Ho bieu chanh   do nuong nuong bao oan
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

Ho bieu chanh do nuong nuong bao oan

on

  • 892 views

 

Statistics

Views

Total Views
892
Views on SlideShare
892
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Ho bieu chanh do nuong nuong bao oan Document Transcript

  • 1. n ng n ng báo oán 1 www.hobieuchanh.com n ng n ng báo oán Bi u Chánh I -TH I TU N-HU NTrái t v n xây, t i r i k sáng, sáng r i t i l i. c sông luân-chuy n, h t ròng r i l n, l n r i l i ròng.Vi c nhà h h t th nh r i t i suy c ng nh v n n c h m t tr thì ph i lo n. ó là nh-lu t d -nhiên x a nay th ng-l mà ông Tây c ng th ng-l . Th l t Vi t-Nam Qu c-S mà xem, chúng ta s nh n th y rõ-ràng cu cth nh-tr v i cu c lo n ly c ti p mà di n ra hoài hoài. N u ng i c m-quy n h ng- th t chánh thì t -nhiên r i-r m kh p m i n i. N u mu n non-n c cthanh-bình thi ph i nh b c auh-hùng chí-s có i c i tài, thâu-ph c dân tâm, ng-d n qu n-chúng, m i có th ánh d p trong ngoài mà xây d ng an-ninh l ibá-tánh. Kìa nh thu x a, sau m t c n b tr kéo dài n trót m t ngàn n m, n c nonnghiêng-ng a, qu c-h n lu-l , dân-chúng khóc than, c cây khô héo. Trong th i-gian au kh y tuy có Tr ng N V ng, có Bà Ti u- u, có Lý Nam- , có Tri u Vi t- ng có Mai H c- , có Khúc-Th a D l n-l t n i lên quy t ra tay bình- nh s n-hà và em ch -quy n qu c-gia v cho dân-t c. R t ti c thay các ng ti n-nh n ycó hào-khí chói-lòa, có hùng-tâm mãnh-li t, nh ng ch a ph i là ng i l t ng cth i-cu c, b i v y công-nghi p không thành-t u c hoàn-toàn, ch l u l i danhth m chí c cho h u nh n sùng-bái muôn i mà thôi. Mãi n th -k th 10, m i có Ngô-Quy n xu t-hi n, quét s ch trong, ánh p ngoài, xây n n qu c-gia t -ch cho Vi t-Nam r ng-r góc tr i ông-Á. Non c c h ng th ng bình có 5 n m r i Ngô-V ng l i b ng. Ng i sau n inghi p l i không tài c, cho th t chánh i, nên m i sanh ph n lo n Th p-Nh S -Quân, làm lung-tung m t lúc. May có inh Tiên-Hoàng ra i bình-lo n tr n-an, l p ra nhà inh, sau liên-ti p truy n ngôi qu c-v ng cho các nhà Ti n Lê, nhà Lý r i qua nhà Tr n. n th -k 13, nhà Tr n g p n n ngo i-xâm, Ngu n-Tri u bên Trung-Qu c,binh ông t ng m nh nên toan nu t luôn t n c Vi t-Nam. Ch ng dè bên ta, trênvua hi n- c, d i t ng hùng-c ng, l i thêm muôn dân nh t tâm, nh t trí, oàn- t cùng nhau quy t máu ph i x ng b o-v s n-hà, b i v y binh t ng c aNgu n-Tri u luôn luôn i-b i, ph i c u hòa cho kh i b tiêu-di t. Trong i ch ng có v t chi tr ng-t n v nh-vi n c. á lâu n m ph i haomòn, s t lâu n m ph i m c sét. Tinh-th n lâu n m c ng ph i suy gi m, o- c lâu m c ng ph i lu m . Tr c kia i nhà Lý là i th nh-tr nh ng gi ngôi vua
  • 2. n ng n ng báo oán 2 www.hobieuchanh.com c 215 n m r i ph i sang l i cho nhà Tr n. Mà i nhà Tr n là i v a xán-l ng a hùng-c ng, song tr -vì c 175 n m r i c ng b nhà H soán t. Nhà Minh, bên Trung-Qu c, m n c soán t n y m i xua binh qua ánh p h H r i chi m tr c t n c Vi t-Nam trót 13 n m. Th y cha con H -Quí-Ly vì tham quy n c -v cho ngo i-bang c p m tch -quy n qu c-gia, ng i Vi t-Nam t tr chí già, t b c s -phu cho n hàng dân-gi , ai ai c ng ph n-u t, quy t hy-sinh tánh m ng ng c u n c, c u dân. Ngheông Lê-L i ph t c m ngh a Lam-S n, ng i trong n c th y u h ng ng.Trong 10 n m chinh-chi n, ban u s c kém nên th t b i, nh ng nh em tinh-th n u qu c cao vòi v i mà u v i lòng c p gi t th p hèn c a gi c, b i v y t ng-sta l n-l n ánh rã quân xâm-l ng, i chúng ch y v Tàu, tôn Lê Thái-T lên ngôibáu, r i b -cáo cu c bình Ngô t nh. Miêu-Du c a Lê Thái-T ti p n i tr -vì c 99 n m r i b quy n th n M c- ng-Dung c p ngôi, may nh có hai trung-th n là ông Nguy n-Kim v i r là ôngTr nh-Ki m c u giá a con c a vua Lê Chiêu-Tôn qua Cam-Châu thu c x Lèo, tônlên làm vua r i r c v Thanh-Hóa chiêu binh mãi mã ánh d p h M c. ó nhà Lê óng ô Thanh-Hóa, nhà M c óng ô Th ng-Long. Trong c có t i hai vua, hai tri u, lòng dân ph i chia r , ng i phò Lê, k phò M c, Nam cc áuh nhau trót 65 n m, dân gian h t s c -kh . Mãi n n m 1592, Tr nh-Tùng con c a Tr nh-Ki m m i ánh b t c vua M c-M u-Hi p mà gi t r i gom t t n c em v m t m i i quy n th ng-tr c a vua Lê. Nh ng ã d t cái n n m t n c hai vua r i thì t i cái h a m t tri u hai chúa a. Tuy nhà Lê ã th ng nh t s n-hà song quy n-bính t i tri u u trong tayTr nh-Tùng c . Ông Nguy n-Hoàng là con ông Nguy n-Kim t c là c u c a Tr nh-Tùng tr c kia ã c vào tr n t Thu n-Hóa, ch ng th y Tr nh-Tùng l ng quy n ng chúa, ông e quy n th n ám-h i nên ông không ch u ra B c ch u vua nhà Lê a, thành th gây phân tranh. Chúa Tr nh chi m c c mi n B c vô t i Linh-Giang,còn chúa Nguy n th ng-tr mi n Nam t Linh-Giang vô Qu ng-Nam. Trong kho ng 45 n m, chúa Tr nh v i chúa Nguy n ph i ánh nhau n b y n, gây tai h i cho t Hà-T nh và t Qu ng-Bình không bi t bao nhiêu, l i làm t n-hao sanh-m ng c a nh n-dân không k xi t. Tuy luôn luôn ph i lo ch ng v i chúa Tr nh phía B c, song chúa Nguy n ng ch m nom m r ng b cõi phia Nam, l n l n chi m h t t Chiêm-thành tQu ng-Nam vô Bình-Thu n r i phân huy n, phân ph mà cai-tr . n gi a th -k18, t t c vùng t Nam-Vi t bây gi c ng thu c luôn v chúa Nguy n th ng-tr n a. Cu c nam-ti n c a các i chúa Nguy n c thành-công r t v -vang ch nh c c -g ng c a th n-dân t t nh Qu ng-Bình tr vô mà thôi. T Hà-T nh tr ra B c,nh n-dân là phe ng c a chúa Tr nh, ngh ch h n v i chúa Nguy n nên không cótham-d cu c nam-ti n r c-r ó.
  • 3. n ng n ng báo oán 3 www.hobieuchanh.com n n m 1765 chúa Nguy n Võ-V ng m t. Quy n th n Tr ng-ph c-Loan i t di-chi u l p ng i con th 16 c a Võ-V ng lên ngôi Chúa g i là nh- ng. V nh-V ng m i c 12 tu i nên Ph c-Loan t h t quy n-hành tácoai tác ph c, tham-lam, kh c-kh , làm nhi u u tàn ác, khi n cho c n c quandân th y u oán ghét. t Tây-S n, thu c vùng Qui-Nh n bây gi , có ba anh em Nguy n-Nh c,Nguy n-L và Nguy n-Hu , v n là miêu-du c a m t chi n-s g c Ngh -An, tr ckia theo Chúa Tr nh mà ánh gi c, b t ng-s c a chúa Nguy n b t làm tù binh r i em v qu n-thúc t i Qui-nh n. Ba anh em Nh c lóng nghe Thu n-Hóa Nguy n-Tri u th t chánh, lòng dân ly-tán, h t k cang-th ng, bi t r i ây th nào c ng ph i i lo n kh p n i. Nh c m i hi p v i hai em mà chiêu m dân nghèo ng hu n-luy n cho thành quân-s ánh gi c. c ng i ta theo càng ngày càng thêm ông, Nh c m i phân i ng , l ptr i n r i kéo nhau ra ánh l y thành Qui-Nh n, l n l t chi m c ph n t tBình-Thu n ra giáp Qu ng-Nam. Ngoài B c Chúa Tr nh-Sâm th y Nguy n-Tri u ng b i-r i, trong b quy nth n ngang-ng c, ngoài b gi c Tây-S n hùng-hào. Chúa Tr nh th a d p may bènsai i-t ng Hoàng-Ng -Phúc em th y-b h n ba muôn binh vào chi m t B -Chánh (Qu ng-Bình) r i l y luôn ô-thành Phú-Xuân (Hu ) mà b t h t qu n-th n a Chúa Nguy n. Chúa Nguy n nh-V ng th y tình-hình nguy-ng p, trong b binh Tây-S n ánh ra, ngoài b binh Chúa Tr nh tràn vào, m i nhóm qu n-th n mà nh k i-phó. ình-th n bèn phân ra m t t p thì h -giá a Chúa Nguy n cùng cung-quy nvào Qu ng-Nam lánh n n, còn m t t p thì binh khi n t ng b t giam gian th nTr ng-Ph c-Loan em n p cho Hoàng-Ng -Phúc mà c u hòa. T ng Tr nh gi tTr ng-Ph c-Loan, nh ng c ng ánh tan binh Nguy n r i vào chi m kinh-thànhPhú Xuân. Chúa Nguy n nh-V ng vào Qu ng-Nam r i nghe l i khuyên c a ình-th n m i l p Nguy n Ph c-D ng là con c a c th -t Nguy n-Ph c-Hi n lênngôi ông-Cung, chuyên lo s p- t cu c ch ng-c v i gi c. Ch ng bao lâu, nh- ng nghe tin trong thì Tây-S n, ngoài thì t ng Tr nh, c hai u xua binh ánh p Qu ng-Nam. ình-th n bèn khuyên nh-V ng xu ng thuy n cùng v i cháu làNguy n-Ph c-Ánh (sau là Gia-Long) v n là con c a ng i anh th hai cho quan -giá a vào t Gia- nh mà lánh n n ông-Cung D ng v i ch -t ug l iQu ng-Nam lo m u tr gi c. Và lúc Tây-s n m i kh i binh d y lo n Qui-Nh n thì tri u- ình ã có banchi u cho ch -tr n trong t Gia- nh d y ph i em binh ra àng ngoài mà d plo n. Ông T ng-Ph c-Hi p ng ng i ch c L u-Tr n Long-H (Long-H là nh-Long bây gi ) ti p c chi u c a Chúa Nguy n, ông h ng-hái gom binh cáctr n, r n-r kéo ra Bình-Thu n quy t nghinh ch.
  • 4. n ng n ng báo oán 4 www.hobieuchanh.com Cu c chiêu binh tuy n t ng n y làm xao-xuy n, náo- ng c vùng Gia- nhlà lãnh-th x Nam-Vi t ngày nay. Nh ng ng i trai-tráng tuy không c bi t rõtình-hình chung trong n c r c-r i th nào, song nghe nói có gi c thì ai c ng nô-n ctoan-tính ra s c p lo n, tr -an, ng l p công-danh v i t n c.
  • 5. n ng n ng báo oán 5 www.hobieuchanh.com II BA GI NG ANH-KI T Vùng Nam-Vi t mà h i tr c ng i ta g i là Gia- nh, phía Tây n m nh mvàm sông C u-Long. Vì t th p-th i, sình l y nên n c sông C u-Long t trênngu n xu ng t i ây thì tràn ng p, r i ph i quanh-co theo ch th p tìm ngmà ch y ra bi n. i a-th nh v y nên sông C u-Long t i ây m i phân ra hai ng chánh:Ti n-Giang và H u-Giang. M i ngã còn k m vô s r ch ngòi, l n nh chung nhau rútnhau a ra Nam-H i. Tuy mi n Tây x Nam-Vi t t sình l y song có nhi u ch gi a ng th p-th i ó r i-rác l i n i lên m y gi ng cát cao-ráo không bao gi n c ng p t i. Vì v ynên x a nay nh n-dân th ng t -t p c t nhà trên m y gi ng thành th gi ng nào ng trù-m t, ông- o th nh-v ng. Trong t nh M -Tho bây gi hai phía có gi ng:1)-phía Tân-Hi p;2)-phía Bình- i. Phía Tân-Hi p g m t i ba cái gi ng n m g n nhau. y là g ng Tr n- nh t iTân-Hi p C -Chi, gi ng Cánh-Én n m t i ranh t nh Tân-An, gi ng Thu c-Nhiêu m dài theo qnan-l Trung-L ng xu ng Cai-L y. Trong t Nam-Vi t, các gi ng u có dân-c ông. Vì v y nên m i gi ng ucó s tích riêng, l i n y sanh m t vài nh n-v t có danh nêu vào l ch-s trong kho nghai th -k sau n y. Mà gi ng nào c ng không có danh b ng ba cái gi ng n y. S có ghi chép bagi ng n y g i là vùng „Tam Ph ”. Th ng nh n nói nôm-na thì g i là x “BaGi ng”. Nh n-dân Ba Gi ng bình th ng thì già tr u c m-c i làm ru ng làm r y,song h âm-th m ung- úc m t hào-khí m nh-m vô cùng, H ng ngày h ngó racánh ng Tháp M i t ch-m ch minh-mông n m phía sau gi ng r i h rèn t p chí- ng c ng vi n-vông qu ng- i nh quaug-c nh h quen th y ó. Trong lúc quan L u-Thú Long-H là T ng-Ph c-Hi p gom binh tuy n t ng i bình lo n Tây-S n thì gi ng Thu c-Nhiêu có m t ng i tên là -Thanh-Nhângiàu-có rân-rát h n h t trong vùng. Ng i h c v n v a dùng, nh ng võ-ngh thìcó danh l m. m n y Thanh-Nhân m i có 42 tu i, khí-l c c ng-tráng, tánh n t th ngngay, dám nói dám làm, không kiêng không v . V hi n m i m t cách hai n m tr c, l i cho ng i m t a con gái tên là -Thanh-Xuân, n m nay m i 17 tu i, nh ngmà hình vóc cao-l n v m-v , d ng nh gái 20 tu i.
  • 6. n ng n ng báo oán 6 www.hobieuchanh.com Thanh-Xuân gi ng cha, ti ng nói r n r ng, b i g n-gàng, tâm-chí cang- ng, tánh ý c ng-quy t. Tuy là ph n gái song ít a vá may n u n ng, l i ham p cung ki m, ao th ng, ch i thì thích ch y nh y nh m l nh con trai, làm thìch u x c vác m nh-m nh ng i l n. Thanh-Nhân không có con trai mà dòm th y tâm-chí v i tánh-tình c a Thanh-Xuân nh v y thì trong b ng m ng th m. Ng i ngh trai hay gái c ng v y, mi n cótài có chí là h n, b i v y khi Thanh-Xuân c 15 tu i r i thì ng i b t u d y con p võ-ngh , t p côn, t p quy n, t p cung, t p ki m, t p ban h t. n nay ThanhXuân gi i nh t là cái tài b n tên v i tài phi ki m không ai bì k p. khi Thanh-Nhân th t ng u, ng i bu n nên th ng hay giao du ngkhuây lãng. Ng i giao trâu bò, ru ng r y cho gia-d ch ch m nom. Ng i khuyên con nhà c luy n t p võ-ngh h ng ngày, khi thì lên Biên-Tr n, khi thì qua Long-H ki m ng i có tài có chí mà k t b n. M i l n ng i ich i, ng i v ng m t n c tháng. Mà h tr v thì ng i th ng r c v ôi bang i b n cùng nhau, ho c bàn lu n c kim, ho c t p duy t võ-ngh . Thanh-Nhân có s n c m ti n nên quen tánh hào phóng. Trong vùng Ba Gi ngai b ho n-n n n u ng i hay thì ngu i giúp luôn luôn. Còn nh ng ng i nào l ntu i thông hi u vi c i thì ng i hay m i n nhà ãi n u ng ng àm-lu n ch icho r ng thêm ki n-th c. Cách c x c a ng i nh v y khi n cho m i ng i trong Ba Gi ng, t già chí tr ai c ng c m m n. n n y Thanh-Nhân i ch i bên Long-H v nhà, ng i có r c v hai ng ikhách. y là ông Nhiêu-h c Tr n-Minh-Giám, m t nhà nho-h c l i-l c tu i ã 60 màtrí v n còn sáng-su t, v i c u Lê-V n-Quân, m t võ-s m nh-m , tu i l i 40, máunóng ng y . Thanh-Xuân hay cha v v i-vã ra c a ti p m ng. Thanh-Nhân gi i-thi u concho hai ông khách bi t r i kêu gia-d ch bi u làm v t làm gà mà ãi khách. Trong lúc ch khách ng i n c m chi u thì Thanh-Xuân ra vô ch m-nom mành c ng i nhà i th t 1 và châm r u. Thanh-Nhân kêu con l i mà nói: “Con ãtr ng tu i r i, võ thì con ã lão luy n c vài ngh , còn v n thì con ch a h bi t t i.Vì v y nên cha r c ông Nhiêu v ây ng d y cho con bi t s kinh, bi t o làmng i i v i cha m , v i anh em, v i vua chúa, v i th y b n, v i t n c, v iqu n-chúng. V y con ph i bái ông Nhiêu ây và k nh ông là b c s -ph c a con. K ngày mai ông s b t u d y con h c ch . Con ph i c -g ng ch ng nên t ng v nnhu-nh c mà chê bai. Làm t ng, d u nam d u n c ng v y, có võ mà c ng ph icó v n ng g m cang nhu m i kh i thi u sót, ch có võ mà không có v n thì hay o-ng c, còn có v n mà không có võ thì th ng y u- t”. Thanh-Xuân bái ông Nhiêu Giám. Thanh-Nhân nói ti p: “Còn anh Lê-V n-Quân ây cha r c anh v ng coi u có th c thì anh ch giùm cho các anh trai tr trong vùng luy n t p võ-ngh .1 Cho thêm th t
  • 7. n ng n ng báo oán 7 www.hobieuchanh.comCon ph i kính theo hàng thúc-bá. Sáng mai con d t võ th cho anh xem ng cóch nào s -si n thì anh ch giùm cho con”. Thanh-Xuân c ng bái Lê-V n-Quân y theo l i cha d y. n c m r i ch khách m i bàn t i th i-cu c. Theo tin-t c lóng nghe bên Long- thì c ba ng i u hay b n Nguy n-Nh c kh i binh Tây-S n ánh l y thànhQui-Nh n r i th a th ng chúng hoành-hành c m t vùng t Bình-Thu n ra Qu ng-Ngãi. Còn phía B c thì binh t ng c a Chúa Tr nh ã xâm ph m t B -Chánh(Qu ng-Bình) và ng h m-d a kinh-thành Thu n-Hóa. Ông T ng-Ph c-Hi ptom góp binh các tr n trong Gia- nh c h n 5.000 ng i ã kh i-hành g n n atháng r i, quy t ra àng ngoài d p lo n Tây-S n và n u Tri u- ình c n dùng thì s i th ng ra Phú-Xuân ti p vi n v i binh Tri u mà ánh v i Chúa Tr nh. Thanh-Nhân c ng nh hai ng i khách ch nghe có b y nhiêu ó mà thôi, chch a hay Chúa Nguy n ã b ngôi mà vào Qu ng-Nam v i cung quy n, và binh ng Tr nh ã chi m kinh-thành Phú-Xuân r i. Tuy v y mà nh c tin-t c c nghe ó r i thì Thanh-Nhân nói: “ ng tHu vô ây xa-xôi cách tr . Tin-t c mình nghe ó có l ã c c tháng r i. Hi n naytình-hình th nào mình không th bi t c. Theo ý tôi thì tôi s e tình-hình càngthêm nguy-ng p ch không th êm-d u âu. Tôi s nguy-ng p là vì tôi ngh tQu ng-Ngãi vô Bình-Thu n ch nào c ng có quan quân tr n-th . T i sao b n Tây- n chi m c h t c vùng nh v y? Có l binh Tây-S n ông và m nh h n binhtr n-th b i ph n, chúng nó ã phá tan binh tri u r i, nên chúng nó m i hoànhhành, t thành, chi m t c. N u thi t th l c c a Tây-s n m nh-m nh v ythì ch c gì quan L u-Thú c a mình v i 5.000 s -t t mà th ng Tây-S n cho n i”. Lê-V n-Quân nói: “Vi c ó tôi hi p ý v i anh. Tôi c ng s binh c a mình ra ánh àng ngoài khó thành-công c”. Ông Nhiêu Giám nói: “Hai chú tr tu i mà sao hai chú l i nhút-nhát quá v y ?Phàm ánh gi c mà th ng c là nh chi n-l c c a t ng ch -huy, nh t là nhtinh-th n chi n- u c a binh-s ch âu ph i nh binh ông. Hu ng chi binh Tây- n là binh ô h p, còn binh c a Tri u- ình là binh có hu n-luy n, có k -lu t. Hu ngchi T ng L u-Thú là ng i lão-thông binh-pháp, ngài c m binh thì v ng-vàng, haichú kh i lo th t-b i”. Quân l c u cãi l i:- Chúng tôi lo-ng i không ph i vô c âu ông Nhiêu. Binh Gia- nh lão r i, l i y n m nay n ch i không có ra tr n, tôi s tinh-th n chi n-d u m t h t. H n a, ph i kéo i ng b ra t i àng ngoài, t ng-s u m i-m t. D u quan u-Thú có gi i cho m y i n a, dùng binh m t mà ánh v i binh kh e ch c gì mà th ng c.- Kéo binh i ng xa có l quan L u-Thú bi t phép mà d ng s c cho s -t t ch . Tr i mát thì i, tr i n ng v i ban êm thì cho ngh , m i ngày i m t kho ng
  • 8. n ng n ng báo oán 8 www.hobieuchanh.com ng v a s c v y thôi. i úng theo binh-pháp d y thì t ng-s có m t m i âu.- Còn l ng-th c n a, làm sao mà ti p-t cho y ?- C m binh t nhiên ph i t -ch c c m g o và thu c men cho s -t t tr c r i ch . Có l tr c khi kh i-hành, quan L u-Thú ã có s p t cho thuy n ch c m g o, m mu i ra Ph c-H i, Cù-My mà ch c s n ti p-t d c ng cho binh-lính kh i ói ch . Làm t ng mà không bi t lo quân-nhu v i quân-y thì ai dám giao binh- i cho mình ch -huy. Thanh-Nhân i hai ng i bàn cãi v i nhau xong r i, ng i m i chen vô mà h i:“Ví nh binh Tây-S n th a th ng kéo ra chi m luôn Qu ng-Nam r i ch n èo H i-Vân, còn phía ngoài thì binh Tr nh vào t i Thu n-Hóa, hai u ánh d n l i, g ptr ng-h p nh v y Chúa Nguy n v i Tri u- ình làm sao mà thoát thân ?”. Ông Nhiêu Giám áp:- Còn ng bi n.- Tri u- ình có th y-quân hay không ?- Ch c ph i có ch .- Ví nh Chúa Tr nh ho c b n Tây-S n có th y-quân h ch n ng thì làm sao ?- Thì ánh.- D u chi n-th ng i n a, r i i âu? T Qu ng-Ngãi tr v , Tây-S n ã chi m h t i.- Vô th ng trong n y ng nh o binh c a T ng L u-Thú ti p- ng. Thanh-Nhân ng ì suy-ngh m t h i r i m i nói:- Tôi th y nguy… Nguy to. Mà tôi s r i ây t Gia- nh c a mình c ng không yên c. Ví nh Chúa Tr nh c y oai-quy n c a vua Nhà Lê mà chiêu-d b n Tây-S n, binh trong v i binh ngoài liên-hi p mà ánh ép l i. Chúa Nguy n ch còn cái n c c vào t Gia- nh r i nh t di n chiêu binh m t ng t -ch c cu c phòng-th àng trong, nh t di n l p k làm cho Tây-S n v i chúa Tr nh ngh ch nhau, ánh nhau ng hai àng u gi m s c r i mình th a c em binh tinh- nhu tr ra àng ngoài mà kh c-ph c Thu n-Hóa. N c c ã nguy l m r i. Tôi th y bây gi ch còn cái n c xu t t ng và b n chí s n-sóc m y con ch t r i l n t i nó t i mà phá bên ch thì m i có th gi i nguy c. Ông Nhiêu Giám v i Lê-V n-Quân ng khen Thanh-Nhân có m u-l c, cókhi u i-Th n, có tài an dân giúp n c. c khen, Thanh-Nhân c chí m i nói ti p: “ ó là vi c tôi oán th nghe ch i.Có chi ch c-ch n âu mà hai ông khen. Nh ng mà có m t u tôi dám nói qu -quy t là m c d u th i-cu c day tr th nào, vùng Gia- nh n y c ng không an- n c. Ví nh Chúa Nguy n th t Thu n-Hóa ch y vào ây hi u-tri u dân chúng c n- ng và t -ch c l c-l ng nghinh ch, chúng ta là ph n râu mày l i ông cha ta
  • 9. n ng n ng báo oán 9 www.hobieuchanh.comnh nhà Nguy n mà khai-thác c t Gia- nh, không l chúng ta ành khoanhtay ng i ngó cho Chúa ta ph i tiêu-vong. Ví nh m ng Tr i khi n Tây-S n ho cChúa Tr nh d t nhà Nguy n thì chúng ta ch n ng i tài c c a ta mà phò r i m n báo thù cho chúa Nguy n mà ph n kh i hào-khí c a muôn dân: t -ch c c -s t -tr cho t Gia- nh. Chúng ta ph i làm sao mà gìn-gi t n c c a ông cha ta ãdày công khai-thác, ch không l chúng ta cúi u cong l ng bái ph c chúa Tr nhhay là Tây-S n và em dâng cho h h ng s -nghi p c a ông cha ta xây-d ng.Không th c… Không bao gi tôi ch u cái thói rày ây mai ó. Tôi th m ghét cáith chong-chóng tùy theo chi u gió mà quây. Thà là tôi x ng v ng trong t Gia- nh, r i tôi chinh ph t Tây-S n v i h Tr nh, ch tôi không ch u y m c u nghinhtân. D u h có ban quy n cao t c tr ng mà d tôi i n a, tôi c ng không thèm. Tôinói thi t, thà ánh v i k thù mà ch t, ch tôi không ch u ph n ch ng s ng”. Ông Nhiêu Giám c i mà nói: “Chú n y nuôi chí h ng v i quá. Mà ngh ng ph i, n u lo n-ly không còn tôi chúa gì n a, thì ai c ng nh n y, ai m nh thì n. N u mình có tài có c mình ánh d p c cái l ki n chòm ong thì mình làmvua, can gì ph i ph c-tùng k khác”. Thanh-Nhân nói: “N u mu n m u i-s c n ph i c nh n-tâm. V y tôi d ýng i trong vùng n y coi h ngh th nào, r i mình s li u l ng. t Ba Gi ng dân- ông- o, h ng ng i c ng-tráng t 20 t i 40 tu i, k c ng quá 500. N u sng i hi p ý ng-tâm v i mình, thì mình hu n luy n mà gây thành m t l c-l ng,tuy không m nh l m, song c ng cho mình b t u ho t- ng r i l n l n bànhtr ng ra cho l n c. B a nay mùng 10, tôi vi t t r i sai ng i i kh p ba cáigi ng m i m y ông trí-th c v i h t th y anh em c ng-tráng bu i chi u r m t u l inhà tôi n u ng m t b a và luôn d p bàn lu n mà quy t- nh thái- i-phó v ith i-cu c. Tôi s làm trâu làm bò mà ãi anh em m t b a ng nói chuy n ch i. Tôi i ch c anh em không n t ”. Thanh-Nhân bi u gia-d ch d n ch cho khách ngh r i c m-c i ng i vi t t m i ti c, vi t luôn ba b n ng cho m i gi ng m t b n. Sáng b a sau, Thanh-Nhân cho kêu ba ng i tr ng tu i trong xóm l i giao cho i ng i m t t m i ti c b a r m, d n m i ng i i m t gi ng trình t cho m yông ch xóm xem và c y m y ông truy n giùm l i m i l i cho h ng trí-th c v i h ng ng-tráng nh ngày r m n n u ng r i chung lo vi c n c. Ba ng i lãnh t i r i, Thanh-Nhân kêu con thay y-ph c ra võ-tr ng t p-d tcho khách xem. Thanh-Xuân v ng l i cha, m c áo ch t qu n v n, vác cung th ng ao ki m ravõ-tr ng, t ng-m o d n-d m nh-m , không s t-sè ái-ng i chi h t. Lê-V n-Quân v i ông Nhiêu Giám ra võ-tr ng th y m t cái sân b ng ph ng, ng l n minh-mông, d u n m b y tr m ng i t u l i ó c ng không ch t. Haing i tr m-tr khen ng i Thanh-Nhân khéo s p- t võ-tr ng duy t binh- i ng c, ch không ph i t p võ-ngh mà thôi.
  • 10. n ng n ng báo oán 10 www.hobieuchanh.com Thanh-Xuân ra d t m t ng quy n r i ti p i luôn m t ng roi không cóch nào cho Lê-V n-Quân chê c. i thêm m t ng song ki m n a, b Thanh-Xuân ch ng khác nào nh ph ng múa, t n th i l -làng nh ch p nháng, l i ki m l iqua vùn-v t không th y k p. Ch ng g n r i v a múa v a phóng liên-ti p hai ng nki m vào cái bia d ng xa h n 100 th c thì hai cây ki m u ghim ngay h ng tâm t c hai. Lê-V n-Quân và ông Nhiêu Giám khen n c-n , khen tài con r i khen chakhéo t p rèn. Thanh-Nhân bi u con d t b n luôn. Thanh-Xuân c m cây cung v i 5 m itên. Thanh-Nhân ch cây chu i cách xa l i 300 th c bi u con d t b n luôn. Thanh-Xuân không c n ng mà nh m, c i qua i l i h ng l i thì ráp tên b n li n, mà 5 cây tên u ghim vào mình cây chu i không tr t m t phát nào h t. Lê-V n-Quân th t kinh b c l i khen Thanh-Xuân: “Tài c a n ng-n ng áng làm th y thiên-h . Võ-ngh nh v y thì còn ai dám x ng th y cho n ng- ng th giáo”. y b a r i Lê-V n-Quân g p Thanh-Nhân, nói chuy n cùng nhau thì bi tNhân là m t võ-s , nh ng không hi u tài-ngh n b c nào. Nay th y tài c a Thanh-Xuân r i m i bi t Thanh-Nhân không ph i là tay t m th ng, b i v y anh ta kiêng c cha con, không dám khoe võ-ngh n a. Thanh-Nhân hi u ý nên không m i Quân t p d t, mu n êm ng sau c yQuân thay th mà t p võ cho h ng thanh-niên trong gi ng. Bu i chi u ông Nhiêu Giám b t u d y Thanh-Xuân h c ch . Ba ng i c m t i m i d ti c l n-l t tr v nói r ng các ông ch xóm u as m m c mà chuy n t l i m i và ch c b a r m h t th y u n không ai ch i.
  • 11. n ng n ng báo oán 11 www.hobieuchanh.com III NGH A-HI P NG-CHÍVì Thanh-Nhân có sai gia-d ch i c y m n nên nh ng ng i trai-tráng trong gi ngThu c-Nhiêu, t b a 12 ã t -t u l i nhà Thanh-Nhân ông n b n n m m i, ai ng vui lòng ti p giúp s p t ng chi u r m ãi ti c.Trong nhà có lúa y l m. Trâu bò heo c ng s n có nhi u, kh i lo i mua. Ng i tabèn phân nhau ra nhi u t p, m i t p lãnh ph n-s riêng, t p xay lúa, t p giã g o, t pgiã n p, t p b a c i, t p t u2, t p vô ng tát ìa ch n lung mà b t cá l n, t png i thuy n ra Ti n-Giang l i tôm cá sông, t p nhà c a ván óng bàn ngang bàn c t i võ-tr ng, là ch d n ti c, vì nhà tuy l n, song không ch mà ãi n b n m tr m khách. Ng i ta làm r n-r trong ba ngày thì n u ng ã hoàn-b , cu c p- t c ng ã xong-xuôi. S m m i r m b u tr i thanh-b ch, gió ch ng lai-rai, i ng i th -th i trong lòng nên l ra ngoài m t h n-h . Ng i ta b t u gi t trâubò heo tr c ng có th t s n cho t p trong b p li u ch ng mà xào n u cho k p lúc t tr i x bóng thì m ti c. n tr a, m y ông có h c-th c v i các ông Ch xóm l n-l t t i tr c r i ng bình-dân trong ba gi ng t p n m ng i, t p 10 ng i, ti p-t c kéo t i khôngng t. Ch xóm v i h c-th c ch có vài ba ch c ông nên Thanh-Nhân ti p m i vàonhà ng i u ng n c, còn h ng bình-dân thì ông nên ng i ch i ngoài võ-tr ngho c gi m n m gi m b y trong v n mà nói chuy n. Thanh-Nhân gi i-thi u ông Nhiêu-Giám v i ông b n Lê-V n-Quân cho m ych xóm và h c-th c bi t, r i li n thu t cho m y ông nghe nh ng tin-t c v cu c r c- i àng ngoài. Ngài nói: “Tôi i th m anh em bên Long-H , tôi m i hay m t vi cquan-h l m. Ng i ta nói Qui-Nh n có b n Tây-S n d y lo n, kéo binh trong núira ánh l y thành r i chi m h t m t vùng t Bình-Thu n ra Qu ng-Ngãi. ã v y màChúa-Tr nh ngoài B c còn binh khi n t ng vào ánh Thu n-Hóa n a. ChúaNguy n l ng di n th ch có l b i-r i nên sai ng i chi u vào d y quan L u-Thú Long-H gom binh Gia- nh em ra Bình-Thu n d p lo n Tây-S n cho binhTri u có toàn-l c mà ch ng v i Chúa Tr nh ng gi v ng Thu n-Hóa. Quan u-Thú Long-H ã em 5.000 binh Gia- nh ra àng ngoài mà ti p vi n r i. Tôihay tin có b y nhiêu ó mà tin y có l ã c l m. M y ông có nghe tin nào khác n ahay không ?” y ông khách nhìn nhau ng -ngáo vì không có m t ông nào hay chuy n r c- i ó. R i ó m y ông bàn-lu n v i nhau t ng-b ng, ng i oán Tri u- ình ch cph i nguy to, ng i s binh Gia- nh ít quá d p lo n Tây-S n không n i, có ng i2 n ur u
  • 12. n ng n ng báo oán 12 www.hobieuchanh.com i nói “L y Th y” l p Qu ng-Bình v ng-vàng. Tr nh ánh ã b y l n r i không n nào phá n i, bây gi có tài phép gì qua i ó c mà vào Thu n-Hóa nên ph ilo. Thanh-Nhân c ng i nghe m y ông bàn cãi không nói thêm n a, không t ý riêng a mình, vì tính khêu-g i cho lòng ngu i náo-n c mà thôi th ng-th ng r i s chch nguy-nan, s nói ng ch n-chánh cho ng i ta bi t sao là ph i, sao là qu y ng ng i ta oán ghét cái qu y và dám ch t v i cái ph i. n x anh em m y gi ng ã t u n m t r i, Thanh-Nhân c y ng i mth thì s khách c t i 470. Thanh-Nhân d y d n r u th t ra r i m i khách l n nh nh p ti c. Ch nhàng i bàn gi a v i ông Nhiêu Giám, anh Lê-V n-Quân, m y ông ch xóm và m y ôngcó h c-th c, còn bao nhiêu thì ng i các bàn chung-quanh. Ch khách n u ng vui i. Vì x a nay ch a h có m t ti c nào ông- o nh v y, l i h ng bình-dân c i kho n- ãi b i v y ai c ng nghi Thanh-Nhân mu n tính vi c gì ây. Ng i ta cóý trông coi ch nhà nói làm sao, mà ch nhà c i m i bàn ch m-nom nh c l y thêm u, ân-c n ãi khách, không ch u nói chi h t. y ông có h c th c, ã bi t tâm-chí c a Thanh-Nhân, nên nh ch c vì cóvi c gi c-giã àng ngoài m i có ti c n y. Mu n gh o ch nhà nên lúc n u ng m yông còn em vi c ó ra mà bàn n a. M t ông nói lãnh-th c a qu c-gia ch ng khácnào thân-th c a con ng i. Trong thân-th c a con ng i n u có au m t ch nàonh nh c u hay au b ng hay gãy tay ch ng h n thì c thân-th u ch u nh- ng nên b n-th n b -ngh chung. Trong n c ta hi n-th i, àng ngoài lo n-ly i-r m, nh ng àng trong thì bình-t nh an-ninh. Tuy v y mà t Gia- nh n y ã t u ch u nh-h ng r i. Quan L u-Thú Long-H ph i em binh àng trong ra ngoài mà ti p-vi n, ólà m t b ng-c hi n-nhiên, h au r ng thì nh c c u, h au b ng thì m t nh n-nhó. Hi n gi c-giã àng ngoài ch a can-h n àng trong, nh ng ai dám oán ch cngày mai àng trong c ng v n c yên t nh, không xôn-xao bi n- ng. Ng i cótâm-chí ph i suy ngh xa, ph i lo-li u tr c, không nên n c ng p t i trôn r i m inh y, s nh y không k p s b n c ch p mà ph i ch t chìm. Ng i ta khiêu-khích t i nh v y mà Thanh-Nhân c ng c l ng thinh d ngnh ng i ích-k c lo cho có ti n y r ng, có lúa y l m ng n ch i ng a-nguê, không thèm k vi c vua, vi c n c. Mãi n chi u, Thanh-Nhân dòm th y khách l n nh u n u ng no r i,ng i m i ng d y i l i gi a sân mà la l n lên: “Có m t vi c quan-h l m, l ng ng nghe tôi nói”. Ai n y u nín h t. M y t p ng i ngoài xa s nghe không rõ, nên kéo nhau l i ng cho g n, thành th khách chen-chúc ng bao quanh Thanh-Nhân, bao c m ych c ông tai m t ng i bàn gi a.
