Loading…

Flash Player 9 (or above) is needed to view presentations.
We have detected that you do not have it on your computer. To install it, go here.

Like this document? Why not share!

Ho bieu chanh hanh phuc loi nao

on

  • 453 views

 

Statistics

Views

Total Views
453
Slideshare-icon Views on SlideShare
453
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Ho bieu chanh   hanh phuc loi nao Ho bieu chanh hanh phuc loi nao Document Transcript

    • nh Phúc L i nào 1 www.hobieuchanh.com nh phúc l i nào Bi u Chánh t ng ni m vong linh ông b n Ph m Ho ng Th a, m t nhân v t thông minh và hi u ngh a, l i thi uph c nên th ng yêu m n ti c cho tác gi Bi u Chánh. Bi u Chánh 1. L N THEO L I C thành th hay thôn quê m i ch có m t th vui riêng. Trong ch n thôn quê, mùa m a v a d t, mùa n ng t i r i, thì c nh v t trông ra vui v l lùng, vui màkh i lo x p túi hao ti n, vui mà kh i s xa hoa tr y l c. Thú vui là thú vui c ti p xúc v i c nh i thi t thà, th th i, gi n d , ôn hòa a ám nông phu, vui c c m th y cách bu n lo, cách b c t c, cách h i h n, cáchth n thùa, cách yêu gia ình, cách quí danh d c a h ng bình dân gái trai già tr . Ph i n g i ng th y rõ b c x c a ng i s ng gi a ng bái, m i th u hi u cá tánh vàtâm h n c a dân t c Vi t Nam. V y ai mu n tìm hi u th thái nhân tình thì nên n i rakh i ch n th thành, m i bi t thú vui áng m n, m i th y s th t áng hi u. u các b n không tin l i c a chúng tôi, thì chúng tôi m i các b n i ch i v ichúng tôi vài b a. Ch ng c n ph i l i l ng i âu cho xa. Chúng ta i xu ng vùng C nGiu c cách Saigon vài ch c cây s ngàn mà thôi. Chúng ta chung s ng v i nông gia t th i gian, thì c ng cho chúng ta hài lòng và sáng trí. ây chúng tôi gi hé th m t góc b c màn en t i che y cu c sanh s ng thônquê, gi hé cho các b n li c m t s qua mà nhìn xem ít gia ình nông dân, xem vài nhàcó c m ti n v i vài nhà th ng thi u h t, xem ng i thi t thà ch n ch t ch khôngph i d i kh , còn tham lam thi t c ng dám hung h ng ngang ng c v y. m n y c ng nh các n m khác. B c qua u tháng 11 thì bu i chi u gióch ng th i lai rai, còn êm khuya gió b c ph t man mát. Trong v n quýt, cam u m trái, b u, m p ua tr bông, d i b u tr i xanhxanh v i vài c m mây trông tr ng tr ng. Còn ngoài ng thì r i rác có ng i ng theo m y b ru ng mà câu cá, u inón lá, mình m c qu n áo s sài, ng châm b m, d u rê cá lóc hay là nh cá rô, c ng n chí ng c bu i, không s n ng, không bi t m i. Gi a cánh ng minh mông, n hay xa âu âu c ng là lúa, m y chú câu n y giúp t o ra m t b c tranh p , u c nh, h u nh n, l i có m y xóm d ng d ng1 phía trong xa, v i gi ng cây trâm b uáng tr c m y cái nhà sùm s p. ng im lìm, b ng th ng, m y ám lúa s m ã chín r i nên ph i màu vàng, h a n áo qu n T t cho con, v . M y ám lúa l , bông tr ã g n u nên khoe màu xámxám, s p giúp ti n s m l v t mà cúng qu i trong ba ngày xuân. Còn nh ng ám lúaxanh d n, ch thì b i ng n , ch thì ã ng m òng òng, c th y u chung giúp1 m m 1
    • nh Phúc L i nào 2 www.hobieuchanh.comcho nông gia thanh toán chi phí ho c n n n nuôi s ng gia ình quanh n m, mà còn d giúp cho tô m c a nhà, ho c d phòng t n hao b t tr c. Trong vùng C n Giu c c ng nh các vùng xa xôi khác, n lúc n y nh n dângiàu hay nghèo th y u hân hoan th th i, quên h t các c c nh c ã qua vui r csung s ng s p t i, b i v y già tr u l ng x ng r n r c, ng i i th m lúa, k lotr ng rau, mong c lúa bán c giá cao, hàng mua c giá th p ng ngày T t vuisay ch i ít b a mà chào n m m i bình an m nh gi i. trong v n trong r y ra ngoài ru ng ngoài sông, ch nào c ng th y cu c sanhho t m nh m c a con nhà nông. y là tri u ch ng tâm h n v ng vàng c ng cõi c adân t c Vi t Nam c ng quy t sanh t n, không k cu c i i xây không s tai h a m d a. trên Ch L n i xu ng C n Giu c, khi g n t i d c c u úc b t qua ch , n ucác b n l u ý thì t nhiên các b n s th y bên phía tay m t có m t th t v n sum sê, m cách công l ch ng m t tr m th c. T mé l vô t i v n có m t b p r ng l ncao ráo, xe ng a xe h i vô ra d dàng. B phóng ngang qua ám ru ng, hai bên khôngcó tr ng cây c i chi h t, u trong i ngay vô gi a v n, không có c a ngõ, nh ngphía n y m i bên có tr ng m t hàng cây bông b p làm hàng rào. Dài theo rào ó thìtr ng cây sua a, n mùa n y nó tr bông tr ng nõn xem c ng vui vui. Qua kh i rào i thì t i m t cái sân r ng l n b tr ng mùa g t ch t lúa bó mà p, còn m t bênthì có m t cái chu ng l p lá d a nh t trâu. Sau cái sân n y thì có m t tòa nhà nh ngói ba c n hai chái, n n úc, c a cu n, t theo ki u x a. Phía sau n a m i có nhà b p, v a lúa, chu ng heo, chu ng gà,chu ng v t, r i thì t i v n có cau tr u d a chu i tr ng chen nhau l n x n. i ra m i bi t cu c nhà n y là cu c c a bà Xã C m . Xóm n y g m h n m tch c nóc gia, ch không ph i bà Xã C m riêng m t mình. Vì bà u ngoài l i có n áng khu t các nhà khác d c theo mé r ch C n Giu c, nh m phía sau v n c abà, b i v y i ngoài công l ngó vô không th y c. C xóm ai c ng là tá n và bàcon xa xa v i ch ng bà h t. ng nên nói ph t cho các b n hi u bà Xã C m n y là ai. Bà Xã C m là m t bà s ng ph n m nay ã 60 tu i, u tóc b c hoa râm, r ng ng h t vài cái, nh ng s c kh e bà v n còn y . Thu nay bà v i tá n tá thcó nh n, v i bà con bên ch ng có ngh a, b i v y trong làng trong xóm, t già chí tr ,ai c ng kính m n bà. Mà c vùng n y t c u Ông Thình xu ng C n Giu c, M ng Gà,Ch Tr m, C n c, qua t i R ch ào, R ch Ki n, ai nghe tên bà c ng u kính n . Ng i ta nói qu quy t r ng không ph i t i bà giàu có nên bà c thiên h kính : Bà là m t s ng ph , ch ng bà h i sanh ti n ch m i làm ch c Xã tr ng mà thôich không có oai quy n gì. Hi n th i bà có nhà c a ru ng t, nh ng bình th ng m i m bà thâu góp huê l i l i hai ngàn r i thùng lúa; bà ph i mua trâu m n b n làmdây ru ng tr c nhà nên s lúa c a bà m i lên c ba ngàn thùng. y v y bà làng i có c m ti n, ch không ph i là ng i giàu l n nên thiên h kiên s . S d ng ita kính n ng i khen bà ch vì bà là ng i ham nh n ngh a, bi t l giáo, bà bi t th ngnhà nghèo, bà ph i v i bà con làng xóm, bà s n lòng c u giúp nh ng ng i b tai 2
    • nh Phúc L i nào 3 www.hobieuchanh.com n, nh t là bà bi t th ti t v i ch ng, ch ng ch t h i bà 26 tu i mà bà góa nuôi con, góa trót 40 n m tr ng, không có ti ng t m chi h t, cái h nh ó m i thi t là quí. i nh v y nên vùng C n Giu c, ai nghe nói n tên bà Xã C m thì c ng cholà bà là ng i hi n . Bà c thiên h t ng cho cái danh t t nh v y thi t là quí.Có nhi u bà, ch ng làm n ch c H ng C , có huê l i hàng n m b ng m i s lúa a bà, mà nào có c ai khen ng i quí tr ng nh bà v y âu. Bà Xã C m c nh v y là vì bà sanh tr ng trong nhà nho h c bên R ch ào. Ông thân sanh c a bà h i tr c h c th c r ng, làm thu c hay, ông d y d bàtrong khuôn kh nho giáo. Nh danh c a bà Lê Th N . Khi bà c 20 tu i, cha m g bà cho Nguy n V n m, con trai c a m t ông H ng s có c m ti n bên C n Giu c. nhà ch ng, nh có nho phong c a cha ung úc, nên bà gi tr n ph n làm dâuth o làm v hi n. Ch ng may làm dâu m i c m t n m thì cha m ch ng l n l tch t h t. Vì ch ng bà là con m t trong gia ình, b i v y bà t n tâm giúp ch ng c tangtrúng o, cúng t l . n n m bà 23 tu i, bà m i sanh c a con trai. V ch ng vui m ng l a tênNguy n V n ng mà t cho con. Cha m l i m t cu c nhà v i vài ch c m u ru ng. C m tính lo làm ru ng ng n i nghi p c a m cha. C m cày c y 4 m u t chung quanh nhà, còn 16 m u xathì chia cho tá n m n. Trong nhà nh có v lo b n i tr , C m làm trong ít n m thì lúa ã c thêm nhi u. Làng th y C m có c m ti n, l i tánh tình thu n h u, m i ép c làm Xã tr ng.Không th t ch i c. C m ph i ép lòng lãnh ch c mà giúp vi c làng. Nào dè làmxã tr ng ch a c m t n m, C m nhu m b nh r i ch t, b l i ng i v góa 26 tu i i a con côi cúc m i 3 tu i. Thím Xã C m ch ng ch t mà thím còn tr quá, s c p m i n nên hình dángyêu ki u, nho phong nh i mài nên tánh tình thu n h u; ã v y mà thím còn làm ch t s nghi p kh ái, m t n m có s n lúa ngàn. y là m t mi ng m i ngon treo mànhem nhèm b m tham tài v i khách háo s c g n xa, b i v y thi u chi k lân la ho cdòm ngó. Thím xã ta l i không quan ni m c nh i s ng t ng lai c a thím nh ý thiên h ng t ng. Thím nh n th y tr i t t ây phú cho thím ba nhi m v y u caoth ng c ba. Th nh t: th ti t v i ch ng mà th ch ng và thay th cho ch ng mà ph ng s cha ông bà bên ch ng; Th nhì: nuôi d y a con th ngây ng ch ng khôn l n nó trí mà n inghi p cho tông môn; Th ba: gi gìn tài s n c a ông cha l u h , ng ngày sau giao l i cho con, n ubành tr ng them c thì càng t t; còn nh không c thì c ng ph i gi cho ynguyên không phép làm hao mòn m s t. 3
    • nh Phúc L i nào 4 www.hobieuchanh.com ã bi t gánh thì n ng, ng thì xa, nh ng thím xã ta c ng quy t v a xách v a ng thím c ba gánh lên vai r i m nh m b c vào ng i ngó ngay tr c m tmà i t i, không k y n anh nh y nhót trên rào ho c hát ca ngoài ngõ. nói sao thì làm v y, d u m t c ng không th i chí, d u bu n c ng không ththan. Trót m y n m thím Xã ti p t c cày c y ru ng g n và cho m n ru ng xa, c ngnh h i ch ng còn s ng. Thím ch m nom th ph ng cúng qu y ch ng và ông bà cha bên ch ng h n hoi. Thím c y ng i trong xóm d y con t p c t p vi t, h rãnh thìthím d y con u nên l h cho con nghe, ch tánh t t t t x u cho con th y, c tâmung úc cho con tr nên ng i ng n, mà c ng mong gây i h nh phúc s n chocon an h ng. Khi bé ng c 8 tu i, thím cho qua tr ng C n Giu c h c. Thím ki m m công lao c a thím l i, thì thím nh n th y c ba nhi m v thím u làm cvuông tròn. S huê l i cho m n ru ng v i s lúa làm ra thím dành d m cm tsti n khá l n. Thím tu b nhà c a cho ch c ch n, d n d p v n sân cho s ch s , màthím còn mua thêm c m t s ru ng 10 m u trong mé R ch M ng Gà. Công phu c k t qu t t p nh v y càng nung chí cho thím i t i hoài. Bành tr ng thêm snghi p cho con và xây d ng n n h nh phúc con h ng, ó là hai m c tiêu c a thím,không bao gi thím quên cho c. n con nhà có giáo d c, bé ng bi t kính m n cha m , bi t quí tr ng tôngmôn. L n lên chàng th y trong gia ình có m t mình bà m còn mà s n sóc d y dchàng mà thôi, ch ông cha ã quá vãng h t, b i v y chàng t t t c tình thân yêu vàobà m , ph i m vui thì chàng m i vui, ch m bu n thì chàng không vui c. Nghe d n ph i ân c n h c t p l p thân thì chàng i h c chàng ch m chú, h c siêng ng ng làm cho vui lòng m . V i ý trí y t nhiên chàng h c mau tinh t n, cm i th y r t vui lòng, mà c ng c chúng b n u yêu m n. m lên 13 tu i, ng thi u b ng ti u h c. Thím Xã C m th m ngh chàngcòn nh quá, nhà không ích gì. H n n a mu n làm ng i thông th o c n ph i m ng vòng nghe th y, nh t là c n ph i ti p xúc v i i cho bi t hay d d i khôn, b i y thím em ng lên Saigon g i nhà m t ng i quen ng chàng h c ti p trong t tr ng t th c cho ngày sau kh i quê mùa nhút nhát. ng h c c 4 n m. Mà n m sau chàng c b nh hoài, h c không t n phát.Thím Xã lên em con n bác s khám s c kh e. Bác s nói ng ph i v i tim ukhông t t. Ông khuyên ki m ch có c nh thanh t nh, có gió mát m cho ng t t n là Saigon. Thím Xã ngh vì ki ng h Nguy n c a ng không tr ng th , l i ít con ítcháu, bây gi ch còn có m t mình ng x r ó mà thôi. V y u c n thi t là ph iduy trì s c kh e cho con, ch h c cho nhi u r i mang b nh mà ph i ch t s m thì càngthêm h i. Hu ng chi giá tr c a con ng i do n i tâm chí c a c h nh, ch khôngph i nh h c th c r ng, v i a v cao. Nhà ã có s n c m ti n, ng ch ng c n ph ilàm th y hay làm ông ng lãnh l ng mà nuôi s ng. nhà lo ti p d ng s c kh e,ch ng l n khôn thì c i v mà l p gia ình, r i c x cho úng n, trong nhà loph ng t ông bà, gi s nghi p c a t tiên, kính bà m , yêu v con, ra ng bi t hòanhã v i m i ng i, bi t tuân hành pháp lu t, làm c bao nhiêu ó, tuy không caosang, song c ng kh i ai chê c i mà h th n. 4
    • nh Phúc L i nào 5 www.hobieuchanh.com Ngh nh v y thím Xã m i xin con thôi h c r i r c con tr v nhà mà ho n ng, t ch c b n cho con thong th th nh th i, khuyên con mua sách mua báo ng c gi i khuây, s m m i v i chi u mát xúi con ra ru ng mà h ng thanh khí. ng gi a c nh im lìm mát m trong ch n thôn quê. ng ph c s c kh e l n n. Bây gi ã c 17 tu i r i, l i có lìa nhà xa m lên Sai gon h c m y n m,chàng ã c th y thói i v i tình ng i chút nh. V nhà h tr i mát thì chàngho c vác c n câu i câu cá, ho c th b c qua ch d o ch i. Tr a n ng và êm t i thìchàng n m c sách. M i vi c trong nhà cho t i vi c ru ng n ng và v n t c thì u giành lo l ng h t, l i còn ch m nom t ng mi ng n gi c ng cho chàng n a. Không có cha, t nh ng ch c bà m t ng tiu n ng n u mà thôi. Thunay ng yêu m thi t, nh ng yêu vì m d ng , m út c m, m m b ng, m t m a, yêu vì g n g i m êm ngày, nên thành thói quen mà yêu, tình yêu y ch a có ýngh a sâu xa cao c . Hôm nay ã có trí suy xét, ã bi t công n bà m mang n ng au, d y u, nuôi d y không bi t m i. ng m i c m th y công n ngh a c a ch t ng t nh non cao, minh mông nh bi n r ng. Tình m th ng con không córanh gi i, t n t y v i con không k ngày êm. Tr c c nh tình c a bà m nh v y,ph n làm con ph i lo n áp, d u hi m nguy hay c c nh c cho m y i n a c ngkhông c phép th i thoát hay lãng l . ây ng m i l p tâm quy t chí th o thu n v i m , ch m nom làm cho mvui luôn luôn, không cho m lo, không nên trái ý m . Trên m vui t n t y, d i conquy t ph c tùng; m con chung s ng v i m i ng i m t tinh th n nh v y, thì làm saomà không êm m kh n khít c. Gia ình c a thím Xã C m tr i qua m t chu i ngày thân yêu lai láng, ân ngh atràn tr , không c n ham giàu mà t nhiên c ng có ru ng thêm n a. Ông thân c a thím bên R ch ào qua i, có l i vài ch c m u ru ng. Anhem chia ph n cho thím c 4 m u. bên n y s lúa thím thâu góp h n m i n mnay, thâu nhi u mà xài ít, b i v y b c ti n dành d m hóa thành m t s to. Nh n d png i ta bán m t s ru ng 25 m u g n Ch Tr m, bi t ru ng r thím xu t ti n mà muathêm thành ra ngày ch ng ch t l i cho thím 20 m u ru ng mà trong 14 n m thím y ra t i 60 m u cho con. Bây gi có ru ng nhi u, l i có ru ng xa n a. ng ph i ph giúp v i m trongcông vi c cho m n ru ng. ng lãnh ph n coi l p t tá và i th m ch ng m y sru ng xa. Chàng mua m t chi c xe máy i cho ti n, s s m xe ng a còn ph i t nti n m n m t a b n gi ng a. Thím Xã th y con bi t tính l i h i t ng chút nh v y thì thím c i. T khi conthôi h c v nhà thì cái m ng làm sui ã b t u ph ng ph t trong trí thím. Tuy ch anói ra, song thím ã lóng nghe coi nhà nào có con gái x ng ôi v a l a v i ng ng thím d d m tánh n t, n u c thì thím bàn v i con mà i xem t ng m o r i y mai m i xin c u thân. Vì ph n góa b a n chi c, thi t thím mu n làm sui tronglàng d h n là làm sui xa xuôi. Thím c ng không có ý mu n kén ch giàu sang, ngh vì m con thím lo an ph nth th ng, không háo danh tr c l i mà c n ph i ki m ch cao sang cho con n ng a. Thím ch mu n sui gia thu c nhà hi n c, nàng dâu có n t na, bi t tr ng l 5
    • nh Phúc L i nào 6 www.hobieuchanh.comngh a, bi t quí ti t h nh mà thôi. Giàu hay nghèo u do m ng tr i, mà con thím ãcó c m ti n s ng thong th mãn i, không c n ph i mong m i c y nh gia tài c a làm chi n a. Trong cu c làm sui, thím Xã C m nêu ra m y u ki n d l m, mà xét l i thìkhó vô cùng, nh ng ng i g n n u ph i ch làm sui thì h không có con gái, ho c cócon mà con h không g p tu i hay là kém c h nh. i nào ch nào c ng v y d vìmà ki m c m t nhà g m v a cha m n hi n l ng v a con gái bi t tr ng ti t nh. i cái khó ó mà trót hai n m nay thím Xã không ành b ng ch nào h t.Cùng th r i thím m i mu n dóng ý con coi nó có c m tình v i gái nào không r i thím li u nh. t hôm, m con ng i nói chuy n thím Xã bèn nói v i con: - N m nay, con ã 19 tu i r i, còn vài tháng b c qua hai m i tu i. n tu i y lo v cho con c ng v a. X a rày, má có ý h i coi có ai x ng v i con hay không.Ng i ta có ch vài ch mà má không ng b ng. - Má tính c i v cho con làm chi g p v y má? - Ba con không còn. Má ch có m t mình con, ch không ph i nhi u a. Má lo i dâu may nó sanh con mà n i nghi p tông môn. ó là m t nhi m v c n thi t a má, b i v y con l n r i má ph i tính ch sao con. - , má lo cho con có ng i n i nghi p tông môn theo ý ó thì con không dámcãi l i má. Nh ng riêng v ph n con thì con trong nhà h h v i má c ng vuich ng c n ph i c i v . Con có v , bi t nó có hi p ý v i m con mình hay không. N unó ngh ch thì trong nhà h t m m n a. - Thì má ki m ch hi n c mà c i cho con ch c i gái th t giáo làm chi mà nó ngh ch. Má h i thi t con, thu nay con c m tình v i m t cô gái nào hay không? - Th a, không có. Con ch a h ý n vi c v ch ng. - L n r i, con ph i ý ch , Quân t chi o t o oan h phu ph . V ch nglà m i o u tiên c a ng i quân t . Ph i có v ch ng m i t o ra cha con, anh em,tôi chúa c. - Con th a thi t v i má, công n má nuôi d y con n ng n quá. Con ch a n áp c chút nào, con mu n t t c lòng kính yêu c a con cho má. N u con có vthì con ph i chia s t s kính yêu ó cho v v i cha m v , là ng i ch a có n ngh agì v i con h t. T i nh v y nên con không tính t i vi c c i v . - Con ngh nh v y sao ph i. Trong s kính yêu, ai có ph n n y, ch âu ph i có r i con m c yêu v , con h t yêu má, hay là con ch c kính cha m v , con h t kínhmá. ã bi t v ch ng là ng i d ng, thu nay không quen bi t nhau, nên ch a có c mtình c m ngh a chi h t. Nh ng ai c ng v y, h c i v r i, v ch ng chung s ng v inhau trong m t nhà l n l n gây c m tình, r i có chung c c chung lo v i nhau, còn gâythêm c m ngh a n a. Lâu ngày ch y tháng, tình ngh a n ng d y, v ch ng m i i i nhau, t o ra gia ình, sanh con cháu mà n i nghi p cho t tiên. má nói l icho con hi u. Ngày cha con m t con m i c có 3 tu i, còn má 26 tu i. Cha con i cho má ba nhi m v h t s c n ng n : m t là thay th cho cha con mà ph ng t cha 6
    • nh Phúc L i nào 7 www.hobieuchanh.com ông bà, hai là nuôi d y con và t o h nh phúc cho con an vui trong i s ng c acon, ba là gi s nghi p truy n l i cho con h ng. V nhi m v th ba má làmvuông tròn, má còn làm l n thêm g p ba l n h i tr c. V nhi m v th nh t còn tamnham ch a d t khoát, con ph i c i v sanh con ng ti p theo mà ph ng s ông bà, i nghi p cho cha, má có s ng hoài c âu mà làm vi c ó. Còn nhi m v th nhì a, ph i c i v ng gây h nh phúc cho con tr c khi má ch t ch . - N u con ph i c i v cho má tr n ngh a v i cha, thì d u mu n d u không conph i ch u con không dám th t thoát. Má bi t ng i bi t i h n con, v y má coi chnào nên, h má ch u thì con ch u, con không kén ch n chi h t. - Con nói nh v y thì th ng th ng má li u. D u th nào má c ng ph i l a nhàhi n c m i ch u làm sui. Cách ít ngày có m t ng i bà con v i thím Xã C m qua ch C n Giu c có vi criêng. Ng i y bên R ch ào, là ch t ph c a thím, nh n d p m i ghé th m thím.Thím t ý mu n ki m ch làm sui. Ng i y m i ch ông H i ng Mai trên R chKi n, mà nói hai v ch ng ông h i ng l i n m m i tu i, v n là ng i hi n c, cónhà c a t t v i m i m y m u ru ng ch không ph i giàu l n, song có ba ng icon, m t trai hai gái. Ng i gái l n có ch ng làm vi c trên Saigon. Ng i trai k ó có r i c ng làm vi c trên Saigon. Bây gi còn ng i con gái út, tên Tr n Th Oanh, l i18 - 19 tu i, theo ch h c m y n m. T h i n m ngoái m i em v nhà h c n côngvà h h v i cha m . Thím Xã nghe nh v y có ý m ng, m i c y ng i bà con ó dò h i ng làmmai c i cô Oanh cho ng ngh vì hai tr tu i xê xích v i nhau, l i sui gia coi c ng ng. Ng i bà con v nhà r i b a sau lên R ch Ki n nói chuy n làm mai. Hai vch ng h i ng Mai b ng lòng cho thím Xã C m n coi cô Oanh. Thím Xã C m th y b n c a ông h i ng Mai thì thím v a ý; h i th m ng ita thì ng i ta nói nhà ó không giàu nh ng hi n c. L i cô Oanh nh h n ng t tu i và t ng m o không có ch nào chê c. Thím Xã C m v nhà h i ý con,thì ng nói m li u nh th nào t ý m , ch chàng không chê khen chi h t. ThímXã C m m i c y ng i bà con làm mai m i giùm v ch ng ông h i ng qua nhà ch icho bi t. Không hi u àng gái bàn tính v i con l nào mà h n m t tháng m i tr l i i ông mai ch u qua coi nhà àng trai. Ông Mai m n xe r c v ch ng ông h i ngquan nhà Thím Xã C m n m t b a c m r i v ch u g con. Tháng 11 n m ó cho i l h i r i qua tháng 2 n m sau, ng c 20 tu i r ithì cho làm l c i. Nhà s n c m ti n d d , l i có m t a con mà thôi, thím Xã C mlàm ám c i h n hòi, nhóm h ãi ng linh ình, s m l v t v i n trang h t, l i n xe h i i r c dâu r n r n. ám c i xong r i, khách v h t, ã d n d p l i yên n i, thím Xã C m l s c c vui m ng, bà con chòm xóm c ng u ngó th y. ng th y m vui chàng c ng vui. Nh ng v ch ng n v i nhau cm ttháng chàng nh n th y tánh ý c a v chàng không gi ng tánh ý c a chàng chút nào t. Chàng thì gi n d , ôn hòa không se sua, a an t nh; còn cô Oanh thì câu mâu, nóng y, a lòe l t, thích Saigon ng vui ch i. Trong m y tháng sau cô l i than ch nthôn quê bu n b c cô ch u không c. Cô súi chàng lên Saigon ki m vi c xin i làm. 7
    • nh Phúc L i nào 8 www.hobieuchanh.comChàng nói nhà có hai m con, không th nào chàng b m mà i ch khác c. âu c ng v y h m vui thì chàng vui, ch chàng không c phép tìm vui riêng mà m hiu qu nh. Ngôn ng c a chàng thi t thà mà rõ ràng d hi u, th mà cô khôngquen nghe, nên cô không th u ý ngh a r i cô bu n, c l ng l nh ng i th t v ng. Lâu lâu, ng c m th y tánh tình c a v ch ng chàng khác nhau nh tr ng v i en, thà lìa nhau ai i ng n y ho c may m i g p h nh phúc c mà h ng chchung ch hoài thì c hai u th m s u au kh , không vui s ng gì. Nhi u khi v i v R ch Ki n th m cha m ít b a, ng mu n bày t n i lòng a chàng cho m nghe. Ng t vì chàng c th y m vui m ng c i c v t t chocon m c ng dâu khoe dâu, nói chuy n v i bà con chòm xóm m không ng t hãnhdi n ng i khen dâu là con nhà hi n c, chàng s nói ra r i m bu n m lo ch khôngích gì, b i v y chàng ph i ng m mi ng c n r ng mà ch u. Cô Oanh dòm th y m ch ng t ng tiu quí tr ng còn ch ng thì nh n nh c chìulòn, cô lên n c l n t i hi p ch ng; cô i Saigon th ng hoài h mu n i thì th a cho ch ng hay nói i th m ch th m anh r i cô i, không k t i ch ng, có khi cô i ng t i n m b y b a. Có ch ng c n m sáu n m cô Oanh ã quen thói khinh r ch ng, r i cô l i cònsanh tánh ghen tuông h n u v i ch ng n a. ng bu n quá ch u h t n i, nên m t êm v i Saigon, chàng nhà th than i m , s gia o không yên. Thím Xã C m bây gi ã g n 50 tu i r i, l i làm sui v i ông h i ng, b i v ylàng xóm g i là bà Xã ch không kêu b ng thím nh h i nh v y n a. Bà Xã C m nghe con than phi n bà m i an i, khuyên con ng bu n. Bà nóiOanh còn nh t nhiên hay nh anh nh ch , nh m nh cha, ham n m c lòa lo t, axem hát và d cu c vui, i trong ít n m nó sanh con, nó ham con nó thu n n t r i nóôn hòa c ng nh ng i khác. ng nghe m nói nh v y, chàng nh m d y con trai c i v ch ý sanh con n i nghi p cho t tiên, ch không có m c ích nào khác. Chàng không dám cãi v i s m lo bu n nên không dám nói nhi u n a. T ây chàng quy t c m lòng ch ukh cho m kh i bu n. Mà chàng c ng xem v trong nhà nh cái c i xay lúa, haylà cái c i giã g o nên v mu n i ch nào, mu n làm vi c chi thì chàng c ng khôngthèm ý n. Chàng c tâm làm cho m vui lòng mà thôi. Chàng k v nh cái máy úc con, vì m , vì tông môn nên chàng ph i lau chùi s n sóc cái máy v y thôi d umáy có tr c tr c làm cho chàng ph i nh c lòng, chàng c ng ph i ráng mà ch u, không n than th n a. Té ra ng n v i v trót 19 n m, chàng ph i ch u au lòng b c trí khôngbi t bao nhiêu mà k ; m y n m sau chàng au kh quá n sanh b nh, r i m i 39 tu imà chàng ch t, không l i cho m già m t a cháu n i nào h t, mà trong kho ng i s ng ó chàng c ng không c n m tình sâu ngh a n ng c a o v ch ng chútnào h t! Th m thay!... T i nghi p quá... 8
    • nh Phúc L i nào 9 www.hobieuchanh.com i nghi p cho m t góa ph còn tr tu i mà bi t noi theo phong hóa c truy n,ch ng ch t lo th ti t d y con và k nghi p cho tông môn nh ng vì thi u sáng su t vàthi u kinh nghi m v ng i nên nhi m v không c vuông tròn. ng t i nghi p cho m t nam nhi bi t nâng cao ngh a hi u o, áo áo th chakính m , n th ph n hi n lành nh ng vì không bi t t tr ng, không dám c ngquy t nên i s ng v ch ng không có u ki n mà xây nên h nh phúc l i cho h ng. Mà th t nhi u khi h a là ngòi c a ph c. V y xem coi bà Xã C m có bi t isai ng mà h i ng hay không, r i bà li u l nào mà chuy n h a v i ph c. Bu i chi u ó, n c m s m r i, bà Xã C m bi u ông ba Tào, là ng i làm n cho bà, b ng m t ch c ng n b u bí ng ã lên cao r i em ra mà t vào cáigi ng ông ã cu c và vô phân d c theo hàng rào phía tr c sân. Bà ng mà ch choông ba Tào t b u cho ngay hàng, có con Cát 15 tu i, là cháu ngo i c a ng i tá n d i M ng Gà, bà em c m con nó v bà nuôi c ba n m nay, nó x n b n theo m tbên bà mà ch i. Th y ông ba Tào ã t lên gi ng c hai ng n b u r i, bà bi u conCát vô l y cái lon l n múc n c em ra ng bà t i g c b u cho im t. Bà d n ôngBa h b u t r i ngày mai ông ph i lo n cây trâm b u cho s n ng ch ng b u t u bò, thì làm giàn co nó leo, c m cây giác giàn vô trong sân thì xuôi theo ng ngió ch ng b u bò m i m nh. Bà ng ng nói láp dáp, thì ông Lê i Th ng, làm hi u tr ng tr ng C nGiu c h n 20 n m. Ông m i h u trí ch ng m t n m nay, th y tr i mát ông i ch i,nh n ti n b c ông ghé th m bà Xã. Bà th y ông b c vô sân bà l t t chào h i: - Tôi kính chào c u c. Hôm n tôi có m t chút chuy n tôi mu n h i c u. Tôisai tr qua coi có c u nhà hay không thì m c nói c u i Saigon ch i v i con ctháng nay mà ch a v . C u v h i nào v y? - Tôi m i v h i s m m i. Lóng n y ch m nh gi i hay không ch Xã? - M nh. Cám n. C u có hai ng i con mà hai ng i u d y h c, l i có ch ngcó v h t r i. Bây gi c u h u trí, c u th i ch i, kh i lo chi h t, kh e quá h ? - D y h c m y ch c n m, tu i g n sáu m i r i, tôi c phép ngh mà ch i chph i làm hoài hay sao ch . Ru ng c a ch mùa n y trúng hay không? - Khá. Nghe nói s nào lúa c ng t t u h t. Còn tc am c b n th nào? - i! B có n m sáu m u có ngh a gì âu. B cho m n, l i mua lúa xa mãi m i m ki m ít thiên2 n v y thôi. Mà nghe nói n m nay c ng d ch u. - C u lên Saigon ch i v i hai cháu, v y mà hai cháu chung hay là riêng? - H i th ng Khoa m i c c p b ng d y tr ng S ph m t H . T ngày nó i v r i thì nó m n m t c n ph mà riêng, song c ng thu c m t ng v i con ào nên ch em nó c ng g n nhau. - Ch c c u lên c u nhà cô giáo ào.2 100 gi 9
