ch ng r i h t. - Cô em may cho bà T m t tháng bà tr ti n công bao nhiêu? - Th a, bà nói bà cho cháu 7 ng. Nh ít tháng bà coi cháu may khá thì bà s cho thêm. - B y ng b c mà n sao ! - Th a cháu n luôn trong ti m, nên kh i t n hao chi h t. - Ch có 7 ng b c mà còn ph i m n ph mà , n u c m mà n, thì ch t còn gì! - Th a, cháu m i may mà c ti n công nh v y c ng khá, ch có ng i lãnh b n n m ng. Ông Phán nghe nh v y thì ông gãi u nh n m t, b bu n hiu. Ch M i n u c m d n r i, ch b c ra m i ông Phán i n. Ông Phán bi u cô PhùngXuân ngh may ng i n c m. Cô cáo t , xin v ti m mà n. Ông không cho, ông nói ng v ti m xa l m, i n ng m t l i m t ngày gi , n c m, ngh t i 2 gi s may n a, r ichi u s v ti m. Cô l y làm ái ng i, mà b ông m i ép quá, túng th cô nói r ng: Ông th ngông cho cháu n c m thôi lát n a r i cháu s n v i ch M i. Ông l c u áp r ng:Không c. Tôi m i cô em n c m, có l nào tôi cho cô em n v i b n bè v y sao. Cô Phùng Xuân b i r i quá, không bi t dùng ch c nào mà t , nên ng d d hoài.Ông Phán nói r ng: - T ng là ai xa l kìa, ch cô là em cháu mà ng i n i gì. Tôi bi u thì ph i nghe l i. - Th a ph n cháu hèn h , mà ng i ng bàn v i ông v y cháu l i l m, cháu âu dám. - Sao mà hèn h . Cô không ti n cô làm th may. Ng i ta có ti n mua áo mà ng i takhông bi t may, ng i ta em m n cô may. Cô ra công mà may thì có n ti n, ng i tamu n có áo b n thì ph i tr ti n, hai àng c ng v y, có ai sang hay là hèn h n ai âu. Cô Phùng Xuân không bi t l y chi mà cãi. Ông Phán th y ch M i i vô nhà sau, ông bèn nói thêm r ng: Ch chi th y Cai còn nh gi i, thì cô em còn sang tr ng h n tôi n a, ng có nói hèn h . Cô Phùng Xuân b ép quá, không th t ch i c c c ch ng ph i i n c m v i ôngPhán. Cô kính ông, nên ph i ng i d i ông m t b c, mà n thì cô rón rén không dám g p n. Còn ông thì ông nói vi c này, h i vi c n không d t, coi b nh ông vui mà có m t ng ikhách n c m v i ông. Ông n coi ngon l m, còn cô th ng th ng n h t m t chén c m r i côcáo t i u ng n c. n c m r i ông ngh tr a. ông bi u cô ngh , mà cô l i ráp may n a, s a t i chi u r i c3 cái áo. Ông b n th thì v a v n, kh i ph i ch a s a l i n a. Ðúng 5 gi chi u cô xin phépông ng v ti m mà ngh , r i sáng mai s lên s a n a. y b a sau cô Phùng Xuân c ng làm y nh b a u 7 gi s m mai thì lên t i, tr a n m v i ông Phán, r i chi u úng 5 gi thì v ti m.
  • 12. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 12 www.hobieuchanh.com a áo t i 3 ngày mà c ng ch a r i. M t b a tr a, ng ng i n c m, ông Phán nói v icô Phùng Xuân r ng: H m nay có cô em n c m, nói chuy n cho vui nên tôi n ngon quá.Ng i n có m t mình bu n xo n không c. Ð chi u tôi bi u ch M i n u c m s m m tchút ng cô em n r i s v . Cô em ch u phi n n giùm v i tôi, ng vui mi ng tôi n m i . Cô Phùng Xuân ã n b a tr a r i, không l t b a chi u, nên ph i v ng l i. a áo t i 7 b a m i xong. Mà s a áo xong r i, ông l i b t cô vá n m, vá drap16, vá mùng a. Ch ng trong nhà ch ng còn v t chi s a hay là vá n a, ông m i a ti n bi u cô ra nhàhàng mua v i, mua ren ng may màn treo c a bu ng và m y c a s . Cô ng i may thì ông ít hay nói chuy n v i cô, song m i ngày h tr a thì ông hay n m cáigh xích u bên c n gi a, ông ngó cô có khi t i m t hai gi ng h mà không nói m t ti ngchi h t. t b a tr a, ông ng n m ngó cô, trong nhà l ng trang, thình lình ông h i cô r ng:Cô em bây gi thân ph n côi cút, gia o suy vi, sao không l y ch ng mà n ng d a cho m thân, i may m n làm chi cho c c kh ? Cô Phùng Xuân ng c m t ngó ông r i châu lnày áp r ng: Th a ph n cháu nghèo hèn,có ai thèm c i mà tính l y ch ng." Ông Phán c i mà nói r ng: - N u v y h nghèo thì không th nào có ch ng hay sao? Có l t i cô em không mu n l ych ng ch - Th a ph i. C ng t i cháu không mu n l y ch ng. Ông Phán nghe tr l i nh v y thì ông ng i d y t m t u thu c mà hút, b ông suyngh l m. Ông ng i im lìm mà ngó ra sân, ông th y m t c p chim s c ng nh y tr c th m,ti ng kêu chét chét; con tr ng nh y ch nào thì con mái nh y theo ch n y, hai con không r inhau xa, ch ng con kia bay i thì con n c ng bay theo li n. Ông nhìn c p chim r i trong lòngsanh c m, nên ch m rãi nói r ng: Ph n cô em còn tr , v a m i b c chân vào ng i,ch a th y nh ng n i kh bao nhiêu, mà sao cô em nói nghe h i nh chán ngán d v y! N ucô em trong cái c nh c a tôi ây thì cô em m i não n n th nào n a! Ông nói m y l i th ng, mà gi ng nghe bu n th m l m. Ông nín m t lát r i n i th m c aông tràn tr trong lòng, không th d n c, nên ông nói ti p r ng: Cô em nói r ng cô emkhông mu n lây ch ng. Theo ng i th ng h chê mùi tr n, h nghe câu y, h u cho côem nói qu y. Ch theo tôi thì tôi cho cô em nói ph i l m. Làm con ng i còn l c c trongcái vòng kh não, là cái vòng sanh lão b nh t n y, n u sanh ra thì c tranh ua danh l i, mê n v ch ng cho n ngày ch t, r i u thai lên ki p khác c ng tranh danh l i, mê v ch ng a, làm nh v y hoài, thì bi t ch ng nào m i qua kh i bi n kh . Hu ng chi k t v ch ng màch c gì c h nh phúc hay sao. Mình làm thân con gái, khi ng i ta mu n c i mình, thì hnói ngon nói ng t, h h n bi n th non, mà nhi u khi v v i nhau r i nh ng l i ngon ng tthành ra nh ng ti ng ng cay, nh ng câu th nguy n u trôi theo dòng n c h t, r i cái i a mình tuy ch n tr n gian, song ch ng khác nào nh n m trong a ng c. N u may mà p c ch ng hi n, sanh c con th o, gia ình m m, hôm s m vui v y, r i thình lìnhgãy gánh can th ng, ch ng con ly bi t, thì s th ng ti c nó còn làm cho mình ph i kh nãokhó ch u h n n a. M t cái g ng c a tôi ây c ng làm cho ng i ta ph i ngao ngán v n i ch ng.... Ông n i t i ó r i ông nín, thò tay vào túi l y kh n ra ch m n c m t. Cô Fhùng Xuân u t v n i v ch ng, nên nghe ông n i t i vi c v ch ng thì cô bu n hiu.Ch ng cô th y ông nh t i v con mà ông au n, thì cô c m xúc trong lòng, nên quên vi c a mình mà t i nghi p giùm cho ông.16 áo n m
  • 13. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 13 www.hobieuchanh.com Ông ng i l ng thinh m t h i r i ông ch m rãi nói n a r ng: H m nay cô em lên âymay, có l cô em ã th y rõ gia o c a tôi r i. Ðó c ng vì v con mà tu i ã l n, trong nhàcó n, song tôi còn ph i ch u bu n th m nh v y, bu n th m n n i m o g y mòn, n i nh ng vi c thiên h ng cho là vui mà tôi không bi t vui chi h t. Tôi ngh thi t tôi phi n o hoá quá. Bày cho có cu c gia ình làm chi, mà loài ng i ph i au n kh n kh h t s c! u t o hoá bày m t cách nào khác cho loài ng i sanh s n, ch ng có v ch ng, ng cócha con, thì cái kh c a chúng ta t gi m c phân n a, chúng ta tr n tr n mà gi i thoát dbi t ch ng nào. Cô em ngh th coi nh ng l i tôi nói ó ph i hay là qu . Cô Phùng Xuân ng ng may mà áp r ng: Th a, nh ng l i ông nói ó u ph i h t th y. i cha con c ng là tình ngh a, v ch ng c ng là tình ngh a, anh em c ng là tình ngh a.Nh ng mà trong ba th tình y duy có tình ngh a v ch ng d i dào h n h t, nhi u khi nó làmcho ng i ta não n th t chí n n i coi ch t nh ch i. Ông trách t o hoá bày v ch ng, cháungh ph i l m ch . Ông Phán c i g n mà nói r ng: Cô em th y vi c c a thiên h , ch cô em ch a n m mùi ch ng, mà cô em còn bi t nh v y ó. Ch ng cô em l p gia ình xong r i thì m i th ynhi u h n n a. Ông nói tình c , ch ông không rõ tâm s c a cô, nh ng mà nh ng l i h y nh b imóc khêu g i lòng cô, cô không th d n c, nên cô th dài mà nói nh nh r ng: Th a,cháu c ng có n m mùi chút nh r i, nên cháu m i bi t v ch ng là kh , ch có ph i cháuth y vi c c a thiên h mà thôi âu". Ông Phán ch ng h ng bèn h i r ng: "Té ra cô em có ch ng r i hay sao?" Ðã b c t i l r i, không th s t l i c, nên cô ch y n c m t mà áp r ng: - Th a, thi t cháu ch a có ch ng, mà c ng nh có m t i ch ng r i. - a, sao v y? - Th a, h i cháu m i c 16 tu i thì cha m cháu có h a g cho m t ng i trai nghèomà h c gi i, nh h h c thành tài r i thì cho v y duyên. Trong m y n m ng i y i h c thìcha m cháu th ng ph c p ti n b c áo qu n. Lúc bãi tr ng ng i y v thì th ng t i luith m vi ng có khi ch i n m m i b a. Ch ng ng i y h c hoàn toàn r i thì nhà cháu suy p cha cháu ch t, gia tài b ch n t ch h t, ng i y làm l , i ki m ch giàu sang mà c i . Ông Phán tr n m t ngó cô Phùng Xuân mà nói ràng: "Ng i gì mà ê ti n d v y!" Cô nín khe, l y kh n lau n c m t. Ông h i r ng: Ng i ó là ai, bây gi làm vi c âu? Cô d d m t lát r i nói nho nh r ng: - Th a làm th y thu c, nghe nói âu trong Ch L n. - Tên gì v y? - Th a, tên C n. - C i v là con c a ai âu v y? - Th a, c i con gái c a ông Huy n Hàm C d i B c Liêu. - T i nghi p cho ông Huy n ó, vô ph c quá, nên m i mang chú r nh v y?... H ! nhântình b c b o h t s c? Mê giàu sang ch không k nh n ngh a gì!...Hèn chi h i nãy tôi h i saocô em không tính l y ch ng, thì cô em nói mình nghèo có ai l i thèm c i mà mong l ych ng. Cô em bu n, cô em oán c ng ph i. Ðó th y ch a? M i h a hôn, ch ch a thành giath t mà ã kh não r i ó! - Th a cháu ngh ó ch c là t i cái m ng c a cháu nên cháu bu n ph n cháu mà thôi, chcháu không oán ai. - Ð n n c ó mà cô em c ng không oán? N u v y thì cô em ã có c t tu r i, ho c là cònth ng ng i ó nhi u l m. Cô Phùng Xuân l ng thinh, ch m ch mà may, không tr l i n a. Chú Sen sau b c ra i ông Phán i t m làm cho câu chuy n t i ó r i d t.
