Your SlideShare is downloading. ×
  • Like
Ho bieu chanh   ngon co gio dua - quyen thu 5
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Now you can save presentations on your phone or tablet

Available for both IPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Ho bieu chanh ngon co gio dua - quyen thu 5

  • 193 views
Published

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
193
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Quy n th 5 (16) Ngh a n ng tình sâu Ti t tháng hai, m t tr i chen l ng chói cây c , ch , ch vàng-vàng. Lúc g n t i, chim tr v r ng bay có b y, t p kéo ngang, t p kéo d c. Trong x C n-Ð c, t i ch ông Thiên-H Tr n-chánh-Tâm cách hai n m tr c ng i ta xúm-xít ông y, nhà c a c t ch t t, bây gi ng i ta th a th t, nhà c a l i tan-hoang. y l m lúa h i tr c l m nào c ng vun-chùn, bây gi tr ng tr n ch a gió ch a m a, ch không ch a lúa n a. M y d ng ng h i tr c nuôi ng i b nh, ch th y th n-l n r n i mà thôi. Tr ng h c ng nghiêng, nhà d ng lão h s p. C ngàn nông phu ã t n l c, i tr c m i ph n bây gi còn không c ba ph n. Trong s ru ng ngày x a cày c y không b sót m t ch nào, bây gi th y g c r t kho nh t chòm, còn bao nhiêu thì c m c cao lên t i ng c. Có m t ng i cao l n v m-v , tóc x p-x i ch m hai vai, qu n xà l n, áo c t tay, th ng th ng l i xa xa trong ru ng, mà i ít b c r i l i ng ngóng dòm m y tòa nhà c a Thiên-H Chánh Tâm ngày tr c. t nh t ã l n m t r i, m t lát k th y n a m t nguy t treo gi a b u tr i. Cây c ru ng ng l n-l n lu l mà ng i l i trong ru ng h i nãy ó l i l n l n i sát phía sau vuông rào a ông Thiên-H . N u lúc y ai rình mà coi, thì t th y ng i y ngó vô nhà, mà hai hàng c m t r ng-r ng. Ng t vì trong nhà th y t èn leo lét mà không th y d ng ng i vô ra, i v y ng i y x n b n i t i i lui, cho n h t n a canh m t r i m i nh m phía vàm r ch n-Ð c mà i. Ng i n y ch ng ph i là ai l , y là Lê-v n-Ðó, lúc thanh niên vì lén b ng m t trã cháo heo tính em v cho m và cháu n ói, mà ph i b ày 20 n m. Khi mãn tù nh c nghe i ph i nên i lòng s a tánh, cãi tên là Chánh-Tâm, thi ân b c, c u kh phò nguy, sau c tri u ình phong ch c Thiên-H . Cách 2 n m tr c, vì không ng i th t i th cho mình, nên m i x ng thi t tên h cho quan x tr m giam h u và ày vô Hà-Tiên. Nh n vì ã ng l i h a s b o b c con Thu-Vân th cho Ánh-Nguy t, nên ra th t i r i l i l p m u làm cho ng i ta t ng mình ã ch t, ng lén tr v ây. Lê-v n-Ðó nh m phía vàm C n-Ð c mà i, song h i ít b c thì quày u ngó ngoái l i ch mình h i tr c m t cái, mà m t mày bu n xo, d ng nh trong lòng còn ti c hay là n ch mình dày công sáng t o. Anh ta i n tr ng g n l n, lên t i vàm C n-Ð c, g p m t ng i câu h i th m r i i l n l i nhà ông sáu Th i. Trong nhà im-lìm, mà l i t i mò, Lê-v n-Ðó th y có m t g c cây ngoài sân, bèn l i ó mà ng i. Ông sáu Th c d y ch ng c a b c ra sân. Lê-v n-Ðó vùng ng d y r t g n-gàng. Ông sáu Th i gi t mình la bài-hãi h i r ng: Ai ó? Lê-v n-Ðó li n b c l i nói nh -nh ng: - Tôi. Xin ông ng nói l n. - Tôi là ai? - Tôi là Lê-v n-Ðó. - Lê-v n-Ðó nào? - Lê-v n-Ðó là Thiên-H Chánh-Tâm, ông quên tôi hay sao? - Húy! M i! Nói ch i hay hay sao ch ! Ông sáu Th i và nói và i xít l i g n ng nhìn m t, ng t vì c p m t ông ã l r i, mà tr i thì l i còn t i, b i v y ông dòm mà không th y rõ. Tuy v y mà ông n m tay Lê-v n-Ðó vô nhà và h i nh r ng : « V y mà h nói ông ch t r i ch ! Sao ông l i c tr v ây? » Lê-v n-Ðó không tr l i, l i h i ông sáu Th i r ng : - Con Thu-Vân còn ng ph i hôn? Ðâu ông t èn lên coi.
  • 2. - Cha ch ! Nhà tôi không có èn. Tôi nghèo, h t i thì ng , t èn làm chi cho t n d u n m . Còn con Thu-Vân tôi r c nó không c. - Sao v y ông. - Có ti n au mà chu c! - y ch ti n tôi a cho ông h i ó ông làm gì? - Ông bi u bà B ch-Th m cho tôi m t tr m quan. Tôi ch a k p vác, k lính nó áp t i t ông, nó làm d quá, nó i tôi v , r i niêm nhà niêm c a h t, tôi có l y ti n c âu. Lê-v n-Ðó nghe nói nh v y thì ch c l i l c u, r i ng i khoanh tay th ra, không nói chi n a h t. Ông sáu Th i h i n a r ng : « Mà ông làm sao c v ây? » Lê-v n-Ðó l ng thinh m t h i r i nói r ng : « Tôi tr n, nên v ây tôi không dám cho ai th y m t. Vì tôi ch c ông không n h i tôi, nên tôi m i dám vô nhà ông. V y ông dám gi u dùm tôi ít ngày hay không? » Ông sáu Th i c i và áp r ng : « Ông h i k quá! Sao tôi không dám? Tôi nh n ông t tôi kh i ch t chìm n m tr c nên tôi m i còn s ng cho n bây gi ây. Nói cùng mà nghe, ví d u tôi gi u ông trong nhà, mà quan có hay, h b t h gi t tôi i n a, thì tôi l i càng vui lòng, b i vì tôi mu n em thân già n y mà th m ng cho ông ng tôi tr n ngày x a, nên ch t tôi có s chi âu. Thân già n y d u còn hay là m t ngh c ng không ích l i gì, ch ông s ng thì có ích cho nhi u ng i ; tôi t ng trong x n y ch ng lu n là nhà tôi, d u ông n nhà nào h c ng s n lòng gi u-gi m giùm cho ông h t th y. » Lê-v n-Ðó g t u r i h i r ng : « H i chi u t i tôi có lén v g n nhà tôi mà th m coi nh ng công nghi p c a tôi g y-d ng h i tr c, bây gi ra th nào, tôi th y nhà c a x -r , nông phu t n l c tôi bu n quá. V y ch t khi h b t tôi r i h làm sao âu, ông nói l i cho tôi nghe th coi. Quan Tri-Huy n là ng i i v i ông Ð i ó, có d y chôn c t con Ánh- Nguy t cho t t hay không? » Ông sáu Th i nghe h i ông r t c m ng, b i v y ông nói b u-b u r ng : « Ông nh c t i chuy n ó tôi bu n quá » r i ông ng i trên s p mà khóc r m-r t. Nãy gi hai ng i nói chuy n th m trong nhà, vì tr i còn t i, mà l i không có èn, nên không th y m t nhau cho rõ. Ông sáu Th i khóc m t h i, tr i ã sáng bét. Ông b c l i n m tay Lê-v n-Ðó d t ra c a mà dòm m t cho k , thì th y Lê-v n-Ðó c p con m t c ng t r t. Ông nhìn r i nói r ng : « Ông bây gi coi m h n h i tr c, mà da m t da trán l i dùn n a. Ng i nh ông bi t th ng k nghèo hèn, l thì tr i cho h ng sung s ng m i ph i, ch sao i khi n ho n n n c c kh nh v y không bi t. » Lê-v n-Ðó không gi ng nh ng i th ng, nên nghe than nh v y mà không bu n, ng nói hòa hu n r ng : « Ki p tr n n y còn c ng v y mà m t c ng v y, s ng c ng v y mà c c ng v y, tôi có sá chi âu. Tôi v n ây tôi th y s nghi p c a tôi h h t, thi t tôi bu n, nh ng mà tôi bu n ch ng ph i là ti c ch c Thiên-H hay là ti c ti n ti c c a chi âu, tôi bu n là vì tôi v a ra kh i nhà r i thì ã th y thiên-h không còn ai bi t th ng yêu c u giúp con nhà nghèo n a. Mà thôi, chuy n y nói không hay cùn, v y ông thu t s công vi c c a tôi, trong 2 n m nay nhà h làm làm sao, cho tôi nghe m t chút. » Lê-v n-Ðó n m tay ông sáu Th i kéo tr vô nhà. Ông sáu Th i và i và nói r ng : « Vi c y nói l i nghe bu n l m. Ông Ð i v i lính b t d t ông i r i, thì quan Tri-Huy n d y lính bao nhà h t th y, c m không cho ai ra vô. Tô s quá nên ng i ch m h m trong h c, ngó cái thây ma c a con Ánh-Nguy t mà khóc. Ð n chi u có m t c u lính vô i tôi ra. Tôi ch con Ánh- Nguy t mà nói r ng cháu tôi nó ch t còn n m ó, xin cho phép tôi vác nó v tôi chôn. C u n t tôi, bi u ph i i cho mau. Tôi ra ngoài r i tôi l i xin phép lên nhà l n mà vác m t tr m quan ti n c a ông cho tôi. H nh y l i p tôi r i xô ùa tôi i. Tôi ra t i mé sông, tôi g p B ch- Th , H ng-Th , th y thu c, th y giáo ng ng i chùm-nhum mà khóc. M y ông già bà già và p con nít m -côi u b i ra h t th y. Tôi h i th m m i hay quan Tri-Huy n d y i ra t, không cho ai trong s c a ông n a. Ðêm y ngài coi cho lính ào x i cùng trong nhà ngoài sân ng ki m coi ông có chôn vàng b c chi hay không. Qua b a sau ngài d y làng l y
  • 3. hai chi c ghe l n mà ch ti n b c và c c a ông em v t nh. Ng i thi t ác quá, ti n b c thì bi t l y, còn cái thây con Ánh-Nguy t ng i ta không thèm d y lính chôn giùm. Quan Tri- Huy n i r i, cái thây sình bay h i thúi quá, lính l i gi lúa h ch u không n i, nên túng th m i b t dân khiêng ra ru ng ào l mà d p. » Lê-v n-Ðó nghe nói t i ó thì n i gi n nên tr n m t nói r ng : - Quân kh n n n! Không có l ng tâm. - Ông nói ai? - Th ng Tri-Huy n H i-Y n ó ch ai. - làm quan thì h làm nh v y h t th y. - Ông bi t Tri-Huy n là ai hay không? Nó là ch ng c a con Ánh-Nguy t ó a. - Húy! Sao ông bi t? - i nó b c vô b t tôi, con Ánh-Nguy t th y m t, nó la om, ông không nghe hay sao? Con Ánh-Nguy t ngó th y nó gi n quá, nên làm xung m i ch t ó ch . Nó nhìn c ng bi t con Ánh-Nguy t, nên m t mày nó tái xanh. V y mà nó không lo chôn c t cho t - , lo ki m ti n b c, quân ó thi t là ác nghi t. - À! Ông nói tôi m i nh , con Ánh-Nguy t h i tr c nó có nói v i tôi r ng ng i ch ng c b o b m con nó o tên là H i-Y n. Té ra H i-Y n là quan Tri-Huy n n y hay sao? B t nh n d hôn! Tôi có dè âu! H i h áp b t ông ó, tôi th t kinh, h n vía bay t h t, có hi u chuy n gì n a âu. - Tri-Huy n ch t c a tôi i v t nh r i quan trên d y l nào? Ông có nghe n a hay không? - Không bi t quan trên d y làm sao, mà ít b a ghe t i ch h t m y l m lúa c a ông i âu không bi t. Ông Ð i v i lính b n, vô nhà ông mà , c dân làm ru ng, tính làm nh ông h i tr c, mà không làm ph c cho ai h t. Mây ông già bà c v i s p nh m -côi, không có ch n ng d a, nên tác l c i âu không bi t. Ông Ð i làm ru ng n m ngoái th t, ph n thì ng thâu góp g t gao, ph n thì ánh kh o hèn (hành)- ng i ta, nên dân l n l n tr n i x khác. N m nay còn ít ng i làm chút nh, còn bao nhiêu thì b hoang. Tôi nghe nói quan trên rút i lính v t nh chi ó không bi t mà hôm tháng tr c i h t, l i có m t ng i lính l i gi nhà ó mà thôi. - h ! Tôi lo c u giúp thiên-h mà c u không c! T i nghi p cho k nghèo quá! - Bây gi ông v ây, ông ra m t làm nh ngày tr c c hay không? - Không c. - Sao v y? - Quan trên làm án tr m giam h u tôi, nên tôi ph i ày chung thân. Vì tôi th y thân con Ánh-Nguy t tôi th ng xót l m nên lúc nó t t h i, tôi có th v i nó r ng tôi s h t lòng lo b o b c con nó. Khi vô t i Hà-Tiên, tôi th m ngh trong m y n m tôi C n- c, tôi d c lòng lo c u kh phò nguy ; con Ánh-Nguy t là a hi u ngh a, vì nhà nghèo nên ph i ch u lao kh , r i l i b k b t l ng g t g m nên x ti t ô danh, nó xiêu c kh p x , mà c ng gi ch c m t lòng trinh b ch. Khi nó vô nhà tôi, tôi không xem xét mà c u v t nó, cho B ch-Th i l m nó i, làm cho thân nó ph i tr ra ê ti n. Cái l i y t i tôi mà ra. Tôi ngh n vi c ó tôi n-n n vô cùng, r i tôi nh l i tôi th v i nó n a, thì tôi càng x n-xang ch u không c. Trong 2 n m nay tôi th ng lo m u tính k tr n v ng b o b c con Thu-Vân mà tôi tính hoài không bi t làm th nào tr n cho kh i. Cách n m sáu tháng tr c tôi nh n có m t chi c ghe b giông ng chìm ngoài kh i, tôi ng i ghe nh xông ra mà v t. Tôi ra n ó thì h ã chìm m t h t, không v t c ng i nào. Tôi bèn th a d p y nh n luôn chi c ghe a tôi r i ôm bánh lái n ng theo l n sóng mà vô mé. Tôi trôi tr n n a ngày m t êm vô t i Hòn Chông. Quan làng Hà-Tiên u t ng tôi b chìm ghe ch t r i. Tôi lên b r i l n l n tìm ng i m y tháng nay m i v t i ây. - Hèn chi h n ông ch t c ng ph i l m. Ông gi i quá. ngoài bi n mà ai dám nh n ghe ng l i vô bao gi .