  • 13. n ng n ng báo oán 13 www.hobieuchanh.com Thanh-Nhân i âu ó ng yên-t nh r i m i c t ti ng lên nói l n: “Tr c t tôi mu n cho anh em l n nh trong t Ba Gi ng n y hay: n c nhà ang b m ttai h a l n l m… Có gi c r i… Gi c to-tát, gi c th c-s , ch không ph i gi c chòm,gi c nhóm.” Nghe nói hai ti ng “có gi c” ai n y u xúc- ng, nên l ng-l ng lóng nghe. Thanh-Nhân th y cách báo-cáo t-ng t c a mình ã có hi u-qu , m i ch m-rãi nói ti p: “Vì hay trong n c có gi c nên m i qui-t anh em l n nh t BaGi ng mà nói cho anh em hay r i h i coi n c nhà b h a gi c-giã, chúng ta là condân c a t n c, chúng ta ph i làm sao cho áng m t râu mày. y v y, cu c ti c tôi ra hôm nay ây không ph i là cu c vui ch i, y là cu c h i-hi p bàn-lu n r ichung lo gi nhà c u n c. Tin gi c-giã tôi m i nói cho anh em bi t ó là tin ch c-ch n ch không ph i l i n huy n. Tôi qua Long-H tôi nghe rõ-ràng: cách h n m ttháng nay Tri u- ình có cho quan L u-Thú c a ta hay, b n c ng-kh u qui-t nh n-dân t i Tây-S n mà luy n t p phân thành i ng r i kéo ra ánh úp t thànhQui-Nh n. Quan quân khi p s b ch y h t. Chúng th a th m nh m i tung-hoànhchi m h t t ai c m t vùng t Bình-Thu n tr ra Khánh-Hòa, Phú-Yên, Bình- nh, Qu ng-Ngãi. Mà ó là tin c nghe hôm tháng tr c, không bi t b a nay gi cTây-S n ã tràn ra Qu ng-Nam ho c ã t i Thu n-Hóa hay ch a. L i còn nguy h n a là ng th i Tây-S n hoành-hành phía Nam thì chúa Tr nh huy- ng binhphía B c vào ánh chi m t B -Chánh, cách kinh-thành Hu không bao xa. B a naychúng ã l y Hu hay ch a ? … Ch a bi t c. Tôi ch bi t quan L u-Thú Long-H ã dem 5.000 binh Gia- nh ra àng ngoài ng ch ng v i Tây-S n. Ch ng n i haykhông ? C ng ch a bi t c. ... Ví nh binh Chúa Tr nh, ho c binh Tây-S n ánhchi m kinh-thành Hu r i, Chúa Nguy n v i ình-th n làm sao ?... Thoát kh i hay là gi c b t ?... Nh thoát c thì ch y i âu ?... Còn s ng hay là ch t m t? Cònquan L u-Thú Long-H em binh Gia- nh ra àng ngoài mà ti p- ng, o binh cóth ng hay là b i ? ... Nh b i r i làm sao ?... Thanh-Nhân li c th y m i ng i u h i-h p, l -l ng, thì ng ng l i chong i ta suy ngh . Cách m t chút r i nói ti p: “H i nãy n u ng àm-lu n tôi lóngnghe có m t ông ng i chung bàn v i tôi nói r ng: lãnh-th c a qu c-gia ch ng khácnào thân-th c a con ng i. V con ngu i n u có m t b -ph n nào b b nh thì cthân-th u b -ngh . Còn v qu c-gia n u có m t vùng nào b h i thì luôn c n c u rúng ng. L i lu n ó thi t là úng- n. Chúng ta t u-h i nhau ây, t m yông tr ng tu i xu ng t i các anh em c ng-tráng, chúng ta ng sanh-tr ng trongvùng Ba Gi ng n y. Thu nay chúng ta ng n h t g o Ba Gi ng, ng u ng dòng c Ti n-Giang mà s ng. Chúng ta ch u chung m t ánh n ng, h p chung m t ng ngió, b i v y tâm-chí c a chúng ta nh nhau. Thu nay non n c th ng-bình, chúngta chung h ng sung-s ng. Bây gi qu c gia nguy bi n, chúng ta ph i hi p l cchung lo, chúng ta ph i li u l nào cho áng m t nam-nhi, r c-r t Ba Gi ng, chokh i tan-nát công-nghí p c a ông cha, cho c hãnh-di n v i n c non, v i nòigi ng. Nh ng tru c khi mu n làm ra th bánh gì c n ph i có b t ng thích-h p i th bánh ó thì n m i ngon. Tr c khi c t nhà l u, c n ph i có n n cho v ng, t cho l n, á g ch cho thì nhà m i ch c. Tr c khi mu n lo vi c l n, tôi c n
  • 14. n ng n ng báo oán 14 www.hobieuchanh.comph i bi t ru t, gan, u óc c a ng i chung lo. V y tôi xin m y anh l n v i m y emnh cho tôi h i ít câu ng tôi hi u tâm-chí c a anh em r i tôi s bày t ý-ki n c atôi v s th i-cu c bi n chuy n. Tôi xin anh em l n nh bình-t nh lóng nghe. Tôi h icâu nào thì suy ngh cho k -l ng r i tr l i theo câu ó, tr l i cho rõ-ràng, chothành-th t ng v tôi mà c ng ng s ai. ây tôi xin h i anh em: “Ví nh o binhGia- nh, quan L u-Thú Long-H em ra àng ngoài b binh Tây-S n ánh b i ph itiêu tan h t. Anh em nghe s th t-b i ó anh em bu n hay không ?” C th y b nphía ng la l n: “Bu n l m ! Bu n l m !” Thanh-Nhân g c u và nói: “Tôi xin h i li p: Ví nh vua quan hi u-tri u dânchúng tình-nguy n nh p ng ng l p m t o binh khác i ánh gi c mà báo thùcho o binh tr c, anh em dám ch u ra i lính hay không ?” u n y nói: “Dám”. u n nói: “Tôi tình-nguy n xin làm lính ng báo thù cho anh em Gia- nh không n i quan trên kêu g i.” Thanh-Nhân nói: “Bây gi tôi h i qua tr ng-h p khác. Xin anh em lóng nghe i t ý-ki n cho tôi bi t: Ví nh Chúa Nguy n v i Tri u- ình Thu n-Hóa b Tây- n, ho c b Chúa Tr nh ánh b i, nên ph i phân-tán ki m ng mà tr n cho kh i gi c b t, anh em nghe nh v y anh em bu n hay không ?” Ph n ông áp: “Bu n m”. ng có nhi u ng i la l n: “Bu n mà gi n n a”. Thanh-Nhân h i: “Bu nho c gi n r i làm sao ?”. Có ng i áp: “Ph i r nhau i tìm Chúa mà phò !”. Ng ikhác nói ti p: “Ch ng tìm c Chúa thì xin Chúa l p binh i khác ng mình chenvào hàng ng mà ánh gi c báo thù”. Thanh-Nhân h i: “Ví nh Chúa b gi c b t gi t i thì làm sao ?”. ng bình-dân ngó nhau s c m t b i-r i nh b bít ng không còn ngã mà i nên l ng thinh không tr l i c. bàn gi a, m t ông trí-th c, tóc b c hoa râm, ng d y mà áp l n: “N u i-ro b i h a n th thì chúng ta ch n ng i có tài c tôn lên làm u r ichúng ta xúm nhau tá-tr ng quét s ch quân gi c mà em an-ninh l i cho dân c”. Thanh-Nhân h i thêm: “N u Tây-S n ho c Chúa Tr nh hãm h i Chúa mìnhthì mình qui thu n v i Tây-S n ho c v i Chúa Tr nh ng thong-th làm n, nh y không c hay sao?” th y la ó vang rân: “Không c ! Không c ! Thà ch t ch không ch u u gi c âu ! Tr m t i lòng x u l m ! Vong ân b i ngh a Tr i h i còn gì !” t ông nho h c ng lên nói: “Thánh-hi n có d y: Làm ng i i ph i gilòng tín-thành, ph i t p tánh trung tr c, ph i sát thân thành nhân, ph i x sanhnhi th ngh a. Tr c kia ông cha ta nh c y oai quy n c a Chúa Nguy n nên m i c vào t Gia- nh mà khai c l p nghi p, r i l i cho con cháu c no m anvui, Chúng ta c an-c l c-nghi p nh v y, chúng ta không phép quên n c a t -tiên, quên ngh a c a Chúa Nguy n. T -tiên ta m t, ta t bàn th t ng-ni m truyân. N u vua chúa ta th h i, có l nào ta ành cúi u tùng-ph c ch m i mà quên
  • 15. n ng n ng báo oán 15 www.hobieuchanh.comngh a c cho c. Ta ph i gìn-gi s -nghi p c a ông cha, ó là truy ân. Ta ph i ng ni m h n n a, ta ph i xem ng i h i vua chúa ta là k thù chung, ó là ápngh a. D u Tây-S n hay là Chúa Tr nh ban vàng b c, ho c ban t c mà d ta thì ta ng không thèm. Ph i làm nh v y m i trúng chánh- o”. n phía u la l n: “Làm theo chánh o ó ! Làm theo chánh- o”. Thanh-Nhân ng ngó vòng h t b n phía, l y làm to i chí, nên chúm chím i, r i i bình-t nh l i m i nói ti p: “Thu nay tôi v n bi t anh em l n nh tBa Gi ng n y th y u có tâm-h n cao quí và có chí khí hào-hi p. Nh có d p h ihi p n y anh em m i bi u-l tâm-h n và chí-khí rõ-ràng. V y tôi t l i khen ng i anhem mà tôi c ng nghiêng mình bái ph c tâm-h n v i chí-khí ó n a. Bây gi tôi xinnh c l i cho anh em nh nh ng câu tôi em ra mà h i anh em h i nãy u là l i ví- , u là vi c t ng-t ng, tôi h i phòng h th m d tình ý anh em mà thôi, chch a ph i là vi c ã x y ra r i. Chúng ta ch a có tin-t c nên không bi t o binh Gia nh c a ta ra àng ngoài th ng b i l nào, c ng không bi t Chúa ta có nguy-nan haykhông, c ng không hi u Tây-S n v i Chúa Tr nh m nh hay y u. N u binh Gia- nh a ta phía trong và binh Tri u- ình phía ngoài, c hai u chi n th ng h t, thì ó là may-m n c a n c nhà. Ng t theo tin t c ã ch c-ch n chì Tây-S n ã chi m t ai ra t i Qu ng-Ngãi, còn binh Tr nh thì i vào t B -Chánh r i, t c th th l c hai u u m nh-m . Thu n-Hóa gi a b hai u d n ép, tôi coi khó gi v ng l m. i v y cho nên lôi s cái may ít quá còn cái r i thì thi t nhi u, nên tôi lo ng i h t c. Mà d u may d u r i, h gi c-giã thì tai-h i chung cho c n c. Tuy gi c àngngoài song nó c ng nh-h ng vô t i àng trong, ã có nh-h ng r i, mà khôngbi t ch ng nó s tràn lan vô t Gia- nh c a chúng ta n a. V y chúng ta nên tínhtr c, nên phòng, ng khi h u-s thì chúng ta s n-sàng mà i-phó cho kh i n-ràng, kh i lính-quýnh. Làm vi c gì c ng v y, khó là lúc ban u, lúc g y d ng. g y d ng c r i thì nó s m r ng mau l , nó s bành-tr ng d dàng. vùngBa Gi ng c a chúng ta ây b c lão-thành ã c m y ch c ng i còn h ng c ng-tráng k n g n 500. N u các ông lão-thành ch u giúp trí, giúp tinh th n, còn cácanh em c ng tráng ch u giúp s c giúp h ng-hái, chúng ta l p m t h i ng-chíchuyên lo an dân c u qu c. H i m i thành-l p mà có t i n m sáu tr m nh n-viênkhông ph i là nh . H i l p r i nh ng ng i xa g n h h có tâm-chí thì h s tìm nmà xin gia-nh p. V y tôi xin h i m y ông lão-thành v i các anh em c ng-tráng, v ych có s n lòng hi p v i tôi mà l p m t h i l y hi u “Ba Gi ng ng-Chí H i” v itôn-ch an dân c u qu c hay không ?” già chí tr th y u b ng lòng h t. Thanh-Nhân nói: “L p h i nh v y ng i ta th ng t h ng-án k nh cáoThiên a r i các nh n-viên ng mà th . Tôi ã bi t tâm-chí nhi t thành v i tánh-tình ngh a-hi p c a các anh em nên tôi không c n bày th -th t. B c anh-hùng ngh a- m tl ih a làm tin mà ch t s ng v i nhau, không ai ch y ch i mà ph i th .Nh ng h i thì ph i có m t ng i làm u ch -huy, gi k -lu t và thông tin-t c. y xin anh em hãy ch n c m t v Chánh H i-Tr ng và c luôn m t v Phó H i-Tr ng thay th cho Chánh H i-Tru ng khi ông n y v ng m t”.
  • 16. n ng n ng báo oán 16 www.hobieuchanh.com Anh em bàn tính v i nhau r i ng c -Thanh-Nhân làm Chánh H iTr ng. Thanh-Nhân t ch i không d c nên ph i nh n ch c. Ng i nài xin ph i c t ng i tr ng tu i trong h ng h c-th c ho c ch xóm làm Phó H i-Tr ng. M yông khiêm-nh ng không dám lãnh ch c ó r i ti n-d n ông Nhiêu Tr n-Minh-Giám là Phó H i-Tr ng. M y ông h a s t n tâm giúp cho h i v i ch c H i-viên y thôi. Thanh-Nhân v i Minh-Giám t l i cám n anh em s n lòng tín-nhi m và h a ho t- ng làm cho “Ba Gi ng ng-Chí H i” c r ng-r thinh-danh, Thanh-Nhân nói: “H i c a chúng ta l p v i tôn-ch an dân giúp n c. Hi n nay àngngoài có gi c-giã làm cho dân xao-xuy n, n c nguy nan. Mu n t c m c- ích, i ta c n ph i m t m t b c an dân và m t m t d ng võ c u n c. B ctôi xin giao cho ông Phó H i-Tr ng lo li u. Ph n tôi thì tôi chuyên lo rèn t p võ-ngh cho nh n-viên phòng khi h u-s thì có s n tài l c mà nâng qu c-gia. ng nh n viên c ng-tráng t 20 n 40 tu i u ph i t p luy n võ-ngh , hi u bi tchi n-l c h t th y. Nh n-viên thì ông l i t i ba cái gi ng. M t võ-tr ng c a tôi ây không cho anh em t p luy n. Tôi xin m y ông ch xóm ki m ch r ng-rãi ng th ng mà m thêm m i gi ng cho c ôi ba võ-tr ng m i ngày anh em i t p cho g n. Anh b n c a tôi là anh Lê-v n-Quân ây là m t võ-s có danh l n.Tôi s c y anh d y anh em t p. Tôi c ng s giúp v i anh mà ch cho anh em. Thi t haing i c ng ch a . th ng th ng r i tôi ki m r c th y võ thêm. M i gi ng ph icó ba th y m i mà l p h ng ngày cho nh n viên c”. y ông ch xóm nói l p võ-tr ng nh nh thì không thi u gì t, mu n l p y ch c ng c. u c n y u là ph i có ng i d y. Nh n-viên tr tu i nghe nói s l p tr ng ng t p võ thì ai c ng h ng-hái nói ng hi n gi trong m i gi ng u có m t hai ng i bi t võ-ngh chút nh. V y m yng i y b t u t p li n cho nh n-viên c, t p cho bi t t n th i r i s c y th yhay phân mi ng, ch th thêm cho rành. Lê-V n-Quân nói t p võ ây là t p võ ng ánh gi c, ch không ph i t p võ bi u-di n ch i. V y t p quy n c n ph i ch m nom làm cho gân c t d o dai, s ckh e sung túc. Ph i t p ch y mau, t p nh y cao, t p tr l , ng khi xáp tr n huy- ng cho g n-gàng. Thanh-Nhân nói t p dùng binh-khí thì nên t p b n tên, t p phóng lao, t pdùng ch a ba, i ao, n ao cho thành-th c. Thanh-Nhân h a s t cho th rèn,th m c t o m y th binh-khi y cho nhi u phát cho nh n-viên các gi ng gi mà p luy n. Ông nhiêu Tr n-Minh-Giám nói: “Chi n-s c n ph i có s c kh e, ph i bi t võ-ngh , ph i thông chi n l c ph i hi u binh-pháp. Nh ng can- m là bí-quy t c a schi n-th ng. V y c n t p rèn võ-ngh mà c ng c n hu n-luy n tinh-th n, m ing i có tinh-th n m nh m có tâm-chí c ng-quy t có th ánh b i c tr m ng inhút-nhát. V y m y ông ch xóm v i m y ông có h c-th c nên giúp mà hu n-luy n y c hai m t võ-ngh và tinh th n thì có th dám chi n v i 5.000 binh ô-h p
  • 17. n ng n ng báo oán 17 www.hobieuchanh.comkhông có hu n-luy n, không bi t k -luât”. Tr già bàn lu n cùng nhau n t i, tr ng m ã lên cao r i m i gi i tán mà v . Sáng b a sau, Thanh-Nhân cùng v i ông Nhiêu Giám và Lê-V n-Quân ivi ng m y gi ng. i t i âu m y ông h c th c c ng h ng-hái ti p r c r i hi p nhau a ch làm tr ng t p võ ch n ng i hu n-luy n cho nh n-viên li n. S h ng-hái a hai ông Chánh, Phó H i-Tr ng gây ra m t phong-trào háo chi n b ng-b t sôi- i t Ba Gi ng. H ng thanh-niên c ng-tráng ban ngày thì làm ru ng, làm v n,mà h chi u mát thì r n r t u l i võ-tr ng t p ch y, t p nh y. Cách ch ng bao lâu tôn ch c a H i Ba Gi ng ng-Chí ã n ra kh p xómxa làng g n. Có nhi u trai-tráng ái m trí ý c a h i nên n xin ghi tên nh p h .Trong ba tháng, s nh n-viên ã lên g n m t ngàn, và trong s ó có nhi u v n-nh n, c ng có nhi u võ-s xa, có ng i Long-H , có ng i t n trên ng-Naivà Phan-Tr n c ng tìm t i mà xin gia nh p ng góp s c. Bên v n thì c n m ng i: Ph m-Háo-Ngh a, Lê-Th -Tiên, D ng-Trung- , Hu nh-Hiên-Hà, Tri u-Bá-V n. Còn bên võ thì c tám ng i: Võ-Nhàn,Nguy n-L ng, Tr n-H o, Cao-Liêm, Lý-Thi n, Phan- ình-Tr , L u-B ch-Khuê vàThái-H ng-Tâm m i ng i u tài rèn t p võ-ngh cho nh n-viên c. Thanh-Nhân phân phát v n-nh n và võ-s m i gi ng ôi ba ng i ng v nthì hu n-luy n tinh-th n, còn võ thì rèn-t p chi n u. Thanh-Nhân l i c y ít ng i tr ng tu i mà lanh-l i, ng i qua Long-H , Sa- éc, k lên Phan-Tr n, ng-Nai thám d tình-hình, lóng nghe tin t c ng v thôngbáo cho h i bi t. Tuy Thanh-Nhân m ng th y H i Ba Gi ng ng-Chí bành-tr ng m nh-mvà mau l khi n cho ng i ph i b n trí c êm ngày, song ng i c ng không quênnh c-nh con t p võ h c v n, b i v y -Thanh-Xuân càng luy n càng thêm hay,làm cho m y võ-s m i th y nàng t p-d t ai c ng bái-ph c. Th y tài-ngh c a con bi t tài-ngh c a cha, nh v y mà Thanh-Nhân c t c h i viên khâm-ph c, ng i m i c ng nh ng i c .
  • 18. n ng n ng báo oán 18 www.hobieuchanh.com IV ÔNG-S N C U QU C -Thanh-Nhân ã có tài, có chí, có th -l c, mà còn làm Chánh H i-Tr ngcho “Ba Gi ng ng-Chí H i”, ng i có thêm oai-quy n n a, b i v y h ra l nh thì th y nh n-viên trong h i, bây gi k n s ngàn, ai ai c ng ph i tuân theo màlàm, không dám cãi l , mà c ng không dám gi ng-gi i. Tr n-Minh-Giám là m t nhà nho h c ho t bát, có m u có trí, l i có nhi u sáng-ki n hay. Ông ph -trách v i Thanh-Nhân, ông t n tâm ti p giúp, ông l i có tài coing i không sai. c àm-lu n v i v n-nh n võ-s xa m i n xin nh p h i,trong vài ngày thì ông ã bi t rõ tánh tình c a m i ng i, ông cho Thanh-Nhân bi tVõ-Nhàn tuy tr tu i, song có m-l c, l i có d trung-thành, có tánh chánh-tr c.Ông cho Võ-Nhàn h n Lê-V n-Quân xa, ng i y nên i d ng. Thanh-Nhân nghe l i m i phân võ-s cho i ba gi ng ng rèn t p võ-ngh cho h i-viên. Ng i nh: Võ Nhàn, Nguy n-L ng, Tr n-H o v i Cao-Liêmph i gi ng Thu c-Nhiêu, vì gi ng n y có t i b n võ-tr ng. Gi ng Tr n- nh cóba võ-tr ng nên giao cho Lê-V n-Quân, Lý-Thi n v i Phan- ình-Tr t p luy n.Còn gi ng Cánh-Én nh , l i ít dân, nên l p có hai võ-tr ng, thì giao cho L u-B ch-Khuê v i Thái-H ng-Tâm ch m-nom. n-nh n c ng chia i m y gi ng ng hu n-luy n tinh-th n. Thu c-Nhiêu ã có Chánh, Phó H i-Tr ng nên ph thêm Ph m-Háo-Ngh a mà thôi. Lê-Th -Tiên i D ng-Trung-C thì i Tr n- nh, còn Hu nh-Thiên-H v i Tri u-Bá-V n thì iCánh Én. Tuy c t ph n cho m i ng i nh v y song vài ba ngày thì có Thanh-Nhân c ing a n vi ng m t l n. Vì trên s t-s ng ch m-nom nên d i t p luy n h n-hòi,không dám bê-tr . Trong m y tháng thì ã th y t Ba Gi ng t o s n c ngàn ng i có th làmchi n-s ra tr n v ng-vàng, v a có tinh-th n chi n- u thi t cao, v a hi u binh-phápcông th rành-r . V binh-khí thì m i ng i u bi t ùng n ao c th y, nh ngcó t p riêng hai tr m ng i chuyên-môn b n tên v i m t tr m ng i phóng lao. t b a có ng i lên Phan-Yên Tr n d -thám tr v cho hay r ng ChúaNguy n nh-V ng ã dùng thuy n do ng bi n vào t i Sài-gòn hôm u tháng.Chúa em theo có m t hoàng-t l i 13 tu i, có b n quan v i m t ch c lính th -v hgiá mà thôi. Hi n gi Chúa trong thành Sài-gòn có quan Tr n phò-trì, nh ng binhPhan-Tr n b tuy n i tùng-chinh v i quan L u Thú Long-H h t nhi u, bây gitrong thành còn l i ít ch c lính canh tu n c m ch ng v y thôi. Thanh-Nhân v i Minh-Giám nghe báo nh v y thì kinh-tâm bi t Thu n-Hóa ã th t th , binh Tri u ã tiêu tan, nên Chúa m i v t bi n vào Nam lánh n n.
  • 19. n ng n ng báo oán 19 www.hobieuchanh.com Thanh-Nhân li n sai ng i i m i các võ-s , các ch xóm và các ng i có h c-th c n nhóm ng ngh -s . i l i các ng i y u n m t. Thanh-Nhân em tin m i nghe mà nói i cho c -t a bi t, r i -ngh ch n l i 500 ng i c ng-tráng ã c hu n-luy nthành-th c, phân làm i ng r i em vô thành Sài-gòn xin h -giá nh-V ng. Cácvõ-s u hi p ý ng tình, nói r ng h i l p v i m c- ích an dân c u n c, ây là t d p t t cho h i t c m c- ích r t v -vang. Minh-Giám không ng n c n, nh ng ông dè-d t, ông khuyên ph i s p- t cho -l ng, vì i xu t binh l n u c n ph i th n-tr ng, không nên h t-t c. Ông xincho ông lên Phan-Tr n quan-sát tình-hình và h i th m lin-l c l i cho ch c-ch n.nhà c tuy n binh c t ng cho s n, t p luy n thêm cho tinh-t n, nh ng ph i chông v r i s em binh i. Thanh-Nhân bi t Minh-Giám là ng i v a c n-th n, v a sáng-su t, nên ch p-thu n -ngh c a ông, cho d n m t chi c thuy n r i khuya sai ng i a ông i. Thanh Nhân nhà cùng v i Võ-Nhàn và Lê-V n-Quân i n các võ-tr ngch n l a nh ng ng i trai tr m nh-m , t p luy n ã thành-th c, l p s biên tên 450ng i, r i ch n thêm 50 ng i gi i n a cho s 500. Ng i nào c ch n r i thìgiao cho võ-s hu n-luy n c-bi t thêm n a, ung- úc cho thành 500 binh tinh-nhu ,có linh-th n m nh-m , có can- m y , dám xung-phong hãm tr n ng làm r c cho t Ba Gi ng. binh 450 thì phân làm ba i, m i i 150 ng i, Thanh-Nhân nh:- Võ-Nhàn ch huy i th nh t v i Tr n-H o ph -trách;- Lê-V n-Quân ch -huy i th nhì v i Phan- ình Tr ph -trách;- L u-B ch-Khuê ch -huy i th ba v i Thái-H ng-Tâm ph -trách.Còn 50 binh b n cung tên thì giao cho Nguy n-L ng ch huy.Nguy n-L ng i tiên-phong. i th Nh t là trung-quân có Thanh-Nhân theo n m quy n T ng ch -huy. i th nhì làm t -d c. i th ba làm h u-d c.Còn bao nhiêu h i-viên khác thì giao cho Cao-Liêm v i Lý-Thi n phân thành i nglàm binh tr b , n u có cách dùng s cho hay ng a lên ti p-vi n.Bên phe v n thì nh Ph m-Háo-Ngh a v i Lê-Th -Tiên theo T ng Ch -huy làmTham-tá quân-s . Còn D ng-Trung-C , Hu nh-Thiên-Hà và Tri u-Bá-V n thì lãnhph n-s ti p l ng-th c. y ông ch xóm lãnh qui-t g o và nu i m m l i, ph i ki m thuy n cho s n ng v n-t i binh-lính và l ng-th c.
  • 20. n ng n ng báo oán 20 www.hobieuchanh.com Công vi c s p t xong r i. Nh ng ng i c c t i lên Sài-gòn phò ChúaNguy n th y u vui lòng h ng-hái mu n i li n. Nh ng ông Minh-Giám b t tin,trông h t s c không th y ông tr v nói coi tình-hình th nào ng có d y binh. Thanh-Nhân nóng-n y mà ch n n a tháng c ng ch a th y Minh-Giám v , i c y m t ông già b i xu ng i ki m, ông già i bi t g n 10 b a n a. nhà ai ng bôn-chôn lo-ng i không hi u ng sá tr c-tr th nào mà ai i c ng bi t m t,không v c. Có ng òi xúi Thanh-Nhân ch binh i càn, không c n i ông Minh-Giám.Thanh-Nhân l ng-l không ch u i, m t là bi t ông Minh-Giám th n-tr ng, n uông không v ch c là có vi c gì r c-r i x y ra, hai n a m i xu t binh l n u ph i có c- ích rõ-r t, h i thì ph i thành-công rõ-ràng cho ng i Ba Gi ng kh i th t ng. t êm, ông Minh-Giám v t i m t l t v i ông già i ng a. Thanh-Nhân,Ph m-Háo-Ngh a v i Võ-Nhàn nghe ông Minh-Giám v thì l t t m c a ti p ôngmà h i li n coi ông lên Phan-Tr n làm chi lâu quá anh em nhà trông i mu nmòn h i. Minh-Giám vô nhà ch a k p ng i, thì nói: “Nguy r i ! Nguy to ! Tôi lên t i Sài-gòn ít b a c nghe tin-t c ch c-ch n r i tôi s a so n tr v . K nghe thêm tinkhác n ãi r ng i binh Tây-S n i ng bi n ã vào c a C n-Gi r i. Thi t ququan quân trong thành xao-xuy n mà th ng-dân ngoài c ng lo s nên nhi ung i b nhà c a, d t v con i tr n. Nghe th y nh v y, tôi ph i rán l i mà xemcho rõ tình-hình th nào ng lo m u thi t k mà c u Chúa gi i nguy”. Thanh-Nhân nóng-n y li n h i:- Ph i có Chúa vào Sài-gòn thi t hay không ? Ông g i ây, ng i thu t rõ công chuy n cho anh em tôi nghe.- Có Chúa nh-V ng vô thi t, vô ã g n hai tháng r i.- Có binh i theo h -giá ông hay không ?- Không có binh theo. i vô v i m t chi c thuy n mà thôi, b i v y khi m i vô t i thì gi u, không dám cho dân ngoài thành bi t. Tôi lên t i Sài-gòn, tôi ki m m y ông già ng làm quen mà h i th m. M y ông nói Chúa vô h i nào không ai bi t c. May trong thành có m t ông i lâu lâu hay ra ngoài ki m ch n nh u ch i. Nh ông i ó khi quá chén r i, ông vui mi ng nói l u ra nên g n hai tháng nay ng i ta m i c bi t Thu n-Hóa th t th , b binh Chúa Tr nh chi m. Chúa Nguy n ph i ra Qu ng-Nam lánh n n. Binh Tây-S n trong Qu ng-Ngãi kéo ra t i ranh Qu ng-Nam mà binh Tr nh c ng vô t i èo H i-Vân r i n a, Chúa s b k t m i xu ng m t chi c thuy n ch y vào ây, ch em theo có m i tên lính th -v v i m t ng i là Hoàng-T Nguy n-Ph c-Ánh m i 13 tu i, hai ông quan võ, m t ông tên Tr ng-H u, m t ông tên H -V n-Lân và hai ông quan n, m t ông tên Lê- i-Chí, m t ông tên Hà-Khâm. Tuy nghe rõ nh v y, bi t binh tri u ngoài Thu n-Hóa ã tan rã r i, song ch a bi t o binh Gia- nh c a
  • 21. n ng n ng báo oán 21 www.hobieuchanh.com mình th ng b i l nào. Chúa ã vào ây, sao o binh mình không tr v mà h giá. Tôi tính ráng l i vài b a n a ng h i th m chuy n ó.- N u nghe ch c có chúa vô Sài gòn thi t thì ông v cho hay li n, ng tôi em binh -giá ch l i làm chi ?- Không c. Tôi mu n bi t coi o binh Gia- nh còn hay c ng ã tan rã nh binh tri u. Nghe binh Tây-S n ra t i Qu ng-Nam, tôi s binh mình ã rã r i, nên chúng m i thong-th mà tung-hoành nh v y. N u o binh c a Gia- nh không còn mà Chúa ã vào ây, thì cho kh i Tây-S n c i binh tràn vào chi m t và t Chúa. Binh Ba G ng m i c n m b y tr m ho c m t ngàn, d u anh-dõng cho m y i n a n u ph i chi n v i c muôn binh Tây-S n, thì h giá ã không thành-công, mà mình còn b h i n a. Mu n làm i-s , ph i xem th i th . N u ch c nên m i làm ch th y h mà làm li u, thì ai g i là tài trí.- Cám n ông. Ông d y tôi m t bài h c khôn quí giá l m. Tôi quen tánh háo th ng nên không ngh k p. Mà ông l i ông nghe ng i ta n binh Tây-S n vào, v y mà có vào thi t hay không ?- Có vào r i.- N u v y thì o binh c a c L u-Thú Long-H tiêu-tan r i.- Không ai bi t c. Nghe binh Tây-S n s p vào l i th y trong thành xôn-xao tôi không c. Mà v làm gì ? em binh c a mình ch ng n i v i i binh c a Tây-S n hay sao ? R t i v i 5.000 binh Gia- nh mà quan L u-Thú Long-H không ng n chúng c, binh Ba Gi ng ít quá, em lên thì út th t cho c p ch i ích gì. Ngh nh v y tôi n n-ná l i Sài-gòn có ý mu n xem coi m y quan h - giá c a Chúa h s p- t h -th ng phòng-th th nào và l c-l ng c a Tây-s n nh hay y u. M t bu i s m mai, ng i ta nói rùm quan quân ã rút i h t b thành tr ng tr n. Th ng-dân áp nhau vào kho xúc lúa em v n. Tôi theo h vô thành, thi t qu không còn ai h t, quân lính c ng không có m t ng i l i gi y kho.- Ti n b c lúa g o u b h t hay sao ?- B h t.- Chúa i ng nào ?- Các quan h giá a i ban dêm không ai hay, nên không bi t i âu.- Ph i tôi hay k p, tôi em binh lên nghinh-giá av ây thì xong quá.- t Ba Gi ng không có n l y thành-trì, làm sao ng n gi c c mà r c v ây? em th t v nhà ng nh hay sao ? Tôi có ngh t i vi c ó, nh ng th y có ch b t l i nên tôi không dám th c-hành. Thành b ngày tr c thì qua ngày sau thuy n c a Tây-S n n i uôi vào c p b n. Thiên-h i coi d p-d u. Tôi xen v i thiên-h xu ng b n coi ch i. Tôi m c th y 25 chi c thuy n, có 5 chi c thi t l n, còn bao nhiêu thì v a v a ch không l n l m.- T i 25 chi c thuy n ch c h ch t i b n n m ngàn binh.