    • nh Phúc L i nào 10 www.hobieuchanh.com - Không. Tôi v i th ng Khoa. - Con gái th ng hay lo c m n c áo qu n cho cha m . Sao c u không v i congái, l i v i con trai? - V ch ng con ào m c i d y h c. Nó l i có con nh , nó m n vú nuôi cho bú a bò. H v nhà con ào m c lo cho con nó. V th ng Khoa nhà ch không có ilàm. Nó m i tôi d i nó ng nó r nh nó lo cho tôi. - C u có ph c quá. Có con r i có dâu có r t t h t. Ông c h c Th ng th y con Cát b ng lon n c em ra cho ông Ba Tào t i c cho b u thì ông ngó nó trân trân r i ông h i bà Xã C m: - Tôi nghe nói cách m y n m tr c ch có em m t a con nh c a tá nvch nuôi, ph i cháu n y hay không ch ? - Ph i. Tôi em m con nó v v i tôi ba n m nay. - Tôi coi nó gi ng thi t ch à. - Ai c ng nói gi ng, b i v y tôi m i em v tôi nuôi ó. M i c u vô nhà, vô ng n c nói chuy n ch i. Bà Xã i vô nhà. Ông c th ng th ng theo sau, m t ngó m y n c tr u tr ngbên chái nhà, lá vàng khè, r i ngó ám rau th m tr ng k ó t t t i dày b t. Bà kéo gh m i ông c ng i t i bàn gi a, bà kêu ng i trong nhà bi u ch t bình trà m i mà ãi khách, r i bà ng i trên b ván gõ l n ngang ó têm tr u mà n. Ông c h i bà Xã: - Cô hai v bên R ch Ki n m y n m nay cô có hay qua th m ch hay không v ych Xã? - ã l y ch ng khác r i còn tình ngh a gì mà th m vi ng. - Có ch ng khác thì có ch . Làm dâu ch ã g n 20 n m, d u ch ng ch t, khôngcó con, c ng ph i ngh chút tình x a ngh a c coi m i c ch . - Ng i ta có ph i nh mình v y âu c u c. Thi t tôi l m ngay. H i tr c ai ng khen nhà anh h i ng là nhà hi n c nên tôi m i nong n làm sui. Té ra condâu không bi t u mà sui gia c ng ch ng ra gì h t. M y n m nay h nh t i thì tôi i h n h t s c. Có v y m i bi t l i khen chê c a thiên h không nên tin, vì không úng v i s th t. - S p nh tôi nó g p cô hai hoài. Nó nói cô có m t a con nh . - Có con hay sao? - Nó nói g p cô i ch i, có b ng a nh ch ng quá ôi nôi. - Tôi không hay có con. Tôi ch nghe nó tr v bên R ch Ki n ch ng vàitháng r i có ch ng làm vi c theo v i ch ng trên Saigon. L y ch ng khác không thèmnói v i tôi mà v ch ng anh H i ng c ng không cho tôi hay. n nh v y thì tôihi u ng i ta ã d t tình ngh a r i, nên tôi không mu n bi t vi c c a ng i ta làm chi a. 10
    • nh Phúc L i nào 11 www.hobieuchanh.com -T ic u ng vô ph c quá m i g p v nh v y, h i nào mà phi n ch . - Tôi c ng ngh nh c u v y. C u nh c t i ng làm tôi m i nh ... Bà Xã nói ch a d t câu thì cô Thâm, là m c a con Cát a gái b ng lon n c t i b u ngoài tr c ó, tay cô xách bình trà, tay cô b ng cái tách, trong i ra cúi u chào Ông cr i bình v i tách trà tr c m t ông. Bà Xã bi u: Rót trà ra icon, rót m t tách cho ông c gi i khát . Ông c li c m t nhìn cô thì th y m t thi u ph thôn quê, tu i ngoài ba m i, c qu n lãnh áo bà ba l a en t ng m o y u u, g ng m c sáng r nh ng hi nlành. Cô rót m t tách trà r i xách bình i vô trong gi , cô m i b ng gi bình v i t cái tách n a em ra d a ô tr u ch Bà Xã ng i. Bà Xã m i ông c u ng trà và nói: Tôi không bi t ch Vi t. T ngày ngthôi h c v nhà thì tôi giao h t b ng khoáng ru ng t cho nó gi . Các t tá cho n ru ng nó c ng coi làm. Nó có cái t cây riêng nên nó c t h t gi y t trong t c anó r i nó gi chìa khóa. N m nó b nh, l i n m b y tháng tr c ngày nó ch t, th a b a nó không có nhà, nó ôm giao cho tôi m t cái gói, ngoài bao gi y và bu c dây k ng ch c ch n, mà xin tôi c t giùm trong t s t. Nó nói gói ó là gói gi y t quantr ng v i b ng khoán ru ng t, ph i c t trong t s t m i kh i s m t. Nó l i d n tôi ng cho ai l y gói ó n u r i nó ch t mà trong nhà có vi c chi b i r i, thì tôi m gói y ra mà coi, trong ó nó có biên m i vi c l i cho tôi hi u. Vì tôi bi t tánh con tôi nó k l ng, b i v y tôi m i m t s t ra tôi c t cái góicho nó th y. Tôi không nghi ng u chi h t, nên tôi không c n g n h i. Cách m ytháng sau nó ch t, thì tôi bu n, ch không có u chi r i r m. Chôn c t nó r i thì vnó c ng còn bên n y g n m t n m, có bu n thì nó i v bên R ch Ki n, ho c lênSaigon mà ch i, r i c ng tr v v i tôi nh th ng. Ch ng tôi nghe m y ng i trongxóm th th nói v i tôi r ng con gái c a ông H ng ngh Thi t làm ru ng c a tôi i M ng Gà nó không có ch ng, mà nó có m t a con gái ch ng 12 tu i, con nhsao mà nó gi ng th ng ng nh úc. Tôi nh h i tr c con tôi hay c i xe máy iru ng d i M ng Gà. Sau ó tôi mua ru ng d i ch Tr m cùng m t phía ó, nócàng i th ng h n n a. Tôi phát nghi. Nó ch t r i không có con n u con nh ó thi tlà con c a nó, thì may cho tôi l m. Nh ng tôi không dám nói cho ai bi t. Tôi m n xetôi i th m ru ng, xu ng nhà v ch ng H ng ngh Thi t tôi g p hai ông bà nhà i a con gái ra rót trà cho c u c u ng h i nãy ó.. Ông c Th ng ng c nhiên h i: - Té ra cô h i nãy là m con nh xách n c ra t i b u ngoài sân ó sao? - Ph i. Hai m con nó ó. Tôi th y con Cát thi t gi ng th ng con tôi quá, gi ng bàn tay bàn ch n, gi ng m t m i, gi ng ti ng nói, gi ng t ng i, cái gì c ng gi ng t th y. Tôi ki m chuy n nói v i m nó, tên Th m có ý d coi tánh tình th nào. Tôi i ch ng nó làm ngh gì, nó có c m y a con. Nó nói ch ng nó ch t, l i chonó có m t a con gái ó. - Nó th y ch xu ng ch c nó m ng l m h ? - Không. Nó bình t nh nh th ng, không ch n r n chi h t. V ch ng H ngngh c ng v y. 11
    • nh Phúc L i nào 12 www.hobieuchanh.com - Không nghi ch xu ng nhìn cháu n i hay sao? - Không có. Tánh tôi dè d t, có ý i coi con Th m ho c cha m nó có m h i,nói xa nói g n gì hay không. Té ra không ng , không ai ch u ló mòi gì h t. - Ch c là v ch ng H ng ngh ch n ch t thi t thà, s bà ch n nên khôngdám nói ch gì. - C nhà t cha m xu ng n con u thi t thà l m. Mà c ch nh v y c nglàm cho tôi s tôi nhìn l m nên tôi c ng không dám h môi. Tôi mu n em m concon nh v v i tôi ít ngày ng tôi d tình ý cho ch c r i s hay. N u ph i thì ch ngnào nhìn c ng c, không có chi g p mà ph i v i. Tôi m i than v i v ch ng H ngngh r ng, ng tôi ch t b tôi hiu qu nh, êm hôm không có ng i h h mà gi ibu n. Tôi mu n c y con Th m em con nó lên giùm tôi ít ngày, m thì giúp coi sócvi c trong nhà, còn con thì theo tôi lo l y tr u ch n c. Bà H ng ngh kêu con ra mà i thì nó ch u i. Tôi m ng; tôi bi u gói áo qu n r i s n có xe i luôn v i tôi cho ti n. t i nhà tôi nói tôi ki m ng i ph giúp trong nhà ch không nói chuy n nhìn dâunhìn cháu chi h t. M y a trong nhà ác nghi t, th y con Cát c theo nhìn ngó r i x mxì v i nhau. Chòm xóm hay h c ng ch y l i h coi làm cho con Oanh là dâu tôi nóch b . Nó h i tôi r c quân n mày ó v làm gì? - Cha ch ! Vô l n th l n sao? - C u c ngh mà coi. Tôi hi n lành h t s c. Tôi c ng th ng nó nhi u. Ch ngnó ch t ã g n làm tu n giáp n m. Nó c ây v i tôi. Tôi có ý m ng, t ng nó b tch c g ng c a tôi, th ti t th ch ng. Tôi tính ch ng tôi qua i thì s nghi p c atôi nó th a h ng ch ai vô ây mà giành v i nó c. Nó không c i giá, c th ti tmà ph ng t ông bà bên ch ng, h ng huê l i mãn i. Tôi c ng có tính n u mãn tangmà nó mu n l y ch ng thì tôi c ng s bi t ph i v i nó, tôi giúp cho nó l p gia ìnhkhác mà s ng v i c nh i thong th , sung s ng v i ng i ta. Ví d u nó bi t con Cátlà con c a ch ng nó thì nó th a v i tôi r i r c con nh em v nó nuôi m i ph i. Nókhông bi t làm nh v y. Mà tôi em v ch tôi ch c ng không nhìn nh n con cháu gì t, sao nó l i dám m ng tôi. Thi t rõ ràng là con nhà thi u d y. Tôi hi n nh Ph t mànghe cái gi ng nó nói tôi ph i n i gi n. Tôi tái s c mà nói v i nó nh v y: Con giàu y m i mà con g i ng i ta là quân n mày? D u ng i ta làm m n mà l y ti ncông, con c ng không phép khinh r ng i ta nh th . Hu ng chi ng i ta là con cháu a m t tá n, có ch c v chút nh trong làng, má c y lên giúp mà coi sóc vi c nhàch không ph i m n. Sao con dám nh c m ng i ta. Con ng có d i nh v y,thiên h h ghét ch không ph i h khen hay h s âu. Trong nhà n y má làm ch ,má mu n s p t th nào thì t ý má. Con l y quy n gì mà ng n c n má c... Má m bi t t rày s p lên con không c nói ng t i m con c a nó n a, mà c ngkhông c vô l v i m i ng i trong nhà c a má . - Ch cho cô bài h c nh v y thì hay l m. Th y tr i s m t i, Bà Xã kêu ng i trong nhà lên èn r i bà nói ti p: - tôi nói h t cho c u c nghe. Con Oanh nghe tôi qu n ng, nó m c c haylà phi n gi n không bi t mà nó ngoe ngo y b i vô bu ng khép c a l i. Chi u nókhông thèm ra n c m. Sáng b a sau có chi c xe ng a qua u tr c sân. Nó sai ikêu h i nào tôi không hay. Nó ra th a v i tôi cho nó v th m ba m ít b a. Tôi và 12
    • nh Phúc L i nào 13 www.hobieuchanh.com t l y m t tr m ng b c cho nó i. Nó nói nó có ti n, nó không thèm l y, nó choông Ba Tào vác giùm cái g ng c a nó em lên xe r i nó i. Tôi vô trong bu ng nótôi coi, thì c áo qu n c a nó không còn th gì h t. Tôi ch c nó gi n tôi nó i luôn.Thi t qu làm tu n giáp n m cho th ng ng nó không v mà sui gia c ng không cóai qua. Cách ít tháng tôi nghe nó có ch ng khác tôi c i, c i cái d i c a nó, mà thi ttôi c ng phi n, tôi không còn k nó là dâu c a tôi n a. M con con Th m v i tôi ng xong. M con thi t thà, nh nhoi, hi n lành, m thì lo coi sóc vi c trong nhà, conthì theo h u tr u n c cho tôi, không ham mu n, không òi h i th chi h t. Vì v y tôi i may hàng l a cho b n. Tôi bi u n c m chung v i tôi cho vui. M i tháng tôicho m con nó v th m ông H ng ngh , có i ch c ng ghé th m, ba n m nay m connó v i tôi m m l m. Chúng nó không nói, mà tôi c ng không h i u chi h t.Không có r c r i v ru ng t hay gia o nên tôi quên l i c a th ng ng nói, khinó giao gói b ng khoán cho tôi c t. Mãi n hôm tr c ây ng i làm dây ru ng c atôi x m trong b ng i ta l n ranh sao ó m i qua làng mà th a. u H ng Hào qua nói v i tôi xin cho tôi b ng khoán s ru ng ó ng bi tranh r p mà phân x . Tôi m t s t em gói b ng khoán ra a cho c u mà l a vì tôikhông bi t ch nên không bi t b n nào thu c v s t nào. C u H ng Hào m ra thìth y m t phong th , còn niêm kín, n m trên ch ng b ng khoán. C u c m coi mà acho tôi mà h i: Có l i tr i c a anh ng l i cho bà ây. Anh ch t ã m y n m i, sao bà ch a xé bao th ra mà c? . Tôi ch ng h ng. C u H ng Hào m i c y hàng ch biên ngoài cho tôi nghe nh v y: i tr i c a tôi l i cho m tôi. Khitôi ch t r i thì m t mình m tôi c phép xé th n y mà coi, ch v tôi không cphép xé .Tôi c m ng quá. Tôi l y phong th c m trong tay mà suy ngh . ng Hào ng i so n b ng khoán mà coi. Tôi m n xé bao th mà m m c u c giùm. Mà tôi s con tôi nói chuy n m con, con Cát ây ch không có gì l .Chuy n ó không cho ng i ngoài bi t. Tôi tính b a sau tôi em qua c y c u c tôinghe. H ng Hào coi b ng khoán xong r i c u tr l i cho tôi mà i v . Tôi s p mà r igói l i t t , r i i l i trong t . Tôi bao th c a con tôi lên trên mà c t luôn. Sáng a sau tôi sai m t a qua h i coi có c u c nhà hay không. M c nói c u ich i trên Saigon ch a v . Tôi c t cái th h m nay, không mu n m n ng i trongxóm c, s h bi t gia o c a tôi r i h d ngh . Bây gi tôi m i m t s t. V y sángmai tôi m tôi l y em qua m n c u c c giùm cho tôi nghe coi con tôi nó nóilàm sao. Ông c Th ng nói ông không em c p m t ki ng theo. D u có th bây giông c c ng không c. Hu ng chi ng ch t ã b n n m r i m i hay có chúcngôn. tr thêm m t b a c ng không h i gì. L i ch c ng ch i vi c m con conCát. Mà m con nó ã trong nhà n y r i thì có chi âu mà lo g p. Ông c nói r i ông ng d y cáo t mà v . Bà Xã kêu ông Ba Tào bi u agiùm ông c t i c u. Bà h n ngày mai n c m s m m i r i em th qua. Bà a ông c ra t i sân r i ông i v i Ba Tào. Bà ng suy ngh , n ông bà Tào tr v m ivô nhà. 13
    • nh Phúc L i nào 14 www.hobieuchanh.com 2. NH N TH Y L I TH I Ông Lê i Th ng, c h c h i h u, nhà ngói ba c n, vách ván sau có m tcái nhà b p chón hón; cu c nhà tuy không s , song có v th nh th i, vui v , n m a công l Saigon xu ng Gò Công. T ch C n Giu c l i ó ch ng vài tr m th c.Trong nhà bàn gh t ván t m th ng nh ng nh s p t, khéo léo nên xem c ng p.Tr c c a có ch a m t cái sân vài th c, theo mé l có óng cây làm hàng rào, d ctheo ch n rào có tr ng bông rau d a, bông chen bông tr ng tr h ng ngày, không mùa m a hay mùa n ng. êm tr ng nh c gh ngoài sân mà u ng trà àm o ng c th ng th c ít nhi u thú phong l u. y h c h n 30 n m, tuy l ng b ng không nhi u, song nh ông c siêng ng, bà c ti n t n, v ch ng bi t ráng ch u c c lúc tr tu i ng an vui tu i già, b i y có m t a con gái v i m t a con trai thì ch m nom nuôi chúng n h c ngchúng nó l p thân mà bay nh y theo i, l n l n t o c a nhà ng n cho m êm, r icòn s m c m y m u ru ng có s n c m áo mà nh t. n m t n m nay. Ông c h u trí, hai con ã làm giáo viên có gia th t xong i. Ông c r nh rang th ng th lên Saigon ch i v i hai con, bà c nhàch m nom ru ng t c a nhà, có m n m t a gái cho bà sai khi n. Y nh l i Bà Xã C m h n v i Ông c Th ng h i hôm, s m mai n y, g n 10gi , Bà Xã che dù i qua nhà Ông c ng c y ông c t di chúc c a con. Th y BàXã b c vô thì bà c vui v chào m ng, bà m i l i ván n tr u, bà nói Ông c i rath m ch ti m thu c b c ngoài ch , ông có d n n u Bà Xã có qua s m thì m i bà ng ich i ch m t chút ông s v . Hai bà h i th m nhau v s c kh e, r i b t qua chuy n mùa màng, v a nói t icon thì Ông c v ông b c vô, làm cho hai bà ph i t ngang câu chuy n. Ông c bi t nhi u chuy n v tâm s c a ng, nh ng thu nay ông khôngdám h môi. H i hôm nghe ng có vi t l i tr i mà l i cho m thì ông có ý mu nbi t coi ng tr i v chuy n nào, b i v y v a th y Bà Xã thì ông li n h i có emtheo phong th hay không. Bà Xã m cái kh n l y a cho Ông c m t phong th to n l i n ng. Ông c l y làm l . Ông châu mày phong th trên ván, day qua cáibàn l y c p m t ki ng mà mang r i kéo cái gh d a mé ván mà ng i gi a hai bà.Ông c m bao th mà xem thì có th y hàng ch y nh l i Bà Xã nói hôm qua. Ông v i y con dao n tr u r c m t phía k l ng, r i tra ba th gi y t , m t s p th vi t tay, t t khai sanh v i b n sao án Tòa. Ông khai sanh v i b n sao án Tòa m t bên.Ông c m s p gi y mà nói: C u ng gi y t gì nhi u quá v y không bi t, tôi c c th tr c cho ch nghe r i s hay. Tôi c ch m ch m ng ch nghe rõ ràng . Ông cm i c: Th a má, Con th ng nghe ng i ta nói : con là máu th t c a cha m . 14
    • nh Phúc L i nào 15 www.hobieuchanh.com Theo ý con, ch a g m h t ý ngh a y v a con. Ph i nói: Con v a là máu th t, v a là tâm h n c a cha m . Nói nh v y m i trúng chánh ngh a, m i p thiên ý, m i kh i thi u sót. Riêng v ph n con, lúc con v a m i bi t i bi t nói, thì cha v i theo ông theo bà, nên con ch a hi u tâm h n c a ng i cha nh th nào. Có m t mình má i v i con t ngày ó cho n bây gi , ch ng nh ng má chung s ng v i con, má ch m nom d ng d c con h ng ngày, mà má còn rèn lòng m trí, h ng n ý chí, ung úc tánh tình cho con luôn luôn, b i v y t khi con l n lên thì con c m th y con v i má tuy phân làm hai thân th nh ng s ng chung m t tâm n rõ ràng. H má vui thì con vui, h má bu n thì con bu n, h má lo thì con lo, h má mu n thì con c ng mu n, y là lúc má mu n c i v cho con. Mà con du d không mu n c i v , ch ng l con tính trái ý má. Con du d là t i nh y: con s ng i v không h p th chung m t giáo d c nh con, thì không th có m t tâm h n gi ng nh tâm h n c a m con mình c. C i ng i v chung m t nhà, ph i mãn i, n u v ch ng tánh ý khác nhau thì hòa khí trong gia ình tiêu tan, r i cái vui thu nay hóa ra cái bu n, bu n cho con mà bu n lây cho má n a, tình c nh nh v y con làm sao mà ch u n i. Má m i c t ngh a cho con hi u, má nói: Quân t chi o t o oan h phu ph v ch ng là o u tiên c a con ng i. Ph i có v ch ng r i m i có cha con, anh em tôi chúa, b ng h u r i m i thành gia ình, tông t c, xã h i mà duy trì gi ng nòi, ki n thi t qu c gia. o v ch ng là o tr ng h , không ph i ng v s ôm p, s vui ch i, mà chánh nó h ng v s sanh con n i nghi p tông môn và ph ng t t tiên. C i v mà bi t ch tâm v ý ngh a cao th ng ó, thì m c d u ban u v ch ng khác tâm h n, nh ng chung s ng lâu ngày, có chung c c chia vui v i nhau, th i gian s gây c m ngh a c m tình, r i tâm h n bi n chuy n c i hóa l n l n, t nhiên s u hòa nh t tâm nh t c. Thu nay con kính má nh tr i bi n, con xem l i mà d y nh thánh ngôn, b i y nghe má c t ngh a con li n xuôi theo, cho má d t i coi v . i qua R ch Ki n v , má r t hài lòng, má nói nhà sui hi n lành t t , con dâu h p tu i, d th ng; má h n h vui lòng, làm cho con c ng vui m ng nh má. Té ra c i v v v i nhau c ít ngày, con c m th y v ch ng con khác nhau nh tr ng v i en nh tr i v i v c. Cái mà con lo ng i tr c ó, nó ã hi n ra tr c m t. Con b t u s i s ng c a con là chu i ngày s u th m n n n. Con mu n bàn l i v i má. Ng t má ang vui m ng, ng yêu dâu, ng c ng dâu, n u nói ngay ra con s làm cho má m t vui nên con ph i ôm lòng ng m mi ng. n ch ng v con h n u ta bà thái quá, con ch c má c ng bu n nh con, nên con m i dám th than chút nh v i má coi má có li u l nào mà c u h nh phúc a nhà hay không. Ch ng dè má l i khuyên con ph i l y o trung th mà c , ch ng nên g t gao c ch p. Má nói v con còn kh , nên nó hay nh anh nh ch , m cha, ham vui ch i chút nh. Trong m t hai n m có con r i, nó ham con, th ng con, nó s thu n n t, r i ni m v ch ng s êm m an vui. Nó không sanh con, mà nó l i sanh t t! 15
    • nh Phúc L i nào 16 www.hobieuchanh.com Con xin má hi u giùm cho con. Làm ng i, nên thu t vi c t t c a k khác, ch không nên thu t vi c x u. Làm b n ch ng xa nhau ng nói vi c x u cho nhau. Vì tâm h n c a con nh v y nên má khuyên con n nh n mà ch thì con vâng i, con không dám trái ý má, mà c ng không n k t i l i c a v con cho má nghe. Con n nh n c, mà con không b d t cái bu n c. Cái bu n c l n qu n trong u óc con hoài, nó làm cho lòng con sanh chán n n, vi c nào con c ng chán h t. T ó con coi v con nh m t cái c i xay lúa. Con c n dùng nó ng sanh con n i dòng, ch không tình ngh a chi h t, c ng nh thiên h c n dùng i xay cho ra g o, d u nó n m nghênh ngang ch t nhà gai m t c ng ph i ráng mà ch i. Con th a thi t v i má, lòng con tràn tr o não, b m d p ê, con m i c m th y àn ông con trai c i v , ch ng nh ng là ki m ng i giúp tay sanh con n i dòng mà thôi có l còn có ý ki m m t ng i b n ng thinh ng khí ng si t tay k t cánh mà dìu d t nâng nhau i trên ng i cho v ng b c, khi sung s ng thì chung vui khi au kh thì chia bu n v i nhau, dám hy sinh t t c vui s ng chung s ng v i nhau, bi t phú thác t t c m ng v n b i b tình yêu v i nhau. Ng i v con c i ây nó không ý giúp cho con có tr n i dòng mà nó c ng không ngh t i s vui bu n chung vui v i con. Trái l i, v con nó mu n i riêng t ng , cho con i ng nào t ý con. Má khao khát cháu n i, còn con tìm ki m tình yêu. Má không th a mãn, mà con c ng th t v ng. Con bu n nên t i ngày con ki m ch thanh v ng ng i câu cá gi i khuây. Th n m chúa nh t con th ng g p v ch ng th y giáo Hi n bên ch c ng thích i câu cá nh con. p làm quen nói chuy n v i nhau vài l n thì con c m th y v ch ng th y là t ôi b n i thu n hòa êm m v i nhau h t s c, mà i v i con c ng ng tình hi p ý n a. ng thinh t ng ng, ng khi t ng c u, th y giáo Hi n m i con qua nhà th y ch i. Trong nhà th y có cô giáo H ng u mà i d y h c. i g p cô l n u, nói chuy n v i nhau m t lát, thì con th y con v i cô ng gi ng tánh ý nhau, ôn hòa, thành thi t, a thanh t nh, ghét lòe l t, tr ng danh d , ham ngh a nh n. ch ng th y Hi n m i con b a chúa nh t qua s m ng hi p nhau i xu ng mi t d i câu ch i, tr a v nhà th y n c m r i ngh m t lát r i x i câu n a. n n y có cô H ng i câu. Hai cô u vui v , hay nói chuy n, h c cá thì ng la om sòm, làm cho con c tham d cu c vui thanh nhã l i thân yêu, mà t ngày con có v con ch a h c th ng th c. n c m tr a v i nhau, con l i c d m t b a n vui thân yêu n a, làm cho con c m h t s c. V th y Hi n h i th m gia o con. Cô nói chúa nh t cô hay i Saigon, cô th ng g p v con, cô khuyên con ch ng nên v i Saigon t mình, cô khuyên nh v y, ch không có nói vi c gì ph m n danh giá c a con; nh ng con hi u ng m l i khuyên y ch a nhi u n ý quan h . Con xúc ng, con nh tâm s c a con, con bu n n a n c m t, con m i than th n i lòng tê tái c a con cho v ch ng th y Hi n và cô H ng nghe. C ba ng i u 16
    • nh Phúc L i nào 17 www.hobieuchanh.com i nghi p cho thân con có u ki n mà s ng gi a an vui thanh thã, nh ng vì x u s nên c nh i th th i t t t i hóa ra c nh i u s u en t i. i câu bu i chi u, cô H ng l a ch ng i g n con ng nói chuy n. Cô ki m i an i cho con d ng nh ki m ph ng pháp c u ch a tâm b nh c a con. Con ng mang ch ng a s u a c m, c nghe cô thi u n thi t tha khuyên , t nhiên con c m tình m n ngh a, r i ng i có b nh v i ng i ch a b nh phát ra yêu nhau, yêu v i m t tình yêu n ng nhi t say s a, gái quên l ng ph ti t trinh, trai h t s o nhà gai góc. Con v i cô giáo H ng g n nhau m i có m y tháng mà ã th thai. Cô h i tâm mà ngó t ng lai, r i cô h i h n, h i h n c c m. Bây gi con m i t nh gi c mà th y b c ng c a con lén i v i cô ã bít l i, không có ng ra. Con gi t mình, con c ng h i ng , m t lo danh giá cho ng i con yêu mà con l i báo h i, hai lo o nhà con r c r i, không bi t x trí th nào cho vuông tròn. Không nói cho con bay, cô H ng làm n xin i d y x khác ng tránh ti ng th phi. ng th i cô c ng lánh m t, không cho con g p c n a. Không hi u ai t c m ch v i v con, mà m t b a th b y nó i Saigon r i sáng chúa nh t nó tr v , nh ng ng i xe ò i luôn qua ch . Vi c n y sau th y Hi n thu t l i con m i hay. Th y nói v con l i nhà th y, có d t theo hai ch àn bà t mày d t n l m. Nó b c vô h i có con qua ây hay không. Th y Hi n nói không có, nó h i cô H ng và xin kêu cô ra cho nói chuy n. V a th y m t cô ng thì nó làm d , v a m ng ch i, v a xông vô mu n ánh ng i ta, c ch nh hàng tôm hàng cá. May nh có th y Hi n ng n c n nó ánh không c. Nó c ch i quân trôi sông l c ch dám n ây gi t ch ng nó. Nó xúi hai ch h c a nó vô s n tóc cô H ng. V ch ng th y hi n nh nh can gián nó không bi t nghe, l i m ng luôn v ch ng th y ch a m ng n ti n u. Th y Hi n n i gi n không thèm k ph i qu y gì n a. Th y xô h t b n nó ra sân. Nó ra ng ngay c a kêu tên cô H ng mà ch i, bi u ph i ra cho nó s n tóc và l t qu n. Chòm xóm l i coi, ai c ng b t bình. Có ng i khuyên can mà c ng có ng i n i cáu, bi u cô H ng ra, coi ai dám làm gì thì làm, có c xóm ây cô s gì. Cô ra th coi ai l t qu n ai cho bi t. Có m t anh ánh xe ng a, có tánh h o h n, anh th y v con làm phách n hi p cô H ng là ng i t t thi t thà, anh d n lòng không c. Anh b c l i m t v con mà nói: Cô mu n ánh l n thì ánh v i tôi ây ch cô giáo y u i thi t thà, kéo c b y t i c a om sòm có gi i gì âu. Cô nói ng i ta gi t ch ng cô, gi t h i nào? Cô b t c hay không mà dám nói? Mà cô có ngu d i hay là cô có l y trai, ch ng cô h t yêu cô n a, nó i ki m tình yêu khác, thì cô ph i xét mình mà h th n, ch sao cô l i ch i ng i ta? Cô ng có c m ti n r i mu n nh c m ai c ng c. H ng bình dân n y bi t tr ng ng i hi n dám tr k d , ch không ph i nh cô có c m ti n coi thiên h nh r m nh rác v y âu. Cô th ánh ch i tôi i r i cô s bi t s c dân C n Giu c n y dám làm dám ch t v i ngh a l m, không khi p nh c nh cô v y âu. Cô còn nói m t ti ng n a tôi m n li n cô ngay bây gi . p nh trong ch áp l i coi chúng nó v tay khen r . V con m c c mà l i s , nên tái m t, ng nín khe. Hai ch b h c ng ghê, nên b c l i n m cánh tay 17
    • nh Phúc L i nào 18 www.hobieuchanh.com kéo i. V con l m b m nói: r i coi . Anh ánh xe ng a i theo mà kêu i : Ê! Còn h m he h ? Tính c n tr m hay sao? Tôi làm n nói tr c cho cô bi t: n u cô c n tr m thì tôi tr a li n. Mà tôi tr a tr c m t, ch không thèm làm lén . con ríu ríu l i b n xe ò r i cùng v i hai b h lên xe mà i Ch l n, h t dám hó hé n a. con náo ng bên ch , x u h h t s c mà con n m êm bên nhà con có hay gì âu. May th y giáo Hi n vi t th , r i chi u t i th y sai m t a h c trò em qua cho con. Con c th thì con b n r n tay chân, con vô mùng con khóc. Con tình v i cô H ng g n n a n m con bi t con có t i l i v i gia ình nhi u. Khi cô H ng có thai thì con n n n vì con làm h ti t gái mà con không tìm c cách nào c u ch a. Thi t con s cái h u qu là i s ng t ng lai c a con a nh s p sanh ra i con bi t làm sao mà b o b c d ng nuôi. Con không dè cái h u qu c a v con nó gây ra ây n a, nó làm x u h cho nhi u ng i quá, cho nó, cho cô H ng, cho v ch ng th y Hi n và luôn cho má n a. Làm t ng b ng nh v y r i v con nó tr lên Saigon ch không có v nhà. êm ó con mu n l y má mà thú t i r i xin má tha th và tính giùm cho con. Bi t má m ngoài ván, con d m hai ba l n mà con không dám ra. Con th n th c n khuya con ngh l i con s v con quá. N u nó có chút tình yêu v i con thì con có c n ph i i ki m tình yêu nào khác mà sanh r c r i nh y. Con ph i mang t i l i là t i nó thúc y con, ch không ph i t ý con có bé v nh . V y con tính i v con v con k h t t i l i c a con cho nó hi u, con nói tr ng ra tr c m t má, r i d u nó ch u hay không ch u con c ng l y má mà xin làm hôn thú b c nhì v i cô H ng r i r c cô v v i mình, tr c con u ch a danh giá cho cô H ng, ch ng cô sanh con, con nuôi d y a nh là máu th t c a con. N u v con nó không b ng lòng nó tính l nào t ý nó. Con là ng i Vi t, con c h ng lu t a thê. V con không phép ng n c n, b t quá nó ly d . Tính nh v y r i con yên lòng, con gi u má, i v con v r i s hay. Sáng b a sau con qua nhà th y giáo Hi n thì ng i nhà nói th y ã i vô tr ng d y h c, còn v th y thì i Saigon v i cô H ng h i khuya. Con i luôn vô tr ng ki m th y Hi n mà th m. Th y không phi n con, nh ng ch a h t gi n v con. Th y m tay con kéo l i ng d a c a s r i nói nh nh mà thu t l i chuy n xô xác hôm qua, y nh th y ã vi t trong th mà con biên ra phía trên kia. Thu t t r i th y k t lu n: hôm qua bên ch n y ai c ng khinh b v b n thái th m. Con dâu nhà t t mà láu táu h n hào nh b n hàng tôm hàng cá, làm cho ai c ng ghét h t. B i v y c ch áp l i binh cô H ng, làm bà m xò, r i anh ba Th o, ánh xe ng a, nh ti p mà d y cho m t bài h c khôn tr c m t thiên h , bà m xu ng n c ch y te nh gà mái m c m a, thi t t h t s . Con xin l i t i con mà v ch ng th y ph i mang ti ng chung. Th y nói con không có l i gì h t, có ph i con xúi v con làm nh v y âu. V ch ng th y không phi n, ch t i nghi p cho má v i con u là ng i hi n c, ai c ng th ng yêu kính tr ng, r i r c m t con ác ph nh v y vào nhà, cho nó n c sang tr ng, r i nó th lên Saigon làm x u làm h mà ch a ã còn v ây 18