  • 4. - Bây gi ông d t tôi i tìm con Thu-Vân c hay không? - c ch , mà tìm nó r i có ti n âu mà chu c. H i tr c v ch ng Ð -C m òi thêm 37 quan, con Thu-Vân thêm trong nhà nó 2 n m n a, bây gi ch c nó òi c tr m quan, ti n au có mà ch y cho . - Ông ng lo. Tôi có ti n. - Ti n b c c a ông thì Tri-Huy n ã t ch mà ch i h t r i, ti n au ông còn n a? - Tôi có ti n. Ông cho tôi m n m t chi c ghe tôi i ch v ây cho ông coi. - c. Th ng cháu tôi là Hi n nó có m t chi c ghe tr ng n. Ð tôi i m n v cho ông. Ông tính ch ng nào ông i? - Ch ng n c ròng tôi m i i. V y ông có g o thì n u cho tôi ba h t c m ng n r i ông s i m n ghe. - Ghe g n m t bên ây. Mu n l y ch ng nào c ng c. Ông sáu Th i l t t i l y g o n u c m. Ch ng c m chín r i hai ng i d n n v i nhau, mà c a thì ch ng s p-s p, không dám cho ng i ngoài th y. n c m r i thì n c ã d y nhà, ông sáu Th i i m n ghe em v u tr c c a. Lê- n-Ðó ng d y tính xu ng ghe mà i, mà ch ng b c c m t b c anh ta ng l i suy ngh m t h i r i nói v i ông sáu Th i r ng : - Tôi mu n nói v i ông m t chuy n, không bi t ông ch u hay không. - Ông mu n nói m y chuy n c ng c mà, c n gì ông ph i ái-ng i. - Ông có m t mình, mà thân tôi ây c ng m t mình, v y ông v i tôi k t làm anh em, rày v sau sanh t có nhau, i hay gì c ng chung v i nhau, ch ng bi t ông có ng lòng hay không? - Ông ã c u tôi kh i ch t, n y tôi ph i theo làm tôi m i mà n cho ông ; ông mu n sai khi n vi c chi tôi c ng v ng h t th y, tôi âu x ng làm anh em v i ông. Khi tr c ông d n tôi ph i lo b o b c con Thu-Vân, mà ông i r i tôi có tay, không chu c nó c, tôi bu n quá, b i v y t h i khuya cho n bây gi tôi h th n vô cùng. - Vi c con Thu-Vân ông ng ng i. Ông ã già c mà l i nghèo, còn v ch ng Ð -C m thì òi ti n tr m, ông làm sao mà lo cho c. Tôi ch u gian-nan mà v ây là vì con Thu-Vân. V y xin ông hãy hi p l c v i tôi mà nuôi d ng d y d nó, cho kh i th t c v i con Ánh-Nguy t. - Tôi xin v ng. - y thì ông i v i tôi. Hat ng i d t nhau xu ng ghe r i gay chèo chèo ra sông Bao-Ng c mà i xu ng r ng sát. Khá khen Lê-v n-Ðó trí nh gi i, t vàm C n-Ð c xu ng r ng sát, r ch n o r t nhi u, mà anh ta còn nh cái vàm r ch có 2 cây c l n, nên khi ghe n ó thì anh ta y (dùng mái chèo hay mái gi m lái ghe xu ng thay h ng) vô, chèo h t n m khúc sông r i chúi i vô doi (vùng c n c a sông r ch t i khúc quanh, vùng sâu g i là v nh) mà nh y lên b . Ông sáu Th i c t ghe vô cây r i lót cót theo sau. Lê-v n-Ðó m b c nh m h ng mà ào hai ch , l y lên hai ché b c chôn n m tr c. Ông sáu Th i ph em 2 ché b c xu ng ghe. Lê-v n-Ðó móc b c ra thì chén v i bình còn . Anh ta riêng y m t ch , còn b c thì m c 200 nén, r i b d i khoang ghe móc bùn trét lên trên. Các vi c xong r i, Lê-v n-Ðó tính i luôn lên V ng-Gù mà tìm con Thu-Vân. Ông sáu Th i không ch u, khuyên ph i tr v l y g o r i s i. * * * a mé sông V ng-Gù có m t xóm m h t th y ch ng 10 cái nhà, mà m i cái u tr a xu ng sông, day hè ra ngoài ru ng, l i cách nhau xa xa, ch không ph i khít nhau. Cái nhà lá 3 c n u d i chung quanh có tr ng m y b i chu i ó là nhà Ð -C m.
  • 5. Lê-v n-Ðó v i ông sáu Th i chèo ghe lên t i ó, thì ã g n h t n a canh m t r i. B a y nh m ngày mùng 8 nên tr ng không c t . Ông sáu Th i chúi m i ghe u ngay c a Ð - m. Lê-v n-Ðó th y trên nhà có t èn, l i nghe có ti ng m ng ch i om-sòm. Anh ta mò trong khoang ghe l y 5 nén b c l n vào l ng, r i b c lên b . Tr c khi i anh ta kêu ông sáu Th i mà d n nh -nh ph i d i ghe xu ng ch b i b n r ch d i kia mà u, ph i th c canh ghe, và ph i coi ch ng ng cho Ð -C m th y m t. Ghe s t ra r i, Lê-v n-Ðó i nh -nh vô sân, l i ng núp trong b i chu i r m ng lóng tai mà nghe. Trong nhà có ti ng n-bà la l n r ng : « Thu-Vân, sao tao bi u m y i ki m con heo mà m y còn l c- c ó. » K có ti ng con nít nói nh -nh nghe không c. Tho t có ti ng n-bà la l n n a r ng : « Ki m trong xóm không có thì m y ra ngoài ng mà ki m ch . M y i hay không h ? Cha ch ! Th m i bây l n mà bi t s ma n a. » Nói v a d t ti ng l i nghe ti ng roi qu t trót-trót, r i a nh la ôi-ôi. Nghe trót-trót h n 10 ti ng n a, r i cái c a v t hé ra, có m t con nh ch y ra sân, hai tay ôm ít mà khóc h -h . Trong nhà có ti ng n-bà nói l n n a r ng : « Ph i ki m cho c con heo em v ây cho tao. M y ki m không c tao gi t m y ch t. Cái m ng c a m y ó không b ng con heo c a tao âu, nói cho mà bi t. » Tr ng m -m , Lê-v n-Ðó lum-khum trong b i chu i, th y con nh ch ng chím m i tu i, i b n m t qu n rách lang thang, trên tr n không có áo. Ð a nh y và khóc và i vòng sau hè r i b ng xu ng ru ng. Lê-v n-Ðó bi t con nh n y là Thu-Vân, bèn i theo xa xa mà nom coi nó i âu. Ru ng tháng n y tr i n ng nên khô queo, song g c r còn ng s ng, nên c n ch n khó i l m. Con nh i xa-xa nhà m t chút, r i b nó s hay sao nên ng ngó dáo-dác. Lê-v n-Ðó i ri t theo mà kêu nh -nh r ng : « Thu-Vân, cháu i âu ó? » Con nh day l i r i ng mà ch . Lê- n-Ðó theo k p, l y tay vu t u nó mà nói r ng : « Cháu i ki m heo ph i hôn? Cháu có s ma, thì ông i giùm v i. » Con Thu-Vân th y m t l ho t, không bi t là ai, nên ng run. Lê-v n-Ðó bèn c i và nói ng : « Cháu ng có s , ông ây là ng i ta, ch không ph i ma qu chi âu. Ông th y cháu i êm hôm trong ru ng m t mình cháu s , nên ông i theo mà ki m giùm heo cho cháu. Ði, i v i ông. » Lê-v n-Ðó nói d t l i bèn n m tay Thu-Vân mà d t i. Thu-Vân i theo mà còn khóc thút-thít. Lê-v n-Ðó h i r ng : - th ng Ð -C m nó ánh cháu h i nãy ó ph i hôn? - Ph i. - Nó ánh au hôn? - Ðau. Thu-Vân nói au mà m t tay l i r sau l ng. Lê-v n-Ðó cúi xu ng coi thì th y l ng con nh có n m sáu l n roi lòm. Anh ta v ch qu n coi mông ít, thì l i th y l n ngang l n d c a. Lê-v n-Ðó bi u con nh v n qu n l i r i d t nhau i n a. Anh ta th y con nh nh v y thì c m ng, nên l ng thinh cúi u mà i, không nói chuy n n a c. Anh ta d t con nh i l n-qu n trong ru ng g n m t canh mà không g p con heo. Thu-Vân m i ch n, nên i l t- t, x y g p m t cái gò, Lê-v n-Ðó bèn d t nó lên ó ng i ngh ch n, Lê-v n-Ðó m i h i nó ng : - Cháu n m nay m y tu i? - i tu i. - Cha m cháu là ai? - Cha tôi là T -H i-Y n, còn m tôi là Lý-Ánh-Nguy t. - Cháu bi t cha cháu âu hôn? - Cha tôi trên An-Giang, còn m tôi v d i C n-Ð c. - Sao l i b cháu ây? - Không bi t n a - Cháu có bà con chi v i v ch ng Ð -C m hay không? - Có.
  • 6. - Cháu kêu nó b ng gi ng gi? - Ông bà. - ch ng nó th ng cháu không? - Không. - Cháu s nó hôn? - . - Thu nay nó hay ánh kh o cháu, hay là m i ánh b a nay? - Ðánh hoài ch . Ông tôi thì hay b t tai, p, bà tôi thì ng t véo au quá. - Cháu v i nó c c hay s ng? - c. - i b a cháu n c m no hay không? - Không. - Cháu mu n i theo v v i ông hay không? Thu-Vân nghe h i t i câu ó thì ngó Lê-v n-Ðó r i day m t ch khác, không tr l i. Lê- n-Ðó ng i ngó nó, mà c ng l ng thinh. Cách m t h i lâu anh ta h i n a r ng : « Cháu nh má cháu hôn? » Thu-Vân nói « nh » nh -nh r i x m t b coi bu n b c l m. Nó n m ngo o trên ám c , hai c n co rút l i, còn hai tay thì n m vu t lá c . Lê-v n-Ðó ng i khoanh tay m t bên, mà ngó mông trong ng. Tr ng non ã x bóng, mà vì mây bay t c m, nên khi t khi , ng n gió th i lao rao, èn u c ngã qua ngã l i. T b v ng v , ch ng th y m t bóng èn, ch ng nghe m t ti ng ng i, duy lâu lâu ho c th y vài con v c bay ki m n, ho c nghe ti ng gáy ro-re trong g c r . Lê-v n-Ðó ng i ngh cu c i, trong d b t não-n . Cách m t h i anh ta ngó l i thì th y con Thu-Vân ã ng khò. Anh ta l y tay vu t u nó, r i r xu ng m t, ng c p con m t nó t r t, m i hay nó khóc. Vì nó tr n, l i b gió th i mát, nên mình nó l nh ng t. Lê-v n-Ðó bèn c i áo mà p cho nó ng m. Lê-v n-Ðó th y thân con nh nh v y thì th ng xót h t s c, th ng con nhà nghèo ph i ch u cay ng tr m chi u, r i l i gi n k giàu sang không bi t ngh a nh n danh d . Anh ta nh m-nhía mu n b ng con Thu-Vân em tu t xu ng ghe mà ch i ph t cho r i. Ð -C m b t con nh làm tôi m i cho nó m y n m nay, l i ã l y 10 quan ti n r i, ngh ch ng h p chi ó. Mà r i anh ta l i ngh ch chi con Ánh-Nguy t còn s ng, mình b t tr m em v cho m con nó g p nhau, con th y m vui m ng t nó không oàn h n mình chi h t ch ph n mình là ng i l , còn Ð -C m tuy dày a nó song c ng là ng i quen, mình quy t em nó i mà ng nuôi d y d nó ng ngày sau nó tr nên ng i ph i, mà mình dùng ch c b t l ng, mình b t tr m nó, thì d bây gi nó thoát kh i tay Ð -C m nó không bu n, nó không oán mình i n a, mà ch ng nó khôn l n r i, nó nh t i chuy n mình làm hôm nay ây, s e nó không kính tr ng mình ch ng. Anh ta xét nh v y nên không n b t tr m con Thu-Vân, quy t ch n sáng em nó v cho Ð -C m r i s nói mà chu c cho minh b ch. Thu-Vân n m gi a tr i, trên c , mà nh có m nh áo c a Lê-v n-Ðó p m- m nên nó ng ngon gi c, n tr ng l n, tr i t i thui nó c ng không hay. Lê-v n-Ðó ng i m t bên coi ch ng, lâu lâu nó c a mình thì nó m kêu « má » r i ng n a. Lê-v n-Ðó th y tình c nh nh y càng thêm áo-não. n khuya, ch ng sao mai ló m c, con Thu-Vân th c gi c, nó l m c m ng i d y l y tay i hai con m t r i ngó quanh qu t t phía. Lê-v n-Ðó ng i khoanh tay li c m t coi ch ng coi nó làm sao. Thu-Vân r ng cái áo bao chung quanh mình nó, nó bèn thò tay ph ng mà rút i trao l i cho Lê-v n-Ðó và h i r ng : « Áo c a ông ph i hôn? » Lê-v n-Ðó c i và áp ng : - Áo c a ông. Cháu có l nh thì mà qu n cho m. - Không l nh. Tôi tr n quen r i. - Cháu còn bu n ng n a hôn? - Không. Ông làm gi ng gì mà ng i ây? - Ông ng i coi ch ng ma cho cháu ng . Cháu s ma hôn?