  • 14. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 14 www.hobieuchanh.com Cô PhùngXuân may vá cho ông Phán Thêm n 15 b a m i t t công vi c. Cô t giã ôngmà tr v ti m. i b a y ông Phán i ch mua m t cây l a tr ng em v , r i sáng b a sau ông vi t m t c th sai chú Sen c m em cho bà T Ki n v i cây l a và 20 ng b c, mà c y bà T n i công khó nh c cho cô Phùng Xuân. Trót ba n m ông Phán Thêm, ôm s u p th m s m t i hiu qu nh m t mình, ít giao thi p i ai, nên không có d p th l tâm s ng hà h i mà khuây lòng chút nh. Trong 15 b a rày, nh có cô Phùng Xuân trong nhà may vá, n c m có ng i làm vuimi ng n ngon, n m bu n có ng i lu n vi c i tiêu khi n, nh t là nh có d p y làm choông th y ông bu n r u mà có ng i khác c ng bu n r u nh ông v y, tuy hai cái bu n khônggi ng nhau, song c ng bu n v n i gia ình, thì cái không khí trong nhà ông coi ra d ng nhcó mòi vui v h n tr c. Mà trót n a tháng, m i b a u th y m t cô Phùng Xuân, u nghe ti ng cô nói, u có công i n c m làm cho con m t quen th y, l tai quen nghe, trong trí quen nh , r i bây gi bván ch cô ng i tr ng tr n, v ng b t ti ng cô n i chuy n, n m gh xích u không th y hình ng cô n a, thì ông Phán vào ra trong lòng bu n b c l i trong trí bàng hoàng hoài. i sao ông bu n b c bàng hoàng? Ông bi t t i v ng m t cô Phùng Xuân. Mà t i sao v ng m t cô Phùng Xuân thì ông l i bu n b c bàng hoàng nh v y? Câu h i y ông v a ngh t i thì ông gi t mình, ông không dám tr l i. Ông nh t nh quên cô, ng t vìtrong trí quên không c, v n v th y hình d ng cô tr c m t, v ng v ng nghe ti ng cô nóibên tai, n m trong nhà c ng v y mà ra ngoài sân c ng v y. Ông l y truy n ra mà c, tính làm nh v y ng khuây l ng trí. Té ra c truy n mà tríkhông có chuy n ông c, l i nh chuy n c a cô Phùng Xuân nói v i ông. Ông b t r t tronglòng quá, ch u không c n a, nên b a sau n c m t i r i ông ng i xe kéo i ch B n Thànhmà ch i. H i m i ra i thì ông tính i ch mà ch ng ra g n t i, thì ông l i bi u xa phuch y qua ng Espange, r i ông ghé ti m may V nh H ng. Lúc y ã quá 7 gi t i, th may t p thì v nhà, t p thì i ch i h t, duy có m t mình côPhùng Xuân l c c ng s a m t cái máy may mà thôi. Ông Phán Thêm b c vô th y cô ng i d i m t cái bóng èn khí sáng lòa, thì m t ông i rói. Cô l t t ng d y ch p tay chào ông. Ông c i và h i r ng: - Có bà T nhà hôn cô em? - th a có. Bà trên l u. - Cô em may t i ban êm n a sao? - Th a, h i chi u có m t cái máy h i tr c tr c, nên t i r nh cháu s a m t chút. M i ôngng i ây ng cháu lên l u cho bà T hay. - Lúc này may nhi u hôn? - Th a nhi u. - Cô em s a tôi b n coi v a quá. S n d p i ch tôi ghé cám n cô em và cám nluôn bà T n a. - Th a, cháu may có m y b a, công không bao nhiêu, mà hôm qua ông g i cho bà T ng a cho cháu t i 20 ng b c v i m t cây hàng, thi t nhi u quá. C a ông cho, cháukhông dám t , song cháu ái ng i h t s c. - i! Chút nh có áng gì âu. Công cô may t i n a tháng, c c nh c quá mà. Bà T Ki n trên l u nghe ti ng ông Phán nói chuy n, bà i xu ng, i m i c n a cáithang thì bà nói l n r ng: "D ác hôn! Tôi l p ti m m y n m r i, b a nay ông Phán m i ch ughé a. T rày s p t i ch c ti m tôi phát tài l m r i. Ông Phán c i mà áp r ng: "S n d p i ch tôi ghé cám n bà. Bà T h i:
  • 15. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 15 www.hobieuchanh.com - Cám n gì mà cám? - Nh bà cho th lên s a áo, nên tôi ph i cám n ch . - D hôn? Con th T nó s a ó, v y mà c hay không? - Ð c l m, c l m. Áo qu n c a tôi bây gi v a v n, ch không còn r ng rinh nhhôm tr c n a. Tôi b n ây, bà coi ph i v a hay không? Bà T ngó ông mà c i, bi u Phùng Xuân m èn trong phòng khách r i m i ông vôch i. Ông Phán v i bà T nói chuy n, cô Phùng Xuân l ng x ng b ng n c, l y thu c ãikhách. Ông Phán h i vi c này, vi c n , b ông vui v , ch không ph i bu n b c nh hôm bà lên nhà ông ó v y. Ông ch i t i 10 gi r i ông m i t mà v . Bà T Ki n a ông ra a, bà nói r ng: - Lúc n y tôi coi b ông khá khá, ch hôm tr c ông m quá, th y phát s . - Tôi b t m hay sao? - B t b n. - M i m y b a rày tôi n c m c. Có l nh v y nên tôi m i b t m. - Mà b ông lúc này coi c ng vui n a. - ! Cái ó không ch c b i vì tôi t ng không th nào tôi vui c. - T h i hôm t i gi ông n i chuy n nghe vui v quá ch . - T i th m bà tôi ph i làm vui ch l nào tôi dám nói chuy n bu n. - y thì ông nên i ch i hoài cho vui. Có bu n ra ây n i chuy n ch i. - M yn m nay nhà hoài, quen thói, nên bây gi tôi ít mu n i âu. Ông Phán lên xe mà v . Bà T tr vô nói v i cô Phùng Xuân r ng: T i nghi p ông Phán, con ch t h t, m y n m nay ng th t chí ng bu n r u quá! Trong m y gi ng h ông Phán ng i t i ti m V nh H ng thì ông vui thi t, ch khôngph i t i th l nên làm b vui, ch ng v t i nhà thì s bu n b c c a ông ch ng nh ng tr l i,mà còn làm cho ông khó ch u h n tr c n a. Ông không mu n nh t i cô Phùng Xuân, ng tkhông mu n không c, mà h nh t i cô thì lòng ông bát ngát r i ông gi t mình. Ðêm yông ng không c. Ông chong èn ng i trót m y gi ng h . Trí ông h i lòng ông: v ych ông có mu n cô Phùng Xuân hay không? Không lý mu n, mà c ng không nên mu n nh v y; m t l là tu i ông b ng hai tu i c acô, cô áng con c a ông, hai l là ông già r i, n u ông có v nh , trong ít n m ông ch t, ông v b v , còn nh sanh con l i càng t i nghi p h n n a, ba l ông ã có gây cu c gia th t t l n r i, t i s m ng c a ông ph i cô c nên Tr i Ph t m i khi n v con ch t h t, bây gicòn mi n c ng cu c th t gia m t l n n a mà làm chi, b n l là cô ng u t tình, ng khthân, ch ng khác nào ng i ch i v i gi a giòng sông, n u không th c u v t giùm tánh m ngcùng danh giá c a cô c thì thôi, ch có l nào l i th a lúc cô nguy kh n mà d d ép u ng. Ông xét nh v y thì trúng chánh lý. Mà nh ng chánh lý y không s c m nh d p t t l atình ng ngún trong lòng ông c, b i v y ông mu n quên cô ch ng nào thì lòng ông l icàng kho n khoái ch ng n y. Ông l y làm khó ch u, nên ông t h i ông: "N v ch ng mình tr ch a d t hay sao, nênkhi n lòng mìmh còn ph i l ng x ng nh vây?" Có l t i nh v y ó. Ông v n bi t n u ông nói mà c i cô Phùng Xuân thì trái phong hoá mà c ng trái l ngtâm n a. Nh ng n u không th y m t cô thì ông ch u không c bây gi bi t làm sao? Ðã say vtình r i thì còn k gì là l ng tâm, còn k gì là phong hoá. Ông nh t nh ph i r ti m V nh ng mà t thi t cái tình c a ông cho cô Phùng Xuân bi t và h i cô n u cô ng thì ông c ili n; ông c i cô ng g m i s u th m c a ông, mà c ng làm cho cô h ng h nh phúc ít m, k o thân cô c hàn b v t i nghi p. Ch ng già v tr , i c ng th ng th y hoài.Hu ng chi mình ã ch t v , còn cô thì ng i h a hôn th y cô nghèo mà ph b c c ivkhác, th thì mình v i cô k t duyên ch ng có chi ph m ngh a mà d d . D u v ch ng, vìkhác tu i nên tình không c dan díu, ngh a không c m n n ng, mà mi n là mình có cô
  • 16. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 16 www.hobieuchanh.com trong nhà, cô có ch dung thân, d ng y g m c ng mình b t bu n trong m y n m s ngsót. Ông ã quy t nh nh v y, mà ra t i ti m V nh H ng, ông th y m t cô Phùng Xuân, thìái ng i quá nên m mi ng không c. Ông tính c y bà T Ki n nói giùm, nên ch ng ông vthì ông m i bà T b a nào có r nh xin vô nhà ông cho ông nói chuy n riêng. i b a sau bà T Ki n vô nhà th m ông Phán. Có l bà th y b t ch c a ông khác h n a, bà phát nghi trong lòng, nên bà v a ng i thì bà c i mà h i r ng: Ông m i tôi vô ngnói chuy n riêng là chuy n gì v y? Ông Phán day m t ch khác mà áp r ng: - Chuy n riêng c a tôi. - Mà chuy n gì ch ? Ph i ông mu n c y tôi làm mai hay không? Ông Phán r t h th n, song ông g ng c i mà h i r ng: - Sao bà bi t? - Mà tôi nói ó trúng hay không kìa? - Trúng. Mà sao bà bi t tr c ch ? - Con m t tôi gi i l m. H ngó thoáng qua thì tôi bi t li n. - Mà bà ngh th coi c hay không? Tôi m i bà vô ây là tôi mu n h i bà coi theo ý bàvi c ó có nên làm hay không. Nh nên thì tôi xin bà ra n làm mai giùm. Tôi tính làm lngh a ch không ph i mu n ch i qua ng. Bà ngh th coi. Bà T Ki n h i nãy bà hí h n, mà nghe ông Phán h i nh v y, thì nét m t bà nghiêmngh , bà ng i ng m ngh m t h i lâu r i áp r ng: - Ông mu n k t duyên cùng con PhùngXuân, thì có can danh ph m ngh a chi âu màkhông nên. N u c nh v y thì ph n ông gi i b t s u não c, còn ph n con n , nó csung s ng t m thân. Ng t có u n y là nó nh tu i h n ông nhi u quá: ví nh bây gi thânnó nghèo kh , nó không n tu i l n nh , nó ng ông tôi s ông c i nó v r i sau ông c clòng ch . - T i sao mà bà s tôi c c lòng? Tánh n t cô Phùng Xuân có ch không t t hay sao? - Không. Tánh n t c a nó không có ch nào chê c. Ông ki m th h t th y con nhàgiàu, con nhà quan, coi có c bao nhiêu ng i tánh n t b ng nó mà. Gái nh nó, tuy bâygi nghèo hèn ch giá áng ngàn vàng, không ph i d ki m âu. - V y ch t i sao mà n u tôi c i cô thì tôi s c c lòng? - Ông không hi u t i sao? Phàm con ng i n tu i nào, thì có cái vui, cái bu n, cái a,cái ghét, cái mu n, cái chê riêng theo tu i n y. N u ông k t v ch ng v i Phùng Xuân, ôngtu i l n, nó tu i nh , m t nhà mà hai ng i tính ý b t ng thì làm th nào mà ông kh i c clòng cho c. Ð tôi thí d cho ông nghe: ông tu i l n t nhiên ông a thanh t nh. CònPhùng Xuân tu i nh t nhiên nó a náo nhi t. Ông mu n nó theo ông, ông c b t nó nhà hoàithì nó không vui: còn ông chi u theo ý nó, ông d t nó i ch i, thì ông bu n; ông ngh coi có c c lònghay không? Ông Phán ng i l ng thinh mà suy ngh r i ông g c u nói r ng: - Bà nói trúng l m. Ng i khác tu i t nhiên tính ý khác nhau. N u tôi c i cô PhtìngXuân, thì trong hai ng i ph i có m t ng i c c lòng. Tôi nói thi t, thà là tôi ch u c c lòng,ch tôi không n cho cô c c lòng âu. - Ông can m l n d há! - Không ph i tôi có can m l n, mà c ng không ph i tôi nói b ng. Tôi bây gi ch ngcòn bi t chi là vui n a. Tôi nói thi t v i bà, tôi mà còn em lòng th ng cô Phùng Xuân,ch c là t i cái n nhân duyên c a tôi trên cõi i n y ch a d t. V y tôi c i cô, là quy t trcái n y cho xong mà thôi; tôi h a ch c tôi s làm cho cô vui lòng luôn luôn, ph n c c tôilãnh tôi gánh vác h t mà tr n . Bà T c i ng t. Ông Phán không có ý gi u c t, nên th y bà c i thì ông l y làm l , ông h i r ng:
  • 17. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 17 www.hobieuchanh.com - i sao tôi nói thi t mà bà l i c i? - Mu n c i v nh thì c i, ai c i chê gì sao, nên ph i m n cái thuy t nh n qu c aPh t mà y che lòng d c! Ông Phán m c c nên ng i l ng thinh. Bà T nói ti p r ng: - Nói pha l ng mà c i ch i, ch n u ông c i con Phùng Xuân thì hay l m, có sao âumà ng i. Ông là ng i có ti n, tuy tr ng tu i m t chút ch ch a ph i già mà tròi tr i m tmình, không có v con chi h t. Còn con Phùng Xuân thì nó nghèo nàn, không n i n ng d a,mà c ng ch a có ch ng con... - Cô g n có ch ng a bà. Cha m ã h a g cô r i, i chàng ra h c xong r i thì cho c i. i nhà cô suy s p nên chúng b i c mà b cô i c i ch khác. - Sao ông bi t? - Cô có nói thi t vi c y cho tôi nghe. - Ch ng là ai âu? - Ông th y thu c nào ó, bây gi làm vi c trong Ch L n. - V y mà nó gi u tôi ch !... N u có v y thì nó ng ông càng ph i h n n a. Nó k t duyên i ông thì nó có ch n ng d a sung s ng t m thân, còn ông thì có ng i s n sóc c m n c. u Tr i Ph t nh u ph c sanh cho ông c m t chút con trai thì càng quý h n n a. - Ôi! Bà bày chuy n l n quá ! Tôi không dám m c cao n th âu. C u trong m y m tôi còn s ng sót ây tôi b t bu n r u và tôi làm cho cô kh i c c kh t m thân c, thì ng r i. - Bày chuy n là sao? Ông còn có con c l m ch . Tu i l n có c m t chút con, nói cho mà nghe, không vui hay sao? Ông Phán châu mày áp r ng: Bây gi lo n i th coi cô ng hay không ã", ch lo chichuy n xa ng d v y! Bà T c i và bà h a v bà h i d ý cô Phùng Xuân coi cô nh t nh l nào r i bà str l i. i b a sau, ti m óng c a r i bà T Ki n kêu cô Phùng Xuân lên l u mà bi u cô c ti uthuy t "Ng n c gió ùa" cho bà nghe. Bà bi u c quy n th nhì, t i lúc H i Y n thi u r i Ánh Nguy t, thì cô ngh ph n cô ch ng khác nào ph n Ánh Nguy t h i tr c, b i v y cô m ng, ch y n c m t, c ti ng run. Bà T là ng i bi t tâm lý, nên bà th a lúc y mà h i r ng: "Nghe ông Phán nói h i tr công Cai có h a g cháu cho ng i nào ó, r i ch ng h thi u làm th y thu c, h th y cháunghèo h ph b c b i c i v khác có nh v y hay không ? » Cô Phùng Xuân ng c m xúc, không th d n lòng c nên cô m i thu t rõ tâm s c acô cho bà T nghe, cô l i nói ngày cô m i l i ti m may, cô th y thu c C n l i b n th áo,ng i ó là v c a ng i ph b c cô hôi tr c. Bà T ch ng h ng, ng i ng m ngh m t h i r i n i r ng: "Hèn chi b a cô th y thu c C n n th áo cháu b ng , mà b coi th n thùa quá. Ng i i nay ph n nhi u h không có tìnhngh a gì h t, mi n có ti n thì thôi. Th n ông nh v y mà ra gì. Cô Phùng Xuân c i g n mà áp r ng: - Th a bà, h sang tr ng l m ch . - Sang v i ai? - Có v giàu eo h t xoàn l n, ng i xe h i t t, thiên h ai c ng ph i b m d , có ai mà dámkhinh d . - Thi t nh v y ó ch ! Dân c a mình còn kh quá không bi t kính tr ng ng i ph i, ctheo kính tr ng m y k ti n b c nhi u, th l c l n, d u h n c p mà làm ra ti n b c y, haylòn cúi nh c nhã mà gây nên th l c y c ng không c n. T i trí dân còn th p nên m i sanh cái ng b t l ng vinh m t múa mày nh v y ó.