    • nh Phúc L i nào 19 www.hobieuchanh.com di n m t l p tu ng hào h ng ng bia danh trong x cho thiên h bi t. Th y ng t i nghi p cho ph n cô H ng b i r i h t s c. B tình yêu lôi cu n, l có thai nghén, cô bi t ây không c n a. Hôm u tháng cô ã có g i n xin i i t nh khác nh không cho thì cô t ch c. Nha h c chánh ch a quy t nh, x y ra v n y. Cô h th n v i thiên h nên cô khóc d quá. H i hôm cô g i th cho ông c hay cô ph i b x mà i, d u b cách ch c cô c ng ch u, ch cô không còn m t m i nào mà ây n a. Ông c th ng ph n cô nên ông cho phép cô ngh ít b a ng cô v n ng i i ch khác. H i khuya n y cô v Saigon có v th y Hi n a cô i. Cô ch h t áo qu n c theo ch c d u th nào cô c ng không tr l i C n Giu c n a. Con lau n c m t mà v . n chi u con l y m t ngàn trong s b c má giao cho con gi xu t phát ó, i con tr qua nhà th y Hi n coi v ch ng th y v hay ch a ng con h i th m. Cô v r i, cô H ng lên nhà cô giáo Huy n trong ch Quán. V th y Hi n nói Cô H ng bu n l m, thà cô b cách ch c ch cô không ch u tr xu ng n Giu c n a. Cô c y nói v i ng ng eo i theo cô n a, cho cô n núp cho an thân, i sanh r i cô ki m ng i mà cho a con ng cô i cho xa mà vùi l p cái thân nh nhu c. Con nghe nh v y con khóc. Tan h c th y Hi n v . V ch ng h i con bây gi tính l nào. Con m i nói con i v con v coi nó nói làm sao. Con vái nó gây g v i con, thì con hài h t t i l i c a nó cho má nghe, r con xin phép làm hôn thú b c nhì v i Cô H ng. Con s châu c p cho m con Cô H ng no m mãn i. N u v con không b ng lòng nó nài ly d thì con r t quách cho xong ng con r c Cô H ng v nhà mà . V ch ng th y Hi n cho con tính nh v y là ph i. Con m i a m t ngàn ng b c c y giao giùm cho Cô H ng n xài ch ng sanh con s bao h t. Cách ít b a sau, v con trên Saigon v , nó xin l i v i má và con, nó vui v ng x ng nói lên Saigon r i t i l i nó c m, nên nóng l nh r i ch hai nó b t tr n cho bác s tiêm thu c, b a nay m nh nó m i v c. Con bi t ó là l i x o trá, nh ng th y má tin quá, má ân c n bi u nó ph i ti p ng; nó l i m n tr n chìu chu ng con, nên con không bi t li u làm sao. Con ng l ng l d d , th y Hi n l i cho con hay có ngh nh g i xu ng ch p thu n n t ch c c a Cô H ng và v th y giao m t ngàn ng b c cho Cô H ng thì cô không ch u nh n, cô nói n u cô l y ti n c a con té ra cô bán trinh ti t hay sao. Cô c y nói giùm v i con m t l n chót ng có ti p xúc v i cô n a mà gây h a thêm. Cô l i còn khuyên con ch ng nên ý n a con t i l i cô ng mang trong b ng, vì nó là qu báo c a t i cô v i con làm qu y, nó ra ng gây kh , ch không ph i ra giúp vui mà mong mu n. Con ph i c n l i n n n v i v ch ng th y Hi n c g i s ti n con g i ó và ráng khuyên l n Cô H ng b t bu n r u ti p d õng thai bào, là sanh m ng c a t o hóa phú cho, v y không nên khu y phá mà thêm n ng t i. Con ph i th th t d u th nào con c ng không quên c Cô H ng là m t ph n duy nh t ã giúp cho con bi t say s a tình yêu ch n thành n ng nhi t trót m y tháng tr ng, mà con c ng không b c a con s p ra i, vì nó là máu th t c a con c u t o, d u h a, d u ph c con ng s n lòng nhìn nh n. 19
    • nh Phúc L i nào 20 www.hobieuchanh.com Tr c tình c nh bi n chuy n b t ng , v con thì i h n thái , nó không nói i Cô H ng, không nh c chuy n xô xác bên ch ; còn Cô H ng thì quy t b t t m i tình yêu c a con, l i còn tính b r i a nh là h u qu , là d u tích a tình yêu n ng nàn ó n a, con m t h t ph ng h ng, không tìm c ng nào mà i. Công cu c con tính toán s p t xin phép má mà h t ác ph vô u ra và r c hi n ph có con vào, mà vì tình c nh xáo tr n làm cho s con toan tính u h h ng h t, không th th c hành c. Lúc y con ch ng khác nào nh ng i i l c trong r ng r m m t mù, không tìm c ng mà ra. Con vu v trót m y tháng, k c th kín c a th y Hi n cho hay Cô H ng ã sanh r i, sanh c m t a con trai, m con u kh e nh. ã m y tháng r i v con không ló mòi ghen tuông chi h t. Mà d u khó d u d con c ng quy t i th m Cô H ng, tr c t cho cô bi t tình yêu c a con không phai l t, sau th y m t a con trai c a con, là hy v ng t i c n, là m c ích duy nh t c a má trông mong thu nay. Con qua nhà c y v th y Hi n d t giùm con i th m Cô H ng. Cô ch u và cô nói sáng b a sau cô c ng i th m. Con h n gi v i cô r i b a sau con l y m t ngàn ng b vào túi và con th a v i má con i Saigon ch i ít b a ng ki m sách mà mua r i con qua ch i xe ò i v th y Hi n. Lên t i Ch Quán v th y Hi n d t con ghé nhà cô giáo Huy n h i th m coi Cô ng n m t i nhà b o sanh nào, r i m i i l i ó. Con a tr c s b c con em theo cho v th y Hi n mà c y trao cho Cô H ng. Cô H ng c m không cho con vào phòng, cô nh t nh không ch u th y m t con và nghe con nói chuy n n a. Con ph i ng i ngoài phòng khách m t mình v th y Hi n vô th m. Cách m t i thi t lâu v th y Hi n m i ra nói cô an i h t s c mà Cô H ng không ch u y ti n, cô nhét i trong g i mà ó. Con xin cho con th y m t a nh m t chút r i con i khai sanh mà nhìn nh n ó là con. Cách m t h i n a v th y Hi n b ng em nh ra, có cô m i theo. Hai ng i u nói thi t em nh gi ng con. Cô m l i nói sanh b a nay c 6 ngày r i, hôm qua cô ã vô Tòa th nh Ch l n mà khai sanh cho em r i n a. Vì v ch ng không có hôn thú nên ph i khai theo h m là h Võ t tên là Càn, không có cha. Con b i r i thêm n a. Ra kh i nhà b o sanh r i, con cám n v th y Hi n con ra Saigon ghé th m ng i quen, ch con h c h i tr c. Con bày t vi c a con. Ng i ó nói mu n nhìn con không có khó gì c giao cho tr ng s h làm cho, con chíp trong b ng, i mua vài quy n sách th m anh v và ch v m i nhà m t chút r i v ; th m tính ít ngày s tr lên lo vi c nhìn con và n u có th c thì lãnh con em v nuôi d y. Cách ch ng m t tháng con i Saigon n a. Con ã bi t ch r i nên con i m t mình và em ti n theo ng m n tr ng s lo vi c nhìn con. Con n nhà cô giáo Huy n mà th m m con Cô H ng thì cô Huy n nói Cô H ng không có nhà cô n a. N m trong nhà b o sanh Ch Quán 8 b a r i Cô H ng b ng con . Cô c m i b a r i cô cáo bi t, nói i ki m bà con c y nuôi giùm em nh ng cô làm mà nuôi s ng. 20
    • nh Phúc L i nào 21 www.hobieuchanh.com Con ch c th nào con c ng ki m c Cô H ng, b i v y con không lo. Con ra n phòng c a m t v tr ng s mà c y làm gi y t cho con nhìn nh n là cha a m t a con trai t i nhà b o sanh Ch l n ngày 5 tháng ch p d ng l ch, là Võ th H ng, 22 tu i, c u giáo viên vì cha m không có làm hôn thú nên a nh theo h m và t tên là Võ V n Càn, không có biên h cha. Ông tr ng biên các u con nói, ông h i a ch , tu i và ngh nghi p c a con mà biên a. Ông bi u con óng tr c 500 ng tr s phí gi y t ; ông s làm n i bu i chi u con quay l i ký tên. Ông s thay m t cho con xin sao l c khai sanh ính theo n mà g i. Con c v ng lo cho, n u có u chi tr c tr n ph i có m t con thì ng s g i th m i con lên. Con v nói chuy n l i cho v ch ng th y Hi n hay. Tu n sau v th y Hi n i Saigon v nói cô có ghé th m cô Huy n và cô Huy n c ng nói y nh l i ã nói i con. Qua tháng 3 n m sau con m i c th c a ông Tr ng s cho hay công vi c ã xong r i h t và ông bi u con em lên óng thêm 500 ng n a ng lãnh gi y t . Con lên óng ti n r i ông Tr ng s bèn giao cho con m t t khai sanh tên Võ V n Càn, không có cha, còn m là Võ Th H ng v i m t b n n sao án Tòa s a khai sanh ó l i tên Nguy n V n Càn, cha là Nguy n V n ng, m là Võ Th H ng. Con ính hai t y theo th n y ch ng minh cho má bi t con có m t a con trai tên là Nguy n V n Càn con c a Võ Th ng . Con r t ti c con có con trai mà th y m t nó có m t l n h i m i sanh r i t y n nay con v i v ch ng th y Hi n ki m h t s c mà không bi t nó âu ng em v mà nuôi. Cách vài ba n m sau th y Hi n cho con hay th y nghe ch c Cô H ng có ch ng r i cô theo ch ng ra ngoài Hu , còn a con c a cô thì ng i nói cô em theo, k nói cô cho ng i khác nuôi làm con, nh ng ai c ng nói m nh v y ch không ai bi t rõ ra Hu Cô H ng âu, làm ngh chi, còn nói con cô cho ng i khác nuôi, mà ng i ó tên gì, âu c ng không bi t. Th a má. Trót m i m y n m nay con s ng gi a tình c nh nh v y ó, có v mà nh ng i không có v , có con mà c ng nh ng i không có con; v con u có mà không và không mà có. Thi t tr trêu h t s c! i con h h ng, con không ti c gì. Con ch bu n cho b n ph n con làm trai mà con không tr n th o v i cha m ông bà, con l i làm h i m t cô thi u n có c th c nhi u ít, có t ng lai t i c i, vì con yêu mà cô ph i ch u nh c nhã t ng lai r i b t t c mà phiêu l u n i t khách, mà con còn b b v m t a con th c a con c u t o, không hi u nó còn hay m t, s ng hay c c, không bi t gi n y nó có c no m vui c i nh ng i ta, hay là nó v t v lang thang bên chu ng trâu hay n m d i mái ch ! Ngó lên trên, ngó xu ng d i, ngó ra ngoài, ngó vô trong, ngó ch nào con ng th y con l m l i, nên con bu n b c vô cùng. S ng mà nh có l i dao c t ru t gan, hay có m i dùi âm u óc, s ng nh v y n m n y qua n m khác, ph m ch t con ã y u s n, t nhiên s c kh e con ph i hao mòn, trái tim con ph i h i h p, r i con b nh, ó là l th ng ch có chi là l . 21
    • nh Phúc L i nào 22 www.hobieuchanh.com Vì con s má bu n nên con ph i g ng g o n u ng cho má vui, ch thi t con bi t con b nh nhi u, trái tim con y u l m má à. Con s con không th s ng lâu cho má vui nhi u ngày n a c. Con ghé m t vào c nh t ng lai c a nhà mình, con c m th y h con ch t r i thì má kh tâm nh c trí nhi u l m. Má ã già r i, má còn s c kh e v i ngh l c âu mà m ng phá tan gi c s u th m cho n i! Con s má c ng s ngã nh con v y n a! Mà má ngã r i, s th ph ng ông bà, má g i l i cho ai? C a nhà v i tài s n c a ông bà l u l i, r i má dày công m r ng ra thêm n a, má s giao l i cho ai gìn gi ? Con ngh t i t ng lai th m m n y con t c quá! Con t c con t p tánh nhu nh c, nh n nh n, nên con thua thiên h . Con t c con thi u d ng c m, thi u ng quy t, nên con không i k p v i i. Con t c con mu n làm quân t gi a ám ti u nh n, nên b tai h i. Con t c con eo theo hi u o m t cách mù quáng, d i kh , con không bi t day tr nên con c hi u nh mà m t hi u l n. Con t c con c x l i th i, nên i s ng c a con là chu i ngày th m s u, r i chìm ng m trong en t i. N u má may cho con m t cái áo, con b n ch t h p, coi không h p m t, thì con c i mà qu ng ph t nó i, r i may cái áo khác mà n cho v a, d u má có phi n con, thì phi n trong ít ngày, r i má th y con y ph c v a v n d coi, t nhiên má s vui l i, vui nhi u l m, mà i con c ng an vui, kh i h h ng. Con bi t con không s ng lâu c, b i v y h m nay con có ý mu n t h t n i lòng c a con cho má hi u, r i con xin má tha l i cho con tr v âm c nh, trí an n, lòng nh nhàng. Ng t nói ra con ch c má s bu n hay má lo vì con, b i v y con không dám nói ngay v i má. Con ph i c m c i ng i vi t m y tr ng gi y y mà l i cho má, vi t v i t t c thành kính c a con. Lúc con ng i vi t ây, trí con bình t nh, con không có ý phi n má hay là gi n ai h t. Con ch ti c cho con c x l i th i, con gi o hi u mù quáng, con thi u c ng quy t nên con không làm vui lòng má c. Con ch mu n má sáng su t mà nh n nh ng l i má i, sau khi con lìa má mà theo cha xu ng chín su i. Má mu n h l p tu ng bi h k ch th gian, má mu n gi s ch h ng tr n lo tìm ng v c Ph t hay lên cõi Tiên ho c má vì nh n ngh a mà lân la n i a thánh má ch n ng l i nào t ý má. Còn n u má vì tình ngh a v i cha con, má không ành tông môn c a cha ch m d t, thì có th ng Càn ó, nó là máu th t c a con, có gi y t minh ch ng tính theo s p gi y di bút c a con ây. Có l tr i ph t không n ph t m lòng ngay thành kính c a má i v i ng i quá vãng, s giúp cho má mãn nguy n. Tr c khi l y má mà v nh bi t, con s c nh con còn m t m i n tr n n y n a. a cháu ngo i gái c a ông H ng ngh Thi t M ng Gà, nó tên Cát, con c a Th Th m, nó c ng là di tích c a con. N u má th ng con thì con cúi xin má sang tình th ng c a má qua chút n c a con ó. Con v n bi t nó là con gái không n i dòng c, b i v y con yêu c u má châu c p cho nó no m v y thôi, ng d i su i vàng con kh i ân h n. a con b t hi u Nguy n V n ng c a má khóc l y má mà v nh bi t. 22
    • nh Phúc L i nào 23 www.hobieuchanh.com Ký tên Nguy n V n ng . Ông c Th ng c d t r i ông xúc ng c c m, th y bà Xã C m ng ikhóc, ông a x p th v i gi y t cho bà r i ông ra ng tr c c a mà ngó ngoài ng. Bà c coi cho con nh d n c m trên bàn, bà m i bà khách g p b a qua n m v i bà. Bà Xã C m cám n bà nói bà n c m r i m i i ây. ch ng Ông c bi u con nh rót n c trà m i khách u ng, r i ng i l i n m. Bà c nói: - Tôi nghe c th c a c u ng tôi c m ng quá. T i nghi p c u h t s c.Con nhà có ti n, mà b con v không bi t u nên i c a c u không vui s ng chútnào h t. B a m n m n hai ng i theo ng làm nh c Cô H ng ó, có tôi ch ngki n. Công chuy n thi t y nh l i c u nói trong th . Con nhà m t d y nên kh quá.Tính làm nh c cho ng i ta còn b thiên h ghét nên h nh c m . Bà Xã nói: - Vi c v l nh v y mà tôi có hay âu. N u h i ó tôi hay thì tôi thâu x p, có yên n c, âu có kh nh v y. Ông c nói: - Vi c nhà c a ch , ai bi t b ng ch th nào nên dám chen vô mà nói. Lúc ó tôi i lên C n Giu c v a m i c m t n m, tôi ch a quen bi t ch cho l m. Cô H ngkhóc nói cho tôi hay cô ph i b tr ng mà i, b cách ch c thây k . Tôi th y v y tôith ng, tôi lén cho phép cô ngh ng cho cô i v n ng xin thôi, kh i b cách ch c.Mà vi c ã qua r i nh c l i không ích gì âu. Bây gi th di chúc c a c u ng nóinh v y ó ch tính làm sao ây ? Bà Xã nói: - C n gì ph i tính. Tôi hay tôi có t i hai a cháu n i. Tr i khi n tôi th y acon gái tôi th ng, tôi ã em v tôi nuôi m y n m nay r i. Bây gi còn a cháu n itrai n a, tôi ph i ki m, d u m t công t n c a bao nhiêu tôi c ng quy t ki m cho c. Ông c nói: - Ch x nh v y là ph i h n h t. Có ti n b c làm gì mà b r i con cháu. Chlàm nh v y c u ng d i c u tuy n ch c c u vui lòng l m, mà danh giá c a chcàng l n thêm. - Con tôi nó nói nó có l i t i nó t p tánh nhu nh c, nó c x l i th i nên nó i b h i. Tôi ngh l i l i t i tôi ch âu ph i t i nó. Tôi mù quáng không bi t d y nó n h p th i. Bây gi tôi m i th y tôi l i th i ch không ph i nó. C u c có bi t vch ng th y Hi n bây gi âu hay không? - Tôi nghe nói bây gi bên H ng C n3. Cách m i n m nay anh v th y l phàng xu t nh p c ng trên Saigon, bi u th y xin thôi v giúp r i cho h t hai v ch ng3 H ng C ng , H ng Kông 23
    • nh Phúc L i nào 24 www.hobieuchanh.comth y qua H ng C n h c ti ng ng lê và coi giùm cái chành l p r c hàng bên y qua và g i hàng b n v . V ch ng luôn b n t ó n gi . - Còn c u c có nghe Cô H ng v i con c a cô âu hay không? - Không.., À, tôi nh mày m y d ng nh s p nh tôi có nói có g p Cô H ng,mà a nào nói tôi quên r i, ít b a tôi lên h i l i coi. - Ch ng nào c u i? - Tôi v th m nhà ch i n m ba b a r i tôi s i n a. - c a. C u c lên h i th m r i ráng ki m Cô H ng ho c th ng Càn giùmcho tôi. C u làm n m n ng i ta i ki m, ch u ti n xe cho h , t n hao bao nhiêu tôich u h t. C u ng ng i ch ó. c m t a cháu n i trai d u m t m y dãy ru ngtôi c ng vui lòng. - Gi ng gì mà t i m t ru ng l n! - V y ch sao c u. Không có con, mà không ki m c cháu n a thì ru ngcho ai n? chi u tôi em m t s ti n qua tôi g i cho c u dùng làm s phí mà iki m. C u m n xe mà i. Tìm c c u bao xe lô ch v ây giùm cho tôi c u cph c c l n l m. - c th c a c u ng h i nãy tôi quá c m. Tôi s ráng ki m cho c Cô ng m i ra th ng Càn, ki m ng làm n cho ch , mà c ng làm n cho Cô H ng a. Bà Xã C m út h t gi y t vô bao th r i gói l i trong kh n và t giã v ch ngÔng c Th ng mà v , h a chi u bà s tr qua n a. 24
    • nh Phúc L i nào 25 www.hobieuchanh.com 3. VÌ TH NG NÊN PH I... Cô Giáo H ng, m t n n nh n c a ái tình vì n n n, h i h n nên cô ph i b xmà phiêu l u n i t khách, quy t vùi thân trong ch n r ng núi, chôn l p thanhdanh nh nhu c mà hàn g n v t th ng tâm. Vì không n ch u mang ti ng gi t ch ngmà qu y r i gia o c a ng i yêu nên cô ph i hy sinh xa ng i yêu 18 n m. Mà c ngvì không ành kéo a con th ngây chung s ng trong c nh i phiêu l u vô nh nênph i c t b r i luôn máu th t trót 17 n m. B i th i gian ã ph l p nhi u l p trên ng d vãng, là di tích c a ái tình, l mng t bùi, mà c ng l m cay ng. Tuy v y mà có khi Cô H ng trong êm thanh v ngng i m t mình v i m t ng n èn, cô ch ng nh ng h i t ng vi c n m x a, nh ng iyêu, không bi t bây gi ng i có an vui hi n t hay không, r i c ng nh a con d ikhông bi t bây gi nó còn hay ã m t. ã b n m i tu i, ã t ng ch u phong tr n nhi u n m, ã b d p cái tâm h n a u a c m mà xem cu c i nh hí tr ng, nh trò ch i, không có chi áng bu n hay áng vui n a, vì cu c i là l ng sóng y a lôi cu n con ng i, ch ng khác nàong n gió m nh h t bay lá cây khô mà b r i rác ch cao ch th p, không làm sao mà nh tr c c. Cô H ng ch c n i cô ã tr , tình yêu cô ã l t phai, nên nh ncó ti n b c, l i c r nh rang cô m i tr v Saigon ng lóng tai nghe th chuy n a li c m t dòm qua l i c . Ngày qua tháng l i ch có 17 n m tr i mà ã nhi u l n sao d i v t i, k m tng i còn, k m t thì au lòng a l y ã ành, kh n i ng i còn không bi t âu màki m. Cô H ng r o b c trót m i b a mà tìm ng i bà con, là cô giáo H nh, h itr c Bà Chi u, ng i cô g i con rãnh tay mà i xa. Cô h i th m l n l n, m i hay côgiáo H nh cách m i n m tr c cô thôi d y h c bán nhà v mi t C Chi, nh ng cô ng i con gái l n, tên Thinh, l y ch ng vùng cây Quéo. Lên mi t ó h i m y b a a m i hay cô Thinh ã m n m t c n ph l u trong ng âm qua hông t ThánhTây, ngoài t H , ch ng i làm vi c. Cô m ti m may treo b ng hi u Tân H ng. Cô ng ra ó thi t g p cô Thinh, ch em m ng nhau, r i d t nhau lên l u mà nóichuy n. Cô Th nh m i k chuy n nhà cho Cô H ng hay. Má cô là cô giáo H nh,nuôi em Càn n 8 tu i, em m nh kh e, h c siêng nên khá l m, trong nhà ai c ng yêu. i má cô au ph i. Bác s khuyên ki m ch cao ráo mát m mà ng t nh d ng,ch ng nên d y h c n a. Má cô g cô l y ch ng, r i xin t ch c bán nhà ra C Chi mà . Vì em Càn ham h c l i có khi u thông minh, mà cô không n em v ch n thôn quêmà cho em ch u d t. Cô T Phúc trên Tân nh, là em con nhà chú, có ch ng làmvi c mà không có con, cô xin lãnh em Càn mà nuôi làm con ng cho em n h c.Ch ng dè em Càn ch ng m t n m r i em b i m t không bi t âu mà ki m. Cô H ng m t con cô ng ng n. Chánh lúc y là lúc chánh ph ng lo ch n ng luân lý, c ng quy t c m nh t t t ng, di t tr t c t i phong. Các nhàbáo u h ng ng, gây ra m t phong trào m nh m bài tr nh ng thói x u xa, nhgái l ng l , trai nh m nhí. H i : Xây d ng i s ng m nh n ó m i ti p s c mà c ng b o th trinh ti t c a gái thi t thà, và ch trích h nh ki m hèn m t c a trai háo 25
    • nh Phúc L i nào 26 www.hobieuchanh.com c, h trai g p gái thì gh o ch c, dùng l i ngon ng t, ch c gi d i mà gây c mtình, g n nhau cho có con, r i gái vì mu n c u thanh danh trai vì tr n trách nhi m, ng b a nh c a mình c u t o thành con nhà hoang, còn nh thì v t v lang bang xó ch góc ng, ch ng l n lên thì ngênh ngang hung d , t o ra m t h ng côn àng m mà c p gi t làm cho xã h i m t v p, m t an ninh. Nh ng bi u ng in ch l n mà ván kh p vách t ng, ho c vi t thành t m b ngmà c m t i ngã ba ng cái, nh c nh gái l ng l ph i bi t gi gìn trinh ti t, trainh m nhí ph i lo s a l i tánh tình cho úng n. p phong trào nh v y Cô H ng c m th y cô l i t i hai l n: m t là lúc thanhxuân cô không bi t th n tr ng, cho tình yêu xô y làm cho cô m t ti t m t trinh,hai là l có con r i cô không lo nuôi con mà b cho nó m t i, ch c nh p b n v i h ngtr hoang àng, thù oán m cha, khu y r i xã h i. Cô tính ki m ch cho yên r i cô itìm con, ph i tìm cho c mà em nó ra kh i vòng vô gia ình ng nó n m chútmùi thân yêu h nh phúc. ch ng Cô Th nh m i nói ti m may Tân H ng lèo hèo ch có vài cô th , t ithì h v nhà h t nên ti m r ng rãi. V ch ng bèn nh ng t ng trên cho Cô H ng ,có s n c dùng. Có ch yên r i Cô H ng m i i ki m con. i ch ng m t tháng cô g p côgiáo ào, là con gái c a Ông c h c Th ng C n Giu c, h i còn nh cô ào có h c i cô. Cô ào nhìn cô. Hai àng m ng nhau, h i th m gia ình, nh c s chuy n cCô H ng m i hay c u ng là tình nh n c a cô ngày tr c, ã ch t r i, ch t màkhông có con. ã yên m t m i r i, bây gi cô ch lo tìm con mà thôi, cha nó ã m t, ph i tìmcho c nó ng b o b c. Nh có cô T Phúc ngày em Càn tr n mà i, ng i ta có p em theo s p nh bán sách bán báo, Cô H ng ph ng l n l n m i g p c Cànchùa nh n Hòa, bên Chí Hòa mang o hi u Hu Minh. M con g p nhau mà Càn l t t không có c m tình chi h t, mu n r c ra nhà ng nói chuy n ch i thì Càn tkh c không ch u i. Cô H ng v cô bu n nên n m tiu hiu luôn m y b a tuy c bi t con tu hànhtinh t n, m áo no c m, kh i hoang àng c c kh , song con không mu n g n m , nêncon l lãng không có tình ngh a m con, té ra có c ng nh không, th thì làm sao màvui m ng cho c. Cô ng au kh n i lòng, vì tìm c con mà con l lãng nó không mu nnhìn, r i l i nh n ng i g p g ngày x a, vì quá th ng quá tr ng ng i, nên ph ihy sinh tình yêu cho ng i tr n th o v i m ng gia ình êm m. Nào dè ng iyêu ch t m t l i không có con mà a con mình sanh ra cho ng i thì không cnhìn; té ra mình yêu ng i thành mình ghét ng i, yêu mà h i thì thà ng yêu c ngcòn nh t i. Cô H ng n m t l nh v y, thình lình Cô Th nh lên l u cho cô hay có m tông x ng là c h c h u trí d i C n Giu c; ông ghé ti m may h i th m cô vàmu n g p cô. Cô H ng ng c nhiên l t t ng i d y thay áo r i theo Cô Th nh xu ng ng d i ti p khách. Cô v a th y Ông c Th ng ng ng t i c a ti m thì cô v ivã b c ri t ra v a i v a nói: 26
    • nh Phúc L i nào 27 www.hobieuchanh.com - Em kính chào Ông c, ông bà u m nh gi i h t ph i không? - Cám n, m nh gi i. - Em ã v m y tháng r i mà em không xu ng th m ông bà c, thi t em có i nhi u l m. Xin ông tha l i cho em. Ch c cô giáo ào có nói v i ông nên ông m ibi t em ây... - , tôi nh con ào nó nói nó có g p cô. Cô nói cô u ti m may l i n y tôi i bi t tôi l i ki m ng th m m t chút. Cô i m t 18 19 n m nay tôi h i th mhoài, nh ng không ai bi t cô âu mà ch . Hôm qua tôi lên ch i, nghe con ào nóinên sáng nay tôi m i i ki m ây. - Hôm em v Saigon c ít ngày tình c em g p cô ào. Cô nh em cô nhìn.Em m i hay cô có ch ng, v ch ng u làm giáo viên d y tr ng a Kao. Em h ith m ông bà thì cô nói ông bà u m nh, ông ã h u trí r i luôn d i C n Giu c. - Ph i. V ch ng tôi c t nhà luôn cho r ng rãi mát m . Cô i âu mà b t tin n 20 n m nay v y ? Cô H ng c i r i ngó quanh qu t mà nói: Em m i Ông c ch u khó i lên u u ng n c. d i n y không có ch ng i, l i ng i ta vô ra hoài, nói chuy nkhông ti . Ông c Th ng c ý mu n nói chuy n riêng v i Cô H ng, nên nghe cô m ilên l u thì ông i theo cô li n, không d d chi h t. Lên l u r i Cô H ng kéo gh d a bàn mà m i Ông c Th ng ng i. Cô rót t tách n c trà, b ng l i m i ông u ng. Cô ng i cái gh phía u bàn. Ông c ngó trong ngó ngoài r i ông h i: - Nghe nói cô có ch ng, mà ch ng làm vi c gì âu? - Th a em không có ch ng. - a! Sao cô i kh i C n Giu c c ch ng m t n m r i v ch ng th y Hi nnói cô có ch ng và v ch ng cô d t nhau i ra Hu làm vi c.? - Th a, ó là l i em nói d i v i cô giáo Huy n trong ch Quán cô nl iv i ch ng th y giáo Hi n cho ng i ta ng ki m tìm eo i theo em n a. - Cô báo h i quá! Cô làm cho c u ng tìm ki m h t s c, tìm không cc ubu n r u n mang b nh. Còn a con trai c a cô bây gi nó ây v i cô hay là âu? - Th a không. Em sanh nó c vài m i ngày em th y nhà cô giáo Huy n t ti n, vì anh ng bi t ch nh l o o t i hoài, s v nh hay, t i làm nh c em a. Em m i nói d i v i cô giáo Huy n em i m n ng i ta nuôi con ng em ki mvi c làm mà nuôi s ng. Em vô Bà Chi u u m t nhà ng i bà con. c vài thángem c ng cát r i em ki m vi c mà làm. Em làm ký l c cho m t bà c phú. Bà có v nnhi u mu n làm n l n, ng t không bi t ti ng Pháp nên i ng khó m t chút. Bàth ng em, dùng em c m t n m bà tin c y em l m. Bà bi u em i v i bà ra mi tngoài ki m t mà kh n ho c mua l p v n mà tr ng trà, tr ng cà phê, là hai thbây gi bán t l m. Bà h a cho em n l ng tháng, l ng x ng áng mà giúp cho bà 27
    • nh Phúc L i nào 28 www.hobieuchanh.comlàm c vi c, h có l i thì bà chia cho em h ng 10 ph n 100 n a, và bà Sáu H u là t ng i s ng ph , ch a t i 40 tu i, có ph Saigon nhi u, l i có b c g i t i nhà ng n m y tri u. Em làm ký l c cho bà g n m t n m, em bi t rõ tánh tình bà. Vì bàth t h c nên bà kh i b n r n v tôn giáo, v luân lý, kh i l t b t m c l y trong cái ng thành ki n nh n ngh a hay cái ng phong hóa c k nh mình. Bà c nh m th c mà i, i mau, i m nh nh ng i v i trí c n th n v i m t sáng su t. Nghe ai nói t iái tình thì bà la l n mà cãi li n. Bà nói loài ng i không ai bi t ái tình là cái quái gì. m n hai ti ng ái tình nghe cho êm ái ng d g t g m mà làm cho th a nh c d cho c cho ra b c ti n mà thôi, ch không có ái tình gì h t. Loài ng i ch i theo m t c ích là gi d i l a g t mà bóc l t nhau, ám h i nhau, c p công gi t c a l nnhau. B i v y bà d y i mình ch c y s c mình, ch ng tin b ng ai h t. - Bà là bà tri u phú, mà bà quan ni m c nh i k quá há? - Th a, k thi t. Tuy v y em nh n th y bà ch n thành, ngay th ng, dám c ung i g p c n ho n n n, bi t th ng trong c nh nghèo hèn. Bà d ng c m, có quy t oán m nh m , nh ng bà bi t n ng i giúp công cho bà, bà c ng bi t xúc ng tr ctai h i c a ng i. Em ng au kh v tình yêu c a em i v i anh ng; em ng ki m th vùi thân n i x xa c nh l ng tr n tránh anh ng, b i v y emnghe bà bi u em theo bà ng lên vùng t mà l p v n trà, v n cà phê thì emch u li n... - Khoan. Xin cô ng ng cho tôi h i m t chút r i cô s nói ti p. T i sao h i ó cô ic u ng yêu nhau, g n g i nhau n có thai nghén r i cô l i lánh m t, khôngmu n g p c u n a? Mà ch ng cô sanh cho c u c m t a con trai r i cô c ng còntính tr n tránh c u hoài? Hay cô có thai c u có t ý n n n, c u có l t l t v i cô haysao mà cô phi n nên cô quy t xa c u? - Th a, không. Hay em có thai, anh ng m ng l m. i v i em, tình yêu c a nh càng thêm m n n ng. Mà i v i nh, tình em yêu nh c ng không lay chuy n. i em yêu nh, mà nh c ng yêu em, hai àng yêu nhau v i m t t m lòngch n thành, yêu vì ng thinh ng khí, ch không có ý gì khác. T i cái yêu ó nênem ph i xa nh tr c cho nh tr n th o v i m , c êm m trong gia ình, sau em vùi m thân nhu c nh trong ch n non cao r ng th m. Xin ông c xét l i mà coi, anh ng là ng i v i m chí hi u. M c m tr u, c m cau mà i c i v cho nh. N uem cho nh vì yêu em, mà n u em vào nhà nh; thì nh b t ngh a v i v , l i thêm t hi u v i m n a. Yêu nh mà làm cho nh hóa ra ng i b t ngh a b t hi u, ó làghét, ch âu ph i yêu. Em không th làm nh v y c. Em ngh ch có r i xa thì là th ng sách. Vìem m côi cha m nh bà cô giúp em n h c nên em l p thân. Bà cô m t r i em khôngcòn n i n ng d a n a. Em ph i níu ch n ng ch giáo hu n mà s ng, b i v y khiem có thai, em làm n xin i qua x khác cho xa anh ng. Em ch a k p i thì v nh làm r y làm nh c nhã em quá, l i nh c lây cho v ch ng th y giáo Hi n n a. À,nãy gi em quên h i th m v th y giáo Hi n. V ch ng th y m nh gi i, còn C nGiu c hay không ông c? - Không. Cô i c ít n m r i ng i anh v th y l p hãng xu t nh p c ngtrên Saigon bi u th y xin thôi v giúp. Sau nghe nói v ch ng th y i h t qua H ng 28