  • 7. - . - Có ông ây, cháu còn s hôn? - Không. - , cháu ng có s . H có ông thì ma nó không dám l i g n âu. - Ma nó s ông ph i hôn? - . - y ông làm ph c d t giùm cho tôi i ki m con heo c hôn? - Cháu bi t nó i âu mà ki m? - i chi u tôi ki m cùng trong xóm mà không có. Ch c nó n n i ng n y ch âu. - ng r ng minh-mông bi t nó n ch nào. Thôi, b nó cho r nh, ng thèm ki m. - Không ki m nó ây, v bà tôi ánh ch t. - Ông th ng1 cho. - Ông âu có heo mà th ng. - Ông th ng ti n. Thu-Vân ngó Lê-v n-Ðó r i chúm-chím c i, trong trí nó t ng Lê-v n-Ðó n m c lèn- xèn, ti n âu có mà th ng con heo cho n i. Lê-v n-Ðó hi u ý nó, nên nói ti p r ng : - Ông thi u gì ti n. Cháu ch u i theo v nhà ông mà hôn? Cháu v , ông may áo qu n t cho cháu b n, ông mua bánh trái cho cháu n, cháu mu n v t chi ông mua cho h t th y, cháu ch u hôn? - Không dám. - Sao v y? - Ông bà tôi ánh ch t. - Ông nói v i v ch ng Ð -C m r i ông m i em cháu i ch . Thu-Vân ng i chim-b m, không tr l i n a. Cách m t h i l u, Lê-v nÐó m i h i n a ng : - Sao? Cháu ch u i v i ông hay không? - Không. - Cháu v i Ð -C m nó ánh p ch i b i t i ngày, còn v i ông cháu sung-s ng m, sao cháu không ch u i v i ông? - Tôi i v i ông r i, ch ng má tôi tr lên ây, bi t tôi âu mà ki m. Lê-v n-Ðó nghe con nh nói m y l i nh v y thì bi n s c, h t bi t l i chi mà d nó n a. Anh ta ng i suy ngh , v a mu n nói thi t cho con Thu-Vân nó bi t m nó ã ch t r i, mà r i anh ta l i h i tâm, ngh r ng con nh còn kh d i quá, nó ch u lao kh ph n xác ã nhi u r i, mình không nên làm cho nó au- n ph n trí n a. Chi b ng mình dùng l i gi d i mà d nó, ch ng nào mình nói h t s c mà không c thì mình s nói thi t, g m c ng không mu n gì. Anh ta m i nói v i Thu-Vân r ng : - Ông bi t cha m cháu h t th y. Nh n vì có vi c riêng nên cha m cháu không th nào p cháu n a âu. Cháu hãy i v i ông ; ông th v i cháu r ng ông th ng cháu, ông ng cháu còn h n cha m cháu n a. - Tôi không bi t cha tôi. Má tôi có nói cha tôi b c l m, v y tôi không c n cha tôi. Còn má tôi th ng tôi l m, l nào má tôi b tôi. Vì nh má tôi không ki m tôi i n a, thì trong ít n m n a, tôi khôn l n r i, tôi c ng xu ng C n-Ð c mà tìm m tôi. - Cháu nh mà có lòng th ng m nh v y thì t t l m, ph i l m. Nh cháu i v i ông, ông nói cho Ð -C m nó bi t ông ch nào, ng m cháu có tr lên Ð -C m nó ch cho m cháu tìm. Mà ây cháu c ng ch , v v i ông cháu c ng ch . Chi b ng v nhà ông ch mà kh i b òn b ch i, ch ng cháu khôn l n r i ông s d t cháu i tìm cha m cháu, cháu ngh th coi có ph i i v i ông t t h n là ây hay không. Thu-Vân ng i suy ngh m t giây lâu r i ng c m t ngó Lê-v n-Ðó và h i r ng : - Nhà ông au? 1 n bù
  • 8. - d i vàm C n-Ð c. - nói má tôi v âu d i C n-Ð c. V y ch x a nay ông có g p má tôi hay không? - Không. - d hôn! V y ch má tôi i âu kia. Má tôi lén tôi mà i, tôi không hay. Ch h i ó tôi hay thì tôi i theo. - u má cháu i xu ng phía C n-Ð c thì cháu nên i v i ông, ng r i sau cháu tìm má cháu cho d . Thu-Vân ng i l ng thinh m t h i n a, không bi t trong trí nó tính l nào mà nó vùng ng y và nói r ng : « Tôi ch u i, mà ông ph i nói v i ông bà tôi hay r i tôi m i dám i. » Lê-v n-Ðó nghe con Thu-Vân ch u i thì m ng r h t s c. Anh ta li n ng d y b n áo vô. ng ông mây ã gi ng ngàng m y v ng, y n m t tr i ã l r ng . Xóm Ð -C m ã th y láp-xúp nóc nhà d ng-d ng, dàn b n m c theo mé sông ã th y lúm-khúm en- en. Lê-v n-Ðó vói tay m con Thu-Vân r i nh m xóm mà tr v . Ði d c ng Lê-v n-Ðó nói r ng : « Ch ng v g n t i nhà ông th cháu xu ng ng cháu tr c, r i th ng th ng ông vô sau. Ông nói th nào t n i ông, cháu ng có nói gì h t, mi n là Ð -C m nó h i cháu thì cháu c nói ch u i v i ông. Có ông nó không dám ánh cháu âu, cháu ng s . » Thu-Vân nói r ng : - t con heo ây tôi b òn ch t. - y, không sao âu. Nh nó b t th ng thì ông th ng cho. Ông thi u gì ti n mà cháu lo. Thu-Vân nghe nói nh v y thì nó b t bu n song trong lòng c ng còn b ng-khuân hoài. c vô t i xóm thì tr i ã sáng thi t m t r i. Lê-v n-Ðó th con Thu-Vân ng xu ng t i bi u nó i tr c v nhà. Anh ta ng ngó cho nó i khu t r i l i xu ng mé sông, dòm th y ch c ch n ghe c a ông sáu Th i còn u d i lùm b n, cách xóm ch ng 10 công t, anh ta t u r i tr lên i l i nhà Ð -C m. * * * Con Thu-Vân i v nhà, mà ngoài m t x n-l n, trong d b i h i. Khi nó b c vô sân, nó th y con heo qu n ng ng mà i d a b i chu i thì nó m ng quýnh, nên ch y a l i. Sân khô-kh c, mà t l i long-chong. Con Thu-Vân ch y v p m t c c t, té n m s p s i tay. Tuy té au, song nó m ng kh i m t con heo nên nó l m c m ng d y ph i s b i dính b ng và dính m t r i ph ng-ph ng i l i con heo, b ng b t khô quào r m máu mà nó không k . Con heo qu n d n l m, nghe Thu-Vân té m t cái i thì nó day l i mà ngó uôi ngo t ph t-ph mi ng kêu ch- ch, r i cúi xu ng i t n a. Con Thu-Vân l i ng i ch m-h m m t bên, choàng m t tay qua l ng con heo mà gãi, còn m t tay thì v gáy nó mà nói r ng : « Em i âu d v y em? Em báo h i qua b òn quá! Ph i mà em i m t thì qua ch t còn gì. » Th -Phi là v Ð -C m th c d y, nghe l i-h i ngoài sân, thì ch ng c a b c ra. Ch ta th y con Thu-Vân ng ng i ôm con heo qu n, kh i m t heo ã không m ng, b t con Thu-Vân i sáng m t êm ã không th ng, mà l i còn nói nh ng ti ng b t nh n r ng : « Con m c d ch h i nào ó! tao t ng m y ki m không c con heo, tao gi t m y ch t. Tao nói cho y bi t, cái m ng c a m y không bàng con heo tao âu. N u m y mu n s ng thì ph i gi nó. » Con Thu-Vân ng d y, cúi m t xu ng t, không nói chi h t. Lê-v n-Ðó tay c m m t cái cây, ngoài h m-h i vô. Th -Phi th y ng i l t i nhà mà coi h m-h l m không bi t ng i y i âu, nên ng ngó trân-trân. Lê-v n-Ðó h i l n ng : « Ph i nhà n y là nhà Ð -C m không thím? » Th -Phi d -d m t chút r i áp r ng : « Ph i. Chú i âu? H i chi v y? » Lê-v n-Ðó day qua phía con Thu-Vân ng, a cái cây c m trong tay lên mà ch nó và h i Thi-Phi r ng : - Ph i con nh con c a Ánh-Nguy t hay không?
  • 9. - Ph i. Sao chú bi t nó? - , bi t. Ch ng thím có nhà hay là i kh i? - nhà. Lê-v n-Ðó x c-x c i vô c a, Thi-Phi c ng quày-quã tr vô nhà. -C m ã th c d y r i mà còn leo lên võng n m ráng. Ch ng anh ta nghe ti ng nói om- sòm ngoài sân, anh ta m i l m-c m ng i d y. Anh ta v a ng d y b i u thì Lê-v n-Ðó ã c vô t i nhà. Anh ta li n h i Lê-v n-Ðó r ng : « Anh i âu? Có chuy n chi hay không? » Lê-v n-Ðó ng ngó ngay Ð -C m r i áp r ng : - Tôi d i C n-Ð c, lên th m chú. Tôi là c u c a con Ánh-Nguy t. - y hay sao? Anh ng i trên ván ây. Con Ánh-Nguy t nó m nh anh há? - , m nh. - Nó làm n khá hay không? - Làm gi ng gì mà khá. Nó nghèo quá. - Nó báo h i tôi quá! Nó m n tôi nuôi con nh nó m y n m nay, nó không tr cho tôi t ng ti n làm tôi t n hao ph i mang nghèo. Tôi t n c m n c qu n áo ã nhi u, mà con nh nó b t nh n, c au hoài, nay nh c u, mai nóng l nh, m t có ban, b a kia ki t, v ch ng tôi ch y thu c ch n không bén t, t n ti n b c không bi t bao nhiêu. Tôi b nó ó mà l n l n v ch ng tôi bán c h t ráo. Anh coi ó mà coi trong nhà tôi bây gi tr ng l ng, có còn v t gì áng n m b y ti n ho c m t quan âu. i trên Gia-Ð nh tôi khá l m tôi m i tr v quê quán ch , ch ng dè v ây tôi vì th ng con Ánh-Nguy t mà gia tài tôi tiêu h t. - Chú nuôi có m t con nh xíu mà t n hao gi ng gì t i h t gia tài l n? - Thi t ch , ai nói ch i hay sao! - Chú nuôi giùm con cho Ánh-Nguy t thì nó bi t n, ch không ph i quên. Ng t vì nó nghèo mà nó l i th ng nh con nó quá, nên nó c y tôi lên n n-n v i chú mà r c giùm con nó v cho nó. B n nghèo xin th ng nhau. Tôi ch c ngày nào nó làm n khá thì nó không dám quên n hai ông bà âu. - Ý! Ð c âu. L n ph i n m àng u, ch vu t uôi sao c. Vì con nh ó mà v ch ng tôi tan nát. Ph i em ti n cho mà chu c tôi m i cho ch r c không v y sao c. - Nó nghèo kh t i nghi p quá. Chú bó bu c nó quá nh v y nó làm sao. - Nó làm sao c nó làm ch . Nó nghèo mà nó còn báo h i v ch ng tôi mang nghèo a ây, ai t i nghi p cho tôi? - Nó ph i tr cho chú bao nhiêu ti n, chú m i cho b t con nh ? - Không bi t. Anh tính l y. Nó có làm gi y h n-hòi, nó m n tôi nuôi con nh m i tháng m t quan ti n. Ti n ó là ti n c m và ti n gi . Tôi nuôi 4 n m nay anh tính coi là bao nhiêu. Còn ti n áo ti n qu n, ti n th y ti n thu c cho nó n a, c ng h t th y có n ti n tr m ch ph i ít i gì hay sao. - Cách vài n m nay con Ánh-Nguy t có c y m t ông già em lên tr cho chú c 10 quan. - Ðâu có! H i nào? N m nay tôi có th y ông già nào âu. - Tôi h i thi t chú v y ch bây gi chú òi bao nhiêu ti n? -C m ng gãi u suy ngh m t h i r i nói r ng : « Thôi em cháu nó nghèo tôi không làm g t nó. Bây gi nó tr cho tôi m t tr m quan mà thôi. » Lê-v n-Ðó châu mày áp r ng : - Nhi u quá. - Nhi u sao? V y là tôi th ng nó l m ch . Anh tính th coi, ti n c m 4 n m là 48 quan, ti n áo qu n ít nào c ng 30 quan, còn ti n thu c trên 50 quan n a, c ng h t th y g n t tr m r i quan, mà tôi bi u tr có 100 quan, sao l i kêu là nhi u? - Tôi nói thi t v i chú nh v y: Tôi c ng nghèo ch không giàu có gì, song tôi th y con Ánh-Nguy t nó th ng nh con nó quá, tôi c m lòng không u, tôi m i i giùm cho
  • 10. nó ây. V y nh chú có b ng lòng l y 50 quan ti n, thì tôi cho nó m n mà tr cho chú, b ng không ch u thì thôi, ch chú òi nhi u quá ti n âu tôi tr cho chú . - Không c. Ph i cho 100 quan, ch thi u m t quan tôi c ng không ch u. Lê-v n-Ðó ng i l ng thinh m t h i r i nói r ng : « Ðâu chú kêu con nh ra ây cho tôi coi t chút. » Ð -C m c t ti ng kêu con Thu-Vân om-sòm. Con Thu-Vân ngoài b i chu i ch y vô, ng dáo dác. Lê-v n-Ðó ngó nó r i day l i nói v i Ð -C m r ng : « Chú nuôi nó nh v y mà chú òi m c quá. » Ð -C m làm b không nghe, b i l i gh n tr u. Lê-v n-Ðó i Thu-Vân r ng : « Cháu ch u i v i ông hay không? » Con Thu-Vân cúi u nói nh -nh ng : « Ch u », mà hai hàng n c m t nó ch y r ng-r ng. Lê-v n-Ðó li n day l i nói r ng : Tôi th y con nh tôi th ng quá. Thôi, tôi tr ph t cho chú m t nén b c ây, ng tôi d t nó v cho r i. » Anh ta và nói và l n l ng l y ra m t nén c mà trên gh . Ð -C m th y nén b c thì m ng nên chúm chím c i và nói r ng : « Anh ngh ó mà coi, tôi nuôi 4 n m tr ng c c kh t n hao nhi u quá mà. Tr cho tôi m t nén b c có nhi u âu. Thu-Vân, thôi con s a so n r i i v i ông nghe hôn con. » Th -Phi nhà sau b c l n nói r ng : - Mình cho chu c con Thu-Vân hay sao? Chu c bao nhiêu ó? - t nén. - Không c. Tôi nuôi nó m y n m nay ã m n tay m n ch n, nên tôi không b ng lòng cho nó i. Tôi không có con, b i v y tôi th ng nó l m, tôi không ành r t nó âu. - Thôi mà! Mình ki m a khác mà nuôi, con n y xui l m. Ph n thì má nó nh nó, thôi cho nó v má nó. - Mình không bi t anh n y, mà mình làm b ng giao con Thu-Vân cho nh, r i sau con Ánh-Nguy t nó lên nó òi con nó, mình m i li u làm sao? - Anh n y là c u con Ánh-Nguy t mà. - ! Không d ! Th -Phi nguých m t cái, r i b i ra nhà sau. -C m bi u Thu-Vân l y qu n áo r i có i v i ông c u cho s m. Thu-Vân vô trong bu ng l c l p-c p m t h i, l y ra m t cái áo c t c xì và rách tan nát. Lê-v n-Ðó h i nó b n vô, l y nén b c a t i tay Ð -C m, r i t gi n m tay con Thu-Vân mà d t i. -C m c m nén b c i ra sau, c i ng n-ngo n mà khoe v i v . Th -Phi tr n m t và nói ng : « Nhi u l m hay sao mà m ng? Th ng cha ó coi b nó còn nhi u b c n a, không bi t ch ng H i-Y n sai nó i chu c con Thu-Vân ó a. Ta ki m chuy n c n tr ng nó òi b c a, mà c làm lanh theo cãi hoài. Gi i d ! » -C m x m t châu mày, b i lên nhà trên r i leo lên võng n m a tòn-ten. Không bi t anh ta suy ngh th nào, mà cách m t h i lâu, anh ta ng i d y i ra nhà sau a nén b c cho v , r i ch y ra ng. Anh ta h i th m ng i g n có th y m t ng i m i d t con Thu- Vân i ngang ó hay không. H nói m i th y d t nhau i xu ng. Ð -C m x n qu n t c theo, xu ng t i lùm b n, th y Lê-v n-Ðó v i Thu-Vân ã ng i d i ghe r i, và ghe ng dang ra mà i. Anh ta tay ngo t mi ng kêu r ng : « Anh i anh không c. Anh ph i em con nh tr i cho tôi V tôi nó không ch u, nó r y quá. » Lê-v n-Ðó không thèm tr l i, c chèo ghe mà i. Ð -C m i d c theo mé sông kêu hoài mà ghe không ch u ghé, anh ta gi n nên ch i láp-dáp. Lê-v n-Ðó buông chèo, ch Ð -C m mà m ng r ng : « M y là quân n c p, quen thói ng c-ng o hoài. Gi t m t nén b c r i ch a hay sao, mà còn ào-ào n a h ? L p-l ng tao p nát u, ch không ph i ch i âu. » Ch ng hi u Ð -C m th y b Lê-v n-Ðó h m-h mà s , hay là ngh mình n c p m t nén b c ã nhi u r i, mà anh ta nghe Lê-v n-Ðó nói nh v y r i nín khe, ríu-ríu tr v , không theo n a. Lê-v n-Ðó v i ông sáu Th i r c c con Thu-vân thì c hai u m ng, nên theo nói i con nh hoài ng cho nó quen. Ði n m t tr i n a bu i m i u ghe l i n u c m mà n.