  • 18. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 18 www.hobieuchanh.com - Cháu ngh t i cháu vô duyên b c ph n, b i v y cháu bu n ph n cháu mà thôi, ch cháukhông trách ai h t. - Nói chuy n nghe ch i, ch trách ai làm chi. Mà cháu r i coi, i này qu báo nh nti n. H b c cháu, t nhiên h s b ng i khác b c l i h , ch y không kh i âu. Còn ph ncháu, tuy bây gi cháu bu n, song ngày sau cháu s vui l m. Cháu s có ch ng sang tr ng mà i t t b ng m i ông th y thu c C n kh n n n ó cho mà coi. - Th a bà, thân ph n cháu mà còn mong ch ng con gì n a. - a, sao v y? Cháu v y ng ch ông th y thu c ó hay sao? - Th a bà, ng i ta có v r i mà còn ch n i gì. Cháu không mong l y ch ng mà là vìph n cháu nghèo, ng i t t ai mà thèm c i; hai là vì cái tình c a cháu ã khô r i, còn vui gì mà l p gia th t. - Cháu ú ng có th t chí. i có k qu y, mà c ng có ng i ph i, ch không ph i h tth y u th y giàu mà ham, còn th y nghèo nh cháu mà chê âu. Bà nói thi t cho cháu bi t, ông Phán Thêm ng hay ph n cháu b ch ng ph b c r i bâygi ra thân may m n c c kh ng th ng, nên ng c y bà làm mai nói giùm, ng ng c icháu ó. ng c ng bi t ng l n tu i h n cháu nhi u, song ng th y ng i ta ph b c cháu nggi n, nên ng tính c i ng làm cho cháu sung s ng t m thân, k o cháu c c kh t i nghi p. Cô Phùng Xuân nghe nói nh v y thì cô ch ng h ng không bi t l i chi mà áp. Bà T mu n p s t trong lúc còn ng cháy , b i v y bà nói ti p r ng: "Thi t ôngPhán không ph i giàu sang gì l m. Nh ng mà theo danh giá thì ông c ng c ng i ta kêu ng ông. Còn gia tài s nghi p thì bây gi ng có nhà c a t t , có ru ng t m i n m thâugóp huê l i c 5 ngàn gi lúa. ng l i lãnh ti n h u trí m i n m c h n 700 ng b c a. B n thì ng c sung s ng r i, mà ng l i có nh n c, thiên h ai bi t ông thì ng u yêu m n. N u cháu ng ng, thì cháu h t lo c c kh n a; cha ch mà n u cháu sanhcho ng c m t chút con trai, ôi thôi, quý bi t ch ng nào! » Cô Phùng Xuân r ng r ng n c m t mà áp r ng: "Cháu bây gi côi cút hèn h , cha ch t,anh nghèo, m b v . Thân cháu ch ng khác nào nh ng i té d i gi ng sâu, b âu níu ó,mi n s ng c thì thôi còn kén ch n gì n a. Ông Phán có lòng nh n c ông mu n c u v tcháu, n y nh bi n, bi t l y chi mà n áp cho v a. Ng t cháu xét ph n cháu, n u cháu ng ông thì có ch b t ti n. Bà T t ng cô d d vì tu i tác b t ng nên bà nói r ng: - Có cái gì âu mà b t ti n. Ð i này tu i c ng ó h c i v nh thi u gì. H c i 17 -18 n a kia ch . Có ai c i chê gì nlà cháu ng i. - Th a bà, không ph i cháu ng i v tu i tác. - V y ch cháu ng i cái gì? ng tr tr i m t mình, không có v con. Cháu vô ó thì làm l n, ch không ph i làm bé, mà c ng kh i con gh . Cô Phùng Xuân th dài mà áp r ng: - Cháu ng i là vì ông Phán thì l y thi t tình mà th ng cháu, còn ph n cháu thì cái tìnhkhô héo ã lâu r i; n u cháu ng ông, cháu s cháu không làm cho vui lòng ông c, r i cái n c a ông cháu không tr , mà cháu còn làm bu n cho ông. - Cháu s nh v y c ng ph i. V ch ng ph i m t trang m t l a v i nhau thì m i vui, ch l n ng i nh thì th nào c ng không hi p c. Tuy v y mà v ch ng th ng nhau ch ngph i vì tình mà thôi âu cháu, ph n nhi u là vì ngh a n a. Cái tình nó h ng hái m t h i r iphai l t; cái ngh a nó êm ái mà m n mòi nên nó m i b n dai. Qua l n tu i, qua th y rõ vi c i l m. Gia ình mà c m m lâu dài là nh ngh a ch không ph i nh tình âu. Cô Phùng Xuân không tr l i n a, cô c ng i l ng thinh, mà b cô suy ngh l m. Bà Tnói ti p r ng: Theo ý qua thì ph n cháu nên ng ông phán l m, cháu vi t th th a cho bà Caihay i. Qua ch c bà Cai c ng khuyên cháu ng n a. Thôi, khuya r i, cháu xu ng d i i ngh i. Này, cháu nh vi t th cho bà Cai nghe hôn.
  • 19. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 19 www.hobieuchanh.com Cô Phùng Xuân i xu ng l u, cô không nói cô ng hay là không ng. Nh ng mà êm ycô ng không c c n m suy duyên xét ph n hoài. Vì cô ã h a hôn v i ông th y thu c n ã m y n m, tuy ch a chung ch n g i, song c ng tr m nh th m yêu, nhi u khi bãitr ng ông n th m hai àng c ng có chuy n vãn cùng nhau r t thân thi t. Nay ông ph b cthì cô phi n trách, nh ng mà m i tình ã v n vít trong lòng l r i, không d gì mà g cho c. Ðã bi t h ông c i v khác thì nhân duyên c a hai àng ã d t, cô l y ch ng kháckhông l i gì. Mà cô l y ch ng khác, có bi t trong trí quên ông c hay không. N u l ych ng mà còn t ng t i duyên x a thì l i v i ch ng nhi u l m. Vì cô ngh nh v y, nên trong lòng d d không dám l y ch ng. Mà bây gi thân cônghèo kh , ph i may thuê vá m n ng ki m c m n, n u không l y ch ng, r i g p c n n u, thì bi t âu mà n ng d a. Cô b i r i h t s c, không bi t ng nào ph i, n o nào qu y mà nh t nh. Ð n khuya cô i vi t th g i cho m mà h i coi m d y l nào thì cô s làm theo l nh m . a sau, bà T hay Phùng Xuân g i th v Sóc Tr ng, thì bà nh cho cô ã ch u r i, nên t t cho ông Phán Thêm hay. Nhân d p y bà thu t l i nh ng l i cô nói v i bà l i cho ôngPhán nghe. Ông Phán nghe mà nói r ng: "Tôi c i cô là tôi làm ngh a, b i v y tôi mong cô y ngh a mà i v i tôi v y thôi, ch tôi ã già r i, tôi d i gì mà mong cô y l y tình mà ãitôi hay sao. Xin bà làm n t ý c a tôi l i cho cô bi t. N u tình c a cô ã khô, thì tình c a tôi ng ã héo. V y thì cô v i tôi l y ngh a mà ph i hi p cùng nhau l i càng quý h n n a. Cách m t tu n l , bà Cai T ng Hùng g i th tr l i. Cô Phùng Xuân ch n t i cô m ilên l u c th cho bà T nghe. Trong th bà Cai T ng nói r ng: ông th y thu c C n ã b ingh a thì mình ch ng còn chi mà ph i ái ng i. Hu ng chi bây gi mình ã nghèo nàn l u l c,ch ng nên kén ch n cho l m. Ông Phán Thêm ã giàu có mà l i không có v con, v y thì nên ng ng ng có n i n ng d a. Bà T nghe c th r i thì bà c i nói r ng: "Qua nh trúng hay không? Qua bi t tr cth nào bà Cai c ng khuyên cháu ng ông Phán. V y bây gi cháu nh t nh l nào? Cô Phùng Xuân ch y n c m t mà áp r ng: "Cháu ph i v ng l i má cháu. Bà T cho ông Phán hay. Ông Phán a b c m n bà mua áo qu n cho cô, l i mua m t ôi bông, m t b dây chuy n v i m t ôi vàng tây mà làm l c i. Y ph c cùng n trang s m xong r i, ông Phán m i nh ngày thành hôn. Cô Phùng Xuâncó g i th tr c nên b a c i có bà Cai T ng Hùng lên v i con trai l n c a bà là H ng ChúTráng. c i ông Phán làm s sài mà thôi. Ông d n m t ti c, m i vài ng i b n thân thi t n . Ð n chi u bà T Ki n hi p v i bà Cai T ng và H ng Ch Tráng mà a cô Phùng Xuânlên l y bàn th cha m ch ng và bàn th bà Phán r i nh p ti c, ch không có l p hôn th hônthú chi h t. Ông Phán Thêm v i cô Phùng Xuân ã g n g i nhau trót n a tháng, có n c m chung v inhau, có nói chuy n v i nhau tr c, nay giao duyên hi p c n, l thì ch ng còn chi mà ph i eth n nh gái giá trai t . Ðã v y mà ông ã c ph tình, còn cô thì c an ph n, l thì ngàynay là ngày vui v l m m i ph i. Mà ch ng mãn ti c, khách t mà v , bà Cai T ng v i H ngch Tráng c ng theo bà T Ki n xu ng ti m may ng nh ng khuya ra xe v Sóc Tr ng cho , b n bè d n d p óng c a i ngh , thì ông Phán v i cô Phùng Xuân l i c ng gi m t m cnghiêm ngh nh tr c, không ai l v vui m ng chút nào h t. Ông ng i t i bàn gi a t èn n u n c mà u ng. Cô l ng x ng lo d n d p nh ng bày i khách h i chi u. Ông u ng vài chén trà r i kêu cô m i ng i cái gh ngang m t ông ó mà nói r ng: Qua i em mà g n nhau ây, qua không tính tr c, mà qua ch c em c ng không dè. y là t i ôita có duyên n nên Ph t Tr i m i khi n nh v y. Qua ã có nói v i bà T , có l b c ng cóthu t l i v i em ch . Qua bi t ph n qua l m, nên qua c i em qua ch ng h dám mong m iem l y cái tình mà i v i qua; qua ch mong em l y cái ngh a mà yêu nhau v y thôi. Còn v
  • 20. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 20 www.hobieuchanh.comph n c a qua, thì qua h a ch c qua s ráng mà làm cho em vui v luôn luôn; h qua cònch n d ng tr n này c bao lâu, thì trong kho ng thì gi y qua ch ng h cho em bu n t chút nào h t. Lòng d c a qua nh v y ó. V y n u em n v i qua, mà em có mu nvi c chi, hay là có bu n vi c chi, thì em c t thi t cho qua bi t. V ch ng ph i l y ch n tìnhmà i ãi nhau. Qua nói thi t, qua c i em ây, qua vì em nhi u h n là vì qua. V y em ngng i chi h t". Nh ng l i y b ngoài nghe nghiêm ch nh, mà bên trong ch t ch a không bi t bao nhiêutình, b i v y cô Phùng Xuân ng i nghe thì cô c m xúc, nên cô r ng r ng n c m t mà áp ng: Em c ng ã nói v i bà T , ph n em th nh ng òi té xu ng gi ng sâu. Ông c i em thì ng nh ông a tay mà c u v t em. Em nguy n tr n i em s làm thân trâu ng a mà n i cái n tr ng c a ông, em ch mu n bao nhiêu ó mà thôi ch ch ng mu n u chi khác.Em còn ng i m t u là tuy em tr tu i, song tình c a em ã khô r i, em s trong o vch ng ông không vui v cái thói l t l t c a em ó mà thôi".Ông Phán c i mà n i r ng: - Qua ã nói l y ngh a i v i nhau c ng , em ng ng i s ó. Mà bây gi em ph ikêu qua th nào, ch kêu b ng ông hoài hay sao. - Kêu quen r i, bi t làm sao. - Qua n i ch i v y ch kêu th nào c ng c, b ngoài có quan h gì âu. Ông Phán Thêm có v m i, tuy ông không l s vui m ng cho ai bi t, tuy b c x ôngkhông i m t chút nào, song tôi t trong nhà u th y ông không bu n b c nh tr c n a,mà ông l i hay nói chuy n, hay bàn lu n vi c i, hay ch ng ngay n o d i cho v bi t. Cókhi v ng v ông c ng t d u l l i, mà h v a m mi ng, ho c v a c ng, thì d ng nhông h th n, nên ông ng p ng ng, r i ông l p nghiêm s a li n cái d u l l i ra d u l ngh a. Còn cô Phùng Xuân, thì cô gi o làm v v n toàn, cô ch m nom t mi ng n, t uthu c, t gi c ng , t bình trà c a ông, sáng ông th c d y thì có s n n c nóng cho ông r a t, tr a ông n c thì có s n n c mát cho ông t m, ch ông n m ng i ch ng h có m t chút i, áo qu n ông m c u s ch s luôn luôn. Các vi c trong nhà cô xem xét h t th y, ch ng x y ra m t vi c gì tr c tr mà ph i c clòng ông. n c a ông Phán thi t là th nh th i, an n, ông không dè ngày già mà còn c ng h nh phúc n th này. Có b a ông ng i ông ngh n cái gia ình c c l c c a ông bâygi ây, thì ch ng khác nào m t b c tranh thanh b ch treo tr c m t ông, nh ng mà ông nghcho k l i thì b c tranh y còn có m t ch lu l nên không c hoàn toàn nh ông mu n.Ch lu l y là cái tình c a cô Phùng Xuân: Thi t nh v y cô Phùng Xuân v i ch ng thì cô tr n o, cô lo l ng t b a n gi c ngcho ch ng, cô kính tr ng ch ng, nh ng mà i v i ch ng, thì cô thi u cái nét thân thi t dandíu, d ng nh s niên k b t ng nó ã ép cái tình c a cô không phát hi n ra c v y. Ông Phán mu n bôi cái khóm lu l trong b c tranh gia ình thanh b ch c a ông ó, nênông tính d t cô i ch i. Ông d t cô i luôn m y êm, b a thì i nhà hàng n c m Tây, b a thì n xe i h ng gió, b a thì i coi hát bóng, b a thì i coi hát c i l ng. Ông làm cho cô d các cu c vui, r i ông h i cô có vui hay không, thì cô cúi m t nói r ng: "Em mu n cho ôngvui lòng, nên ông d y th nào em c ng v ng theo h t, ch k thi t trong i này có vi c gì màlàm cho em vui c âu. Ông Phán nghe m y l i nh v y thì ông l c u, song ông không th i chí, ông quy t l pth khác mà nhen nhúm l a tình cho v , ng ông h ng tr n h nh ph c gia ình. Ông m imua h t xoàn cho v eo, ông t v xu ng ti m V nh H ng mà t may y ph c theo ki ukim th i cho v b n, ph i thoa môi son, ph i gi i má ph n r i ông còn mua m t cái xe h i i v ch ng i ch i. Cô Phùng Xuân xuôi x , ch ng khi n b nào cô c ng làm theo b n y, cô không cãi,không phi n. Cô ã có nhan s c s n, nay thêm trang s c thì s c c a cô càng p b i ph n, b i