    • nh Phúc L i nào 29 www.hobieuchanh.com n h c ti ng Anh r i anh th y l p hãng ngành b n ò cho v ch ng th y coi. T ó n gi th y luôn b n. - Té ra th y c ng b ngành giáo hu n. - Cô c t ngh a cho tôi ghe vì cô yêu c u ng nên cô ph i xa c u cho c utr n ngh a tròn hi u. S ng i nay mà cô c x cao th ng quá, thi t tôi kính ph c cô m. Nh ng tôi ti c thái y làm cho c u ng au kh h t s c. Mà thôi, xin cô nóiti p chuy n c a cô i r i tôi s nói chuy n c a c u ng cho cô nghe. - Em ch u i v i bà Sáu H u, mà a con c a em m i giáp thôi nôi t i emch a bi t công vi c c a em s ra th nào, n u em nó theo lòng thòng b t ti n, b i v yem cho luôn nó cho cô giáo H nh trong Bà Chi u nuôi làm con ng cô d y d nócho nên ng i t t . - Xin cô nói ph t coi nó còn s ng hay không; tôi mu n bi t g p cái m ó. - Th a, còn s ng, mà nó - Thôi r Cô nói ti p i. - Em i v i bà Sáu H u ra Hu m y tháng v n ng mua cm ts t r ng c m t ngàn m u d a ch n núi g n th tr n Kontum. Em cùng bà lên óqui dân c t nhà khai thác. Dân làm thì ít mà công vi c làm thì nhi u, em v i bà ph i c nh c trót 15 n m m i gây thành môt s trà và m t s cà phê t t p l m. Trong 5 m sau n y m i có huê l i vô, m i n m m i vô thêm nhi u. Nh vùi thân trong ch n ng núi, s ng chung v i th nh n, làm c c nh c c ng nh ng i em, m i quên c vãng au kh c a em. N m nay thành công m mãn r i, em kh e kho n, em m i nói i bà Sáu H u mà v Saigon ngh m t th i gian. Bà cho em i, nh ng bà d n em ramau mau ng coi s th cho bà r i bà c ng ph i v ngh . V t i ây thì cô giáo H nh ã ch t m t, a con c a em không bi t xiêu l c âu. May em g p c cô Thinh,ch ti m may n y, v n là con gái l n c a cô giáo H nh, em m i hay con c a em khi c tám chín tu i, cô H nh m i giao nó l i cho cô T Phúc nuôi làm con r i nó tr n i m t ki m không c. - Tr i t i! C u ng mong m i có con n i dòng. Sao h i ra i côkhông giao cháu l i cho c u nuôi, cô l i cho ng i khác? Lúc ó c u c y v ch ngth y giáo Hi n ki m cô h t s c mà không g p. Ch chi cô giao con cho c u ng thìxong quá, âu có xiêu l c c. - Th a ông c, em s giao nó cho anh ng thì nó ph i ch t m t i. Ôngngh mà coi, v anh ng là m t ác ph nham hi m. Ch ng c a ch mà ch khôngbi t th ng, con c a ch ng ch thì ch th ng sao c. Giao nó cho anh ng ch cnó ch t mau, ch t vì tay m gh . Thà em giao nó cho ng i khác nuôi giùm, ch ng nókhôn l n r i, n u anh ng không có con trai thì em s ch cho nh bi t ng n u nhmu n nhìn thì nhìn, còn n u có con trai khác thì thôi. - Cô tính xa quá mà cô s nh v y ngh c ng ph mà cô nói con cô còn ng mà bây gi nó âu? - Em ki m trót m y tháng, em g p cô giáo ào em hay anh ng ch t màkhông con, em càng ki m lung h n n a. M y b a tr c ây em m i g p c nó làmth y chùa tu trong chùa Nh n Hòa bên Chí Hòa. M con g p nhau mà nó l láo 29
    • nh Phúc L i nào 30 www.hobieuchanh.comkhông mu n nhìn em là m . Em xin r c nó v nhà ng em nói ngu n g c c a nó chonó bi t thì nó không ch u i. Em t i ph n em quá. Sanh con mà b r i, không ra côngnuôi d y thì nó l lãng không có tình ngh a chút nào. N u nó không ch u bi t cha thìthôi, ch em là m nó, em banh da x th t mà nó, ít n a nó có chút tình m i ph ich . Em tính n u nó không ch u nhìn bên n i thì em em nó ra Kontum v i em. Nó nói nó ã ch n ng tu r i, nó không mu n bi t t i chuy n th gian n a. Cô H ng nói t i ó r i cô khóc. Ông c Th ng không n c i khi cô khóc, song trong b ng ông m ng th m, ng cô H ng bi t th ti t v i ng i yêu ch c hi p ý v i bà Xã C m l m, mà c ng ng con trai c a c u ng còn s ng, trí ng tu t p o c g n m t bên Saigon ây ch c bà Xã C m s vui s ng mà gom v hai a cháu n i v i hai con dâu hi nchung m t nhà, ng h ng h nh phúc ít n m, lãnh ph n th ng d nhiên c a tr i Ph tdành cho ng i bi t c x hi n lành, bi t t n t y v i gia ình, ch ng ch t mà c nggi m t m c lo b i b cho tông môn bên ch ng c ng nh ch ng còn s ng. cho cô H ng khóc m t chút ng gi i b t phi n não r i ông m i ki m l imà an i. Ông khuyên cô ch ng nên th i chí. Ông nói cô bi t hy sinh tình yêu, cùngcác s vui s ng mà vùi thân trong c c kh m i m y n m, cho ng i yêu c tr nth o v i m già, cho con d i có m t i s ng v ng ch c, c hy sinh cao c d ng y m hay mu n c ng s c n áp, không m t âu mà bu n. R i ó ông m i thu t i cho cô nghe s c u ng tìm không c m con cô thì c u bu n r u mà sanh nh, b nh trái tim. Nh ng vì th ng m già nên c u ráng d n lòng mà ti p d ng ngduy trì s s ng cho m vui. Cách b n n m tr c c u m i ch t, ch t mà không có con.Cô Oanh là v c u, có l vì gia tài c m ch n cô l i v i m ch ng c l i m t n m.Ch ng bà Xã C m hay con gái c a ng i tá n sanh c m t a con gái ã c12 tu i r i, con nh gi ng h t c u ng, bà m i xu ng M ng Gà mà xem r i c y mcon cô Th m lên giúp bà, m coi sóc vi c nhà, con h u giùm tr u n c, ch khôngcó nói nhìn con cháu gì h t. Th là cô Oanh t ng bà nhìn cháu n i gái ng sau gia tài cho nó h ng.Cô gi n cô b mà tr v bên cha m bên R ch Ki n r i cách ít tháng sau nghe cô ã cóch ng khác trên Saigon. Ba n m nay m con cô Th m trong nhà h h v i bà Xã m nh ng hai bên không ai nói t i chuy n nhìn bà cháu gì h t. M i ây có d p mgói b ng khoán ru ng t tình c bà Xã g p m t x p gi y c a c u ng vi t mà i di ngôn l i cho m . B a tr c bà Xã em qua m n ông c c cho bà nghe, m ihay l i c a c u ng ch i v i m . Ông c tóm t t l i di ngôn ó cho cô H ng bi t n i kh tâm c a c u ng.Ông c ng nói c u ng có ính t khai sanh c a Càn v i b n án Tòa nhìn nh n chacon, s a i h Võ c a Càn trong khai sanh ra h Nguy n nên Càn là Nguy n V nCàn, cha là Nguy n V n ng, m là Võ Th H ng rành r . Hôm qua, bà Xã em c ti n a cho ông c và c y ông m n ng i i tìm giùm m con cô H ng mà c v cho bà. Vì c bi t Càn còn s ng tu trong chùa, thì ông m ng l m. Ông xincô cho ông m n xe r c cô xu ng C n Giu c cho m ch ng v i nàng dâu bi tnhau và cho cô c x p di ngôn c a c u ng ng cô th y rõ lòng d c a c u i i m con cô. 30
    • nh Phúc L i nào 31 www.hobieuchanh.com 4. H T MÊ TR N T C Cô H ng c m ng c c m. Cô suy ngh m t h i r i cô nói không th i c, vì cô i té ra cô mu n tranh gia tài v i m con cô Th m hay sao. Cô c ch i t .Ông c Th ng c nài n h t s c không c, túng th ông m i c y cô a ông quachùa ng ông giáp m t v i Càn là l p th r c Càn i. Cô H ng ch u. Ông c Th ng m i h n v i cô úng 3 gi chi u ông s ng i xe l i r c cô iChí Hòa, r i ông cáo t mà v . Nói chuy n v i cô H ng m t bu i s m m i, ông c Th ng c m th y cô làng i bi t nâng cao ti t h nh, bi t c x úng n, ch không ph i nh àn bà th ng. n có m t ngàn ng b c c a bà Xã C m trao làm l phí, ông mu n t lòng ôngyêu quí tr ng cô, tr c d cô ng r c cô v C n Giu c cho cô giáp m t v i bà Xã m, sau c y cô giúp nói v i Càn theo cô mà v cho bà Xã nhìn cháu. T ng ph i i âu xa xôi t n hao bao nhiêu, ch ng dè m i b c ra may g p m , r i l i bi t con g n a, th thì kh i l n l i ki m tìm nên ph i ti n t n. Bu i chi u ông m n m t chi c xe lô-ca-xông r i úng 3 gi , là gi h n, ôngng i xe l i u tr c c a ti m may Tân H ng. Cô H ng c ng không quên l i h n, úng 3 gi cô thay áo qu n s a so n xong r i. Th y xe l i t i, cô l t t xu ng l u màra xe ng i v i ông c. Ông c m c a xe b c ra chào cô, m i cô lên xe, ôngng i m t bên và bi u cô nói cho s p-ph bi t i âu ng nh ch y. Cô H ng bi uqua chùa Nh n Hòa bên Chí Hòa. Anh s p-ph nói anh bi t, vì anh có a khách quachùa th ng. Xe phát ch y, thì ông c nói v i cô H ng : Qua ó ki m th nói mà r cCàn xu ng C n Giu c cho bà n i v i cháu n i g p nhau. H tôi nói thì xin cô nói ti pgiùm, r i cô c ng i luôn cho vui. Tôi r c c hai m con cô v thì bà Xã m ng . Cô H ng chúm chím c i nói: Em xin r c nó ra nhà em g n ây, mà nócòn không ch u ra, th y r c i xa em s khó nói . Ông c nói: - y! mà tôi có th nói c. M tr tu i mà l i g n, m có nh thì qua chùamà th m c. Còn bà n i già l i xa, bà n i i th m sao c. Tôi giao v i cô h tôinói Càn ch u i, thì cô ph i i v i con nghe hôn. - Em th a thi t v i ông c, em v n bi t em i là ph i i m t công hai bachuy n, i ng th m bà c luôn th . Ng t vì em ng i quá nên em không mu n i. - Tôi bi t cô s thiên h không hi u b ng cô, h s p cô theo h ng v i côOanh, vì gia tài nên l t t i. Tôi s ch ng minh cho cô là ng i bi t tr ng tình ngh ach không k ru ng k ti n. Mà bà Xã C m a b c cho tôi mà c y i ki m ng r ccô, ch ph i t nhiên cô n hay sao mà ng i ti ng th phi. Hu ng chi dân C n Giu clà dân bi t u, bi t phân bi t k ph i v i ng i qu y, n anh ánh xe ng a ngàytr c nh c ng dám binh ng i hi n lành cô th mà h ng ng i giàu có hoành hành,vi c ó cô m c kích rõ ràng, có l cô còn nh ch . 31
    • nh Phúc L i nào 32 www.hobieuchanh.com - Th a, em làm sao mà quên cho c. Em ng i nh t là tr v ch n c emnh ng i x a mà ng i không còn, ch th y cái bàn th tiu hiu em au lòng ch ukhông n i. Cô H ng khóc. Ông c nói: hai ng i u mang n ng m t kh i tìnhchung mà l i không c sum hi p! Ông t bà nguy t thi t là tr trêu quá! Thi t anh s p ph bi t chùa Nh n Hòa, t i ch Chí Hòa thì anh quanh tay màch y luôn vô u tr c c a chùa. Ông c m c a xe cho cô H ng xu ng. Cô mbóp mu n tr ti n xe. Ông c không cho; ông bi u s p ph ch có s n xe mà v ,không bi t ch ng v luôn C n Giu c. Cô H ng c i, cô c i vì th y ông lãnh cáinhi m v i tìm dâu tìm cháu n i cho bà Xã C m, ông nuôi m t c tin thành công nh m quá. Cô H ng bi t ch ông Y t Ma tr trì r i, vì cô ã có vô h i th m con h itr c, b i v y cô d t ông c Th ng i th ng vô t nh trai mà xin phép th m Càn. Ông Y t Ma c ng bi t cô nên th y cô b c vô ông h i ph i cô mu n th mhuynh Hu Minh hay không. Cô nói vì có ng i bà con bên n i c a Càn mu n bi tcháu nên cô xin phép th m Càn m t chút. Th y s Hu Tiên i ngang ngoài sân. Ông Y t Ma kêu mà d y r c khách a qua gi ng ng r i vô trong kêu huynh Hu Minh qua ó ng m con nóichuy n cho thong th . Cô H ng v i ông c chào ông Y t Ma mà i theo s Hu Tiên qua nhàkhách. S kéo gh m i khách ng i t i bàn gi a, kêu m t ni cô bi u ch m t bình trà ãi khách, r i s tr qua phía sau t nh trai kêu huynh Hu Minh ng ng i chép kinh. Ông c Th ng ng i ngó ki ng v t, bàn gh , khen cách ch ng d n t t p, l icó th t , ngó m y b c tranh th p n treo hai bên t ng ông khen v khéo, màu t i. Huynh Hu Minh là Nguy n V n Càn, con c a cô H ng và c u ng,phía trong i ra. Ông c ngó trân trân. Càn l i t i, m i xá m và xá ông c, t ngông n y là cha nên ng ngó. Cô H ng v a kéo m t cái gh ra v a nói: - Con ng i, ng i m t bên má ây ng má nói chuy n nhà m t chút. Ông âylà ông c h c, h i tr c làm hi u tr ng tr ng C n Giu c bây gi ã h u trí r i.Hôm tr c má mu n r c con ra ngoài nhà ng má bày t ngu n g c c a con chocon bi t cha m ông bà là ai âu, t i sao sanh con mà b con xiêu l c. Con khôngch u i v i má. Hôm nay má ph i tr vô chùa cho con hay là bà n i con d i C nGiu c, vì già c i ông c, nên c y ông c ây lên ki m má và ki m con. Bà n icon mu n r c con xu ng d i ng bà cháu bi t nhau r i bà nói vi c nhà cho conhi u. Càn châu mày ng i suy ngh . Ông c ngó cô H ng và nói nh nh : - Gi ng quá! Th y thì bi t li n. Càn m i h i: 32
    • nh Phúc L i nào 33 www.hobieuchanh.com - Còn cha c a con là ai âu? Cô H ng nói: - Cha con ch t r i, ch t 4 n m r i. Ông c Th ng m i ti p mà nói: - Câu chuy n ba v i má cháu g p nhau r i sanh cháu là m t chuy n dài l m, i th c m c l m n a. y là m t thiên tình s éo le, ph i nhi u thì gi m i nói h t c. Cháu ph i i xu ng C n Giu c cho bà n i cháu v i má cháu k chuy n l i chocháu hi u, a t di chúc c a ba cháu v i khai sanh c a cháu cho cháu coi. S n có xe i u ngoài tr c. ây xu ng ó có vài ch c cây s , xe h i ch y n a gi thì t i.Xu ng ó cháu ch i, ch ng nào cháu mu n v thì xe a v . Càn l c u mà nói: - Cháu không th i nh v y c. - Sao v y? Tu r i b h t ông bà cha m hay sao? - Th a, không ph i v y. Cháu không th i c là gì thu nay cháu khôngbi t ông bà cha m là ai h t. Bây gi tình c g p m , g p bà n i, cháu có bi t chuy nchi âu mà h i, b i v y g p không ích gì. G p hay là không g p c ng v y. - Cháu nói h i cháu phi n m v i bà n i. Có má cháu ng i ây, cháu ch ngnên nói nh v y má cháu bu n. Cô H ng t i ph n nên ch y n c m t. Ông c nói ti p: - Má cháu là m t ng i àn bà úng n, cao th ng i nay không d ki m t ng i nh v y âu cháu. Ba v i má cháu vì hoàn c nh tr c tr nên ph i xa nhaumà c ng không c g n cháu. Chuy n ba v i má cháu là m t thiên tình s bi ai, s uth m n n i ba cháu ch u khong n i ph i mang b nh mà ch t, còn má cháu ph i vùithân trong c c kh ch n r ng r m non cao. Cháu bi t c thiên tình s ó r i thìcháu s kính yêu vong linh c a ba cháu và quí tr ng c tính c a má cháu. Bà n i cháu c ng là m t bà hi n c thu nay t C n Giu c ai c ng bi tdanh, ai c ng kính ph c. Thu nay bà không dè có cháu, bà m i th y t di chúc c a bacháu bà m i hi u mà c y qua i tìm ây. V y cháu ph i i v i qua xu ng C n Giu ccho má cháu v i bà n i cháu nói) rõ câu chuy n cho cháu nghe ng cháu h t phi ncha m ông bà n a. - Th a, cháu i không c. T khi cháu bi t i bi t nói thì cháu không th ycha m chi h t ch có m t bà nuôi d y cháu cho n tám chín tu i. Bà ó b nh m igiao cháu cho m t cô khác nuôi. Cô n y coi cháu nh m t a y t , không có tìnhchi h t. Chán bu n cháu b cháu i. Cháu v y oàn v i ám nhà con hoang. Trót n m m tr ng, cháu n bên l ng, cháu ng d i mái ch , không nhà c a, không mcha. Sau vô chùa ây, cháu nghe kinh, cháu m ph t, cháu m i c o u xin mà tu.Cháu có l i nguy n hi n thân cho nhà Ph t, không bi t vi c ngoài th gian n a. Cháutu t p trót 4 n m nay cháu h t mê tr n t c. V y cháu không c n bi t ngu n g c làm chicho b n lòng. Cháu ã bi t có m t bà m Saigon v i m t bà n i C n Giu c, bi t 33
    • nh Phúc L i nào 34 www.hobieuchanh.combao nhiêu ó c ng , không nên bi t thêm n a. Cháu tu cháu ph i cho trí t nh tâman, ti p t c v i th gian r i u óc l n x n tu làm sao cho c o c. - Qua t thi t v i cháu, ki ng h Nguy n c a ba cháu khi ba cháu ch t r i thìtuy t t c. Bà n i cháu hay có cháu thì mà m ng l m. Bà mong c y cháu n i dòng ngph ng t t tiên. - Th y chùa mà n i dòng gì c. - Thì cháu v trong nhà mà tu ng cúng qu y ông bà luôn th . - Cháu ã có l i nguy n hi n thân cho c a Ph t. Cháu không c phép b l inguy n. - Cháu không ch u v nhà r i gia tài s s n c a bà n i cháu ai n? Nhi u m cháu à. Có nhà c a t t , có 60 m u ru ng th ng h ng, m i n m huê l i không i ba ngàn thùng lúa, ch ph i ít sao. Cháu b cho thiên h n u ng quá. - Cháu không n thì ng i khác n c ng v y, ch có b âu mà u ng, hay làbà n i cháu coi ai thi u h t lúa mà nuôi s ng, thì kêu h mà cho. Làm nh v y bà n icháu s c lành c ng nh tu. Ông c Th ng bí l i h t cãi c n a. Cô H ng m i ti p v i ômg mà nói: - Thôi thì con v nhà th n u bà n i con có giao gia tài cho con, thì con li uph i cúng qu y ông bà m i n m t n hao bao nhiêu con dành mà cúng; còn d baonhiêu con li u mà phân phát cho nhà nghèo. - Th a, không c. Có ph i ti n hay lúa c a con làm ra âu mà con cphép s d ng. N u con làm nh v y, té ra con n c p ti n lúa c a ng i mà muaph c riêng cho con hay sao? ó là cách dùng gian d i c u ph c. Cô H ng bí l i luôn n a. Ông c Th ng ngó cô H ng và l c u mà nói: - Thôi, tôi v tôi nói l i cho ch Xã nghe coi ch li u l nào r i tôi s trlên. Còn cháu Càn, qua khuyên cháu nên suy ngh l i cho k . M t bên thì tu ni m ng u ph c cho cháu, còn m t bên là yêu m n gia ình ph ng t t kh o, tr n o hi ungh a, n i nghi p tông môn. Cháu Càn phân coi bên nào n ng bên nào nh . Theo ý quathì hy sinh h nh phúc c a mình làm cho tông môn t n t i, c v y m i thi t là caoth ng. Cháu xét cho k cái m . Càn nói: - Ông c v , cháu xin ông t l i v i bà n i cháu r ng cháu hay cháu có bà i thì cháu hoan h l m. Ng t cháu ã xu t gia u Ph t, cháu h t mê tr n t c, cháuquy t d t n i, nên cháu không g n bà n i cháu c. V y cháu kính l i c u nguy ntr i Ph t ban ph c cho bà n i cháu s ng d tr m tu i. Ông c v i cô H ng ng d y i qua t nh trai cáo t v i ông Y t Ma màra. Càn a hai ng i ra t i xe. Ông c nói v vài b a r i ông s tr lên. Cô H ng bi t con và lên xe i v v i ông c. Xe v a ch y thì ông c nói: 34
    • nh Phúc L i nào 35 www.hobieuchanh.com - Thi t nó gi ng cha nó quá. Sanh con mà mình không g n g i v i nó, khôngra công nuôi d y, thì nó l t l t nh v y ó. Bây gi ph i làm sao mà em nó v cho chXã c! Tôi mu n cô i luôn v i tôi xu ng C n Giu c ng cô th m ch Xã cho chvui và êm nay mình bàn tính v i ch coi ph i làm sao mà d nó tr v v i gia ình. Cô H ng nói: - Em ã t cho ông h t, em g p bà Xã nh c l i chuy n c nh khêu ng trotàn, em bu n l i ch không ích gì. Em kính g i l i c u chúc cho bà kh e m nh, s nglâu, t ng b y nhiêu ó c ng . Em v i anh ng c n hi p mà sanh a con t i l i ó nó có th c d ng cho nhà h nguy n thì bà l p th mà em nó v v i gia ình,ch ph n em ã b r i nó, em không th nói cho nó xiêu lòng c. Xe a cô H ng v ti m may. Ông c nói sáng mai ông tr v C n Giu c;ông khuyên cô ki m coi lý nào nói cho Càn b tu mà v v i bà n i c thì tính giùm i ít b a ông s tr lên. 35
    • nh Phúc L i nào 36 www.hobieuchanh.com 5. TR GIÀ H I NG Bu i s m m i, bà Xã C m l c c trong nhà v i con Cát, ông Ba Tào nglau bàn gh , cô Th m i ch mua th t mua cá ch a v mà ông c Th ng trênSaigon ng ã v t i, ng x ng x m i vô sân. Bà Xã ngó th y, bà b c ra c a màch . Ch ng ông vô g n t i th m bà vui v nói: -C u c v s m d ! V y mà tôi tính cho c u i ít nào c ng m ib ac um i . - Ki m c r i nên v cho ch hay li n. - c r i? c h t hai m con hay là c a nào? - c hai m con. G p m nó tr c, r i m nó d t i cho g p nó. - riêng hay sao? - riêng. M con cách bi t nhau t h i th ng Càn m i giáp thôi nôi. M nó g inó cho h nuôi, i ra ngoài Hu r i ra x m i mà , m i tr v Saigon m y tháng nay.Ng i lãnh nuôi th ng Càn ch t. Th ng nh m i tám chín tu i không ai ch m nom, nó i hoang r i b t tin. M nó i ki m d quá, m i ki m c ít b a, k tôi lên tôi g phôm qua ó, g p m s m m i r i bu i chi u g p con. - May quá, m i c u vô, vô u ng n c r i thu t chuy n cho tôi nghe coi. Bà Xã C m kêu con Cát ch m t bình trà nóng em ra. Bà m ng nên l ng x ng i ông c lót lòng r i ch a ng bà sai b y tr qua ch mua v d n cho ông n.Ông nói h i sáng dâu ông có mua cho ông lót lòng r i ông m i ra xe mà v . Bàth y cô Th m i ch b ng r v , bà kêu và d n coi con tr n u c m s m r i d n choông c n ng bên n y nói chuy n tr a r i s v . Th y ông c u ng n c r i bà m i kéo gh ng i ngay m t ông mà h i: -C ug p hai m con sao c u không m n xe mà r ch tv d i n y giùmcho tôi? - Tôi nói h t s c mà m c ng nh con không ai ch u i h t, t i nh v y nên tôitr v m t mình mà cho ch hay ây ch . - Sao mà không ch u i? - Cô H ng là m t ng i àn bà cao th ng l m ch i. Thi t tôi không dè s m i hôm qua tôi g p, tôi nói chuy n, tôi bi t c tâm h n c a cô H ng tôi c m ng c c m, tôi kính tr ng cô h t s c. Ng i àn bà nh v y ít có l m ch i. - Có ch ng khác hay không? - âu mà có. Tôi nói cô lánh m t c u ng r i lên vùng cao Nguyên vùi thântrong r ng núi v i M i t ó t i gi . Tôi trách cô sao n d t tình yêu c a c u ngmà i, còn con l i sao không giao cho c u ng, cô làm c u ng th t tìnhth t chí ph i mang b nh mà ch t. Cô khóc mà c t ngh a cho tôi hi u r ng cô v i ngvì ng tâm ng chí mà yêu nhau. ng có v mà m c m tr u cau mà c i. N u ây mà có con thì ng lân la t i hoài r i gia o c a ng s xào xáo, ng b 36
    • nh Phúc L i nào 37 www.hobieuchanh.com thì b t ngh a, trái ý m thì b t hi u. T i v y nên thà cô è nén ái tình, hy sinh sung ng cho ng tr n hi u tr n ngh a. - T i nghi p quá! - Còn cô giao con cho ng không c là vì v ng là m t ác ph , khôngbi t th ng ch ng thì làm sao mà th ng con riêng c a ch ng cho c. Giao a nhcho ng s nó ph i ch t vì tay cô Oanh. Ngh nh v y nên cô m i c y ng i khácnuôi giùm, ch ng nó khôn l n r i, nh ng không có con trai mà mu n có ng iph ng t , thì cô s ch cho ng bi t, nó ã trí mà gi mình h t lo ai ám h i c. - Có ngh a mà c ng có trí n a. C u c khen ph i quá. Tôi c ng khen. Th dâuchua lét mà tôi ph i khiêng mâm tr u chén r u n yêu c u mà r c; còn dâu ng tngào nh v y mà tôi không dè tôi b nó ngoài xó hè, r i bây gi tôi c y C u c ki mmà kêu nó, ch c nó phi n nên nó không ch u i ch gì. - Không ph i v y. Cô có dám phi n ch âu. Cô ng i là vì ng ch t r i, màcô có con trai cô s ng i ta nói cô mu n chia gia tài cho con nên cô l t t i. Mà cô cònvi n cái lý n y càng c m ng h n n a, là cô xu ng nhà ch thì ch em chuy n c ramà nói, cô nh t i ng cô th y bàn th c a ng, cô thêm au lòng xót d chkhông ích gì. V y cô c y tôi trao l i cô kính tr ng ch và cô c u chúc ch m nh gi i y thôi. - áng quá! Tôi n n n h i ng vô cùng. T i th ng ng c s tôi bu n, nógi u tôi h t, nên m i ra nông n i n y. Thi t b y quá. Tôi r t cám n c u c, r ckhông c, c u tr v mà cho tôi hay li n. Cô ó tôi ph i b n thân lên mà m i cô m i áng. Tôi ph i i. Tôi s p t vi c nhà r i sáng mai c u c d t giùm tôi i. Còn th ngcháu n i tôi nó nói làm sao mà nó không ch u xu ng. - Ô! c u ó còn tr c tr h n n a! Cô H ng d t tôi vô chùa ng g p c u. Tôi ngu n c i c a c u cho c u bi t r i tôi xin r c c u v ây cho bà cháu bi t m t nhìnnhau. Tôi m n xe h i em u s n tr c c a chùa cho c u i. Tôi h a ch ng nào c umu n v c ng s có xe h i a c u v . C u l c u mà nói c u ã xu t gia u Ph t, u không mu n bi t chuy n th gian n a. - Tr i t i! Nó tu hay sao? - Ch sao. Làm th y chùa, c o u tr c lóc. M vô th m mà c u l láo, coi bkhông có tình m con. Nghe nói bà n i, c u càng l t l o h n n a. Tôi khuyên c u v i ch ng ph ng s ông bà. Câ nói th y chùa bi t tu ni m ch không k n i dòng.Tôi nói t i gia tài thì c u nói h t mê tr n t c, c u ã d t n i r i. C u khuyên ch u không bi t gia tài cho ai n, thì phân phát cho k thi u h t, ch làm lành ch s c ph c báo. - R i quá! Tôi ph i i m i c. Sáng mai c u c a giùm tôi i. Mà cháu i tôi tu trong chùa nào, âu? - tu t i chùa Nh n Hòa trên Chí Hòa. Cô H ng nói theo l i ông Y t Ma thì u Càn tu chính ch n l i thông kinh k l m. C u là hy v ng c a Ph t gi i. - Tôi nh hôm tr c ng i ta n chùa Nh n Hòa có m t ni cô tu t o nênthành b tát. Ph i chùa n y hay không? 37
    • nh Phúc L i nào 38 www.hobieuchanh.com - À! Ch nói tôi m i nh t i. Ph i r i! Ch c chùa n y. C nh chùa p l m mà.Trong ngoài s p t s ch s , àng hoàng, nguy nga, r c r . Vô ó m c lo thuy t ph c u Càn, nên tôi quên. Tôi có k làm cho c u ph i xiêu lòng b tu v d i ch màph ng t ông bà r i. mai lên tr n r i tôi s p t v i cô H ng. - C u Càn bây gi c bao l n c u? - M i tám tu i, mà m nh m c ng cõi l m. Tánh ý ôn hòa, m t mày sáng r ,cha ch gi ng c u ng quá. - Gi ng l m sao? - Gi ng l m. Th y thì bi t con c a c u ng li n. ch lên ó ch coi. R cCàn không ch u i, khi ra v tôi có nói c u ng tr c hai ng ng; m t bên tu ni m c u ph c cho riêng mình c u, còn m t bên thì ph c v cho gia ình, ph ng t ttiên, duy trì cho c tông môn. Tôi khuyên c u hãy suy ngh r i ít b a tôi tr lên s nóichuy n v i nhau l i. - Thi t tôi mang n c u c l n l m. C u ráng giúp tôi em m con Càn v tôinuôi c thì n c u n ch t tôi c ng không quên. R i ó bà Xã m i xin ông c thu t t m l i cho bà nghe t i sao ông bi t chcô H ng mà ki m, trót m i m y n m cô i làm vi c âu, nói l i cho k m t l n a, t i sao yêu ng mà cô có con r i ph i tr n tránh không dám g n ng i yêu a, còn con thì c y ng i ta nuôi giùm không dám giao cho ng, ch ng qua chùa p Càn thì thái Càn th nào, Càn nói nh ng l i gì thu t y l i cho bà nghe, khôngxót m t m y. m chín r i, cô Th m d n m t mâm, c y ông Ba Tào b ng lên cho bà Xã v iông c n mà nói ti p chuy n n a. n tr a ông c Th ng m i v bên nhà mà ngh , h n v i bà Xã sáng b a sauông ch bà qua r i hi p nhau lên xe ò mà i Saigon. Bà Xã C m n m ngh tr a, bà nh nh ng l i c a ng vi t l i mà bày ttâm s v i bà, r i nh t i câu chuy n c a cô H ng mà ông c Th ng m i thu t l icho bà nghe h i nãy thì bà xúc ng vô cùng. Ch a th y m t cô H ng mà bà ã emlòng th ng yêu cô r i, th ng ng i mang n ng tình yêu mà không quên hi u ngh a,th ng dám hy sinh các vui s ng c a mình ng cho ng i yêu c êm m gia ình, c tròn hi u o v i m , mà còn th ng bi t lo xa cho ng i yêu, quy t emtình yêu vùi l p trong ch n núi r ng, không th b ng con nh theo c, mà bi t d ucon giành, phòng khi cha nó không có con trai khác thì ch cho cha nó bi t mà em cho kh i tuy t t c. Nh c hy sinh, nh lòng hi u ngh a, nh trí minh m n c a cô ng mà cái h a c a nhà bà c chuy n thành cái ph c, bà m t a con trai màcòn a cháu n i n i dòng, bà m t a con dâu th t giáo, thì c a con dâu y hi u ngh a ti t trinh. Bà suy t i ngh lui, bà c m, bà m ng r i bà ch ng kh i h i h n. Bà n n n vcách bà d y con l i th i. Bà ung úc cho con cái tâm h n hi u kính mà nhu nh c, dth o thu n trên mà thi u c ng quy t d i, b i v y con bà n ch t mà ch a tìm ra i h nh phúc gia ình. Con bà nó t lòng u t c r i nó ch t là ph i l m. Nó nh m m ttheo ông theo bà, mà nó ph i mang túi u t c theo xu ng C u Tuy n là t i nó thi u 38
    • nh Phúc L i nào 39 www.hobieuchanh.com ng quy t, t i nó b o th o thu n mù quáng ng n tr không cho nó c i cái áo ch t p c a m nó s m mà qu ng i, r i nó may cái áo khác mà b n cho v a, nên i nó i h h ng. Mà vì mang n ng ch hi u nó không dám trách m , ch k thi t t i l i u t i bà gây ra, t i bà dùng cách giáo d c mù quáng c k mà ung úc tâm h n chocon m i ra c s nh v y. Bà Xã h i ng , r i bà ngó cái bàn bà d n bên chái nhà t ng ni m vong linh ac u ng. Bà b c l i ó l y t m hình ch p ch n dung c a con, ch p h i 17 tu icòn h c trên Saigon, bà c m l i ván ng i mà nhìn, bà th ng nh con nên r i n c t. Bà tính ph i em t m hình theo ng lên Saigon bà nhìn coi Càn gi ng haykhông. Bà m cái khuông l y t m hình ra, r i m t hình chung v i gi y t c a c u ng l i ng em h t i. Bà kêu cô Th m bi u l y cho bà m t cái gi mây nh . Bà em ra m t b mát m c ban êm mà ng , v i m t cái áo dài c m nhung en và m t qu n lãnh m i ng em h theo cho có s n mà thay i. Bà bi u cô Th m x p h t áo qu n ó, r i l ygi y gói chung l i mà vô gi cho bà. Bà c may m n bà vui lòng, bà mu n trong nhà ai c ng chung vui v i bà,nên nh n d p m con cô Th m x n b n m t bên bà, lo s a so n hành lý cho bà i, bà i nói cho cô Th m hay ngày tr c ng t tình v i m t cô giáo có sanh m t acon trai. Thu nay bà không hay. Bà m i nghe nói ây nên bà c y C u c Th ng iki m. Ông g p c r i. M con cô giáo ó u trên Saigon. V y bà ph i lên nói mà em v , ng cháu n i trai, n m nay ã 17 tu i r i, nó t p cho bi t công vi c ru ng n, sau ó nó n i nghi p mà ph ng t ông bà cha m . Bà phú các vi c trong nhà cho con con Th m coi, d n ng có i âu xa và giao m t tr m ng b c nhà saing i nhà i ch mua cá th t mà n. Bà nói bà i ít b a, h tính xong công vi c thì bà li n, ch không bi t i m y b a mà nói tr c c. Thu nay bà Xã C m ch a có khi nào b nhà i âu n ôi ba ngày, d u h icòn con dâu c ng v y, b i v y hôm nay s a so n i Saigon ít b a mà r c cháu n i,ph n thì m ng ph n thi lo, bà r n trí nên t i l i tính ng s m mà bà ng không c.Bà l c c t nhang c m trên ba bàn th vái ông bà vái ch ng giúp bà nói cho cháu i ch u v v i bà ng có ng i ph ng t t tiên, r i bà i l i ng chái nhà quét n bàn th c a ng s ch s và c ng t nhang vái vong h n c a ng có th ng thì xuôi khi n v con thu n tùng v v i m , ng gia ình sum hi p, trên d ithu n hòa, vui v m t nhà l a h ng m áp. n khuya cô Th m kêu ch b p d y s m nhúm l a n u c m, còn cô n u n c, a so n cho bà Xã n u ng r i bà i Saigon. Bà Xã c ng th c d y g u, r a m t, thay mà b n áo qu n m i r i m t s t y m t ngàn ng b c b túi em theo và l y tr n cái bao th c a ng l i ó mà em theo n a. Bà khóa t k l ng, chìa khóa vào túi r i c m cái bao th ra vánng i d a bên èn mà so n l i. Th y còn x p gi y di ngôn c a ng vi t v i tkhai sanh c a Càn, và b n sao án Tòa l i c ng có t m hình ch p c a ng bà m ivô ó hôm qua n a. Bà m i l y m t cái kh n mà gói l i r i vô gi d a bên gói áoqu n. Bà u ng n a tách n c trà nóng cho m b ng. Ch ng tr i r ng ông, con Cát ng mâm c m lên, bà m i l i n m t chén ng i xa cho kh i ói. 39