  • 11. Lê-v n-Ðó nhìn con Thu-Vân t -rõ, m i th y g ng m t nó gi ng h ch Tri-Huy n H i-Y n còn c p m t v i mi ng thì l i gi ng Ánh-Nguy t. Con Thu-Vân th y trái b n r ch lòng-thòng tr c m i ghe nó m i ra hái mà n ng m- ngo m. Ông sáu Th i vo g o r i, ng ng i nhúm l a mà n u c m. Lê-v n-Ðó l t l i g n d n nh -nh ng cho con Thu-Vân hay Ánh-Nguy t ch t, mà c ng ng nh c t i tên Ánh- Nguy t. Hai ng i bàn tính v i nhau coi bây gi ph i i âu mà cho yên ng nuôi con Thu-Vân. Lê-v n-Ðó nói r ng tr v C n-Ð c mà s lâu ngày b chuy n, quan b t bu c, thành ra công vi c d -l n a. V khi Ánh-Nguy t t t h i anh ta có h a v i nàng s h t lòng lo ng nuôi d y d con Thu-Vân ng ngày sau nó tr nên ng i ph i. Bây gi anh ta thì d t nát, mà ki m ch c t nhà , r i r c th y d y riêng nó ngh c ng b t ti n,chi b ng c o u d t nhau i ki m m t c nh chùa yên t nh r i vô ó mà tu, làm nh v y mình có th nuôi con Thu- Vân, mà nó c ng có s n ng i hay ch mà h c n a. Ông sáu Th i khen ph i. Lê-v n-Ðó tính a ng v nhà, r i anh ta mua t chi c ghe mà i v i Thu-Vân. Ông sáu Th i quy t chí không ch u lìa Lê-v n-Ðó, nên c nài-n xin cho ông theo mà tay ch n. Lê-v n-Ðó th y ông già có lòng v i mình, không n ph rãy ng, nên b ng lòng cho ng theo. Hai ng i tính xong r i m i chèo ghe tr v C n-Ð c. Lê-v n-Ðó cho th ng Hi n m t nén b c mà mua t chi c ghe. Ông sáu Th i l i cho nó cái nhà c a ông ng r ng tay mà i cho yên. Th ng Hi n theo c t h i ng i âu, ng c nói i buôn bán, không ch u nói thi t. c v a l n, Lê-v n-Ðó v i ông sáu Th i d t Thu-Vân xu ng ghe. Nh sào xô ghe ra i, Ðó gay chèo lái, Th i gay chèo m i mà chèo ra vàm. Con Thu-Vân ng i trong mui ngó ra, m t t i rói, mi ng chúm chím c i b nó hân-hoan, ch không ph i u s u nh h i nhà Ð -C m n a. * * *
  • 12. (17) Trong quy n th ba chúng tôi có thu t truy n V ng-th -Hùng, là ng i tr ng ngh a n tình, vì mu n ph chí anh hùng, nên lén v con i lên thành Gia-Ð nh mà giúp v i Lê- n-Khôi. Chàng i r i thì v con n ng náu v i cha v là Ðàm-t -Ch n. Khi chàng ra i thì con c a chàng là V ng-th -Ph ng m i c 6 tu i. V c a chàng là Ðàm-kim-Di p, vì mu n tr ng chí cho ch ng, nên chàng ra tùng chinh nàng không n c n, nh ng mà nàng i v i ch ng thì ngh a ã n ng mà tình l i sâu, b i v y Th -Hùng i r i thì nàng th t-th o nh th ng êm ngày, mà nàng l i còn lo s t chút n a. Nàng bu n r u n không bi t ngon, n m không ch u ng . Tuy nàng không au, song máu m t ngày m t m t, th t t ngày m t tiêu, chàng i v a m i m t n m, mà nàng ã m xanh nh tàu lá. Ðã bi t nàng không c tin ch ng thì nàng bu n, nh ng mà nàng nghe thành Gia-Ð nh còn v ng thì nàng v n còn trông mong phu ph trùng-phùng. Ð n ch ng nàng hay binh tri u ã h thành, quan tri u b t gi t h t th y t ng s trong thành, thì nàng h t c trông i n a c, b i v y nàng nhu m b nh có m y ngày r i ch t. ng-th -Ph ng m i lên 8 tu i, mà cha không có, r i m l i ch t n a; tuy v y mà chàng không kh cho m y, vì có ông ngo i v i dì là Ðàm-kim Huê nuôi. Ông Ðàm-t -Ch n tánh ý không hi p v i chàng r , b i v y b t c d ông ph i g con mà ông không a. Nh ng mà khi tr c không a thì ông b ng, ch ông không nói ra. Ð n ch ng Th -Hùng cãi ông, i ph s c v i Lê-v n-Khôi mà làm ngh ch tri u- ình, thì ông sanh ghét, c m tuy t trong nhà không ai c nh c t i Th -Hùng n a, còn ng i quen bi t có h i th m thì ông nói Th -Hùng ã ch t r i. Mà ghét c ng ch a h i cho m y, n khi con gái út ông, là Kim-Di p ch t, ông th ng ti c r u bu n, ông sanh tâm thù oán n a, ông c t ng trong trí r ng Th -Hùng gi t con ông. Ông oán cha, mà ông l i th ng con. Kim-Di p ch t r i, Th -Ph ng v i ông thì ông t ng-tiu nh tr ng m ng. Vi c t m r a, cho n cho u ng, thì ông giao cho con gái l n c a ông là Kim-Huê coi, nh ng mà t i ng thì ông b t Th -Ph ng ng v i ông, ch ông không cho ng v i ai h t. Có êm ông nói chuy n i x a cho cháu nghe, có b a ông d t cháu i d o xóm. Th -Ph ng g n-g i v i ông ngo i, l n l n r i trìu m n ông; s m mai ông ra v n tr ng cây, chàng x n-b n ng sau l ng, bu i tr a ông ng i d a c a vót nang, chàng chà l t ng i t bên; ông gi n, nói ông t c c i: ông bu n, hát om sòm ông gi i mu n. i ngày ông nói chuy n v i Th -Ph ng, h có d p thì ông nói cha m Th -Ph ng u ch t h t, l i h nói t i cha Th -Ph ng thì ông m ng nó là quân ph n-th n t c-t , nó là vô- o bát-l ng r i ông l s c b t bình, coi b ông khinh b l m. Ông l i d n-dò ng i trong nhà th nào không rõ, mà h t th y u ng ý v i ông, ai c ng nói cha m Th -Ph ng u ch t h t, ai c ng khinh b Th -Hùng nh khinh b o-t c. Th -Ph ng còn nh trong nhà n y t nhiên t p quen phong t c nhà n y, mà l i g n-g i i nh ng ng i y t nhiên c m nhi m ý trí c a nhh ng ng i y, b i v y chàng l n khôn n l n, r i trí não c a chàng c ng gi ng h ch trí não c a ông ngo i chàng, c ng khinh b cha; tuy chàng không nói ra, song trong trí chàng t ng-t ng cha ng m t b c v i c ng- p- ng. Khi Th -Ph ng c 10 tu i, có ông nhiêu Khoa, ng i g c-gác âu không bi t t i t nhà t i u xóm c a ông Ðàm-t -Ch n mà , ng m tr ng d y h c. Ng i trong xóm ai có con c ng u cho n h c v n h c l v i ông nhiêu. Ông Ðàm-t -Ch n tuy c ng Th - Ph ng, song ông mu n cho chàng theo o nho ng khác tánh n t v i cha, b i v y ông c ng n nói v i ông nhiêu Khoa ng cho chàng th giáo. Ông nhiêu Khoa là ng i h c r ng, ông ã thông su t các kinh các truy n, mà ông gi ng sách câu nào bài nào ông c ng di n gi i ngh a lý rõ ràng, b i v y h c trò h c v i ông mau thông l m. Ch ng nh ng là ng i g n mà thôi, th m chí nhà giàu ph khác huy n khác,
  • 13. có nhi u ng i nghe lài ông d y mau hay, c ng cho con em c m ti n n nhà ông mà h c a. Th -Ph ng tuy mh , mà trí thông minh, tánh m n cán, b i v y chàng n n m bình-ng (1846) thì ã thi u tú-tài. Ông Ðàm-t -Ch n v i nàng Ðàm-kim-Huê m ng r vô cùng, c hai u mu n ki m n i t mà c i v cho Th -Ph ng. Th -Ph ng u tú-tài r i mà ch a v a lòng, chàng mu n ôn nhu n kinh s thêm ng sau gi t cho ng c -nh n r i có i ình thi. Chàng nh t nh không ch u c i v , b i v y h ông ngo i v i dì nói t i vi c y thì chàng g t ngang, c nói cho chàng lo l p công danh, ch ng nào công danh l p c r i chàng s lo b gia th t. Ban ngày chàng t i nhà tr ng, ban êm v nhà thì chàng c rút trong bu ng riêng mà c sách làm bài, có êm chàng th c t i canh t canh n m mà h c t p. m m u-thân (1848) nh m n m T -Ð c nh niên, V ng-th -Ph ng ã c 21 tu i i. Ngh vì n m sau s t i khoa thi, nên chàng càng gia công mà h c nhi u h n n a. Trong lúc y trí chàng ch ng t ng vi c chi khác h n là v n sách kinh ngh a, ý chàng ch ng m vi c chi khác h n là ông c ng ông nghè, b i v y ch ng nh ng là chàng ch ng ch u nói t i hôn nh n mà thôi, mà c ng ch ng h ngh t i công sanh thành c a cha m . n tháng 5, ông nhiêu Khoa ngh d y b n n m b a, ng ông i Nh t-T o mà th m bà con. Các môn ai xa thì v th m nhà, ai g n thì nhà mà h c ôn. Ch ng h c-trò nghe ông nhiêu tr v , thì m i t i mà h c l i. Ông nhiêu gi ng sách n chi u, ông bèn cho h c trò ngh . V ng-th -Ph ng ôm sách i v . Ông nhiêu i theo. Th -Ph ng th y th y i m t ng v i mình, bèn ng nép m t bên, nh ng cho th y i tr c. nhà ông nhiêu Khoa l i nhà Th -Ph ng, có p m t cái b t d a theo mé sông cho ng i trong xóm i cho ti n. Hai bên mé b c m c r m-r p, nh ng mà chính gi a b có t ng mòn tr ng tr n, l i ng i ta i th ng, nên t láng-l y. D c theo mé sông ch t i có tr ng m t hàng d a, cây cao tàn r m mà bu ng l i sai n a. Ông nhiêu và i và nói chuy n l là v i Th -Ph ng. Khi n kho ng tr ng, không nhà a ai, m t bên thì thì sông, m t bên thì ru ng, mà phía bên sông l i có m t cây d a g c cong vòng, gie trên m t n c, ông nhiêu m i ng l i r i ch m-ch ngó Th -Ph ng mà nói r ng: - Cháu h c v i th y ã g n 10 n m nay, cháu có chuy n gì cháu c ng u nói v i th y t th y. Th y l y làm l m t u2 n y, là thu nay th y ch ng h nghe cháu nh c chuy n cha m cháu. T i sao v y? Cháu h c v n mà c ng có h c l , ph h sanh ngã, u h túc ngã, ai ai ph m u sanh ngã cù lao d c báo thâm ân bi u nhiên võng c c, cháu nh ai mà có hình-hài, cháu nh ai mà nên vai nên vóc, sao không nghe cháu nh c n cha m v y? - Th a th y, cha m cháu khu t h t, còn nh c n làm chi? - Ai nói v i cháu r ng cha m cháu khu t h t? - Th a cha cháu khu t h i nào cháu thi t không bi t, ch m cháu khu t h i cháu c 8 tu i, vi c y cháu còn nh . - Mà ai nói v i cháu r ng cha cháu khu t kìa? - Th a ai c ng nói h t th y: ông ngo i cháu, dì cháu, n i nhà ai l i không nói. - nói g t cháu. - Th a g t làm chi? Cha cháu ch t thì nói ch t ch . - Không có ch t âu. Còn s ng. - Th a th y, sao th y bi t? - Th y m i giáp m t v i cha cháu m y b a rày ây. Th -Ph ng ch ng-h ng ng ngó ông nhiêu Khoa trân trân. Ông nhiêu c i và h i r ng: - Th y nói nh v y cháu không tin hay sao? Th -Ph ng ng l ng thinh. Ông nhiêu nói nghiêm ch nh r ng: 2 u
  • 14. - Th y nói thi t, ch không ph i nói ch i v i cháu âu. Th y có m t ng i anh là nhiêu To i m i n d y h c bên Nh t-T o t h i n m ngoái. M y b a rày th y qua b n th m nh. Tình c cha cháu l i nhà nh ch i nên m i g p th y. Th y h i th m tông tích v con, m i hay là cha c a cháu ch h i m i g p th y c ng không dè. Cha cháu g ng m t gi ng h ch g ng m t cháu, song m t có th o cùng h t, còn ch n trái có t t. Ông n m nay tu i ch ng b n l m n m m i r i ó. Ng i cao l n m v , song coi b có b nh. - Th y nói cháu ph i tin, nh ng mà chuy n n y cháu nghe k quá. - Thu nay cháu không dè cha cháu còn s ng chút nào h t hay sao? - Th a không dè chút nào h t. - u v y thì ông ngo i cháu v i dì cháu có ý gì ó nên m i gi u cháu nói cha cháu ch t ch gì! - Th a, cháu không hi u. Mà ông ngo i cháu v i dì th ng cháu l m, có lý nào g t cháu làm chi? - Có l t i vi c nhà sao ó th y có bi t âu. Th -Ph ng ng suy ngh m t h i r i m t bi n s c và nói r ng: - , , th a th y, cháu hi u r i. - Hi u sao ó? - Cháu nh l i thu nay ai nói t i cha cháu thì ông ngo i cháu gi n l m, ông ngo i cháu m ng là quân ph n-th n t c-t , vô o b t l ng. Th a th y, th y c ng nh cha cháu, nên không l cháu không nói h t ý cho th y rõ. Có l t i ông ngo i cháu là ng i giàu có, còn cha cháu tánh tình không t t, ông ngo i cháu s mang lây ti ng u nên m i nói cha cháu ch t ch gì. - Chuy n nhà c a cháu, th y không rõ. Còn hôm g p cha cháu ó th y h i th m s qua r i àm lu n vi c i mà thôi, ch không l th y móc moi t i vi c riêng c a ng i. Song m y l i cháu m i nói ó, th y ngh ch c là không trúng. Cháu nói có l cha cháu tánh tình không t t. Th y xem t ng m o c a cha cháu, th y nghe cha cháu ngh lu n vi c i, thì th y bi t cha cháu là ng i úng- n l m, ch không ph i ng i qu y âu. - u cha cháu là ng i úng- n, sao sanh cháu ra r i b cháu i, không nhìn cháu, không nuôi d ng d y d cháu. - Chuy n ó th y không hi u. Song th y bi t ch c cha cháu th ng cháu l m, vì ông i th m s h c c a cháu, mà ông a n c m t. Th -Ph ng ng ng n-ng coi b l n-x n trong trí l m. Ông nhiêu th y v y ông mu n khuyên gi i cho Th -Ph ng b t lo nên nói r ng: i th y th y vi c k nên th y nói riêng cho cháu nghe. V y cháu ph i kín mi ng, v nhà c ng ch ng nên nói i nói l i cho ông ngo i ho c dì cháu hay làm chi. Vi c âu thôi b ó. Còn không m y tháng n a t i thi. V y cháu ph i trí bình-t nh mà ôn nhu n kinh s , ch ng l p c công danh r i s hay. Th -Ph ng th dài và th a r ng: - Cháu nghe th y nói nãy gi trong lòng cháu b c-r c l m. N u cháu không tìm cho ra m i b i-r i n y, thì cháu không th nào mà h c c. Th a th y, xin th y ngh l i mà coi, làm con ch ng tr ng ai h n là tr ng cha. Thu nay con t ng cha cháu ch t i, nên cháu không ý t i. Bây gi cháu bi t cha cháu còn s ng, mà cháu không th y m t, thì làm sao cháu yên lòng c. - Vi c âu còn ó, cháu thi u r i cháu s tìm m i manh mà nhìn cha, l i mu n gì hay sao? - Th a th y, cháu bu n quá. - y! sao mà bu n? Cháu ng có bu n ch . Theo nh l i cháu nói ó, thì cha cháu i cháu không g p nhau là t i duyên c nào ó, ch ph i t i cha cháu hay sao mà cháu bu n. - Vì t i nh v y ó, nên cháu m i bu n.