  • 21. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 21 www.hobieuchanh.com y cô ng i xe h i i ch i tr già th y u tr m tr li c ngó. Cô c sung s ng d ng y cô c ch ng yêu d ng y, mà i v i ch ng cô c ng gi m t m c, ch ng bao gi cô l v vui ng, hay là t ý dan díu chút nào. t bu i chi u ông Phán i xe h i v i cô ra ng Catinat d o ch i, ông b t kh n en n áo dài àng hoàng, còn cô thì gi i ph n eo xoàn h c h . V ch ng ng ng xe r i d tnhau vô m t nhà hàng l n ki m mua. Ch ng tr ra t i c a thình lình có m t cô, y ph c s c o ch y a l i n m tay cô Phùng Xuân mà nói r ng: a! Ch T ! Cha ch lâu g p ch quá,bây gi ch âu! Ông Phán không bi t cô y là ai, mà ông l i s v th n thùa, nên ông dang ra, r i ch m rãilên xe mà ng i, cho v thong th mà nói chuy n. Cô Phùng Xuân nhìn l i thì ng i m ngcô ó là cô Huy n Khi, v n là ch em b n h c c a cô h i tr c. Cô c ng m ng r mà áp ng: - Thi t, t ngày ám c i ch cho t i bây gi ch em mình không g p nhau n a. G n 4 m r i. Bây gi ông Huy n i i t nh nào? - Sài Gòn hoài, ch có i i âu. Mình còn nh i t nh làm gì ph i hôn ch ? - Ph i, a. - Nhà tôi sau Ð t Thánh Tây. M i ch lên ch i cho bi t nhé. - Cám n, khi khác. Ch có c m y a con r i? - Ch a có a nào h t. - Sao mà d v y? - T i Tr i ch a cho thì thôi, ch bi t làm sao. i! Mà tôi c ng không mu n có con s m. ch i cho thong th , có con nó bó bu c l m. - Có con vui ch . - Vui gi ng gì? Ðã bi t h ng mình h c con thì m n vú nuôi, ch không l mình cho bú c. Mà d u m n vú mình c ng ph i coi ch ng c c nh c quá. Tu n nào mình i V ng Tàu,hay là Long H i mà ch i n u con nhà mình không an lòng, còn n u em theo thì lòngthòng b t ti n. Này ch , m y ch h c m t l p v i mình h i tr c, bây gi h có ch ng SàiGòn ây b n b n. - Ai âu? - Ð tôi k cho ch nghe: ch Qu hô ó ch nh hôn? - nh . - Ch Qu có ch ng là ông Ð c H c Lang trong tr ng S Ph m. Ch Thình thì cóch ng là ông Tr ng Ti n17 Hi. Ch Ngh a thì có ch ng là ông Kinh Lý H i. M y ch ó tôi p hoài, tôi bi t nhà h h t À tôi còn quên ch Bình ch . Ch Bình C n Th ó mà. - Ph i. Tôi nh l m, ch Bình m p ó mà. - Ph i r i ch bi t bây gi ch Bình âu hay không? Ch trong Bà Chi u. Ch ng ch làông th y thu c Phi. Tr i i, ch con li n xì, n m m t, m i ây mà ch ã c8 acon r i a ch . - V y thì ch có ph c l m. - Có ph c ch ! N u ch c i cái n c ó hoài, tôi s con ch sau thành m t o binh, r ich ch y c m cho nó n ó mà ch t ch . - Có gi i l m thì ch ng 10 a ch bao nhiêu. .. - Ý, tôi s t i hai ch c a ch ! Ð sao mà hà r m18 v y không bi t? i h i19 ít ngàynghe ch ; mình i th m mà c ng m t n a. G p nhau m ng quá, m c nói l ng x ng nênquên h i ch coi bây gi ch âu. - Tôi c ng Sài Gòn ây. - V y hay sao? C kh d hôn! V y mà có hay âu? Ch có ch ng v trên này hay sao?17 tr ng ti n: c u l , ông tr ng ti n: tr ng ty công chánh18 liên t c, không d t19 không bao lâu
  • 22. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 22 www.hobieuchanh.com - Ph i. - Tr i i! Ðám c i h i no? Sao ch không m i tôi? Ch thi t là t ! H i ám c i tôi, chlàm dâu ph . Mà ch ng ch l y ch ng ch l i không m i tôi ch ? Tôi phi n ch r i a. Ch cóch ng làm vi c gì âu? - Không làm vi c gì h t. - Ch c là giàu l n l m r i. - Ð n v y thôi, ch không ph i giàu. - Không phâi giàu, sao l i không làm vi c? - Ch ng tôi h u trí r i. - H u trí r i?... Cô Huy n Kh i nhìn cô Phùng Xuân trân trân, t ng cô gi u c t. Cô Phùng Xuân c i mà n i r ng: "Tôi nói thi t a ch ". Cô Huy n Khi nghiêm s c m t mà h i r ng: - u v y thì ch ng ch ch ng là tr ng tu i r i. - Ph i, l n h n tôi nhi u. - i tr c làm vi c s nào, lên t i ch c gì? - Làm Thông Phán S Th ng chánh. - Ðám c i ch không cho hay, nên tôi có dè âu. - i h i s sài, nên tôi không dám m i ch em. - Tôi mu n m i ch i luôn lên nhà tôi ng ch em mình nói chuy n ch i. - Xin l i ch , b a nay không ti n, vì tôi m c i mua . - Nhà ch âu? - Tôi ng sau nhà th Ch Ð i. - Thôi b a nào r i tôi s ki m nhà ch tôi th m. Ch em mình bây gi c t v SàiGòn b n r n thi t tôi m ng quá. Ð tôi có g p ch Qu , ch Thình, ch Ngh a, ch Bình thì tôicho m y ch hay r i mình l a m t b a làm ti c ng ch em t h i nói chuy n ch i. - Thôi y n ti c làm chi. G p nhau m ng nh v y c ng r i. - Cô Huy n Kh i n m v t áo c a cô Phùng Xuân mà coi r i h i r ng: - Ti m nào may áo cho ch ây khéo quá - Ti m V nh H ng ng Espagne. - À, ph i r i. Cách m y tháng tr c tôi có nghe cô th y thu c C n khen ti m V nh H ng m. Ð b a nào tôi mua hàng em m n ti m y may ít cái áo b n ch i. Ti m này may theoki u kim th i khéo thi t, ch b n coi p quá. Cô Phùng Xuân s ông Phán ch lâu nh c lòng, nên cô t giã cô Huy n Kh i r i b c raxe h i. Cô Huy n Kh i ng ngó theo, th y cô Phùng Xuân lên ng i m t cái xe h i thùng ki n i tinh mà trên xe l i có m t ng i kh n en áo dài ng i àng hoàng, cô nh ng i y ch clà ông Phán h u trí, nên cô l c u mi ng l i chúm chím c i. Xe rút ch y ông Phán h i v r ng: - Cô nào ó mà kêu em b ng ch T ? - Cô Huy n Kh i, ch em b n h c c a em h i tr c - Em quen, sao em không m i cô lên nhà ch i? - Em không có m i. Song ch có h i th m nhà và ch nói b a nào ch l i ch i. - Em có ch em b n thì m i h t i lui ch i cho vui. i mình ph i giao thi p v i ng ita ch . Cô Phùng Xuân không tr l i n a, cô cúi m t xu ng mà s c l i bu n. ***
  • 23. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 23 www.hobieuchanh.com IV Cách m y tháng tr c, thân cô Phùng Xuân c c kh hèn h bao nhiêu, thì bây gi thân cô ng sung s ng sang tr ng b y nhiêu. trong nhà ông Phán không cho cô làm ng móngtay, còn b c ra ng thì ông bu c ph i i xe h i, ch không cho i b . Nh thân c sung 20 ng, mà nh t là nh cái xe h i, v i m y h t xoàn, nó qu n khách xa g n t i lui th mvi ng n m n p. Nh ng ch em b n h c h i tr c là cô Huy n Kh i, cô th y thu c Phi, cô c H c Lang, cô Tr ng Ti n Hi, cô Kinh Lý H i l n l t u có n th m m t. Khách a cô Phùng Xuân n th m thì ông Phán ti p r c vui v , mà ông l i còn ép v ph i tr l ,ph i i th m ng i ta l i cho tròn ngh a ch em. Ch ng hi u h n th m, h bi t ông Phán r i nhà h có d ngh v s ch ng già v tr hay không, ch tr c m t cô Phùng Xuân thìkhông ai dám nói m t ti ng gi u c t nào h t, mà có ng i l i m ng cho cô c sung s ngthong th . t bu i chi u v ch ng ông Phán v a m i s a so n ng i ch i thì có cô th y thu cPhi v i cô Huy n Kh i n th m. Cô Phùng Xuân ti p khách m i ng i. Ông Phán s c c lòng , nên ông b c ra sân s a ki ng, cho v thong th mà nói chuy n v i khách. Cô th y thu c Phi dòm th y ý ông Phán ái ng i, cô bèn kêu mà h i r ng: - Th a ông Phán, sao ông th y ch em tôi r i ông l i b i ra ngoài sân? - Tôi mu n cho m y bà nói chuy n ch i thong th . - Không mà. Ông làm nh v y ch em tôi không dám t i n a. Ông vô ây ng nóichuy n ch i cho vui ch . - M y bà t i thì có cô T h u chuy n. Tôi n ông mà tôi xen vô, s e th t l ch ng. - Xin l i ông, l i nay thong th l m. Ð n ông v i àn bà nói chuy n cùng nhau có ng ichi âu. Ông Phán nghe m y l i y t ng cô th y thu c châm chích ông là ng i th c u b i v yông m c c , song ông c ng g ng tr vô nhà. Cô th y thu c Phi bèn nói r ng "B a chúa nh t t i ây tôi có n l thôi nôi cho th ng nhtôi. Ông th y thu c d y tôi m i hai ông bà chi u b a y vô n c m ch i v i v ch ng tôi. Ông Phán nghe m i thì ông b i r i nên ông áp r ng: - Ông bà t ng tình v ch ng tôi l m, nên bà b n thân ra nhà mà m i, l nào mà tôi dám ch i. Ng t vì chúa nh t tôi m c i M Tho có chuy n c n l m. V y xin l i bà b a ó chophép tôi v ng m t, cô T i th cho tôi. - Tôi không có m i ai l , ch m i ch em b n h c h i tr c mà thôi. Xin ông ng ái ng ichi h t. - Tôi ti c quá, tôi m c l h n v i ng i ta d i M Tho. N u không có v y thì tôi i, cóchi âu mà ái ng i - Ông Th y Thu c tôi mu n có hai ông bà vô ch i. Ông t , ch c ông Thây Thu c tôibu n l m. - Ð b a ó cô T vô thay m t cho tôi, mà xin l i v i ông Th y Thu c. Cô Huy n Kh i c i mà n i r ng: "Ch em b n h c h i tr c, bây gi h i hi p c ítng i t i Saigon thì ai c ng m ng. Ch Th y Thu c mu n th a d p n thôi nôi cho con, ch i v ch ng m i ng i ng làm quen v i nhau. Xin ông Phán vui lòng ình vi c i Tho l i, ng b a ó vô Gia Ð nh g p m y ông m t l n cho bi t nhau. Ông Phán suy ngh m t h i r i áp r ng: "Tôi l y làm ti c quá. y là m t d p t t cho tôilàm quen v i m y ông. Ng t vì vi c i M Tho tôi ình không c. V y xin d p khác r i g p m y ông".20 lôi kéo
  • 24. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 24 www.hobieuchanh.com Hai cô khách m i ông Phán không c thì không vui, song c ng n ói chuy n ch i trótgi r i m i v . i l i ông Phán d n v l a mua ít món ng chúa nh t i l m ng cho cô Th yThu c. Cô Phùng Xuân bàn h i ông r ng: - Chúa nh t ông i M Tho hay sao? - Không. Qua ki m c mà t , ch có i M Tho làm chi âu. Cô Phùng Xuân ch ng h ng, cô ngó ngay ông mà h i n a r ng: T i sao ông không t ,mà l i ki m c gi d i mà nói nh v y" Ông Phán h th n, nên ông cúi m t xu ng mà áp nh nh r ng: Qua tr ng tu i r i, t i y ám nh v y qua vui sao c. Ðã v y mà qua l i s n u có qua thì em không vui. Thàlà qua mang t i gi d i mà tránh cái ti c y ng cho em vui ch i thong th v i ch em b ntác. Em ng ng i chi h t, em c s m l v t ng b a ó vô ch i v i ch em. Mi n em cvui thì thôi, ph n qua không k gì. Cô Phùng Xuân nghe nh v y thì cô ng i l ng thinh, trong lòng l ng21 lung l m. Chi u chúa nh t ông Phán kêu s p ph bi u s a so n xe h i cho cô Phùng Xuân i BàChi u. Ông ép cô ph i m c y ph c m i, ph i gi i ph n, ph i eo xoàn. Cô Phùng Xuân trang m r i b c ra xe, t ng m o nghiêm ch nh mà l i xinh p, chem b n c a cô ch ng có ng i nào bì k p. Cô vô t i nhà ông th y thu c Phi thì ã có v ch ng ông Ð c H c Lang v i ông Kinh Lý i n tr c r i. M y cô m ng r , ra t i xe h i mà ti p r c. Cô Phùng Xuân ngó ông Th y Thu c Phi mà nói r ng: Ông t ng tình ông m i, mà ôngPhán tôi i không c, thi t là l i quá. Ông Phán tôi i M Tho mà ng c theo c n d n tôivô ch u l i v i ông, vì b a nay ng m c vi c, thôi d p khác r i ng s vô ch i ng tr c ng cháu, sau làm quen v i ông". Cô Th y Thu c h t mà tr l i r ng: - V ch ng in khuôn r p quá! Tôi ch c ông Phán bây gi ngoài nhà, ch không có i âu h t. - Ði M Tho thi t ch . - Không có. Ch th ng ch ng nên ch ph i ki m l i mà che y cho ch ng, ch có chi âu. - N u có nhà thì vô ch i v i ông Th y Thu c r i. - Ông Phán không ch u vô, t i c nào tôi v i cô Huy n ã bi t r i. T i ng ái ng i. - Có chi âu mà ái ng i. - T i mình ây còn nh , hay n i gi u c t. ng tr ng tu i, nên tánh nghiêm ch nh. ng sch i v i mình không h p ý, nên ng ki m c mà t ch gì. - Không ph i v y âu. Ði M Tho thi t mà. Cô Phùng Xuân mu n d t câu chuy n y cho mau, nên cô li n a m t gói cho côTh y Thu c mà nói r ng: Ch n thôi nôi cho cháu tôi không bi t l y chi làm l m ng, nên em m t cái nón v i m t ôi giày cho cháu dùng và chúc cho cháu mau khôn l n". Cô Th y Thu c v a m mi ng t n, thì có xe h i khách t i n a.V ch ng ông Huy nKh i v i v ch ng ông Tr ng Ti n Hi b c vô. t bên ch em b n n bà m ng nhau, còn m t bên thì anh em àn ông b t tay chàonhau. Ông Huy n Khi m c Tây úng m t, song áo ngoài không gài nút, còn áo s mi thì t bâu; ông l y tay a tr c m t mà lúc l c, t d u chào h t anh em và tr n m t nói om sòm:Ð t này mà cho xe th m ch y thi t là b t ti n quá! Nó ch y nghinh ngang, làm ng n tr xe i mình ch y không c. H i n y thi u chút n a m a tán nó ngã r i". Ông Th y Thu c c i mà nói r ng:21 hay l ng: suy t và cân nh c, suy tính