    • nh Phúc L i nào 40 www.hobieuchanh.com n u ng xong r i thì tr i ã sáng. Bà d n dò cô Th m m t l n n a r i bi u conCát xách gi a bà qua ch , bà hi p v i ông c Th ng l i b n xe ò mà i. Xe lên t i Sai gòn ã quá 8 gi . Ông c kêu hai chi c xích lô ng lên t . Ông bi t gi n y con trai con gái v i r ông u m c i d y h c h t, không có ainhà, duy có con dâu c a ông là v th y giáo Khoa, r nh rang mà thôi, ông m i em bàXã l i ó cho bà ngh m t lát r i s i th m cô H ng. V th y Khoa m ng cha ch ng m ng bà Xã l ng x ng lo n u n c, ch trà, saich b p i ch mua n thêm ng tr a ãi khách. U ng m t chén n c trà r i bà Xãcó ý mu n giáp m t v i cô H ng li n. Ông c kêu hai chi c xích lô. Bà Xã m cáigi l y cái gói gi y t c a ng em theo cho H ng xem. V th y Khoa nói i ch i i tr a tr v n c m v i v ch ng cô. Ông c r i lên xe i v i bà Xã. Cô Thinh là ch ti m may, ã bi t ông c Th ng r i, nên th y ông vô ti m thìch c ông n th m cô H ng. Cô li n nói có cô H ng nhà nên m i khách i th nglên l u. i tr c cô H ng xu ng C n Giu c d y h c g n hai n m, tuy cô không có p g p và nói chuy n v i bà Xã, song ch ng k t tình v i ng r i thì khi nào bà Xã m có qua ch thì v th y Hi n ch nên cô bi t m t bà. B i v y s m m i ó cô ng ng i c báo, tình c th y ông c lên thang l u, l i có bà Xã theo sau thì cô t t buông t báo ng d y mà chào khách. Ông c ch bà Xã mà nói v i cô H ng : - Bà ây là thân m u c a c u ng. Cô H ng li n ch p tay cúi u xá bà Xã. Bà xúc ng nên b c t i n m cánhtay cô v a khóc v a nói: - T i nghi p quá! Con h t lòng th ng yêu th ng ng mà con l i bi t quítr ng gia ình c a nó n a. Bây gi má m i bi t c con ây. Mà th ng ng có còn âu, ng v ch ng sum hi p! Cô H ng c ng xúc ng quá nên cô ng tr tr , tuôn n c m t d m d chkhông nói c m t ti ng. Ông c l y t nh t báo c m trong tay và nói: - Tôi m i cô xu ng th m bà Xã, cô không ch u i nên tôi ph i d t bà lên th mcô ó. Cô H ng nghe m y l i y cô s bà Xã t ng cô t cao t tr ng, b i v y côch a l i: - Th a bà, ông c bi u con i v i ông xu ng ng g p m t bà mà t h t tâm h i tr c cho bà nghe. Con không i là vì C n Giu c là ch con b m t v t th ngtâm au n h t s c. Xu ng ó r i nh c chuy n c l i và th y bàn th anh ng concàng thêm au n nhi u h n n a. Con xin bà hi u giùm tánh ý c a con, ch khôngph i con t cao cho bà ph i l m c m lên ây. Bà Xã nói: 40
    • nh Phúc L i nào 41 www.hobieuchanh.com - Ông c nói ch i. Má hi u h t. Ông c v hôm qua, ông có thu t m ivi c cho má nghe r i. Con v i th ng ng thành thi t yêu nhau mà ph i ch u aukh , ph i r i r th m thi t ó là l i t i n i má. Má n n n h i ng lung l m. Con ng i ng má nói chuy n cho con nghe. Ông c nh c m t cái gh g n c a s ng i c nh t báo, có ý làm l cho mch ng và nàng dâu thong th mà phân tr n tâm s v i nhau. Cô H ng th y bà Xã không i m i th nh, bà ng i d a cái bàn ng m cáikh n gói bà ôm theo ó ra, thì cô i vô phía trong tính l y tách v i bình trà em ra. Bàli n kêu mà nói: - L i ây con, l i ng i m t bên má ây, ng má cho con coi cái n y. Cô H ng nói: - con b ng trà cho bà u ng. Bà Xã nói l n: - Thôi, thôi má m i u ng n c ng nhà th y giáo. Má v i ông c không khát âu mà lo. L i ng i ây mà. Bà l i n m tay kéo cô tr l i cái bàn v a i v a nói: - Con ng có kêu má b ng bà n a ch . ã hi u bi t nhau r i thì là m con.Con c kêu b ng má cho má vui m t chút con. M y n m nay, ng ch t r i, thì má ng nh m t cây khô héo ng tr tr i gi a tr i n ng. May nh r châm sâu xu ng t mát nên ch a ch t. Con làm n t i n c giùm, con s c ph c nhi u. Bà ép cô ng i cái gh m t bên bà. Bà v a m cái gói v a nói: - má cho con xem cái n y. Con có làm cô giáo con bi t c ch , ch mákhông bi t. B a h m ông c có qua có c cho má nghe r i. Nh ng má mu n con c cho má nghe m t l n n a. ây là c a ng l i, má m i g p cm yb arày ây. Con l y m y t nó vi t ra mà c l n cho má nghe v i. Bà a h t cái bao th cho cô H ng. Cô m ra, cô run tay, tái m t, song g ng g o l a qua m t bên t m hình c a ng, khai sanh c a Càn và b n sao án Tòa. Cô l y x p gi y c a ng vi t mà c.Bà Xã l ng thinh ch m chú nghe. Ông c c ng lóng tai nghe, không c báo n a. Cô H ng c t i cái n ng k chuy n chàng k t tình v i cô, thì cô t c i ng p ng ng hoài, n h i cô có thai, b v ng s nh c, thì cô khóc, cô ph ing ng m y l n mà lau n c m t. c n n chót, là n ng h i h n v tánhnhu nh c nên l i th i, chàng t c gi n mù quáng nên i l c ng, say mê ti u ti tnên h h ng i s , thi t thòi không bi t t c ng nên b vu t h nh phúc mà mang l ytai h a, thì cô t i nghi p cho chàng h t s c. Cô l i càng th y rõ tâm h n c a chàng làtâm h n chí hi u, c trách mình ch không dám phi n m , mà c ng không gi n vnhà, vì xem v nh cái áo may không v a mà luân lý bu c ph i ráng mà b n chkhông c b , xem v nh cái c i xay, ng t nó không xay ra g o, l i xay ra tai h i.Còn v hai a con chàng g i là máu th t c a chàng b r i, chàng ch cho m bi t v ythôi, ch không dám ép m ph i nhìn, c cho m thong th mà li u nh, cái ó làmcho cô không v a lòng. B i v y c d t r i cô m i nói: 41
    • nh Phúc L i nào 42 www.hobieuchanh.com - Anh ng ph i ch u au kh m i m y n m r i nh m i th y nh sái ng.Con c ng v y, trong lúc y con c n r ng mà ch u au kh nh nh. G n ch t, nh m inhìn nh n nh c x l i th i, nên nh không tr n th o v i m và b m t a con. nhtrách nh nhu nh c, nh làm cho con ngh l i con th y h i ó con d i quá, con nhunh c h n nh n a. N u con sáng su t, bi t t c ng, quy t chi n u mà tranh h nhphúc chung, con yêu nh thì con ph i h y phá cái x u mà xây d ng cái t t cho nh,con bi t làm nh v y thì thân con âu có phiêu l u c c kh , a con c a nh âu có c loài, nh âu có au kh n tuy t m ng. Con ngh l i t i con nhu nh c quá nên i gây ra tai h a nh v y ch không ph i t i nh. Bà Xã nói: - ng nói l i t i nó. Bây gi con giành l i v con n a. Không, không, con i ng không có l i gì h t. L i t i má ây mà thôi. Má mù quáng không bi t kénch n dâu hi n, má nuôi dâu d trong nhà mà không bi t tr ng tr ; t i má d y d conmá c ung úc óc nó th o thu n v i m mà không rèn t p cho nó có tánh t c ng i phó v i thiên h . T i nh v y nên m i sanh tai h a. H i ng thì ã tr r i. Thôi, m d p chuy n ã qua m t bên i, ng lo vi c s p t i. V d i nhà r i má s nóichuy n c cho con nghe. Bây gi tính làm sao ng mà r c cho c cháu n i c amá v sau nó ti p má ph ng t ông bà. Ông c nói nó tu nên nó không ch u v .Con là m nó, con ráng nói giùm cho nó ngh t i cha, bi t th ng bà n i, ng sumhi p m t nhà cho má vui ít n m r i ch ng má nh m m t theo ông theo bà má kh i ân n. Cô H ng nói: - Th a má, vì con có công sanh mà không có công d ng, b i v y nó không cótình ngh a gì v i con h t. Hôm tr c con tìm g p nó con m ng mà nó l lãng quá.Hôm kia con a ông c vô chùa ng g p nó, thì i v i con nó c ng còn l là, cóông c ngó th y. Nó mê tu ni m quá nên không bi t chuy n th gian n a, b i v ycon xin phép r c nó v nhà ng con nói ngu n g c c a nó cho nó bi t, nó khôngch u i. Mà hôm kia ông c v i con m n xe vô u h n t i chùa ng r c nóxu ng cho má bi t cháu thì nó c ng t ch i n a. Nó say o, không k i, nên khónói quá. Bà Xã nói: - Không sao. Con d t má vô chùa ng má nói v i nó. Má a c a cha nó i ó cho nó coi, ch c nó ng lòng r i th i lui tr v v i gia ình. Cô H ng nói: - má nói th coi nh không c thì con c y th khác. Hôm qua cô Th nh,ch ti m ây, nh c con m i nh trong chùa Nh n Hòa ch Càn tu có m t ni cô tênNga tu t o m i c thành Ph t nên tín n chiêm bái n m n p. V y contính mình nói mà Càn không ch u v thì xin phép ông Y t Ma cho con v i má bái v tát m i thành Ph t ó mà yêu c u can thi p giùm. Ph t chúng sanh có l nàokhông má. Ông c Th ng nghe nói t i ch ó ông b c l i g n mà nói, hôm qua v d ibà Xã c ng nh c chuy n ni cô c o ó ông m i nh . V y ông hi p ý mà làm theo i cô H ng nói ó. Ông c h i tính ch ng nào i vô chùa. 42
    • nh Phúc L i nào 43 www.hobieuchanh.com Bà Xã nóng g p cháu n i, nên bà mu n i li n. Ông c nói ã quá 11 gi r i,ph i lo c m n c i x h i. Cô H ng m i ông c và bà Xã ây n c m v i cô,có nhà hàng g n, m n ng i nhà i mua v d n n. Ông c t ch i, ông nói v i bà Xã ã có h a l v i dâu ông tr a v n c m,nên không l i c. Cô H ng li n m i bu i chi u vô chùa r i v ghé nhà hàng n m. Ông c v i bà Xã nh n l i. Cô H ng t ý mu n m i luôn v ch ng cô giáo ào v i v ch ng th y giáo Khoa, thì ông c không cho, ông nói ba bà con n ng bàn tính mà s p t vi c nhà giùm cho bà Xã, không nên m i s p con c a ông ông quá nói chuy n không c. Cô H ng m i m i bà Xã t i nhà cô mà ngh , ch r ng, vì cô m t mìnhtrên l u, có m t cái gi ng v i m t b ván nh . Cô s nh ng cái gi ng cho bà Xãngh cô s gi ng mùng bên ngoài ván mà ng c. Bà Xã mu n ng nói chuy n i cô nên bà ch u. Ông c c ng mu n m ch ng v i nàng dâu g n nhau cho quennên ông xuôi thu n luôn. Ông c m i bà Xã v ng n c m k o dâu con ông trông. Cô H ng xin bà Xã h t gi y t c a ng cho cô m n ng cô cl i a. Bà Xã nói: - , con gi giùm, r i x em vô chùa cho Càn coi. Cô H ng a khách xu ng l u, kêu xe cho khách i r i cô m i tr vô. 43
    • nh Phúc L i nào 44 www.hobieuchanh.com 6. BÊN O BÊN I Ông c Th ng v i bà Xã C m tr v nhà th y giáo Khoa thì th y i d y h c ã v r i, mà cô giáo ào hay có cha lên v i bà Xã cô c ng l i ó ch mà m ng chavà th m bà Xã. Cô ào h i bà Xã ph i lên ng r c cháu n i hay không. Bà Xã ng m ng p c con dâu th o thu n nên bà vui v áp: - Ph i tôi nh c u c tìm c giùm c hai m con nó nên tôi lên em con nó mà giao gia tài s nghi p cho m con nó cai qu n mà ph ng t ông bà th cho tôingh . Già r i tôi c n ph i d ng nhàn ít n m ch lo hoài hay sao. M nó coi th xuôithu n r i. Còn th ng cháu nó mê tu ni m nên gi c gi c x c u c a tôi v i mnó vô chùa ng tôi n n n nó v . Nó có lòng m o thì nhà tu c ng c, c n gìph i trong chùa. Cô ào m ng cho bà ã tìm c cháu n i r i cô t mà v , cha v i bà Xã n m. ng nh b a h m, g n hai gi con trai ông i d y h c r i ông c Th ng r a t thay . Ông kêu dâu mà nói cô H ng m i ông v i bà Xã chi u nay n c m v icô, nên nhà ng ch c m. Ông d n r i ông bi u bà Xã nhà ch ông i kêu xe lô r c bà i. ng ti m may bu i tr a nay cô H ng c ng không ngh ng i, cô n m c i c l i m y tr ng di ngôn c a ng, c m t m hình ch p c a ng mà nhìn, l y tkhai sanh c a Càn nhìn, càng c cô càng yêu ng vì ch th o thu n nên h h ng nh i có th vui s ng t t t i, r i cô càng gi n cô d i d t nên xui x ch u thua nh phúc m i s p . N u cô quy t chí t n thúc, cô tranh u mà xây d ng h nhphúc giùm cho ng thì ng kh i ch t, bà Xã kh i bu n, cô kh i c c kh mà con a cô c ng kh i th t giáo th t d ng. Cô H ng bu n t i h i h n n hai gi cô m i ng i d y h t gi y t v i t mhình vô bao th , l y cái kh n gói l i nh bà Xã gói h i s m m i, r i i r a m t thay a so n ng i qua chùa Nh n Hòa. G n ba gi cô m i l y cái gói i xu ng t ng i ng i ch i mà ch . V a th y xe ng ng thì cô l t t ôm gói b c ra ng lên xe ili n v i bà Xã và ông c. Xe qua t i chùa, ông c c ng bi u s p ph ch r i ông d t h t vô t nh traimà chào ông Y t Ma. Ông nói b a hôm kia ông v i thân m u c a Càn vô th m Càn, n n xin Càn v nhà v i bà n i mà tu ng ph ng t ông bà luôn th . Càn c nói ãxu t gia u Ph t, không mu n bi t t i vi c i n a, nên không ch u v . B a nay bà i c a Càn ph i lên ây cho giáp m t mà yêu c u Càn v , nên xin phép ông cho g pCàn ng bà nói chuy n nhà cho cháu nghe. Ông Y t Ma T ng nói: - c, c. Ông i l i m c a phía sau kêu huynh Hu Minh mà nói có bà n i vô ki mth m, v y hãy ra ti p m ng bà n i. 44
    • nh Phúc L i nào 45 www.hobieuchanh.com Bà Xã C m ng ngó m t ch ng ch c a ó. M t chú o trai tr m nh d ng, c vô c a. Ông c Th ng li n h i: - Ch Xã coi có gi ng c u ng h i tu i ó hay không?. Bà Xã a l i a hai tay n m ch t l y huynh Hu Minh, b u b o nói m t dây: - Thi t gi ng h ch cha nó! Bà n i ây con! Con gi ng cha con quá, nh ng cha con h i nh hay b nh nên m h n con. Bà day l i nói v i cô H ng : - Con m gói l y hình c a cha nó a cho nó coi m t chút con. Bà nói ti p v i Càn: - Cha con sanh con, mà nó d i quá, nó gi u, nó không cho n i hay. T i v y nên thu nay n i không hay gì h t. Cha con ch t r i à, ch t ã 4 n m r i, nó có khai sanh cho con rành r . Tr c khi ch t nó có vi t th tr i v i n i có ghim gi y t theo h t. Vì n i bi t ch nho ch không bi t ch Vi t, l i cha con gói th theo ng b ng khoán t, nên n i không dè, n i c c t trong t s t m y n m nay. May có c u c ây qua ch i, c u nói chuy n, i nh c u c, n i m i hay có con nên n i m n i ki m giùm con cho i. V y v con, v d i n i và má con ng ph ng t ông bà. Cha con ch t r i, bây gi ki ng h Nguy n không còn ai h t. Con ph i v v in i ng ph ng t ông bà, qu n su t s nghi p mà cúng qu y t tiên ch . Con o ph t thì v d i nhà n i t bàn th ph t cho con t ng ni m, con mu n d n th ph t ch nào c ng c h t. Nhà mình ba c n hai chái, r ng minh mông, thi u gì ch mà lo. Sau con mu n c t chùa n i c ng c t cho. t mình t i sáu b y ch c m u, con mu n c t chùa ch nào c ng c h t. Thu nay n i theo o nho, n i không hi u o Ph t. Nay n i tìm c con trong chùa, ch c Ph t th y n i n nh n ngh a hi n lành, Ph t th ng nên Ph t xuôi khi n n i g p con ây. V nhà r i con mu n n i n chay ni m Ph t v i con, n i c ng ch u n a. Con mu n th nào n i c ng làm cho con vui lòng. N i h a ch c v i con nh v y. Ông Y t Ma ng nghe bà Xã tha thi t yêu c u cháu n i v tu t i gia ngph ng t ông bà, n i nghi p tông môn thì ông ng lòng. Cô H ng b ct i a t m hình c a ng cho bà. Bà ch p l y trao cho Cànmà nói: - Hình c a cha con ch p h i 17 tu i ây. Con coi ph i gi ng con hay không ? Còn gi y t kia n a, khai sanh, t di ngôn, có h t r i con coi. Ông Y t Ma bèn kêu mà nói v i : - Huynh Hu Minh, huynh m i bà c v i ông bà ây qua nhà khách ng ng n c và ng i nói chuy n cho thong th . Bà c l n tu i không nên ng lâu, qua bi u ch trà mà ãi khách gi i khát. M i bà c theo huynh Hu Minh qua nhà khách ng i nói chuy n ti n h n. y ng i u chào ông Y t Ma r i i theo Càn. Ông Y t Ma a khách ra a, v a i v a nói: 45
    • nh Phúc L i nào 46 www.hobieuchanh.com - i nghi p già c r i mà không có con cháu. Bà c tìm c cháu n i bà huýnh lên. Qua t i nhà khách, huynh Hu Minh m i bà n i, m ng i m t bên t i bàn gi avà m i ông c ng i m t bên. Huynh vô trong xin cho m t bình trà ng ãi khách.Bà Xã c n mà nói: - Không c n trà n c gì h t. Con l i ây, l i ng i m t bên n i ng n i nói cho con nghe. Bà níu tay Càn ép ng i k bên bà, ng bà ng i gi a dâu và cháu n i. Bà h n vui c i và c i nói không ng t. Ông c Th ng nói : - Cháu th y bà n i m ng cháu hay không? H i nãy bà làm ông Y t Ma c ng m ng. V y cháu ph i v d i bà n i mà tu. Cháu mu n s p t nhà a cách nào bà n i c ng ch u h t. Cô H ng nói : - Cha m con yêu nhau, nh ng vì tình ngh a, vì hi u o, vì danh d , vì hoàn nh mà ph i xa nhau, r i má c ng vùi thân trong ch n r ng núi, s ng c c kh v i M i trót 17 n m tr ng, còn cha con c ng ph i ch u au lòng n mang b nh mà ch t. Vì th ng con, lo t ng lai cho con nên má ph i gi u con mà i. Cha con c ng vì th ng con nên tìm ki m con h t s c mà không ra. Còn bà n i con không hay gì h t. T i nh v y nên thu nay con không bi t m cha v i bà n i, ch có ph i cha m ghét mà b con hay sao mà con phi n. Con v r i con c m y tr ng di chúc c a cha con l i ây và má thu t l i vi c riêng c a má n a cho con nghe, con m i bi t th ng cha m và bà n i. Hôm má m i g p con, má mu n r c con ra ngoài má k rõ ngu n g c c a con cho con hi u con không ch u. B a nay có bà n i con ó, con ch ng nên gi c gi c n a. Bà Xã ti p nói: - , con v nhà con c h t l i tr i c a cha con, r i con m i hi u mà th ng cha m ông bà. Càn bình t nh nói: - Con ã qui y th phái mà tu l r i. Con ã có l i nguy n hi n thân cho ph t, con v nhà làm sao c. Con bi t con có m , có bà n i, bi t nh v y thì thôi, ch v nhà làm chi? Bà Xã li n cãi: - Sao con h i k v y? V ng ph ng t ông bà, v ng gia ình sum hi p; ng vui v i má và n i con. N i già r i không còn s ng m y n m n a, con à. Con ph i giúp cho n i vui ít n m r i n i ch t ch . - Con ch bi t tu ni m ch có bi t vi c th gian gì n a âu mà giúp vui. - Con mu n tu ni m thì v nhà tu ni m c ng c c n gì ph i trong chùa. Ph t linh nghi m thì âu c ng có Ph t h t, ch nào ph i Ph t n i trong 46
    • nh Phúc L i nào 47 www.hobieuchanh.com chùa âu con, Ph t t i tâm mình ây. H mình thành tâm t ng ni m thì Ph t t , con không nghe ng i ta th ng hát câu n y hay sao? Tu âu cho b ng tu nhà, th cha kính m h n là i tu . N u con b ông bà cha m , con không thèm k , thì con tu làm sao cho c o c. Con v nhà n i s n ch s ch s cho con tu và th Ph t. N u con mu n thì n i c ng tu v i con. N u trong vùng C n Giu c mà có nhi u ng i m o nh con thì n i c t chùa cho con ng làm ch chùa, con r c ít ông o v chùa, con qui t tín , con làm cái ó con m i có công v i ph t nhi u h n n a. Con a tu mà c u ph c báo v a gi tr n th o v i cha m ông bà, con làm nh y thì m t bên là i m t bên là o, con kh i l i v i bên nào h t. Càn ng i suy ngh m t chút r i ng i nói: - Bà n i nói nh v y thôi cho con suy ngh l i r i con s tr l i. Bà Xã th y Càn mu n xiêu lòng r i bà m ng và nói: - c, con suy ngh i. Ch m y b a n i c ng ch mà r c con. Mai m t i vô ây n a. Bà h i Càn bi t c ch vi t hay không. Càn nói bi t. Bà m i l y gói gi y t a ng l i v i t m hình c a ng mà giao h t cho Càn. Bà bi u c cho k p di ngôn c a ng thì hi u rõ m i vi c. Bà d n ph i gi cho k ch ng nên b l c t. Cô H ng h i Càn v y ch ng i ta nói trong chùa có ni cô tu t o nênthành B tát, mà v ph t s ng ó âu, sao cô không th y. Càn nói cô Di u Nga amriêng c t phía trong. Càn ôm gói gi y t m i h t ba ng i b c ra ngoài r i ch dãy am phía trong mà nói cô Di u Nga trong ó mà tu ni m, có hai ti u ni cô ph c s . Ban êm àn bà tu ho c làm công qu u vô ó mà ng . Cô H ng h i mình vô xinphép mà nói chuy n c hôn. Càn nói m i ngày cô Di u Nga có nh gi ti p khách, m m i m t gi , bu i chi u m t gi . Ngoài m y gi ó cô m c tu ni m. Nh bây gi ã quá gi cô ti p khách r i, cô ng nh p nh nên vô không c. Bà Xã ng ngó hai hàng cây tr ng hai bên ng t ngoài c a ngõ ch y vô t itrong am, r i bà nhìn s r y n m dài hai bên con ng y, ch nào c ng t i c i,xinh p, thì bà khen h t s c. Ông c bi u Càn d t bà n i i xem chùa cho bà bi t. Càn m i m i khách vàochánh n xem cách s p t th ph ng trang nghiêm, d t qua phòng h i tr c chotr m côi ng , bây gi cho m y o h u mà h c kinh, a tr l i nhà khách xem y b c tranh Th p n. Th y m t tr i chi u ã g n l n, m y bà làm công qu trong chùa ng d n m, ông c Th ng m i khuyên bà Xã v i cô H ng qua t t ông Y t Ma mà v r imai m t s qua n a. Càn a ba ng i ba t nh trai, Càn ng ngoài c a cho khách vô t giã ông t Ma. Ông Y t Ma h i bà Xã v y ch huynh Hu Minh ch u v d i bà haykhông. Bà nói Càn còn du d , xin suy ngh m t hai b a r i s tr l i. Cô H ng c y ông Y t Ma nói giùm cho Càn v v i Bà n i mà tu ni m ngph ng t ông bà luôn th cho bà n i yên lòng. 47
    • nh Phúc L i nào 48 www.hobieuchanh.com Ông Y t Ma c i mà nói: - Tôi là ng i tu, là con c a nhà Ph t. Tôi tr trì trong chùa, n u tôi c n ng i n xin tu hay là tôi xúi ng i ng tu b chùa mà ra, thì tôi có t i v i Ph t. Còn n u ng i ta mu n v nhà mà tôi không cho, tôi ép bu c ph i i trong chùa c a tôi hoài, thì tôi ph m t i v i pháp lu t, t i làm m t t do a con ng i. V y huynh Hu Minh mu n tu luôn không c n bi t t i gia ình, hay là huynh c m c sanh thành, càm ngh a tông t c, huynh ph i v mà tr th o cho m v i bà n i và ph ng t t tiên, huynh mu n theo ng i nào t ý huynh, tôi không phép xúi gi c hay c n c m. V y cô v i bà c nói ngay v i huynh. - Cháu nghe nói trong chùa n y có m t ni cô thu nay ch m lo c u nh n th nên ã thành Ph t. Không bi t cháu yêu c u cô c u kh cho bà già cháu, cô nói cho Càn v nuôi bà n i và ph ng t ông bà c hay không? - Cô Di u Nga tu trong am phía trong kia kìa. Thu nay cô lo chuy n c u nh n th , lo gi i kh cho ng i i. Cô yêu c u ngay v i cô Di u Nga th coi. - Cháu l , cô không bi t. Cháu s cô không nh n l i. - Cô c em bà c vô ó t h t vi c nhà cho cô nghe r i c y cô tính giùm cho nh cô có ng i thì ra c y bà ch chùa ti n d n giùm cho. Hôm tr c cô có g p bà ch chùa t i ây r i. Cô bi t bà mà. - Th a cháu bi t bà. Nh ng không bi t nhà bà âu. - Cô ra l l n quanh phía tay m t mà i lên. i l i vài tr m th c cô th y d a bên ng, phía tay trái có m t cái nhà l u. Kh i nhà l u ó thì có m t cái bi t th tr t, tr c sân tr ng cây sum sê. Bi t th ó là nhà c a v ch ng ông x p Bính, ch chùa n y. - Cháu r t cám n ông. Bây gi ã g n t i r i, sáng mai cháu s qua c y bà ch chùa. Ba ng i t giã ông Y t Ma mà ra. Càn ng ngoài ti p a khách ra xe. Bà Xãdan díu n m cánh tay cháu mà nói: - Con ph i c t di ngôn c a cha con cho k nghe hôn. Cha con là m t a chí hi u. T i cái hi u mù quáng ó mà h h ng r r i h t. Con v v i n i. i s d y con o hi u khác. N i không h h ng n a âu. Con c con th y cha con không có qu quy t xin n i ph i ki m con, mà con phi n. Nó không bi u ki m là nó khôn l m. Nó ki m không ra, n i làm sao ki m cho c mà bi u. L i nó hi u thu nay n i mong c có m t vi c là có m t cháu n i trai ng n i dòng cho h Nguy n. Nó nói rõ cho n i bi t t nhiên i ki m c n gì mà bi u. Nh m n hi n lành, th ti t v i ch ng tr n o nên Ph t , m i ki m c con ây. Con suy ngh ch ó mà v nhà tu i n i cho kh i trái ý Tr i Ph t. Thôi con vô n i v r i sáng mai n i qua. Bà Xã lên xe v i cô H ng và ông c mà i, s c m t hân hoan, tay v n vai cô ng mà nói: 48
    • nh Phúc L i nào 49 www.hobieuchanh.com - nó ch u r i. Má ch c nó s v v i má. H r c c nó v t i nhà thì má làm th t m t con heo mà t n t tr i ông bà, r i ãi c u cm c mà t lòng tri ân áp ngh a. Má c ng m i h t xóm gi ng già tr n chung vui v i má m t b a, vui th y má tìm c cháu n i trai n i dòng cho bên ch ng, mà c ng c luôn con dâu hi n bi t kính má, bi t yêu ch ng, kính yêu m t cách cao th ng, ch không ph i nh th t giáo, b c b o, l l ng báo h i cho ch ng au kh bu n r u mà ch t, r i te r t l y ch ng khác. Cô H ng kêu mà d n anh s p ph v t H ghé nhà hàng Con gà vàng ng cô n c m. ng ng tr c nhà hàng, thì tr i ã ch ng v ng t i, ngoài ng c ng nhtrong ti m èn n t sáng tr ng, s p ph m c a cho khách b c ra. Cô H ng mbóp l y ti n mà tr ti n xe. Ông c Th ng không cho, ông nói bà Xã có giao cho ônggi m t s ti n i xe nên cô không c phép giành mà tr . Bà Xã c ng ti p mà n, b i v y cô H ng ph i ch u thua, ng m t bên bà Xã, coi cho ông c m ti nmà tr cho anh s p ph . Lúc ó có ba ng i trong nhà hàng i ra, m t cô u n tóc qu n m c qu ntr ng, áo màu xanh bông i gi a, còn hai th y m c qu n màu xám, áo s mi tr ng, t tay i kèm hai bên. Cô u ng tóc qu n ngó bà Xã và cô H ng trân trân, l i t ichi c xe h i phía tr c, hai th y ã lên xe r máy mà cô c ng còn ang v n xe mà ngó.Ch ng ông c tr ti n xe xong ông theo cô H ng v i bà Xã vô nhà hàng ng i r i,cô tóc qu n m i ch u lên xe mà i. Vì cô H ng m i n c m nên cô ân c n lo ãi khách. Cô h i ông c khai v u gì thì ông bi u anh b i cho ông la ve. Cô bi t bà Xã không quen u ng r u nêncô bi u em cho hai ly n c cam. Cô giao cho ông c m t t th c n ng ôngch n l a món n cho v a mi ng. Còn bà Xã thì cô c m th c n k t ng món và c tngh a cho bà nghe coi bà thích th nào. Bà Xã c i mà nói: - Thu nay má có i nhà hàng n c m Tây l n nào âu nên bi t gì mà l a. Con n món nào thì má n món n y v i con. Mà thi t má m ng quá nên b a nay d u không n gì h t má c ng không bi t ói. Cô H ng i ông c u ng h n n a ly r u la ve và m i ép bà xã u ng m y p n c cam cho mát r i cô m i kêu b i bi u b ng n. Cô ng i m t bên bà Xã ân n m i th nh, ch cách cho bà c m dao, c m n a, c t th t; s t tiêu, s t mu i cho bà,ch m nom t ng chút, làm cho bà c th y tình nàng dâu v i m ch ng kính yêu kh tkhít, già r i bà m i c th ng th c, b i v y bà xúc ng r i bà h i h n vô cùng. Cô ng không mu n cho bà nh chuy n c r i bà bu n, b i v y cô ki m chuy n vuimà nói. Cô h i bà n c m r i bà mu n i xem hát bóng ho c hát c i l ng ho c hát i hay không. Bà nói n c m r i bà s v nhà n m nói chuy n i v i cô, t h t vi cnhà cho cô bi t thì bà vui h n là coi hát th p b i. n u ng xong r i cô H ng b c l i ch ng i ng i thâu ti n mà tr . Ông c ng mu n giành tr n a thì cô không cho, cô nói cô m i thì cho cô tr . Bà Xã nói bây gi ph i l i nhà th y giáo Khoa cho bà l y cái gi ng em l inhà cô H ng m i có mát thay mà ng . Cô H ng m i kêu ba chi c xích lô ngba ng i i v i nhau. L i t i nhà th y giáo Khoa thì có v ch ng cô giáo ào ó 49