  • 15. - Ph i th y dè nh v y, h i nãy th y không nói chuy n v i cháu. - Th a th y, th y th ng cháu, th y vén m t cho cháu th y tr i xanh, thi t cháu i n th y l m ch . - Thôi cháu b chuy n ó i, trí r nh-rang mà h c. Vi c ó th ng-th ng r i th y tìm m i giùm cho. - i n th y. - i r i. Thôi, cháu v i, k o nhà ông ch n c m. Th -Ph ng ch p tay cúi u xá th y. Ông nhiêu khoan thai tr l i. Th -Ph ng l n b c nhà, chàng châu mày cúi m t xu ng t, l m-l i i t i, không ngó c cây chi h t. Ông Ðàm-t -Ch n th y tr i ã t i r i mà cháu i h c ch a v ông bèn ra ng d a c a mà ngó ch ng. Cách ch ng bao lâu ông th y Th -Ph ng ngoài xâm-xâm i vô, ông bèn h i ng: c b a nay sao v t i d v y? D p sách ri t3 i r i xu ng n c m, k o n ngu i t. Th -Ph ng và i vô nhà và áp r ng: - Th a, ông n i, b a nay cháu không ói. - ! Sao không ói? Ham h c n b n b u ng l n sao? - Th a ông, h i tr a cháu có n bánh ng tr ng nên bây gi cháu không ói. - Thôi, không n thì thôi. Nh t i có ói thì bi u b y tr nó d n cho mà n. - . Ông Ðàm-t -Ch n i xu ng nhà sau mà n c m. Th -Ph ng t m t th p èn, b ng vô trong phòng riêng r i óng c a phòng l i. Chàng ng i x p b ng trên gi ng, tay ch ng c m, t ngó èn mà suy ngh . Tr i chuy n m a n i gió th i lá cây chung quanh nha nghe . Ng n èn b gió t t nên ngã l i nghiêng qua, làm cho bóng d i trong vách khi m khi t . Th -Ph ng suy t i xét lui, ch ng hi u vì c nào ông ngo i mình nói cha mình ch t mà th y mình nói cha mình s ng, ch ng hi u vì lý gì ông mình nói cha mình là b t l ng vô o mà th y mình l i khen cha mình là ng i úng- n h n hòi. Mà n u cha mình còn s ng, thì sao thu nay không nuôi d ng mình, l i b mình cho ông ngo i. Hay là t i ông mình giành, nên cha mình m i cho ông ngo i nuôi? Ví d u có nh ng cho ông ngo i nuôi i n a, thì c ng t i lui mà th m nom, ch sao l i bi t t h i mình còn nh cho t i bây gi . Con có ph n s làm con, mà cha c ng có ph n s làm cha. Con b cha thì con mang t i b t hi u, còn cha sanh con ra mà cha b con, không ng nuôi, không d y d , há cha không có t i v i tr i t hay sao? Có bao nhiêu ó mà Th -Ph ng b i r i trong lòng không bi t li u l nào. Ðêm y chàng không n c m, mà h c không c l i ng c ng không c. Ð n khuya chàng nghe ông ngo i th c d y u ng n c trà ngoài, chàng mu n ra mà h i th coi t i c nào ông không a cha, mà cha c ng không nhìn mình. Chàng mu n ra h i r i chàng gi t mình n u ông không gi u vi c n y v i mình, thì t ngày mình l n khôn ông ã nói r i, ch i chi t i mình h i ông m i nói, b i v y có h i c ng không ích. Mà n u không h i ng i trong thân thì bi t h i ai? Thôi ông ngo i có gi u thì mình s h i cha. Th nào c ng ph i i tìm cha m t l n m i c. Th -Ph ng nh t nh r i, qua ngày sau n tr ng gi vui nh th ng, th a lúc th y nh ng i m t mình m i h i th m ch c ch cha chàng , h i coi nhà c a th nào. Ông nhiêu tình c nên ch thi t, ông không d u Th -Ph ng . trong trí. Cách vài b a, Th -Ph ng t v i ông ngo i và dì r ng có m t ng i b n h c B n- Tranh v th m nhà m i chàng i theo ch i vài b a cho bi t nhà nên chàng xin phép ng i i b n. Ông Ðàm-t -Ch n không dè cháu có ý riêng, ông li n thu n tình cho i, bi u Kim-Huê a cho cháu 5 quan ti n làm hành lý và d y b n d n ghe cho cháu i ch i, Th -Ph ng nói ng có s n ghe c a nhà ng i b n qua r c nên không cho ghe nhà a, ch l y 5 quan ti n mà thôi. 3 mau, nhanh, l
  • 16. Th -Ph ng thay áo i qu n, t gi ông v i dì r i xách ti n ra i. Ông Ðàm-t -Ch n ng cháu, không ành cho nó i m t mình, nên ông kêu m t a b n nh tên Son mà d y nó theo h u h cháu. Th -Ph ng cãn không c, nên b t t d ph i xho th ng Son i theo. Chàng ra kh i xóm r i, chàng bèn m n m t chi c ghe l n mà i qua Nh t-T o. * * * Lúc n a chi u tr i chuy n m a kéo mây en k t, th i gió ào-ào. V ng-Th -Hùng ng i a c a ngó ra sân th y con gà c ng b i gi a ng tr u, uôi gi ph t-ph , r i l i nghe sau v n, hàng tre b gió qu t nên ti ng kêu trèo-tr o. Nhà c a V ng-th -Hùng d a mé r ch Nh t-T o, c t cheo-leo phía cu i xóm, b i v y ch có m t cái nhà bà t Tung g n mà thôi. Ti ng kêu cái nhà, ch k thi t là cái chòi, b i vì nhà gì mà c ng h t th y có 3 hàng c t, m i hàng m có 3 cây, l i cây nào cây n y y4 ngoe nh ng u. Trong nhà không có v t chi h t, chính gi a có b t m t cái chõng tre, bên nây gi ng m t cái võng lác còn bên kia có d m ba ông táo át mà thôi. Ðã v y mà nóc nhà thì tr ng l ng, khi d t m a, khi d i n ng, mái nhà thì th p x n, vô ph i khòm l ng, ra ph i cúi u. Tuy v y mà sau hè có tr ng ít b i chu i x -r , d i sông có bu c chi c xu ng nh nh . Ðã bi t Th -Hùng không hay s n sóc v n chu i, nh ng mà anh ta x a nay dùng chi c xu ng mà i, khi thì i tr 5 tôm, khi thì i câu cá, r i em n m y xóm ông i g o dùng mà nh t. ng-th -Hùng ng i ch m h m d a c a ngó ra sân m t h i r i chàng ng d y i cà nh c l i b p mà x i n i c m. Chàng v a mu n tr l i cái chõng mà ng i, th y V ng-th - Ph ng ngài sân xâm-xâm i vô, sau l ng l i có m t a tùy tùng nh nh , Th -Hùng l y làm , không hi u con tìm n nhà có vi c chi nên ng i ngó trân trân. Th -Ph ng cúi u chun vô nhà, Th -Hùng ng i trên chõng thì ngó s ng và h i tr ng ng: Không bi t nhà n y c a ai v y há? Th -Hùng d d m t chút r i cúi m t áp nh nh r ng: Nhà c a cha, con n ây chi y? Th -Ph ng ngó cha không nháy m t và nói r ng: u v y thì tôi i trúng r . Chàng li n day l i th y th ng Son còn ng ngoài c a bèn nói v i nó r ng: Thôi, m y xu ng d i ghe mà ch i, bi u hai ng i chèo h n u c m n i. Th ng Son i r i, Th -Ph ng m i b c t i ng d a u cái chõng r i ngó ngay Th - Hùng mà h i r ng: - Té ra cha tôi ây hay sao? - Ph i. Ai bi u con qua ây? - Không có ai bi u h t, con lén con i. Th -Hùng nghe nói nh v y thì châu mày ngó Th -Ph ng mà l ng thinh không nói n a. Cách m t h i r i chàng t ng h ng mà h i d u dàng r ng: - Con lén i tìm cha chi v y? - Th a, con có m t vi c riêng con mu n h i cha, nên con m i i tìm n ây. - Sao x a nay con không tìm, bây gi con tìm làm chi? - Th a cha, x a nay con không dè cha còn s ng; t nh chí l n con t ng con m côi cha m h t th y. Cách m y b a rày con nh th y c a con, là ông nhiêu Khoa, nói cha còn s ng, ng có g p cha, ng ch ch cha , nên con m i bi t mà tìm n ây. - Ông nhiêu thèo-l o quá! - Th a cha, cha trách th y con nh v y sao ph i. Th y con nói cho con bi t ó là làm n cho con ch . 4 cong 5 t cách b t cá tôm
  • 17. - Báo h i con, ch làm n n i gì! - Thi t ó ch ! Ông nói r i m y b a rày con n h c không c n a. Tuy v y mà con mang n ng l m, nh có ng nói con m i hay con còn m t ông cha, b ng không thì con c t ng cha m u ch t h t, con có cha mà không ch u nhìn, thì con mang l i i tr i t l m. - Con nhìn cha thì h i cho con ch có ích chi âu mà nhìn. - Con nhìn cha mà sao l i g i r ng h i? - Con không c n g n h i làm chi. Cha mu n cho con ng có nhìn bi t cha. Con làm nh v y là con tr n hi u a. - Th a cha, sao v y? Con không nhìn cha mà sao g i r ng tr n hi u? - Con ng có h i n a. Con nghe l i cha, con i v i, r i c t ng cha ã ch t nh a nay ó v y, y là có hi u v i cha l m. - Th a, không c. Cha nói nh v y thì con không v c âu. Nay con ã khôn n r i, còn cha thì ã già y u mà t t nguy n n a. Theo ph n làm con c a con, thì con ph i nuôi d ng cha, n u con không làm nh v y, d u con h c thi u t i tr ng- nguyên, d u con giàu có nh Th ch-Sùng i n a, con c ng không áng làm ng i. Ðã v y mà con còn nhi u vi c c n a, con mu n h i cha, nên con ph i t i ây. - Con còn mu n h i vi c chi? - Th a, con mu n h i coi vì c nào cha còn s ng mà n i nhà ông ngo i con thu nay u nói v i con r ng cha ã ch t r i? T i sao v y? - Ðó c ng có duyên c , song con không c n ph i bi t làm chi. - Con c n ph i bi t l m ch . Thu nay thiên h nói cha ã ch t r i mà cha còn s ng nh n ây, n u v y thì h nói m c a con ch t con ch c m c a con c ng còn s ng a, ph i v y hay không cha? Th -Hùng nãy gi bu n l m, bây gi l i nghe con h i t i m nó n a, thì càng thêm bu n, i v y chàng a n c m t và áp r ng: - c a con ã ch t thi t. - u m con ch t thi t thì thôi, con không dám h i t i vi c ó n a. Bây gi cha còn ng, con may m n c g p cha, v y con xin h i cha m t u n y n a: cha có công sanh con ra, mà sao cha không th ng con, cha không d ng-nuôi d y-d con, cha i b cho ông ngo i, r i thu nay cha không thèm lui t i mà th m con, n bây gi cha còn bi u con ng nhìn cha n a? Th a cha, xin cho con bi t coi h i nh con làm u chi l i v i cha, ho c t i con mà cha kh n kh l m hay sao nên cha phi n, n i cha b con nh v y? Th -Hùng nãy gi tuy bu n, song còn nói i nói l i c. Ð n ch ng chàng nghe con i t i s ó, chàng ngh n c ng c , không có l i chi mà áp, nên chàng ng d y b i ra ngoài c a. Tr i m a ào t i, gi t l p-b p trên mái nhà, sân c n i bùn, n c ng l p x p m y kho ng th p. Th -Ph ng li c dòm, thì th y Th -Hùng ng ngó tr i m a mà hai hàng n c t ch y d c xu ng d i hai gò má. Chàng lén b c s t l i vài b c ng nhìn xem m t cha cho t ng t n. Ng i cao l n, mi ng r ng môi dày, vai ngang, mày r m, c p m t có tinh th n, mà gò má bên t l i có m t cái th o r t l n, b i v y g ng m t thì coi không th y v ác, mà vì mang cái th o nên d t ng là ng i hung. Chàng nhìn cha r i ngó kh p trong chòi, n a bu n tình, n a bu n v c nh, nên c m xúc trong lòng, chàng ng khoanh tay mà th ra. Th -Hùng ng ngó tr i m a mà suy ngh m t h i lâu r i tr vô ng i trên cái chõng, không thèm lau n c m t, l i ngó ngay Th -Ph ng mà áp r ng: Bình sanh cha không quen thói có l i r i cho ng i khác. Nh ng mà trong vi c n y cha khuyên con ng có h i chi t, con c tin ch c r ng cha là m t ng i ngay th ng, con kêu cha b ng cha ch ng h th n chi âu. Tình c a cha i v i con th nào, có l ngày sau cha ch t r i con s bi t. Mà n m nay trong mình cha y u l m, cha li u ch c không còn s ng bao lâu n a âu, nên con ch ng v i cho mà h i.