  • 25. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 25 www.hobieuchanh.com - Ð ng c a Nhà n c làm cho nhân dân dùng chung. Toa22 mu n cho m t mình xe i c a toa ch y hay sao? -N u a23 có quy n, m a c m không cho xe th m ch y. - Toa nói nh v y thì toa không công bình: n u nh toa có quy n, thì ch t dân h t còn gì. - Sao mà không công bình. - Toa ngh th coi. Xe h i c a toa ch y mòn ng h t mà toa không óng m t ng xuthu cho Nhà n c. Còn xe th m nó óng thu sanh ý24, thu xe, thu ng a, thu xét xe, óng không bi t bao nhiêu th thu mà k . N u l y l công bình mà nói, thì ph i ngcho xe th m ch y, ng cho xe h i c a toa ch y m i ph i. - Toa nói ng c i quá. - M a nói xuôi l m ch . Ng i ta óng thu h t mà toa mu n c m không cho ng i tach y trên ng, cho xe h i c a toa không óng thu mà toa ch y cho thong th , nói nhtoa ó m i ng c. Tr i i, toa m i làm "ông Huy n" mà toa ã t ý áp ch , n u toa làm "ôngVua thì m i mu n cách nào n a. -M a c làm "Ông Vua", thì m a l p lu t mà nh xe h i ng xe th m , xe kéo, xemáy, xe bò ch t b , còn n u xe h i h thì m y th xe kia ph i th ng h hao cho ch xe h i. - Làm vua mà l p lu t nh toa ó thì m t lát r i tiêu - Sao v y? - Chúng nó h toa ch sao. - H sao n i. Dân s kêu nài hay là cãi l nh toa thì m a chém h t, còn ai dám r c r ch. - Toa chém h t r i còn ai n p thu cho toa s m xe h i toa i? y anh em nghe ông Th y Thu c h i t i câu ó thì c i xòa. Ông Ð c H c Lang xen vô mà nói r ng: "Ð ng quan l là c a chung. Mình có xe h ich y trong Châu Thành mình ph i ch m ch m mà nh ng ng cho ng i ta i v i m icông bình ch " Ông Huy n Kh i tr n m t áp r ng: - Tr i i, xe 6 máy mà ch y ch m sao c. Toa không có xe h i nên toa nói nghe nhàquê quá. - Ph i, m a không hi u vi c xe h i. Mà có m t mình toa có xe 6 máy, ch thiên h khôngcó hay sao? - H c ng có v y ch . - H c ng có, sao h ch y ch m c, còn toa ch y không c. - Tánh m a quen r i, h lên xe thì m a dông m t, ch m a không ch u r r nh h . - V y thì toa y nó ra kh i Châu Thành r i toa s ch y. - Toa nói chuy n nghe h i x a quá mà. Không thèm nói chuy n v i toa n a. Ê! ch nhà,cho r u u ng chi ch . Ông Th y Thu c Phi kêu b i bi u em n c á r i m i khách u ng r u. Bên n ông k ng i ng i ng, k nói ng i cãi, nên ch khách ch có 5 ng i mà ti ngnghe ào c ng b ng h i m y m i. Còn bên n bà thì êm h n, song ti ng c i ti ng nói c ng nghe ti p nhau hoài, không t. Cô Tr ng Ti n Hi v vai cô Phùng Xuân mà nói r ng: "Cái xe h i m i ó c a ch , ph ihôn ch Cô Phùng Xuân ch a k p tr l i, thì cô Huy n Kh i h t mà nói r ng: , xe m i ó là xe a ch T a. Ch s ng l m, ông Phán c ng t i n i, ch ph i nh t i mình v y hay sao?" Cô Kinh Lý H i kêu cô Huy n mà h i r ng: - Cô Huy n, cô bi t t i sao mà ch T c sung s ng nh v y hay không22 (toi): anh, m y23 (moi): tôi24 hành ngh
  • 26. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 26 www.hobieuchanh.com - T i ph n s c a ch , ch t i sao. - Ph i, t i ph n s c a ch c ch ng c ng, nên ch sung s ng, thì ã ành. Mà tôimu n h i t i sao ph n s c a ch l i c ch ng c ng nh v y ch ? - Cô này h i tr c tr o quá! Ông Phán c i v nh ch T , thì th nào mà không c ng cho c. - Cô tr l i nh v y m i trúng v i câu tôi h i. Trong b n ch em ta ây, tôi ch c có m tmình ch T thong th trí h n h t. Ai bi t t i sao tôi dám oán quy t nh v y hay không? Cô Th y Thu c Phi nói r ng: - Cô mu n làm th y bói thì cô nói luôn cho ch em nghe, ch ai bi t sao mà tr l i. - Tôi nói ch T Phùng Xuân thong th trí h n ch em mình h t th y là t i nh v y: chúngta ây ng i nào ch ng c ng còn làm vi c. M y ng m i ngày h i hai bu i, h nói i vô s ,còn nh ông Thây Thu c thì ng l i nói i coi m ch. Ban êm h còn nói i h i, ho c i nti c, có khi i t i ba b n gi sáng m i v . H nói nh v y thì mình hay v y, ch vô s r i h i âu n a, mình làm sao mà bi t c b i v y t i ngày mình nhà mà trí mình không yênchút nào. Còn nói gì h êm nào h i h i hay là i n ti c, thì mình h t ng , c m c a i ra i vô mà trông hoài. - Cô này có tánh ghen r i cô t ng ai c ng nh cô h t hay sao mà. - n bà, n u bi t th ng ch ng, thì có ai mà không ghen. M y ch c ng ghen mu n ch t,song m y ch m c c nên không dám l ra ch . Khoan ã, tôi c t ngh a t i sao ch PhùngXuân kh e trí h n mình cho ch em nghe mà. Ch em mình có ch ng i làm vi c thì c c lòng t trí nh tôi m i nói ó. Còn ch Phùng Xuân ch kh e là vì ông Phán h u trí r i, ngkhông i làm vi c n a, mà ng c ng kh i i h i, kh i i n ti c v i anh em. T i ngày ngnhà hoài; còn b a nào ng i ch i, thì v ch ng i v i nhau, ch Phùng Xuân kh i lo s ai vevãn ng c, thì có chi âu mà c c lòng m t trí. Cô Ð c H c Lang c i ng t mà nói r ng: "Cô Kinh Lý lý lu n nh v y thì trúng lý l m.Cô mu n kh e trí nh ch Phùng Xuân, thôi thì cô xúi ông Kinh Lý xin h u trí i". Cô Kinh Lý H i châu mày áp r ng: "M c còn nh tu i quá, làm vi c ch a úng n m; chph i h u trí c thì tôi bi u h u trí ph t, i gì cô nh c". Cô Tr ng Ti n Hi h i cô Phùng Xuân r ng: "Ch kh i ghen, v y mà n u ch i chi m tmình thì ông Phán có ghen hay không ch ?" Cô Phùng Xuân chúm chím c i, song cô không tr l i. Cô Th y Thu c Phi nói r ng: C n gì ph i h i. Ng i nào c i v nh tu i mà kh i ghencho c kia. y cô nói chuy n t i ây thì nghe phía bên n ông ch n r n ti p chào m t ng i khách i t i. Cô Th y Thu c Phi b c l i c a mà dòm r i nói r ng: "Ông Th y Thu c C n trong Ch n. Cô nói v a d t l i thì ông Th y Thu c C n b c qua phòng n bà cúi u chào m ycô. Ông th y cô Phùng Xuân thì ông ngó trân trân. Cô Phùng Xuân cúi m t ngó d i g ch; côbi n s c, song ch em không ai ý nên không th y. Cô Th y Thu c Phi h i ông Th y Thu c C n r ng: - Ông ra còn cô Th y Thu c âu? - V tôi v d i B c Liêu, không có trên n y? - V B c Liêu h i nào? - G n m t tháng nay. - a sao mà v d i lâu v y? Ông Th y Thu c C n rún vai r i b i qua phòng n ông, không tr l i câu h i ó. Ông Th y Thu c Phi cho v hay r ng khách ã t i v y thì m i khách nh p ti c. Vch ng bèn m i khách qua phòng n. Ch nhà s p n ông ng i m t bên, n bà ng i m t bên, p l n x n mà cô Phùng Xuân l i ng i i di n v i ông th y thu c C n.
  • 27. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 27 www.hobieuchanh.com Cô Phùng Xuân c c lòng h t s c, nh ng vì cô là ng i bi t l , nên cô gi m t m cnghiêm ch nh; cô không l v b t bình hay là ké né chi h t, duy cô ng i t nh táo c ngó ngayxu ng bàn, tr c m t cô, ch ng bao gi cô ngó t i m t ông Th y Thu c C n. Còn c ch c a ông Th y Thu c C n thì l i khác. Ông c ngó cô Phùng Xuân hoài. ôngth y g ng m t c a cô thi t là p, h t th y m y cô ng i m t hàng ó, ch ng có cô nào sánh c. Ðã v y mà cô Phùng Xuân gi i ph n l i khéo, m c áo l i t t, eo xoàn l i nhi u, c p t h u tình, mi ng c i h u duyên, t ng m o nghiêm trang, rõ ràng là m t ng i v a có c v a có h nh n a. Ông ngó cô hoài, mu n nói chuy n v i cô, mà b cô không thèm ngóông, nên ông không bi t làm sao mà gây câu chuy n cho c. Ông Huy n Kh i ng i m t bênông C n ông h i ông C n r ng: - Trong Ch L n toa ra b ng cách nào mà tr d v y? - M a i xe n. - V y ch xe h i c a toa âu? Hôm tr c m a th y toa i cái Peugeot m i t t l m mà. - Xe h i c a m a ma femme 25 l y i v d i B c Liêu, - Ð b a chúa nh t nào r nh, t i mình h n v i nhau r i i Long H i ch i. - Ð c l m. Anh em nh t nh i b a nào thì m a s n lòng luôn luôn. - Ê! Xe c a toa m i, còn xe c a m a c , b a ó mình ua v i nhau ch i nghe hôn. M ach c m a b toa xa l m, cá bao nhiêu m a c ng dám cá h t th y. - Toa nói phách hoài. - Thi t ch ! Toa ch a bi t tài m a ch y xe mà. Toàn26 a, mon cher27. - S xe m a không có trên này ch . - a, v B c Liêu ít b a r i lên, ch hoài d i hay sao? - Vi c ó không hi u c. - S m xe thì i, ch s m r i em xe d i B c Liêu mà c t hay sao? - Không ph i c t. Không bi t ch ng mình i ch i, mà ma femme lên hay ch a ch . - Toa nói chuy n nào c ng có ti ng "ma femme xen vô h t th y. Mu n i chi thì ánhdây thép bi u em xe lên ch , s cái gì. Lát n a toa làm sao toa v Ch L n? a i xe kéo ra Sài Gòn r i m a ki m xe m a v - Ð ch ng v m a a toa, ng toa coi tài m a ch y xe, nh t mà, không ph i con gà âu. Ông Th y Thu c C n l c u, li c m t ngó cô Phùng Xuân, th y cô c ng gi m t m c l t o nh h i nãy, thì ông th t v ng nên bu n hiu. Mãn ti c r i, cô Phùng Xuân l y c ông Phán i kh i, không ai coi nhà, nên cô xin l i v icô Th y Thu c Phi mà v s m, ch em c m h t s c mà c ng không c. Cô t giã m y cô y ông r i b c lên xe. Ông th y thu c C n b c ra c a ngó theo, th y cô ng i m t cái xe thi t t t, èn mui xe r i t cô, coi p vô cùng. Xe ch y r i, ông tr vô, th y cô th y thu c Phi ng m t mình t i r u, ông bèn l i g n mà h i r ng: - Xin l i cô, không bi t cô m i i v ó ph i tên là Phùng Xuân, con c a th y Cai T ngHùng Cái Côn hay không? - Ph i. Sao ông bi t? - Tôi là ng i Sóc Tr ng sao l i không bi t. - Ông quen sao h i nãy ông không nói chuy n v i ng i ta? - Tôi quen nhi u, song lâu g p r i tôi s l m, nên không dám h i. Cô y bây gi âu v ycô? Quen v i cô nhi u hôn? - Tr i ôi! Ch em b n h c mà không quen nhi u sao c. Bây gi ch ngoài Ch Ð i.ông h i chi v y?25 v tôi26 toàn tài, gi i t t b c, v sau c tr i i thành tàn, ng i nào a khoe tài gi i b g i là làm tàn.27 (cher): thân, yêu m n; mon cher: ông b n yêu tôi i.
  • 28. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 28 www.hobieuchanh.com -C chi ngoài Ch Ð i? - Ng i ta có ch ng nên v i ch ng ng i ta ch làm chi? - C có ch ng hay sao?... Xin l i cô, không bi t ch ng c là ai, làm vi c gì âu? - Ch ng ch là ông Phán Thêm, h i tr c làm vi c S Th ng Chánh, mà ã h u trí r i. - H u trí r i! Tr i i? Bao l n tu i mà ã h u trí v y? - Cô th y thu c Phi v a c i l n v a áp r ng: "Ông Phán già c gì ó mà ông h i. Cáchhai m i m y n m tr c thì tu i ng l i m t c v i tu i ông bây gi v y ó". Ông Huy n Kh i ng g n ó, ông vùng nói l n: "Ê anh em coi th ng cha C n tr mòi dê i kia! M i th y cô Phán Thêm thì ch p h i th m. Me x C n, moa nói giùm cho toa bi t: à già nó d l m a; toa láng cháng toa kh i mang h a. Ông th y thu c C n c i mà nói r ng: "Toa nghi b y b hoài! Bà con mà!" Ông Tr ng Ti n Hi xen vô nói: "Bà con càng ngon n a?" Ai n y u c i r . M y cô phòng bên kia u t u qua, r i k nói ng i c i om sòm. Ông th y thu c Phi nói r ng: :Ma femme có m i ông Phán n a, r i ng m c i M Tho,nên ng vô không c". Ông Huy n Khi h i: . - Toa có quen v i ông Phán ó sao? - Không. M a ch a bi t m t, b i v y ma femme tính m i ng vô ng anh em làm quen i nhau ch i. - Moa c ng ch a bi t ng. Mà m a nghe ma femme nói ng r ng r ng, b c tóc, b cà khu m. M a s t i mình ch i không vô âu toa. - M y ông già h nói chuy n o ngh a nghe ng ch . - Ng cái gì? H nói chuy n nghe bu n ng , s ch t c ch ng . - M a a nghe m y ông già nói chuy n l m. - T i sao toa a ng, m a bi t ròi. T i ông có v nh mà l i nh28 nên toa a ch gì. - Toa nói b t quá! Ông Tr ng Ti n Hi nói: Ê! Cô Phán ó coi p quá mà b t ng l i àng hoàng, saocô không ki m ch ng cho x ng ôi v a l a, cô ng ông già chi v y há?" Cô Tr ng Ti n b c t i nguýt ch ng m t cái mà nói r ng: ! Th n ông gì mà i nóihành ng i ta v y kia! Duyên n c a ng i ta mình bi t gì mà xía vô. Ch Phùng Xuân cóch ng nh v y ó ch có ph c h n tôi nhi u l m. Mình không th y hay sao, ch ng ch c ngch nh tr ng m ng, s m xe h i m i cho ch i ch i, mua xoàn l n cho ch eo m y ch c h t.Có ch ng nh v y còn gì n a mà d ngh . Ông Tr ng Ti n rùn vai nói r ng: Ð n bà m i thi t là khó ch u, h m mi ng thì bi tnói xe h i, h t xoàn, áo mode, s a s c p, ch không bi t kh gì h t!" Cô Tr ng Ti n áp r ng: "Ph i! Mà n bà m i, ng i ta i xe h i, eo h t xoàn, m cáo mode, s a s c p thì ng i ta n ng cao trình cho ph n , làm nh v y có b i ho iphong t c ch nào âu, ch ng h n n ông m i nh mình h th y gái p thì tr m tr dòmngó, m i là x u h ch ". Ông Huy n Kh i n t l n r ng: "Thôi! Êm! Ông th y thu c m i t i ây ng n m ng chocon ông, ch không ph i m i t i ng di n tu ng v ch ng r y l n cho ng coi. Ð n ôngth y gái p thì tr m tr , y là ng i ta có cái óc a m thu t, nên không l i. Còn ànbà ham i xe h i, ham eo h t xoàn, ham i mode, ham s a s c, y là ng i ta có chí t nth , nên c ng không qu y. Thôi, hu . Ông th y thu c Phi mu n cho v ch ng ông Tr ng Ti n h t l i qua ti ng l i n a, nênông ti p mà h i r ng: H i nãy ai bày r i Long H i ó? B a nào i thì ph i nh t nh choch c i?28 p
  • 29. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 29 www.hobieuchanh.com y cô xen vô mà cãi m t h i r i nh b a chúa nh t u tháng thì i. Cô Huy n Kh ilãnh ph n r v ch ng ông Phán Thêm. Ông th y thu c C n nghe nh v y thì càng thêm ph n chí, nên h a b a y s em xe h imà r c v ch ng ông th y thu c Phi. Ông Huy n Kh i h i: - Toa nói xe c a toa em v c t d i B c Liêu, xe âu mà r c? - B a ó; xe lên ch . Mà nh không lên, thì m a c ng m n xe m a i. n 12 gi khuya khách m i tan mà v . ***