    • nh Phúc L i nào 50 www.hobieuchanh.comch mà m ng cha v i bà Xã và h i coi cháu n i bà Xã ch u v C n Giu c haykhông. Ông c tr ti n xe c a ông, còn cô H ng bi u hai chi c xe ch ng i a. Cô ào g p cô H ng m ng h i l ng x ng. Bà Xã nói Càn xin nó suy ngh t b a r i nó s tr l i. Mà b nó mu n ch u r i. L i m y bà con tính ngày mai qua y bà ch chùa ti n d n giùm v i ni cô c o ng yêu c u cô nói giúp ch c Cànph i ch u. Cô ào nói v i ông c: - i m i t i cô Oanh i xe h i l i th m con. Cô nói th y ba v i bà Xã và t cô n a i xe lô l i nhà hàng d i t H mà n c m. Cô h i v y ch bà Xã có vi c chi mà i v i ba lên trên n y v i m t cô không l , nh ng cô quen, không bi t ã có g p âu r i. Con thu t chuy n ba h u trí r nh rang i bà Xã c y ba i ki m giùm cô th y c c a con ây v i ng i con trai c a cô là con trai c a c u ng h i tr c. Ba g p cô th y con r i qua chùa Nh n Hòa g p luôn ng i con c a cô ng tu ó n a, b i v y ba v cho bà Xã hay ng bà lên r c m con cô th y v mà qu n su t s nghi p ng ph ng t ông bà. Ba có g p cô Oanh hay không mà cô nói nh v y? Ông c nói: - Ba th y cô ch . H i m i xu ng xe cô trong nhà hàng i ra v i hai th y c tây. Nh ng cô không thèm l i chào bà Xã, ba ghét ng i vô l nên ba làm l . Bà Xã h i: - C u th y con Oanh sao c u không cho tôi hay? - Cho ch hay ch thêm gi n ch ích gì. - Ph i ó chú. N u nó l i nó chào thì nó ch c cho tôi gi n ch có ích gì âu. Cô H ng h i ph i cô u n tóc qu n ó hay không. Ông c nói ph i. Cô ng nói hèn chi cô ó ngó m y bà con mình d quá. Bà Xã l y cái gi s a so n i. Cô H ng xin cho cô xách. Bà Xã c y ông c sáng mai làm n kêu xe em l i r c giùm m con bà i m t b a n a. Ông c n l i 9 gi ông s l i. Bà Xã v i cô H ng m i t giã m y cha con ông c Th ngmà i. Bà Xã nói l i ng ngh , ng nói cho cô H ng nghe và hi u vì sao mà ng ph i au kh n sanh b nh mà ch t. Ông c v i cô giáo ào a hai m con ra t i c a. Ch ng xe i r i Cô àonói v i cha: - T i nghi p bà Xã quá. Nhà giàu có, t n t y v i bên ch ng, n hi n lành, ai ng kính m n, mà bà l i mang h a. Nay tìm c dâu hi n v i cháu n i, coi b bà vui d . Ba làm n cho bà ây, ba c ph c nhi u. - Bà khoái l m. Bà nói h r c c cháu n i v bà làm th t m t con heo mà ãi ba má. 50
    • nh Phúc L i nào 51 www.hobieuchanh.com - Cô H ng ch c ch u xu ng C n Giu c r i. M con coi b m m l m. - Bi t c nhau r i hai àng u vui h t. Cô H ng úng n thi t ch không ph i b y b nh cô Oanh v y âu. Ng i x ng áng l m. Bà Xã làm ph i nên g p ph i, r i kh i dâu d , tìm c dâu hi n. 51
    • nh Phúc L i nào 52 www.hobieuchanh.com 7. I O I ÔI Trong lúc bên t H cô H ng vui v r c bà Xã v nhà ng th l tình yêuch n chánh c a mình cho bà nghe, thì bên Chí Hòa huynh Hu Minh, h i chi u n m r i huynh ng i c m y tr ng gi y di ngôn c a cha, nhìn t m hình, xem khaisanh, huynh xúc ng nên b i r i, vì ng tr c hai ng ng, m t ng t ng ni m ng ung úc o tâm, còn m t ng th o thu n ng duy trì tông t c, không bi t ph i i theo ng l i nào. Huynh th th n d i hàng cây mà suy ngh , i công phu t i huynh làm xongph n s Ph t t r i, huynh c m h t các gi y t i vô am ng h i ý cô Di u Nga. Cô Di u Nga nghe ti ng tr ng công phu ngoài chùa, cô qua tr c bàn th Ph tmà t ng ni m nãy gi , cô m i tr v phòng khách ng i u ng n c thì huynh HuMinh vô t i. Hu Minh thi l r i nói: - Em xin cô cho phép em làm r n cô m t lát. Em m i có m t vi c th c m c quá, em tính không ra, nên em vô ây tính bày t v i cô r i yêu c u lòng sáng su t và ch n chánh c a cô ch giùm ng ngay l i ph i cho em bi t mà i ng kh i l m l c. Cô Di u Nga ch p tay nói: Mô ph r i ch cái gh tr c m t mà bi u HuMinh ng i ng nói chuy n cho cô nghe. Hu Minh nói: - Th a cô, h i em còn th ngây em c ng i ta nuôi d y, ch không có cha ông bà nào h t. Khi em c tám chín tu i, em bu n, em theo m y b n tr c a em mà i bán báo bán sách. Em t ng em là con m coi nh nhi u a nh khác, không có cha m bà con nào h t. Ban ngày em v t v , ban êm em theo chúng b n vô chùa Nh n Hòa mà ng . Ch ng bà v i cô xu ng ây giúp s c sùng tu chùa l i àng hoàng em m i quy y th phái ung úc o tâm và c nguy n hi n thân cho nhà ph t ng lo vi c c u nh n th . Nào dè hôm tr c có m t cô vô chùa tìm em, nhìn em là con, vì h u s nên m con ph i phân ly nhau trót 17 n m. Cô xin r c em ra nhà d i Saigon ng bày t ngu n g c c a em cho em hi u. Em ngh em tu ã c 4 n m r i, em h t ham mùi i, h t mu n vi c th gian n a, b i v y em t ch i, không mu n bi t ngu n g c làm chi, xin cho em an trí t nh tâm ng em tu ni m cho mau tinh t n. Ngày hôm kia bà m em tr qua chùa có t theo m t ông n a. Ông n y nói v i em r ng cha em ch t ã 4 n m r i, không có anh em, c ng không có con n i dòng. Bà n i em d i C n Giu c già c l i giàu có, nh ng không có con cháu nào h t, hay em tu trong chùa nên c y ông lên nói mà r c em v ng qu n u t s nghi p và ph ng t t tiên. Em c ng cáo t em không ch u i, xin cho em luôn trong chùa mà tu ni m mà c u o vì em không mu n nh p th t c n a, b a chi u nay m em v i ông ó cùng bà n i em i xe h i vô chùa n a. Bà n i em v a th y em thì bà níu mà khóc. Bà a hình c a cha em ch p h i còn trai em xem, a khai sanh c a em v i t di ngôn c a cha em cho em c. Bà thi t tha yêu c u em v nhà mà tu ng cúng qu y ông bà luôn th . Bà a n u em ch u v v i bà em mu n th nào bà c ng làm cho em vui lòng 52
    • nh Phúc L i nào 53 www.hobieuchanh.com t th y, mi n là em ph ng t t tiên, k nghi p cho dòng h ng kh i tuy t t c. N u em m o thì bà d n bàn th Ph t trong nhà cho em t ng ni m. N u em mu n bà tu v i em, thì bà c ng tu. N u em mu n c t chùa ung úc o tâm cho chúng sanh thì bà s c t chùa cho ng em làm ch chùa r c o h u v tu mà c m hóa ng i trong làng trong xóm. Bà nài quá làm cho em ng lòng nên em xin cho em suy ngh r i em s quy t nh. Bà m i m y tr ng di ngôn v i t m hình c a cha em ây. Em xin cô c thì hi u h t gia o c a cha em và bà n i em. Hu Minh trao h t gi y t trong bao th cho cô Di u Nga xem. Di u Nga gi x p gi y c a ng vi t mà tr i, cô ng i xem k l i im lìm. HuMinh ng i ch cho cô c và li c m t nhìn coi cô c m xúc hay không, thì th y s c m tcô v n bình t nh nh th ng, c t i t mà không l v ng dung chút nào h t. Cô n l t xem qua t khai sanh, b n sao án Tòa. Ch ng nhìn t m hình ch p cô m ing c m t nhìn Hu Minh mà nói: - Huynh gi ng ng i trong hình n y quá. Hu Minh v i vã áp: - Em ch c ng i trong hình và vi t m y tr ng gi y di ngôn ó là cha c a em, b i v y em không nghi ng chi h t. Mà bà n i v i bà m ki m ng nhìn em là con cháu c ng ph i n a ch , gi d i g t em làm chi. Em mu n bi t em sanh ra trong tr ng h p nào có l nh v y. L i cha em l i tr i cho bà n i em, thì ính theo gi y t ch ng nh n em là con cho bà n i em bi t v y thôi, ch không nài n bà ki m ng n i dòng k nghi p và ph ng t tiên. Th thì em có nên b chùa v v i bà n i em hay không ch ? - Huynh c ra i là nh có m cha c u t o nên m i thành hình, b i v y b t lu n sanh v i tr ng h p nào cha m là cha m , huynh không phép quên n ngh a ó c. c l i tr i n y r i huynh không nh n th y tâm h n c a ông thân sanh huynh hay sao? T nh m côi cha ông s ng v i bà m , ông h p th giáo d c theo gia ình m u Nho giáo, nên ông thành m t ng i chí hi u không dám làm m t vi c gì cho m bu n. Vì bà m nuôi d y con, bà h ng m t m c ích duy nh t là mong con mau l n ng c i v cho con nó sanh cháu mà duy trì tông t c, ph ng t ông bà, n i nghi p c a ông cha l u . Vì m c ích ó mà bà lo v cho con quá s m. Con ch a bi t tình yêu là cái gì, con c phú cho m nh li u. Thi t bà m c ng ch n nhà ch c s c có ti ng hi n lành t t mà làm sui, r i g p con dâu không t t, không hi u o làm dâu, làm v , b i v y h nh phúc bà quy t nh xây d ng cho con m i hóa ra tai h i. Ông thân sanh c a huynh bu n r u chán nãn, nh ng vì ch hi u ràng bu c, ông không dám phá gia th t c a m nh cho ông. Ông ph i n r ng rán b n cái áo ch t h p c a m s m, rán ch u cái c i xay n m chàng ràng ng có làm ra g o, theo l i ông thân ó huynh nh hôn? - Em nh . Em hi u vì ông b c t c nên ông ph i ki m tình yêu ch khác mà th l n i lòng, t i v y nên m i sanh ra mà bà n i em không hay bi t. - Sanh huynh ra r i ông thân c a huynh không có ý b r i huynh. Khai sanh và án Tòa ây là b ng c ch ng minh ông gi v n o làm cha. Còn bà m 53
    • nh Phúc L i nào 54 www.hobieuchanh.com vì danh d - mà vì có l s gia ình c a ng i yêu xào xáo mà th t hi u v i n a - b i v y bà ph i lánh m t và gi u huynh. Trót m i m y n m ông thân c a huynh tìm huynh h t s c mà tìm không c nên ông bu n r u n sanh b nh. S ch t mà m không hay, nên ông vi t t tr i mà l i cho m . Ông không xin m ti p ki m huynh, làm nh v y ông ã tr n ch hi u v i , vì ông không dám ép bu c bà m nhìn nh n a con t ông c u t o ngoài ý mu n c a m mà ông c ng tr n o làm trai trong tông môn, kh i mang t i b t hi u tuy t t c. Mà tôi c ng l i khen ông khôn ngoan, kín áo n a. Ông d bi t bà m mong c có m t u là ông sanh con ng n i dòng. V y ông ch a con c a ông thì t nhiên bà m ki m, c n gì ông ph i bi u. - Trong t di ngôn cha em nói có thêm m t a con gái n a. V y thì em a con gái ó v nuôi c ng c c n gì ph i nài ép em v . - Con gái mà ph ng t t tiên và n i dòng gì c. T i nh v y nên ông không khai sanh, ông nói ph t qua, ông xin châu c p ng nó no m v y thôi. - Bây gi em xin h i g t cô v y ch em ph i i ng l i nào? Em ph i luôn trong chùa n y mà tu ni m cho c o, hay là em ph i vì tông t c mà tr v v i bà n i ng tu t i gia? Cô Di u Nga tr m ngâm suy ngh m t chút r i cô ch m rãi nói: - ã m y ngàn n m r i t tiên ta xây d ng v n hóa trên n n t ng Tam giáo là Nho giáo, Ph t giáo và o giáo. N ng c t v n hóa y r t v ng ch c nên dân t c Vi t Nam ta t n b m nh m luôn luôn. Thi t nhi u lúc g p gió to sóng l n chi c thuy n Vi t Nam ph i chìm ng m trong th i gian, may nh n hóa c bi t c a ta ung úc tinh th n dân t c ta r t m nh m , r t cao, nên chìm m t lúc r i chi c thuy n Vi t Nam c ng n i lên l i, dân t c Vi t Nam c ng v ng c ngó thiên h mà nói: Ta c ng nh ai, ta không thua ai, ta không s ai h t. Ai giúp gìn gi cõi b c a ta là b n, ai toan chi m t c c a ta là thù. V i b n ta t ng bi t hòa nhã thân yêu t ng tr mà i thù ta c ng t ng ám máu ph i x ng mà ch ng c . S d dân t c ta có hào khí t t p, m nh m , c ng c i nh v y, là nh v n hóa c a ta xây ng v i nòng c t là Tam giáo ó. Nho giáo thì giúp cho ta c x v i nh n ngh a o c. o giáo thì giúp ch n núp cho ng i kh i nãn tâm chí, còn Ph t giáo thì giúp cho ta h ng v ng tinh th n, dám b n gan ch u kh c u ng i, bi t ngh n h nh phúc t ng lai nên dám hy sinh vui s ng hi n t i. y v y Nho giáo v i Ph t giáo là hai ng tr hai c t cái c a nhà Vi t Nam. Ng i mình ph i n ng Nho giáo mà t n b v i i, ti p xúc v i ng i, trên ng th c t , mà c ng ph i n ng Ph t giáo ng b i b tinh th n cho có kiên nh n, t bi mà ti n t i vinh quang và i phó v i tai a. Hi n gi huynh i t i kho ng ng phân ra hai ng , huynh d d không bi t ph i i ng nào. Theo ý tôi, hai ng u c n thi t h t. V y hãy dung hòa mà noi theo c hai ng m i có l i ích cho huynh, mà c ng l i ích luôn cho i n a. 54
    • nh Phúc L i nào 55 www.hobieuchanh.com - Theo trí em hi u thì ph ng t t tiên và n i nghi p cho tông môn, u ó thu c v Nho giáo. Còn chùa mà tu ni m t p ph t tánh ph t tâm, ó thu c v Ph t giáo. Hai quan ni m khác nhau, làm sao dung hòa mà i ôi cho c? - c ch , Ph t t i âm c a mình, ch nào ph i chùa m i có ph t, còn nhà không có hay sao. N u huynh có c c m thì tu t i gia huynh c ng có th c o v y, mà huynh l i thêm tròn ch hi u v i ông bà. - Mu n tròn ch hi u thì ph i c i v sanh con ng n i dòng. Tu mà có v con lòng thòng thì c o sao c. - Ng gi i c m: tà dâm , ngh a là núp lén mà k t tình v i v c a ng i khác, ho c d d làm cho con gái ng i m t trinh m t ti t, ch có c m c i v chính th c âu. Vì hi u ng gi i theo trí ý ó nên kinh pháp m i d y hai cách tu: tu t i gia và tu xu t gia ch . Thu x a vua Tráng Ni m làm vua, có có con h t. Ngài v i hai hoàng t u thành tâm tu ni m ngài c ng c o thành ph t còn hai hoàng t thành B tát là Quan th âm B Tát v i i th chí B Tát ó. Phái ti u th a hi u ng gi i theo trí ý r ng rãi, b i y ng gi i c m "sát sanh" mà h n th t n cá nh ng i th ng. H nói m sát sanh là c m không cho mình gi t ch t loài có s s ng, ch không ph i c m n th t cá do ng i khác gi t mà n u chín r i. T i nh v y nên, ng i Th tu theo ti u th a, s m m i m y ông l c m i mang bình bát i cùng trong s c mà kh t th c. Tín cúng th c ph m th gì c ng h t vô bình mà mang v chùa r i úng ng d n ra n v i nhau. - Bà n i em có nói n u v nhà mà em mu n ti p t c tu ni m thì bà s d n ch t bàn th ph t cho em tu. N u em mu n thì bà c ng tu ni m v i em. Nh sau trong xóm trong làng có nhi u ng i m o t ng Ph t, thì bà c t chùa cho em làm ch chùa, em r c ít o h u v tr trì r i hi p nhau ung úc o tâm cho thi n nam tín n trong vùng C n Giu c. - c v y thì càng hay h n n a, sao huynh còn d d ? Huynh có h i ý ki n a ông Y t Ma ho c c a ông bà ch chùa hay ch a? - Em không có d ý c a ba ng i ó. Vì tr c khi a bà n i em vào nhìn em, má em có th m em hai l n và nói chuy n v i em tr c m t ông Y t Ma và ông bà ch chùa. Em th y ý ba ng i u mu n cho em v , nh t là ông t Ma có nói v i n i em r ng v hay t ý em, ch ông không ép bu c ph i hay là xúi i v c. Vì v y nên em m i vô ây mà h i ý ki n c a cô. Em bi t ch c h h i ba ng i y thì ai c ng xúi em v v i bà n i em, nên em không mu n h i. - Có l huynh c ng có nghe ng i ta nói: Ph t trong nhà không th l i th Thích ca ngoài ng . Ng i ta nói có ý khinh b nh ng k d i th , trong nhà không bi t th cha kính m , mà l i làm m t o c, i chùa cúng ph t, t nhang vái l y l ng x ng. N u huynh không k bà n i già c không tr ng bà m mang n ng au không t ng ni m ông bà t tiên nào h t, huynh là t hi u, d u huynh tu s e ph t c ng khó tin lòng thành thi t c a huynh c mà ch ng ki n. Ngo i tôi v i tôi vì nuôi tâm chí c u nh n th nên xu ng ây c t am mà tu. Tôi ph c các quan ni m v o v i i c a ông 55
    • nh Phúc L i nào 56 www.hobieuchanh.com t Ma và ông ch chùa l m. Hai ông ngh i t n hóa thì o c ng ph i bi n chuy n mà theo cho n nh p v i i, ph i nh v y cu c t n hóa m i nh m v hình th c và t t p v tinh th n. o v i i ph i sát cánh i ôi cùng nhau m i có hi u qu , ch o ph ng ph t trên cao, i vói không t i, r i o i theo o, i i theo i, l m , i h n n, có o ng nh không. Tu ni m v i am chùa không ích cho ai h t. o ph i ti p xúc ch t ch v i i, ng o c m hóa mà dìu d t i, còn i n ng níu n theo o, ph i nh v y o m i t nghi, i m i hòa nhã. V i ý trí theo quan ni m ó, m y n m nay chùa am Nh n Hòa m i hi p tác v i h i: Xây ng i s ng m c u nh n th , h i c u v m t th c t , chùa c u v t tinh th n, làm nh v y i v i o u c k t qu m mãn c hai. Huynh có c c m v i ph t, huynh l c c trong chùa mà tu ni m t nhiên huynh c công qu mà công qu ó ch có m t mình huynh h ng, ch i không c nh mà ông bà cha m c a huynh c ng không c nh chút nào h t. Sao cho b ng huynh nghe l i bà n i v nhà mà tu, tr c h t bà m v i bà n i c vui lòng, ông bà c ph ng t và có ng i n i dòng, sau n a huynh giúp ung úc o tâm cho các thi n nam tín n s ng chung quanh huynh, huynh giúp gieo r c mùi o cho i, làm cho i h t ham xa hoa, kh i b tr y l c, tu nh v y m i có công qu l n ch . V y huynh hãy suy ngh l i. 56
    • nh Phúc L i nào 57 www.hobieuchanh.com 8. CÒN NH GIA TÀI Huynh Hu Minh c i mà nói: - Em hi u r i, em r t cám n cô ch d n ng sáng su t cho em bi t mà i. Huynh l y gi y t út h t vào bao th r i t giã cô Di u Nga mà tr v chùa. Ai c ng bi t cô Oanh, con gái c a H i ng Mai R ch Ki n, là dâu c a bàXã C m, v c a c u ng. Nh ng bi t cô là nh ng i ta nói mà thôi, ch ch a th yhình dáng, m t mày th nào. Bi t cô v nhà ch ng h i 19 tu i, cô c m ch ng ng, mà cô l i không h p tâm chí v i ch ng, a i lên Sai Gòn ta bà, làm cho ch ngbu n r u, chán n n. Bi t cô ghen, làm v l c ch C n Giu c ai c ng ghét, bi t ch ngch t cô bên nhà ch ng c m t n m, ch ng th y m ch ng r c cháu ngo i c ang i tá n v mà nuôi, l i nuôi thêm m a nh n a, thì cô gi n nên cô b tr v i cha m , r i trong vài tháng cô l y ch ng khác trên Sài Gòn, c i giá không imãn tang ch ng, không thèm trình cho bà m ch ng tr c hay, mà t ó n nay, ã n ba n m r i, cô c ng ch ng h b c ch n t i nhà mà th m bà m ch ng c . y t ng c ng nên trình cho anh ch em có d p c truy n n y bi t s nhan c c a cô Oanh và bi t thêm coi ng i ch ng th nhì c a cô là ai và m y n m nay côlàm vi c chi. m bà Xã C m nh ông mai ti n d n m con bà qua R ch Ki n mà xem t ng o cô Oanh, thì cô là m t thi u n m i l n lên, thu c con nhà có n, áo qu n và nhan c c ng nh muôn ngàn gái thu c h ng trung l u nh cô, không thua ai, mà c ngkhông h n ai. Cô có h n gái ng là vì có anh ch Sài Gòn, cô có lên i h c vài m nên bi t c bi t vi t, cô có xem ch p bóng và xem hát c i l ng nhi u l n, l i có c ra Long Hãi ch i cho bi t bi n m t l n, nh v y mà cô d n d , lanh l i, r i côcho cô là gái tân ti n, gái trí th c, gái th i i, m c d u cô không hi u ý ngh a v m ydanh t y. Ch ng ch ng ch t, cô gi n m ch ng già r i mà không ch u giao quy n cho côcai qu n s nghi p, l i r c m con a nh gi ng h t ch ng cô v nhà mà nuôi, cô i b áo qu n mà v v i cha m , r i cô c p v i ng i ch ng khác, không c n hônth hôn thú chi h t. Ng i ch ng sau n y là ông Thông, l i b n m i tu i, c ng m tch n v i cô. Ông Thông n y bành khành, vui v , nh m l , a ho t ng, l i c ng thích nh unh t. Tr c khi ng cô Oanh ông m t c n ph phía sau ch Tân nh; ng i tath y ông m t mình ch không có v con, ch có m t ng i àn ông n u n và ginhà. Vì ông có m t cái xe h i c , ông lái mà i hoài, nhi u b a ông không v n c mnh t là bu i chi u nhà kh i lo n u c m, vì th ng th ng ông n nh u t i khuya r iông m i v . N u b a nào ông v s m thì ông sai mua bánh mì, cháo mà n v y thôi. u h i ông làm ngh gì thì thi t không bi t sao mà nói cho úng. Ông khôngph i công ch c, mà c ng không ph i t ch c; không ph i th ng gia, mà c ng khôngph i k ngh gia. Mà không c phép nói ông là ng i vô nghi p ngh , b i vì ông cócông vi c làm h ng ngày có khi làm thêm t i ban êm n a, làm th vi c, ai c yvi c nào ông làm vi c y, b t lu n vi c gì, d t m i cho Tr ng s , qua Th ng kh ulãnh hàng nh p c ng giùm cho m y hãng hoa ki u, ch y ch t ki m mua m y th hàng 57
    • nh Phúc L i nào 58 www.hobieuchanh.comkhan mà bán lén l i cho ng i c n dùng, ai mu n th nào thì cho ông bi t, ông s ch ycho, giá m c m t chút, mà th nào ông c ng mua c vì ông giao thi p r ng l i clòng tín nhi m c a nhi u ti m nhi u s , ch nào ông c ng có b n thân, b i v y, vi ckhó mà giao cho ông lo ch y ch t thì khó hóa ra d . Ông làm vi c nh v y mà ông ng d d , no m, trong mình có b c ngàn luôn luôn, nhi u khi có t i b c muôn n a. y n m nay làm b n v i Cô Oanh, tánh tình c a ông h p ý v i cô Oanh l m ch ng ng chí, vì v y m i ngày ông i cô xin theo mà giúp tay cho ông; thi t côgiúp th ng c vi c l m nên ng i ta tin c y r i khi ông m c ch y l vi c n y thìông bi u cô ch y vi c khác th cho ông. R i làm sao mà n v i nhau m i có m ytháng r i cô l i có thai. Ch ng ngày g n sanh cô ph i n m nhà mà ngh trót m t tháng.Sanh con gái cô ph i ki m m n ng i mà nuôi cho bú s a bò ng cô r nh tay mà i làm vi c ph v i ch ng. Có con r i ông Thông thu n n t không d t v vào t u m trà ình n a. M cdù ông c ng m c áo s mi c t tay lái xe h i mà i, có cô u n tóc qu n, m c áo màu,ng i m t bên luôn luôn, nhi u b a ph i nh u nh t v i anh em ng bàn tính công vi c,nh ng g n t i b a n thì v ch ng v nhà n c m r i gi n ch i v i a con gái nó l n n l n ã bi t nói bi t i r i. ng vì lo ch y vi c giùm cho m t ng i b n nên chi u b a ó v ch ng côoanh i Gò V p v khát n c m i ghé nhà hàng con gà vàng t H mà u ng lave v i ng i b n. Ch ng ra xe mà i, cô Oanh th y ông c Th ng và bà Xã C m, cô ng mà ngó trân trân, không hi u có vi c chi mà bà Xã th ng không ch u n i ra C nGiu c, b a nay bà lên t i Sài Gòn, l i i v i ông c Th ng và cô nào ó. Cô Oanhphát nghi, cô bi t cô giáo ào, và m y n m g p nhau th ng nên cô bi t ch cô ào .Cô ch c ông c Th ng v i bà Xã lên ó, b i v y th y m y ng i vô nhà hàng côlên xe bi u ông Thông ch y l i nhà cô giáo ào cho cô h i th m m t chút chuy n. Nh cô giáo ào thi t tình cô không gi u chi h t, mà ngh có h i gì s mà ph igi u, b i v y cô Oanh m i hay h i tr c, ng k t tình v i cô giáo H ng có sanh c m t a con trai. Bà Xã c y ông c i tìm m con cô H ng giùm cho bà. Tìm c r i nên bà lên nói mà r c m con cô H ng v v i bà mà qu n su t s nghi pvà ph ng t ông bà. Cô ch c ng i ng v i bà Xã h i nãy là cô H ng. Cô h i cònng i con trai c a ng âu sao không th y. Cô ào m i nói còn tu bên chùaNh n Hòa ch c n chay không th n nhà hàng c, nên không th y. Vê n c m t i v i ông Thông. Cô Oanh m i nói gia o c a bà Xã C m choông bi t, r i thu t vi c cô ào nói h i nãy n a. Cô quy t nh sáng b a sau cô ph i ixu ng C n Giu c mà tranh gia tài c a ch ng tr c có hôn thú àng hoàng, ch m concô H ng v i m con cô Th m là trôi sông l c ch không có b ng c gì, mà tranhgia tài c a bà Xã c. N u bà Xã c n thì cô ki n mà òi chia phân n a. Còn n u bàXã mu n êm thì ít n a c ng ph i cho cô l i ba ch c ngàn cô m i ch u hòa. Áp phe n y thu c trong khuôn kh ho t ng c a ông Thông, b i v y nghe nói i thì ông c v i. Ông nói vi c ó áng làm, d u t n công ôi ba tháng c ng không ch ng lu n th t công i ít b a. Nh ng ông d n ph i c n th n ph i dùng chi n l ctiên l nhi h u binh. M y bà già quê mùa a mình l y l ngh a mà bôm ng t, ch ngnào h không bi t nghe r i mình s khai chi n, s h m d a. 58
    • nh Phúc L i nào 59 www.hobieuchanh.com ch ng ng tâm hi p ý b i v y sáng b a sau cô Oanh i C n Giu c th m ch ng c , ch c h i hôm s n có xe lô nên n c m r i bà ã v li n. Cô m c qu nlãnh en, áo c m nhung c ng en, ch không b n áo màu s m ch ng nói mình cònham lòe lo t. Xe ò xu ng t i u b vô nhà bà Xã C m thì cô Oanh kêu s p ph bi u ng ngcho cô xu ng. Cô ôm bóp i vô, ngó c nh c cô b mà i ã h n ba n m r i, cô có h inao nao trong lòng chút nh, nh ng không bu n mà c ng không th n. Lúa hai bên b ã ch y lá gai, trong m i b a n a s g t c. Cây sua a tr ng dài theo hàng rào n mùa gió ch ng tr bông tr ng coi r t p, mà p thi t thà theo c nh thú thônquê. Cô Oanh b c vô sân. M t con chó vàng v i m t con chó v n trong nhà luônch y ra ón cô mà s a om sòm, làm cho cô s nó c n, nên cô ng kh ng l i, khôngdám i n a. Ông Ba Tào ng gi y c d n sân ng ch ng g t có ch s n mà ch t lúa bó.Ông ng d y la chó và i nó i cho khách vô. Cô Oanh ngó ông v a c i v a h i: - Ông Ba, ông m nh gi i h ? - M nh gi a? M hai mà tôi t ng ai âu l ch . - , lâu quá r i chó nó l , nên nó s a d quá. Có bà nhà hay không ông Ba? - Không có. Bà i Sài gon, i h i sáng hôm qua bà ch a v . - Bà b nhà cho ai coi mà i lâu nh v y c? - Có hai m con cô Th m coi. Cô Th m là con c a ông h ng ngh Thi t i M ng Gà, có l m bi t mà. Tôi nh n m bà r c hai m con v giúp coi trong coi ngoài cho bà thì m hai còn bên n y mà. - Ph i. B a r cv ó có tôi. Qua b a sau tôi m i v b n. - M hai vô nhà u ng n c. Có cô Th m tr ng. Cô Oanh x ng x m i ngay vô th m mà b c lên hàng t . Nãy gi cô Th m nghe cô Oanh nói chuy n v i ông Ba Tào thì cô bi t là v l n ac u ng h i tr c, b i v y cô b c ra c a ón chào: - Em chào m hai. Lâu quá m hai m i qua th m bà, mà l i r i không có bà nhà. M i m hai vô u ng n c. Cô Oanh ngó cô Th m trân trân r i nói: - Tôi qua có vi c riêng m t chút. S n d p tôi ghé th m má tôi. Má tôi m nh ? Có nói i ch ng nào v hay không? Cô Th m nói: - Bà nói i công chuy n ít b a, ch ng nào xong thì bà v ch không nh tr c ch c b a nào. 59
    • nh Phúc L i nào 60 www.hobieuchanh.com Cô Oanh vô nhà, cô i l i chái dòm bàn th ch ng r i th ng th ng i h t m y n mà coi. Cô Th m kêu con bi u ch m t bình trà ng m hai u ng. Cô Oanh i th ng xu ng nhà d i và vô b p. Cô th y ch b p n u n l , màng i ng i b a c i ngoài sân sau c ng l n a. Cô m i tr lên nhà trên, l i ván màng i. Cô Th m th y con Cát xách bình trà nhà sau i ra cô r c mà rót m t tách, r ibi u con b ng l i m i khách u ng. Cô Oanh ngó Cát và h i cô Th m: - Ph i con nh c a cô ây hay không? - Th a, ph i. - N m nay nó c m y tu i? - M i l m tu i. - G ng m t nó gi ng anh ng quá. Ngó th y thì bi t con c a nh li n. Má tôi có nhìn nó là cháu n i hay không? - Th a, không. - a! Không nhìn cháu, sao l i em v nuôi mà chi? Cô l i ây, l i ng i g n ng tôi h i th m m t chút. Cô Th m kéo gh ng i tr c m t cô Oanh. Cô Oanh h i ti p: - V y ch má tôi không bi t nó gi ng anh ng hay sao? - Th a, không hi u. Em v m y n m nay, em không nghe bà nói gì h t. - Mà ph i nó là con c a anh ng hay không? - Con c u ch con ai. - Cô c ng không nói cho má tôi bi t hay sao? Không nói thì sao l i ch u v ây ? - N m tr c bà xu ng th m ru ng, bà than v i cha em không có ng i coi sóc vi c trong nhà. Bà c y cho m con em lên giúp bà, em coi vi c trong nhà, còn con Cát thì h u tr u n c. Cha em là tá n. Bà ch n c y thì t ch i sao c. B i v y m con em ph i t ó n gi . Bà không bi u v thì âu dám v . Bà không nói t i vi c con cháu thì em âu dám nh c t i làm gì. - M i n m má tôi có cho ti n b c gì hay không? - Bà m n may áo qu n cho m con em b n t t . M i n m bà b t vài ch c thùng lúa cho cha em. Bà mua bông tai cho m con em eo. N m ngoái t i t bà cho con nh em m t ôi vàng ch m. Em t ng v y thì ã nhi u l m i. Có ph i bà m n âu mà òi ti n công. - T i nghi p! Thi t thà quá! cho ch n l a công mà c ng không dám phi n. N y, tôi h i vi c n y coi có ph i v y hay không nghe hôn. Tôi 60
    • nh Phúc L i nào 61 www.hobieuchanh.com nghe ng i ta nói tr c anh ng trai gái v i cô giáo H ng có sanh c t a con trai, mà nh gi u nên bà già không hay. M i ây bà già nghe nói bà c y ông c h c Th ng i tìm dùm m con cô H ng cho bà. Tìm c trên Saigon r i nên bà già lên r c hai m con v ng bà già giao nghi p cho hai m con qu n su t mà ph ng t ông bà. Bà già i Saigon là vì có vi c ó, ph i hôn? Cô nói thi t cho tôi nghe ch i coi h n nh v y mà có hay không? - Hôm qua, tr c khi i, bà c n d n em coi nhà cho bà i ít b a, i ki m cháu i mà r c v ng ngày sau nó cúng qu y ông bà. Bà nói v y thì hay v y, em không dám h i cho k . - Chuy n ó tôi bi t rõ h t. Má tôi ki m c cô H ng v i th ng con c a c ng tu trên chùa Nh n Hòa r i. Thi t má tôi tính r c m con cô ng v ây mà nuôi ng giao h t ru ng t cho m con coi thâu góp lúa cúng qu y ông bà. Tôi t ng ã v r i nên tôi m i xu ng ây. - Ch a v . - N u b a nay không v thì mai c ng v . Ki m c r i còn tr n làm chi. Tôi nh t nh tôi tranh c n, không ch u má tôi giao gia tài cho m con cô ng n. Tuy tôi v i anh ng không có con, nh ng v ch ng có hôn thú rành r . Có giao gia tài thì giao cho tôi ch giao cho quân bá láp, thu nay không có ai bi t h t, giao nh v y sao c. Cô n v i anh ng cô ng có con v y. Con c a cô gi ng anh ng ai th y c ng bi t h t. L i m con cô v trong nhà ã ba b n n m nay r i. Cô c ng ph i tranh c n nh tôi, ng cho h n u ng. - Ph n em thi t thà, em có hi u gì âu mà dám tranh giành m . Bà làm sao t ý bà. Em không dám nói. - S gì? Quy n l i c a cô mà cô nói x i l v y sao c. Có con cô ph i lo ng lai cho con cô ch . Cô hi p v i tôi mà tranh gia tài n y r i ch em mình chia v i nhau mà h ng. - M hai làm sao c m làm. Ph n em quê d t em có bi t lu t l gì âu mà dám tranh gia tài. - Cô không bi t thì có tôi bi t. Tôi bày bi u cho, cô ng s . N u má tôi làm ngang h t s nghi p cho m con cô H ng n thì mình m n Tr ng s làm n mà ki n t i tòa. - Cha ch m hai bày cho em th a ki n thì mích lòng bà l m. Cái ó ch c em không dám r i. - i ph i tranh u m i s ng c. Cô thi t thà thì tôi ch bi u giùm cho. Có tôi c m u thì cô còn lo gì n a. Ph i tranh c n gia tài n y ng tôi v i cô chia nhau mà h ng m i ph i. Bây gi má tôi ch a v , thì ch c có vi c gì tr c tr c sao ây, nên còn tr n. V y tôi v tôi h i l i, ch ng nào v thì tôi s xu ng n a. - M hai cho tôi d n c m n r i hãy v , ch c c m c ng g n chín r i. 61