  • 18. Th -Ph ng c ng ngó ngay cha mà nói r ng: u cha là ng i ph i hay là ng i qu y, cha c ng là ng t o-hoá c a con, con c ng ph i kính tr ng cha, nên con không c n h i t i vi c ó. Con quy t mu n bi t m t u n y là mu n bi t coi vì c nào cha sanh con ra mà cha không th ng, ã b cho ông ngo i nuôi, r i thu nay l i không thèm lui t i mà h i th m. Th -Hùng châu mày ngó xu ng, n c m t t trên v t áo t h t. Chàng nói nh -nh ng: Con ch nên t ng r ng cha không th ng con. Cha th ng con l m, cái tình c a cha th ng con cha dám ch c không thua ai âu. Con nên bi t r ng vì cha th ng con nên cha ph i xa lánh con, vì cha th ng con nên cha th m con mà cha ph i gi u, không dám cho con bi t. Thu nay cha i th m con hoài, ch ng vài ba tháng cha i th m m t l n, mà m i l n th m thì cha u xu ng d a bên ng con i h c, r i ng i d i xu ng lén ngó con mà thôi, ch không dám nói ti ng chi, ho c làm u chi cho con bi t. V y con ng có t ng cha không th ng con. Th -Ph ng nghe cha nói nh v y thì ch ng-h ng, ng ngó cha trân trân và suy ngh riêng m t h i r i nói r ng: - Té ra ng i d i chi c xu ng hay u d a g c cây d a qu n ra ngoài sông ó là cha hay sao? - Ph i. - Cha có nói con m i nh . Lâu lâu con có th y m t chi c xu ng u ch ó m t l n, mà ng i ng i d i xu ng th ng i cái nón s p-s p che khu t h t n a cái m t, i v y con không th y cho rõ mà nh c. - Cha không mu n cho con th y rõ m t cha. - Th a cha, t i sao v y? T i sao cha th ng nh con, cha i th m con, mà không dám th m chán ch ng, l i th m núp lén nh v y? - i cha th ng con quá, nên ph i làm nh v y ó. Th -Ph ng ng ng m-ngh , s c m t coi còn bu n h n h i m i b c vô n a, chàng i i ng d a cây c t, g n m t bên Th -Hùng và nói r ng: - Th a cha, cha không ch u nói rõ cho con hi u, cha c nói mí-mí6 hoài, con càng bu n b c khó ch u h n n a. Xin cha nói vi c nhà cho con hi u. Con ã khôn l n r i, con ã trí mà phân qu y ph i, ch ph i con còn nh d i chi hay sao mà cha ng i. Có ph i là t i ông ngo i v i cha không thu n v i nhau, nên cha gi n cha không ch u i lui n a hay không? - Chuy n ó con không nên bi t làm chi. Con ph i th ng ông ngo i con cho nhi u, vì con nh ông ngo i nuôi con m i nên vai nên vóc, con m i h c thi u Tú-Tài. Con ph i kính tr ng ông ngo i, ch ng có nghi-ng i7 r i b c ông mà manh l i. Cha nói con ph i nghe l i. Cha xin con m t u n y, là con ng t ng cha là ng i qu y, b y nhiêu ó thì r i. - Th a cha, không c. Con mu n hi u cho rõ vi c nhà, nên cha không ch u nói thì con luôn theo ây v i cha, con không r i cha n a. - Cha nghe nói qua sang n m con i thi, v y con ph i trí thong-th mà h c, ch ng nên lo vi c chi khác h n là vi c èn sách. - u cha không ch u nói thì con không th nào h c n a c. - Con mu n bi t thì ch ch ng nào cha ch t r i con s bi t, không mu n gì âu. - u cha ch t r i con m i bi t thì mu n l m ch , ch ng ó m i bi t thì có ích chi âu. Ch ng d u gì cha làm chi, t ngày con nghe th y con nói g p cha thì con l ng- ng nh a không h n, ngày nh êm con t quy t ph i i tìm cho c cha mà h i coi vì c nào cha sanh con c, mà không d ng nuôi d y d c. Nãy gi con nói chuy n v i cha thì con ã bi t không ph i cha không th ng con, con ã hi u cha không ph i là ng i qu y. Con tuy còn nh tu i, nh ng mà con có c sách ít nhi u. Ví d u vi c x a mà có cái chi bu n th m cho m y i n a, h cha t thi t v i 6 nói bên l không vô 7 ng
  • 19. con thì con ch ng nao núng chi âu mà cha ng i, ch con ã bi t m t ph n r i, mà cha còn gi u n a, thì con làm sao c yên lòng mà h c. Th -Hùng day qua ngó con, r i ngó ra ngoài sân. M a ã t nh r i mà tr i ã g n t i. i r ch bìm-b p kêu inh- i, tr c c a c p sóc nh y om-xom. Th -Hùng n-dùng8 m t h i i nói r ng: n n c n y còn gi u-gi m mà chi n a. Tr c hay sau c ng ph i nói. Thôi thà nói ph t cho r i ch bi t ngày ch t có c g p nhau n a hay không. Con mu n hi u vi c a, thì con ng i ó, cha nói h t cho con nghe . Th -Hùng v n m t u thu c r i i l i b p l a t mà hút. Ch ng chàng tr l i th y con ng x n-b n d a cây c t, bèn bi u con lên cái chõng mà ng i, còn chàng thì i th ng l i võng r i ng i lên võng nhún mình mà a. Ch ng th y Th -Ph ng ng i r i. Th -Hùng m i nói r ng: i cha còn nh , ông n i bà i con khu t s m, cha bu n r u nên b i x n y x kia mà k t b n v i nh ng tay ngh a s anh hùng. Nh cha bi t võ-ngh chút nh nên i n âu c ng có ng i tr ng h u. N m n c a con i cúng chùa v d c ng b n c p b t. Cha i tình c may cha g p, nên c u c a con kh i tay k qu y r i a v t i nhà. M c a con cám ngh a cha c u nguy, nên th m nguy n k t tóc tr m n m v i cha, song không t tình riêng cho ai bi t. Vì ôm p tình y trong lòng lâu ngày nên sanh b nh. Dì hai c a con lo nuôi au, ch em nói chuy n v i nhau, i m con m i t thi t tâm s . Dì c a con hay vi c y m i khuyên ông ngo i con g m con cho cha. Ông ngo i con ban u nói cha là quân bình-b ng nên không ch u g , n ch ng th y m c a con b nh m t ngày m t n ng, s làm b c m c a con r u bu n mà ch t i, nên i cho ng i tìm cha m i n nhà mà nói chuy n hôn nh n. Cha v n bi t, chí c a cha ch t v i vi c ngh a, ch không ph i vui thú thê-noa9 , b i v y cha c t hoài, s có v r i làm bu n cho v nên cha không dám ch u. Ông ngo i con nói thi t r ng m c a con vì cha mà nhu m b nh, n u cha không ng thì m c a con r u ch c ph i ch t, v y h cha ng, y là c u giùm m ng c a m con. Cha nghe nói nh v y cha ng lòng, nên b t c d cha ph i ng ng mà c u m c a con. Nh c t i vi c x a cha bu n l m. M c a con thi t là m t ng i hi n c, áng kính áng tr ng l m. Nh ng mà cha ti c vì tánh c a cha h h i ã quen r i, ch ng i m c a con r i, m con vui v h t b nh, thì cha không nhà v i ông ngo i con, cha c i giao du v i chúng b n hoài. Tuy v y mà m c a con ch ng có m t ti ng chi phi n cha, vì mu n tr ng chí cho ch ng, nên cha làm vi c gì c ng không ng n c n. Ð n n m quí-t , khi y con ã c n m sáu tu i r i, trên Gia-Ð nh có ông Lê-v n-Khôi vì mu n r a h n cho quan -quân Lê i-nh n, nên kéo c c l p, chiêu ngh a binh mà ch ng c v i tri u- ình. T nh chí l n cha nuôi ch ngh a trong lòng, d u g p ti u ngh a cha c ng không n ngó ng , hu ng chi là i ngh a, b i v y cha tr v nói cho ông ngo i và m c a con hay ng cha i. Ông ngo i con là ng i ch n ch t thi t thà, bình sanh c lo làm giàu, ch không ch u vi c khác. Tánh ý c a cha không gi ng v i tánh ý c a ông ngo i con, b i v y th y cha không lo làm ru ng hay là l p v n nh ông thì ông ã không a r i, mà ch ng nghe cha tính lên Gia- nh mà giúp v i ông Lê-v n-Khôi n a, thì ông l i càng thêm ghét. T i nghi p m c a con quá, nh c t i ây cha ngh cha th ng m c a con vô cùng. Cha nói chuy n i Gia-Ð nh, thì c a con vui nh th ng, không c n m t ti ng nào h t. Vì cha không mu n cho m con bu n, nên t i l i trong lúc m con c a con ng ng mê, cha lén m c a ra i Th -Hùng nói t i ây, chàng nh th ng v nên n c m t tuôn r i, cu ng h ng ngh n ng, chàng nói không c n a. Th -Ph ng nghe chuy n x a ã c m ng, mà th y cha nh y n a, chàng d n không c, nên chàng c ng ng i mà khóc. Tr i ã g n t i mò. Th - Hùng khóc m t h i r i l n i ki m th p èn em l i b p th i l a lên ng n mà t. Chàng th p èn trên chõng, v n m t u thu c n a mà hút r i c ng leo lên võng ng i mà nói ti p ng: Vì tr i khi n ng i ph i còn b ép, mà c ng vì qu b t n ng ch chúng, b i v y trót 3 m tr ng cha v i các ngh a s c c nh c h t s c mà không c thành công. Thành Gia- nh b h , cha t xông h u t mà phá vây, cha b th ng r t n ng, t ng ã vong m ng r i. 8 dùng d ng 9 con
  • 20. Cái m t cha có th o, cái ch n cha bây gi còn i cà nh c, y là b i cha b th ng tr n ó. Ch chi h i ó gi c gi t cha ch t ph t i, thì mát thân cha bi t ch ng nào! Tr i khi n cha còn s ng làm chi mà cha ph i ch u áo-não nh v y. Cha mang b nh tr v nhà ông ngo i con, thì m a con m i ch t tr c m y b a. Ðau n ch a! Ông ngo i con m t là nói t i cha nên m con bu n r u m i ch t, hai là s cha lân-la quan h nói ng lõa v i quân ng y h b t, b i v y ông ngo i c xô i cha, không cho cha vô nhà. Cha xin lãnh con cha nuôi. Ông ngo i con nói r ng cha mu n b t con thì ông giao, nh ng mà h b t r i thì em i luôn, ông không nhìn bi t t i n a, ch ng ông mãn ph n con c ng không c n gia tài. Còn nh cho ông nuôi thì ông cho n h c, ngày sau ông tr n gia tài cho con. Cha th ng con mà nghe ông ngo i giao k t nh v y cha không bi t li u làm sao. Cha m i xin cho cha suy ngh m t vài ngày i cha s tr l i. Cha ngh ph n cha nhà c a không có, c m ti n c ng không, mà cha l i mang t manh b nh, không bi t ch t s ng b a nào, n u nh n con v mà nuôi thì thân con ã c c kh , mà cha c ng không có s c mà cho con n h c ng l p công danh v i i c. Vì cha th ng con, cha mu n cho con lúc nh c sung-s ng t n thân, ch ng l n s n có gia tài mà ng, b i v y cha ph i c t ru t c a cha, cha ph i nh ng con l i cho ông ngo i con nuôi. Qua ngày sau cha n tr l i, xin con l i cho ông ngo i con nuôi. Ông ngo i con g t-gao quá, ông th y cha y u th ông bu c cha nh v y: n u con cho ông nuôi thì t h u cha không c t i nhà ông n a, d u g p con i ngoài ng cha c ng không c phép nhìn con. Cha n n n xin cho cha lâu lâu t i th m con m t lát. Ông nh t nh c m tuy t không cho nhìn bi t n con. Cha n n-n quá ông m i ch u cho u n y, là ngày nào cha ch t, thì ông s cho con n mà ch u tang. Ngh vì th ng con thì ph i làm cho con nên, ch không l làm cho con h , b i v y cha ph i bóp b ng d n lòng mà ng ch u, thà là cha vì con mà áo-não, ch cha không n làm cho con ph i vì cha mà h ti n b n cùng. B i t i nh v y, nên m i m y m nay cha núp lén mà th m, ch không dám ch ng m t, còn ông ngo i con s con i tìm cha, nên ông nói d i v i con r ng cha ã ch t r i. Th -Hùng nói v a d t l i thì Th -Ph ng ch y l i ôm cha mà khóc. Th -Hùng nói c tâm s cho con nghe thì trong lòng ph i ph i, nên mi ng chúm-chím c i, mà hai hàng n c t nh gi t. Cha con khóc v i nhau m t h i r i Th -Hùng nh l i mình ch a n c m nên l t t t l a n ng ít con khô cá s c mà d n c m n v i con. Cha con tuy m i hi p nhau, mà tình dan-díu coi ch ng khác nào nh chung m t nhà t nh t i l n. Ðêm y cha con n m chung m t chõng mà nói chuy n v i nhau. Th -Ph ng bi t c tâm chí c a cha, hi u c tâm s c a cha, thì kính ph c h t s c, quy t luôn n i ây mà nuôi d ng cha, không ch u tr v nhà ông ngo i n a. Th -Hùng khuyên gi i con, bi u tr v , i vì n u b c ông ngo i, ông gi n ông t , thì ngày sau m t n gia tài. Th -Ph ng áp r ng: Cha t ng gia tài ó quí cho b ng cha hay sao. Con không màng âu. Th em 10 cái gia tài nh v y mà i cha, coi con có thèm hay không mà! Th -Hùng th y con tr ng ngh a khinh tài, thì chàng l y làm m ng, nh ng mà chàng s th t c v i cha v , l i c ng vì chàng th ng con, c lo cho thân con ngày sau, nên chàng c theo khuyên con khuya ph i d y mà v , b i vì còn ch ng bao lâu n a t i khoa thi, nên ph i v mà lo ôn nhu n kinh s . Ðã v y mà ông ngo i có công nuôi d ng t nh chí l n, n y c ng tr ng nh n sanh thành, b i v y không nên b c ông. Th -Ph ng d -d không ch u v . Th -Hùng nói rút r ng: Vi c gia tài, con c n hay là không c n c ng ch ng quan h chi l m. Ng t vì có l i h a c a cha, nên ông ngo i con m i nuôi con cho t i ngày nay, con ã khôn l n r i, l i thi u Tú-Tài r i n a. N u bây gi con b ông ngo i mà theo cha, chi cho kh i ông nói cha th y con nên vai nên vóc, con ã có chút công danh r i, nên cha d d con. Thu nay cha nghèo, song ch ng h mang ti ng chi h t. Nay con ành vì cái tình th ng cha, mà làm nh danh cha hay sao? Th -Ph ng nghe t i cái lý-thuy t y, chàng m i ch u v ng l i cha, nh ng mà chàng b n- n hoài, c n n ná cho t i chi u b a sau chàng m i ch u v . Tr c khi Th -Ph ng xu ng ghe, thì Th -Hùng d n r ng: Con v ráng lo n h c ng p công danh v i ng i ta, con ng có nh n chuy n cha nói v i con ó làm chi. Con