  • 30. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 30 www.hobieuchanh.com V Vì cô Huy n Kh i ân c n r ren, mà c ng vì ông Phán Thêm mu n cho v vui ch i v ich em b n, nên ông mua h p, s a so n xe, ng u tháng d t v i Long H i. t bu i s m m i, cô Ð c H c Lang ghé th m cô Phùng Xuân. Cô than r ng cô mu n iLong H i ch i v i ch em, ng t vì vô s không có xe, nên không bi t làm sao mà i. ÔngPhán Thêm nghe nh v y thì ông li n m i v ch ng ông Ð c H c i xe v i ông và ông h a n b a i, ông s em xe l i nhà ông r c. n ngày h n, m i 4 gi khuya thì ông ã th c d y bi u v n u cà phê ng v ch ng ng r i lên xe mà i. Ông ép v ph i b n áo m, ph i choàng châle29, còn ông thì ông b n áoxuy n dài, u i k t, song ông c ng b n áo m a ngoài ng ng a s ng gió. Xe ghé r c ch ng ông Ð c H c Lang r i m i i i Long Thành thì tr i ã sáng. Xe c a ông Huy n Kh i qua m t, th y trên xe có côHuy n, l i có v ch ng ông Tr ng Ti n Hi. Ra t i Long H i, hai xe u ghé l i m t cái nhà mát. ông Ð c H c ti n d n ông Phán làmquen v i ông Huy n và ông Tr ng Ti n. Cô Huy n cho hay r ng v ch ng ông Kinh Lý Hicáo t không i, cô th y thu c Phi m c b n v i con nên c ng không i c còn ông th ythu c Phi thì i chung xe v i ông th y thu c C n s theo sau. Vì tr c khi hi p nhau thì cô Phùng Xuân có tâm s c a cô cho ông Phán bi t, cô l i cónói ng i b c cô là th y thu c C n, b i v y nay ông Phán nghe nói có ông th y thu c này ich i ây n a, thì ông ch ng h ng. Ông ch ng h ng ây, ch ng ph i là ông s g p ông th ythu c C n; trái l i, t ngày ông c i cô Phùng Xuân r i thì ông mu n bi t ông th y thu c ó m, bi t coi ng i t ng m o th nào, mà lòng b c b o nh v y. Ông ch ng h ng là vìông l y làm l , không hi u sao ng i tánh tình ê ti n, vong ân b i ngh a, mà b c th ng l utrí th c nh ông Huy n, ông Tr ng Ti n, ông Ð c H c ã không khinh b , mà i còn k t b n lân la. Ông Huy n Kh i m n m t cái nhà mát, r i m i h t m y ông, m y cô vô ng i ngh , icái xe sau t i r i s hi p nhau xu ng bãi bi n i ch i. Cách ch ng bao lâu, xe c a hai ông th y thu c ra t i ông Huy n Kh i tánh mau m n, nên a th y xe ng ng thì ông ch y ra h i ông th y thu c C n r ng: - Xe c a toa âu mà toa ph i m n xe location30 toa i? - M a ã nói xe m a ma femme i v d i B c Liêu. - D hôn! V B c Liêu m y tu n r i mà ch a lên hay sao? - Ch a. - Trong th ma femme mu n rã hùn31 hay sao ch ? Toa phai coi ch ng a. Ông th y thu c C n rùn vai áp r ng: "Vi c ó không quan h chi l m. Mu n hùn thì hùn,mu n rã thì rã, m a không c n". Ba ng i d t nhau vô nhà mát. Ông Ð c H c Lang c ng ti n d n ông Phán Thêm làm quen v i hai ng i m i t i. ÔngPhán n m tay ông th y thu c Phi và nói r ng: Hôm tr c ông m i n ti c mà tôi i không c. Ði u y tôi l i quá: Ông th y thu c Phi c i và nói hòa nhà r ng: "Hôm ó cô Phán có nói ông m c i MTho. Anh em còn nhi u ngày, khi này không c thì còn khi khác, xin ông ng ng i. B anay có d p bi t nhau ây tôi l y làm vui không bi t ch ng nào. Ông th y thu c C n m c lo chào h i m y cô tr c, ch ng ông day l i th y ông Phi v iông Thêm nói chuy n thì ông a tay mà chào m ng ông Phán. Ông Phán ngó th y, song ông làm l .29 kh n choàng c30 xe m n, xe lô31 h y s hùn h p, ti ng lóng: ly d
  • 31. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 31 www.hobieuchanh.com Ông Ð c H c Lang v vai ông Phán mà nói r ng: "Còn ông này là ông th y thu c C ntrong Ch L n. Ông Phán day qua cúi u làm l và nói r ng: "Tôi l y làm may m n c bi t ông. Tôicó nghe i danh c a ông ã m y tháng r i, song ch a có d p mà g p l n nào? Ông và nói vàngó ông C n trân trân, song không c i mà c ng không ch u n m tay. Ông Th y Thu c C n c ng cúi u tr l , song b ông b ng , không nói m t ti ng chi t. Ông Huy n Kh i la l n lên r ng: Ê! Thôi t i mình kéo nhau ra mé bi n ch i, ch xu ng i ây r i trong nhà nói chuy n hoài hay sao? y ông ng c i áo ngoài b t i nhà mát, ch b n áo s -mi mà i, duy có ông Phán ôngkhông ch u r i cái áo xuy n dài c a ông nên coi t b t32 l m. Ông Th y Thu c C n v i ông Tr ng Ti n Hi, ông Huy n Kh i h ng hái i tr c. K óthì m y cô, và i và nói chuy n, ti ng c i l n v i ti ng nói, nghe vui v vô cùng. Còn ôngPhán v i ông Ð c h c, ông Th y Thu c Phi thì h n b c theo sau, àm lu n vi c i coi ng tình hi p ý l m. y ông, m y cô i d c theo bãi bi n n 10 gi , tr i n ng, ói b ng, m i r nhau tr vnhà mát ng ki m n. M y cô u có mua bánh mì, h p em theo, nên hi p l ichung trên bàn rôi ng chung quanh mà n v i nhau, nói nói c i c i không d t ti ng. n u ng xong r i, ông Huy n Kh i, ông Tr ng Ti n Hi v i ông Th y Thu c C n l n i âu m t. M y cô n m ngh m t h i r i c ng r nhau xu ng bãi i ch i. Duy có ông phán, ông c H c v i ông Th yThu c Phi n m nói chuy n r i ng tr a trong nhà mát. y cô th y theo mé n c có con nha33 bò, con màu xanh, con màu , coi thi t là p, i sóng ánh lên bãi nhi u con c hình coi thi t là k . M y cô m i b giày m t ch , r x nqu n i ki m nha ki m c mà b t. M c ham b t nh ng nha c, nên i m t lát r i m ing i r m t n i, không g n nhau n a. Cô Phùng Xuân ng lui cui ki m c, ông th y thu c C n phía sau l ng i t i côkhông hay. Thình lình ông kêu mà h i r ng: "Cô T , cô phi n tôi l m hay sao, nên g p m ttôi cô làm l l ng v y? Cô ng c lên th y ông thì cô châu mày. Cô ngó tr c ngó sau, th y m y ch em r i rác iki m nha ki m c, mà l i c ng xa h t, và cô tr l i v i ông r ng: Ông còn m t m i nào mànhìn tôi n a. L thì ch nào có tôi ông ph i lánh xa là ph i h n". Ông th y thu c c ng cúi xu ng làm b nh ki m nha ki m c, ông và i theo cô và nói ng: - Cô phi n tôi thì ph i l m. Ch ng nh ng là phi n, d u có ghét, tôi ctmg cam ch u, ch tôicó dám ch i c i chi âu. Nh ng mà ch này v ng v , tôi xin cô vui lòng nghe tôi nói chuy n t chút. - Tôi t ng tôi v i ông ng nói chuy n gì n a, g p nhau ph i làm l ng ng nh thunay không bi t nhau thì hay h n. - Cô mu n nh v y thì tôi ph i v ng. Ch ng nh ng là làm l ng mà thôi, d u có bi u tôich t li n bây gi tôi c ng vui lòng mà ch t n a. - Thôi i ông! Còn môi mi ng chi l m v y! Ông th y thu c ng ngay mình, m t ngó mông ra kh i, m t tay è ng c, m t tay ch tr imà nói r ng: "Kìa tr i cao, n bi n th m, n u l i tôi nói v i cô mà không gi ng v i b ng tôiquy t, thì xin tr i bi u ng m ng tôi. Cô c i mà áp r ng: - C n gì ông ph i th . Ông ch t có ích chi cho tôi, mà tôi mu n ông ch t... Mà ch t chicho u ng. ông có v giàu có sang tr ng, ông ch t r i ông b cho ai? - Cô nói nh v y t c th cô mu n cho tôi ch t.32 kình càng, l c th c33 ba khía, lo i cua nh
  • 32. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 32 www.hobieuchanh.com - L i ông nói ó thi t tôi không hi u. Tôi nói ông ch t u ng, ông ch t r i b v giàu cósang tr ng l i cho ai, sao ông l i nói tôi mu n cho ông ch t? - Cô nói gay g t chi v y? Cô nói nh v y, không ph i là cô mu n tôi ch t hay sao? - L i tôi nói ó là l i chánh áng, có ch nào gay g t âu. - Cô ghét tui lung l m, nên cô m i nói nh v y. - Tôi v i ông bây gi ch ng khác nào hai ng i i ng g p nhau, không quen bi tnhau, có chi âu mà ghét. cô Phùng Xuân ng34 ra hoài, ông th y thu c C n không bi t làm sao mà g cái gi n a cô cho c b i v y ông c th ng th ng i theo cô. Cô Phùng Xuân th y v y, cô bèn ng l i nói r ng: - Tôi xin m i ông i ngã khác mà ch i, ng i theo tôi n a. Tôi là gái có ch ng. N u ônglà ng i bi t l thì v ng m t ch ng tôi ông ng nói chuy n v i tôi m i ph i. - Tôi mu n nói chuy n riêng v i cô, N u có ch ng cô thì tôi nói sao c, b i v y tôi th ycô i m t mình tôi m i nom theo ây ch . - N u ông mu n nói chuy n v i tôi mà ông không dám nói tr c m t ch ng tôi thì chuy n y không chánh áng. V y tôi xin ông ng nói, lát n a tr v nhà mát, có ch ng tôi, r iông mu n nói chuy n chi c ng ng. - Chuy n tôi mu n nói v i cô là chuy n riêng c a hai ta, không nên nói tr c m t m tng i nào khác. - Thôi xin ông ng nói, tôi v i ông ch ng còn chuy n riêng gì n a h t. - Cô c gi n tôi hoài! Cô th y b ngoài r i cô gi n tôi cô oán tôi, thi t t i nghi p cho ph ntôi h t s c. - L i ông nghe nói trái tai quá? N u mu n n i t i nghi p thì có l t i nghi p cho ph ntôi, ch sao mà t i nghi p cho ph n ông? - Rõ ràng cô hi u l m cô gi n tôi, nên cô m i nói nh v y. H i tr c th y th ng tôi, th ycô nói tôi h c thành công r i th ys g cô cho tôi. n tri ng c a th y bây gi tôi v n cònmang n ng, ch ng có giây phút nào mà tôi quên c. - Tôi cám n ông. - Xin cô ng ng o tôi, tôi t h t tâm s cho cô nghe, r i cô s bi t tôi là a b c b ohay là a a tình. T ngày th y h a g cô cho tôi, thì ngày êm hình d ng c a cô v n trongtrí tôi hoài, tuy ch a chung ch n g i, ch tôi coi c ng nh ngh a v ch ng, mong h c chomau thành công ng ôi ta sum hi p. Tôi lo h c h t s c, tr c n n tri ng c a th y, saulàm cho vui lòng cô. R i quá, tôi h c ch a r i, mà th y l i m t i. Song th y m t, ch cô còn,không l cô ph l i th y h a. Khi tôi thi u th y thu c r i, thì tôi b n b v , tính th a v icha m ng i nói mà c i cô. Nào dè v t i nhà tôi hay m t chuy n long tr i ng t làmcho tôi th i chí mu n ch t ph t cho r i. là th y h a g cô cho tôi ó, cha m tôi không hay. Tôi còn h c n m chót thì cha mtôi nhà l i lo ki m v cho tôi. Qua B c Liêu coi con ông Huy n, r i h a làm sui, i l c uthân, ch còn ch tôi v thì làm l c i. Tôi v t i nhà, nghe nói nh v y thì tôi ch t ng.Tôi t thi t vi c tôi ã h a hôn v i cô cho cha m tôi hay, và tôi quy t b nào tôi c ng c icô, ch tôi không ch u c i ng i khác. Cha m tôi b i r i, theo c t ngh a cho tôi nghe r ngvi c làm sui bên B c Liêu ã có i l h i r i, bây gi vô c mà h i hôn ng i c i ch khác,thì ng i ta ki n th a t mình ph i có t i. Cha m tôi m i khuyên tôi ph i nghe l i mà c i bên B c Liêu, mi n là có c i cho kh i l i thì thôi, ch ng c i r i tôi mu n li u l nào tý tôi. Làm con âu dám trái l nh cha m . Vì v y nên tôi ph i c i v bên B c Liêu, songtrong b ng tôi quy t nh b nào sau tôi c ng k t tóc tr m n m v i cô, ch không th nào tôi v i v tôi. M y l n cô g p tôi ó u không có v tôi. Tôi i v d i B c Liêu, tôi không34 y
  • 33. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 33 www.hobieuchanh.com ng lòng cho chung v i tôi: Tôi ng tính xin phá hôn thú...không dè cô l i l y ch ng, côkhông ch tôi... Ông nói t i ó r i ông làm m t bu n b c, coi nh trìu m n th ng ti c cô l m. Cô c i mà nói r ng: N u nh ng l i ông nói ó mà thi t có nh v y, thì cái quan ni m a ông và o v ch ng k c c quá. Phàm không ch u thì ng c i, còn n u c i thì ph itr n i ch tr c khi c i mà ông ã l p tâm b ng i ta, ông làm nh v y thì ông coi ti tgiá c a n bà r quá". Ông th ra mà áp r ng: - T i tôi th ng cô quá, nên tôi có k gì là ph i qu y. - Ông th ng tôi, sao t ngày ông thi u r i ông không b c ch n t i nhà mà th m mátôi! - V a v t i nhà thì cha m ép c i v bên B c Liêu. Tôi còn m t m i nào mà dám th y t cô. Cô Phùng Xuân b i b t c n a, mà bây gi m t cô bu n hiu. Ông th y thu c C n, là ng i thông th o tâm lý v ái tình ông th y cô bu n thì ông bi tcô ã h t gi n, ông bèn i dang ra, cho cô thông th mà suy ngh . y cô i tr l n l i, song còn xa xa thì cô Huy n ã kêu h i cô Phùng Xuân b t c cnhi u ít. Cô áp r ng cô b t c có ít con. Ông C n s m y cô i t i r i nói chuy n không c n a, ông m i xáp l i g n mà nóinh nh r ng: "Cô T , bây gi tôi ngh l i tôi nghe l i cha m mà c i v thi t là tôi d i l m.Bây gi tôi m i hi u tôi th y cô làm v ng i khác thì không th nào tôi ch u c. Tôi s b t v tôi. Tôi xin cô cho tôi bi t coi tôi có nên nuôi cái hy v ng m t ngày kia s c, xumhi p m t nhà v i cô hay không? Xin cô ng tr l i g p. Cô suy ngh ít b a r i cô vi t thcho tôi. Bao th cô tên tôi, g i vô nhà th ng Ch l n thì tôi c. Mi n là cô nói " ccho tôi s ng v i cái hy v ng y, d u ph i ch bao lâu tôi c ng b n lòng mà ch . Cô Phùng Xuân ngó m y ch em b n xa xa r i day qua ngó ông C n thì ông ng nhìncô, b bu n th m mà qu quy t l m. Cô th dài m t cái, ngó mông ra kh i, r ng r ng n c t, r i b c ch n i l i phía m y ch em b n kêu. Ông C n không dám i theo, song ông ng ngó cô và nói v i r ng: "Xin cô nh vi t th tr l i, v ây tôi trông tin cô h ng ngày". Cô Phùng Xuân hi p v i ch em, m i ng i u trình ra mà khoe nh ng nha, nh ng c a mình b t. Ông C n th c tay trong túi qu n, ng g n ó mà ngó ra bi n. M t bi n n c d n nh daquy, l i n m t tr i35 chói ch sáng lòa, ch t i t i. L n sóng v p vô bãi ti ng kêu l ch ch, l i tr i b t trên m t cát coi tr ng nõn. y cô v a r nhau tr v nhà mát, thì cô Huy n ch tay lên mé b bi n mà nói r ng: "Ê, y ông h theo rình mình kia ch " Ai n y ngó lên mé thì th y ông Phán, ông Huy n, ông Ð c h c v i ông th y thu c Phi ng ng i d a g c m t cây a l n. Cô Huy n ngo t và kêu. M y ông th ng th ng i xu ngbãi. Cô Phùng Xuân bi n s c, cô c ng núp theo cô Ð c H c, không dám ngó ông Phán.Ông th y thu c Phi th y ông C n ng xa xa ngó mông ra bi n thì kêu mà h i r ng: "Ê, C n,làm gì ó v y? Thôi tr v nhà mát ch i". Không hi u ông C n có nghe hay không, mà ông ng tr tr , không tr l i. y ông m y cô d t nhau tr và nhà mát. n 2 gi chi u ông C n m i v , mà b ông bu n hiu. Ông b c vô nhà mát, không nóichuy n v i ai bi t, l i r ông Phi v Sài Gòn. Ông Huy n la l n r ng: "V cái gì m i ch ngnày. ch i n 5 gi r i s v ch ". Ông C n nói mình c n ph i ghé Bà R a ng th m anh35 ánh m t tr i