    • nh Phúc L i nào 62 www.hobieuchanh.com - Thôi c m n. H i s m m i n no r i tôi m i i ây. Tôi ch a ói. Cô nh nghe hôn. H tôi xu ng tôi m chuy n gia tài ra mà nói ng tranh c n, thì cô ti p vô. Hai ch em mình hi p nhau mà tranh m i m nh. Cô Th m c i. Cô Oanh t giã ôm bóp mà i. Cô Th m l lãng không bi t có nên nghe l i cô Oanh hay không. n c m r i cômu n i v M ng Gà mà h i cha. Ng t cô s ra i r i bà Xã v , bà không th y cô bàtrách sao bà có d n mà cô dám b nhà mà i. May x có ông H ng ngh Thi t i ch mua , luôn d p ông qua th m bà ch n và th m con cháu c a ông. Cô Th m m ng cha, cô nói cho cha hay bà ch n iSaigon ng r c dâu v i a cháu n i trai m i tìm c. Cô c ng nói vi c cô Oanhxu ng tranh gia tài và xúi cô Th m c ng ph i tranh nh cô, hai ch em hi p nhau màgiành r i chia nhau mà h ng ch ng nh n thua ch u h p cho m con cô H ng n h t u ng l m. Ông H ng ngh Thi t ng i nghe con t m thu t m i u r i ông m i nói: - M hai mu n làm gi ng gì t ý m . Con ng có d i nghe l i m xúi con nói b y b mà mích lòng bà ch n. Bà hi n lành nh n c, bà ãi mình t quá còn gì n a. Con ngh mà coi, c u Hai có v nhà, nh ng vì c u yêu con, nên c u xáp v i con, l sanh con Cát, vì tánh m Hai khó, s em m con con v chung sanh r y rà trong nhà, nên c u d i n y cho êm. Nh ng h n m i n m c u châu c p cho m con con m no lành l luôn luôn, ch có b bê gì âu. R i c u m t i, không hi u c u có tr i tr n gì v i bà già c u hay không. Nh ng cách ít tháng bà xu ng ch i, tuy bà không h i c tích con Cát, bà không nói bà nhìn nó là cháu n i, song bà r c h t m con con v bà nuôi, cho n m t mâm, cho ng nh con cháu trong nhà, mua bông tai cho con eo, cho m c hàng l a luôn luôn, l i s m vàng cho con Cát n a. M y n m nay m con con sung s ng nh ch nhà, mu n th gì ng có h t. Còn v ph n cha thì bà b t lúa ru ng cho cha lung l m. Bà i mình t t nh v y, mình n nào m mi ng mà nói gì c con. Bà ch n bi t u l m. Con v i con Cát c trung thành t n l c mà ph c s cho bà thì bà không quên công n âu mà lo. Còn ng có nghe l i m hai. M nói mai m xu ng n a hay sao? Cô Th m nói: - D , h i s m m i m v , m nói mai m tr xu ng cho g p bà ng m tranh gia tài. Mà v tr n m h i coi nh ngày nay bà v thì bu i chi u m tr xu ng. - N u v y thì cha ch i, n u chi u nay m có tr xu ng thì cha c t ngh a ph i qu y cho m nghe. Nh m không xu ng thì chi u t i cha v , sáng mai cha tr lên mà ón m n a. Lúa ch a chín nên lúc n y nhà thì n m co, ch không có công vi c gì mà làm. M nói chuy n gia tài v i bà ch n ph i có cha ó ng n u m có kèm con vô thì cha cãi v i m , ch con nói b y ho c con làm thinh, bà ch n t ng con a ý v i m , bà gi n luôn i con thì h i l m. 62
    • nh Phúc L i nào 63 www.hobieuchanh.com Ông H ng ngh Thi t ch i t i chi u mà không có bà Xã v , l i c ng khôngth y cô Oanh xu ng. Cô Th m d n c m cho ông n r i ông v , nói sáng mai ông lên a. 63
    • nh Phúc L i nào 64 www.hobieuchanh.com 9. PHÂN GI I CAO TH P Trong lúc cô Oanh h m h i xu ng nhà bà m ch ng c quy t tranh gia tài v icô H ng, là tình ch n m x a ã b cô s m gi a ch C n Giu c, nên x u h ph i x tr n i m t, té ra cô không g p bà Xã C m hay là m con cô H ng, mà l i g pcô Th m, c ng là m t tình ch khác, nh ng tình ch thi t thà hèn h , không dám nthua, b i v y cô d d hi p hòa k t phe, ng thêm s c mà ánh b i phe ngh ch, m c u có bà Xã c m cán nên m nh m . Lúc y trên t H ông c Th ng kêu xe lô i l i ti m may Tân H ng mà c bà Xã v i cô H ng i Chí Hòa. Bà Xã v i cô H ng ch a bi t nhau nên m i g p nhau t nhiên ái ng i ph i dè t. G n nhau c m t ngày r i, lòng thành thi t c a m ch ng v i tình dan díu c anàng dâu gây ra m i thi n c m bu t ch t c ôi bên. Trót m t êm hai m con ng i idi n mà bày t n i lòng cùng nhau, bà Xã thì k n i au kh c a ng t khi c i v em v m i n v i nhau c ít tháng, au kh kéo dài h n m i l m n m, mà vìch hi u, con s bà bu n con không dám nói ra, b i v y bà không hay gì h t. nch ng nghe c l i tr i c a con l i thì bà n n n h i h n vô cùng. Bà nh n t i bàung úc tâm h n cho con l i th i, bà giáo d c cho con noi theo hi u o m t cách mùquáng. B i v y h nh phúc c a con ã l p ló ngoài sân mà bà không hay ng m c ati p r c, cho h nh phúc i vu t còn au kh c l n qu n trong nhà, c t ru t xoitim n con bà ph i ch t. Bà Xã k chuy n mà bà t c t i bà khóc làm cho cô H ng xúc ng cô c ngkhóc theo. Còn cô H ng thì cô k chuy n c a cô vì cô c m n i kh tâm ng mà côyêu ng, ch không ph i cô tính gi t ch ng c a cô Oanh. Ch ng l có thai nghén i cô n n n h t s c. Cô ph i è nén tình yêu mà xa lánh ng, ng ch hi u c a ng c v n toàn, gia o c a ng c êm m. Ph i g i b c phiêu l uvùi l p trong ch n non cao r ng r m tình yêu tuy t v ng v i t m thân h hèn, côkhông th em a con còn bú theo c, v y cô ph i ký thác cho ng i bà con nuôigiùm. Vì cô bi t v c a ng không ph i là hi n ph , r t i không bi t th ngch ng thì có lý nào mà th ng con riêng c a ch ng, t i v y nên cô không dám giaocho ai, s ng em con v nhà thành ra nh g i ch ng cho ác. N m nay cô m i tr Saigon c thì ng i lãnh nuôi con ã ch t m t, a con th xiêu l c không bi t i âu. Cô d h i ki m tìm trót m y tháng, may Ph t Tr i giúp nên cô m i g p ctrong chùa lo tu ni m an thân, kh i hoang àng v t v . Nh ng g p con mà con l lãng,không có tình ngh a m con, làm cho cô t c t i vô cùng, t c vì cô không bi t tranh u giúp xây h nh phúc cho ng, t i vì sanh con mà không nuôi d y c connên con không có tình ngh a m con. Cô H ng n n n cô khóc, bà Xã c ng khóc n a. M con trò chuy n n khuyacô H ng m i gi mùng cho m ch ng ng . Bà Xã không ch u cô H ng ng riêng, bà ép bu c cô ph i ng chung m tgi ng v i bà, r i m con còn rù rì nói chuy n hoài, nói cho n khuya mòn m i quá i ch u nín mà ng . 64
    • nh Phúc L i nào 65 www.hobieuchanh.com n sáng cô H ng lo mua d n n lót lòng r i m con m i thay áo qu n chông c Th ng l i mà i v i nhau. Nh ông Y t Ma có ch giùm nhà bà ch chùa nên cô H ng nói l i cho anh p ph lên t i ch Chí Hòa anh ch y luôn qua kh i cái nhà l u bên tay trái, t i cáibi t th k ó anh ng ng. Th y có ng i i ngang qua xe cô H ng h i ph i nhà n ylà nhà c a ông X p Bình ch chùa Nh n Hòa hay không. Ng i ta nói ph i. Ông cTh ng li n m c a xe b c ra v i hai bà r i cùng nhau i vô c a rào. Cô B ch ch chùa, ã có g p cô H ng t i chùa, b a H ng vô ki m con tênCàn l u, hai cô có nói chuy n v i nhau nên bi t nhau r i. Cô B ch th y cô H ng c vô thì cô chào m ng. Cô H ng gi i thi u bà Xã v i ông c. Cô B ch li n m ikhách ng i. Cô H ng m i k s cho bà ch chùa nghe chuy n bà Xã góa ch ng h i 26 tu icó m t a con trai ng m i 3 tu i, bà th ti t nuôi con ng ngày sau nó k nghi pcho cha và ph ng t ông bà. Ch ng con l n bà lo v cho con ng mau có cháu n i. i cô dâu không ch a , mà l i tánh tình không t t, c làm bu n cho ch ng. Vì chhi u ràng bu c, con bà không dám cho bà hay, nh ng th t v ng chán nãn m i gây c mtình v i cô H ng. ng v i H ng m i núp lén g n nhau sanh c m t a contrai là huynh Hu Minh ng tu trong chùa, H ng vì danh giá nên c y ng i ta nuôicon giùm ng cô b x mà i xa, còn ng vì ch hi u nên không dám cho m hayvi c mình t tình có con, c d ki m a con y trót 15 n m mà tìm không ra. Cách 4 m nay ng ch t có vi t th l i cho m mà tr i vi c n y, nh ng n bây gi bàXã m i g p c th mà i tìm H ng. Nh H ng ch d n nên bà m i vô chùa mànhìn cháu n i huynh Hu Minh và n n n xin cháu v v i bà mà tu ni m ng caiqu n s nghi p và th ph ng ông bà th cho bà ã già r i. Huynh Hu Minh c nóihi n thân cho nhà ph t, không bi t vi c th gian n a nên không ch u v . Vì v y nên bàXã v i cô H ng n ây c y bà ch chà làm n ti n d n giùm v i cô Di u Nga, nghai m con yêu c u cô Di u Nga, ng i ta n cô là B tát giáng sanh c u nh nth , yêu c u cô nói giùm cho Hu Minh ch u v nhà mà tu, cho tr n l i nguy n c i Ph t, mà c ng kh i b t hi u v i ông bà cha m . Cô B ch s n lòng ch u i nói giùm. Cô m i b n áo ra xe i v i khách vô amNh n Hòa. Chánh gi n y là gi cô Di u Nga ti p khách mà l i may b a nay không cóng i khách nào h t. Cô Di u Nga m c áo hàng màu dà, i m ni màu en, ngng i t i phòng khách mà xem kinh A Di à c a b n o m i m n in mà hi n chothi n nam tính n . Cô B ch vô tr c cho hay có khách xa mu n xin y t ki n ng bày t vi c nhà.Cô Di u Nga xin m i giùm vô. Cô B ch ra m i. Khách b c vô. Cô Di u Nga ng ich p tay cúi u chào khách. Bà Xã c ng nh cô H ng th y cô Di u Nga g ng m t t bi sáng r , t ng o nh B tát h tr n, thì kính n h t s c, nên ch p tay mà bái. Ông c Th ng c nglàm nh v y. Cô B ch m i khách ng i. Ông c Th ng kéo gh ra d a vách t ng mà ng iriêng, cho m y bà ng i t i bàn mà nói chuy n. 65
    • nh Phúc L i nào 66 www.hobieuchanh.com Cô B ch kh i nói tr c: - Bà c là bà n i c a Hu Minh, còn cô ây là m c a huynh. M huynh sanh i m con xiêu l c, cha huynh tìm không ra. Cha huynh m i ch t m y n m nay. Bà c s ng m t mình không có con cháu gì h t. Bà m tìm h t s c m i p c huynh ây, m ng xin huynh v thì huynh l lãng nói ã tu ni m yên r i, huynh không mu n bi t vi c tr n t c n a. Bà n i ph i n n n yêu u huynh d u mu n tu ng ung úc o tâm thì v nhà mà tu ng cai qu n s nghi p và th ph ng t tiên ông bà luôn th , ch bà c ã già r i, không còn s ng bao lâu n a mà lo vi c ó, huynh c d d vi c ó không ch u v , nên bà c và cô ây mu n yêu c u cô, là ng i lo c u nh n th , cô làm ph c nói giùm v i huynh Hu Minh v tu t i gia ng v n l i c nguy n v i Ph t mà c ng kh i mang ch t hi cho bà c h t bu n, lúc n t xa tr i n y. Bà Xã khóc mà n n n , yêu c u cô Di u Nga can thi p giùm cho bà cháu sumhi p m t nhà và gia ình bà kh i tuy t t c. Cô Di u Nga ch p tay nói: - Mô Ph t! Té ra cô ây là thân m u, còn bà c là n i t c a huynh Hu Minh. Vi c n y b n o ã bi t r i. H i hôm huynh Hu Minh có vô am mà vi ng n o, t ngu n g c c a huynh cho b n o nghe, r i có trình m y tr ng di bút c a ông thân sanh n a. B n o nghe và c r i, b n o c m th y vi c nhà c a bà c là m t thiên gia ình s có th vui t i, mà l i bi n thành bi th m, u ó thi t áng ti c, mà c ng áng th ng. Nh ng có vài m ám, khó hi u. V y b n o xin phép h i vài câu cho rõ. Khi bà c i i v cho con, bà c có bi t con yêu cô gái ó hay không? Bà Xã v i áp: - Th a, con tôi t nh cho t i ch ng ó nó c lo n h c ch không ch u ý n con gái nào h t. Vì ph m ch t nó không c m nh nên 20 tu i tôi lo cho nó, mong có con cho s m, phòng khi phong vân b t tr c s n có tr i dòng. Tôi có h i nó có yêu ai không thì tôi d tánh tình r i tôi c i cho nó, b t lu n giàu hay nghèo. Nó nói nó không có c m tình v i cô nào h t. n không có ch nào x ng ôi v a l a v i nó nên tôi ph i làm sui xa. Tôi ng l a con nhà hi n c t t mà c i. - Tr c khi c i bà c có bi t tánh n t con dâu h p v i tánh n t con bà c hay không? - Vì xa nên th y t ng ma v y thôi, h i d thì ng i ta nói t t , ch thi t có bi t rõ tánh n t c âu. C i v c m i m y n m tôi th y v ch ng nó c ng không có ngh ch v i nhau cho l m. Ch ng con tôi ch t, tôi n c di ngôn c a nó tôi m i tá h a, hay con tôi vì ch hi u nên ph i bu n r u mà ch t, thi t tôi h i h n vô cùng. L i t i d y con không úng nên nó m i b h i. Bà Xã nói t i ây thì n c m t tuôn d m d . Cô Di u Nga day qua h i cô H ng : 66
    • nh Phúc L i nào 67 www.hobieuchanh.com - Còn cô k t tình v i con bà c có thai nghén r i sao cô tr n tránh, không cho ng i yêu g p m t n a? Cô có phi n v vi c chi hay sao? - Th a, không. H i ó vì yêu anh ng nên tôi ph i lìa nh ch âu có phi n. Tôi bi t nh v i m chí hi u mà v nh là m t ác ph . N u tôi cho nh lân la v i tôi hoài thì gia o nh s xào xáo và thân m u nh s u phi n thành ra nh l i v i m . T i v y nên tôi ph i b x mà i tìm ch n ng núi, tr c chôn thân danh nh nhu c c a tôi, sau c u o hi u c a anh ng cho toàn v n. - Cô yêu c u ng sao khi ra i cô không giao a con cho c u nuôi, mà cô i b r i cho nó nh p oàn v i tr m côi hoang àng? - S giao con cho anh ng, ng i ác ph s gi t nó ch t nên tôi c y m t ng i bà con làm n giáo viên nh tôi nuôi giùm mà d y nó h c. R i ng i y ch t, con tôi m i xiêu l c b v . N m nay tr v ây tôi hay anh ng vì tôi mà nh au kh n ch t, còn con tôi tuy tôi tìm c, nh ng nó l lãng không có tình m con thì tôi n n n không bi t ch ng nào. L i t i tôi mà ra. Cô H ng nói t i ây r i c ng khóc. Cô Di u Nga tr m ngâm m t chút r i cô nói: - Bây gi b n o th y t rõ r i, không còn ch nào m ám n a. V y b n o xin phép phân h c b ch cho bà c v i cô nghe. Trong t di ngôn c u ng không phi n ai, c u nh n h t t i l i v ph n c u. Bà c nói chuy n h i nãy bà giành l i v ph n bà. Bây gi cô còn nói các tai h i u do l i c a cô gây ra. Theo b n o th y c ba ng i u không có l i gì h t. L i t i th i i, ch không ph i t i ba ng i. Ba ng i u có giáo d c thanh cao, thu n túy, ng i bi t nâng cao ti t h nh, ng i bi t gi tròn hi u ngh a, ng i dám hy sinh tình yêu, hy sinh vui s ng ng tr n v i ng i yêu. Ti c vì g p i n n vi c gì c ng o ng c, b i v y nh ng c cao quí y hóa ra l i th i, hóa ra không c th ng mà d ng nh l i b ph t. Tuy v y mà b n o khuyên m y bà con ng th i chí. Tr i ph t v n còn hoài, b c c th i lai. Tai h a là m m n y sanh h nh phúc. N u c n ph i phân ph i qu y, thì n o nói ngay ra, có m t ng i qu y mà thôi. Ng i có t i l i là ng i c ac u ng. Ng i ó ch a bi t giáo d c nào h t. Ng i ó không bi t ngh a nh n hi u thu n c a Nho giáo mà c ng không bi t bác ái t bi a Ph t giáo. Ng i ó là tr c t h nh phúc gia ình c a bà c , r i không a k nên l m dùng tr c t m c b , b i v y h nh phúc m i s p , ch chi ng i v c a c u ng có o c hay là bi t ngh a nh n, thì bi t v làm dâu nhà bà c t nhiên hi u nhà ch ng c n ph i có con cháu n i nghi p và ph ng t t tiên. ã m y n m mình không th giúp cho nhà ch ng th a mãn nhu c u c n thi t ó c, l i hay ch ng t tình v i ng i khác ã có thai nghén. Mình bình t nh b c ra chính th c yêu c u bà m ch ng r c ng i ch ng yêu em v làm th nh t cho ch ng, sau ng i y sanh con thì mình nuôi, không sanh nh ng có d ng o ng mình không m t cái a v má l . V sau mình sanh thêm con n a thì càng hay. Tr i ph t s th ng cái c l n c a mình nên ch c s cho mình có con; mà m c d u sanh sau 67
    • nh Phúc L i nào 68 www.hobieuchanh.com con mình c ng thu c con dòng l n. Ví d u mình không có con i n a, c ng không h i gì. Trong nhà bi t l ngh a, t nhiên mình c m ch ng yêu quí, c anh ch ng chìu chu ng, c ng i th nh t kính nh ng. Ch ng ch ng tr m tu i già, mình ng vai ch ph theo tang l . Sau r i ch ng có qua i s m thì mình là ích m u, mình thay mà ph ng t t tiên, qu n su t s nghi p, c ng nh m ch ng h i tr c v y. Mãn i mình r i, mình truy n cái nhi m v l i cho v th , ng ng i noi theo d u tr c hi p cùng các con mà duy trì l giáo gia phong, t t bi t ch ng nào. T i ng i v c a u ng không có giáo d c, thi u c ngh a nh n o c, nên làm h ng h t, nàng ã không c danh hi n ph mà còn mang ti ng ác ph v i i. y v y l i t i nàng ó ch t i ai âu. Bà Xã ngó cô H ng r i ngó ông c, l s c ng c nhiên nh ng i say v a i t nh. Bà nh nh nói: - Tôi r t c m n m y l i sáng su t c a cô v a d y b o. Cô nói m con tôi không có l i. V y cúi xin cô làm ph c nói giùm v i cháu n i tôi nó v nhà tôi mà tu ni m ng ph ng th và n i nghi p t tiên luôn th . Ng i ta u nói cô tu c o nên thành B tát mà c u nh n th . Cúi xin cô c u giùm nhà tôi cho kh i tuy t t c mà b m hoang l a l nh t i nghi p cho tiên nh n. Cháu n i tôi nó v nó mu n sao tôi c ng ch u h t. Nó mu n t bàn th Ph t trong nhà cho nó tu ni m, tôi s làm li n. Nó mu n tôi tu v i nó tôi ng ch u. Sau nó mu n c t chùa c m hóa ng i trong làng trong xóm tôi ng s n lòng n a. Mi n nó ch u v ng duy trì gia ình, ph ng t ông bà và n i nghi p tông t c, thì nó mu n làm sao tôi c ng ch u h t. - Bà c thu nay s ng trong khuôn kh nho giáo, mà c ng có c c m v i nhà Ph t nh v y thì quí l m. B n o ch c Ph t s mà em h nh phúc l i cho nhà bà. Xin bà ng th i chí. S m m i n y bà c vô ây, v y bà c ã có g p huynh Hu Minh hay ch a? - Th a, ch a. Tôi i th ng vô ây. - H i hôm nói chuy n v i huynh Hu Minh, b n o có ch ng l i sáng su t cho huynh bi t r i. V y lát n a bà c ra chùa g p huynh, có l huynh s tr l i cho bà c . Cô H ng nói: - M con tôi r t cám n cô. L i cô gi ng d y ích áng quá, hèn chi thiên h n cô là B Tát giáng tr n ng c u nh n th thi t trúng l m. - B n o thành tâm tu ni m, ch có ph i Ph t hay B Tát gì âu. B n o mong c u ng i au kh theo s c b n o, c bao nhiêu c ng t t. Cô Di u Nga không mu n ng i ta nói t i chuy n c a cô nên cô ng d y ch ptay nói : - Nam mô. Cô B ch hi u ý nên cô c ng ng d y nói: - ã h t gi ti p khách, t i gi t ng ni m r i. V y bà con mình ra cho cô i ni m Ph t. 68
    • nh Phúc L i nào 69 www.hobieuchanh.com i ng i khách u l i ng gi a ch p tay xá cô Di u Nga r i lui ra c a. Cô ng cúi u xá mà áp l v i m i ng i, r i m c a i qua phòng th ph t Quan âm. Cô B ch d t ba ng i khách i ra chà, xe lô r ch y theo sau. Cô nói: - Theo l i cô Di u Nga nói h i nãy, thì ch c huynh Hu Minh ch u v v i bà n i r i. ra h i huynh l i cho ch c. Ông c Th ng nói: - M y n m nay tôi nghe n chùa Nh n Hòa có B tát hóa thân ng c u nh n th , thi t tôi không tin. Bây gi tôi m i th y t n m t cô Di u Nga ch ng nh ng u b t bi nh ph t bà, mà l i nào cô nói ra c ng úng n, th ng ngay, m c th c, ai nghe c ng ph i kính ph c h t. Cô b t t i cô Oanh thi t tôi ph c sát t. Bà Xã C m nói: - Lên ây tôi th y chùa am thanh t nh, c nghe l i o c rõ r ng, tôi c m quá, hèn chi cháu n i tôi nó mê, nó không mu n bi t vi c th gian n a, ngh ng ph i. Tôi già r i tôi còn mê thay, hu ng chi là nó. Nó ch u v v i tôi mà tu ni m ch c tôi c ng tu nh nó. Ra t i chùa g p s Hu Tiên ngoài c a, cô B ch h i huynh Hu Minh làm gì âu. S Hu Tiên nói Hu Minh ng nói chuy n v i ông Y t Ma bên t nh trai. Cô ch d t khách i luôn qua ó, thi t qu Hu Minh ng nói chuy n v i ông Y t Ma. Th y khách b c vô, ông Y t Ma vui v chào m ng, ông m i ng i và nói: - Huynh Hu Minh m i xin phép tôi ng v v i bà c mà tu t i gia và ph ng t ông bà cho bà c yên lòng. Tôi ng d n dò và ch cách th c cho huynh c m hóa thi n nam tín n trong vùng C n Giu c ây. Huynh tu nh y c ng c công qu không nh . Bà Xã nghe nói cháu n i ch u v v i bà thì bà m ng nên b c l i n m taycháu mà nói: - Con bi t th ng n i th ng m nh v y m i ph i ch . Con v v i n i thì i d n ch th Ph t cho con tu ni m. N i c ng tu v i con. Cô Di u Nga i nói v i n i ây. Ph t giáo và Nho giáo không có ngh ch v i nhau âu, trái l i c n ph i i ôi v i nhau m i có ích. N i m ng l m con à. Cô H ng h i con: - Con tính ch ng nào i? i v s m cho n i con vui. i li n b a nay c hay không con?" Th y Hu Minh d d ông Y t Ma m i nói: - Tôi xin bà c ch i t i sáng mai s r c cháu. Nên cho huynh Hu Minh thu x p áo qu n và kinh k , mà c ng cho tôi gi ng d y thêm phép tu o i gia cho huynh hi u. Cô H ng giành nói: - Th a, ch t i sáng c ng c. V y mai l i b y tám gi tôi v i má tôi s em xe vô r c i. 69
    • nh Phúc L i nào 70 www.hobieuchanh.com Cô B ch nói: - Mai t t ngày vì trong xóm tôi có ám c i. Huynh Hu Minh m i nói: - Con ch u v v i n i, nh ng con xin nói hai u n y là con t bàn th Ph t trong nhà ng ban êm con t ng ni m và m y r m l n v i m y vía ph i cho con tr v chùa ng con cúng ph t. Bà Xã v i vã nói: - c mà. Con mu n gì c ng c h t. Khi nào con tr lên chùa n i s i theo con lên ng n i l y ph t. Thi t tôi cám n ông Y t Ma v i bà ch chùa quá. Bà l y ra 200 ng b c trên bàn mà nói ti p: - S n ây tôi xin phép hi n vài tr m mua nhang èn cúng ph t trong chùa và trong am. Tôi xin ông Y t Ma v i bà ch chùa nh m l m n c a tôi. Cô B ch cám n. Ba ng i m i t giã ra xe mà v , h n sáng b a sau vô r cHu Minh. Bà Xã v i cô H ng thì vui v m ng r c c Càn. Ông c thì khen côDi u Nga phân gi i ph i qu y r t úng n. Bà Xã nói Càn chùa ch c không có th ng mà b n. Bà m n xe ch yxu ng ch B n Thành ng bà mua m t vóc hàng en, m i th c hàng tr ng v i i th c v i en em v C n Giu c m n th may cho Càn m t cái áo dài b nkhi cúng ông bà và may mát b n th ng trong nhà, ch áo c a th y tu thì ban êm b n cúng ph t mà thôi, còn ban ngày hay ch ng i ng thì b n mát cho ti n. Cô H ng bi u s p ph ch y luôn xu ng ch Saigon. Cô m i ông c xu ng ó r i vô nhà hàng n c m ng kh i th t công v nhà làm r n. Ông c nói, ôngkhông có d n tr c nhà, ông s con ông ch i. Ông xin xu ng ó ông kêu xíchlô ông v tr c, giao xe h i cho hai m con n c m và mua r i v sau. Bà Xã bi uông ng i luôn trên xe h i mà v t H và d n s p ph sáng mai em xe l i cho bà, bàcòn qua r c Càn i v C n Giu c. Bà a thêm cho ông c 500 bi u c t ng trti n xe. Ông c nói còn ti n nhi u nên ông không ch u l y. Ông l i nói cô Giáo ào y m i bà Xã v i cô H ng chi u l i nhà n c m v i cô m t b a, vì cô là th y ccách nhau m i m y n m nay, còn bà không m y khi lên Saigon, nên hai m con ph i n c m ng nói chuy n ch i, không c t ch i. Bà Xã v i cô H ng ch u. Xu ng i Saigon bà Xã bi u ông c i xe h i mà v luôn, m con bà i mua hàng v i vàki m ch n c m r i i xích lô mà v . a c m t i n t i nhà cô giáo ào thì ch khách u vui v , nh t là bà Xã m vui h t s c, bà c nói t rày s p lên bà h t lo v t ng lai; mà Ph t ã phân gi i i ai ch không ph i t i m y m con bà, b i v y bà c an i nhi u, bà b t n n n v vãng. Ch ng m con bà Xã t giã v , ông c d n cô H ng s a so n áo qu n cho n ng sáng mai ông em xe l i i s m mà qua chùa r c Càn r i ch y luôn v C nGiu c. Hai b a r i cô H ng th y m ch ng tánh tình giãn d , hi n lành, khoan h ng, 70
    • nh Phúc L i nào 71 www.hobieuchanh.comthân ái, thì cô c m ph c h t s c, b i v y v t i nhà cô cho v ch ng cô Th nh hay,sáng mai cô i C n Giu c ch i v i con và m ch ng ít ngày, r i cô s t s ng x p áoqu n vào valy s n sàng. Khuya cô d y s m m n ng i n u n i mua v lótlòng v i m ch ng. Ch ng ông c Th ng em xe h i l i thì m con t giã ch ti mmay r i xách ra xe mà i li n. 71
    • nh Phúc L i nào 72 www.hobieuchanh.com 10. ÁC PH HOÀN C T Bên chùa thì Càn c ng s a so n s n r i h t, kinh c a huynh thì gói riêng m tgói, còn qu n áo m t gói riêng. Bà ch chùa c ng ã vô r i, ch c a huynh HuMinh h i t c cho tròn hi u o. Xe qua t i chùa, bà Xã li n h i Càn có nh em gi y t c a bà giao b a h m ó v hay không, Càn nói có gói chung v i gói kinh r i. Bà yên lòng nên cám n ông t Ma v i bà ch chùa m t l n n a r i t giã lên xe mà i v i cháu n i có t ng ni ti nhành h t. Ông Ba Tào tu i l n ít ng , b i v y b a nay c ng nh th ng l , gà gáy gi acanh n m thì ông th c d y nhóm l a n u n c u ng cho m b ng r i lên võng n m a cót két nhà sau, m t ngó ng n èn d u leo lét trên b ván, trí ngh g n xa, lòngkhông lo s . Có gì âu mà ph i lo, không làm qu y thì kh i s . Bà ch nhà i v ng y b a r i, ông nhà lui cui d n sân ã s ch s r i. H lúa ngoài ru ng b t tay g tthì ông trí sân, lúa bó em v có s n ch mà ch t cà lang, có tr nãi gì mà l t t. Nghe ti ng gà gáy báo th c. Ba Tào b c l i m c a dòm ra ngoài. Th y tr i ã ng sáng, ông kêu th ng Cu th c d y s m s a so n c i trâu i cho n. Ông i vòngqua phía tr c ng nh m cái sân ông d n d p h m nay, ông hài lòng lung l m màth y quang c nh tr c nhà bây gi có v vui t i, t b ng th ng khô khan, ch khôngph i t át b y l y nh hôm tháng m a n a. n l n tr i sáng thi t m t, th ng Cu ng c m roi lùa b n con trâu i cho n . Cô Th m m c a b c ra ng ngoài hàng ba. Không i kêu, ông Ba Tào b cvô ph v i ch b p n u n mà m bét ba giàn c a cho sáng trong nhà, r i ch b p quét ch d i, ông lo lau b i trên, quét lau n m t tr i ló lên thì trên d i trong ngoài u s ch h t. Cô Th m phát ti n ch cho ch b p, cô phát b ng hai hôm qua, d n ch mua th tcá khá khá, không bi t ch ng b a nay có bà v . Nãy gi con Cát i ra sau cho v t n no, r m chu ng th ra, b y v t m ngch p cánh và ch y và la c p c p vang rân, kéo nhau ùm xu ng v ng mà l i. Con Cátvô chu ng l m tr ng v t ng trong cái r nh r i b ng lên nhà trên khoe v i m nómà nói nh chi u hôm qua nó cho v t n nên êm nay c 8 tr ng. Cô Th m i r i bi u con em s p trong t ng n. Cô Th m kêu ông Ba Tào mà nói lúc n y m i g t m t vài ám lúa s m nênng i ta còn không. V y ông i trong xóm ki m m n vài ng i v h b a ph t cho t ng c i ng giành ch m cho t i ra giêng kh i lo n a. Ông Ba Tào i r i, cô bi u con i l y cái ch i lông em cho cô r i cô quét d n t trên m y bàn th s p t ch n èn, l ng, c bình, coi cho ngay th ng s ch . Cô còn d n d p thì ông Ba Tào d t v tên Nhi u v i chú S , ng i trong xóm, r i i luôn vô phía sau. M t lát nghe có ti ng b a c i l p p. Ch b p i ch b ng r l n t n v . Ch khoe v i cô Th m con n c n y chài i trúng nên tôm cá bán nhi u, d mua l m. Cô Th m nói b a nay có hai ng i b a i nên ph i n u c m cho nhi u cho h n. 72