  • 22. n ng n ng báo oán 22 www.hobieuchanh.com- Không có ông d v y. Tôi coi c th y ch ng m t ngàn, ho c m t ngàn hai là nhi u, ch không có nhi u h n, b i vì có nhi u chi c thuy n tr ng-tr n, không có binh-lính.- N u v y thì mình ánh c.- Ph i. Tôi th y có th ánh c. N u mình toàn-th ng, mình kh c-ph c c thành Sài Gòn, mình tìm Chúa mà nghinh-giá thì oai-danh l ng-l y, ch ng ó mình có ph ng-ti n mà chiêu t p t ng-s c t Gia- nh c i-s .- Hay l m ! Hay l m ! nhà tôi ã ch n 500 binh hùng-tráng tinh-nhu , phân làm ba i- i v i m t ti u- i cung tên. i ng ã s p r i, ch -huy ã nh xong, ng thuy n ã có s n. Ngày mai kh i-hành li n c ng c.- Khoan ! tôi nói rõ tình-th c a gi c cho ông bi t r i chúng ta s nh m u công phá. Tôi tr n m y b a rày, tôi d ch c Nguy n-L , là em Chúa Tây-S n Nguy n-Nh c c m binh xâm-l ng Gia- nh. n ây L hay thành Sài-gòn b tr ng, li n cho b n m sáu tr m binh vào chi m thành-trì. L c ng lên thành mà . S binh còn l i, tôi coi c ng l i n m sáu tr m, thì d i thuy n mà canh gi . T b n i lên thành thì xa xa.- V y thì mình phân binh vài i i ánh t thuy n, còn vài i- i ph c-kích ch n ánh binh trên thành ra ti p-vi n, làm nh v y ch c s th ng.- Tôi c ng ngh nh ông v y. Nh ng tôi có ý ch xem coi chúng chi m thành r i chúng có phân binh i tìm b t Chúa hay không. Té ra b a sau chúng êm ru n tr a th y binh-lính xúc lúa trên kho vác xu ng d i thuy n, không phòng chi t. Ch ng ó tôi m i hi u Tây-S n th y quan L u-Thú Long-H huy- ng toàn- c em ra àng ngoài, chúng ch c Gia- nh không còn binh-lính gì n a mà phòng-b . Chúng m i em ch ng m t ngàn binh vào chi m thành mà t l ng- th c v y thôi, nên chúng không thèm truy-t m Chúa ta, c n lo xúc lúa mà ch v . Tôi nh n th y rõ-ràng binh- i Tây-S n vào ây c tâm t b c ti n lúa g o ch không có tinh-th n chi n- u. Chúng h ng-h l m, b i v y tôi b n-b tr v cho m y ông hay ng em binh hùng-tráng, c ng-quy t c a mình lên mà t n công thình-linh ch c s toàn th ng. Thanh-Nhân day l i c y Ph m-Háo-Ngh a vi t gi y cho m y ông ch xóm xin n l ng thuy n cho s n ng ngày mai t n binh. Minh-Giám c n mà nói: “Không c. Xu t binh ph i có c hi u, l i ph i ch nngày t t k nh-cáo Thiên a, làm l t c r i m i kh i-hành. Sáng mai nh m ngàymùng 5 không t t. V y nên d i qua mùng 6 r i s t n binh. Tri n l i m t ngày thì có thì-gi may c cho m i i. Còn mu n ch c th ng thì nên em thêm binh, thêmch ng 300 sau làm binh tr -b ng n u c n dùng thì binh y s xông vào ti pho c mình dùng làm nghi binh hò hét và h i tr ng tr oai”. y ng i bàn tính v i nhau ngh vì mình ch ng v i Tây-S n thì nên l y hi u ông-S n. Còn binh Ba Gi ng là binh tình-nguy n an dân c u n c, ch không ph ibinh c a Tri u- ình, b i v y c hi u nên ch “ ông-S n ngh a binh”.
  • 23. n ng n ng báo oán 23 www.hobieuchanh.com vi c thêm binh d -phòng, thì l p m t i i th t , c ng 150 ng i, giao cho t mình Lý-Thi n ch -huy, Cao-Liêm nhà phòng-th Ba Gi ng v i s binh còn i. C ng thêm 150 binh b n tên và c mg giao luôn cho Nguy n-L ng u khi n. Sáng b a sau, ng i lo may c hi u, ng i i truy n rao cho m y ch xóm v icác ch -huy ng s p- t tr c cho hoàn-b , s m m i mùng 6 các i ph i d n binh -t u t i b n Tr n- nh làm l t c r i kh i-hành. L i có l nh d n các ch xóm vàcác ch -huy gi ng Tr n- nh ph i coi gom tàu d a v i tàu cau khô mà ch theo t vài thuy n y, dùng th k h a-công. Khuya mùng 6, t ng-s các i u th c d y s m n u c n n no r i t ng-sángphát c gióng tr ng kéo nhau ra b n Tr n- nh. T ng Ch -huy -Thanh-Nhân v iTham-M u Tr ng Tr n-Minh-Giám v i -Thanh-Xuân ã t i tr c t h i khuya,ba ng i n duy t binh i, th y c xí trang-hoàng, t ng-s l m-li t, binh-khí c , l ng th c y thì c-chí, dùng l i c ng-c i mà nâng cao tinh-th n cho chi n ng. Trâu heo t Thiên a, ng i ta x mà phân phát cho các i r i ánh tr ng kéobinh xu ng thuy n mà i. -Thanh-Xuân ra ây ti n-hành t ng-s , ng ngó theocho t i oàn thuy n khu t d ng r i m i tr v . c l n y sông, thuy n i m t d c g n 40 chi c, c ph t hùng-v t ng-shân-hoan, m i xu t binh mà l n nh u t i c i d ng nh ã th ng tr n kh i-hoàn, ó là m t b ng-c m i ng i u c ng-quy t tranh hùng, u ch c ch n schi n-th ng nên vui mà hy-sinh an dân c u n c, làm cho n c danh n i ti ngBa Gi ng, làm cho r c-r hào-khí Gia- nh. Nh gió thu n n c xuôi nên m i n a chi u thì oàn thuy n ông-S n ã t iCh m. T ng Ch -huy ra l nh ph i u h t l i cho chi n-s n u c m n. Thanh-Nhân v i Minh-Giám lên b r i sai ng i i kêu Ch -huy tr ng các i u l i mà nghe hu n l nh. Tham-M u ã vi t hu n-l nh rành-r tr c r i. Ch ng các Ch -huy tr ngnhóm m t, Thanh-Nhân m i c:1.- n c m r i ph i i m t tr i l n, các thuy n ch chi n-s và ch tàu cau, tàu d a nh sào i vô vàm R ch Ong, còn các thuy n ch l ng-th c thì u t i ây i sáng mai r i s vô sau;2.- T i R ch Ong ph i u l i ch tr ng l n s cho chi n-s lên b , s p hàng ng riêng t i. L ng-l ng không c nói chuy n;3.- i th nhì, d i quy n ch -huy c a t ng Lê-V n-Quân, m i chi n-s gi t n ao vào l ng, ôm m t bó lá d a, lá cau khô và l ng-l bò qua B n Nghé, ch oàn thuy n Tây-S n u;4.- T ng Nguy n-L ng giao 80 binh thi n x cung tên cho t ng Phan- ình-Tr ch huy, d n theo i binh th nhì c a t ng Lê-V n-Quân mà tr chi n;
  • 24. n ng n ng báo oán 24 www.hobieuchanh.com5.- i th ba, d i quy n ch -huy c a t ng L u-B ch-Khuê kéo qua n núp ngoài thành Sài-gòn, núp phía Tây B c, h th y B n Nghé phát h a, binh trong thành kéo ra ti p vi n thì ch binh y ra kh i c a r i ng lên hò hét xung-phong vào thành mà chi m t và b t h t quan quân trong thành;6.- i th nh t, d i quy n ch -huy c a t ng Võ-Nhàn, n núp d c theo ng t a thành xu ng mé sông B n Nghé. T ng Nguy n-L ng d n 120 binh thi n- cung lên theo ti p ng v i i th nh t ch n ánh binh trong thành ra, ho c xu ng b n ti p i th nhì, n u binh gi c kháng-c m nh-m ;7.- i th t , d i quy n ch -huy c a t ng Lý-Thi n, theo sau i th nh t nh ng không tham-chi n, c án binh i l nh c a T ng Ch -Huy -d ng 3;8.- T ng Tr n-H o theo sát cánh T ng Ch -Huy liên-l c v i các i mà truy n nh g p;9.- i th nhì h t i b n r i thì phóng h a t thuy n. H binh gi c d i thuy n huy ng thì i cung tên b n x xu ng. N u binh gi c lên b c thì i th nhì v i i cung tên phân nhau: t p xung-phong ch n ánh, t p phóng h a t t thuy n; n u c n thì T ng Ch -Huy s sai i th t ng ti p;10.- i th nh t và i th ba, h không th y d i b n phát h a thì coi ch ng hành- ng ã d y trong 2 kho n 5 và 6;11.-T c p ch -huy xu ng binh lính c th y u ph i h ng-hái chi n- u. G p gi c u không có l nh d y mà th i lui thì b x tr m:12.-Ai không tuân y theo các hu n l nh n y c ng bi x tr m. c d t r i, Thanh-Nhân h i các t ng-lãnh có ai mu n bàn cãi kho n nào haykhông. Không ai dám cãi nên Thanh-Nhân d y ai v i n y mà truy n l nh l i cho -t t bi t. n c m xong r i thì m t tr i c mg v a chen l n. Các thuy n ch chi n-s nh sào i tr c. M y thuy n ch i4 dùng ánh h a-công ti p-t c theo sau. oàn thuy n vô t i xóm Bình- ông thì ã t i lâu r i nh ng tr ng mùng 6 l -mnên th y-th th y mà chèo-ch ng. Thuy n i t -t , chi n-s im-lìm, xóm nhà haibên r ch không ai hay gì h t. i t i vàm R ch Ong, thuy n u m t d c d a mé r ch cho chi n-s ôm binh khílên b mà s p thành i ng , r i ng i êm mà i tr ng l n s lén ti n n m c-tiêu ã ch trong hu n-l nh. Binh t ng Tây-S n vào chi m thành Sài-gòn thong-th nh i ch i. M y b a r ikhông th y m t tên lính. M kho xúc lúa vác xu ng thuy n, nh n dân không dámnói ti ng gì. Th y tình c nh nh v y thì khinh r ng i Gia- nh nên ch c vi c lòithói h ng-hách, còn binh-s thì có ý -h , không lo s vi c chi h t.3 Nay vi t là s d ng4 v t d cháy m i l a nh r m, lá khô ... thí d : d n b i t nhà
  • 25. n ng n ng báo oán 25 www.hobieuchanh.com n có lúa nhi u, m y b a r i ph i xúc em xu ng thuy n hàng ngày mà ch a t. Chi u b a ó c ng nh chi u m y b a tr c, binh-s d i thuy n n c m no i n m ph i b ng hát lý nghe ch i cho vui. Thuy n u sát mé sông, n c l n ch yvô l , Ng n gió phát lai rai, ánh tr ng lu ch p-chóa, binh-s n m ch i m t h i r ing h t. Lúc tr ng chen l n, t b im-lìm, ch nghe trong xóm là có ti ng chó s a ng h i xen v i ti ng gà gáy t ng ch p. Trong các thuy n binh lính ng ngon gi c, ng i ng i canh nh m m t th h n i ch i. Thình-lình m i chi c thuy n u có n m b y ng i vào nh y xu ng n i l a t bu m cháy t ng-b ng. Trên mé sông l i có nhi u ng i ng la hét vang rân.Binh lính Tây-S n gi t mình m m t th y l a cháy thuy n, l i nghe ti ng la vang thì t vía m t h n, m t ph n nhào xu ng sông mà l i, m t ph n s quá c ng không c, nên ng tr tr cho chúng trói. Quan quân trong thành th y d i b n l a cháy tr i, bi t có nguy bi n, nên m a thành d n vài tr m binh ra ti p c u. T p lính n y i c m t khúc ng thì b i binh th nh t c a Võ-Nhàn ph c-kích s n nên xông ra chém gi t làm cho quân- i Tây-S n iên- o, m t ph n b th ng n m than khóc, m t ph n tìm ng màch y ng thoát thân. Trong lúc y i th ba c a L u-B ch-Khuê, núp phía Tây-B c, ó lên kéo vàothành r t b t quan quân còn sót trong thành, nh ng ch b t c có 7 tên lính màthôi, còn bao nhiêu thì h m c a h ng B c mà ch y h t. Tr i t i l i ng sákhông quen, nên theo h không k p mà b t. Thanh-Nhân v i Minh-Giám th y binh ông-S n th ng l i toàn-di n thì vui lòngth a chí vô cùng. Thanh-Nhân bi u Minh-Giám v i Võ-Nhàn vào thành ti p v i L u-B ch-Khuêtìm b t t ng-soái Tây-S n, còn mình v i Tr n-H o gom i th nh t d t xu ng mésông quan sát tình-hình, cho Nguy n-L ng cùng i binh cung ti n ki m chi n- b th ng, b t lu n bên nào, c cõng h t vào thành ng kêu l ng-y cho thu c. Xu ng t i b n, Thanh-Nhân th y nhi u chi c thuy n còn ng cháy, Phan- ình-Tr cùng i cung ti n gom gi tù-binh b t c c tr m, còn Lê-V n-Quân thì ng l ng-x ng kêu g i binh b n i gom l i m t ch ng ki m- m.
  • 26. n ng n ng báo oán 26 www.hobieuchanh.com V THÀNH-TÂM NGHINH GIÁ Thanh-Nhân ng i khen Lê-V n-Quân, Phan- ình-Tr , cùng t t c t ng-s vình phóng h a t thuy n c thành-công nên m i m ng cho các i khác c toàn th ng. Thanh-Nhân d y5 ình-Tr em h t th ng-binh v i tù-binh vào thành, d yLê-V n-Quân coi c u ch a m y chi c thuy n còn cháy, i sáng r i s nh p thành.Thanh-Nhân cùng Tr n-H o i quan-sát các chi n- a, n g n sáng m i vôthành ng h i-hi p v i Tham-M u Tr ng và các t ng lãnh c m quy n ch -huy. Quan-sát trong thành thì Tây-S n xúc lúa ch a h t, kho ti n v n còn nguyên. Minh-Giám ngh :- Xu t ti n trong kho mua trâu heo mà khao th ng t ng-s , mua thu c và òi ng-y vào thành ch m-nom, c u th ng;- Cho D ng-Trung-C v i Hu nh-Thiên-Hà a oàn thuy n và l ng-th c tr Ba Gi ng ng báo tin i th ng cho các ch xóm v i ph -huynh các chi n-s hay;- Ki m- m c hai bên coi m i bên b th ng bao nhiêu, b t -tr n bao nhiêu;- Tra-v n tù-binh coi t ng-soái Tây-S n là ai, tr n ch y ngã nào;- Phân binh t toán nh i tìm b t t ng-s Tây-S n ch y tr n;- Sai ng i thám-d coi Chúa Nguy n nh V ng lánh-n n ch nào ng em binh nghinh giá v thành r i b -cáo kh p t Gia- nh v s Ngh a-binh ông- n an dân c u n c c thành-công r c-r . Thanh-Nhân ch p-thu n các u và giao cho Ph m-Háo-Ngh a bên v n v i Võ-Nhàn bên Võ lãnh thi-hành -ngh c a Tham-M u Tr ng. Nh ng thân-hào và trí-th c trong Phan-Yên Tr n hay ngh a-binh ông-S n ã ánh d p c b n Tây-S n, kh c-ph c c thành Sài-gòn thì em r u th t nkhao quân và cung-h t ng lãnh có công an dân c u n c. Lá c có ch “ ông- n Ngh a-Binh” treo tr c c a thành gió th i ph t ph có v v a xinh t i, v ahùng-dõng. Ng i th tâm ph ng-s th n công-lý, quy t chí t n t y v i công ích, d u làmvi c gì c ng do l ng-tri, do chánh- o, không m u l i c u danh cho mình, ch lolàm ph ng ti n chung, lo xây h nh-phúc chung, b i v y hành-s r t d -dàng mà ng mau-l .5 sai
  • 27. n ng n ng báo oán 27 www.hobieuchanh.com Võ-Nhàn v i Ph m-Háo-Ngh a thu c v h ng ng i ó, b i v y làm vi c r t mau , m i lãnh hu n-th c a Thanh-Nhân h i s m m i thì bu i chi u vào tr c m t ng Ch -Huy Thanh-Nhân mà t ng-thu t các vi c c a b trên d y u-tra và thi-hành. Võ-Nhàn nói tr c v ph n-s c a mình:- ã kho n- ãi tu ng-s h i tr a r i;- S ng i t tr n: bên ông-S n không có ng i nào. Còn bên Tây-S n ch t 5 ng i, c chôn c t t t . S ng i nh y xu ng sông không bi t có ai ch t i hay không, s m quá nên ch a th y thây n i lên m t n c;- S ng i b th ng: bên Tây-S n m t i 65 ngu i, có vài ng i n ng. Còn bên ông-S n có 4 ng i b th ng, song v t th ng s sài không áng k ;- ã có r cl ng-y và mua thu c tr b nh cho th ng binh r i;- S tù-binh b t c c ng h t t i 123 ng i;- Ki m- m s binh ông-S n còn h t, không thi u m t ng i nào;- ã có c t binh i khám xét các làng trong vùng tìm b t quan quân Tây-S n n trú;- ã có sai ng i i thám d tin-t c Chúa Nguy n nh-V ng và các quan h - giá;- Trong 25 chi c thuy n c a Tây-S n có 3 chi c m i chèo i nên v t kh i. Còn 22 chi c b t, có 6 chi c chìm, 7 chi c cháy s -sài có l s a l i mà dùng c và 9 chi c cháy nhi u ch a chìm, nh ng h t dùng. Lúa ch xu ng thuy n r i u b cháy. Ph m-Háo-Ngh a ti p và nói:- oàn thuy n Ba Gi ng ã tr v h t. Có b n thông-cáo cho N ng-n ng và các ch xóm hay ngh a-binh ông-S n toàn th ng nên thành-công m -mãn.- Tra-v n tù binh nên c bi t Nguy n-L là em c a Nguy n-Nh c và anh c a Nguy n-Hu , c m quy n ch soái em m t ngàn binh vào chi m thành Sài-gòn và l y lúa cho thuy n ch v Qui-Nh n ng ti p t binh Tây-S n;- Khi binh ông-S n xông vào c a tr c thì Nguy n-L v i ch ng m t tr m lính c a sau t u thoát, không bi t ch y h ng nào;- o binh Gia- nh d i quy n ch -huy c a quan L u-Thú Long-H , chi n th ng n l n ra t i Phú-yên. Cách m y tháng tr c m c m u c a Nguy n-Nh c nên không phòng, m i b Nguy n-Hu ánh b i. Hi n gi binh Gia- nh t n l c trong vùng Phú-Yên v i Khánh-Hòa, không còn l c-l ng m nh-m n a, b i v y Nh c m i th a h mà sai L vào chi m t Gia- nh ng l y lúa g o nuôi binh. c bi t tin l c n y Minh-Giám nói v i Thanh-Nhân: “Tin n y quan-h l m.Th -l c c a Tây-S n m nh-m r i. Chúng nó l i b t u dòm ngó t Gia- nh,quy t chi m ng thâu lúa g o. Nguy n-L ch y vu t, chi cho kh i nó v Qui-Nh n
  • 28. n ng n ng báo oán 28 www.hobieuchanh.comthông tin. R i ây Tây-S n ch c s c i-binh vào ánh Gia- nh, tr c báo thù,sau chi m t. V y chúng ta ph i mau mau tìm cho c Chúa nh-V ng r c v ng c y oai-tín c a Ngài mà hi u-tri u i chúng ph i ng-ngh a c n-v ng, ng ch c quân- i cho ông, cho m nh, s a thành-l y cho ch c-ch n, l p thêm ncho nhi u, ng m y ch y u hi m mà ng n gi c. N u h ng-h gi i- ãi, s e ch ngkh i tai-h i.” Thanh-Nhân châu mày, g c u, và bi u Háo-Ngh a v i Võ-Nhàn sai thêm ng i i d -d m mà tìm cho c Chúa nh-V ng. Trong m y ngày sau, m i ngày ng i ta có b t gi i v thành n m b y tên quânTây-S n tr n trong xóm, trong làng. Nh ng quân b b t m i c ng nh t p 123 tù-binh c , ng i nào c ng s b gi t nên quì l y khóc-lóc c u xin tha-th và cho uhàng nh p-ng làm binh ông-S n. Thanh-Nhân b n tánh chánh-tr c, trung-thành, th y gi c xin hàng u ng tr t ánh v i Tây-S n thì b t-bình nên không ch u nh n vào hàng-ng quân- i ông-S n. Ngh vì thâu nh n ph n-b i, ai m nh thì chúng nó b xin theo, b anay ông-S n m nh chúng nó xin theo mình, ngày mai Tây-S n m nh còn mìnhsuy, chúng nó c ng s b mình mà theo Tây-S n l i, Thanh-Nhân d y Võ-Nhàndùng tù-binh làm nh n-công ng b i thành p l y mà thôi, ch không nên chovào hàng ng quân- i. Thi t ng i ta gia-công tìm ki m r t k -l ng nh ng ch b t c có m y ch ctên ti u-t t nh v y mà thôi, còn ch soái Tây-S n là Nguy n-L vu t i m t tìmkhông g p c. Tuy h i th -k 18 ch a có báo chí, ch a có vô-tuy n truy n-thanh, nh ng mà cáitin ngh a binh ông-S n i phá Tây-S n, t tiêu m y ch c chi n thuy n, ánh tan i binh, kh c ph c thành l y, nh cách truy n-kh u mà kh p c t Gia- nh, t ng-Nai, B n-Nghé xu ng Ti n, H u l ng giang, âu âu ng i ta c ng hay h tth y. Ngh a binh ông-S n c thinh-danh l ng-l y làm cho h ng thanh-niên g nxa u k nh-ái, nên r nhau n tình nguy n xin nh p hàng-ng ng góp s c vàocông cu c giúp n c c u dân. i h ng thanh-niên thành-tâm thi n-chí n y thì Thanh-Nhân l y làm vui lòngmà thâu-nh n. Bao nhiêu ng i t i xin nh p i ng u cho h t vì s n có ti n, cólúa y kho, y l m, thi u th n gì mà lo. Thanh-Nhân m c binh ông-S n lêncho c m t muôn ng i-chi n v i Tây-S n m t l n cho chúng nó bi t hùng-tâm hào-khí c a ng i t m g i v i dòng n c sông C u-Long, tr ng thành nh t g o tr ng t Gia- inh. t b a, Ph m-Háo-Ngh a báo tin cho Thanh-Nhân v i Minh-Giám hay r ngng i ta tìm g p Chúa nh-V ng n-trú trong chùa trên núi Châu-Th i v i m thoàng-t và 4 i-th n. H i i h i l i ch c ch n r i. Thanh-Nhân v i Minh-Giám m i -ch c cu c nghinh-giá. Vì Thanh-Nhân không thông l -nghi theo tri u- ình nên em theo hai nhà v n c là Tr n-Minh-Giám v i Ph m-Háo-Ngh a ng nh c ch ng cho kh i th t l . L i
  • 29. n ng n ng báo oán 29 www.hobieuchanh.commu n cho cu c nghinh-giá có v oai-nghiêm, nên d y hai t ng Lê-V n-Quân v iVõ-Nhàn theo ng h -giá. M i t ng ch -huy 200 binh hùng tráng, m c nhung-ph c m t s c và th ng hai cây c “ ông-S n Ngh a-Binh” thi t l n. i binh c aVõ Nhàn i tr c tr ng c gi ng tr ng, k ó là hai cái ki u tr i nhung màu vàng.Thanh-Nhân, Minh-Giám và Háo-Ngh a m c áo tràng i ti p theo r i i binh Lê- n-Quân i h u t p, c ng có c tr ng. Nghi-ti t s p- t xong r i m i sai m t toán lính i tr c bày thuy n ch c s n ng r c oàn nghinh-giá qua sông B n-Nghé. n n a êm, oàn nghinh-giá m ikh i-hành, tính i ch ng ó ng t ng sáng lên t i núi Châu-Th i r i v cho kh i i. i nh m êm 16 nên tr ng t g n nh ban ngày, b i v y ch ng có u chi tr -ng i. Thi t tr i v a sáng thì oàn nghinh-giá ã t i ch n núi. Thanh-Nhân d y binh- và phu khiêng ki u ó mà ch . Thanh-Nhân s a kh n áo t ch nh r i i lên chùa i Minh-Giám, Háo-Ngh a, Võ-Nhàn và Lê-V n-Quân. nh-V ng, Hoàng-T Nguy n-Ph c-Ánh v i b n quan h -giá ã th c d y i. Ông Th -t tr -trì t i chùa th y n m ng i khách l lên sân thì l t- t b c ra i i lên chùa có vi c chi. Thanh-Nhân áp: “Chúng tôi là t ng lãnh ch -huy o ngh a-binh ông-S n óng t i thành Sài-gòn. Chúng tôi m i hay Chúa Nguy n lánh n n chùa n y nên t- t em binh nghinh-giá v thành. V y ông làm n tâu giùm v i Hoàng-th ngcho phép chúng tôi vào bái-y t”. Th -t bi u ng ngoài mà ch ông vào tâu giùm cho. Ông Th -t im th ithì có m t ng i s m-s m ra h i: “M y ng i có vi c chi mà xin bái-y t Hoàng-th ng?” Thanh-Nhân nói l i y nh ã nói v i ông Th -t h i nãy. Ng i y ng nh m-nhía t ng ng i r i h i: “M y ng i nói m y ng i thu c o binh ông-S n ng óng t i thành Sài-gòn, nghe nói Hoàng-Th ng ây nên n nghinh-giá.Binh ông-S n là binh gì? âu ?” Thanh-Nhân áp:- Tôi xin bái-y t Hoàng-Th ng r i tôi s tâu rõ cho Hoàng-Th ng nghe.- Không c. Ông ph i nói cho tôi hi u ng tôi xét coi n u áng cho ông bái y t thì tôi s tâu v i Hoàng Th ng. Có ph i ai mu n bái y t Hoàng-Th ng c ng c h t âu.- Khó d v y hay sao ? Xin l i ông v y ch ông là ai mà tôi có lòng t t nghe vua c n n tôi em binh nghinh-giá v tôi phò mà ông l i ng n c n không cho tôi bái-y t vua ?- Tôi là Hà-Khâm, m t v i-th n t i Tri u, tôi theo h -giá Hoàng-Th ng.- Ông nói ông là i-th n t i Tri u. Bây gi t i Châu-Th i có l ông h t i-th n r i ch , ph i hôn ? Còn h giá sao ông a Hoàng-Th ng lên chùa n y làm chi ?
  • 30. n ng n ng báo oán 30 www.hobieuchanh.com Ông vào tâu v i Hoàng-Th ng i. Ông nói có Thanh-Nhân, T ng Ch -Huy o ngh a-binh ông-S n, ngày mùng 6 ã phá tan o binh Tây-S n c a Nguy n-L , t cháy tiêu 20 chi c thuy n c a gi c, kh c-ph c thành Sài-gòn l i. Nay Nghe Hoàng-Th ng lánh n n ây, nên em binh nghinh-giá v thành ng phò-tá. Ông vào tâu nh v y i. Nh Hoàng-Th ng không b ng lòng nói chuy n v i tôi thì Hoàng-Th ng ch u khó b c ra c a nói m t ti ng cho tôi bi t i tôi v . Tôi không mu n th y m t ng i khác á-quy n vua chúa ng làm m a làm gió, h ng-hách thiên-h , vua chúa không hay gì h t. Vì cái thói ó mà h h i nhi u l m r i. Sao không ch u b , c làm hoài v y ? Quan h -giá Hà-Khâm gi n m t, ng t l i c a Thanh-Nhân xuyên-t c màqu u-qu c ng-c i quá làm cho ông khi p s , không dám t cao t tr ng n a. Minh-Giám mu n hòa ng chung lo i-s , b i v y ông l t- t m y l i nh nhlà yêu c u: “Quan H -giá phò chúa t -nh ên ngài ph i dè-d t, g n h i k -l ng.Chúng tôi ây là b n ngo i th n, ngài ch a bi t nên ngài d -d v y là ph i. Bây gingài bi t r i, v y xin ngài tâu giùm v i Hoàng-Th ng an lòng cho chúng tôinghinh-giá tr v thành ng trong ngoài hi p-l c, trên d i ng-tâm, chung lo u nh k quét s ch xóm ki n chòm ong, khuông phò giang-san xã tác”. i nh -nh y giúp cho quan H -giá có ng lùi b c kh i m t danh-d oai-quy n, b i v y ông xây l ng tr vô chùa, v a i v a nói: “ ó mà ch , ta vô tâugiùm cho”. Minh-Giám ngó Thanh-Nhân mà c i và nói nh -nh : “Ông nóng-n y quá. Ph inh n nh n m t chút ch . L i m m nên còn hoài, r ng c ng nên ph i gãy, ông quênhay sao ? Mình mu n làm vi c l n cho thành-công thì ph i êm d u, m m-d o màmua lòng thiên-h m i c”. Thanh-Nhân nói: “Thà là chúng ta d t nhau tr v Ba Gi ng làm ru ng l y lúamà nuôi nhau, vui h n là chung-ch v i gi ng ng i b t tài mà phách l i quá, tôi c mình ch u không n i”. Võ-Nhàn nói: “Tôi ng ý v i i-nh n...” Võ-Nhàn nói ch a d t l i thì có m t ng i khác trong chùa h m-h b c ra nói n: “Cho phép m y ng i vào”. y anh em vào chùa. Thanh-Nhân i tr c b n ng i kia ti p n i theo sau. Chùa c t trên núi, l p mái tranh, lúm-túm ch t-h p. Thanh-Nhân th y m t ng i trai l i 22 tu i v i m t c u nh l i 13 tu i ngng i trên m t b ván, có b n ng i tr ng tu i ng hai bên. Thanh-Nhân ch c haing i trai tr ó là Chúa v i Hoàng-T nên xâm-vâm i ngay l i ng tr c m t. t trong b n ng i ng hai bên b ván nói l n: “Quì xu ng r i s tâu”. Thanh-Nhân không thèm k , ng ch p tay xá mà thôi. M y ng i ng sau ng làm y nh v y.
  • 31. n ng n ng báo oán 31 www.hobieuchanh.com Thi t ng i trai tr ng tu i ng i trên ván ó là Chúa nh-V ng. Chúa ngóThanh-Nhân mà h i: “Ng i x ng ng i là -Thanh-Nhân em ngh a-binh ông- n ánh tan binh Tây-S n c a Nguy n-L , t thành Sài-gòn l i r i tìm ta mànghinh-giá, ph i v y hay không ?”.- Tâu Hoàng-Th ng, ph i.- ông-S n n m v phía nào ?- Tâu Hoàng-Th ng, vùng Ba Gi ng, theo mé sông l n g i là Ti n-Giang.- Sao mà l p ngh a-binh nh v y ?- Vì hay quan L u-Thú Long-H c binh Gia- nh em ra ngoài d p gi c Tây-S n. Anh em chúng tôi t p luy n h ng trai tr t Ba Gi ng mà t o thành i ng phòng khi giúp n c c u dân. Chúng tôi hay Tây-S n chi m Sài-gòn m i em binh ngh a-dõng lên mà ánh.- Ng i làm quan ng i ch c chi mà c l p binh ngh a-dõng ?- Tâu Hoàng-Th ng, c th y b n tôi u là dân th ng, không có ai làm quan.- K d hôn ! Binh c a ng i c bao nhiêu ?- M t ngàn.- Có m t ngàn mà ánh b i Tây-S n c sao ?- Hôm ánh Tây-S n tôi em có 800. Nh tôi d ng k nên c toàn th ng.- Ng ib t c Nguy n-L hay không ?- Tâu Hoàng-Th ng, không c. Vì binh ít quá, phân n a ánh t thuy n, phân n a xung-phong hãm thành, không binh mà ch n h t các c a thành, b i y L m i thoát ch y kh i.- L th t b i, n u Tây-S n sai Hu c i binh vô ánh báo thù, ông-S n có m t ngàn binh thì nhà ng i làm sao mà ch ng cho n i ?- Tâu Hoàng-Th ng, xu t tr n th ng nh thao-l c c a t ng và nh dõng-c m a binh nên chi n-th ng, ch không ph i nh binh ông. T ng-s có tinh-th n chi n- u m nh-m , 10 ng i có th ch ng 100 ng i.- Nguy n-Hu là m t ki n-t ng, trí tài g m , ch ng nên khinh-th ng. N u có binh ông h n mình, nó th ng càng d dàng. Minh-Giám th y Thanh-Nhân cùng lý ng ng -ngáo, nên b c t i mà nói giúp:- Tâu Hoàng-Th ng, ông-S n ngh a-s ánh Tây-S n i-b i làm cho hùng-tâm a ng i Gia- nh b ng d y. M i 10 b a rày mà thanh-niên c ng-tráng n m- p t i xin ghi tên nh p i ng h n 400 r i. N u Hoàng-Th ng v thành truy n h ch hi u-tri u qu n-chúng c u qu c c n-v ng, ch c-ch n ng i ta s n-r n kéo t i tình-nguy n i lính. Hoàng-Th ng mu n m y muôn binh c ng có .- Ng i Gia- nh xa Tri u- ình quá, ch c gì h s n lòng k nh ái nhà vua.
  • 32. n ng n ng báo oán 32 www.hobieuchanh.com- Tâu Hoàng-Th ng, dân Gia- nh trung-thành mà thêm ngh a-dõng n a nh-V ng suy-ngh nu t chút r i nói: “Thôi, các ng i xu ng núi mà ch , tabàn tính l i coi r i ta s phán oán”. y ng i cúi u xá nh-V ng v i Hoàng-T mà lui ra, không thèm ngó b nquan h giá. Thanh-Nhân d t b n b n ng chí i luôn xu ng núi, th y t ng-s ng lui-cui u c m thì c i mà nói: “ , c n u c m n cho no mà ch . Không bi t ch ng tr aho c t i m i v c”. Lê-V n-Quân nói: “Chúa còn tr tu i quá nh ng nói chuy n àng hoàng chkhông ph i phách-l i nh m y cha kia”. Thanh-Nhân nói: “Cha Hà-Khâm phách-l i tôi h r i xuôi cò, h t dám hó-hé n a”. Háo-Ngh a nói: “H là c n-th n, h vuachúa yêu nên h h ng-hách”. Võ-Nhàn a làm ít a nói, nh ng c ng ph i xen vàiti ng: “Ngán quá !”, r i b i xem quân-s n u c m. m n u chín r i, m t ng i vào nhà lá g n ó m n chén a em ra chong i b trên n, còn binh-lính không có chén thì xé lá chu i ng c m r i b c taymà n v i mu i, vì ói b ng ph i n cho no mà s ng, nên không c n n theo b c ài-các, ph i có a ngà chén ki u, ph i có th t n ng, cá chiên. Ch n x m i có m t ng i trên chùa xu ng d y s a-so n, ng m t lát n aChúa xu ng mà v thành. Ng i y th y hai cái ki u thì b c l i mà xem r i nói: “Có hai cái ki u thìHoàng-Th ng v i c Ông ng i c r i. Cha ch còn b n quan h -giá i b ng cáigì ?”. Thanh-Nhân tr n m t nói: “ i b ng c p giò c ng nh chúng tôi ây v y. Cácquan không có giò hay sao ?”. Nói r i xây l ng i coi cho Võ-Nhàn v i Lê-V n-Quândàn binh t -ch nh, c tr ng s n-sàng. Minh-Giám mu n làm d u b t m y l i gay-g t c a Thanh-Nhân nên b c l i nói i ng i trên chùa sai xu ng: “Chúng tôi nghinh giá không dè có các quan mà s p- t. L i x n y không có xe, c ng không có ng a, thôi thì ph i rán i b v i nhauch bi t làm sao. i gi c-giã ph i chiu c c m t chút”. Ng i yc i mà áp:- Ch sao ? Ch y gi c là còn mu n làm h i ài-các sao c. Có hai ki u cho Chúa i c Ông ng i, ó là quí l m r i. Tôi t ng có ng a nên tôi h i cho bi t v y thôi. N u không có thì i b . V y ch hôm ch y lên ây l i i cái gì.- Hôm ó ai a lên dây ?- Có ai âu.- V y ch quan Tr n-th thành Sài-gòn ng không a i hay sao ?- Không. ng ch ng cho chúng tôi h giá i tr c. ng nói ng l i ch ng gi ch ng nào thành m t r i ng s theo sau.