  • 34. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 34 www.hobieuchanh.comem m t chút. Ông Phi i xe nh v i ông C n, t nhiên ph i theo ông, nên hai ng i lên xe mà tr c. Còn xe c a ông Huy n v i xe c a ông Phán thì úng 5 gi m i v m t l t. ***
  • 35. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 35 www.hobieuchanh.com VI Con ng i không tu tâm luy n tánh thì t nhiên hay c m nhi m nh ng mùi tr n: th y s c p thì mê, nghe ti ng nói d u ng t c ng mê, h i mùi th m c ng mê, n món ngon c ng mê.Mu n tránh kh i các s mê y, thì c n ph i luy n c c n36 cho nhi u. H l c c n mình gi c ch n chánh, thì c tr n37 i không nhi m n i. Cô Phùng Xuân tuy là con nhà có h c, tuy cô bi t ngh a nh n liêm s , tuy cô th y i gi i cô chán ngán trong lòng, nh ng vì cô không tu tâm luy n tánh b i v y cô không thkhông c m nhi m mùi tr n cho c. Ngày tr c cha m h a g cô cho th y thu c C n, tuy ch a thành hôn, song cô v n coith y thu c C n là ch ng c a cô, cô th m yêu tr m nh . Cô nguy n trao thân g i ph n chong i y tr n i. Ch ng th y thu c C n thi u r i ham giàu ph khó, b cô mà c i vkhác, thì cô não n trong lòng, tr c kia cô th ng bao nhiêu, thì ch ng y cô c ng oán b ynhi u, mà vì cái th ng nhi u quá, nên cái oán c ng ph i sâu quá. Khi ông Phán Thêm c ymai nói xin c i cô, thì tình c a cô ã khô queo, lòng c a cô ng não n v nh n tình gi i. Cô ng ông Phán là cô ánh li u nh m m t b c ch n trong ng i, mi n sao cno m t m thân thì thôi, không còn mong h nh ph c h l c chi n a. V v i ông Phán m ytháng, cô th y ông Phán ãi cô r t h u, thì cô c m tình, cô th m nguy n ph i n áp cái n t y, song n áp thì b t quá cô l y cái ngh a mà thôi, ch không th nào cô d ng tình cho c. Cô gi tr n o làm v , ch ng nh ng là cô ph c s ch ng h t lòng, mà ch ng mu n thnào cô c ng làm cho v a ý. Vì tình c nh nh v y nên v ch ng ông Phán không c m n mòi; nh ng mà gia ình a ông coi r t. m m, ông l y làm vui lòng, ông cho ó là h nh ph c quá v ng, ôngch ng mong m i chi n a. .. . Ch ng dè cái không khí ng thanh b ch y thình lình l i có v ng mây bay ngang, nólàm cho c nh gia ình m m ph i lu l xao xuy n. S là t ngày cô Phùng Xuân i chi Long i v thì s c m t c a cô i khác h n x a. H i tr c tuy cô không h n h , song n u ngó kthì ch th y cô có nét nghiêm ngh mà thôi, ch không có v s u th m. Bây gi s c m t c a côcoi r t bu n b c, mà c ch c a cô l i l ng ng l . Có khi cô ng i ngó s ng ra ng trótgi , không nói m t ti ng chi h t. Có khi cô n m tr n tr c trót êm, cô không ng c. Ðó là i nh ng l i d u ng t tha thi t c a ông th y thu c C n làm cho cô c m nhi m, nên lòng cô i xao xuy n d ng y. Mà ó c ng là t i cái tình c a cô i v i ông C n ngày tr c r t ng n , d u ông qu y th nào cô c ng không ành thù oán, nên ngày nay cô nghe ông nóiph i qu y thì cô mu n quên h t các chuy n b c b o x a. Ông Phán Thêm là ng i có tu i, t nhiên có trí. Ông th y rõ v ông v i ông C n g pnhau b ng . Ông th y rõ ông C n theo nói chuy n v i v ông t i bi n Long H i. Ông th yrõ, t khi i Long H i v , v ông t l bàng hoàng, hay ngó ch ng ngoài ng nh trôngngóng ai. Ông th y rõ c ch c a v , mà ông c ng hi u th u lòng d c a v n a. Nh ng vìông là m t ng i trí, nh có l m ho n n n nên ông l ch l m nh n tình b i v y ông khôngphi n trách v , mà c ng không t d u cho v bi t. Rõ ràng tuy ông C n ph b c cô PhùngXuân mà c i v khác song tình c a cô c ng v n còn th ng ông nh x a. Ông Phán Thêmth y v y r i ông nh l i, hèn chi ngày ông nói mà c i cô Phùng Xuân, thì cô áp r ng tình a cô ã c n ã khô, cô s l y ch ng r i cô không tròn o làm v . Ông Phán b i r i, không bi t bây gi ph i x trí th nào. Có nên c t ngh a cho v hi u ông C n là m t tên b m bãi, lòng không ngay, tình không ch, r i khuyên v ph i xa lánh ông hay không? Không nên.36 ng Ph t giáo : m t, tai m i l i, mình, ý37 nh l c c n
  • 36. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 36 www.hobieuchanh.com Ái tình ch ng bao gi ch u dung n p nh ag l i c t ngh a. Mình ch ch x u c a ông C nthì s e v cho mình ghen mà nói x u cho ng i ta, r i ch ng nh ng là không ch u cho ông n x u, mà l i còn chê mình h p hòi th p th i n a. Có nên ng n c m, không cho v g n ông C n, ng cho v kh i l i o can th ng haykhông? C ng không nên. Mình ng n c m bó bu c v , tuy ý mình mu n gi gìn cho v kh i c b c vào ng qu y, nh ng mà ai bi t c h o ý c a mình, chi cho kh i ng i ta nóich ng già v tr sanh ch ng ghen t ng, r i v mình ã không th ng mình mà l i con oántrách n a. Có nên ki m ch nhàn thanh t nh, c t nhà mà ì v i v ng v ch ng xa lánh mùi tr n,kh i nhi m thói t c, riêng h ng h nh ph c gia ình chút nh hay không? C ng không nên. mình tu i còn xuân xanh, ch ng khác nào m t cái bông h ng ng n . N u mình emcái bông xinh p y mà gi u kín m t ch , th ng th c m t mình, thì té ra mình v k quá,mình ã mang t i h p hòi, mà l i u ng cái bông xinh p không ai c ngó th y. Hu ng chimình c i v , mình ã có h a v i v r ng mình s lam cho v vui v tr n i, có l nào bâygi mình quên l i h a y, mình lo làm cho mình c v a lòng, còn v thì u s u khô héo. Không c. Mình không nên ph l i c h n v i v . Th nào mình c ng ph i lo làm cho c vui v , d u s vui v c a v ph n chi u ra s u th m cho mình i n a, mình c ng ph icam ch u. Cái tình c a mình nó t i ch ó. Tình ph i có kh , có u t, thì m i sâu, m i cao.Mà bây gi ph i làm th nào cho v c vui v mà kh i nh danh ph m ngh a? Ðó là m t n . Ông Phán Thêm tr ng ra ã m y tu n l mà ông ch a gi i quy t c. Còn cô Phùng Xuân thì cô c ng c l l ng ng, cô c ng c bu n b c hoài, nh ng vì bu n b c c a cô không có c a ra, nên cô không bi t n ch ng nào m i d t c. t b a chi u cô ng i xe h i ra ch m i B n Thành mua . Xe ng ng tr c dãy ti mBombay, trên xe cô m i leo xu ng, thì cô th y ông th y thu c C n c ng ng ng xe kéo r iph ng ph ng i theo cô. Cô gi b không th y ông, cô th ng th ng i vô ti m. Ông C n itheo k p, ông i sau l ng và kêu mà h i r ng: "Cô T , h m nay tôi trông d quá sao cô khôngvi t th tr l i? Cô Phùng Xuân i thêm vài b c r i cô day l i, m t ngó ông C n m t cách r t bu n th mmà áp r ng: Tôi ph i tr l i th nào bây gi ?" Ông C n ng l ng thinh m t h i r i ông l c u nói r ng: "Có khó chi âu mà cô tr l ikhông c. Có hai l : " c hay là "không c" mà thôi. Cô c do cái tình c a cô mà tr i. Cô tr l i th nào tùy ý cô, mi n là tôi c bi t tình c a cô i v i tôi thì . Tôi ã cónói v i cô, nh " c" thì d u ph i ch cô bao lâu tôi c ng vui mà ch . Còn nh không c thì tôi bi t mà tuy t cái hy v ng cho r i, song xin cô bi t cho r ng d u hy v ng tuy t,ch lòng tôi c ng ch ng bao gi mà quên cô c. Cô Phùng Xuân a n c m t, cúi m t ngó xu ng t cô không nói chi h t. Ông C n th y b cô b i r i thì hi u tình cô nên ông nói ti p r ng: M y tu n nay tôi trôngth cô h t s c. Trông không c, tôi s cô không dám vi t th , nên chi u b a nào tôi c ngth r u ngoài n y, c ý ón coi ho c may có g p cô hay không. Nhi u b a tôi c ng có i xekéo ngang nhà cô, trông mong th y m t cô m t chút cho ph tình. Ti c vì không ngó th y cô,còn n u ghé th m cô thì s e ông Phán nghi nan r i b t ti n cho cô, vì v y nên tôi khó ch u t s c. Nay may g p nhau ây, tôi xin cô tr l i m t chút cho tôi bi t, k o i trông hoài thì i nghi p ph n tôi. Cô Phùng Xuân th ra mà áp r ng. - Tôi tr l i không c. - T i sao v y? - Vì tôi là gái có ch ng, mà ch ng tôi là ng i có n c u v t tôi; cái n y n ng n l m,tôi không th quên c. Ðã v y mà ông là ng i có v , có l nào tôi còn nói chuy n tình t i ông.
  • 37. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 37 www.hobieuchanh.com - Không. Vi c v c a tôi thì tôi nh t nh r i. Hôm g p cô d i Long H i r i v ít b athì tôi ã vô n t i Tòa mà xin v . Tôi ã i v tôi v B c Liêu, không có v i nhau a. Ð i ít ngày Tòa lên án cho phá hôn thú thì xong. - Ông làm vi c ó ác l m. - Sao mà ác? - Ông c i con gái ng i ta v n không bao lâu, r i ông b nh v y không ác haysao? - Tôi ã không ch u, t i cha m ép u ng nên bây gi m i có nh v y ó, có ph i l i t i tôi âu. - Tôi nghe nói v ông là con nhà giàu l n sao ông ành b ng i ta. - i! Con ng i i quý t i nh n ngh a ch quý chi th ti n b c! Tôi có ph i nh h hth y giàu thì mê âu cô. Nh t là trong o v ch ng c n ph i có tình th ng yêu nhau, d unghèo c n h t mu i làm hai mà chia cho nhau còn vui h n là vàng b c y t mà v ch ngkhông có tình chi h t. - Ông n i nh v y thì ph i l m. - Ph n c a tôi thì tôi tính d t r i. Còn ph n c a cô thì cô li u l nào? - Khó quá, tôi không bi t li u làm sao c. - Ph i. Tôi hi u. Cô d c d c c ng ph i l m. Ông Phán l n tu i, l i tánh ý theo x a, nênquê mùa. Ông c i c cô t nhiên ông c ng cô; cô mu n khi n b nào ông c ng theo b y. Cô c t m thân sung s ng thì cô mang n ông b i v y cô không n ph ông. - Không ph i v y. Tôi mang n ông Phán không ph i t i ông c ng tôi. Tôi kính tr ng ônglà t i ông ra n c u v t tôi trong lúc tôi ch i v i gi a dòng kia. - Ph i. Cô nói ph i l m, ông Phán có n v i cô, b i v y tôi âu dám xúi cô b ông li nbây gi ng v v i tôi. Tôi thu c v h ng " n ông m i". Tôi không có thái ê ti n gi t d con ng i ta nh b n già x a v y âu. N u tôi ph i ch ch ng nào ông Phán qua i,cho cô n áp ngh a xong r i, cô s xum hi p cùng tôi, thì tôi c ng vui lòng mà ch . Songbây gi tôi xin cô cho tôi bi t coi tôi có nên ch hay không, ng tôi vui mà s ng v i cái hy ng y. Xin cô cho tôi bi t m t chút. Ông C n nói câu sau mà b ông tha thi t h t s c. Cô Phùng Xuân chúm chím c i, m t li c ông mà áp nh nh r ng: N u ông s n lòngch , thì tôi cho phép ông ch ". Ông C n v a nghe d t l i thì ông l s c vui m ng mà nói r ng: Cám n cô ! Bây gi tôi c bi t cô không ph tình tôi, thì tôi vui s ng ch ng khác nào nh ã lên c c nh tiên". Cô Phùng Xuân c i và nói r ng: Thôi, xin ông cho tôi i mua . Ð ng nói chuy n lâugi a ch , thiên h h dòm ngó không nên. Ông C n châu mày nói r ng: "Tôi mang ch tình b y lâu nay n ng n l m. Thôi, b anào g p nhau ch v ng v r i tôi s t h t tâm s cho cô nghe". Cô Phùng Xuân cúi u t giã, r i b c vô ti m Bombay. Ông C n tr l i và i và chúmchím c i. Cô Phùng Xuân mua r i cô lên xe, bi u s p ph ch y l i ti m may V nh H ng´ ngcô th m bà T Ki n. Cô a cho bà T Ki n may, ng ng i trong phòng khách mà nói chuy n v i bà,thình lình cô th y thu c C n xô c a b c vô. Bà T m ng r m i ng i, bà h i th m cô Phùng Xuân có bi t cô th y thu c hay không.Ngày tr c cô Phùng Xuân có th áo cho cô th y thu c C n, song cô không mu n nh cchuy n c nên cô nói cô không bi t. Bà T bèn ti n d n cho hai ng i khách bi t nhau, bà chcô Phùng Xuân mà nói: Ðây là cô Phán Thêm, r i bà ch cô th y thu c mà nói: Còn ây làcô th y thu c C n trong Ch L n". Cô th y thu c vùng la l n r ng: Thôi, bà T ? Xin bà ng kêu tôi là cô th y thu c C n a. Tôi không mu n mang cái tên kh n n n y.