    • nh Phúc L i nào 73 www.hobieuchanh.com Ông H ng ngh Thi t lên t i n a. Cô Th m nói cha lên s m d v y và h i con u n c ch m t bình trà cho ông ngo i u ng. Ông nói nhà n m không thì bu n, i v y sáng th c d y ông bi u bà n u c m s m cho ông n ng ông th lên ch i coibà Xã i Saigon bà v r i hay ch a và n u có m hai xu ng n a ông xin m ng cóxúi con cháu ông nói t m b y mà mích lòng ng i l n. Cô Th m v a m i nói, t i bà ch a v , mà c ng không bi t ch c bà v haykhông thì con Cát a tay ch ngoài sân mà nói: - Ý! Có chi c xe h i c a ai quanh vô b t c a mình kìa má. Ông H ng Ngh v i cô Th m v i vã i ra c a ng ngó. Thi t qu có m tchi c xe h i màu en l ngoài c ng l ch m ch m ch y vô. Ch ng xe quanh vô sân thìcon Cát : - Ý! Bà v má à... có ông c ng i phía tr c ó... còn phía sau có hai ng i ng i v i bà...ai v y kìa? L con không bi t. Ông H ng Ngh nói ph i bà v , thì xe vô ng ng d i th m. Ông c Th ng c xu ng tr c. Càn ng i phía sau m c a mà ra ti p r i v n c a cho bà v i m ra. con cô Th m xu ng th m, tính ra xe mà ti p bà Xã C m, l i th y th y chùa trai tr , c áo en qu n tr ng, i ch n không, thì ng kh ng l i mà ngó. Bà Xã nói vô xe m t tay xách cái gi , m t tay ôm hai bánh mì dài. Cô Th m c l i giành xách cái gi cho bà. Bà a luôn hai bánh mì cho con Cát bi u emvô nhà. con cô Th m tr l i th m. Càn hai tay ôm hai gói, còn cô H ng xách cáiva ly ng ngó. Bà Xã bi u m con cô H ng vô nhà, bà i theo sau, cho ông cTh ng tr ti n xe. Bà vô t i hàng ba, bà th y H ng ngh Thi t chào, bà h i ông lên bao gi . Ôngnói ông lên nãy gi , nh n r nh i ch i ông qua th m bà. Bà Xã nói: - Vô ây ông H ng ngh . Vô ng i ch i. Tôi m i hay có a cháu trai, nên m nay tôi lên Saigon ki m r c m con nó v ó. Ông H ng Ngh i theo mà nói: - V y thì bà có ph c quá. Ông c Th ng tr ti n xe r i ông c m cái gói i vô sau h t. Xe h i r máych y tr ra. Ông Ba Tào v i ch b p ra m ng bà ch nhà. Th y ông Ba Tào bà Xã li n h i: - Ông ng làm vi c chi ó? - Th a, tôi ng b a c i. Tôi có kêu th ng Nhi u v i chú S l i ph b a i tôi, b a ph t ng c i cho r i. - Thôi, ngh b a c i i. mai m t s b a, không g p gì. Ông b n áo i l i ng xóm kêu àn ông àn bà có r nh thì l i ây giùm v i tôi m t b a. Vì tôi có l i vái v i t n c ông bà giúp tôi tìm c cháu n i thì tôi cúng t con heo. Nay tìm c r c v , thì tôi tr l cho r i, không nên m c . Ông i kêu bà con trong xóm l i ph b t con heo l n làm th t ng tr a 73
    • nh Phúc L i nào 74 www.hobieuchanh.com y cúng, r i chi u ãi bà con. Ông i li n i nghe hôn. Còn th ng Nhi u i Chú S thì bi u c ng ó mà ph v i ng i ta, ch ng v . Bà bi u ch b p n u n c ng ch trà cho ông c u ng. Bà m i ông c v iông H ng Ngh ng i. Bà mu n hai ông ch i t i chi u r i s v . Bà nói lát n a có ai i bà s sai qua m i bà c qua ch i n a. Bà nói l ng x ng không d t. Bà day l i th y m con cô H ng và cô Th m trên ván ng ng ngáo,bà m i ch m con cô Th m mà nói v i m con cô H ng : - ây là Th m, con c a ông H ng Ngh kia, còn con nh ây là con Cát, con c a Th m. ng nói chuy n m con nó trong t di ngôn ó. Má em má nuôi ba n m nay. Má th y con Cát gi ng cha, má em v má nuôi, ch thi t h i ó má ch a bi t chuy n chi h t. Nh l i di ngôn má m i hay mà thôi. N i nói cho Càn bi t, con Cát ây là em c a con. Con ph i th ng nó hay nghe không. Bà xây qua nói v i cô Th m : - C u ây là cháu trai c a bà v i má nó ó. chi u có làng xóm bà nói ho ch l t ra cho ng i ta bi t r i bà s s p t vi c nhà l i. Con Cát ph i nhìn Càn ây là anh. Ph i kính ph i th ng anh vì thu nay nó v t v t i nghi p l m. Thôi, Th m, con em c c a m con Càn mà trong bu ng c a bà. Con kính m c a Càn là ch c a con và d t vô phòng c a bà quét gi ng chi u s ch s r i ch em ng i nói chuy n v i nhau ch i. Cô Th m b c l i xách va ly c a cô H ng, cô H ng không cho, cô nói côxách. Cô Th m m i l y hai cái gói c a Càn mà ôm r i cô i tr c, cô H ng theosau, hai ch em i vô phòng c a bà Xã. Ông c Th ng th y Càn b ng b c ra c a, ông ra n m tay kéo tr vô, épng i chung m t bàn u ng n c nói chuy n ch i v i ông và ông H ng Ngh Thi t. Bà Xã kêu Cát bi u so n trong gi bà ra, l y gói áo c a bà em c t trong t ,còn bánh trái v i bánh mì c a cô H ng mua h i s m m i thì em vô trong l y d abàn mà s p tr a cúng. Bà ng i l i bàn u ng n c v i khách và nói chuy n v i Càncho Càn vui. L i xóm ng i ta nh có ông Ba Tào i kêu nói, nên h hay h r i rác t i ng cho bà Xã. Bà cám n m i ng i, àn ông c ng nh àn bà. Bà ch Càn mà nói,bà m i tìm c cháu n i, con c a ng, mà r c m con nó v ó. Vì có l i kh nvái v i ông bà nên bà ph i v t m t con heo mà cúng tr l . V y bà con chòm xóm vuilòng xúm l i giúp bà ai th o ngh nào thì làm ngh ó, ng i th c huy t c o heo, k ra áy mua tôm, ng i ra ch mua r u, mua rau s ng, mua m m nêm, mua n u, kph trong b p mà n u n ng ng tr a x cho bà cúng r i n u ng ch i v i bà m t a. Bà Xã kêu cô Th m ng d t cô H ng i vi ng bàn th c a ng. Th m i H ng tr l i, bà móc túi l y gói b c ra a cho Th m mà nói: - Con c t gói b c ây ng ai lãnh i ch mua thì phát cho ng i ta i, a ít ch c cho ng i ta qua xóm chài l i và áy góp mua tôm cá, n c ã ròng sát, ch c có cá tôm r i. Con m n m t ng i qua m i bà c qua 74
    • nh Phúc L i nào 75 www.hobieuchanh.com ch i, nói bà v i ông c ã v t i r i. Con bi u con b p lo n u c m cho bà i bà con n s bu i sáng m i n y ch i cúng r i m i n thì ói ch u sao n i. Th m lãnh gói b c r i m i cô H ng v i bà con trong xóm i xu ng nhà saumà phân phát công vi c. Ông Ba Tào già mà nh m l , ông r o i kêu bà con trong xóm, s n tr n ông tu tqua ch mét cho bà c Th ng hay ông c v i bà Xã m n xe h i r c cô dâu vàcháu n i c a bà bà Xã v t i bên nhà r i. Bây gi chòm xóm ng t l i m ng và v theo làm th t mà cúng ng n m ng b n. Bà ông c Th ng hay tin y bà m ng quá nên d n con n u c m coi nhà, bà i kh n i li n qua m ng bà Xã và th m cô H ng ã i kh i C n Giu c m i m y m r i bà không g p m t. Bà Xã ng ng i u ng trà v i ông c và ông H ng Ngh mà nh c chuy n ng bu n r u mà sanh b nh l i cho Càn nghe, b ng th y bà c i vô sân bà m ngnên v i vã ra c a ti p r c. Hai bà h i áp l ng x ng và d t nhau vô nhà. Bà Xã chCàn cho bà c bi t. Càn ng d y ch p tay xá bà. Bà c ngó trân trân r i nói Càngi ng cha nh úc. Hai bà d t nhau l i ván ng i n tr u. Bà Xã th y con Cát b ng tr u em ra, bàbi u nó vô m i cô H ng ra cho bà c m ng. ng v i Th m nhà sau i ra chào bà c. Bà c v i cô H ng m ngnhau nói l ng x ng. Bà Xã bi u H ng ng i mà nói chuy n. H ng bèn ng i l i gócván phía c a s , còn Th m thì i lo tr u n c. Trong nhà ch khách ng nói chuy n vui v v i nhau, thình lình bà Xã ngóra c a, bà th y cô Oanh u n tóc qu n, tay c m bóp, x ng x p b c lên th m. Bà châumày, x m t m t vui. Cô Oanh vô, cô cúi u chào ông c Th ng r i xâm xâm i l i ng ngay tr c m t bà Xã mà h i: - Th a má, má m nh gi i h má? Bà Xã không thèm ngó, bà cúi m t tiêm tr u và h i l i: - Cô là ai mà cô kêu tôi b ng má? Cô Oanh c i m n mà nói: - Có l má gi n con hay sao nên má h i nh v y? Con là Oanh, v c a anh ng, v có hôn thú h n hoi, dâu chánh th c c a má, có th nào má quên c. - ! té ra cô là v c a th ng ng. V nó gi t nó ng i l y ch ng khác, bây gi còn t i ây làm chi? - Má không th ng, má va ti ng ác cho con chi v y má? Con gi t anh ng i nào? Con gi t nh sao má l ng thinh, má không t cáo cho nhà ch c trách b t con mà b tù? Còn con l y ch ng khác, mà l y ai âu? Má bi t hay không? Má ch th coi. Ch con là v c a anh ng h n hoi có gi y t , , có hôn thú b c nh t, cái ó ai c ng bi t. Con t i ây là vì nhà n y là nhà ch ng c a con. Ch ng c a con m t r i, mà còn má nên má . Ch ng má 75
    • nh Phúc L i nào 76 www.hobieuchanh.com tr m tu i già r i, con s v con ng con th ch ng và cúng ông bà cha ông bà. Tuy con i làm n con không , song r nh con c ng v ây tr c th m má, sau th m nhà c a con. Sao má l i h i con v làm chi? - Cô nói nghe có hi u d ! - Con không dám khoe con có hi u hay có ngh a. Nh ng nhà n y má thì c, ch con không b ng lòng má r c ng i nào khác v ây mà . Cô Oanh kéo gh mà ng i. Bà Xã gi n l m, nh ng nói không l i mi ng côOanh, bà t c nên bà nói: - Nhà c a tôi thì tôi mu n cho ai t ý tôi, ho c tôi mu n cho t ai c ng c. Nhà c a cô c t hay sao nên t i ây mà tranh giành? - Không ph i nhà con c t. Nh ng nhà c a ch ng con nên con ph i tranh. - Cô quy n gì mà tranh. v i ch ng không có con, ch ng ch t b i l y ch ng khác r i cô tr l i tranh gia tài. Nói chuy n nghe trái tai quá. - Ph i l m. Ch có trái âu má. Má ngh l i mà coi, con là v c a anh ng có hôn thú rành r , mà bây gi má không thèm nhìn, má l i nhìn bá v âu mà em v mà g i là dâu, là cháu n i, âu không có b ng ch ng, cháu i c ng không có gi y t . Má làm nh v y ph i hay là trái? - Ai có tình có ngh a v i con tôi thì tôi nhìn là dâu. Ai là máu th t c a con tôi thì tôi nhìn là cháu n i. Ai th t giáo, vô o v i con tôi không có tình ngh a, v i tôi không có hi u kính, thì tôi xem nh r m nh rác. Tôi hi n lành nhã nh n, nh ng tôi c ng bi t gi n bi t h n. Tôi cho cô bi t tôi không ph i kh d i. N u tôi không thèm k ai là dâu, y là t i ng i y l i o làm dâu. Còn n u tôi nh n ai là dâu ai là cháu n i thì tôi có gi y t minh ch ng rành r , ch không ph i nhìn b y. Tôi không cho phép cô t i nhà tôi mà d y khôn tôi. N u cô khiêu khích s m tôi hay ng i trong thân c a tôi thì tôi bi u b n bè t ng c cô ra ngoài ng, ho c tôi th a cho H ng ch c trong làng b t cô mà tr t i h n hào ngang ng c. Cô Oanh th y bà Xã ch ng c m nh m thì cô ngh ph i i chi n l cm ith ng c, nên cô c i mà nói: - Th a má, vì má nói ph i trái, nên con m i dám phân tr n ph i trái cho má nghe, ch con âu dám h n hào ngang ng c v i má. Con th a thi t v i má, m tr c má em con gái c a ông H ng ngh v i a con c a cô v nhà má nuôi, thì con hi u ý má th y ch ng con ch t r i má mu n i con, b i y con xét ph n con không có con, nên con nh ng b tr v cha m con mà n ng d a, ngh vì v ch ng con có hôn thú, ch ng má tr m tu i già, gia tài s nghi p v con h ng huê l i, không m t ph n c a con âu mà con . M y b a rày con l i hay má tính nhìn con trai c a cô giáo H ng là cháu i c a má và má ki m r c v mà giao h t gia tài cho m con cô H ng n ng ph ng t ông bà. Nghe nh v y nên con m i v ây h i l i coi có thi t hay không. Th a má, có ph i cô ng i g n c a s kia là cô giáo H ng, còn th y chùa ng i bên bàn ây là con c a cô hay không? 76
    • nh Phúc L i nào 77 www.hobieuchanh.com - Ph i. Tôi r c m con nó v ng m con nó nuôi tôi trong lúc tôi già y u y. Ch ng nào tôi qua i thì m con nó qu ng su t s nghi p c a tôi mà ph ng t ông bà. - Má làm nh v y m t công bình, l i không h p pháp. Con là v chánh c a anh ng có hôn thú b c nh t mà má b r i, má giao gia tài cho ng i bá nh v y h ng thì không c. Con tranh c n ngay. - Sao dám g i là ng i bá v ? Tôi nhìn dâu hi n, nhìn cháu n i, do ý trong t di ngôn c a con tôi. Cháu n i tôi có khai sanh, có b n sao án Tòa phép, ai tranh c n c. Cô Oanh b t ng vi c y nên ng ng Bà Xã kêu Càn mà nói: - Càn, con vô l y h t gi y t c a cha con l i em ra ây mà c cho bà con trong xóm nghe ch i con. Càn ng d y ch p tay má nói: - Th a n i, cha con khai sanh c a con l i cho n i, cha con có ý mu n bày n i lòng au kh cho n i bi t mà thôi, cha con có k t i ng i khác âu mà c n cho cho ng i ta bi t. Con xin phép n i cho con nói chuy n v i cô ây m t chút t ng c ng . Càn ngó cô Oanh mà nói ti p: - Nãy gi tôi ng i lóng tai nghe cô khinh r ng i n y, châm chích ng i n , cô nói dông dài, mà k trung cô nghe n i tôi em m con tôi v ây nên cô n ki m chuy n mà tranh gia tài, ch cô không có ý th m vi ng ai h t, cô nói hoài n n i n i tôi không nhìn cô, l i còn xô i cô, mà cô c ng không ch u i. Cô mê gia tài quá. V y tôi nói chuy n gia tài cho cô nghe. Má tôi c ng nh tôi, m con tôi t ch i m y ngày không mu n v ây, ch không ph i mê gia tài nh cô âu. Vì n i tôi nói quá, nên má tôi vì ngh a, còn tôi vì i, vì o, mà c ng vì hi u, b i v y m con tôi ph i theo n i mà xu ng ây. M con tôi ch a nghe nói n gia tài bao nhiêu nên ch a bi t mà ham. Mà d u có vàng b c m y xe, có ru ng v n m y ngàn m u, c ng không b ng m t b u o c, m t túi ngh a nh n âu cô. Ti n b c ru ng n có ó, mà nó c ng có th m t ó, m t mau l m. Có l cô c ng th ng th y s có r i m t ó ch , nh t là th gia tài gây trên x ng máu c a ng i khác v i gia tài mình âm m u mà c p t, không t n công dãi n ng d m ng thì không bao gi c h ng lâu c. Duy có nh n ngh a v i o c m i b n v ng, th gia tài ó m i thi t là quí vì nó cho mình h ng hoài, h ng t i i con i cháu c ng không h t. Vì v y nên m con tôi không bi t ham gia tài. M con tôi v ây là vì th y bà n i già r i mà tr tr i t mình, nên m con tôi mu n giúp cho n i tôi vui v trong tu i già n y mà thôi,ch không có ý chi h t. Nào dè v a m i vô t i nhà l i có ng i ng n c n mu n tranh gia tài. Thi t t khi tôi m i c tám chín tu i thì tôi ã t b c mà i m t mình trên ng i, tôi h ng ngày ph i v t l n v i nh n tình th thái mà s ng. Nh ng tôi không có g p gia tài mà tranh, tôi l i mê t bi mà t p. Nay tôi nh cô mà g p tranh gia tài. Tôi nói thi t v i cô, 77
    • nh Phúc L i nào 78 www.hobieuchanh.com u mu n d u không tôi ph i tranh v i cô, ch không không c phép b xuôi. Tôi ph i tranh cho n i tôi an h ng công lao c c nh c mà xây d ng gia tài. Ch ng n i tôi tr m tu i già n i tôi nh giao gia tài cho ai t ý, tôi không òi h i chi h t. Ví d u n i tôi có giao cho tôi gìn gi ph ng t ông bà i n a, thì tôi h a ch c v i cô, tôi s làm tr n nhi m v c a n i tôi ký thác. Mà h ng gia tài y tôi ch dùng huê l i cúng qu y ông bà mà thôi, ch không ph i c a tôi làm ra mà tôi c phép n xài riêng. N u cúng qu y mà có d thì tôi s phân phát cho thiên h . Tôi s chia mà giúp cho m y ng i trong xóm, trong làng quanh n m c c kh h t s c mà không c m o cho v con no m, ch không th chia cho ng i vì ham loè lo t xa hoa mà tr y l c v t v , ph i h ng ng i y c c kh lang thang ng h n n mà b thói tham lam gian d i tr v v i o ngh a. Tôi quy t l i ây làm ngh a v ó, d u ai i tôi c ng không i. Càn nói d t l i thì ng i l i, s c m c bình t nh ôn hòa nh th ng. Ông c Th ng day qua ngó cô H ng mà c i. Cô Oanh không dè th y chùa trai tr mà u khôn ngoan lanh l i nh v y, nêncô b i r i. L i nghe nói có gi y t , có khai sanh, có di chúc, thì cô s , cô xu ng n cnh nh mà nói v i bà Xã : - Gia tài th i thu c c a má làm ch , nên con tranh là tranh cho má h ng mãn i, ch không ph i giành cho con n h t. Th y chùa n y không có quy n gì gia tài c a má, nên con không c n ph i tr l i. Vi c nhà c a má thì má ph i suy ngh mà phân x cho công bình. N u má mu n cho c th y u hòa thu n êm m thì má chia gia tài c a má ra làm ba ph n, ch không giao cho t ng i. Bà Xã nói: - Chia cho ai mà ba ph n? Cô Oanh nói: - Th a, má nhìn con c a cô H ng là cháu n i, nó là con trai, nên má em v ng ph ng t ông bà, thì má chia cho nó m t ph n mà thôi. Cô Th m là con c a ông H ng ngh , cô c ng có con. Tuy nó là con gái song ai n y u nói nó gi ng anh ng nên má ch c nó là con c a anh ng, má m i em v má nuôi m y n m nay. Má ph i chia cho con nh y m t ph n m i công bình. Còn con ây là v chánh th c c a anh ng, con không có con, mà có hôn thú, má ph i chia cho con m t ph n, con m i ch u ch . Ch a ai k p nói gì h t, ông H ng ngh ng i bên bàn, ông vùng ng d y mànói: - Th a bà ch n, vì m Hai mu n k p m con con Th m vào v n y, nên tôi xin bà cho tôi nói ít ti ng. Thi t con Cát là con c a c u ng. M hai ã nói ra thì tôi không nên gi u n a. T ngày c u ng m t, bà em m con con Cát v bà nuôi, bà không nhìn nó là cháu n i cháu ngo i gì h t. V ch ng tôi th y v y nên làm thinh. Nh bà chi u c nên m con con Cát no m sung s ng. c bà th ng thì r i, b i v y v ch ng tôi c ng nh 78
    • nh Phúc L i nào 79 www.hobieuchanh.com con Th m c ng không có ngh t i bà nhìn cháu n i làm chi, mà c ng không tính chia gia tài c a bà. Chi u hôm qua có d p i ch tôi i th ng qua ây th m bà. Không có bà nhà. Mà con Th m l i nói h i s m m i có m hai xu ng nói bà i Saigon r c cháu n i trai v mà giao gia tài. M xúi nó hi p i m mà ch ng c giành gia tài ng chia nhau mà h ng. Tôi nghe nh y tôi li n d n con tôi ng có nghe l i m hai r i nói b y b mích lòng bà. a nay tôi tr lên ây n a là vì tôi có ý ch bà v ng t lòng thành thi t a cha con tôi cho bà hi u. M hai mu n tranh gia tài hay làm sao m làm. Vi c ó cha con tôi không bi t t i, không òi h i, mà c ng không tranh giành v i ai h t. Cô Oanh h nghích mà nói: - Ông H ng ngh không thèm thì chia làm hai; ph n c a ng i ta nhi u h n ch h i gì. Bà Xã nói : - Ng quá! S nghi p c a tôi gây d ng ra l n. Mà bây gi ng i ta n bi u tôi ph i giao h t, nói không c r i bu c ph i chia làm ba làm hai. Bà con ngh coi có ph i k c c hay không. Ti n b c ru ng t c a tôi, tôi mu n cho ai n tôi . Không ai c phép t i ây b x tôi... i ra... nhà tôi có khách, cho tôi ti p khách. i rõ ràng. Cô Oanh gi n tái m t. Cô ng d y b i ra, không thèm cáo tai h t. Cô v a i ngoe ngo y v a nói: - Mu n ngh ch thì tôi ki n tán gia b i s n cho mà coi. Nãy gi ông c Th ng ng i im lìm mà nghe l i qua ti ng l i. Ông c chúmchím c i ch không nói chi h t. Bây gi th y cô Oanh i g n t i tr c m t ông l inghe h m ki n, thì ông ng d y ch n cô mà nói: - Xin cô Hai ng l i cho tôi nói vi c riêng vói cô m t chút. Cô hâm cô ki n ch Xã. Có tôi ng i ây, tôi l n tu i h n cô, không áng chú thì c ng áng anh c a cô. Tôi khuyên gi i, không n cho cô i l c ng. Tôi xin cô ng có nghe l i c a b m gian hùng bày ki n cáo ch Xã mà t n ti n vô ích. Nên ti n mà nuôi con. Ch chi c u ng ch t r i, cô luôn trong nhà y mà th ti t th ch ng, thì ch ng ch Xã qua i, cô thay th . D u c u ng có l p khai sanh mà nhìn con dòng khác, thì cô c ng là ích m u, cô ng gia tài. Thi t cô không th bán ru ng t, mà cô có quy n thâu huê i ph ng t ông bà. Cô H ng mãn i cô r i, còn dòng th m i c ng. Cô không ngh xa, cô b i l y ch ng khác mà sanh con r i cô tr v tranh gia tài làm sao c. Cô Oanh gi n h i: - Ai nói v i ông c tôi l y ch ng khác? L y âu? - Cô khéo gi b thì thôi. Cô v i ông Thông trong c n ph sau ch Tân nh. Cô ng i xe h i i hàng ngày v i ng. Cô có m t a con gái bi t i m m. Cô có gi u ai âu mà không bi t. 79
    • nh Phúc L i nào 80 www.hobieuchanh.com - D u tôi có n v i ai i n a, không có hôn thú thì có b ng c gì mà nói tôi i giá? - Khai sanh c a a con cô. - Con tôi xin tôi nuôi mà. - ã mu n r i, cô nói nh v y sao c. D u cô có ch ng khác không làm hôn thú, sanh con thì a nh theo h m , khai sanh không có tên cha, nh ng tên h m có s n sàng, cô ch i mà nói con nuôi sao c. Không có ch ng thì làm sao mà sanh con. Không l c u ng d i âm ph ban êm c u c phép v ng v i cô. Con nh sanh ã h n hai n m r i. B sanh l p hai b n cu i n m g i cho Tòa h duy t phê r i gi m t b n, còn t b n g i l i tr cho Tòa Th S nh gi . Bây gi cô mu n s a tên h m , cô s a không ph i d , làm b y b ày ch ph i ch i âu. Mà cô h m ki n thì ch c ngày mai ch Xã s c y ng i lên Tòa xin sao l c khai sanh c a a con cô mà n m trong tay. Cô bày c o s a tôi e ch s mang h a. - Tôi s m n tr ng s ki n. - ng, ng cô. T n ti n vô ích, n u cô ki n thì tôi h u trí r nh rang ch c ch Xã s nh tôi thay m t i h u. Tôi không t ch i c. Mà i tòa thì tôi ph i n p t di ngôn c a c u ng, v i b n sao án Tòa c u nhìn nh n Nguy n V n Càn ây là con c a c u. Tôi n p luôn b n sao l c khai sanh c a a con gái cô n a, thì ng c hoàng hi n xu ng tôi s c ng không binh cô c. - Thu nay ông làm th y giáo, ông có bi t lu t pháp âu mà nói. - Tôi l y chánh lý mà nói giùm cho cô. Nghe hay không nghe t ý cô. Tôi chào cô. Ông c ng i l i. Cô Oanh mang ki ng mát i ra c a. Ba Th o, ng i ánh xe ng a cách 18 n m tr c ã có ch m v i cô Oanh tr cnhà th y giáo Hi n bên ch C n Giu c, b a cô d t hai ng i àn bà d t n n m ngch i khiêu khích cô H ng. M y n m nay anh thôi i xe, qua h i ru ng bà Xã màlàm và c t nhà v trong t bà. B a nay anh c ng nh m y ng i tá n trongxóm l i giúp làm th t heo cho bà Xã cúng. Anh nghe nói có cô Oanh trên Saigonxu ng tranh gia tài v i cô H ng thì anh mon men ra ng ngoài c a s lóng tai mànghe. Ch ng th y cô Oanh gi n b ra v thì anh ch y theo v a kêu v a nói: - M hai, m Hai, m xu t binh sao không l a ngày t t, g p xui x o lui binh hoài v y? M nh tôi hôn? Tôi là Ba Th o bên ch C n Giu c ánh xe ng a. B a m em binh n nhà th y giáo Hi n mà khiêu khích v i cô giáo H ng có tôi ó. Tôi xúi m ti n, m không dám ti n m l i rút lui. Hôm nay m i dàn binh, ch a có gì h t, sao m c ng rút lui n a v y? Cô Oanh nói: - Tr a r i nên tôi v . Cô nói v y cho m c c r i i tu t. Bà c Th ng trong nhà dòm ra th y Ba Th o theo nói chuy n gì v i cô Oanhbà không hi u, nh ng cô Oanh l m l i i mau, còn Ba Th o tr l i i vòng theo chái 80
    • nh Phúc L i nào 81 www.hobieuchanh.comnhà mà vô phía sau, mi ng c i ng n ngo n thì bà c i ng t. Bà Xã h i bà cc i vi c chi, bà c thu t chuy n n m x a cô Oanh b Ba Th o phá ám nên xe m t,bây gi cô Oanh c ng b Ba Th o n a, th thì cô Oanh v i Ba Th o có duyên ti nkhiên gì v i nhau hay sao nên g p nhau hoài. Bà Xã v i ông c và m con cô H ngnh chuy n c a ng vi t trong t di ngôn, c b n ng i c ng u t c c i h t. Bà Xã bi u cô Th m h i ng i nhà d n c m cho ông c bà c n s s a ba t d n b ng i x cúng r i s n ti c. M y ông bà trong xóm xúm l i m ng cho bàXã, ai c ng ã n c m nhà h t r i, b i v y b a c m n y ch có bà Xã n v i v ch ngông c, ông H ng Ngh , m con cô H ng và m con cô Th m mà thôi. Tuy nói n s s a, song c ng có cá th t canh rau th , mà ai c ng ói, l i c ngvui, nên ch khách u n no. Lúc ng i n bà c khen cô H ng gi i n nh n, cô Oanh ki m chuy n khiêukhích mà cô H ng không nói gì. Cô H ng nói bà Xã tr l i n ng quá r i cô cònchen vô làm chi n a, ông c c i mà nói c u Càn tu hành mà c u nói chuy n nghe c quá. Càn c i mà nói: - Tuy con m c áo th y chùa, song h i nh trót 5 n m tr ng con l n lóc theo ám m côi hoang àng mà ng i ta th ng g i là l ti u qu Saigon, d u con bi t hi n lành, ham nh n ngh a, nh ng n u ai mu n h n thua thì con ng bi t h n thua v i h v y ch , thi u h sao c. Ông c nói: - Cháu m i v t i ây mà h i nãy xóm ri ng nghe cháu giãng d y cô Oanh, tôi coi b ai c ng ch u h t, cháu ây mà tu ch c s có tín nhi u. Còn ông H ng ngh , ông ch n ch t thi t thà, mà ông c ng cho cô Oanh m t bài c thâm thúy quá. Ông H ng ngh nói: - Th a, tôi có dám nói ng t i m hai. Vì chi u hôm qua tôi hay m xu ng xúi con tôi theo m mà làm vi c qu y. Tôi không ch u, nên sáng n y tôi tr lên coi nh có bà ch n v , tôi th a cho bà hay. Tôi ch a k p nói mà m kh i u sanh chuy n, m l i k m con Th m tôi vô, tôi ph i bày t lòng d a cha con tôi cho bà bi t v y thôi, ch m tranh giành t ý m , tôi âu dám ng n c n. H i nãy m v coi m gi n. Tôi s m ki n. Ông cc i mà nói: - Có gi i thì ki n i. Tôi s xin thay m t ch Xã tôi h u h t. mai m t tôi tr lên Saigon, tôi vô Tòa xin sao l c m t t khai sanh c a a con gái cô sanh ó, tôi giao cho ch Xã gi s n. N u cô i ki n thì tôi em h t gi y t tôi trình cho Tòa xem, t nhiên Tòa bát n cô li n. Bà xã nói: - C u c ch u khó giúp giùm cho tôi. Tôi không dám quên n ngh a âu. a nay s n có ông H ng ngh lên, có c u c m c, l i có bà con trong xóm t u m t. V y tôi nói rõ cho bà con cùng anh ch em bi t tôi không nhìn nh n con Oanh là dâu c a tôi n a. Dâu l n c a tôi là H ng, còn dâu nh c a tôi là Th m. Càn v i Cát u là cháu n i c a tôi, m c d u 81
    • nh Phúc L i nào 82 www.hobieuchanh.com ng không có khai sanh cho con Cát. V y t rày s p lên Th m ph i kêu bà b ng má, còn Cát ph i kêu bà b ng bà n i c ng nh m con con H ng y. H ng v i Th m ph i yêu nhau nh ch em ru t, coi hai a nh là con chung. Còn Càn v i Cát do m t g c mà ra, ru t th t v i nhau, anh l n ph i th ng em, em nh ph i kính anh, ng m t nhà hòa thu n an vui và tu t p o tâm, d i mài ti t ngh a. Càn nói: - Con s ch m nom làm cho n i an h ng ngày già, h t bu n lo u chi n a. Em c a con là gái con s d y nó lo l ng v mi ng n gi c ng cho n i. Tuy cha con không có ng khai sanh cho em, mà n i ã nhìn r i thì nó là em a con chính th c. Cô H ng ti p t c nói: - Con th a thi t c i má, ngày con au kh con tính b x mà i thì bà Sáu u m t nhà tri u phú Saigon, bà th ng ph n con, nên bà bi u con h p tác v i bà ng ra vùng Kontum mà tr ng trà tr ng cà phê. Con theo bà ra ó qui t ng i b n x mà làm vi c m i m y n m m i thành s v n r ng n c ngàn m u. Hi n gi s bán trà v i cà phê m i tháng thâu huê l i n y tr m ngàn, mà s ti n xu t phát cho nh n công c ng l n l m. Nh ng i tháng còn l i c ng c n m ba muôn. Nhà bà Sáu H u có v n l n, l i con là cánh tay m t c a bà, con giúp bà t n tâm, nên m i thành công nh y. N m ngoái bà v th m nhà m y tháng thì con coi s cho bà. N m nay con nói v i bà con v ki m Càn em lên ó mà v i con, nên bà m i cho con i. Và Càn ki m c nó ph i v v i má. V y thì con ch i v i má ch ng m t tháng cho má vui, r i con xin má cho con tr lên ó ch con không th b bà Sáu H u c. Bây gi có Càn v v i má, trong nhà l i có m con Cát ch m nom s n sóc má. Lâu lâu con v th m má và ch i vài tháng v y thôi. N m nay ng giao thông ã thu n ti n, có xe ò ch y hai ba ngày m t chuy n r i, nên con lên xu ng d dàng. Bà Xã nói: - Công chuy n c a con l n lao b b n nh v y con b sao c. Nh ng má xin con ráng ch i v i má vài tháng r i s i, và lên trên ó con ng quên má. Má già r i con!. Cô H ng nghe l i âu y m nh v y thì cô a n c m t. Bà c không mu nkhông khí ng vui v hóa ra bu n t l nh lùng, b i v y bà nói: - Ch Xã ch a già âu. Ch còn c ng l m mà. Ch còn s ng t i hai ba m i m n a nh ch i. Có dâu có cháu n i ch vui s ng dai l m. Ch khách thân yêu, m t nhà vui v , câu chuy n sum v y h nh phúc kéo dài n x m y ch àn bà trong b p n u n ng xong, r i trai d n m i s p t b ng lêntrên m y bàn th cúng. Có ng i i v l y m t cái áo dài en cho Càn b n mà ra t cha v i ông bà. 82
    • nh Phúc L i nào 83 www.hobieuchanh.com Bà Xã ng vái ông bà r i l y tr c, H ng v i Th m m t c p l y sau. Cànti p l y n a, r i Cát l y chót. L y bàn th c a ng, bà Xã c ng rót r u vái con chohai dâu l y ch ng và hai cháu n i l y cha. Cúng xong r i bà Xã m i bi u d n h t trên m y bàn m y ván. Bà m i h t kháchxa c ng nh ng i trong xóm, àn ông c ng nh àn bà, tr già l n nh u ph i ng i n u ng v i bà m t b a cho vui. Gi a lúc c nhà ng nói c i h l c, m t ông k lão tay nâng ly r u mà nói: - Thu nay thím Xã n hi n lành, ai thi u h t hay có vi c gì nói v i thím thì thím giúp li n. thím có m t ng i con nó c ng gi ng tâm chí thím, bi t th ng nhà nghèo, r ng v i tá n, tá th . Không bi t nh phúc l i nào mà m y n m nay nó tr n m t, b cho nhà thím bu n b c, ai nh t i ng than phi n. Ông c Th ng ch p nói: - B a nay h nh phúc tr v v i ch Xã r i, nên ai c ng vui h t. Không vui sao c. Ch m t m t ng i con trai, mà ch gom v hai cháu n i, m t trai hi n lành o c m t gái tánh h nh thi t thà. Ch m t m t cô dâu d , mà ch tìm c hai cô dâu hi n. ó là h nh phúc ch gì. Ch l i ch âu có l . Ph i y hay không ch Xã? Bà Xã C m c i l n, cái gi ng c i n y m y n m nay nó i m t, bây gi nó i tr v ây. Phú Nhu n 15-2-57 CHUNG 83