  • 33. n ng n ng báo oán 33 www.hobieuchanh.com- H ! ng nói g t cho Hoàng-Th ng i r i ng tr n i ngã khác, b i vì ng i ta nói êm ó trong thành tr n i h t. n sáng thì thành tr ng tr n không còn m t tên lính. Có ai ch ng gi gì âu .- V y à ! Té ra ng s i theo Hoàng-Th ng r i b h a chung, nên ng nói d i ng bét i ngã khác. Làm quan nh v y x u-h quá.- Nghe nói ây g n Tr n-Biên, sao m y quan H -giá không phò Hoàng-Th ng i th ng lên ó ng có quan quân gìn-gi ?- Trên chùa c ng có nói cho chúng tôi bi t Tr n-Biên d a sông ng-Nai, mé bên kia. Nh ng chúng tôi s binh Tây-S n chi m Phan-Tr n r i kéo lên ánh luôn Biên-Tr n n a, nên n-trú trên núi n y yên h n.- Ông c ng là quan H -giá ph i hôn ?- Ph i. H -giá b n ông: Hai v n hai võ. Tôi v i ông Hà-Khâm là v n. Tôi tên là Lê- i-Chí. Ông Hà-Khâm là ng i ra h i m y ông h i s m m i ó. Còn hai quan võ là ông Tr ng-H u v i ông H -V n-Lân. Hai ng i nói chuy n t i ó thì th y Chúa v i Hoàng-T xu ng núi, ba quan h -giá theo sau. Thanh-Nhân ra d u d y Võ-Nhàn v i Lê-V n-Quân gióng tr ng ph t , r i cùng v i Minh-Giám ch c ti p Chúa. Chúa khoát tay bi u ng ng tr ng, nóinên i êm, ch không nên tr ng phách t ng-b ng. Thanh-Nhân v i Minh-Giám th nh Chúa v i Hoàng-T lên ki u, r i ra l nh choti n- i kh i-hành. B n quan h giá chia nhau i hai bên cái ki u, m i bên m t võ t v n. Thanh-Nhân, Minh-Giám v i Háo-Ngh a i phía sau ki u mà gìn-gi . Lìa vùng s n-c c v i quang-c nh ch a-chan thú-v , trên nhành chim kêu cheo-chét, bên ng nai nh y l ng-x ng, r i t i t Linh-Chi u cao th p d c liên-miêntr i qua r ng t ch-m ch. u n y c p v n hú-hí chuy n con ng chào khách, xa kìa y th th nh-th i ki m có mà n tr a. B c tranh thiên-nhiên nó p- , nó an-t nhvô cùng, t i sao loài ng i không ch u th ng-th c cho kh e trí vui lòng, i tìmch ch n-r n l i danh r i sanh u-tranh thù oán. Qua kh i sông B n-Nghé tr i ã n a chi u. Bóng tà-d ng chói m y c m v ntrong xóm mù xa, n c Ng -Ch ng p m y kho nh ru ng cho lúa t i t t. Thanh-Nhân kêu d n Võ-Nhàn i s n b c ng nh p thành tr c t i cho Chúangh -ng i. Vì có l i c a Minh-Giám d n tr c, Nguy n-L ng v i Th -Tiên ã c t ng icanh ch ng, b i v y oàn nghinh-giá ng qua sông B n-Nghé trong thành ã hay. ng-s s p hàng ng h u ón t ngoài c a vô trong sân, làm cho l ti p giá ra vtrang-nghiêm long-tr ng. t tr i v a chen l n thì oàn nghinh-giá c ng v a t i. Trong thành n i tr ng ng-b ng, nh n-dân ón xem náo-n c.
  • 34. n ng n ng báo oán 34 www.hobieuchanh.com Ki u vào sân, Chúa nh-v ng v i Hoàng-T Ánh b c xu ng, ng ngó binh-i dàn h u, hàng ng ch nh-t , t ng-m o hùng-tráng, Chúa g c u mà c i, s c t vui t i bi u-l t m lòng yên- n. Thanh-Nhân v i Minh-Giám m i Chúa vào dinh cho v n-nh n võ-t ng ông-n bái-y t. R i ó l nghinh-giá m i chung-t t, trên an lòng, d i ph chí.
  • 35. n ng n ng báo oán 35 www.hobieuchanh.com VI N NG-N NG DI N VÕ a sau, nh m m t bu i s m mai t ng b ng sáng-l ng, ng n gió ph t quamát-m , m t tr i gi i n ng d u-dàng, c cây t i c i, c nh v t ph i màu xinh p. Lê-V n-Quân, Võ-Nhàn cùng vài anh em võ-s khác ng ng trong di n-võ-tr ng ch cho m y tr m thanh-niên m i nh p-ng luy n t p t n th i ch y nh ycho g n-gàng. Hai quan H -giá võ-bi n là Tr ng-H u v i H -V n-Lân t nhau i d o, t ivõ-tr ng th y binh-lính t p-d t thì ng l i xem ch i. Tr ng-H u nói: “Gi c ã i t -tung mà m i b t u t p lính thì ch ng nào m i ra tr n”. -V n-Lân c i và nói: “T p tr mà có t p thì còn h n có thì-gi mà khôngthèm t p gì h t”. Hai ng i trao i ý-ki n có m y câu r i d t nhau i xu ng mésông, mu n xem coi thi t có thuy n Tây-S n b t hay là ng i ta nói d i. Trong lúc y Thanh-Nhân ng ng i nghe ông Minh-Giám c l i t h chhi u-tri u qu n-chúng c u qu c c n-v ng c a ông m i t th h i khuya. Thanh-Nhân nghe r i, cho l i-l tha-thi t nh v y có th c m-xúc lòng dân,nên khuyên ông Minh-Giám em trình cho Chúa xem r i g i i các Tr n d y sao l imà b -cáo trong các làng xóm. Minh-Giám l c u nói: “ a ngay cho Chúa coi, th không ti n. Chúa có haiquan H -giá v n-bi n. Mình ph i do hai ông y tr c, c y tâu v i Chúa giùm chomình thì m i kh i tr c-tr . N u mình làm mà không thèm k hai ông y, h gi n h v ch r i h vi c h t.” Thanh-Nhân tr n m t ng d y nói:- Tr i i ! Mình làm vi c n y là làm cho chúa ch có làm cho mình âu. Mình có l i ích gì là ph i cúi-lòn b nh t là b th ng cha Hà-Khâm phách l i hôm qua ó, tôi không th b c.- Ông ng nóng ch . Mu n làm vi c l n, ph i m m d o, ph i tùy t c, ph i bi t tâm-lý, ph i thu n nh n-tình. Ông là ng i cang-tr c, ông không ch u làm nh y thì tôi làm cho. Ông ngó l , ng thèm nói gì h t. Duy có thành-công là áng k . Làm cách nào c ng c, mi n thành-công thi thôi.- Ph i ch u nh c nhã m i c thành-công c ng nên ch u n a hay sao ?- Có gì âu mà nh c. Gây tình hòa-nhã ng chung lo vi c l n, có ph i dua n nh ng vinh-thân phì-gia âu là s nh c.
  • 36. n ng n ng báo oán 36 www.hobieuchanh.com- Theo tôi, d u ph i thí thân mà làm cho tròn i-ngh a tôi c ng không do-d , ch ch u cho ng i h ng-hách, d u c làm vua làm chúa i n a, tôi c ng không thèm.- Ông nên nh : cái thùng tr ng gõ nó kêu l n. H ng ngu d i nó m i làm phách d a t thiên-h . L i-d ng cái ngu d i c a h mà làm nên vi c, y là m u-trí ch có khi p-nh c âu mà s nh c.- Ông làm sao thì làm, tôi không mu n bi t. Thanh-Nhân ng d y b i ra ngoài. Minh-Giám c i chúm-chím, x p cái n o t h ch mà vào túi, r i c ng i, tính i ki m hai ông Lê- i-Chí v i Hà-Khâm mà nói chuy n. V i c p m t sáng su tkhôn-ngoan c a ông s n có, ông nh n th y ông s x m i hai v i th n d nh trbàn tay. i-Chí thì ông ã có d p nói chuy n v i ng i r i. Ng i ó ôn-hòa,khiêm-nh ng, bi t phân ph i qu y, bi t xét an nguy. V i ng i ó mu n bàn tínhvi c gì c ng c. Còn Hà-Khâm phách-l i là t i quen thói khi nh n ng o v t, ham -tr ng t -tôn, mu n làm oai ã b Thanh-Nhân h r i, bây gi ông nh nh kéogiùm cái oai c a ng i lên l i, thì ch c mình mu n vi c gì c ng c h t. Minh-Giám l i ch ng c a các quan H -Giá mà ki m Hà-Khâm v i i-Chí. i-Chí áp l r i h i:- Tây-S n chi m thành chúng nó có l y ti n l y lúa hay không v y ông ?- Có m t l m lúa l ng h t phân n a. Cái l m u ngoài ó. Có l chúng nó ã xúc mà em xu ng thuy n c m nh m r i. Còn kho ti n thì th y còn y nguyên, ch c chúng nó ch a l y k p. Hôm ngh a-binh ông-S n kh c-ph c thành trì r i, thì ông T ng Ch -Huy d y l m lúa l ng kia cho binh lính xay mà n, còn n y m còn nguyên v i kho ti n giao cho ông Háo-Ngh a gìn-gi nên ông niêm h t. Hai ngài mu n xem thì tôi kêu ông Háo-Ngh a l i m niêm cho mà xem.- Không, không. H i cho bi t v y thôi, ch xem làm chi. B thành Tây-S n chi m, tôi k ch c lúa g o b c ti n ã v tay Tây-S n h t r i. Binh-s ông-S n chi n- th ng giành l i c ó là cái may. Nh cái may ó nên bây gi m i có lúa mà nuôi binh-s và nuôi luôn chúng ta n a. Theo l thì nh binh-s m i gi kho li n i c. Ông T ng Ch -Huy nên xu t ra m t m mà khao th ng nh ng ng i có công.- Hôm tr c c ng có ng i nói nh ngài v y nh ng ông T ng Ch -Huy không ch u, ông nói r ng ti n thu c c a nhà n c, còn lính ã g i là ngh a-binh thì không nên k công-lao. B i v y ch cho phép xu t chút nh mua thu c-men mà c u th ng-binh và mua trâu heo mà kho n- ãi t ng-s m t b a v y thôi. Hà-Khâm nói: “B c ti n c a nhà n c, n u mu n xu t phát ph i có phép Tri u- ình cho m i c. Làm ngang b ch t chém ch ph i ch i sao”. Minh-Giám c i và nói:
  • 37. n ng n ng báo oán 37 www.hobieuchanh.com- Th a ngài, ngài nói m t chút ó th y ngài có cái khi u i-th n rõ ràng. Ph i thông-su t và bi t gi -gìn qu c-v n nh v y m i có th th ng c c-ph m Tri u- ình c ch . Tôi r t ti c ng i Gia- nh ch n h o-lánh, xa Tri u- ình, nên c kém quá. Hôm nay vì qu c-n n khi n cho Chúa-Th ng ph i mông-tr n vào n ây, vi c y tuy là r i cho Tri u- ình, song thi t là may cho th n-dân Gia- nh. C -h i n y chúng tôi m i c chiêm-ng ng thánh th long-nhan và c g n-g i v i i-th n mà t p t -cách r ng-c t c a n c nhà và h c nhi m cha m c a dân-chúng. Không l tôi dám m c qu c-n n kéo cho dài, nh ng v ph ng-di n giáo-hóa, n u m y ngài có d p lâu lâu trong n y, ó là ph c l n c a dân Gia- nh.- lâu sao c. H t lo n Chúa ph i h i-loan tr v Kinh-thành. Trong n y có quan Tr n. M y ông ph i lo giáo-hóa dân ch .- Cao l m vói không t i ! Xa l m ngó không th y ! Hà-Khâm c i l n mà nói: “V y à ?. . . T i m y ngài ó quên ch “Th n-dân” chcó gì âu”. Minh-Giám nh n th y cái thu t c a mình ã có hi u-qu , dua b chút nh thìHà-Khâm ã vui-v , ph chí hài lòng. Ông ta m i s n t i và thân m t h i: “Có m tvi c làm cho tôi b i r i quá. Tôi tính yêu-c u hai ngài d y giùm, nh ng không bi thai ngài có vui lòng mà ch -giáo hay không, nên tôi d d không dám nói” Hà-Khâm mau-m n h i:- Ông có vi c chi ? Ông c nói ngay ra r i anh em ta d y giùm cho. Có sao âu mà ng i.- Câu chuy n quan h nên c n ph i nói cho r -ròi. V y xin m i hai ngài vô nhà ng i r i tôi s bày t , không l nói ngoài ng.- V y thì vô nhà, vô dây ! Hà-Khâm cùng v i hai ng i kia i vào phòng c a các quan H -Giá. i ng iyên r i Minh-Giám m i nói: “B m hai ngài, vì nghe àng ngoài ly-lo n, qu c-gianguy-nan, tôi v i ông -Thanh-Nhân nóng lòng m i h i-hi p anh em ng-chí t Ba Gi ng mà l p thành o ngh a-binh ông-S n c u dân c u n c. Hôm nhay Tây-S n h ng-hách, em binh vào t i ây mà truy Chúa t thành. Lòng ái-qu c c n v ng c a anh em l n nh u tr o-tr c, nên ng c Thanh-Nhân làm ng Ch -Huy và c tôi làm Tham-M u-Tr ng r i em nhau lên ánh v i Tây-S n.Nh hùng dõng c a t ng-s mà nh t là nh h ng-phúc c a Hoàng-Th ng nênchúng tôi c th ng tr n r t v -vang. Kh c ph c thành-trì r i, chúng tôi sai ng i i d -d m kh p n i mà tìm Chúa. Hay Chúa n-trú trên núi Châu-Th i, ông Thanh-Nhân v i tôi l t- t em binh lên nghinh-giá và nghinh luôn ình-th n v thành.Chi u hôm qua làm vi c i-ngh a vuông tròn r i, chúng tôi suy ngh l i m i th ynhi m-v c a chúng tôi to-tát quá. L c-l ng không có bao nhiêu, binh v a h n m tngàn, t ng ch a d c t i m t ch c, mà dám b o gan r c Chúa-Th ng v i ình-th n v mà h -v . Ví nh Tây-S n b thua, chúng t c gi n, chúng em toàn th -l c
  • 38. n ng n ng báo oán 38 www.hobieuchanh.comtr vào ánh báo thù, d u chúng tôi có tài có trí n b c nào, có gan có m t n bao n i n a, m t ch ng v i hai ch c thì làm sao mà th ng cho n i. êm h i hôm tôi i ông Thanh-Nhân lo quá, ng không c. Không ph i chúng tôi s ch t. Dám p ngh a-binh d p gi c mà còn s ch t n i gì ? Ch t vì i-ngh a, ch t cho trònph n-s nam-nhi, cái ch t nh v y quí giá l m, ch có ph i r âu mà s . Chúng tôi p ông-S n ngh a-binh có ý ch ng ngay v i Tây-S n c ng-kh u, chúng tôi ng-quy t n thua v i h cho n cùng, d u cho chúng tôi ph i ch t h t, chúng tôi ng vui lòng. Ng t chúng tôi ch t h t r i còn ai mà phò Hoàng-Th ng v i ình-th n. Quân các Tr n ã i theo quan L u-Thú Long-H ra àng ngoài h t, còn l c- ng nào âu cho Hoàng-Th ng v i ình-th n n ng d a. Chúng tôi ng th c- c v vi c ó quá, tính h t s c mà không ra k . Hai ngài làm quan Tri u- ình m u y trí , tôi yêu-c u hai ngài làm n ch giùm ng cho chúng tôi i. Xin hai ngài ng lo cho ph n chúng tôi. D u ph i i con ng nguy-hi m th nào, chúng tôi ng không n , mi n là chúng tôi gìn-gi cho Hoàng-Th ng v i H -Giá an- n thìthôi”. Hà-Khâm châu mày, b i-r i, không bi t ph i tính l nào mà gi i nguy. Ông ngóLê- i-Chí d ng nh mu n h i ý-ki n. i-Chí nói: “Nghe l i ông nói nãy gi tôi c m- ng h t s c. N c có lo n m ibi t c trung-thành. Ng i Gia- nh xa-xuôi, thu nay không c h ng nhgiáo hóa c a Tri u- ình. Th mà ông v i ông Thanh-Nhân cùng t ng-s u bi tli u thân phò vua c u n c nh v y thì quí không bi t ch ng nào. Thi t tr c tình-th hi n-t i m y ông lo là ph i l m. Lo cho Chúa an n c v ng, ch không ph i sch t. Tâm-chí nh v y áng kính m n. . . Ông h i chúng tôi có cách nào mà gi i nguybây gi ... ông-S n ngh a-binh ít quá. Binh m y Tr n ã gom i h t, n u Tây-S n em i-binh vô ánh thì ph i ch u ch t, ch có quân lính âu mà ánh. ã v y mà n y không có núi cao r ng l n, có ch nào kín âu mà phò Chúa n ó ng n-trú. lang-bang trong làng trong xóm, gi c s tìm b t d -dàng. Tôi th y khó thi t”. Hà-Khâm nói: “H mình nghe Tây-S n s p t i thì mình phò Ch a i tr c, i choxa, chúng có bi t i âu nên theo mà b t c”. Minh-Giám nghe hai v H -Giá nói r i thì hi u c hai u vô m u, mu n ng-hách l i ch i, nên h i: “N u nghe Tây-S n vô g n t i t -nhiên chúng tôi ph i a ch h o-lánh kín- áo r i sai ng i phò Chúa v i ình-th n n ó cho yên, ng chúng tôi thong-th mà ch t s ng v i gi c cho chúng nó bi t t Gia- nhkhông ph i là vô nh n mà h ng-hách. Chúng tôi ã t -quy t ph i t chi n v i Tây- n, cho chúng nó bi t hào khí t Gia- nh. Nh ng mu n chi n- u cho c-l c, n ph i m binh thêm, c nhi u ch ng nào càng t t ch ng n y. N u chúng nó ông h n chúng tôi ch ng 5 mà thôi, ngh a là chúng nó n m, chúng tôi m t, thìchúng tôi s th ng c. H i khuya ông Thanh-Nhân v i tôi qu t- nh ph i m binhthêm mà ánh. Ng t chúng tôi không ph i là quan nên không có quy n kêu g i dân-chúng nh p ng ng c u qu c. Chúng tôi mu n yêu-c u hai ngài tâu giùm v iHoàng-Thu ng g i t h ch cho các Tr n hi u-tri u qu n-chúng i lính ng giúp c c u dân. L i c a Hoàng-Th ng hi u-tri u m i có oai-linh... H i khuya tôi
  • 39. n ng n ng báo oán 39 www.hobieuchanh.comcó vi t th n o t h ch ây. Tôi xin hai ngài c th coi c hay không. Nh không c, xin hai ngài th o giùm t khác ng dâng lên cho Hoàng-Th ng xem r i tôi chép l i mà sai ng i em các Tr n”. Minh-Giám rút n o t h ch trong túi ra mà trao cho Hà-Khâm. Hà-Khâm cr i c u và trao qua cho i-Chí, không bình-ph m chi h t. i-Chí xem t h ch r i nói v i Hà-Khâm: “Theo ý tôi, t h ch t nh v y v n-ttao-nhã, ý-t hùng-hào, lý-l minh-chánh, v y mà g i i li n c, c n gì ph i a ho c th o t khác. L i i ly-lo n c n ánh m nh, ch c n gì v n hay. Quan l nngh sao ?”. Hà-Khâm nói: “Tôi c ng ng ý. V y thì chúng ta a li n ông Minh-Giám vào t-ki n Hoàng-Th ng, tâu cho ngài bi t rõ tình-hình, r i xin ngài phê l h ch ng n các tr n cho g p”. Minh-Giám th y công chuy n ti n-hành y nh ý mu n mà mình không b khinh chút nào thì c chí i theo hai quan H -Giá. n tr c m t nh-V ng, i-Chí tâu: “Hôm qua Hoàng-Th ng ti pThanh-Nhân v i m y t ng ông-S n trên chùa. Hoàng-Th ng nghe ngh a-binh ítquá nên s Nguy n-Hu c i-binh vào ây, ông-S n khó mà ch ng n i. M y l i a Hoàng-Th ng phán ó làm cho m y ng i ch -huy ngh a-binh v a c ng-quy t mà c ng v a lo-ng i, c ng-quy t s ch t s ng v i Tây-S n ch khôngnh ng-b , nh ng lo-ng i v s binh ít, mình m t ng i ph i ánh t i m t hai ch cng i, t -nhiên ph i nguy. T ng-s ông-S n quy t t -chi n ng làm cho r c-rthinh-danh Gia- nh trung-ngh a, ng t ngh a-binh ch t h t r i còn ai phò Hoàng-Th ng v i ình-th n. Binh các Tr n u theo c T ng-Ph c-Hi p ra àng ngoài,không còn mà chiêu-t p l i c. Thanh-Nhân v i Minh-Giám tính m binh ngh a-dõng thêm cho có l c-l ng tr gi c mà c u vua giúp n c. Bây gi ch còn k ó mà thôi! Hai ng i m i th o t h ch nh v y ây n dâng cho Hoàng-Th ngxem r i g i i các Tr n kêu g i lòng ái-qu c c a th n-dân và hi u-tri u qu n-chúngmau mau n hi p-l c v i ngh a-binh ông-S n ng phò vua c u n c. i-Chí dâng n o t h ch c a Minh-Giám cho Chúa xem. Hà-Khâm tâu ti p: “Lúc nguy mà th y lòng ng i Gia- nh trung-thành dõng- m, th thì vào ây Hoàng-Th ng c a-l i mà còn thêm nh n-hòa n a”. Minh-Giám nghe l i b nhà vua thì c i th m, nh ng b ng giúp mình nênvi c thì mình có l i ch không ph i h i mà phi n. nh-V ng xem t h ch r i thì y Minh-Giám m i Thanh-Nhân vào cho ngài ph y. Minh-Giám ra r i, nh-V ng nói v i hai quan H -Giá: “Ngh a-Binh ông-S ncó hai ng i làm u tánh tình ta coi khác nhau xa quá. Minh-Giám hòa-nhã, th n-tr ng, khiêm-nh ng; còn Thanh-Nhân táo-b o, cang-c ng. M t v n-nh n m t võ- mà hi p-tác v i nhau c, cái ó thi t là l . Mà ngh a-binh h c ng bi t ch nng i. Minh-Giám nho-nhã thì c làm Tham-M u thi t k bày m u, còn Thanh-Nhân ngang-tàng thì c làm Ch -Huy c m binh phá tr n. Có cang mà c ng ph i
  • 40. n ng n ng báo oán 40 www.hobieuchanh.comcó nhu nh v y m i c. ng lúc Tri u- ình c n dùng ng i phò-tá, không nên a-l c thái quà mà th t nh n-tâm. Ai có lòng thì c dùng r i sau tùy công-lao màban th ng” Minh-Giám d t Thanh-Nhân b c vào bái-ki n, nh-V ng nói: “Trong khi c nhà nguy-ng p, anh em ông-S n vì i-ngh a x ng ra lo cu c c n-v ng u qu c. Ta l y làm c m ng. Ta c m n và ng i khen hai ng i v i t t c t ng-s n nh . Hai ng i chuy n- t l i c a ta l i cho các i bi t. Hi n gi Tri u- ình d t- c, nên không ban th ng cho anh em c. Tuy v y mà Tri u- ình không bao givong n âu. V y anh em l n nh c t n-l c, t n-tâm mà tá-tr , ch ng i- nh r i,Tri u- ình s tùy công-lao mà ban quy n-t c x ng- áng”. nh-V ng trao t h ch cho Thanh-Nhân mà nói ti p: “C chép t h ch n y mà i i kh p n i. H có ai n xin u quân thì t p luy n li n ng ch ng h u-s thìcó binh mà dùng”. Minh-Giám nói: “H t h ch b -cáo ít b a r i thì tôi s i t i các Tr n ng v n- ng chiêu-m binh-s ”. nh-V ng ân c n ph y hai ng i r i d y hãy rán xây p n l y và tuy n- binh t ng thêm cho g p. Thanh-Nhân v i Minh-Giám bái-t nh-V ng lui ramà v dinh. Minh-Giám nói: “Ông th y cái thu t c a tôi hay ch a ? M m d u m tchút thì vi c gì c ng xuôi thu n h t”. Minh-Giám kêu Háo-Ngh a mà a t h ch và y qui-t anh em v n-s m n chép l i nhi u b n và chép cho mau. i bu i chi u ó thì ã có ng i em h ch i các Tr n, t i tr c c a thành, t ivõ-tr ng và t i ch nhóm ch u có dán l i h ch h t. Trong vài ngày sau nh ng trai-tráng b t u r i-rác n xin ghi tên làm lính, m ingày có n m b y ng i t i luôn luôn. Lê-Th -Tiên lãnh thâu nh n lính m i, h vô s r i thì giao cho Tr n-H o coi vi c luy n l p. t bu i s m mai, Th -Tiên ra c a thành thâu nh n m y ng i xin i lính, b ngth y -Thanh-Xuân xâm xâm i t i, vai mang cung tên, l ng ai song ki m, y-ph c n gàng c ng nh m t c u trai. Phía sau l i có m t ám ng i i theo, r i t i m t y trâu n a. Th -Tiên l y làm l nên ng l i c a mà ch , có ý mu n bi t coi có vi c chi quan- mà -N ng-n ng ph i lên t i trên n y. Ch ng Thanh-Xuân i t i, Th -Tiênthi l mà h i: “N ng-n ng lên có vi c chi v y ?” Thanh-Xuân áp: “Bà con Ba Gi ng hay ngh a-binh ông-S n m i xu t tr n l n u mà c th ng l i r t v -vang nên nhóm nhau bàn tính, r i c ng i thay m tcho m i gi ng mà c y tôi d t lên ây ng t l i chúc m ng t ng-s ”. Th -Tiên g c u và nói: “V y xin N ng-n ng ng ây ch m t chút. tôivô th a cho T ng Ch -Huy v i Tham-M u Tr ng hay”. Th -Tiên xây l ng i li n. Ch -Huy v i Tham-M u chung m t cái nhà phía trong xa, ngoài c a i vô ó ph i i ngang tr c Hoàng-cung, ch nh-V ng v i Hoàng-t Ánh, và ingang qua dinh c a m y quan H -giá n a.
  • 41. n ng n ng báo oán 41 www.hobieuchanh.com Thanh-Nhân ng ng i bàn vi c l p n dài theo mé sông B n-Nghé xu ng t iNhà-Bè, bàn v i Minh-Giám, Háo-Ngh a, Võ-Nhàn và Nguy n-L ng. Thình-lìnhTh -Tiên vào báo tin có -Thanh-Xuân d t thân hào t Ba Gi ng lên chúc m ng ng-s ông-S n toàn th ng, c th y còn ng b c c a thành ch l nh. Minh-Giám nghe nói nh v y thi vui m ng, không ch l nh -Thanh-Nhân, v i-vã b o Th -Tiên: “Cho vô ây, vô li n, ng i trong H i “Ba Gi ng ng-Chí” chph i ai xa l hay sao nên ph i ngoài ch l nh”. Th -Tiên l t- t tr ra v i Võ-Nhàn. Thanh-Nhân ng ng vi c bàn cãi, b c ra tr c c a ng ch con v i khách BaGi ng. M y ng i kia c ng i theo chung-quanh. n quan h -giá ng ng tr c dinh mà ch i, th y Th -Tiên vô ra l ng-x ng, i l i th y b Ch -Huy v i B Tham-M u ra d ng phía c a thành, không hi u cóvi c chi, nên men men l i ó h i th m. M y ông nghe nói có con c a Thanh-Nhân t thân-hào t Ba Gi ng lên chúc m ng thì ng luôn t i ó xem ch i. Th -Tiên v i Võ-Nhàn ra c a ti p khách, d y bu c 6 con trâu ngoài thành, cònkhách thì i theo vô B Ch -Huy. Thanh-Xuân i u, t ng m o l m-li t, oai-nghiêm, bình-t nh, m t không có v -ng chút nào. Sáu ng i già i ti p theo nàng, r i phía sau có 20 ng i thanh-niên v m-v , hâm-h . Võ-Nhàn v i Th -Tiên i k m hai bên. i t i tr c m t Thanh-Nhân c th y u ch p tay nghiêng mình mà xá chung baxá, r i Thanh-Xuân b c t i mà nói: “Th a cha, ng-chí Ba Gi ng hay tin Ngh a-binh ông-S n ánh Tây-S n i b i thì già tr u m ng. M i gi ng phái m t vch xóm v i m t v h c-th c thay m t cho ng i trong gi ng và c y con d t 6 i-bi u lên ây ng t l i ng i khen và chúc m ng cho c th y chi n-s ông-S n. M igi ng l i còn g i theo hai con trâu hi n cho t ng-s n th t ch i m t b a ng ng-s nh n th y t m lòng thân-ái c a hàng ph -huynh luôn luôn t ng-ni m can- m hy-sinh c a con em trong công cu c i-ngh a giúp vua c u n c”. Thanh-Xuân nói d t l i r i ng tránh qua m t bên cho 6 ng i già b c t icho giáp m t v i Thanh-Nhân và Minh-Giám. M t ông h c-th c thu c gi ng Thu c-Nhiêu, nh n-danh cho oàn i-bi u mà t l i chúc m ng y nh l i Thanh-Xuân ãnói ó. Thanh-Nhân v i Minh-Giám ti p nhau mà t n và h a ch c ngh a-binh ông-S n luôn luôn nêu cao danh-d cho t Ba Gi ng và gi v ng chánh-khí chong i Gia- nh. Thanh-Nhân h i còn m y ng i trai ng sau ó lên ây tính nói chuy n chi.Thanh-Xuân nói hai ch c ng i ó Cái-Bè n h i th m ph i làm sao ng nh ptheo ngh a-binh ông-S n. S n có d p i ây nên ch theo giao cho cha nh- t.Thanh-Xuân d t cha l i ti p chuy n v i nhóm thanh niên y. Thanh-Nhân th yng i nào c ng hùng-tráng thì r t hài-lòng, t l i khen háo-ngh a, g p n c lo n bi tnhi m-v nam-nhi.
  • 42. n ng n ng báo oán 42 www.hobieuchanh.com Minh-Giám giao m y ch c ng i trai cho Th -Tiên ghi tên nh p ng , d n Võ-Nhàn thâu-nh n m y con trâu c a Ba Gi ng hi n ãi t ng-s r i cùng v i Thanh-Nhân m i phái-b vô nhà u ng n c nói chuy n ch i. Nãy gi m y quan H -giá ng ngó Thanh-Xuân trân trân, không bi t trai haygái. Mà con gái sao mang cung ai ki m i hùng-hào t c nh v y. Ch ng Thanh-Nhân d t khách vô nhà, H -V n-Lân là H -giá v võ-bi n th y Nguy n-L ng còn c-th c sau, m i n m tay áo kéo mà h i:- Con c a Ch -Huy ó trai hay là gái ?- Gái.- a ? Gái sao m c y-ph c g n-gàng nh con trai, i ra mang cung ki m tùm-lùm, i ng ch m-h m, ti ng nói rang-r ng v y ?- T i Ch -Huy không có con trai, ng có chút gái, ng nuôi d y nh trai, cho luy n t p võ ngh , nên t ng-m o m i ra nh v y.- Võ rành hay không ?- H c d ban h t, nh ng thi n ngh nh t có hai môn: x ti n v i phi ki m, bá phát bá trúng. âu thì tôi không bi t, ch t Gia- nh n y không có ai dám thi hai môn y v i n ng-n ng.- Có ch ng hay ch a v y ?- Ch a. M i 17 tu i.- M i 17 tu i, sao mà vóc to d v y ?- Nh t p d t hàng ngày nên n gân n c t. -V n-Lân b Nguy n-L ng tr v dinh th y m y quan H -giá còn ng nóichuy n -Thanh-Xuân, m i em câu chuy n Nguy n-L ng h i h i nãy mà thu t i cho m y b n nghe. Các quan ngh lu n v ngh x -ti n và phi-ki m c a Thanh-Xuân, ông thì tr m-tr khen, ông thì không tin con gái mà có tài xu t-chúng c, k i i, ng i cãi l i, gây ra m t cu c náo-nhi t tr c dinh. nh-V ng nghe cãi m i bi u Hoàng-t ra òi các quan vào ng h i coi có vi cchi mà xao-xuy n nh v y. Các quan tâu cho Chúa hay có 6 nhà thân hào t Ba Gi ng lên chúc m ng ngh a-binh ông-S n th ng Tây-S n, l i có d t theo 6 con trâu khao th ng chi n-s t ntâm c u dân giúp n c. Các quan c ng tâu luôn v s con gái c a Thanh-Nhân c m u phái b y và có d t theo 20 thanh-niên c ng tráng lên xin nh p-ng tùng-quân. H -V n-Lân còn tâu nàng y m i 17 tu i mà cao l n v m-v , mang cung aiki m, t ng m o phi phàm, oai-phong l m-li t, thi n-ngh v môn x ti n và phiki m, không ai dám sánh. nh-V ng phán: “Ng i Ba Gi ng trung-thành v i qu c-gia, v i vua chúa, ta ng nên tr ng-chí cho ng i, hu ng chi vì qu c-n n ta ph i mông-tr n, ta nên gâythi n-c m v i dân, c n gì c -ch p l -nghi tri u- ình n a. V y hãy i nói cho Thanh-
  • 43. n ng n ng báo oán 43 www.hobieuchanh.comNhân hay, ta cho phép m y ng i Ba Gi ng bái-ki n ng ta an- i lòng ng i và y d t h t l i ây cho ta nói chuy n”. Lê- i-Chí li n i l i B Ch -Huy truy n l nh cho Thanh-Nhân hay. Thanh-Nhân v i Minh-Giám l y làm c m xúc không dè Chúa h -c n h ng thôn-phu, b i v y bi u m y nhà thân-hào s a kh n áo r i d t i l i Hoàng-Cung y tChúa, i-Chí nài Thanh-Xuân cùng i luôn theo n a, nói r ng Hoàng-Th ng ngheái-n c a Ch -Huy võ-ngh siêu-qu n nên có ý mu n bi t m t. n Hoàng-Cung. Thanh-Nhân v i Minh-Giám a sáu thân-hào vào bái-y tChúa. Thanh-Xuân ng phía sau. nh-V ng ngó Thanh-Xuân trân trân. Ngàikhen ng i lòng tr ng-ngh a c a dân t Ba Gi ng, khuyên thân-hào v nói l i cho i ng i bi t, ngài chi u c c bi t nh ng ng i giúp n c c u dân trong c n ly-lo n và ch ng non n c th ng-bình r i ngài s ban th ng nh ng ng i có công v iqu c-gia. nh-V ng h i th m qua võ-ngh c a Thanh-Xuân, Thanh-Nhân tâu r nglúc r nh-rang có d y con cho bi t chút nh v y thôi, ph n gái li u-b làm sao dámsánh v i tài trai cho k p. -V n-Lân nghe Nguy n-L ng khoe-khoang h i nãy, có ý mu n xem th tài x -ti n và phi-ki m c a Thanh-Xuân coi có qu nh l i ng i ta nói hay không, nên tâu: Ch -Huy khiêm-nh ng ch ng i ta nói N ng-n ng x ti n v i phi-ki mbá phát bá trúng, trong t Gia- nh không ai dám bì. V y xin Hoàng-Th ng nh n p N ng-n ng lên ây, Hoàng-Th ng nên h l nh cho N ng-n ng chi u naydi n võ ng khuy n-khích t ng-s h ng-hái t p luy n. ó là m t vi c t t, không l Ch -Huy không vui lòng cho con gi c lòng t ng-s ”. nh-V ng h i Thanh-Nhân có vui lòng bi u con di n võ cho t ng-s xem haykhông. Thanh Nhân b ng lòng và h a x mát s cho con n võ-tr ng mà bi udi n. i ng i m i bái Chúa lui ra. Cái tin N ng-n ng di n võ n kh p trong thành ngoài ch làm cho t ng- c ng nh th ng dân th y u náo-n c, trông cho mau t i x mát ng xem tài a N ng-n ng. Thanh-Nhân d n Võ-Nhàn sai quân i ki m n hai cây chu i mà c m s n trongvõ-trtròng ng làm bia cho Thanh-Xuân b n tên và phóng ki m. t tr i v a x bóng thì t ng-s v i bình-dân ã kéo nhau t ng t p n võ-tr ng ng chung-quanh sân ch t h t. Võ-s Ba Gi ng ã t ng xem Thanh-Xuânluy n t p mà càng xem càng th y cái hay, b i v y xem hoài không nhàm chán nên a nay u có n m t. n quan H -giá phò Hoàng-T Ánh i xem. y ông i l i võ tr ng m t l t v i cha con Ch -Huy và sáu v thân hào BaGi ng. Công chúng th y -Thanh-Xuân b c vô sân, s c m t hiên-ngang, t ng- o hùng-dõng, không kh p s , không s t-sè, thì x m-xì ng i khen, kính n .