  • 38. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 38 www.hobieuchanh.com Bà T Ki n v i cô Phùng Xuân ch ng h ng. Bà T h i r ng: . - T i sao v y? - Tôi thôi ch ng tôi m y tháng nay. Tôi m i vào n t i Tòa hôm u tháng ng xin Tòalên án phá hôn thú cho r i. Cái tên "th y thu c C n không còn can h gì n tôi n a. - Sao v y? Chuy n c a tôi thi t là r c r i l m, bà h i tôi càng m c c thêm. Bà c ng nh cha m , còncô Phán ây c ng nh ch em, không l tôi gi u, thôi tôi nói thi t cho bà nghe. Cha m tôi tôi cho ông th y thu c C n là m t u l m to. Ng i y là m t chú b m bãi, c i v thì t l y Ti n ch không bi t nh n ngh a chi h t. Bà v i cô Phán ngh ó mà coi, ng m i inói tôi, ch ch a c i, thì ng c y ông mai n n n xin ba tôi mua cho ng m t cái xe h i ng ng i coi m ch cho thân ch . Ba tôi th ng ng, nên không ti c chi ôi ba ngàn ng b c v i con. Ba tôi mua cho ng cái xe h i, mà c ng may, ai xuôi khi n không bi t, mà ba tôi l itên tôi ng gi y. C i b a tr c, qua b a sau ng xin ba tôi mua cho ng m t cái nhà SàiGòn ng v ch ng i làm vi c cho thong th . Không ph i ba tôi không ti n, hay là có ti n,mà hà ti n, nên không ch u mua. Ba tôi nói mình làm vi c nhà n c, nay i ch n y, mai d ich n , s m nhà c a r i i i bi t b cho ai, N u cho m n thì h h h t, vì v y nên ba tôikhông ch u mua. Cách ít ngày v ch ng d t v th m nhà, ng l i xin ba tôi cho ng ti n ng ng i Tây h c thêm ít n m l y b ng c p Ð c T . ng quy t xin 20 ngàn ng ng g i vàoNhà B ng r i ng i. Tuy ba tôi th ng ng, song ng m i vào làm r , ch a bi t b ng ng,làm sao mà dám tin, b i v y ba tôi không ch u cho. ng l p m u này th n , mà l y ti nkhông c, r i ng tr l i gay g t v i tôi. Tôi ít tháng thì tôi th y rõ thái c a ng là thái c a th ng " m"; b i v y tôi và t thi t cho cha m tôi bi t, r i m y tháng nay tôi khôngthèm lên n a. - N u v y thì bây gi cô không có trong Ch L n? Hèn chi m y tháng nay không th ycô ra may n a. - Tôi v B c Liêu lâu r i. Tôi lên ây là tôi i mua v i má tôi, tôi ngoài nhà hàng. Cô Phùng Xuân nghe rõ u uôi, r i cô nh nh ng l i c a ông C n nói v i cô h i nãy,thì cô l y làm ngao ngán, song cô mu n th ý cô th y thu c nên cô nói r ng: - Cô phi n ông th y thu c r i cô nói n ng n cho ng ch ng là ng i có h c th c, l nàoông tham ti n quá nh v y. - Tôi ã l m r i. Tôi xin cô hãy tin s kinh nghi m cúa tôi. Th a ph i, ông C n ng haykhoe ng có h c th c r ng, ng hay ch ng ng là " n ông m i. Thi t nh cái h c th c r ngrãi kia nên m i sanh cái thái ê ti n n ó a cô. - H c th c làm cho ng i ta cao th ng, ch sao h c th c l i làm cho ng i ê ti n? Ýcô th nào thi t tôi không hi u. - H i x a h c th c làm cho ng i ta có v n ch ng bi t nh n ngh a. Còn i nay h cth c l i làm cho ng i ta bi t trau chu t l i nói ng ki m ti n, tôi thu t m t vi c ê ti nnày n a cho cô nghe, thì cô bi t ông C n ham ti n n b c nào. ng xin ti n ba tôi không c r i ông gay g t n ng nh v i tôi. Tôi gi n b i v B c Liêu. X a rày ng lên xu ng n n xin r c tôi hoài. Hôm tr c tôi vô n. Tòa òi ng h u, ng l i xu ng nhà khóc lóc v iba tôi, ng nói ng th ng tôi l m, n u Tòa lên án cho thì ng s t v n, ch xa tôi ngkhông th ch u c. Cô hi u t i sao mà ng i ý nh v y hay không? Ông ngh n u l y ti nbây gi không c, thà là dành ngày sau s l y, ch không nên b tu t. Tr i i, tôi l m ng m t l n thì bi t khôn r i, có l nào tôi còn l m m t l n th nhì n a. - Có l ng th ng cô thi t ch - Tr i i, ng i ó ch th ng ng ti n, ch bi t th ng ai. Hôm qua tôi v i má tôi ghé.Sóc Tr ng th m ng i quen l i c nghe m t chuy n k n a.. Ng i ta nói ông C n h i còn i h c, có ông Cai T ng nào ó h a g con, ông Cai T ng ó c p b c ti n cho n h c m y m, ch ng thi u r i v th y ông n suy s p thì b i c mà i c i tôi ó. Kh n n n haych a! Té ra tôi l m ông c u là th nhì, tr c tôi ã có m t ng i l m th nh t r i.
  • 39. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 39 www.hobieuchanh.com Cô Phùng Xuân nghe t i ó thì cô l nh ng t trong lòng, cô không th nói chuy n n a c nên ng d y cáo t mà v . Cô th y thu c c ng v . Hai ng i ra c a r i cô Phùng Xuân ch nhà cô và m i cô th y thu c khi nào có r nh thìghé nhà ng ch em nói chuy n ch i. Cô Phùng Xuân nh cô th y thu c m m t và soi trí giùm cho cô, nên cô lên xe ng i m tmình, cô ngh thái tham lam gi d i c a ông C n thì cô n n n cái c ch c a cô i v iông h i chi u không bi t ch ng nào. V t i nhà cô th y ông Phán ra t i xe mà ni m n m ngcô thì cô h th m thêm n a. Vì n n n và h th m y mà cô càng bu n b c h n m y b atr c n a. Ng i n c m t i v i ch ng thì cô ngao ngán, n không c. Ông Phán không rõ tâm s c a v , ông th y v bu n ông không ch u c, nên ông th mtính n c m r i ông s t bày m t vi c tuy ông au n, mà v ông h t bu n r u. n c m r i, ông ra l i lên i xu ng m t mình, s c m t ông suy ngh lung l m. Ông icho n ch ng tôi t trong nhà d n d p xong r i i ngh h t, ông m i tr vô. Ông th y v ãvô mùng, ông bèn óng c a, v n èn c n gi a lên cho sáng, r i ông ng i t i gh gi a và kêu r ng "Em T , em ng r i sao? M i em ra ây n i chuy n ch i m t chút. Còn s m mà. Cô Phùng Xuân nghe ch ng kêu thì cô i ra. Ông ch cái gh ngay tr c m t ông mà m icô ng i. Cô v ng l i, song b cô b ng , không dám ngó ông. Ông Phán c i h t h t mà nói ng: Tr i lóng n y38 t i, em mu n i ch i thì qua d t i, i âu c ng c. Ph i i ch i ng gi i khuây, nhà ri t r i c ng bu n". Cô Phùng Xuân nghe nh ng l i m n tr n mà h u tình nh v y thì cô càng khó ch u, nêncô th dài mà áp r ng: - Em bu n thi t, nh ng mà vì cái bu n y nên em không mu n i âu h t. - i! i h i nào mà bu n. Cái vui là b n ph n c a ng i tr tu i. Em còn nh t nhiênem ph i vui ch . Em mu n vui cách nào qua c ng làm cho em c v a lòng h t th y, mi nlà qua c th y em vui thì qua ph tình. - Ông nói nh v y thì em c m n ông l m. Ng t vì cái m ng c a em ph i ch u bu n, thì cóth nào mà vui cho c. - Em ng nói v y. Bu n hay là vui u t i n i mình, ch nào ph i t i m ng s . Giàu haylà nghèo y là t i m ng. Mà d u nghèo mình c ng vui mà ch u m ng Tr i thì làm sao bu n c. Em ng có bu n n a, b i vì h qua th y em bu n thì qua ã không vui, mà qua l i n n l m. Cô Phùng Xuân không hi u ý ông phán, nên nghe nói nh v y thì cô ng c m t lên ngóông. Ông Phán c i ng n ngo n mà nói r ng: - Thi t qua n n n l m... - Ông có làm t i l i chi âu mà n n n? - Có ch . Qua c i em, qua làm cho em ph i bu n b c tr n i, ó không ph i là t i haysao? Cô Phùng Xuân ngó ông Phán mà a n c m t. Ông Phán nói ti p r ng: H n m t tháng nay qua th y em bu n qua ch u không c. Quangh em tu i ng xuân xanh, nh bông mùa xuân mà ph i tr nh m ti t l nh mùa ông, thìqua h i h n vô cùng. H m nay qua mu n nói v i em m t chuy n, mà vì lòng qua ái ng i quánên qua không dám nói, s nói ra em không hi u ý qua r i em tr l i em phi n qua. Cô Phùng Xuân h i r ng: - Ông mu n nói chuy n chi? - Ch ng có chuy n chi l . Qua mu n làm cho em h t bu n v y mà. - Ông làm sao cho em h t bu n c? - Qua mu n a em v d i bà già. Qua cho em ti n b c, cho luôn n trang xe h i n a, ng em thong th , kh i c c lòng em n a.38 lúc n y
  • 40. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 40 www.hobieuchanh.com - Ông không th ng em n a hay sao? - Làm sao mà h t th ng c. Vì qua th ng em l m nên qua m i tính nh v y ó. - Em i r i ông không bu n hay sao? - Bu n l m ch , song cái bu n ó d ch u h n cái bu n th y em không vui. Qua th ngcó nói v i em r ng mi n là em c vui thì thôi, ph n qua không c n gì. - Ông d y nh v y, N u em v ng l i thì té ra em v k quá. - Em vui thì qua m i vui, d u ph i xa em, qua c ng ch u n a, ch h em bu n thì qua n n hoài, m t nhà qua càng thêm x n xang. Ð qua nói rõ cho em d hi u ý qua. Tình c aqua là tình theo h ng l n tu i còn tình c a em là tình theo h ng xuân xanh. Hai cái tình phátbi u khác nhau, nên qua coi khó mà thích hi p c. N u qua bu c tình em d u không thích ng ph i i c p v i tình qua, thì té ra qua áp ch quá. Vì v y nên qua mu n cho tình em tdo ch n l a m t cái tình khác thích h p mà i c p, ng em h t bu n h t h n a. Cô Phùng Xuân hi u ý ông Phán mu n nói vì ông th y mình còn th ng ông th y thu c n nên ông s n lòng ch u au n cho mình thong th mà ph i hi p v i ông C n, songông s mình ái ng i nên ông không dám nói rõ ra, thì cô c m ng không bi t ch ng nào. Côvùng ng d y b c l i n m tay ch ng và khóc và nói r ng: "Lòng mình qu ng i quá! Màtình mình c ng cao sâu quá! Trong b c thanh niên, hay là trong h ng h c th c có c baonhiêu ng i nh mình. Bây gi tôi m i th y rõ tình c a mình, mà th y rõ r i tôi ngh tôi l i i mình nhi u quá! t duyên cùng cô Phùng Xuân ã m y tháng r i, ông Phán Thêm m i nghe cô kêu ông ng mình l n này là l n th nh t, ông m i th y cô t tình dan díu, l n này là l n u, b i y ông khoan khoái và b i r i, ông kéo cô ng i m t bên ông, r i ông c i ng n ngo n mà áp r ng: - Em không có l i gì h t, mà d u có l i gì qua c ng h x h t. - H i tr c em có h a hôn v i ông th y thu c C n. - Thôi, thôi chuy n x a em nh c l i làm chi. - Em l th ng ông. - Qua bi t, em ch ng c n nói làm chi. - ng ph b c em nên em oán ng. - i ch ng nên oán ai h t. - Hôm i Long H i, ng l i theo n n n t d u n n n em d i em xiêu lòng. - Qua hi u l m. Em ng nói chuy n ó n a. - Không c. Bây gi em ph i nói ra cho mình hi u rõ, em không phép gi u n a. H ichi u n y em i ch , em còn g p ng n a. - Qua không c n bi t chuy n ó, vì qua th y em t tình th ng qua thì r i. -Xin cho em thu t h t cho mình nghe mà. ng nài n xin em h a ch ng mình tr m tu igià thì em ph i hi p v i ng. - N u em mu n thì bây gi qua c ng cho, ch ng c n ph i i t i qua ch t. - Em nghe nh ng l i thi t y u, em t ng ng thi t có tình n ng v i em, nên em ng lòngth ng, em h a v i l i ng. Ch ng em l i ti m bà T , em g p v ng ch em nói chuy n v inhau, em m i hay ng là m t th ng m. - Ð i nay m nhi u l m, ch có ph i m t mình ông C n ó mà thôi âu em. - Tình i thi t là khó dò! Thi t gi , gi thi t, không bi t âu mà ng a. Ng i mình t nggi té ra là thi t, còn ng i mình t ng thi t té ra gi . - Ph i l n tu i, ph i có kinh nghi m nhi u, thì m i phân bi t thi t gi c. - Em m i h c c m t bài i r i, ti c vì giá bài h c y m c quá. - Không m c âu em? Nh cái bài h c y làm cho tình v ch ng ta c thích h p, thì t nhao tâm trí bao nhiêu qua c ng không cho là m c.
  • 41. Thi t gi gi thi t - H Bi u Chánh 41 www.hobieuchanh.com Cô Phùng Xuân nghe m y l i thì ngó ch ng mà c i. Ông Phán c ng ngó v r t h u tình; ch ng nhìn nhau th m th m ngu n ân bi n ái, không còn e l không còn s t sè nh tr c a. Chi u b a sau, v ông th y thu c C n n nhà th m cô Phùng Xuân. Vì cô th y thu c u t c tràn tr trong lòng nên cô d chuy n ch ng mà nói n a. Cô Phùng Xuân c i mà nói r ng:Hôm qua cô thu t chuy n ông th y thu c cho tôi nghe, thi t tôi cám n cô l m". Cô th y thu c không hi u ý cô Phùng Xuân, nên nghe nh v y thì ch ng h ng. Cô Phùng Xuân nói ti p r ng: Tôi ây là ng i l m th nh t, còn cô ó là ng i l m thnhì. Cô th y thu c hi u r i, cô l c u nói r ng: "Té ra hai ch em mình i m t thuy n mà! Chach ! Mà s t nay v sau còn nhi u ng i khác c ng s b nh mình n a!. Ch em nói chuy n m t h i r i r nhau i ch . Ra t i B n Thành l i g p ông th y thu c n n a. Ông th y thu c th y hai cô i chung m t xe thì ông l y làm l nên ng mà ngó. Cô Phùng Xuân bi u s p ph ng ng xe và kêu ông th y thu c mà nói l n r ng: "Ông th ythu c, nh ông d y tôi h c nên tôi bi t c bài Tình i gi d i, chúng tôi cám n ông lung m. V y bài h c y g á áng bao nhiêu xin ông làm toa g i ra nhà tôi, r i ch ng tôi tr ti ncho. Xin ông nh , nghe hôn. Ông C n m c c , nên b i m t n c. Hai cô ngó nhau mà c i ng t. *** Qua n m sau, cô Phùng Xuân sanh c m t a con trai. Ông Phán Thêm c ng nhvàng nh ng c. B a nào c ng v y, h chi u tr i thanh b ch, thì v ch ng em con lên xe h imà i d o ch i, ch ng yêu v , v m n ch ng, tuy v ch ng niên k b t ng, song nh hi p ýtâm u, nên ngu n ân sâu xa, bi n tình lai láng.Sài Gòn, Décembre 1935