  • 21. ng ng có lui t i mà th m cha n a. N u cha có b nh cha s cho con hay, mà h con hay thì xin phép ông ngo i mà i cho minh-b ch. Cha c có m t u n y, là ngày nào cha h p h i, con cho cha th y m t con m t chút r i s nh m m t. Th -Ph ng cúi u và khóc và bái bi t cha mà v . * * *
  • 22. (18) ng-th -Ph ng tr v n nhà, trong lòng tuy bu n th m nh ng mà ngoài m t làm vui nh th ng. Vì chàng ã có d n tr c th ng Son, nên nó c ng gi u giùm, trong nhà ai h i i âu, thì nó c nói i theo c u qua B n-Tranh, ch không nói i Nh t-T o. Ông Ðàm-t -Ch n tình c t ng cháu thi t i ch i, nên ông c ng ch ng g n h i cho l m. Th -Ph ng i h c t i ngày, h v n nhà n ba h t c m r i thì rút vào trong th phòng không nói chuy n v i ông ngo i nh khi tr c n a. Ông T -Ch n t ng cháu lo ôn nhu n kinh s ng ch ngày thi, nên ông c ng không nghi ng i chi h t. t b a n th a lúc ông nhiêu Khoa r nh-rang, Th -Ph ng m i h i th m c n nguyên gi c Khôi và h i th m tài l c t ng s làm ng y. Ông nhiêu Khoa bèn t thi t u uôi các vi c cho Th -Ph ng nghe, nh n d p y ông l i khen ng i tài chánh tr c a quan T -quân, khen trí dõng c a Lê-v n-Khôi và khen s can- m c a t ng s b vây trong thành Gia-Ð nh. Th -Ph ng hi u rõ vi c y l i càng kính ph c cha nhi u h n n a. Ban êm chong èn y sách ra c, chàng c ng i ngó ng n èn mà t ng cha hoài. Chàng th ng cha tr c vì ngh a mà ph i mang t t b nh tr n i, r i sau l i vì con mà ph i ch u n au h ng b a, b i y h nh t i cha thì chàng a n c m t; có khi chàng mu n d p h t vi c h c hành, theo cha mà nuôi d ng, cho cha h t c c- kh , b t s u th m qu nh-hiu. Chàng mu n nh v y mà chàng l i nh nh ng l i cha d n, b i v y chàng s trái ý cha nên chàng không dám b h c. a r m tháng 8 lúc g n t i khi Th -Ph ng t th y c p sách i v nhà r i thì ông nhiêu Khoa ti p c m t b c th c a ông nhiêu To i Nh t-T o g i lên nói r ng V ng-th - Hùng au n ng, s e qua không kh i, và c y ông nhiêu Khoa nói giùm l i cho V ng-th - Ph ng hay. Ông nhiêu Khoa l t t sai m t a h c-trò nh c m b c th l i nhà ông Ðàm-t - Ch n mà trao cho Th -Ph ng. i thay b a y Th -Ph ng i h c v g p s p b n trong nhà ng d n ghe i câu theo mé sông. Chàng h c ã m t trí mà l i th y tr i t t b i v y chàng n m t chén c m r i i theo ghe câu ng h ng tr ng trong gió mát mà gi i trí m t vài canh. Ghe câu m i lui m t lát thì a h c-trò em th t i. Ông Ðàm-t -Ch n h i th m m i rõ i vi c r i ông xin lãnh b c th , ông nói d i r ng Th -Ph ng i ch i sau v n, m t lát tr vô ông s trao l i, Ð a h c-trò tr v , v a m i b c ra kh i c a thì ông T -Ch n qu u t châu mày nói l m-b m r ng: Quân kh n ki p m y n m nay t ng âu nó ã ch t r i, té ra còn s ng. Ta ã có giao r i, còn nh n nhe chi n a. Th ó ch t âu thì ch t ph t cho nh, s ng thêm báo i ch có ích gì. Cách ã g n 15 n m mà ông T -Ch n c ng ch a h t ghét Th -Hùng. Ông c m b c th trong tay r i leo lên võng mà n m. Ông suy t i ngh lui m t h i r i ông nh t nh gi u b c th , không cho Th -Ph ng hay. i n a canh hai Th -Ph ng i câu v . Ông Ðàm-t -Ch n còn th c, ông ra m c a cho Th -Ph ng vô, mà không nói chuy n Th -Hùng au. Th -Ph ng i ng , mà ch ng hi u vì c nào trong lòng b t r t, trong trí b ng-khuân, b i v y n m thao th c hoài ng không c. Chàng gi n nên ng i d y t èn l y sách ra mà c cho t i sáng. B a sau Th -Ph ng s a so n ôm sách i l i tr ng. Ông T -Ch n s cháu l i ó ông nhiêu Khoa nói l u vi c, nên ông n l i, bi u nhà i òi lúa giùm cho ông. Th -Ph ng không ch u nhà, chàng nói r ng chàng m i làm m t bài phú chàng em trình cho th y xem. Ông T -Ch n li u c n không c, mà ngh bây gi cho ng i i d n tr c ông nhiêu Khoa c ng không ti n, b i v y ông bi u Th -Ph ng nhà cho ông nói chuy n riêng m t chút i s i. Th -Ph ng sách trên ván ng ngó ông ngo i trân-trân, có ý i coi ông nói vi c gì. Ông T -Ch n l ng thinh m t h i r i ông t ng-h ng hai ba ti ng và nói r ng: - Thu nay ông nói v i cháu r ng cha m cháu ch t h t, y là vì cha cháu là a b t ti u, ông không mu n cho cháu nhìn nên ông nói nh v y, ch thi t cha cháu còn ng. - Vi c y cháu bi t.
  • 23. Ông T -Ch n ch ng h ng, l m t ngó th -Ph ng r i h i r ng: Ai nói v i cháu? Th -Ph ng c ng ngó ngay ông mà áp r ng: nhiên cháu bi t. Cha c a cháu bên Nh t-T o. Hôm tháng n m cháu có i th m m t l n r i. Ông ghét cha cháu nên ông nói cha cháu b t ti u, ch theo ý cháu thì cha cháu tuy nghèo, song thi t là ng anh-hùng quân t Ông T -Ch n gi n m t, ông vùng úng d y tr n m t nói r ng: - Ông nhiêu Khoa ch cho m y ó, ph i hay không? - Ai ch c ng c. Mà ng i d t tình ph t c a ng i ta m i có t i, ch ng i giúp cho ph t t ng phùng có t i chi âu. - Hay! Cha ch khôn d ! Thi t nòi nào gi ng theo nòi n y. Nuôi nó t nh chí l n r i bây gi nó mu n tr m v r ng. - Th a ngo i sao ngo i nói nh v y, ngo i nuôi cháu cho cháu n h c. n y r t n ng nào cháu dám quên bao gi , còn cha cháu sanh cháu, n y c ng r t n ng. Sao ngo i mu n cho cháu tr ng n c a ngo i mà ph n c a cha cháu ch ? - Cha m y là cái quân kh n ki p. Nó theo côn c p ng, nó báo h i cho m m y ch t. Tao v i m y ó, thi u chút n a c ng b ch t chém. Th nh v y còn nhìn nó làm cái gì? - Cha cháu tánh tình cao th ng, ch không ph i nh l i ngo i m i nói ó âu! Bây gi cháu bi t phân bi t ph i qu y r i. Xin ngo i ng có m ng nhi c cha cháu nh y, t i nghi p cho cháu l m. Nói cùng mà nghe, ví d u cha cháu có b t hi u cho y i n a. y c ng là ng t o hoá c a cháu. Có l nào cháu dám khinh b c ó ngo i. - Thôi! Ð ng có nhi u chuy n n a. Tao bi t r i, cha m y nó xúi m y ch i tao ó! ! Cái th b c, ph i tao dè nh v y ó thì thu nay tao c m cho chó nó n còn có n. Ông T Ch n nói m y l i r i ngoe ngo y b ra sau v n mà s c gi n l ra ngoài m t au. Th Ph ng có d p t ý kính tr ng cha c thì chàng c ý ôm sách i h c mà ch ng có u chi n n n nh ng l i i áp v i ngo i h i nãy ó h t. Khi Th Ph ng b c vô nhà tr ng ông Khoa ngó th y li n h i: - a! Cháu ch a i hay sao? - Th a i âu? - i chi u hôm qua th y bi u b y tr em th c a anh Nhiêu To i cho cháu coi. V y cháu không có c cái th ó hay sao? - Th a, cháu âu có th y th t gì âu? Ð a cho ai? - Ông ngo i cháu l y th nói r i trao l i cho cháu mà! - Th không có, th nói vi c chi? - Anh Nhiêu To i nói cha cháu au n ng l m, nên c y vi t th nh n cháu qua cho mau mau. - Tr i t i! V y mà ông ngo i tôi ành d u th ch ! Hèn chi Th Ph ng v a nói v a khóc, n c m t n c m i chàm ngoàm. Chàng b i r i trong lòng, không bi t li u làm sao i qua Nh t T o cho mau c. Chàng d d m t h i r i trình v i th y mà v . Chàng b c vô nhà thì th y ông ngo i v i dì ang nói chuy n. a th y d ng chàng b c vô thì nín h t nên chàng không hi u nói vi c gì. Chàng t sách r i th a l i v i ông ngo i r ng: - Th a ngo i cháu m i hay tin cha cháu au n ng, nh n cháu qua cho mau ng cha con th y m t nhau l n chót. V y cháu xin ngo i cho cháu i ít b a mà th m coi cha cháu au b nh gì. - Há, Th Ph ng à, cháu d i quá, ngo i ngh vì cha cháu là a hoang àng, khi m cháu còn nó không lo làm n mà l i t ng v i quân b t l ng mà làm ng y n a. - Th a ngo i, cháu bi t h t r i. Tánh tình c a cha cháu - y, ngo i nói h t cho mà nghe. Cha cháu sanh tâm theo quân ng y, may ó! Không thì bà con dòng h ch t h t r i còn gì! Ngo i s cháu d i, cháu theo cha cháu
  • 24. i t p cái tánh ngang tàng ó mà mang h i nên ngo i dành cháu l i ngo i nuôi. Cha cháu nó c ng b ng lòng b cháu mà. Thu nay cháu có th y nó lui t i l n nào không? Cha con nh v y có tình ngh a gì mà th ng. Tuy v y mà chi u hôm qua ngo i c th nói nó au n ng, ngo i tính d l i coi, h nó thi t au nhi u thì ngo i cho cháu hay cháu i th m. Ch ph i ngo i h p hòi gì hay sao! H i s m ngo i m i nói, cháu m ng ngo i th t là b y l m nghe! Th Ph ng ngh giây lâu r i áp: - Th a ngo i cháu nghe cha cháu au n ng cháu nóng lòng l m, v y xin ngo i cho cháu i li n bây gi i nghe! - Ði âu mà g p v y! Ð ngo i sai b y tr qua coi nh thi t nó au r i h n i. - Th a ngo i cháu g p cha cháu hôm tháng n m, cha cháu có r y bi u cháu ng có i lui, ngo i hay ngo i bu n. Song ch ng ra v cha cháu có d n r ng: Cha cháu m nay y u l m. V y h ngày nào au n ng thì cha cháu cho hay qua mau mau. y xin ngo i cho cháu i, n u cha cháu không au nhi u thì h ng nh n cháu bao gi âu. Ông T Ch n ng i lâu không tr l i. Ðàm Kim Huê m i r c mà nói: - Nó nói nh v y thôi cha cho nó i i cha! - Cháu s a so n r i bi u b y tr chèo cho mà i. Th Ph ng v i v i thay áo và mu n i cho mau nên bi u hai tên gia inh b i xu ng mà a ch không ch u i ghe l n. Lúc ra i thì Kim Huê lén cho m t quan ti n và nói: - Dì g i m t quan ti n cho d ng ba u ng thu c nghe. Cháu th m r i v mau mau cho dì hay k o dì trông, nghe cháu. Th Ph ng qua t i Nh t T o thì m t tr i ã x bóng r i, v a ghé b n thì chàng nh y phóc lên, ngó trong nhà thì th y nhà im lìm, chàng b n b i vô. Thình lình bà T Tùng trong nhà chun ra l y tay che m t ngó chàng và h i: - Ai ó, c u Th Ph ng ph i không v y? Th Ph ng không bi t là ai nên ng l i mà áp: - Ph i! Tôi là th Ph ng ây. Sao bà bi t tôi v y? - Cha Ch , c u qua sao mà tr quá v y! - Cha tôi b nh sao ó bà? - ! Còn âu mà h i n a, c u i! T t h i h i n a bu i s m m i r i. Th Ph ng nghe nói h n siêu phách l c. Chàng ch y a vô nhà, th y trên m t cái võng có t ng i n m chi u ph sùm s , bèn d chi u ra th y cha n m ng a m t nh m thiêm thi p nh ng thì thò tay ôm cha mà khóc r ng lên, nghe r t th m thi t. Bà T Tùng ng t bên th y v y c ng ng lòng. Th Ph ng khóc m t h i r i day l i h i bà r ng: - Th a bà, cha tôi b nh b a nào, r i ch t h i nào v y v y bà? - y tháng nay chú b nh hoài mà chú c ng ráng i câu i l i c, m i b n b a rày chú i h ng n i n a. Tôi g n th y chú au có m t mình chú mu n b nh tôi ph i ch y i ch y l i n u cháo cho chú n. H i khuya n y tôi l i th m thì chú còn t nh. Chú trông c u quá. H i sáng c bi u tôi ra ngoài b n mà coi chi c ghe c a c u hoài. i ch ng m t tr i m c chú làm xung, tôi t ng ã không xong r i. Ai dè chú còn nu i10 c u nên m t lát r i chú kho l i, ông Nhiêu có l i th m, chú m n vi t m c i ráng ng i d y vi t gi ng gì trong mi ng gi y gì ây h ng bi t n a, r i bi u tôi t. Chùng nào c u có qua thì a cho c u. Ông Nhiêu c ng còn ng i ch i ó t i a bu i chú m i t t h i. - Cha tôi vi t làm sao âu? Bà cho tôi coi m t chút c hôn bà? Bà T Phùng mò trong l ng qu n l y ra m t mi ng gi y cu n tròn b ng ngón tay cái mà a cho Th Phùng. Th Ph ng m ra thì th y có m y hàng ch nôm nh v y: 10 nh ng bi u hi n mong ngóng, ch i