  • 44. n ng n ng báo oán 44 www.hobieuchanh.com VII ÔNG-CUNG D NG GIEO H A Thanh-Xuân th ng-th ng m cung tên, c p ki m t i m t góc sân, r i day i ngó cha ng ng v i Hoàng-t và các quan H -giá. Thanh-Nhân khoát tay ra l nh cho con kh i cu c bi u-di n. Thanh-Xuân m nh d n i ra gi a sân, ng ngó b n phía r i bái t im t ng quy n p nh ph ng múa, t n l -làng nh ch p nhoáng, th i v ng ch cnh vách thành, không có m nào s ng-sít mà chê d c. Hà-Khâm v i i-Chí xin di n thêm m t ng n a, Thanh-Xuân v ng l i p m t thi u khác càng hay thêm, làm cho khán-gi th y u mê-m t. p quy n r i t p d t n côn và i ao. Lê- i-Chí là ng i thành thi t,nên công-nh n t p th nào c ng thành-th c, không có ch chê. Bây gi m i t i phi-ki m và x ti n. Võ-Nhàn ã có d y tr ng hai cây chu i, t cây cách h n 100 th c, còn m t cây xa l i 300 th c. Thanh-Xuân c m song ki m d t m t h i xem ngo n m c r i ng múa màtình-c phóng hai cây ki m liên-ti p, c hai cây u ghim vào thân cây chu i cáchnhau không t i n a gang. T ng-s ph c tài quá, không th nín n a c nên ngóng ti ng khen hay. Thanh-Xuân v n bình-t nh nh th ng, l y cây cung c m tay, eo ng tên sau ng, r i i qua i l i trong sân. Tình c v a i v a rút tên l p vào cung mà b n câychu i xa h n 300 th c. B n không c n nh m ích, b n nh v y 5 l n, 5 m i tên ughim vào cây chu i, xê-xích v i nhau ch ng m t phân. Công-chúng r lên khen m t l n n a. Võ-Nhàn b c ra sân h i t phía coi có ai mu n b n tên ho c phi ki m thhay không. B n phía u nín êm, không ai dám kình ngh v i Thanh-Xuân. Công-chúng m i ó lên la l n: “ N ng-n ng vô- ch ! N ng-n ngvô-d ch”. Cu c bi u-di n ch m d t. Thanh-Xuân l i rút hai cây ki m v i 5 m i tên r icùng cha v i Hoàng-T và các quan tr v . T ng-s i theo sau c ngàn hoan-hôvang d i. n c m chi u r i, Minh-Giám v i Võ-Nhàn a Thanh-Xuân cùng sáuthân-hào xu ng thuy n mà v Ba Gi ng. N ng-n ng ã v ba Gi ng m y b a r i mà cu c di n võ c a nàng v ncòn c ng i ta bàn-tán luôn luôn. Ng i c m m n h n h t là Hoàng-T Nguy nPh c-Ánh, c m th y ph n gái mà luy n t p dày công, m n tài phi-phàm v môn n cung phóng ki m. V Hoàng-Cung, Hoàng-T thu t cu c di n võ cho nh-
  • 45. n ng n ng báo oán 45 www.hobieuchanh.com ng nghe, ngài tán t ng tài c a N ng-n ng không ng t, nói r ng nàng óra tr n gi t t ng ch d nh tr bàn tay, l nh nháy con m t. Lê- i-Chí v i H -V n-Lân nói chuy n v i nhau l i m c nh-V ng n p -Thanh-Xuân vào cung, làm nh v y nhà vua có nh n-tài phò-tr t n tâm, màth n dân Gia- nh c ng s ph i gan c u qu c. Hai ng i m c nh ng không dámnói ra vì nh n th y Hà-Khâm v i Tr ng-H u b t u -ngh c -ch c a -Thanh-Nhân có n ý gì nên m i qui t t ng-s n c ngàn t Ba Gi ng, th t có lòng u n c phò vua hay là th a lo n tính x ng v ng Gia- nh. t hi u ngh a binh ông-S n thì ã ló mòi soán- t, mu n ph n Tri u- ình c ng nh b n Tây-S nngoài Qui-Nh n. V y ph i l u tâm ngó ch ng, không nên tin l m. nh-V ng nghe l i châm chích nh v y trong lòng phát nghi, th m nghThanh-Nhân ánh b i Tây-S n nghinh-giá v thành r i thì l t- t lo hi u-tri u dân-chúng nh p ng u quân r i l i cho con di n võ d ng oai ng làm cho thiên-hkhi p s . C -ch y có th là s bi u-l t m lòng thành thi t quy t phò vua giúp c mà c ng có th là nh ng m u-k gian hùng s p- t m n oai tín c a nhàvua mà bành-tr ng th -l c thâu-ph c nh n-tâm t s n-hà tranh v ng-bá. Qu thi t ngay hay là ph i nghi gian ? ngay v i l gian ng nhau, không th phân bi t c, b i v y nh- ng l ng-l không dám tin là c ng ch a dám nghi. Gi a lúc nh-V ng nghe l i sàm-t u không phân ch n gi c, nên lo-ng i êm ngày, thì Thanh-Nhân không dè mi ng l n l i m i bày chuy n làm cho 6ly-gián quân th n, nên c h ng-hái t p t ng m binh, gây cho c m t l c ng hùng c ng s c phá gi c. t bu i s m mai, t ng-s ng luy n-t p t i võ-tr ng, có m t nên quânthú l i n Cá Trê, ngoài Nhà Bè, hào-h n ch y v báo tin h i g n sáng có l i 10 chi cthuy n l n nh ch binh lúc-ngúc ngoài c a C n-Gi t t i vô. ng Lê-V n-Quân th n Cá Trê, tri t l i h i binh c a ai, ch i âu.Ng i ta tr l i r ng binh t ng phò ông-Cung vào Gia- nh hi p v i Hoàng-Th ng. Ông Quân không tin, bu c ph i u l i mà ch l nh, n u cãi l i thì trên n n x . Ông Quân d y ph i ch y v thành báo tin cho T ng Ch -Huy hay vì khôngbi t ph i binh Tây-S n gi m o hay không. Thanh-Nhân hay tin tr ng-h nh v y li n d y ánh tr ng gom binh-t ngvào thành, sai Nguy n-L ng ch n 100 binh cung n l p t c em ra n Cá Trê ti p i Lê-V n-Quân r i i binh s theo sau li n. Binh-s nghe báo- ng l t- t nai n t g n gàng, l y binh-khí c m tay ng ch ng lãnh phân i ng thì s n sàng ng nghinh ch. Trong Hoàng-Cung th y xao-xuy n, nh-V ng sai Hà-V n-Lân l i B Ch -Huy h i coi có vi c chi.6 mi ng con th n l n, l i con r n m . Th n l n, r n m i là hai loài bò sát: l i nói h c p. thêu d t, vu kh nggieo oan.
  • 46. n ng n ng báo oán 46 www.hobieuchanh.com Minh-Giám theo H -V n-Lân l i Hoàng-Cung tâu cho Chúa hay có c ch cchi c thuy n ch binh vào t i Nhà Bè. n ch n l i tra v n thì d i thuy n nói r ngbinh-s phò ông-Cung vào Gia- nh tìm Chúa. Không bi t thi t gi l nào nên T ngCh -Huy s p t phân binh nghinh ch. nh-V ng nói tr c khi ngài xu ng thuy n vào Nam, ngài có phong ng icháu là Nguy n Ph c-D ng làm ông-Cung và d y l i Qu ng-Nam ng hi p i các quan lo m u d p gi c. V y có l thi t ông-Cung D ng em binh vào Gia- nh, ch không ph i nói d i. Minh-Giám tâu r ng b n Tây-S n có th m o x ng binh c a ông-Cung ngvào thành. N u mình tin l i cho chúng thâm-nh p thì m c m u c a chúng. nh- ng phái H -V n-Lân theo Thanh-Nhân ra Nhà Bè xem-xét, n u qu thi t có ông-Cung D ng r i s cho vào. Minh-Giám v i H -V n-Lân tr l i B Ch -Huy mà chuy n t ý c a Chúacho Thanh-Nhân bi t. Thanh-Nhân nh kéo ba i- i g m 500 binh mà i v i Hà- n-Lân, còn s binh d , k n c ngàn thì giao cho Võ-Nhàn v i Minh-Giám ukhi n mà th -thành và phò giá. Binh-t ng r n-r m c a thành ra i, m i ng i u h ng-hái, c ng quy t chi n- u, không nhút-nhát lo s chút nào. Ra t i n Cá Trê, Thanh-Nhân th y chi n-thuy n u m t d c d a mé sông, m h n 10 chi c, có binh cung n c a Nguy n-L ng ã ra t i tr c, nên dàn ngay t o chi n-thuy n mà gìn-gi , không cho binh l b công n. Thanh-Nhân ra nh d ng binh, dàn i ng gây thành m t tr n r i cùng v i H -V n-Lân i l i mésông t l i xin ông-Cung y t ki n. ông-Cung D ng trong chi c thuy n th ba, b c ra ng tr c m i. H - n-Lân nhìn xem qu thi t ông-Cung. không còn nghi-ng gì n a, m i bàn tính i Thanh-Nhân ng cho oàn thuy n vào sông B n Nghé. Thanh-Nhân ch u cho ông-Cung t n binh nh ng d n t i B n-Nghé thì ông-Cung nh p thành, còn ng-s ph i ngoài ch l nh, không c vào thành li n. oàn chi n-thuy n c a ông-Cung kéo neo mà i, Thanh-Nhân i v iNguy n-L ng c ng rút binh tr v . i d c ng H -V n-Lân m i c t ngh a choThanh-Nhân hi u Nguy n-Ph c-D ng là cháu kêu nh-V ng b ng chú, c ngnh Hoàng-t Ánh. Khi ch y ra Qu ng-Nam, nh-V ng ch p thu n l i c a ình-th n tâu, nên phong D ng làm ông-Cung và giao quy n u khi n binh- i cùng ng lãnh mà ch ng v i gi c, r i nh-V ng m i xu ng thuy n vào Nam. Có l ông-Cung D ng li u th ch ng không n i nên m i ch binh theo mà vào ây. Thanh-Nhân vui m ng mà nói: “Binh c a tôi bây gi ã c vài ngàn r i. u binh c a ông-Cung có t i vài ngàn n a, hai o binh chung s c thành m t l c- ng khá m nh. D u Tây-S n em 10 ngàn binh vào ánh v i ta không d gì màth ng ta n i. Nh ng không bi t ông-Cung có t ng cao-tài, có binh thi n-chi n,binh t ng có tinh-th n chi n- u m nh-m hay không. N u o binh c a ông-Cung không háo-chi n, không c m-t , thì d u c m y ngàn c ng vô ích”.
  • 47. n ng n ng báo oán 47 www.hobieuchanh.com -V n-Lân nói: “Khi Chúa-Th ng cùng cung quy n ra Qu ng-Nam thì chcó vài toán quân nh h -t ng mà thôi. Binh c a Tri u- ình v i các t ng lãnh u i ng gi -gìn Thu n-Hóa. Không bi t binh ông-Cung em vào ây là binh Tri uhay là binh m i chiêu m vùng Qu ng-Nam. ông-Cung vào y t ki n Hoàng-Th ng r i s bi t”. Binh rút v t i B n-Nghé, Thanh-Nhân dàn ra d c theo mé sông d y Nguy n- ng v i các t ng u khi n, d n h thuy n t i thì cho ông-Cung v i cácquan tùy-tùng lên b ng vào thành, còn binh-s thì d i thuy n, ng cho . S p t xong r i, Thanh-Nhân v i H -V n-Lân vào thành y t ki n nh-V ngvà tâu m i vi c cho Chúa nghe. nh-V ng hay ông-Cung vào, l i có binh theo,thì l s c vui m ng. Ngài ch p thu n h thuy n vô t i thì cho ông-Cung D ngvào v i b -h nh p thành, còn binh-s thì t m d i thuy n r i s li u mà x - ng7 tùy s nhi u-hay ít. Thanh-Nhân d y Võ-Nhàn ra b n hi p v i Nguy n-L ngmà u-khi n m y i ngoài thành. Minh-Giám mu n cho ông-Cung nh p thành, th y ngh a-binh ông-S nhùng-tráng, ch nh-t , m i d y ch -t ng gom h t s binh còn l i trong thành, m ing i u ph i nai-n t nh xu t tr n và ph i có binh-khí tùy thân cho s n-sàng. n n a chi u, oàn thuy n c a ông-Cung m i t i b n. ông-Cung lên b i n m, sáu thu c t ng. Thanh-Nhân, Minh-Giám v i Tr ng-H u, Hà-Khâmch c s n t i b n mà ti p r c ng a vào thành. ông-Cung th y binh ông-S n dàn d c theo mé sông, t ng nh-V ng y dàn binh nghinh ti p nên ngó mà c i. n c a thành th y c có b n ch“Ngh a-binh ông-S n” thì l y làm k . Ch ng nh p thành l i th y binh ông cngàn, hàng-ng ch nh-t , b t ng hùng-v . a n Hoàng-Cung, Thanh-Nhân v i Minh-Giám cho Tr ng-H u v iHà-Khâm em ông-Cung vào y t-ki n nh-V ng, hai ng i d t nhau v B Ch -huy mà ngh . Ban t i, H -V n-Lân l i B Ch -huy cho Thanh-Nhân v i Minh-Giám hay ng, s binh d i thuy n c ba ngàn. Binh y là binh c a Lý-Tài, ch -t ng c ng v y, ch ông-Cung không có gì t. Lý-Tài là Ng i khách Trung-Hoa, c u t ng c a nhà Minh. Khi nhà Thanh d tnhà Minh, Lý-Tài bèn tr n qua vùng Bình- nh, Qu ng-Ngãi. Ch ng Tây-S n d ylo n, anh ta hàng-ph c Tây-S n và kéo phe ng ra ánh Qu ng-Nam. Sau n y anhta ph n Tây-S n em h t b n b binh theo phò ông-Cung vào ây. Thanh-Nhân châu mày h i:- T i sao ông c bi t rõ nh v y ?- H i chi u ông-Cung t thi t v i Hoàng-Th ng, có tôi ó, nên tôi m i hi u ch .7 Hi n nay vi t là s d ng
  • 48. n ng n ng báo oán 48 www.hobieuchanh.com- N u v y thì có Lý-Tài vào ây ?- N m ng i theo ông-Cung mà nh p thành h i chi u, ng i l n tu i h n h t i khít m t bên ông-Cung ó là Lý-Tài. Còn b n ng i kia là thu c t ng c a anh ta.- Binh t ng nh v y, nay bên nây, mai nh y qua theo bên kia, ph n b i không ch ng, thì lào sao mà dám tin c y.- B i v y tôi m i l t- t cho ông hay. Mà còn vi c n y n a: T h i chi u, ông- Cung v i Lý-Tài rúng ép quá nên nh-V ng ã nh ng ngôi cho ông-Cung, ngài lãnh ngôi Thái-Th ng-Hoàng, c ng th ông hàm, không có quy n-hành chi t. Lý-Tài v i b -t ng tôn ông-Cung D ng lên ngôi Chúa, x ng hi u Tân- Chánh V ng li n. Tân-Chánh V ng c Lý-Tài làm i Nguyên-Soái. Còn 4 b - ng c a Lý-Tài thì c phong ch c Ch ng-C . B n Lý-Tài nài xin cho có ch c t c ng oai quy n mà b t dân i lính, l p thành binh i em ra ngoài ánh d p Tây-S n mà kh c ph c kinh-thành Thu n-Hóa. Minh-Giám ch c l i mà than: “Chí l n quá ! Nh ng ch c thành-công c haykhông ? Tôi s không l y nh n-ngh a mà khuy n-d dân, l i dùng c ng-quy n màrúng ép dân, làm cho lòng dân ã không c m m n mà còn oán thù, thì khó mà nênvi c l n c. ng lúc non sông xao-xuy n, qu c-gia nguy nan, lòng ng i phân-vân, vi c n c r c-r i, n u mu n bình- nh s n-hà t an bá-tánh, u c n là ph ichinh-ph c nh n tâm. Mà mu n chinh-ph c nh n-tâm thì ph i v a có tài v a có c, v a m nh-m , v a khôn-ngoan c tài i ôi, m nh khôn g m , làm chothiên-h kính-m n quí tr ng, h h ng-hái qui-ph c, thành tâm phò-trì thì m i mong i-s . B n Lý-Tài ngoài kia, c ng nh b n Hu nh-T n v i D ng-Ng n- ch trong n y h i tr c, là b n ng i Tàu m t n c, tr n qua xin tá-túc v i Chúata. Bình-th ng chúng dùng gian d i làm k sinh nhai, khi ly-lo n chúng theo ng y- c ng c p gi t. Chúng không có tài, không có c. Dân ta không ph i chung t ch ng-t c v i chúng, th thì làm sao mà chúng chinh ph c c nh n-tâm. c ta không ph i là quê-h ng c a chúng, ch c gì chúng thành thi t yêu th ng t n c n y nên g ng công bình- nh cho qu c th i dân an. Chúng th y n c c i-vã th câu. Th bên phía Tây-S n ki m chút nh cá r i, có v n chúng m i xâyqua phía bên nây t ng có l s câu c cá l n. Chúng theo phò ông-Cung ch c-ch n chúng c u danh x l i, ch âu ph i chúng quy t c u dân giúp n c. Lý-Tài òi cho c ch c i Nguyên-Soái còn b -h c a nó u c ch c Ch ng-C , y nhiêu ó th y chí-h ng c a b n ó r i. Còn tính dùng oai-quy n ng épbu c dân chúng ph i c m g m ao mà theo mình, làm nh v y thi t là th t sách,th t sách n ng, ã vô-ích mà s còn gây h a n a. ông-Cung lên ngôi Tân-Chánh ng không th y cái h a ó hay sao ?” -V n-Lân th dài mà áp:- Có l không th y. Mà chánh Tân-Chánh V ng phong quy n t c cho chúng nó ó ch ai...- Còn Chúa nh-V ng, sao Chúa không c n ?
  • 49. n ng n ng báo oán 49 www.hobieuchanh.com- Ngài ã ch u lãnh ngôi Thái-Th ng Hoàng, còn quy n-hành gì âu mà c n c. Hu ng chi v quân s thì t khi còn Qu ng-Nam Chúa ã giao h t cho ông-Cung ch p-ch ng. Bây gi Chúa có quy n âu mà can-thì p. Minh-Giám ch c l i l c u mà nói: “H r i ! ... H h t !... Còn gì mà mong tính i-cu c, mong c thành-công”. Thanh-Nhân ng i êm mà nghe hai ng i nóichuy n, nh ng trong lòng h ng-h c ch u không n i, nên b c h i l n: “Lý-Tài làm i Nguyên-Soái còn tôi ây làm cái gì ? Tôi làm lính cho nó hay sao ?”. Hai ng i kia l ng thinh. Thanh-Nhân nói ti p: “Tôi bi t có Chúa nh-V ng mà thôi, ch tôi không bi tcó ông-Cung hay Tây-Cung nào h t. Ai mu n làm Tân-Chánh V ng, ai mu n làm i Nguyên-Soái thì i ch khác mà làm. Thành n y tr c kia Tây-S n ã chi m-c .Ngh a-binh ông-S n tl i c thì ngh a-binh ông-S n làm ch . N u ông- n r c Chúa nh-V ng v ây, y là vì ông-S n ngh tình tôi chúa, nên choChúa t m-trú cho an-thân v y thôi. Chúa ch u nh ng ngôi, nh ng quy n chong i khác cái ó t ý Chúa. ông-S n không phép c n, còn n u Chúa mu nnh ng luôn thành-trì n y n a, thì cái ó không th c vì Chúa không có quy ngiao thành c a ông-S n cho ng i khác. Ai mu n tranh thành n y thì ph i chi ncho b i ngh a-binh ông-S n r i m i t thành mà . Ông H làm n v tâu choChúa nh-V ng bi t r ng tôi thành tâm phò Chúa, ch t s ng không màng, nh ngngoài Chúa ra thì tôi không c n bi t ai khác. Tôi không thèm bi t Tân-Chánh V nghay i Nguyên-Soái nào h t”. Thanh-Nhân nói d t l i li n b c ra ngoài kêu Tr n-H o mà d y ph i c t ng i p t c i ra các n gom ngh a-binh v thành h t, v n i trong êm nay, b ntr ng không c n gi n a. -V n-Lân thành-th t m n tài c c a các t ng ch -huy ngh a-binh ông-S n,nghe Thanh-Nhân nói c ng-quy t quá thi châu mày lo-ng i. Ch ng Thanh-Nhân rangoài r i, H H -giá m i nói v i Minh-Giám:- Theo l i Ch -Huy nói ó, tôi s không tránh kh i xung t.- ng nòi trúng lý, ch có ph i nói ngang tàng âu. N u c n ph i xung- t thì th i-thác sao c. T ng-s ông-S n bao gi ch u cho ai l n-l t.- N u xung- t thì nguy to, ông ngh coi: Bên Tây-S n ba anh em Nh c, L , Hu u m t lòng m t d , trên d y d i vâng, không ch ng c cãi l . Bên mình, binh ông-S n quy t ánh d p Tây-S n, bây gi ông-Cung em binh Lý-Tài vào ây c ng nói quy t ánh d p Tây-S n. Ch a th y gi c mà ông-S n v i Lý-Tài ghìm nhau, ánh nhau, c hai u gi m s c h t, r i ch ng Tây-S n vào còn s c âu mà ch ng c . Mình xung- t v i nhau, b y nhiêu ó cho Tây-S n th ng- i, còn cho mình ch t h t. Ông không th y hay sao ?- Tôi th y l m ch . Nh ng ch t thì ch u ch bi t làm sao bây gi . Ông mu n kh i ch t thì ông ph i tâu rõ tình hình cho Chúa nh-V ng bi t mà s a ch a. N u Chúa không ch u hòa-gi i thì Chúa c ng ph i nguy v i mình.
  • 50. n ng n ng báo oán 50 www.hobieuchanh.com- Ngh a-binh ông-S n ch u nh ng-b m t chút có l êm c.- Ngh a-binh ông-S n vì ngh a-v công-dân, vì danh-d x s , nên hi p nhau l p thành l c-l ng c u dâu giúp n c. Vì ngh a-v , nh t là vì danh-d ó không bao gi ngh a-binh ch u nh ng b âu. Thà ch t ch ch u qu t-h ng i khác sao c. Ông v c t ngh a rõ cho Hoàng-Th ng nghe. Chúng tôi ã quy t- nh làm u con gà, ch không ch u làm ít con trâu.- v tôi tâu th , coi Hoàng-Th ng li u l nào. -V n-Lân ng y t Minh-Giám mà v . Cách m t h i, Thanh-Nhân ngoài b c vô nói v i Minh-Giám:- Tôi ã ra l nh gom h t binh t ng các n v l p t c, v n i êm nay ph i chi n i b n n y cho chúng nó bi t m t ông-S n.- Nghe ông H -V n-Lân nói chuy n h i nãy, tôi ã nh n th y Chúa nh-V ng nhu-nh c, quen cho t h u c p quy n, còn ông-Cung D ng thi u sáng- su t nên tín-nhi m m t t ng c p ngo i bang n n i giao t t c binh-quy n cho nó làm không bi t. N u Lý-Tài bình lo n Tây-S n c, ai dám ch c nó không th a oai th mà ti m v t ngôi. N u Lý-Tài không ch ng n i v i Tây- n, tôi s e Chúa ph i ch u h a chung v i nó. Tôi c ng nh n th y ông H -V n- Lân b t mãn v s Chúa th i-v và nh ng ngôi cho Tân-Chánh V ng, mà ông ng b t bình v s Tân-Chánh V ng l t- t phong quy n t c cho b n Lý-Tài, không quan-sát tình-hình cho châu- áo. Có l Tân-Chánh V ng th y Lý-Tài có y ngàn binh nên mau mau níu nó mà n ng d a. ng ch i-v i gi a dòng, p th gì c ng qu níu, không c n ch n l a. L i chuy n truy n ngôi phong ng ch c ã s p t tr c r i m i vào ây. Tôi th y i h a s p t i trong m t ngày g n ây. N u mình qui-ph c h thì mình s ch t chung v i h , ch t mà không danh-d chi h t. Theo tôi thì mình nên ly tán tr c thì t t h n.- Tôi ã có nói h i nãy, tôi không qui ph c ai h t. Tôi s ánh. Tôi ã s p- t r i. Sáng mai tôi tâu cho Chúa nh-V ng bi t, tôi không nhìn nh n Chúa nào khác, tôi không ch u d i quy n ng i nào khác, tôi s i Tân-Chánh V ng v i -h ra kh i thành c a tôi. N u mu n có ch dung thân thì i ki m Tây-S n mà ánh r i chi m t t thành mà . Tôi không b ng lòng cho trong thành c a tôi. N u quy t ây thì ph i ánh ngh a-binh ông-S n cho tiêu-tan h t r i t thành mà .- Tôi có d n ông H -V n-Lân v chuy n t ý c a chúng ta y nh l i ông nói nãy gi ó, tâu ngay cho Chúa nh-V ng bi t tr c, ng gi u chi h t. i coi Chúa x trí l nào r i s hay.- Chúa xuôi-x mà x gi ng gì. Theo tôi thì ph i nói b n ó i ch khác. N u chúng ch ng c thì ánh i.- Tôi hi p ý v i ông v s c ng-quy t kháng c . ông-S n ph i a tay tr n m t là vì t i ây ng i ta không thèm k t i ông-S n, t ngôi phong t ng t -do coi nh t n c c a h , thành-trì c a h , chúng ta là trâu ng a c a h nên h
  • 51. n ng n ng báo oán 51 www.hobieuchanh.com mu n làm gì thì h làm. Chúng ta ph i tr n m t p bàn cho h kinh tâm, h t dám khinh-th nh n-dân Gia- nh, ngh a-s Ba Gi ng n a v y thôi. Tuy tôi ã có n ông H -V n-Lân tâu cho Chúa nh-V ng bi t r ng chúng ta b t bình nên quy t ch ng c , tuy ông ã có s p- t h -th ng khai chi n, tuy sáng mai vào ch u Chúa nh-V ng, d u có m t Tân-Chánh V ng v i b n Lý-Tài, ông c kháng c không cho nh p thành, n u ph i chi n u, ông-S n c ng không nh ng b , song ph i i coi Chúa nh-V ng v i Tân-Chánh V ng x trí cách nào r i tôi s li u ch c hòa-gi i, cho kh i chi n u.- Hòa gi i r i b n mình ph i làm tay sai cho chú khách Lý-Tài ó hay sao ?- Không mà. Làm tay sai sao c. Mình ph i cao h n, ít n a c ng t ng- ng i Lý-Tài ch . Ông kh i lo, ó m c tôi li u cho. Tôi ph i òi quy n t ng Ch - Huy v mình, binh- i c a Lý-Tài mình c x d ng. N u h không ch u, h nh hai o binh riêng bi t, ai ch -huy binh n y, không ai d i quy n ai thì tôi làm b b t mãn, r i gi n nên b h t, rút ngh a-binh ông-S n tr v Ba Gi ng an- ng nhu -khí và bi t-l p c n-c mà ch v n h i xuôi thu n s di u-võ d ng- oai, ph t c h i tr ng, kéo ra chi n-tr ng thâu-ho ch i nghi p.- Không ánh, l i tr v Ba Gi ng, thì còn gì thinh-danh ? Ng i ta s chê ngh a- binh ông-S n khi p nh c, ai thèm kính m n ph c-tùng mình n a ?- Ông là võ-t ng, ông ch t p cái “cang” mà thôi, ông không ch u h c, cái “nhu”. Mu n ra m t v -nh n ph i g m “cang” v i “nhu” m i gây i nghi p c. p lúc c ng thì ph i ng-kh , g p h i ph i m m thì m m-m ng. ó là o 8 a ng i quân-t . Ông ng t ng tôi s thua nên không dám chi n v i lính a Lý-Tài. Mình hai ngàn, chúng nó ba ngàn, nh ng mình có tinh-th n m nh, mình có th nào thua c mà tôi s . Nh ng tôi không mu n chi n v i Lý-Tài, l i tính rút ngh a-binh c a mình v Ba Gi ng, y là vì tôi nh n th y chì n- u, d u mình th ng mình c ng ph m i-ngh a, h ng s -phu có ki n-th c h s chê c i mình r i thinh-danh ngh a-binh c a mình s b lem- . Còn rút binh v Ba Gi ng, mình có l i nhi u, y là tránh kh i ch t chung v i h ng ng i b t tài, vô trí, mù quáng, nhu-nh c, úc tinh-th n ng ch c -h i mà c i-s .- T i sao ánh mà ph m i-ngh a ?- ông-Cung D ng là cháu kêu Chúa nh-V ng b ng chú, ngh a là c ng thu c dòng tôn th t. nh-V ng ã l p ông Hoàng D ng làm ông-Cung thì bây gi ng có quy n nh ng ngôi Chúa cho ông-Cung. Còn ông Hoàng D ng ã làm ông-Cung, bây gi c Chúa truy n ngôi, thì ngài t c-v x ng là Tân- Chánh V ng. Truy n ngôi v i n i ngôi u h p-pháp, ch có ph i soán- t hay sao mà mình b t-bình, không ch u tùng-ph c Tân-Chánh V ng. Còn Tân- Chánh V ng ã n m quy n làm Chúa, thì t -nhiên ngài u ki n mà tuy n ng phong quan ng l p Tri u- ình. Ngài c Lý-Tài làm Soái và phong ch c cho các b -t ng c a Lý-Tài, vi c ngài làm thì h p-pháp, có ch nào sái âu mà mình trách c. N u mình ch ng v i Tân-Chánh V ng mà khai chi n v i b n8 l i nói c a mi n Nam. C ng kh , c ng ng t: th t c ng
  • 52. n ng n ng báo oán 52 www.hobieuchanh.com Lý-Tài, thì mình mang ti ng ph n b i v i Chúa và phi n-lo n trong n c. Té ra ông-S n c a mình ây c ng nh Tây-S n ngoài kia, hai nhóm u là c ng- kh u nh nhau. D u mình chi n v i Lý-Tài mà th ng thì danh ngh a c ng y u t, mình c ng là h ng ng i tranh quy n c p l i, làm sao c thiên h m n yêu kính-ph c n a. M c- ích c a ngh a-binh ông-S n là “c u dân giúp n c”. Nh cái m c- ích cao quí ó, nên thiên-h m i ph c-tùng. N u mình b chánh- ngh a, thì nh n-lâm ly-tán, ngh a-binh s r i-rã. Thà là mình b c v Ba Gi ng mà tu-d ng tinh-th n v i nhu -khí cho binh Tây-S n vào, Lý-Tài nó chi n i Tây-S n th coi. ngoài kia không ch ng n i m i ch y vào ây. Bây gi có tài phép nào mà th ng c. Tôi oán ch c trong m t ngày g n ây Tây-S n s quét s ch o binh c a Lý-Tài, d u có chúng ta ó, chúng ta c ng không th u n i. V y chúng ta nên lui b c mà gây thêm l c-l ng cho y , ki n-trúc n-c cho v ng ch c r i ng i xem th i-cu c. L ng h tranh- u t c h u nh t th ng. Hai bên ánh nhau ph i có m t bên th ng m t bên b i. Ph n th ng ch c Tây-S n r i. H th ng thì chúng nó -h . Mình th a th ánh m t tr n thì thành-công m -mãn. Mình làm ch tình-hình vì hai bên u y u h t.- Ví nh Lý-Tài th ng r i li u làm sao ?- Cái ó không ch c. Nh ng g p tr ng-h p nh v y thì mình ch xem, ch nh Lý-Tài h i dân hay hi p Chúa thì mình c y c ó mà ph t c ngh a-binh di t-tr tàn b o, muôn dân u theo, d u m t tr m th ng Lý-Tài c ng không c v i mình i. Mình xu t binh h u danh, chánh-ngh a, kh i mang ti ng ph n-b i hay phi n-lo n.- c… May có ông c t ngh a, tôi m i th y ch qu y ph i, d i khôn. N u không có ông tôi nóng, tôi làm li u thì ph i mang ti ng mà còn h vi c n a.- N u bây gi mình ánh v i Lý-Tài, d u mình th ng nó i n a, ch ng Tây-S n vào mình ch c th ng luôn Tây-S n hay không ? Không ch c. Nh mình thua, thành m t, binh tan, thì d gì mà gây l c-l ng l i c.- M u c a ông thi t cao. Tôi s làm theo.- Mai ông kh i u ch ng-c i, r i tôi li u mà hòa gi i. Bàn lu n r i hai ng i m i phân tay i ngh . a sau, v a t ng sáng, m y t ng th n ngoài vào trình di n v i B Ch -Huyvà cho hay lính các n ã rút v h t. Thanh-Nhân v i Minh-Giám c n d n ch t ng ph i c n-m t -phòng, h th ybinh d i thuy n toan -b công thành thì âu ó ph i s n-sàng i-phó, i-phóch p-nháng và m nh-m . t tr i m c m t lát thì H -V n-Lân cho hay chúa Thái-Th ng Hoàng òiThanh-Nhân v i Minh-Giám n Hoàng-Cung ngh -s . Minh-Giám h i có tâu tr ccho Chúa bi t ý nh c a t ng-s ông-S n r i hay ch a. H -V n-Lân nói h i hôm ã có tâu rành-r r i, lúc tâu có Tân-Chánh V ng ng i ó. Hai chúa hay ngh a-binh ông-S n b t bình v s truy n ngôi phong t ng thì l s c lo-ng i.
  • 53. n ng n ng báo oán 53 www.hobieuchanh.com Hai Chúa b i r i mu n tìm ch c v -v m i ng i, làm cho trong m ngoàiêm, trên d i m t lòng m t trí mà chung lo vi c l n. Không hi u hai Chúa nhch c th nào mà sáng nay ã tri u hai ông lãnh- o ngh a-binh ông-S n. Thanh-Nhân v i Minh-Giám s a áo b t kh n i theo H -V n-Lân. Có m y t ng ông-S n ng ngoài sân lóng-nhóng dòm ch ng ch hi u-l nh ng l p t c huy- ng. Thanh-Nhân v i Minh-Giám m nh m b c vào Hoàng-Cung bái-y t hai Chúa. Thái-Th ng Hoàng nói v i Tân-Chánh V ng: “Hai ông ây là T ng Ch -Huyvà Tham-M u Tr ng c m u o ngh a-binh ông-S n. o binh n y có công l n i Trièu- ình vì ã phá tan o binh c a Nguy n-L , t h t chi n thuy n c a gi c,kh c ph c c thành-trì r i nghinh-giá tr v thành mà phò tá”. Thái-Th ng Hoàng day qua nói v i hai lãnh-t ông-S n: “Ta công nh n haing i có công l n v i Tri u- ình. Hôm n ta có h a ch ng s n-hà bình- nh r i ta sphong t c gia quy n cho x ng áng. Hôm nay Tân-Chánh V ng là cháu ta, embinh vào ây thành l p c n-c r i t n-công Tây S n. Ta nh ng ngôi Chúa cho Tân-Chánh V ng r ng quy n t -ch c binh-b . Sao ta nghe ngh a-binh ông-S n l i ý b t bình, không ch u ph c-tùng Tân-Chánh V ng, c ng không ch u cho binhtri u nh p thành, có ph i v y hay không ? Thanh-Nhân áp: “Tâu Hoàng-Th ng, thi t qu có nh v y. Anh em ngh a-binh ông-S n ánh i Tây-S n mà t l i thành n y nên h m i nói thành n y làthành riêng c a h , ph i riêng cho h gìn-gi , không c cho k khác chen vào.Còn ngh a-binh ông-S n nghinh-giá Hoàng-Th ng v thành mà phò-tá thì ch bi t t mình Hoàng-Th ng mà thôi, ch không c n bi t ai n a. Anh em u c ngquy t ch ng gi thành-trì. Binh d i thuy n n u mu n t thành thì ph i ánh b ingh a-binh ông-S n r i m i chi m thành c”. Thái-Th ng Hoàng nói: “N u ánh nhau thì thành n i da xáo th t, gà m tchu ng l i á nhau, không oàn-k t mà còn thù-h m, thì làm sao ch ng v i gi c Tây- n cho n i”. Thanh-Nhân áp: “Tâu Hoàng-Th ng, t Gia- nh r ng l n g m nhi u tr nkhác ch không ph i có m t tr n n y. N u binh c a Tân-Chánh V ng thành-thi tmu n có m t c n c ng ánh v i Tây-S n thì lên th Tr n-Biên mà ng n ng bho c ra th Th t K Giang mà ng n ng bi n, h Tây-S n vào thì ch n ánh li n. Phan-Tr n ã có ngh a-binh ông-S n gi r i, c m gì mà ph i tranh giành ây a”. Tân-Chánh V ng nói: “Sái-gòn là th ô t Gia- nh. Chúa vào thì ph i âych i óng binh tr n khác sao c”. Thanh-Nhân c ng-quy t nói: “ ây thì ph i xung- t. Ngh a-binh ông-S nnh t nh không ch u chung ch v i o binh nào khác, mà c ng không ch u tùngquy n ng i không ph i là t ng lãnh c a h , nh t là ng i y không thu c m tch ng-t c v i h ”.
  • 54. n ng n ng báo oán 54 www.hobieuchanh.com Tân-Chánh V ng c i mà h i: “H không b ng lòng cho Lý-Tài làm iNguyên-Soái ph i hôn ? H qu y l m. Lý-Tài là m t c u i-t ng c a Trung-Qu c,lão-luy n v cách u binh khi n t ng, võ-ngh cao, kinh-nghi m nhi u. Ng i ó áng làm Nguyên-Soái, vì v y nên ta m i ch n mà giao binh-quy n. N u h khôngbi t nên không ch u tùng-ph c Lý-Tài thì h ch n ng i c a h mà c làm Nguyên-Soái ch -huy h , có khó gì âu. Hai o binh có hai Nguyên-Soái riêng, bên nào ukhi n binh bên n y c ng d c”. Minh-Giám th y Thái-Th ng Hoàng lo ng i, s hai o binh xung t r il ith y Tân-Chánh V ng hòa-nhã, mu n nh ng-b cho êm, ã ch u cho ông-S n m t Nguyên-Soái riêng, không tùng quy n v i Lý-Tài, nh v y thì thinh-danh a ngh a-binh ông-S n v n toàn, hào khí c a t n c Gia- nh r c-r . chãnh di n v i b n Lý-Tài r i, ông ngh không nên khiêu-khích quá mà làm m t ý btrên, ông m i tính dung-hòa v a lòng Chúa, mà c ng b c tránh tai-h a, ông i chen vô tâu v i Tân-Chánh V ng: “Ngh a-binh ông-S n c a chúng tôi l p ra i m c- ích c u dân giúp n c. Chúng tôi h ng-hái làm ngh a-v t cho c c- ích ó không màng l i-l c, không ham t c-quy n. Nay Hoàng-Th ng t ýmu n cho ngh a-binh ông-S n c m t v Nguyên-Soái u-khi n c ng nh obinh c a Hoàng-Th ng. ã mang cái danh ngh a-binh, t ng-s l n nh yêu nhau,kính nhau c ng nh anh em m t nhà, h h u s thì bàn tính v i nhau, không c nNguyên-Soái. Không có Nguyên-Soái mà chúng tôi c ng ã chi n-th ng c, không i ph i mang ch c t c r n-r ng m i th ng tr n. H i nãy Hoàng-Th ng nói:Phan-Tr n là th ô c a d t Gia- nh. Làm Chúa ph i ng th ô. Binh t ngTri u- ình ph i luôn luôn m t bên Chúa. Hoàng-Th ng phán nh v y là h p lý.Không dám trái ý Hoàng-Th ng, n u ph n-kháng té ra ph n Chúa, vì v y ch vì c ó mà thôi, chúng tôi ph i ép b ng, dâng thành Sài-gòn c a chúng tôi Hoàng-Th ng làm c n-c , chúng tôi s rút v t Ba Gi ng r ì t n-mác lo làm ru ng, câucá mà nuôi s ng…” Thái-Th ng Hoàng nghe nói nh v y bèn ch n h i:- Gi i-tán ngh a-binh ông-S n, r i ch ng có gi c m i làm sao ?- Tâu Hoàng-Th ng, có khó gì âu. T ng-s ã luy n-t p r i, h h u-s thì ng-s ôm nhung y, c m binh-khí ra i li n, có sao âu mà s .- Thành n y r ng l n. V y hai o binh h t trong thành c, c n gì ph i d i t o v Ba Gi ng.- Tôi th y chung không ti n. Hai o binh i di n v i nhau, t ng b t ng ch ng, binh b t ng tâm. Hai o binh nh v y chung m t ch t -nhiên ph i xung- t, d u làm th nào c ng không tránh kh i. Mình v i mình xung- t thì i cho bên ch, còn h i cho bên mình. V y nên chúng tôi vì n c nhà nhà tránh xung- t ó, ch không có ý chi khác”. Tân-Chánh V ng không th y n i m u-mô sâu-s c c a Minh-Giám, nghe xin rútngh a-binh ông-S n v Ba Gi ng thì m ng nên nói: “Ông tính nh v y thì v n-
  • 55. n ng n ng báo oán 55 www.hobieuchanh.comtoàn. Ngh a-binh h c n dùng thì t u h p, h t c n dùng thì gi i tán. Duy có binhchánh-qui m i th ng-xuyên”. Minh-Giám chúm-chím c i mà áp: “V y chúng tôi nghiêng mình t -bi t haiChúa ng ra s p t rút binh i cho s m”. Minh-Giám v i Thanh-Nhân bái hai Chúa mà lui ra. Lê- i-Chí ng ch c ngoài a th y Minh-Giám i ra thì theo mà ra sân r i níu ông ng l i mà nòi nh : “Ôngác quá ! Ông ki m b thoát thân, còn ông b b n tôi cho chúng làm th t hay sao ?” Mình-Giám châu mày d d m t chút r i áp:- Vì s ây r i mang ti ng lo n-th n t c-t , nên chúng tôi ph i d i ngh a-binh ông-S n i ch khác, ch có m u-k gì âu. T nay hai chúa v i ình-th n có n binh tri u h -v , d i quy n th ng-lãnh c a i Nguyên-Soái là m t c u i- ng c a Trung-Hoa lão-luy n binh-pháp thì m y ông còn lo s n i gì ?- Lão-luy n binh-pháp sao l i b chi n- a mà vào ây ?- Vi c ó ông b n h i Chúa Tân-Chánh V ng, ch tôi có bi t âu mà h i tôi. Chúng tôi ph i s p t ng cho ngh a-binh i g p. V y nh n d p g p nhau ây, chúng tôi có l i cáo-bi t ông. Xin ông nói giùm l i v i ông H -V n-Lân, chúng tôi ng có g i l i chào ông. Có l chúng ta c ng còn d p khác g p nhau n a. Thanh-Nhân tr l i t -bi t ông i-Chí r i cùng ông Minh-Giám i v b Ch -Huy nhóm các t ng lãnh cho hay ý nh c a mình, d n d y s t t n u c m n s m i phân t ng i- i p ng b xu ng V ng-Gù mà v Ba Gi ng. Háo-Ngh a coi v l ng-th c, nghe nói binh ông-S n ph i i b mà v , bi t i ng ph i ki m thuy n mà qua hai sông l n, binh ông t nhiên ph i m t nhi ungày gi , mau l m là chi u b a sau m i t i Ba Gi ng c, b i v y ng i phát g ocho m i i em theo n u n d c ng.
  • 56. n ng n ng báo oán 56 www.hobieuchanh.com VIII T CÕI X NG HÙNG Thi t qu chi u b a sau o ngh a-binh m i t i Gi ng Tr n- nh. Thanh-Nhân ra l nh cho t ng-s nào có gia- ình Ba Gi ng thì c phép v nhà nghch i ba ngày r i s t u l i gi ng Thu c-Nhiêu mà nghe hu n-l nh. Còn các t ng-s c ph ng xa, không có thân-nh n trong vùng, thì theo Thanh-Nhân lên Thu c-Nhiêu mà . Các võ-t ng và v n-s u x xa, nên c th y u v nhà Thanh-Nhân. khi -Thanh-Nhân cùng các b n ng-chí em ngh a-binh ông-S n lên ánh l y thành Phan-Tr n, Nu ng-n ng nhà hàng ngày c luy n t p võ-nghluôn lu n. Nh ng t p d t m t mình ri t r i c ng bu n, nàng m i i kh p gi ngThu c-Nhiêu khuyên các b n gái t 15 n 20 tu i m i bu i chi u, n u không b nvi c nhà, thì t u l i võ-tr ng nàng s ra công luy n t p cho bi t võ-ngh nh trai, u không phá tr n hãm thành, thì c ng c gân c t n -nang, thân-th kh e m nh. n gái ghi tên th -giáo m c vài ch c. N ng-n ng kh i t p ch y, p nh y r i t p ánh quy n. Ch ng nàng lên Phan-Tr n di n võ c quan quânkhen tài, nàng h ng chí hài lòng, nên tr v Thu c-Nhiêu nàng m i t p cho b n gái ánh n ao cho thành-th c r i s t p b n. t bu i chi u, N ng-n ng ang t p cho m y ch em t i võ-tr ng,thình lình có ng i báo tin có m t ám ng i ông l m, ngoài ng cái i vôgi ng, không bi t h là ai và i âu v y. N ng-n ng l t- t mang cung tên vào l ng, tay c m n ao, xông ramé gi ng mà xem, m n- c m ao ch y theo sau. Nàng ng ngó m t h i r i nói:“Binh ông-S n c a mình v … Ph i. . . ch c-ch n binh c a mình. Có c rõ-ràng. . .Cha tôi i u. . . K d hôn ! T i sao b thành mà v ?”. Thi t qu ngh a binh ông-S n tr v . Thanh-Nhân v i Minh-Giám i u,phía sau i theo t ng t p m i t p có ng i ch -huy i tr c. N ng-n ng ibinh i t i m i b c ra ch p tay thi l và h i: “T i sao cha rút ngh a-binh v ? Gi c t thành l i hay sao ?”. Thanh-Nhân áp: “Không. ông-S n nh ng thành l i cho Chúa gi , chkhông có ai t c. t i cha s c t ngh a cho ch t ng nghe, r i con s hi u.Ngh a-binh ông-S n v cho toàn-v n thinh-danh, v ng lo vi c l n, ch khôngph i s ai hay là thua âu mà con nghi-ng i. Hãy tr v cho mau ng bi u làm th ttrâu heo mà ãi t ng-s ”. ng-n ng v i m y b n gái theo vòng binh tr v gi ng, tay m i nàng ucó c m ao, coi d ng nh n -binh ra nghinh ti p ngh a-s ông-S n. t i nhà, Thanh-Nhân ra l nh t ng s rã ra, ng i lo gi t trâu heo, k lo n u ng, làm r n r n ng n b a c m t i. n u ng r i, Thanh-Nhân gom h t t ng-
  • 57. n ng n ng báo oán 57 www.hobieuchanh.com l i võ-tr ng và Minh-Giám c t ngh a cho m i ng i hi u c m u c a c p Ch -Huy t i sao giao thành cho Tân-Chánh V ng mà rút v Ba Gi ng, v ng tránh cái a to s p t i nay mai, mà c ng v ng gây thêm l c-l ng r i th a c -h i mà c - i-s , ch Phan-Tr n là ch gi c h m-h m quy t ánh. Th -l c ông-S nch a mà ch ng gi n i, n u c ng-quy t l i thì ph i th t b i, ph i h -hao, r i ông-S n mang ti ng thua Tây-S n, mà còn s e không tròn o tôi Chúa. Bây gich -t ng hi u m u-k c a B Tham-M u thì ai ai c ng kính-ph c, nên không t cgi n v s b thành mà v . úng ba ngày, các t ng-s Ba Gi ng t l u l i . Thanh-Nhân v i Minh-Giám t ngh a m u k m t l n n a cho l n nh hi u ng kh i n n chí, r i tuyên-b m tch ng-trình hành- ng. Ch ng-trình g m n m m:1.- T -ch c t Ba Gi ng thành m t c n-c quân-s v a v ng-ch c, v a phong-phú;2.- T -ch c cu c làm ru ng nuôi thú, b t cá làm m m, cung-c p l ng-th c cho binh i;3.- L p nl yt i a- m tr ng y u t binh phòng-th ;4.- T -ch c do-thám các n i và t ban liên-l c gi a cu c do-thám v i c n-c a tin-t c v cho mau l , ng c p ch -huy bi t rõ tình-hình mà huy- ng cho hi p th i;5.- T -ch c cu c v n- ng ng khuy n-khích h ng trai-tráng xin gia-nh p cho ông mà bành-tr ng l c-l ng c a ngh a-binh ông-S n thêm cho l n. Thanh-Nhân giao cho Nguy n-L ng v i Tr n-H o tùy kh -n ng c a m i t ng- mà phân ra:- M t t p chuyên lo nuôi trâu bò, heo cùng gà v t;- M t t p chuyên lo vô ng b t cá làm m m;- M t t p xây n, p l y, ào hào ng a gi c. Võ-Nhàn v i Lê-V n-Quân lãnh nhi m v quan-sát a-th , ch n a- m tr ng-y u r i ng coi xây n l y. Giao cho n m v n-s Ph m-Háo-Ngh a, Lê-Th -Tiên, D ng-Trung-C , Hu nh-Thiên-Hà và Tri u-Bá-V n lãnh t -ch c cu c do-thám ng báo tin t c và ho t- ngtuyên-truy n ng r thanh-niên gia-nh p binh i cho ông. Các võ-t ng không có ph n-s c bi t thì chia nhau kh p ba cái gi ng màthôi-thúc làm ru ng-r y, nuôi l c-súc và b t cá làm khô, làm m m. Phân-phát công vi c r i thì t p nào theo t p n y b t u lo ph n-s li n, lo m tcách r t h ng-hái. Ban ngày m c làm vi c chung ki n-trúc c n-c thì ban êm nh rang gi ng nào theo gi ug n y, s -t t ph i t u l i m y võ-tr ng ã có s n ng ti p t c t p luy n võ-ngh d i s ch d n c a m y võ-t ng. Lê-V n-Quân v i Võ-Nhàn quan-sát a-th l p n-l y mà phòng-th BaGi ng, hai ng i i xem giáp vòng r i thì ng ý ngh :
  • 58. n ng n ng báo oán 58 www.hobieuchanh.com1.- L p m t dãy n kiên-c d c theo h u-ng n sông V ng-Gù t vàm R ch Chanh xu ng t i vàm R ch K -S n che, ch n phía trái cho gi ng Tr n- nh và gi ng Cánh-Én;2.- L p m t dãy n d c theo ng n r ch t ch Tân-An qua ch M -Tho phòng- th m t ti n cho gi ng Tr n- nh ch n gi c do ng th y b lên phía ó;3.- L p m t dãy n d c theo t -ng n Ti n-Giang t vàm R ch Xoài H t lên vàm ch Cai-L y che y m t ti n gi ng Thu c-Nhiêu;4.- Còn phía ng Tháp M i là phía sau t Ba Gi ng thì kh i l p n lu , nh ng ph i t -ch c h -th ng cho binh- i có th n-núp ng gom l c-l ng ph n công khi Ba Gi ng b gi c chi m, binh ông-S n ph i t m lui v ó mà ch ng gi . Lê-V n-Quân v i Võ-Nhàn trình bày sáng-ki n ó cho Thanh-Nhân v i Minh-Giám bi t. Hai ng i n y i xem a-th r i phê y. Quân v i Nhàn l p t c c bìnhlính xây n p l y, chung quanh m i n có ào h m, có óng c làm cho binhgi c t n-công không th hãm n c. Gi a lúc ngh a-binh ông-S n r n-r ki n-trúc c n-c thì N ng-n ng hô-hào khuy n-khích b n gái c ng t p luy n, l pthành m t i n -binh k c 100 ng i. N -binh c ng hùng-hào h ng-hái nhngh a-binh, nam n kình nhau mà nêu cao linh-th n chi n- u, b i v y quân- i ông-S n càng ngày càng thêm m nh-m . Trong tám tháng thì n l y l p xong, l ng-th c dùng, c n-c Ba Gi ng t -chúc hoàn-b . Bây gi m i xây t i m i gi ng m t thành trung- ng cho v ch -huy mà u-khi n các n l y ngoài. Thanh-Nhân phái Võ-Nhàn ch -huy gi ngThu c-Nhiêu, Lê-V n-Quân ch -huy gi ng Tr n- nh và Nguy n-L ng ch -huygi ng Cánh-Én. n-c ki n-trúc xong thì binh s ã lên t i ba ngàn. Thanh-Nhân v i Minh-Giám l y làm hài lòng vì Tây-S n có n ây c ng không th ng ông-S n c. V i h -th ng phòng-th v ng ch c ã t -ch c ó, m tlính trong n có th ch ng v i ba lính công-hãm r t d dàng. Theo t cáo trình c a t p do-thám g i v m y tháng nay thì trên Phan-Tr n (Sài-gòn) i Nguyên-Soái Lý-Tài ngày êm c n hút, không th y t -ch c cu c phòng-th gì h t. Trong m y n d c theo mé sông xu ng Nhà Bè thì cho lính th le-the, u gi c t i thì ch y, ch không có s c mà ch ng c . Lính trong thành c ng khôngth y t p-luy n, m i ngày chúng th i t ng t p vô làng vô xóm b t gà v t, hái tráicây, hi p- áp dân thôn-quê, có khi c p gi t t i áo qu n ho c ti n b c n a, làmcho dân quê thán-oán và m n ti c ngh a-binh ông-S n. Minh-Giám nghe tình-tr ng nh v y thì c i mà nói v i Thanh-Nhân: “C m binhnh v y thì ch t r i. V y mà làm i t ng n i gì. Ông th y ch a, mình tách ra làph i l m, chung-ch , mình s ch t theo b n b t l ng ó, ch t mà vô-danh”.
  • 59. n ng n ng báo oán 59 www.hobieuchanh.com Cách ít b a có tin v báo r ng, ng i ta n rùm binh Tây-S n vào g n t i, i ctr m chi n-thuy n. Không bi t có thi t nh v y hay không, nh ng th y trong thànhPhan-Tr n quan quân r n-r c lao-xao l m. Thanh-Nhân bèn c i ng a i kh p ba gi ng mà báo tin y cho các ch -huy tr nghay và c n-d n ph i thêm binh cho các n ng phòng-th cho nghiêm-nh t, b tlu n binh t ng c a ai, h kéo qua a-ph n thì ph i ánh b t h t, d u x ng là binhtri u c ng không dung. Cách vài b a n a, Háo-Ngh a h i d trên Phan-Tr n tr v cho hay Thái-Th ngHoàng cùng v i m y quan H -giá tr n i ngã nào không bi t, r i êm sau Tân-Chánh V ng c ng tr n i n a mà c ng không ai bi t i ngã nào. Thanh-Nhân nghe nh v y thì c i mà nói: “Có i Nguyên-Soái Lý-Tài, là m t u t ng Trung-Qu c c m binh thì còn s gì mà tr n”. a sau có tin v báo Nguy n-Hu u-khi n m t chi n thuy n vào B n-Nghé, b h n hai muôn binh lên l y thành Phan-Yên, Lý-Tài run s nên d t binh tr ntr c, b thành tr ng cho gi c chi m. Vài b a sau l i có tin Nguy n-L b l i m t muôn binh Mô Xoài (Bà-R a) do ng s kéo vô chi m Biên-Tr n (Biên-Hòa) b t Lý-Tài t i vùng Châu-Th i màchém. Binh c a Lý-Tài rã tan h t. Tr c kia Thanh-Nhân nghe l i Minh-Giám nh ng thành Phan-Yên cho Tân-Chánh V ng r i rút binh ông-S n v Ba Gi ng, tuy không nói ra, song g n hai m nay trong lòng v n m- c hoài. Hôm nay m i th y rõ Minh-Giám th t cao-ki n, u mình không nghe l i thì b h a to. Vài ngàn binh ông-S n làm sao mà ch ng i ba muôn binh Tây-S n, l i binh y do Nguy n-Hu ch -huy thì mong gì th ng c mà dám ch ng. u mình ch ng-c thì ngh a-binh ông-S n ch t h t, hai Chúa c ng b c m, l c- ng và danh-giá u tiêu-tan, còn gì mà mong c i-s . Minh-Giám c y các v n-s phân nhau gi i buôn bán mà r o kh p trong mi nTi n-Giang v H u-Giang thám-d coi Thái-Th ng Hoàng v i Tân-Chánh V ngtr n ch nào ng l p th r c v , r i s lo m u ph c qu c. Gi c d ã t i bên hè, hai Chúa ã m m t mà nh n th y thi t h hay d . Chánhlà lúc ông-S n ph i ng d y gióng tr ng ph t c ra m t anh-hùng mà so tài so trí i Tây-S n r i ho c ph i b tiêu-di t trong nh t th i, ho c s c danh th m nthiên-c . Thanh-Nhân nóng-n y n m ng i không yên, mu n kéo h t m y ngàn binhlên Phan-Tr n ng tranh-hùng v i Nguy n-Hu .Minh-Giám ng n c n nói r ng hi n th i xu t binh có hai u b t l i:1.- Tây-S n có ba muôn binh, còn ông-S n ch có ba ngàn, m t ch ng v i 10, không gì th ng n i;2.- L , Hu m i chi n-th ng, oai danh c a t ng-soái ng l ng-l y, tinh-th n c a -t t ng lên cao. ông-S n chi n v i m t o binh nh v y th t sách.
  • 60. n ng n ng báo oán 60 www.hobieuchanh.com Thanh-Nhân gi n nên h i:- Nói nh ông v y thì mình ph i n núp chúng nó hoành-hành, thâu tc t Gia- nh c a mình hay sao ?- Chánh tôi ch d p ó, ch cho Tây-S n phân binh i ánh các tr n, r i tôi sê ch n ánh riêng t ng t p, m i có th th ng c.- Ví nh chúng nó em i binh vây ánh t Ba Gi ng thì mình ph i b c n-c mà tránh hay sao ?- Không. N u g p tr ng h p nh v y thì mình ánh ch . D p may c a mình, làm sao mà b qua c. Ba Gi ng có h th ng phòng-th kiên-c . H -th ng y mình -ch c bí-m t, binh gi c không hi u n i. Chúng nó th y m y n t -nhiên áp vào công hãm, không dè có c c n tr , có h m gài chông. H gi c t i b c c n thì trong n l p tên b n, l p lao phóng ra, làm sao ch u n i. T p nào qua kh i rào thì ph i r t xu ng h m ch t h t, ch y không kh i. V i h -th ng phòng-th c a mình d u m t mà ch ng v i ch c mình c ng ch c th ng, s gì mà không dám chi n. Tôi nói thi t cho ông bi t, tôi tính th i v Ba Gi ng mà t -chúc c n-c ây là có ý ào huy t s n chôn binh t ng Tây-S n. N u chúng nó mù quáng kéo nhau r n-r n ây, y là chúng nó n p mình cho c p. N ng-n ng nãy gi ng sau l ng cha mà nghe nói chuy n, nàng cbi t rõ bí- n c a h -th ng phòng-th Ba Gi ng, thì nàng kính-ph c tài-trí c a ôngMinh-Giám vô cùng. Nàng th m ngh , ông-S n có v quân-s nh v y thì lo gìkhông c thành công m -mãn. Thanh-Nhân c ng ph d , bèn giao cho Minh-Giám ch -huy phòng th gi ngThu c-Nhiêu v i Võ-Nhàn. Thanh-Nhân qua gi ng Tr n- nh ph l c v i Lê-V n-Quân và gìn gi luôn n gi ng Cánh-Én. N ng-n ng nhà th a lúc ông Minh-Giám r nh-rang nàng h i ông l i vcách phòng th t Ba Gi ng. Ông s n-sàng c t ngh a chi n-l c cho N ng-n ngnghe và vui mi ng ông còn d y thêm r ng, ví nh gi c b th t m t tr n r i th t kinhkhông dám léo l i g n m y n n a, chúng ki m kho ng tr ng mà xâm nh p, thìph i gài b y kín áo mà g t chúng, ho c t khói t l a làm nghi binh, ho c ào m r i che y cho chúng không dè ph i sa h m m c b y mà b gi t. Nh có d p n y N ng-n ng m i c bi t chi n-l c là môn tr ng-h chong i c m binh xu t tr n. Làm t ng có s c m nh, có can- m, ch a ch c ra tr n màth ng c, ph i bi t chi n l c, bi t tránh cái m nh và bi t th a ch y u c a gi cthì t n-công m i ch c th ng. Nàng ghi nh nh ng l i c a Minh-Giám d y phòng khi u s nàng có th ti p giúp cho binh ông-S n. Thanh-Nhân v i Minh-Giám ch g n m t tháng mà không th y binh Tây-S nqua l i g n t Ba Gi ng. Thanh-Nhân h ng chi n mà chi n không c thì b c-t ckhó ch u. Tình-c Háo-Ngh a i d -thám tr v báo tin Nguy n-Hu dem h n m t muônbinh do ng th y vào các c a Ti u, c a i, c a Ba-Lai c a C -Chiên, l c-soát các
  • 61. n ng n ng báo oán 61 www.hobieuchanh.comvùng mà tìm nh-V ng v i Tân-Chánh V ng. o binh Tây-S n vào sông C -Chiên n Ba-Vát g n Cái-M n, ã b t c Tân-Chánh V ng n p cho Nguy n-Hu gi t r i. Còn nh-V ng thì b t tin, tìm không ra, nên không bi t có ch yxu ng mi t n y hay là ch y lên vùng Biên-Tr n, ng có r ng núi mà núp cho kín. Thanh-Nhân v i Minh-Giám nghe Tân-Chánh V ng thì h i thì không m y nglòng, ngh vì Tân-Chánh V ng gieo h a t -nhiên sanh h a. ã v y mà d u Tân-Chánh V ng có m t, mi n nh-V ng còn thì cu c trung h ng ph c qu c c ngcòn có th mong-m i. Té ra cách n a tháng sau, Trung-C v i Bá-V n tr v báo tin nh-V ng v i oàn tùy-tùng tr n tr c nên qua H u-Giang r i l n xu ng Cà-Mau, v Ba Gi ngcho có binh ông-S n phò-tá. Ch ng dè i binh c a Nguy n-Hu m t t p vào c aGành-Hào, m t t p vào c a sông c vây b t c mà gi t n a, còn oàn tùy-tùngkhông bi t có thoát kh i hay là ã b gi t luôn. Minh-Giám Nghe nh-V ng th h i thì l s c bu n r i ng i l l ng d ng nh ánh c b chi u bí, ng tìm n c mà c u t ng. Thanh-Nhân v bàn mà nói l n: “ i ! Còn chúa c ng v y, mà không còn Chúa ng v y, ta c m t m c tranh- u mà gi t n c Gia- nh là t n c c a t -tiênta r i m hôi n c m t mà khai-thác. N u không có Chúa thì ta thay th ánh iTây-S n, hi u-tri u nh n-dân ng ngh a bành-tr ng l c-l ng r i ra quét s chluôn àng ngoài, kh c-ph c t t c giang-s n em v m t m i”. Minh-Giám nói:- c v y thì áng công mình l m. Nh ng mà vi c l n quá không bi t Tr i có giúp cho mình hay không ?- Làm vi c gì c ng ph i li u s c, ph i ngó tr c dòm sau, không nên nh m m t làm li u r i ph i n-n n h i-h n.- Ng i ta nói: “Th i th t o anh-hùng” chánh là lúc n y. N u nhút-nhát b qua -h i, s sau tìm không g p n a.- Ông mu n kêu binh lên ánh Phan-Tr n li n bây gi hay sao ?- Ch còn ch i gì n a ?- V y thì ph i cho ng i i do-thám tình-hình c a gi c r i s nh k t n-công. Minh-Giám bèn sai Trung-C ch m t thuy n d a, chu i lên Phan-Yên gi i bán ng quan-sát tình-th coi Tây-S n còn nhi u hay ít và óng h t trong thành hay làphân ra mà óng n i nào. Trung-C v a m i i thì có m t tên quân c a Nguy n-L ng sai v báo có m ttoán binh Tây-S n g m 50 tên v i m t t ng ch -huy ng i hai chi c thuy n nh vàosông V ng-Gù b binh c a Nguy n-L ng vây b t c h t, hi n gi ng giam t igi ng Cánh-Én mà ch l nh. Thanh-Nhân v i Minh-Giám li n b t ng a c i xu ng gi ng Cánh-Én mà tra v n.
  • 62. n ng n ng báo oán 62 www.hobieuchanh.com Toán quân Tây-S n b b t ây t t ng ch -huy cho t i m y ch c s -t t ng khai ng Nguy n-L v i Nguy n-Hu em ba muôn binh vào n Mô-Xoài m i phânth y b t n-công Biên-Tr n m t l t, Nguy n-L thâu Biên-Tr n b t gi t khách Lý-Tài, Nguy n Hu do ng th y vào B n Nghé l y thành Phan-Tr n r i i theo t gi t Tân-Chánh V ng t i Ba-Vát và Thái-th ng Hoàng t i Cà-Mau. M i có l nh a Chúa Tây-S n g i vào òi Hu , L v g p. Hu tính l i n m ngàn binh tr nthành Phan-Yên, d i quy n u-khi n c a T ng- c Châu và ng s a-so n ch i binh tr v Qui-Nh n. T ng- c Châu m i sai binh t toán i các sông, r chki m coi có ai t -t p mu n d y lo n thì b t em v tr t i. Toán quân n y xu ng t i ng-Gù tình-c b sa l i tr tay không k p. Thanh-Nhân v i Minh-Giám nghe r i thì ngó nhau mà c i, d y Nguy n-L ng m tù h t c b n r i lên ng a tr v Thu c-Nhiêu ch thêm tin c a Tr ng-C r i ch n ngày xu t-chinh.