  • 25. Con i, m ng c a cha ã h t r i! Cha mu n th y m t con m t l n chót r i cha s nh m t mà trông con h ng c. Thôi cha ch t, cha ch ng có u chi mà d n con, ch khuyên con i ph i tr ng ngh a khinh tài và xin con, con h g p Ð C m thì n n cho cha. Vì n m tr c cha nh ng i y c u cha nên cha m i còn s ng n ngày nay mà c th y m t con. Cha ch t mà cha không n n n vi c gì h t, duy ch có bu n v s cha làm cho m con s u não ngày tr c ó mà thôi. Gia nh thành, Chánh V Úy V ng Th Hùng. Th Ph ng c b c th di ngôn r i chàng khóc m t h i n a, chàng x p b c th r t k ng r i b vào túi r i chàng h i bà T Tùng r ng: - Th a bà, bà có nghe cha tôi ch i l i chi n a hay không, th a bà? - ng có. - n ây có ai bán hòm không v y? - Có, ngoài nhà có bán, mà ông Nhiêu ã i mua r i. ng i t h i tr a ch c ng n v r i. Kìa, kìa ng v t i kìa. Th Ph ng ngó ra sân thì th y ông Nhiêu To i i vô r i b c ra làm l ông r i hai ng i nói chuy n v i nhau. ng c ng nói Th Hùng trông i c ng nh bà T Phùng nói lúc nãy. Còn chàng t cho ông bi t vì c nào mà chàng t i tr . Th Ph ng l y m t quan ti n c a dì g i cho mà lo ám tang cha. Hôm b a sau chôn c t xong r i Th Ph ng m i t t Nhiêu To i v i bà T Tùng mà v . Lúc b c xu ng xu ng thì m a d m d . Ð n d c ng chàng ngh , n u ông ngo i khi c th cho chàng bi t ngay, chàng i li n n i êm ó thì cha con còn th y t nhau m t l n n a c. T i ông d u th nên cha gìa ch t mà không th y c m t chàng. Chàng ngh t i chuy n ó thì chàng bu n ông ngo i l m. Tuy v y mà v n nhà Th -Ph ng bu n mà thôi ch không t d u chi phi n ông. Ðàm-t -Ch n v i Ðàm-kim-Huê th y Th -Ph ng m c tang-ph c thì bi t Th -Hùng ch t r i, nh ng mà Kim-Huê h i th m ch T -Ch n không thèm h i n. Th -Ph ng êm ngày th ng ti c cha nên n m trong bu ng mà khóc hoài. Chàng h t mu n h c mà i thi n a, ngh vì t ng cha còn s ng ráng l p công danh ng nuôi d ng cha và làm vinh hi n cho cha. Hôm nay m cha không có, thì d u có thi u ông nghè ông c ng, u làm quan t i nh t ph m i n a, ngh c ng không vui-v chi. Chàng d n trong bu ng m t cái bàn th cha. Chàng c ng b c th di-ngôn c a cha mà treo gi a, còn hai bên có k m hai bài v , bên t thì bài v biên nh v y: GiA-Ð NH THÀNH Ð i NGUYÊN SOÁi LÊ-V N-KHÔi: Còn bên h u thì bài v biên nh v y: GiA- NH THÀNH CHÁNH V -ÚY V NG-TH -HÙNG. Ðêm ngày chàng t èn t nhang mà kh n c u cho vong h n cha c âm c nh tiêu diêu, mà m i l n chàng vái cha thì chàng c ng không quên m . Chàng c nguy n s t n tâm n l c mà h c òi chí cao-th ng, t p theo thói trong s ch c a cha mà i, ngh vì nghèo mà không h v i l ng tâm, hèn mà không th n v i non n c, d ng y thì quí báu h n giàu mà b t nh n, sang mà b t ngh a. Chàng c bàng-hoàng t l hoài, th t chí ngã lòng, không n c vi c bút nghiên èn sách nh tr c kia n a. t b a n lúc n a chi u, Th -Ph ng bu n nên b c ra ngoài ng r i th th n i d c theo mé sông mà suy ngh vi c i. Ông Ðàm-t -Ch n th y cháu t khi i Nh t-T o v n nay, ngày nh êm c l ng- ng, không lo èn sách n a thì ông l y làm b t-bình. Ông ch c t i Th -Hùng nói v i Th -Ph ng chuy n gì ó, nên chàng m i i tánh n t nh v y. Tuy ông không nói ra song trong lòng ông gi n Th -Hùng l m. Ðã v y mà ông th y Th -Ph ng c l c c trong bu ng hoài, thì ông sanh nghi, mu n vô coi chàng làm vi c gì, ng c có ch ng ó hoài ông vô không ng. Hôm nay ông th a d p chàng i ra ngoài, ông m i b c vô bu ng. Ông dòm th y cái bàn th , ông c hai bài v v i b c th di-ngôn, thì ông gi n run; ông thò tay gi t hai bài v i b c th r i ông co giò p bàn th ng l n cù, nhang èn d i t h t th y.
  • 26. Ông b c ra ngoài r i l i b ván gi a mà ng i, tay còn c m 2 bài v v i b c th , mà ông gi n quá nên môi tái xanh, tay ch n run bây-b y. Lúc y Th -Ph ng l i tr v , chàng v a c vô c a, ông ng gi n nên ông m ng om-sòm r ng: Vô ây, con ông Chánh V -Úy, vô ây. M y tôn tr ng quân ó l m há! N u v y thì m y c ng m t ph n v i quân ó r i. M y ph i ra kh i nhà tao cho mau, tao không cho m t lát nào n a. Ra cho kh i nhà tao r i m y mu n th ai m y th . Ði, i cho mau! Chánh V -Úy gì! Ð i Nguyên-Soái gì! Quân ó là chó má, m y sùng bái há! Ông nói d t l i thì ông vò xé hai bài v v i b c th di-ngôn c a Th -Hùng, r i ông chà i ít tr c m t Th -Ph ng. Th -Ph ng t c gi n, chàng ng l m t ngó ông ngo i mà vì chàng không dám m ng l i ông, nên chàng cu ng trí vùng la l n r ng: y ch h ó l i hay gì l m hay sao mà ông sùng bái. Ông Ðàm-t -Ch n ã gi n, mà th y cháu vô l và ngh ch ý, thì ông càng gi n thêm n a, nên ông gi t cây ch i trên ván r i r t mà p lên u Th -Ph ng và m ng r ng: ph n ngh ch, ng y Khôi u thai, m y ph i ra kh i nhà tao cho mau. Tao m y làm sao mà kh i ch t âm ch t chém nh th ng cha m y ó. Th -Ph ng ch y vô bu ng, ngó th y bàn th cha ngã ngang, hai bài v xé m t, mà b c th di ngôn c a cha c ng không còn, chàng m i hi u m y t gi y ông xé chà d i ít h i nãy là gi y y, b i v y chàng càng au n mà l i càng t c-t i trong lòng. Chàng không còn k chi n a h t, chàng b tr ra c a mà i, không thèm l y m t v t chi, mà c ng không thèm nói t ti ng chi. Chàng i kh i nhà ã xa r i mà ông c ng còn ng i t i b ván gi a ch i m ng Lê-v n-Khôi v i V ng-th -Hùng om-sòm. * * * Ông Ðàm-t -Ch n gi n Th -Ph ng n n i ông n ng không c. Ông d n h t th y nh ng ng i trong nhà, h th y Th -Ph ng v thì ph i i, ng cho chàng vô. Ông l i m nh t, t Kim-Huê cho n tôi t h t th y, không ai c nói t i tên Th -Ph ng, n u ai ch ng tuân l i thì ông s p ch t. Tuy ông gi n, nên ông d n nh v y, ông c m nh v y, nh ng mà Th -Ph ng i r i, thì ông bu n b c, ông c châu mày x m t hoài. Ông i th m ru ng ho c i d o v n thì thôi, mà h ông v nhà thì ông qu u-qu , n i nhà ông th y m t ai ông r y n y, vi c qu y ông r y mà vi c ph i ông c ng r y, d ng nh ông oán h t th y c nhà, sao ông gi n ông i Th - Ph ng mà không ai ch u ki m chàng em v , l i b t ch c ông mà gi n luôn chàng n a. Có l ý ông thì gi n nh v y, mà vì ông c m nh t nên có ai dám h môi, th m chí Kim-Huê thu nay hay cãi l v i ông, mà trong vi c n y nàng th y ông gi n qua nên nàng c ng không dám nói. Còn Th -Ph ng, chàng ra kh i nhà r i chàng xâm-xâm i ri t l i nhà ông nhiêu Khoa mà thu t chuy n ông ngo i m ng ch i vong h n c a cha mình l i cho ông nhiêu nghe. Ông Nhiêu nghe rõ r i ông nói r ng: - y ông già tánh h ch n ch t, h không ch u d i i, sao cháu không nh n, l i i làm mích lòng ông chi v y? - Th a th y, ví nh cháu n i mà cháu có làm u chi qu y, ho c cháu có vô l hay là b t ngh a v i ông ngo i cháu thì ông ngo i cháu ánh ch i mà s a tr cháu, ng ây cháu càng c m n c, cháu âu dám phi n hà. Ng c vì cháu không làm u chi qu y, cháu ch mu n báo hi u cho cha mà thôi, mà ông ngo i cháu không th ng, l i s nh c vong h n c a cha cháu, thì cháu còn ó n a mà làm chi. Xin th y xét ó mà coi, tình cha con mà ông ngo i cháu ành d t, ngày tr c l y th l c ti n tài mà ép cho cha cháu ph i lìa cháu i, sau n y còn nh n tâm gi u th ng cho cha cháu nh m m t ng th y m t cháu c, bao nhiêu ó thì ã cho cháu phi n i. Nh ng mà cháu ngh công n ông ngo i cháu nuôi cháu t nh chí l n, nên cháu
  • 27. ép mình mà n áp n ngh a cho tròn. S nghi p c a cha cháu l i cho cháu ch có m y hàng ch là d u tích mà thôi, mà ông ngo i cháu l i l y xé mà chùi ít, r i ng i ã ch t r i mà còn kêu tên mà m ng ch i, th thì thà cháu mang ti ng b c n, ch cháu không mang ti ng b t hi u c. - Bây gi cháu tính sao ây? - Th a, ông ngo i i cháu thì cháu i, mà d u không i, cháu n a c ng không c. - Cháu tính nh v y thì qu y l m. Cháu i âu? - Th a, i âu c ng ng, t sáu t nh n y r ng l m có l nào không có ch cho cháu dung thân hay sao. - Cháu tính nh v y r i làm sao mà i thi? - Thôi, thi c mà làm chi. Cha m cháu ch t h t r i, thân cháu còn k chi n a mà lo công danh. - Cháu tính nh v y thì u ng công cháu n h c quá. - Th a, không u ng. Cháu h c c bao nhiêu thì có ích cho cháu b y nhiêu, ch ng là sao? - Còn gia tài c a ông ngo i cháu ây, cháu i r i cháu b cho ai n? - Th a, cháu có lòng d nào mà h ng gia tài ó. Cháu ngh cháu oán cái gia tài ó m, vì nó mà cha cháu ph i ch u th ng th m th m tr m cháu m i m y n m nay, vì nó mà cháu ch u th t hi u v i cha, vì nó mà cha cháu ch t không th y m t cháu c. Gia tài nh v y mà cháu h ng sao ành! - Nh ng l i cháu nói v i th y nãy gi ó th y nghe ph i h t th y. Nh ng mà cháu ph i xét l i u n y: m y vi c mà ông ngo i cháu làm cho cháu phi n ó, y là vì ông th ng cháu, ông mu n cho cháu nh ông, ông mu n cho trong trí cháu t ng có m t mình ông mà thôi, ng có t ng ai khác n a, ch không ph i ông ghét-g chi cháu âu. Còn s ông ghét cha cháu ó, là t i hai àng tánh tình khác nhau, nh t là t i ông là ng i kính ph c pháp lu t tri u- ình, mà cha cháu l i ngh ch h n v i ch ông kính tr ng nên ông ghét, ch không ph i ông có ý chi khác. Th -Ph ng ng i ng n-ngh m t h i lâu r i th ra. Ông nhiêu Khoa t ng ông nói nh y chàng xiêu lòng, nên ông khuyên l n chàng tr v lo ôn nhu n kinh s ng n k thi mà l p công danh, ch ng dè chàng quy t chí không ch u v , mà c ng không thèm lo thi c chi a. n tr a có ghe i qua Nh t-T o, Th -Ph ng xin quá giang tính qua vi ng m cha ít ngày r i s i ki m ch làm n. Qua n n i. Chàng th y nhà c a còn y nguyên, duy có chi c xu ng bà t Tùng em v u ngay b n c a bà mà thôi. Chàng b c vô nhà, th y ch cha n m ng i h i tr c, thì chàng ng lòng, nên n c m t tuôn d m-d . Ban u chàng không tính qua ây bao gi , mà qua n ây chàng th y c nh nh v y, chàng l i quy t ây, ch không tính i âu n a. Chàng k nghi p cha, c ng i câu tôm câu cá em m y xóm g n i g o mà n. Chàng lo p m m c a cha cao-ráo, r i lo s a nhà c a l i cho v n-vang. Chàng d n bàn th r i ng vi t 2 bài v mà th , còn b c th di-ngôn duy ã m t r i, song chàng nh thu c lòng t, nên chàng vi t l i r i c ng treo d a bên bài v . B a nào r nh rang thì chàng l i nhà ông nhiêu To i mà àm lu n th s , ho c rèn t p phú thi. Ông nhiêu bi t chí c a chàng cao, th y n c a chàng nhã, thì ông khen mà l i ti c cho chàng l m. Th -Ph ng Nh t-T o c vài tháng, b a n có hai tên gia- inh c a ông ngo i ch qua 100 quan ti n mà nói r ng Ðàm-kim-Huê lén ông bi u ch ti n châu c p cho chàng n c. Th -Ph ng th y dì có lòng th ng t ng thì chàng c m ng, nh ng mà chàng c t không ch u l y, bi u gia- inh v th a v i dì r ng mình có ti n dùng. Chàng c tang báo hi u cho cha, t m thân tuy c c kh , song lòng d b t eo s u. Có khi chàng nh t i ph n ông ngo i hiu-qu nh chàng th ng, nh ng mà th ng thì th ng ch ch ng bao gi chàng tính tr v mà v i ông n a.
  • 28. Khi mãn tang r i chàng c ng không tính i âu h t, quy t mai m t cái m ng b c trong Nh t-T o n y, ng kh i n m th thái ng cay, kh i th y nh n tình m l nh. Vì ông nhiêu To i ti c v n hay c a chàng, ông c theo khuyên chàng ph i lo thi c hoài, b i v y chàng nghe l i, nên n m canh-tu t (1850), nh m T -Ð c tam niên, chàng m i t bi t m m a cha mà i du h c. Th -Ph ng qua Ð nh-T ng, nghe quan B -Chánh ng c n dùng m t ng i làm i, chàng bèn n xin mà làm. Quan B -Chánh xem t ng, th y b chàng oan-trang, th tài, th y v n chàng tao nhã, nên ngài li n n p d ng. Th -Ph ng làm ít ngày, quan B -Chánh càng th y tài càng thêm yêu, càng bi t n t càng thêm m n. T ây Th -Ph ng c yên n t m thân, ban êm chàng m i lo c sách, ng ch khoa thi n m tí. t quy n th n m