  • 63. n ng n ng báo oán 63 www.hobieuchanh.com IX TU N-KI T NHÌN TH I-CU C Tr i mùa xuân xanh lè, gió b c mát-m . Bu i s m mai ánh n ng gi i unhành, ng n c sáng lòa, ngoài sông Ti n-Giang thuy n buôn l i qua tr ng bu mtr ng nõa. Minh-Giám ng ng i t i cái bàn gi a nhà mà u ng trà i di n v i Thanh-Nhân và Võ-Nhàn. Hai v ch -huy n y nóng-n y mu n nh n d p Nguy n-Hu cònPhan-Yên em binh ông-S n lên ánh cho Hu bi t tài l c, bi t khí hùng c a ng-s Gia- nh. Minh-Giám g c u, v a chúm-chím c i, v a nòi: “M y ôngmu n th s c v i Hu . Tôi c ng mu n l m. Thu nay nghe Hu là ki n t ng, g m trí dõng l c thao, tôi c ng mu n th y tài-n ng c a ng i rõ-ràng, nh n xétcoi i danh y thi t hay gi . Nh ng chi n v i Hu mà binh mình ít còn binh Hu ông, m t ph i ch ng v i m i, mu n th ng l i thì ph i c y ch c qu m u th n,ch theo cái chi n-thu t dàn binh dã-chi n thì ch c-ch n mình s th t-b i. Mà hth t-b i thì ngu l m, vì Hu có binh ông, nó dùng cái thu t sóng ng i, xua binh è p ông-S n thì bên mình ch t h t không còn m t con ”. N ng-n ng, t b a d c nghe Minh-Giám c t ngh a chi n-l c, thìnàng c m ph c tài trí c a ông, kính ông là b c siêu- ng anh-hùng, t i-th ngnh n-v t c a t n c Gia- nh. Nay nghe ông nói mu n ánh b i Nguy n-Hu thìph i c y m u th n ch c qu , nàng c x n-b n sau l ng cha, có ý lóng nghe m uch c c a ông Minh-Giám coi k -quái th nào ng h c thêm khoa chi n l c. Minh-Giám ch a k p bày t ý ki n thì có hai chi n-s thú n ngoài vàm vàobáo r ng ông H -V n-Lân x ng là quan H -giá c a Chúa nh-V ng h i tr c,ng i m t chi c thuy n nh ghé n xin phép vào vi ng Ch -Huy v i Tr n Tham- u. Minh-Giám và Thanh-Nhân u có thi n-c m v i H -V n-Lân, nên nghe nóicó Lân n ki m th m thì h n-h vui m ng, li n c y Võ-Nhàn ra ngoài vàm r cLân vào ng h i th m coi thi t hai Chúa có t -n n hay không và các b -h ai còn ai t. Thanh-Nhân l i d y N ng-n ng bi u ng i nhà b t heo làm th t ngkho n ãi c -giao, vì trong b n v H -giá có H -V n-Lân v i Lê- i-Chí hi u bi t tríý c a ngh a-binh ông-S n, có l t i v y nên c thoát n n, H -V n-Lân m i n ây xin hi p-tác. Ch ng hay Võ-Nhàn r c H -V n-Lân vào g n t i b n, hai ng i m i b c rasân nghinh ti p c nh n. Cùng nhau m ng-r xong r i, Thanh-Nhân m i b n vônhà, kêu ng i nhà l y r u u ng ch m-chút ng àm- o. Minh-Giám kh i u nói: “Tuy chúng tôi v gi ng gi i giáp, song chúng tôikhông h quên cái m c- ích giúp n c c u dân. Chúng tôi lóng nghe tin-t c xa g n,nh t là tin-t c v thành Phan-Yên, vì ó là a- u c a t Gia- nh, m c d u cóbinh t ng hùng-dõng c a i Nguyên-Soái Lý-Tài oai tr n, nh ng chúng tôi c ng
  • 64. n ng n ng báo oán 64 www.hobieuchanh.com n lo-ng i v m ng v n c a hai Chúa, nên không an lòng. N m ngoái chúng lôinghe Nguy n-L v i Nguy n-Hu s p em ba muôn binh phân th y b vào ánh.Chúng tôi nóng lòng h t s c, nh ng vì không dám trái ý v i c Tân-Chánh V ng,chúng tôi ã gi i tán ngh a-binh ông-S n, có còn L c-L ng gì âu mà huy- ng.Sau chúng tôi nghe Thái-Th ng Hoàng tránh tr c r i k Tân-Chánh V ng c nglui sau, chúng tôi m ng cho hai Chúa th y hi m-h a mà lánh tr c, mong r ng iNguyên-Soái Lý-Tài s ánh phá Tây-S n ng c u Chúa th thành. Té ra cách âych ng bao lâu, chúng tôi l i liên-ti p nghe nh ng tin nh s m-sét, nghe i Nguyên-Soái Lý-Tài b thành ch y lên Biên-Tr n mà tr n, b gi c ón b t gi t s ch, không sót t tên quân, nghe Tân-Chánh V ng ch y xu ng Ba Vát r i th h i sau l i cònnghe Thái-Th ng Hoàng tr n xu ng Cà-Mau mà c ng không thoát kh i tay Tây- n. Chúng tôi nghe nh v y thì h t s c au n. Làm th n-dân mà cho Chúa c n n, không a tay n ng , thì h -th n vô cùng. Nh ng tin chúng tôi nghe ócó qu thi t nh v y hay là h n huy n ? Xin H -quân nói cho chúng tôi bi t m tchút”. -V n-Lâu a n c m t mà áp: “Tin ông nghe ó u úng s th t. ChúaThái-Tth ng Hoàng c chúng tôi phò i tr c, chúng tôi a th ng vô t i Cà-Mau. T ng là tr n n i h o-lánh nh v y Chúa s c an thân, nào dè Nguy n-Hu r t theo b t Chúa mà hành-quy t ! au- n h t s c ! Thanh-Nhân b c-t c nên ch n h i:- Các quan H -giá c ng b gi t v i chúa ch sót có m t minh H -quân thoát kh i nên v ây hay sao ?- Không. Chúng tôi thoát kh i c ba ng i v i Hoàng-T Nguy n-Ph c-Ánh. Ch có m t mình Lê- i-Chí ch t v i Chúa mà thôi. Minh-Giám ch t l i mà than: “T i nghi p cho ông b n i-Chí quá ! Ngàychúng tôi vào tâu v i Chúa xin thành cho binh-t ng c a Tân-Chánh V ng gìn-gi , chúng tôi em ngh a-binh ông-S n v Ba Gi ng. Khi tr v t i sân, i-Chí níutôi l i t tình quy n luy n. Tôi bi t ng i nh n th y cái nguy s p n, ng i mu n itheo chúng tôi, ng t quân-th n là o-tr ng, ng i không n b Chúa mà thoát n n.Vì ng i ôm- p cái o y ng i m i ch t v i Chúa. Sát thân d thành-nhân, xá sanhnhi th ngh a, i-Chí là nhà nho-h c, ng i gi tròn o nhân v i o ngh a thìph i, nên cái ch t c a ng i không l gì”. Thanh-Nhân gi n nói l n: “ i có nhi u vi c làm cho mình b c-t c h t s c.Ng i mù quáng h làm b y thì h ch t ã ành. T c là t c ng i sáng-su t mà bnhân v i ngh a bu c ràng r i ph i ch t v i k mù quáng. Kh là t i ch ó. V vi c a mình ây, Tân-Chánh V ng không bi t nh n xét th i-cu c, c ng không hi unh n-tình, g p th ng Lý-Tài là th ng m tr c l i tham danh, nghe nó khoe-khoangtài trí thì mê r i giao c m ng v n n c nhà cho nó. Ch ng h u-s thì m i hay nó là vô d ng thì tr r i, Tân-Chánh V ng v i Lý-Tài gieo h a thì ph i ch t v i h a a mình là ph i r i. T i-nghi p cho Thái-Th ng Hoàng ch vì quen nhu-nh c màthôi, nh t là t i-nghi p cho i-Chí sáng-su t v i ám mù-quáng, ngh t i ch ó
  • 65. n ng n ng báo oán 65 www.hobieuchanh.comthi t áng bu n. Hôm nay H quân t ng tình anh em nên n th m chúng tôi,chúng tôi mu n m i H -quân luôn l i ây v i chúng tôi. Tuy anh em ông-S n a chúng tôi tài trí không có gì, l c-l ng không áng k , song chúng tôi có chí l n,có lòng thành, chúng tôi oàn k t thành m t kh i ng sanh ng t . H -quân ây nh-d ng tinh-th n, n u có h a, chúng tôi ch t h t r i H -quân m i ch t sau,chúng tôi không nh h , bình th ng thì khoe-khoang rùm beng, ch ng h u-s thìch y tr n tr c, b cho H -qnân b h i âu”. -V n-Lân ngó ngay Thanh-Nhân mà áp- Tôi r t cám n Ch -Huy, vì th ng xót thân ph n tôi nên m i c n l i nh v y. Ng t o làm ng i ch ng ph i có cái thân mà thôi, còn có cái ngh a nó quí h n thân n a, ông i-Chí vì cái ngh a mà ng h y thân. Tuy tôi là võ-t ng, song có nào tôi vì an thân mà b cái ngh a cho c.- Hai Chúa ã ch t h t r i, ông còn cái ngh a i v i Chúa n a âu ?- Hai Chúa m t mà Hoàng-t Ánh còn.- Nhi m-v c a ông là phò Chúa nh-V ng mà thôi, ch có ph i phò t t c thân- quy n c a Chúa âu mà ông lo.- Trong n c ph i có m t Chúa là t ng-tr ng c a qu c-gia. Chúa nh-V ng t thì Chúa Tân-Chánh V ng thay. Chúa Tân-Chánh V ng m t n a thì t - nhiên Hoàng-t Nguy n-Ph c-Ánh thay th . Tôi là t ng c a Tri u- ình, tôi ph i phò Hoàng-t Ánh lo ph c-nghi p. ó là ngh a-v c a tôi. Tôi không c phép tr n tránh.- Ngh a-binh ông-S n chúng tôi không ph i là tôi c a Tri u- ình. Chúng tôi không có mang cái ngh a-v ó.- Các ông không có làm quan, nh ng các ông là dân trong n c. Các ông c ng có cái ngh a-v th n-dân i v i quân-vu ng ch .- Chúng tôi b quân-v ng b c ãi thì có, ch có ch u ân-hu gì c a quân-v ng âu mà có ngh a-v ?- M y ông nh cái gì mà ung- úc c tinh-th n qu c gia, bi t th ng n c th ng dân ? Không ph i nh vua chúa hay sao ?- Không. Không ph i v y. Chúng tôi sanh-tr ng trong t Gia- nh, là vùng ông cha c a chúng tôi li u x ng máu mà chi m c , r i r i m hôi n c m t mà khai-thác. Chúng tôi nh hy-sinh v i công-lao c a t -tiên mà nung úc tinh-th n qu c-gia, th ng t n c, th ng gi ng-nòi, ch có nh cái gì khác âu. Chúng tôi nói thi t, n u Tây-S n quy t vào thâu t t n c c a ông cha chúng tôi thì chúng tôi c ng quy t ch ng c n gi t máu cu i cùng, ch ng nào chúng tôi ch t t r i, Tây-S n m i làm ch tn cn y c. Minh-Giám ng i nghe hai ng i cãi v i nhau t i ây thì ông c i ng t r i atay v vai H -V n-Lân mà h i:- Bây gi ông hi u tâm h n c a ng i Gia- nh hay ch a ?
  • 66. n ng n ng báo oán 66 www.hobieuchanh.com- Hi u r i.- , ây m i ng i u nh v y h t th y. Có cái gì trong b ng thì tr t ra h t, không thèm gi u-gi m vì ghét cái thói phách l i, láo-x c, gi -d i, b . Mà kìa m ã d n r i, tôi ã ói b ng, v y xin m i H -quân i dùng c m v i anh em tôi r i s nói chuy n ti p. Thanh-Nhân, H -V n-Lân, Minh-Giám v i Võ-Nhàn ng ng i l i n u ng.Minh-Giám thì vui-v nói nói c i cu i không ng t, H -V n-Lân thì tr m-t nh, s c t có v u-t . n u ng r i, Minh-Giám m i h i H -V n-Lân:- H i nãy H -quân nói nh-V ng v i Tân-Chánh V ng m t r i nh ng còn Hoàng-t Ánh. Hoàng-T bây gi âu ?- trong Cà-Mau.- v i ai ? Có binh t ng phò tá hay không ?- Hôm tôi t bi t ra i thi ch có hai ông Tr ng-H u v i Hà-Khâm mà thôi, ch không có ai n a. V n còn n núp, nên ch a dám chiêu-m binh-s .- Ông i bao gi ?- ã m t tháng r i r i.- Ông i âu ch không l Cà-Mau lên ây mà ông i t i m t tháng r i.- Tôi i tìm m y ông, mà vì không thông ng i n c b c, h i th m ông-S n không ai bi t âu mà ch . Tôi i l n-qu n bên Trà-M n, Lai-Vung, r i i qua Sa- éc, h i th m l n l n m i bi t mà n ây.- Còn Hoàng-T Ánh v t-v trong lúc binh-t ng Tây-S n ng hoành-hành trong t Gia- nh, sao ông không phò Hoàng-T l i b mà i ?- Hoàng-T ch i-v i không n i n ng d a, không ng i phò-trì, ngài sai tôi i tìm anh-hùng, ngh a-s Gia- nh mà c u c u. Ngài nh hùng-dõng c a ngh a-binh ông-S n n m tr c ã thành-thi t t n-tâm c u qu c c n v ng, nên ngài c n n tôi ph i rán tìm cho c m y ông ng yêu-c u a tay c u v t. Hai quan -giá Hà-Khâm v i Tr ng-H u c ng theo thôi-thúc tôi ph i i vì n m tr c tôi có gây nhi u ít c m-tình v i m y ông, b i v y có tôi m i có th yêu c u m y ông c.- Thi t ngh a-binh ông-S n có c m-tình v i ông i-Chí và H -quân nhi u l m. p c H -quân, anh em chúng tôi h t s c vui-m ng. Nghe i-Chí m t, anh em chúng tôi h t s c th ng ti c. Tr i khi n chúng ta còn c tái-hi p hôm nay, u H -quân không chê chúng tôi là ám thôn-phu quê d t, H -quân ch u ây mà d y cho chúng tôi bi t l -nghi tri u- ình, c nh v y thì chúng tôi c m tình kính c vô h n. Còn n u H -quân ép bu c chúng tôi ph i tr ra giúp Chúa phò vua n a, u ó chúng tôi xin t ngay, t h n, vì chúng tôi ã chán r i, li u ch t
  • 67. n ng n ng báo oán 67 www.hobieuchanh.com mà không c n, l i còn khinh b c, thì có cái gì khuy n-khích mà làm hoài cho c.- Th t tôi nhìn nh n lãnh- m v i m y ông là Chúa nh-V ng, còn khinh-b c y ông là Chúa Tân-Chánh V ng. Nay hai Chúa ã m t r i, m y ông không nên phi n trách n a. Hoàng-t Ánh tuy còn tr tu i, song ngài bi t c m ngh a m ân, ngài th ng khen ng i tài c c a m y ông hoài, nh t là nh c-nh ng-n ng, vì n m tr c d xem N ng-n ng di n võ, ngài kính-ph c tài ti n và phi ki m c a N ng-n ng, ngài bái N ng-n ng là th n tài Tr i cho giáng-th an dân giúp n c. Thanh-Nhân c i ng o mà nói: “Con gái luy n t p chút nh mà ch i, tài trí baonhiêu mà an dân c u qu c. H -quân nên l y thành-thi t mà ãi nhau, ch ng nêndùng ch c mà ph nh-ph . Tôi nói thi t, ngh a-binh ông-S n b khinh-b c nh ngkhông lem-lu c, th i-b d ng tinh-th n, ch không n n chí mà tan rã. Ngh a-binh ông-S n ng tránh m t bên mà dòm thiên-h , ch th i r i s tái xu t màtung-hoành. Chánh lúc n y là lúc h p th i, H -quân ch trong ít ngày r i s th y ông-S n xu t-hi n, mà xu t-hi n v i quy n t ch , ch không ph i xu t-hi n nggìn-gi s nghi p c a ông cha. Hoàng-T Ánh mu n gi -gìn ngôi Chúa thì t lo l y. ông-S n m c b n vi c riêng, không th giúp cho ai c”.Minh-Giám ti p nói: “L i c a Ch -Huy m i nói ó là l i thành-thi t, xin H -quân th a l i v i Hoàng-T , khuyên ngài i ngõ c a khác mà ki m ng i nâng ngaivàng. t Gia- nh còn nhi u chí-s tài-nh n, n u ngài có thi n-chí, có i- c, bi t y sáng su t mà x s , bi t dùng nh n-ngh a mà chiêu hi n, thì thi u chi ng i tá-tr ”. -V n-Lân nh n th y hai lãnh t ông-S n u t kh c, v n còn h ng-háili u lo c u n c, nh ng ã chán-n n h t mu n phò vua thì ông bu n hiu. Ông ng isuy ngh m t chút r i ông than: “Hai ông nói r ng t Gia- nh không thi u gình n-tài. Nh ng có nh n-tài mà h không kh ng ra giúp thì c ng nh không có. Tôi n Lai-Vung, tôi có g p c ông Nguy n-V n-Ho ng, r i qua Sa- éc tôi có g phai anh em T ng-Ph c-Khuông và T ng-Ph c-L ng. Tôi yêu c u m y ông ó thì ba ông u s t-s ng ch u ra phò vua giúp n c”. Minh-Giám v i-vã nói: “ ó, m y ng i ó c r i. Tôi có nghe danhNguy n-V n-Ho ng. H n ng i ó khiêm-t n, tánh-tình thu n-h u l m. Còn ng-Ph c-Khuông v i T ng-Ph c-L ng là con cháu c a c L u-Thú Long-H ng-Ph c-Hi p. V n là nhà quan, t -nhiên h t n-tâm phò Chúa. V y thì nên c uba ng i ó ra giúp li n i”. -V n-Lân d -d r i m i áp:- Ba ng i thi t s t-s ng, nh ng không có binh s n.- Thì có t ng-s r i s m binh, ch làm sao mà có binh s n c.
  • 68. n ng n ng báo oán 68 www.hobieuchanh.com- M y ông có binh ó. M y ông nói em binh v Ba Gi ng gi i giáp ng làm ru ng câu cá mà n. Tôi th y ngoài mé sông cái có n l y, n nào c ng ch a binh ông n c.- i lo n ph i phòng-b ch sao. Không l n m ch gi c t i ng bó tay mà ch u ch t.- Binh Tây-S n có tràn t i vùng n y hay ch a ?- Chúng tôi có ý i ch , nh ng không th y gi c lai vãng. Chúng tôi ng bàn tính vì gi c không thèm t i thì ph i i tìm gi c, ch không l ch hoài.- M y ông tính xu t binh ánh Tây-S n hay sao ?- Có l ph i v y. N u Tây-S n mu n tránh thì ông-S n ph i i tìm, ch n u ông-S n c ng tránh n a thì bao gi m i g p m t.- Cha ch ! Nghe nói binh Tây-S n c ng nhi u l m, vô t i m y muôn. Thanh-Nhân c i mà nói: “Nhi u thi ánh theo nhi u, còn ít thì ánh theo ít.Chúng tôi còn ch tin-t c cho y r i s t n binh. Có l trong n m m i b a n ach không lâu âu. -V n-Lân v i-vã áp: “Tôi i ã lâu r i, tôi ph i tr v g p k o Hoàng-Ttrông. V tôi nói tôi có g p c m y ông, ch c Hoàng-T m ng l m. Mà ch ngnghe m y ông không ch u giúp, ch c ngài s th t v ng n n chí”. Minh-Giám nói: “H -quân v th a l i v i Hoàng-T r ng ngh a-binh ông-S n i theo m t chí-h ng riêng ch không có ác-c m gì v i ngài. V y ngài c chiêu- t ng-s lo cu c trung-h ng, c ng nh ông-S n c ng-quy t gi -gìn t- c. Tây-S n là m i thù chung c a hai àng. Tuy hai nhóm i hai ngã, nh ng c hai u nh m m t m c- ích chung là tiêu-di t Tây-S n. t m c- ó ó r i chúng ta nói chuy n v i nhau. N u không có c mà phân-ly, thì s liên-hi p ch c khôngkhó gì. N u hai bên u l y lòng thành-tín mà ãi nhau, không gieo ác-c m, khônggây thù h m, thì vi c khó c ng có th hóa ra d c” -V n-Lân nói chuy n n x , không yêu-c u binh t ng ông-S n giúpHoàng-T Ánh n a, mà ch ng ông t mà v ; Thanh-Nhân v i Minh-Giám c ngkhông c m. Ch ng Võ-Nhàn a H -V n-Lân i ra vàm r i thì Minh-Giám m i nói i Thanh-Nhân:- Ông t , không ch u giúp Hoàng-T Ánh là ph i l m. Mình không ph i là tay sai a h nên có vi c thì h kêu, h t vi c thì h i. Tôi c ng ti p theo ông mà t - kh c, làm cho h h t lên m t ng i cao mà khinh b c ng i ta.- i lo n ai m nh thì làm chúa. V y mình mong làm cho mình m nh mà thôi.- Ông H th y mình không ph c-tùng, ng l t t i v li n, ông bi t t i sao v y hay không? V cho Hoàng-T hay r i xin ngài ph i ích thân t i ây mà yêu-c u mình.
  • 69. n ng n ng báo oán 69 www.hobieuchanh.com- Ông nói có lý. Ng i ta ã bi t tài l c c a ngh a-binh ông-S n, nghe nói mình p chi n v i Tây-S n, ch c l c-l ng c a mình y . Ch c ch n ng i ta s eo theo minh, ch không ch u b âu. N u Hoàng-T có n, Hoàng-T nói th nào, r i mình s l p thái- mà i-phó.- Hoàng-T có yêu-c u phò-tá thì ông c t kh c. Liên-hi p thì c, ch phò-tá thì ng ch u. Liên-hi p thì còn oai-quy n, t -do hành- ng, ch phò-tá ng i ta sai âu ph i làm ó.- Tôi hi u r i. Trung-C i do-thám v báo tin. Nguy n-Hu v i Nguy n-L rút binh ch vQui-Nh n, l i Phan-Yên có 5.000 giao cho T ng- c Châu u-khi n. Minh-Giám nói: “Hu ã em i binh v thì mình không c n ánh g p, T ng- c Châu v i 5.000 binh b t quá gi thành Phan-Yên, ch không chi m t Gia- nh c mà mình ph i lo. ch m ch m ít b a cho tôi tính coi ph i làm th nào, h phátan o binh c a Châu, kh c-ph c thành Phan-Yên r i thì ph i i luôn ra chi mBình-Thu n, Khánh-Hòa li n, ph i bành-tr ng thinh-th , cho Tây-S n phân tán l c- ng mà ng n c n, ch n u mình chi m Phan-Tr n r i c l c- c ó mà gi , Tây- n em toàn-l c vào mà ánh úp n a, thì cái h a tr c s di n i di n l i hoài, cu cthành công bình-d nh ch ng nào m i thâu-th p c”. Thanh-Nhân nói:- Hi n gi binh mình ã c ba ngàn r i r i, l ng-th c y , binh-khí s n- sàng.- Ch chi binh c 5.000, kh c-ph c Phan-Yên r i 1.000 l i gi thành, còn em 4.000 ra ánh àng ngoài thì m nh-m l m.- V y thì ph i m binh thêm.- ó là u c n nh t. N u ông-S n mà có binh ông c ng nh Tây-S n, chúng ta s ho t- ng m nh h n Tây-S n b i ph n. Chúng ta có th ánh r c ra t i Qui- Nh n. Nh ng ánh c ch nào ph i có binh chi m gi ch ó, ch ánh th ng i b mà i c ng th không.- Ph i có binh t i n m ba muôn thi-hành chánh-sách ó m i c. Chúng ta có chí mà không có th -l c nên khó mà làm vi c l n. Nh chúng ta tr v ây ã g n hai n m r i, chúng ta tuyên-truy n, chúng ta dùng ph ng-pháp mà khuyên- , nh ng chúng ta m i thêm c có m t ngàn binh mà thôi. C theo cái à ó mà ti n-b , thì bi t ch ng nào chúng ta m i có l c-l ng mà làm vi c l n.- Tôi ã già r i. Vi c c n ph i làm g p không th trì-h n n a. Hôm n chúng ta nói chuy n v i ông H -V n-Lân, chúng ta c ng-ng nh t ý mu n hành- ng -do, không ch u ph c-tùng Hoàng-T Ánh. Mình ph i nói nh v y ng Hoàng-T kiêng-n không dám b t mình ph i u t-h . Mình ch quên Hoàng-T còn oai-tín gi a dân gian nhi u l m. Mình c n ph i dua theo ngài ng c y oai- tín y mà chiêu-m dân c ng-tráng l p thành quân- i cho ông và thâu- ph c s -phu t -ch c chánh tr . Ph i có quan m i có ng i kêu g i nh n-dân ra
  • 70. n ng n ng báo oán 70 www.hobieuchanh.com làm binh lính và cung-c p lu ng-th c cho binh-lính no mà ánh gi c. Mình lo p gi c, Hoàng-T lo t quan cai-tr , hai ngành ph i i ôi v i nhau m i mau thành-công.- N u c n ph i làm nh v y m i t -ch c binh- i m nh-m c thì tôi ch u hi p- tác. Xin nh hi p-tác ch không ph i ph c-tùng. Mà ông H -V n-Lân ã i m t i, mình làm sao g p c Hoàng-T mà nói chuy n.- Ông ng lo. Ông H -V n-Lân th y mình kháng-c l t- t i v , ý ng tính v c Hoàng-T lên ây ng b n thân ngài khuy n d mình vì ng không có th nói cho xiêu lòng mình c. Trong ít ngày s có Hoàng-T n ây cho mà coi. Tôi d n tr c ông, n u Hoàng-T n, ông ph i làm l tôi chúa mà nghinh-ti p. Còn ngh -s thì xin ông phú cho tôi thay m t mà bàn tính. Ph i làm nh v y ng tôi m n c ông không ch u ph c tùng r i tôi òi cho ông-S n có quy n hành- ng, t -do v quân-s không ai c xâm-ph m.- Hay ! M u sâu-s c thi t. Tôi mu n h Hoàng-T ch u hi p-tác v i ông-S n thì mình ph i s p- t ánh v i Tây-S n m t tr n l a ng Hoàng-T th y tài-l c a ông-S n.- c. Mu n ánh b a nào c ng c h t. H ánh thì th ng.- V y thì k t ngày mai tôi s i n m i gi ng mà duy t binh và d n các Ch -huy tr ng ph i chu n-b s n-sàng i ngày xu t binh. Trong m y ngày sau, b a nào Thanh-Nhân c ng c i ng a i kh p m y gi ng màduy t binh, truy n l nh, nay i gi ng n y mai i gi ng khác. N ng-n ng xinphép i theo cha, r i nàng c i ng a i m t bên, t ng-m o hùng-hào, oai-khí l m-li t, t ng-s nào th y c ng kiêng-n . Minh-Giám oán không sai. Thi t qu không t i m i b a, lúc tr i v a sáng thìhai tên quân th n ngoài vàm vào báo có thuy n c a Hoàng-T Nguy n-Ph c-Ánh và Hoàng-T xin cho vào th m T ng Ch -Huy v i Tham-M u Tr ng. Mu n cho cu c ti p r c có v ni m-n , Thanh-Nhân v i Minh-Giám ngxu ng m t chi c thuy n nh i ra vàm. Th y có m t chi c thuy n u g n n, l i có -V n-Lân ng tr c m i, Minh-Giám bi u tr o-phu c p l i ó. Ch khách vui-vchào nhau, H -V n-Lân nói: “Tôi v c ng g p Hoàng-T i ki m tôi. Tôi th acho Hoàng-T hay tôi tìm c th -lãnh ngh a-binh ông-S n t i Ba Gi ng ng p- t em binh ánh Tây-S n báo thù cho Chúa. Hoàng-T m ng quá li n d y tôisang qua thuy n c a ngài ng d n ng cho ngài ì vi ng m y ông. V y tôi xin i m y ông qua ng giáp m t Hoàng-T ”. Thanh-Nhân v i Minh-Giám v a b c qua thì Hoàng-T Ánh trong mui c ng a chun ra. Ba ng i thi l r i Minh-Giám li n nói: “Hôm n chúng tôi nghe H -quân xác-nh n hai Chúa u t n n thì chúng tôi h t s c bu n, nh ng nghe nóiHoàng-T c thoát kh i tai h a thì chúng tôi r t m ng cho Hoàng-T . Hôm naytình c hay Hoàng-T mông-tr n n ch h o lánh n y, chúng tôi m ng quá, v i-vãra ti p ngài, không k p thay áo. V y anh em chúng tôi nh n danh ngh a-binh ông-
  • 71. n ng n ng báo oán 71 www.hobieuchanh.com n kính-c n th nh Hoàng-T vào tr i ngh -ng i m t ôi b a ng àm o v inhau v n n dân ách n c”. Hoàng-T nói: “Khi thành Phan-Yên, nghe tin Tây-S n em i binh vào ánhthì Thái-Th ng Hoàng d y tôi v i các quan xu ng thuy n ng cùng Hoàng-Th ng t n n. Tôi tâu v i Hoàng-Th ng nên xu ng Ba Gi ng yêu-c u m y ôngcho tá túc. Hoàng-Th ng s m y ông h n v vi c tr c nên không dám xu ng ây, ch y th ng t i Cà-Mau nên m i th h i. Tôi luôn-luôn có lòng ái-m ngh a-binh ông-S n, nên c thoát n n và v a nghe an-t nh thì tôi c y H -quân i tìm m yông. Nay c g p nhau ây tôi h t s c vui m ng, ch c ã có ng i trung-thành chotôi n ng d a. V y tôi yêu-c u m y ông cho tôi núp bóng trong lúc gió ông t y mà ch khi an-t nh r i tôi s lo m u khôi-ph c san-hà, t an xã-t c”. Thanh-Nhân nghe l i khiêm-t n c a Hoàng-T thì ng lòng quên h t m u-mô,quên l i Minh-Giám nên nói: “N u Hoàng-T không có ng i phò-tá thì ây v ianh em chúng tôi. Tuy chúng tôi không có quy n i Nguyên-Soái nh chú kháchLý-Tài, song thinh-danh ông-S n c ng cho b n Tây-S n kiêng n , không dámléo n vùng n y”. Minh-Giám h i H -V n-Lân còn hai quan H -giá n a i âu, H -V n-Lân nói cóquan H -giá Hà-khâm trong mui, còn quan H -giá Tr ng-H u thì ng i thuy n a Lân i lên Lai-Vung và Sa- éc r c Nguy n-V n-Ho ng v i hai anh em h T ngxu ng ây h i ki n v i Hoàng-T .
  • 72. n ng n ng báo oán 72 www.hobieuchanh.com X HÀO-KHÍ R NG NON SÔNG Hà-Khâm có t ch ngày tr c làm phách d a n t Thanh-Nhân tr c chùaChâu-Th i, b Thanh-Nhân cho m t bài h c r i, bây gi t i ây càng thêm h -th n,nên rúc trong mui, không ch u ra. Ch ng nghe H -V n-Lân kêu, c c ch ng ã ph ibò ra, mà m t s ng trân. Thanh-Nhân n m cánh tay ông mà kéo ng d y và nói: ã t i ây mà còn s gì n a nên không dám ra ngoài. Nãy gi tôi không th y ông i ông Tr ng-H u, tôi t ng hai ông c ng b gi c khai ao nh ông Lê- i-Chí r ich ”. Minh-Giám m i Hoàng-T vô mui mà ng i cho thuy n i th ng vô tr i trung- ng r i ông cùng v i Thanh-Nhân tr v thuy n nh i tr c d n ng, thuy n a Hoàng-T ti p i theo sau. Hai thuy n i ngang qua m y n, trên n h itr ng chào m ng. Trong lúc thuy n t -t i vô gi ng, Hoàng-T Ánh ng i ngó hai bên mé r chthì th y dân-c trù-m t, nhà c a liên-li p, v n t c th nh-m u. M t khúc xa xa thìcó óng m t cái n. n có d ch-lâu cho quân canh trên cao mà th y b nphía. Ch ng vào nhà, Thanh-Nhân v i Minh-Giám cung k nh m i Hoàng-T ng igi a là gh ch -t ch. Hoàng-T khiêm-nh ng không ch u ng i, nói r ng ngài xiêu- c trong dân-gian, t i ây là ng i khách mà thôi, nên không dám ch t a xinnh ng a-v vinh-di u y cho T ng Ch -Huy ngh a-binh ông-S n ho c Tham- u Tr ng là ng i l n tu i. Thái- khiêm-t n c a Hoàng-T Ánh làm cho Thanh-Nhân, luôn t i Minh-Giám, u c m-xúc thêm n a, h t mu n c ng-ng nh ng tách riêng mà x ng bátranh ngôi. Bây gi hai ng i thành-thi t th nh Hoàng-T ph i ng i cái gh danh-dnh ng nài-n cách nào Hoàng-T c ng không ch u, c khuyên t ng-s ông-S nxem ngài nh m t ng i b n ng-chí tr tu i v y thôi, ch ng k ngài là kim-ching c-di p chi h t. Thanh-Nhân v i Minh-Giám yêu-c u h t s c không c, cùng th ph icho Hoàng-T t do mu n ng i âu tùy ý. Hai ng i lo trà r u mà ãi khách, d n t heo làm th t d n ti c, sai i các gi ng òi h t các võ-t ng ch -huy t -t u v màchúc m ng Hoàng-T . Hoàng-T h i th m N ng-n ng, Thanh-Nhân ph i cho kêu con rangoài nhà bái-ki n Hoàng-T . Hoàng-T t l i khen-ng i tài n ng, t ng cho N ng- ng b n ch “N -Trung Tu n-Ki t”. Minh-Giám v i Thanh-Nhân có ý ch coi Hoàng-T l y lý gì mà yêu-c ungh a-binh ông-S n tá tr mà ch cho n n c m, Hoàng-T h i chuy n th ,nh ng ch ng h nói chuy n c u qu c-n n, ph c ngôi vua. n x , Hoàng-T ng ra ngoài h ng mát. Ngài th y bên nhà có cái sân r ng n, c ngàn ng i h i hi p n i ó c ng không ch t. Ngài kêu H -V n-Lân v i Hà-Khâm r i cùng nhau i l i cái sân ó xem ch i. Lúc y Thanh-Nhân m c i vô trong,
  • 73. n ng n ng báo oán 73 www.hobieuchanh.comcòn Minh-Giám c m khách, ông th y ba ng i d t nhau i l i võ-tr ng nh ng ôngkhông i theo, có ý mu n cho Hoàng-T thong-th mà bàn tính vi c riêng v i haiquan H -giá. Thanh-Nhân tr ra không th y khách, m i h i khách i âu. Minh-Giám c i mà nói:- D t nhau ra võ-tr ng ng tính m u nh k gì ó không bi t.- Tôi phi n l m. Nh ng t h i s m m i g p Hoàng-T , tôi th y ngài khiêm-cung, nho-nhã, tôi th ng quá r i h t gi n.- Có l ông H -V n-Lân ã cho ngài hay tr c chí-h ng t -ch c a chúng ta, nên ngài s a thái- không t -cao, t -tr ng, ng chúng ta c m m n mà th n-ph c ngài. y v y chúng ta ph i dè d t ch xem. i v i ngài chúng ta ph i th l , vi c ó ã ành, nh ng ng h a phò-tá chi h t, i ch ng nào ngài m u mà nói r i m c tôi i áp.- N m ó trên thành Phan-Yên ngài còn nh , không nghe ngài nói chuy n chi t, tôi t ng ngài lôi-thôi. Té ra ngài thông-minh quá, l i có cách nói chuy n làm cho ng i ta ph i c m-m n, không ph i nhu-nh c hay lù-mù âu.- Mình chia r ã ba n m r i, bây gi Hoàng-T ã 16-17 tu i, ch ph i nh hoài sao. L i b n quan H -giá, có v n, có võ , h d y d hàng ngày, d y trót m y m nay, t -uhiên ph i thông-minh ho t-bát. Ông i-Chí h c r ng l m, ch c Hoàng-T nh ông i-Chí d y nhi u. Hai ng i nói chuy n t i ó thì th y võ-t ng ch -huy gi ng Thu c-Nhiêu b t u t u v r i võ-t ng hai gi ng kia l n l t c ng v . Minh-Giám ra võ-tr ng i Hoàng-T vô nhà ng các ch -huy ngh a-binh ông-S n bái y t. Hoàng-T c i mà nói: “Ti p anh-hùng ngh a-s tôi ph i ra ngoài sân mà ti p,ch có l nào tôi ng i yên trong nhà mà g i ng i ta vào. âu ? Võ-t ng ch tôi chnào ? Xin ông làm n a tôi l i ó ng tôi chào m ng m y anh là r ng c t c a c nhà, là hy-v ng c a dân-chúng”. Minh-Giám a Hoàng-T v i hai quan H -giá tr l i nhà. Hoàng-T ngngoài dòm vô th y võ-t ng 20 viên ng s p hai hàng ng ch ngài, cóThanh-Nhân ng gi a. Hoàng-T nói l n: “Làm t ng mà rúc trong nhà ng nói chuy n rù-rì, coikhông c. V y tôi xin m i các anh b c ra sân ng chúng ta h i-ng gi a thanh-thiên b ch-nh t ng th y m t th y lòng nhau”. Thanh-Nhân d t ch t ng ra sân s p ng m i gi ng m t hàng cho phân bi t. Hoàng-T bi t Võ-Nhàn v i Lê-V n-Quân, vì hai ng i y c m binh lên Châu-Th i nghinh-giá n m tr c, nên ngài b c l i chào hai ng i, còn m y ng i khácthì ngài c y Thanh-Nhân ti n-d n cho ngài bi t tên b , quê quán m i ng i. ti p ki n xong r i, Hoàng-T ng gi a mà nói: “Tôi l y làm vinh-h nh mà c thân-c n v i m y ch c oá hoa th m c a ngh a-binh ông-S n. Tôi càng vinh- nh h n n a, n u m y anh vui lòng thâu-nh n tôi làm m t ti u-t t c a ngh a-binh
  • 74. n ng n ng báo oán 74 www.hobieuchanh.com y, ng tôi theo m y anh d p gi c mà c u dân giúp n c. Tôi oán ch c v i hùng-dõng, v i trí tài, v i thi n-chí, v i vô-t c a m y anh, th nào m y anh h chi n thìth ng h làm thì nên, không bao gi th t-b i”. Ch -t ng th y Hoàng-T v a gi n-d , v a l i-l c thì c th y u c m m n,quên h t v Tân-Chánh V ng khinh b c n m x a, th m chí Thành-Nhân v i Minh-Giám là ng i ã nuôi m m phân-ly trong lòng, mà c ng th m tính s b ý nh ó phò-tá Hoàng-T là ng i x ng áng lên ngai vàng ng b nh-quy n ch p-chánh. Nh n d p ch -t ng h i-hi p m t, Thanh-Nhân có s p- t ãi m t ti c t i võ-tr ng. Có t m t bàn riêng cho Hoàng-T v i hai quan H -giá ng i. Khi nh pti c, Hoàng-T không ch u ng i riêng, ngài chen mà ng i chung v i t ng-s , nói ng ra tr n s ng hay ch t u nh nhau, b i v y n u ng c ng ph i chung v inhau, không c riêng bi t. Hai quan H -giá c ng làm nh Hoàng-T thành-thcái bàn ó b tr ng, không ai ch u ng i. n r i ch -t ng cáo-t v h t, vì không c b cu c phòng-th lúc ban êm. Sáng b a sau ông Tr ng-H u i r c Nguy n-V n-Ho ng, T ng-Ph c-Khuông và T ng-Ph c-L ng qua t i, l i có ch theo 100 binh c a anh em h T ng i chiêu-m . Thanh-Nhân hay tin thì ra l nh cho vào, H -V n-Lân lãnh ra vàm ónti p. Hoàng-T ni m-n ti p ba v h o-h n m i t i, dùng l i thân-ái mà nung chí vàbi u H -V n-Lân gi i-thi u v i lãnh-t ông-S n. Hoàng-T l y làm m ng mà c ba t ng v i 100 binh ra phò-tá, nh ng ngài tý lo ng i vì t m thân ng phiêu-l u, không c a nhà, không l ng-th c, khôngbi t làm sao mà nuôi binh t ng c. Minh-Giám th y ch b i-r i ó nh ng không th a c -h i mà t th -l c c a Hoàng-T , ý mu n giúp cho ngài có binh t ngriêng, coi i v i ông-S n ngài tính l nào. Ông m i -ngh cho binh-s m i n y t tr i t m t i võ-tr ng mà và c ng giúp lúa làm l ng-th c. Hoàng-T i t i sao không tính cho nh p chung v i binh ông-S n, l i riêng nh v y. Minh-Giám nh n d p mu n bày t ý-chí c a ngh a-binh ông-S n cho Hoàng-Tbi t, coi ngài li u l nào, nên tr c m t m i ng i, ông m i ng d y mà nói:“Ngh a-binh ông-S n c a chúng tôi khi m i l p ra thì l n nh u thành-tâm thi n-chí quy t tôn v ng, c u qu c, h dân. Chúng tôi th tâm hy-sinh t t c t cho c ba m c- ích ó. Tôi xin phép t thi t v i ngài, tr c thái- c a Tân-Chánh ng n m n , ngh a-binh ông-S n th t-v ng nên chán-n n, m i nh b m c- ích th nh t, ch lo i theo hai m c- ích sau mà thôi. S Tân-Chánh V ng lãnh- m v i chúng tôi ã gây h u qu không hay, vi c ó ngài ã th y rõ, nh c l i thêmbu n, ch không ích gì. Chúng tôi v n bi t ngài không can-h gì n s khinh b cchúng tôi n m tr c. Hu ng chi ngài l i ây hai b a rày, t l i nói n vi c làm c angài u gieo r c c m tình ái kính t n thâm tâm c a anh em l n nh ông-S n. Có lngài ã nh n th y t m lòng thành-kính c a chúng tôi thành-thi t, ch không có chútnào gian d i. Bây gi chúng tôi c ng do t m lòng thành thi t ó mà t v i ngài: ngàicó ngh a-v riêng c a Ngài là báo thù cho Hoàng-T c và khôi ph c ngôi qu c-
  • 75. n ng n ng báo oán 75 www.hobieuchanh.com ng. Anh em ông-S n có ngh a v riêng c a ch ng tôi là quét s ch non sông và o an dân-chúng. Tuy ngài v i chúng tôi nh m m t m c- ích chung mà b c t i,song m i bên i riêng m t ngã, chúng tôi không th theo sau l ng ngài, ch khôngcó ý thù ngh ch v i ngài. Trái l i n u có d p thì chúng tôi s n lòng giúp cho ngài c ph ng ti n mà làm tròn ngh a-v n u s giúp ó không trái v i ngh a-v a ông-S n. T i nh v y nên chúng tôi mu n giúp cho ngài có m t binh- i hùng- u riêng, phò-tá ngài, ch chúng tôi không n giành mà bành-tr ng l c-l ng a ông-S n. Chúng tôi thành-thi t bày t chí-h ng c a ngh a-binh ông-S n chokh i hi u l m r i sanh nghi-k mà h i vi c l n là vi c dân, vi c n c“. Hoàng-T Ánh ng i ch m-ch nghe l i t t n c a Minh-Giám thì ngài c m- ng c- m, c m- ng vì chí-h ng t -c ng c a ông-S n mà c ng c m- ng vì t -cách thành-thi t c a ng i lãnh o. Ngài b t mãn v ông-S n tách i ng riêng,không ch u l y ngh a th n dân mà ph ng s vua chúa n a. Nh ng ngài có b n-tánhthông-minh, ngài nh n th y tình-hình hi n-t i, ngài hi u v i ngh a-s hùng-anh, ph i y sáng-su t khôn-ngoan mà i- ãi, ngài ngh c n ph i nh ng-b , ph i m m d o,ph i dung-hòa m i thâu-ph c c nh n-tâm, b i v y ngài b c l i m t ngó ngayMinh-Giám, tay v n vai ng i mà nói: “ c bi t chí h ng c a ngh a-binh ông- n ã không oán ghét tôi, l i còn th ng t ng tôi, mu n giúp cho tôi là m t chi r t u t trong Hoàng-T c, may nh Tr i mà còn s ng sót l i ây. Tôi c ng l y l ithành-th t mà t v i ch v anh-hùng ông-S n: Hi n th i tôi ng tìm n i an nmà g i thân, ch ch a ám nuôi hy v ng tr thù nhà, hay ph c ngôi Chúa. Ch -vanh-hùng cho tôi theo núp d i bóng c ngh a-dõng, ó là may cho tôi l m r i, tôi cótài c gì mà dám mong-m i b c anh-hùng theo tôi ng phò-tá. Không, tôi khôngdám v y âu. Tôi ch mu n c theo làm m t tên quân trong o-binh ông-S n y thôi. N u binh ông-S n quét s ch c b n Tây-S n làm cho non-n c thanh-bình, nh n-dân an-l c, thì chí tôi th a-mãn, tôi s vác búa s t lên trên s n núi ca hátmà n c i ho c ng i ng -thuy n th theo dòng n c ngâm nga mà th câu. Thi t, c v y thì tôi vui không bi t ch ng nào, vui vì th y ng i có c l n c m quy n,ng i có tài cao tr n c”. Nghe nh ng l i b t ng nh v y, Minh-Giám ng -ng n, ông nh n th y Hoàng- Ánh thu c vào h ng t i-cao nh n-v t, h ng anh hùng, ch không ph i b c t m-th ng. Ông s ngay, vì ông bi t không d gì mà u trí, lòng ng i nh v y n i.Ông ngó Thanh-Nhân, ông bi t ng i b n c a ông th ng ngay l i táo-b o, nh ngkhông sáng su t mà hi u bi t Hoàng-T cho n i. Ông c n ph i nói riêng chong i b n ông hi u bi t ng ngó t ng lai cho kh i l m. Nh ng Minh-Giám khôngmu n cho Hoàng-T t ng b n ông-S n toàn là nhóm v -phu mù quáng, nênông nói: “Nghe l i Hoàng-T nói, chúng tôi nh n th y Hoàng-T c tài ng icao h n thiên-h . Mà hi n-th i u c n-thi t c a Hoàng-T c ng nh c a chúng tôi,là ph i làm sao có l c l ng mà quét s ch Tây-S n. Lo cho xong vi c ó c nggià r i; v y không nên b m t thì-gi mà ngh n chuy n xa-xuôi di u-v i. Bây giph i lo d n b n cho m t tr m binh m i n xin phò-tá Hoàng-T ây ã, r i r nhrang chúng ta s tính t i vi c t n-công Tây-S n, là vi c chúng tôi chu n-b m y thángnay r i mà ch a huy- ng c”.
  • 76. n ng n ng báo oán 76 www.hobieuchanh.com Minh-Giám v i Thanh-Nhân d t h t m i ng i ra võ-tr ng kêu Võ-Nhàn mà y ch n m t góc c t tr i cho binh m i mà luy n t p, ch cây lá cho h nmà làm nhà, xúc lúa cho h m n làm l ng-th c. Qua b a sau, nh ng ch xóm v i thân-hào em r u th t n làm l ra m tHoàng-T Ánh. Chi u l i N ng-n ng luy n t p n -binh cho Hoàng-T xem.Hoàng-t l y làm hài lòng mà c bi t t Ba Gi ng già tr trai gái u oàn-k t, p thành m t kh i v ng-vàng i theo m t m c- ích cao th ng. êm ó, th a lúc v ng-v , Minh-Giám m i nói riêng cho Thanh-Nhân bi tHoàng-T Ánh là b c siêu-hùng, ng i th ng không th hi u tâm-trí c a ngài n i. y n u mu n g n thì ph i th n-ph c t n tâm, còn nh không ch u u t-h v i ng ithì ph i dang ra cho xa, ch n u l ng-ch ng t s sanh r c-r i. Thanh-Nhân nói: “M y n m nay, vì chán-n n nên tôi quy t t -c ng, t -ch ,không ph c-tùng ai h t. Nay g p Hoàng-T Ánh, tôi c m-ph c hoàn-toàn, tôi quy t tôn ngài làm Chúa ng tôi phò-tá. Vi c ó ã quy t nh r i. Bây gi xin ông nh k kh c-ph c Phan-Yên cho mau ng r c Hoàng-T v ó tôi tôn lên ngôiChúa r i chiêu-m binh-t ng em ra àng ngoài quét s ch Tây-S n và n u Tr igiúp v n thì i luôn ra B c-Hà d p t i Chúa Tr nh n a, ng th ng-nh t s n-hà tNam chí B c”.Minh-Giám th m t h i dài mà nói:- Ch ng-Trình ó t t p bi t ch ng nào. Tôi vái Tr i cho tôi s ng lâu ng hi p i ông và Hoàng-T mà th c-hi n cho c ý- nh ó, ch ng ch t tôi m i hài lòng ph chí.- Tuy ông quá l c tu n r i, song s c còn m nh, ông ch a ch t âu mà lo. V vi c ông tính phò tá Hoàng-T Ánh, thì t t h n là nay mai nên nói thi t cho ngài bi t ng thành-th t hi p-tác v i nhau, kh i s nghi-k n a.- Tôi s nói. Ph i nói ngay ra cho ngài bi t tôi s c binh ánh l y thành Phan-Yên ng tôn ngài làm Chúa. R i ó chia hai ph n vi c: ngài làm Chúa lo t quan cai-tr ng m binh lính và gom l ng-th c, tôi làm t ng, tôi t -ch c binh i và c m binh ánh gi c. N u ngài cung-c p binh l ng cho tôi y thì tôi s p b n Tây-S n àng ngoài, r c ngài v Thu n-Hóa r i tôi thâu-ph c luôn c-Hà mà em v m t m i cho ngài th ng-tr .- , ph i nói cho rành nh v y: L n n y tôi cho ông nói, tôi không chen vô. Tôi khuyên ông m t u n y là tin mà ph i phòng. ng d t Hoàng-T i xem h th ng phòng-th t Ba Gi ng c a mình, ph i gi bí-m t, vì ông-S n còn m t là nh bí-m t ó, không nên cho ng i ngoài bi t. D u Hoàng-T có xin i xem ng ng cho.- Tôi s làm y theo l i d n. Thanh-Nhân táo-b o, nh ng qu ng- i và ch n-chánh. Gi n ai thì nói ngay ra,không bi t s , mà ph c ai thì c ng t thi t li n, không ch u gi u.
  • 77. n ng n ng báo oán 77 www.hobieuchanh.com Sáng b a sau, lúc Hoàng-T ng i u ng n c trà thì Thanh-Nhân em ý- nh h ihôm mà nói cho Hoàng-T bi t, nói tr c m t m i ng i. Hoàng-T ng c-nhiên,ngài h i t i sao hôm n Minh-Giám nói ngh a-binh ông-S n chán-n n không mu nphò vua chúa n a, ch lo an dân báo qu c mà thôi, mà bây gi Thanh-Nhân l i nóingh a-binh tính kh c-ph c Phan-Tr n ng tôn Hoàng-T lên ngôi Chúa mà phò tá. Thanh-Nhân nói: “M y b a rày t ng lãnh ông-S n c g n ngài, th y ngàicó tài c ng c m quy n chúa-t trong n c. Vì v y nên anh em l n nh thay i chí-h ng, quy t kh c-ph c thành Phan-Tr n cho mau ng tôn ngài lên ngôiChúa cho ông-S n phò-tá. Ngài làm Chúa ng t -ch c cai tr , t quan kh p n i m lính và n p l ng. Anh em ông-S n chúng tôi là t ng, là c m binh ánhgi c. H Chúa cung-c p binh l ng cho chúng tôi y thì chúng tôi ánh d p h tTây-S n àng ngoài, r c Chúa v Thu n-Hóa r i i Tr nh, thâu-ph c luôn x c-Hà em v m t m i cho ngài th ng tr ”. Hoàng-T Ánh bi n s c, l t- t ng d y nói: “Tôi có tài c gì âu, sao l i ccác t ng ông-S n k nh-ái n mu n giao cho tôi m t trách nhi m l n lao cao quính v y ?”. Ngài ngó Minh-Giám mà h i:- Thi t qu nh v y hay sao ?- Thi t qu nh v y. M y b a rày anh em l n nh bàn tính r i, nên m i phái Ch -Huy nói tr c cho ngài hay. Chúng tôi ng s p t ng xu t binh ánh Phan-Tr n.- Có l c-l ng hay sao ?- ánh Phan-Tr n thì có binh , nh ng kh c ph c thành r i ph i l p t c chiêu-m binh thêm cho nhi u ng th a th ng ánh luôn ra Bình-Thu n, Diên-Khánh. u không thi-hành chi n-l c y thì Tây-S n thong-th kéo vào ánh l y Phan- Tr n, té ra mình th ng mà r i c ng nh b i.- Không bi t binh Tây-S n bây gi Phan-Tr n c ch ng bao nhiêu ?- Tôi có tin ch c Hu v i L em i binh v Qui-Nh n l i có 5.000 binh cho ng- c Châu th t Gia- nh. Châu sai 1000 binh gi Biên-Tr n, cho i tu n các r ch ngòi ch ng 5, 700 và gi thành Phan-Yên v i m y n chung quanh nhi u l m là 3.500. tôi nghiên c u mà th o ch ng-trình t n binh, trong vài a r i tôi s trình cho ngài v i T ng Ch -Huy xem.- Cha ch ! Bình Tây-S n s t i 3.000, l i trong thành có th th , khó cho mình th ng l m.- Hãm thành thì hao binh. Mình không có binh ông nên không phép thí cho hao t. Tôi ng tìm k ch c cho t ng Tây-S n em binh ra kh i thành ng mình ánh cho d th ng.- M y ông ráng th ng m t tr n ng l y oai.- Ph i th ng m i c.
  • 78. n ng n ng báo oán 78 www.hobieuchanh.com m d n r i, Võ-Nhàn m i h t i n c m. Luôn trong hai ngày, Minh-Giám c th -th n i kh p gi ng mà ch i, không ghénhà nào, mà c ng không mu n nói chuy n v i ai h t. t êm, ông m i Hoàng-T vào m t cái phòng kín r i kêu Thanh-Nhân, Võ-Nhàn, Háo-Ngh a v i H -V n-Lân vào mà ngh -s . H i th -k 18 mà ông ã cósáng-ki n nhóm h i-ngh quân-s g m c nhân-viên B Ch -Huy, B Tham-M u v i Hành-Chánh, ch ng khác nào ngài nay các n c Âu M nhóm h i-ngh qu c-phòng t i cao ng nh k -ho ch, ho c phòng-b , ho c t n-công. Có v y m i th y t a, trong cu c chi n-tranh, Vi t-Nam ã có nh n-tài cao-quí phát sanh, i Tr n có ng- o-V ng gi i v chi n-thu t tác-chi n tinh-th n, i Lê có vua Thái-T gi i môn du-kích, r i n ây l i có thêm Tr n-Minh-Giám bày chi n-l c h kh c-ph c thành-trì thì ph i chi m-c t- ai r i dùng cái thu t “tàm th c” là cách “t m n dâu” l n l n i t i hoài mà chinh-ph c t t c lãnh-th . Minh-Giám m i ngh -s , i ai n y ng i yên r i, ông m i bày t k -ho ch ánh thành Phan-Yên. Ông nói mu n ánh b i Tây-S n mà mình kh i hao binh t n ng, thì không nên r n-r kéo n công thành, ph i dùng ch c ph c binh r i dgi c ra ngoài ng t p vây ánh, t p t thành, làm nh v y m i b t h t binh gi c. y ông -ngh :- Tr c h t ph i ch g o v i khô m m em lên d tr t i Ba-C m và Ch m cho n-sàng ng khi binh t i kh i lo thi u l ng h ng;- em binh i thì không nên dùng thuy n r n r . Ph i phân ra t ng i r i âm- th m cho i ng b , êm i ngày ngh ; nh ng úng ngày gi ã nh cho bi t tr c thì m i i ph i n m c-tiêu c a mình, ng mai ph c cho s n-sàng mà tác-chi n;- Phân binh mà ánh thì ph i áp d ng chi n-thu t ph c-kích thình-lình. Phái nhi u i n núp hai bên ng t Phan-Yên xu ng Ch m. Nhi u i binh khác, ít nào c ng ph i c m t ngàn quân mai-ph c d c theo ng Phan-Yên lên Biên- Tr n. Còn l i bao nhiêu binh thì cho mai-ph c chung quanh ba m t thành, ph i tr ng c a h ng v phía Biên-Tr n cho gi c trong thành thong-th ch y ra phía ó;- H t binh mai-ph c âu ó xong r i thì cho m t ông già vào thành báo tin nói có gi c t -t p t i Ch m ông n m y ngàn và xin quan Tr n em binh n ánh d p mà c u dân. N u Tây-S n không dám b thành mà xu t-binh, thì m t i binh ông-S n t Ch m ph t c gióng tr ng làm rùm beng kéo lên thành mà khiêu chi n. H binh trong thành ra ánh thì i binh ông-S n v a ánh a lui, d cho gi c r t theo t i ch ph c binh hai bên m i ó lên vây ch t;- Binh mai-ph c ba phía thành h nghe phía Ch m h n chi n thì ó lên m t l t mà hãm thành. T ng Tây-S n nghe binh ra ngoài ã l t vào ph c-kích thì tinh-th n tán lo n r i, ch ng th y ba m t thành b công-hãm n a thì không còn tinh th n mà chi n- u, t -nhiên ph i ki m ng thoát thân. Chi n- u không
  • 79. n ng n ng báo oán 79 www.hobieuchanh.com có tinh th n thì mong gì th ng ai n i. D u 10 ng i mà khi p s thì m t ng i ng-quy t g p ánh c ng th ng c. Th y m t m t thành b tr ng t -nhiên kéo nhau ra ngã ó mà ch y lên Biên-Tr n. Bây m i t i ph n-s c a m y i mai- ph c d c theo ng lên Th c. Binh n y ph i ch n b t h t t ng-s Tây-S n ch y ó, r i li n kéo h t lên vây ánh Biên-Tr n mà chi m luôn. Mà h i binh t c thành Phan-Yên r i thì nên cho vài i r t theo Tây-S n ti p v i o binh núp Th c mà b t gi c và ánh Biên-Tr n. Hoàng-T Ánh nghe Minh-Giám trình bày k -ho ch thì khen ng i h t s c. H - n-Lân c ng bái k ho ch c a Minh-Giám. Ông nói thi t lâu nay ông t ng ông- n nh tinh th n, nh d ng-c m mà n i danh ch ông không dè có m u-mô, cóthao-l c, tác chi n có quy-c h n binh-tri u n a. Ông là m t võ-t ng c a Tri u- ình, n u ông c ch -huy m t i binh ông-S n thì ông l y làm hãnh-di n l m. Thanh-Nhân c ng ch p-thu n k ho ch, song nói h chi m c t Phan-Tr n i Biên-Tr n r i thì li n cho m t o-binh i th ng ra l y luôn Bình-Thu n làm n-c i tôn Chúa, m binh thêm và v n l ng r i thì kh i ánh àng ngoài. Minh-Giám phú-thác cho Háo-Ngh a v n l ng tr s n d c ng cung-c pcho quân- i, còn Thanh-Nhân thì lãnh ph n phân-ph i t ng-s , s p t ng i nàoch -huy i nào và mai ph c ch nào. Thanh-Nhân m i nh: t 5 i mai-ph c vùng Th c d i quy n t ng ch -huy c a Lê-V n-Quân. o quân này có nhi m-v ón b i binh Tây-S n, ánh l yBiên-Tr n r i i luôn ra chi m Bình-Thu n. Võ-Nhàn ch -huy 5 i núp d c ng ra Ch m lên Phan-Yên. Thanh-Nhân,có Nguy n-L ng ph -trách, lãnh em binh mai-ph c ng công-thành. Hoàng-T Ánh, có H -V n-Lân và các quan H -giá, thì i theo trung-quân c aThanh-Nhân. Ba t ng m i qui-thu n v i Hoàng-T thì ch -huy m t tr m binh m i,mu n nh p theo o binh nào tùy-ý, nh ng ph i xu t tr n cho quen. L i t n-côngph i em toàn-l c m i x -d ng, ch 250 quân th c n-c ; 50 gi Cánh-Én, còn200 quân gi hai gi ng kia, có N ng-n ng ch m-nom u-khi n. Quy t nh xong r i, Háo-Ngh a lo ki m thuy n ch l ng i t i d c ng, cóvài v n-s ph -giúp. Nguy n-V n-Ho ng v i anh em h T ng xin cho theo Nguy n- ng ng công thành. a sau, Thanh-Nhân sai ng i i m i h t các t ng ch -huy v mà lãnh hu n- nh. Trong lúc h i-ngh , Minh-Giám nói xu t-binh ph i có Nguyên-Soái ch p-ch ngbinh-quy n gìn-gi k -lu t ghi công ph t t i. Thanh-Nhân li n ngh xin ch t ng công-c Hoàng-T làm i Nguyên-Soái. Hoàng-T ng c-nhiên, nói r ng mình ch a t ng ánh gi c, nên c t khôngdám lãnh tr ng trách, xin c Thanh-Nhân m i h p lý. Thanh-Nhân c nài ép Hoàng- ph i n m quy n Nguyên-Soái thì binh xu t m i có danh có oai. Minh-Giám c ng
  • 80. n ng n ng báo oán 80 www.hobieuchanh.comti p mà yêu-c u Hoàng-T lãnh ch c “ i Nguyên-Soái, Nhi p Qu c-Chánh” chobinh có danh ngh a, quân-chúng m i ph c-tùng, bá tánh m i an d . Hoàng-T tuy m ng th y t ng lãnh ông-S n u thành-thi t ph c-tùng, songtrong lòng ch ng kh i ái-ng i, nên d -d không dám nh n ch c. Ch t ng c yêu- u, mà H -V n-Lân c ng xuôi thu n, c c ch ng ã Hoàng-T ph i ch u. Nh ngngài nói n u bu c ngài lãnh quy n “ i Nguyên-Soái, Nhi p Qu c-Chánh” thì ngàidùng quy n Nhi p Qu c-Chánh mà phong ch c-t c l i cho ch v anh-hùng, ai n y ng ph i lãnh, ch u nh v y ngài m i b ng lòng. Ai n y u ch u. Hoàng-T m i phong cho:- -Thanh-Nhân ch c Ch ng Dinh.- Tr n-Minh-Giám ch c Tr ng Tham-M u.- Lê-V n-Quân, Võ-Nhàn và Nguy n-L ng ch c Phó T ng.- Còn các võ t ng khác ng lãnh ch c cai, i th y u vui lòng, nh t là Hoàng-T Ánh v i H -V n-Lân m ng c toàn o ngh a-binh ông-S n qui-ph c, giúp cho có s n m t l c-l ng hùng-c ng, l ikh i ph i lo chia r mà gây thêm m t m i thù ngh ch khác n a. Thanh-Nhân phân binh c t t ng, Háo-Ngh a chuy n v n l ng-th c, Minh-Giám ch n ngày t t gi lành, r i binh ông-S n t ng t p kh i-hành, t p nào ph i ixa thì i tr c, r i t p i g n m i theo sau, các t ng lãnh u có t hu n-l nh tuthân, c coi theo ó mà huy- ng. Quân i i r i, Thanh-Nhân v i Minh-Giám d n dò N ng-n ng nhà u-khi n 250 quân th các n các tr i r i xu ng hai chi c thuy n nh mà i v iHoàng-T và ba quan H -giá. Minh-Giám l p k ho ch ánh gi c ch ng khác nào m t ng i th ráp cái máy, -pb n nào t n m ch nào, làm vi c. Còn Thanh-Nhân u binh khi n t ng ng nh m t ng i th ng coi cho máy huy- ng. H n gi kh c ã nh thìmáy b t u ch y, r i các b -ph n l n l t chuy n ng theo. a t ng sáng, T ng- c Châu trong thành Phan-Yên c tin có gi c ông- n, s ông c ngàn, r n-r kéo lên Ch m phá làng t xóm. Ông li n ra l nhcho hai b t ng, m i ng i em m t ngàn binh xu ng vây b t h t b n phi n-lo n em v tr t i. Binh i c n a bu i thì quân báo phía Ch m có ti ng tr ng vang tr i, ti ngng i la d y t. Cách m t h i n a, quân v báo, c hai o binh Tây-S n l t vàoph c-kích nên b vây. ng- c Châu nghe nh v y thì c kinh, li n em thêm 500 binh, tính b n thân i tr chi n mà c u hai t ng. V a ra t i c a thành thì nghe chung-quanh ti ngtr ng ánh t ng-b ng, ch nào c ng có gi c r n r xông ra. Châu d -d không bi tnên t n t i mà ng n gi c hay là ph i th i vào th thành. T ng-s tán m kinh h n,không còn tinh-th n chi n- u n a, nên b ch y t n tìm ng thoát thân. Châu
  • 81. n ng n ng báo oán 81 www.hobieuchanh.comng n c n không c, cùng th ph i lui vào thành, tom góp binh còn l i l i 500 vàtruy n l nh ph i t n tâm gi thành. Gi c ngoài h ng-hái, t p phá c a, t p leo t ng, tràn vô c ba m t. T ng- cChâu li u th không c n n i, m i nh m phía không có gi c m c a mà ch y. Thanh-Nhân c binh t ng nh p thành, d y Tr n-H o em 500 binh r t theo t T ng- c Châu r i i luôn lên vùng Th c ti p vi n v i Lê-V n-Quân ánhchi m cho c Biên-Tr n. Minh-Giám cùng ba quan H -giá phò Hoàng-T Ánh nh p thành. Thanh-Nhânra c a nghinh ti p và nói: “Nh th n oai c a i Nguyên-Soái, binh ông-S n chi nth ng r ràng. V y tôi xin thay m t cho t ng-s ông-S n cung-h . i Nguyên-Soái m i xu t m t tr n u ã c thành-công m -mãn”.
  • 82. n ng n ng báo oán 82 www.hobieuchanh.com XI MÂY MÙ TR I PHAN-TR N Hoàng-T : áp: “ c phép tham-d , tôi m i th y rõ tài-trí c a quanCh ng-Dinh và quan Tr ng Tham-M u và m i bi t hào-khí c a ông-S n t ng- . V y tôi xin quan Ch ng-Dinh chuy n t cho các t ng-s t m lòng k nh-áich n-thành c a tôi. Tôi tin ch c tình oàn-k t ch t-ch c a chúng ta n c nh vinhquang ng l n nh chung vui c ng h ng”. Võ-Nhàn d n hai phó-t ng v i c ngàn binh Tây-S n v thành mà n p.Thanh-Nhân ra l nh em giam h t vào ng c r i s h i l i n u ai ch u u hàng thìcho nh p ng sung quân, còn ai ngh ch ý thi s chém h t. Sau cu c chi n-th ng v -vang, Thanh-Nhân ra l nh ch t ng-s ngh -ng i haingày và xu t ti n kho mua trâu bò khao quân. Lê-V n-Quân phái Tr n-H o tr vPhan-Yên báo tin ã kh c-ph c c Biên-Tr n xong r i, có gi i v 800 tù-hinh b t c d c ng và t i Biên-Thành. T ng- c Châu ch y ngã lào không bi t, vìkhông g p c. Thanh-Nhân d y giam tù binh chung v i tù tr c. Ki m m binh ông-S n i thì b th ng l i 50 ng i, còn ch t có 8 ng i. Th thì binh ông-S n còn t ithành c m t ngàn r i không k 100 binh c a anh em h T ng. Minh-Giám sai ng i v Ba Gi ng báo tin th ng tr n cho các ch xóm hay và y N ng-n ng g i thêm 200 binh n a, vì Ba Gi ng bây gi kh i phòng th , h 50 quân gi các n là . Thanh-Nhân m m t ngàn ngh a-binh ông-S n giao cho Nguy n-L ng i Tr n-H o lên Biên-Tr n ti p thêm cho Lê-V n-Quân 500. C ng s binh c và i là 2.000. Lê-V n-Quân làm chánh t ng và Tr n-H o làm phó t ng d t 2.000binh ó ra ánh Bình-Thu n li n. V i 500 binh còn l i Nguy n-L ng u-khi ngi Biên-Tr n. Háo-Ngh a c l nh ph i ch g o ra L i-Rê và Cù-My ng ti p ng-th c cho o binh Lê-V n-Quân. Nguy n-V n-Ho ng xin cho theo o binhLê-V n-Quân ra ánh gi c àng ngoài ng l p công. Thanh-Nhân h i ý iNguyên-Soái thì ngài ch p thu n li n. Trong thành bây gi ch còn có 500 binh ông-S n v i 100 binh c a h T ng.Ch ng N ng-n ng g i lên thêm 200 n a thì c ng có 800. Thanh-Nhân v iMinh-Giám th y binh còn ít quá thì lo-ng i, n u Tây-S n tr vô ánh báo thù thìkhông có l c-l ng mà ch ng c . Hai Ng i vào b m tình-th y cho Hoàng-T ánhhay và yêu c u ngài d y các quan H -giá mau mau t quan cai-tr các n i ng mbinh thêm cho nhi u mà gi thành-trì và n p lúa g o nuôi quân- i y . Võ-Nhàn lãnh xem-xét tù-binh xong r i lên phúc-trình cho Thanh-Nhân hay th y tù binh 1.800 ng i u yêu c u cho qui-hàng và tình-nguy n xin nh p ngtheo binh ông-S n mà ánh gi c.
  • 83. n ng n ng báo oán 83 www.hobieuchanh.com Thanh-Nhân ghét thói ph n c u nghinh tân, nh ng vì ng c n dùng ng inên ph i nh n s binh n y trà tr n v i binh ông-S n mà dùng . Võ-Nhàn l i cho hay Tây-S n ch y b l i có 8 chi c thuy n l n, 5 chi c thuy nnh , l n hay nh u còn dùng c. Thanh-Nhân d y Võ-Nhàn cho ng i gi -gìncác thuy n y và c t binh tr n m y n ngoài Nhà Bè cho nghiêm-nh t. Ông l i d yph i g i 200 binh m i hàng u lên Biên-Tr n cho Nguy n-L ng x -d ng và b t v200 binh ông-S n th Phan-Tr n. t b a Hoàng-T Ánh thôi-thúc ba quan H -giá ph i vi t t d y g t các tr n binh cho g p và cho nhi u mà n p cho quan Ch ng-Dinh. Hà-Khâm v i Tr ng-H u th th nói v i Hoàng-T r ng Thanh-Nhân làng i x o-trá l i ngang-tàng, h a kh c-ph c thành Phan-Yên ng tôn Hoàng-Tlên ngôi chúa mà làm c chuy n r i thì không thèm nói t i. Còn binh ã có s n l i -chuyên sai i b y b h t, không thèm cho i Nguyên-Soái hay. Bây gi bi u ph i binh thêm cho g p thì làm sao có g p cho c. M y b a rày l i còn thâu nh nl.800 tù binh Tây-S n cho làm linh h t. Làm sao mà dám tin b n ó c. Nuôi ongtay áo, ch ng kh i mang h a chung. -V n-Lân nghe hai ông b n ki m l i châm-chích nh v y thì gi n quá, l ith y Hoàng-T m-nhiên, không l y l ph i mà cãi thì ông ta m i nói: “Hai ôngmu n xúi Hoàng-T làm Tân-Chánh V ng n a hay sao mà ki m chuy n nói nh y ? Thành tuy l y c r i, nh ng công vi c còn b n-r n, ã yên âu mà tôn ng ? C t binh chi m Biên-Tr n và ánh Bình-Thu n mà ch n ng Tây-S n, sao i g i sai i b y b ? Bi u mình lo m binh cho g p, mình c gi i- ãi, ng i ta ph idùng tù binh, sao l i trách ng i ta ? Mình b t tài không c a qu y c, thì nhng i ta làm cho, sao l i xoi-bói làm cho nghi-k ng có chia r n a? Minh c ung i ta, ch ph i ng i ta c u mình âu mà b t l i b t ph i. Nên b thói -k icác ông i. ã kh i ch t m t l n r i, không nh hay sao ?”. Hoàng-T c i. Hà-Khâm v i Tr ng-H u gi n m t. Tuy gi n H -V n-Lân ngh ch ý, song ng s Tây-S n vào r i ph i ch y ch t nh m y n m kia. Tuy ghét Thanh-Nhânquy n l n ch c cao, song c ng mong nh c y ng i g nguy kh . B i v y haiquan H -giá n y ph i rán ng m h n è oán mà lo m t ng-s góp l ng ti n. Thanh-Nhân th y hu n-l nh c a i Nguyên-Soái không c quan làng thi-hành s t-s ng, m i xin Hoàng-T sai Hà-Khâm v i Tr ng-H u phân nhau i kh pxóm kh p làng mà khuyên nh th n dân ph i vì t n c ra làm ngh a-v . Hai lão y quen l i bi ng, mu n mang ch c l n ch không mu n c c thân, l i c ng quennhút-nhát, s ông s tây, không dám ló ra kh i c a. Hai lão m i xin Hoàng-T sai ng-Ph c-Khuông v i T ng-Ph c-L ng i th , vi n l r ng hai c u n y miêu-du c a quan L u-Thú T ng-Ph c-Hi p, nên ra ngoài mà nói chuy n ch c cng i ta v a lòng h n, ch hai lão tuy là i-th n c a Tri u- ình, song tm ing i l , s nh n-tâm không tùng-ph c.
  • 84. n ng n ng báo oán 84 www.hobieuchanh.com Thi t qu hai anh em h T ng phân nhau i khuy n-khích trong ít ngày thìth y có hi u qu rõ-ràng. M i tháng u có hai ba tr m ng i ra xin u quân, l i ng có lúa g o ch n p vào thành u u cung-c p quân-nhu. Thanh-Nhân v i Minh-Giám l y làm hài lòng, h t lo thi u binh n a. H cóbinh m i thì giao cho Võ-Nhàn ch m-nom luy n t p. Trong 6 tháng thì binh s ãthêrn c vài ngàn. Thanh-Nhân bèn l p thêm m t n l n t i c a C n-Gi , c t 200quân cung n phòng th , l i có cho thuy n l n, thuy n nh us n ng n ng a c l c và báo tin mau l . May cu c phòng-th t -ch c v a xong thì có tin cho hay m t oàn thuy nch ng vài ch c chi c ngoài kh i nh m c a C n-Gi tr ng bu m ch y vào. Có tin quan-h nh v y, Hoàng-T Ánh lo-ng i, nh ng Thanh-Nhân v iMinh-Giám v n bình t nh nh th ng. L p t c sai ng i i báo tin cho Nguy n- ng Biên-Tr n hay và d y ph i ch ng gi phía Mô-Xoài cho g t. Giao cho Võ-Nhàn th -thành Phan-Yên và b o-h Hoàng-T v i s m t ngàn binh ông-S n cvà l.600 binh Tây-S n hàng u, có hai anh em h T ng l i ti p s c. Thanh-Nhân m 2.000 binh m i ch xu ng thuy n r i cùng Minh-Giám v i các b t ng ch -huy quy t ra C n-Gi t -chi n v i gi c cho Nguy n-Hu bi t m t ông-S n hùng-dõng. -V n-Lân th y trong thành ã có Võ-Nhàn v i anh em h T ng bèn xintheo tr -chi n v i Thanh-Nhân cho rõ ngh a ng u c ng l c. Thanh-Nhân, Minh-Giám v i H -V n-Lân, m i ng i ch huy m t chi cthuy n l n i hàng u; Minh.Giám i gi a có hai võ-t ng Cao-Liêm v i Lý-Thi ntheo h -v m nh-m . oàn chi n-thuy n ra t i c a C n-Gi , Minh-Giám th y trên n quân ngdùng cung tên mà ng n c n không cho gi c vào c a, nh ng gi c chia n m thuy nchuyên ánh n, còn m i m y thuy n thì c xông t i mà vào m nh-m . Thanh-Nhân truy n l nh các thuy n u ph i day ngang gài m t tr n ch n gi c mà ánh. c ròng c n a sông, gi t n c tuôn ra r t m nh, a oàn thuy n ông-S n xáp tr n r t mau. Chi c thuy n c a Minh-Giám i gi a, nh gi t n c p nh nên xáp tr c v i m t thuy n gi c. Minh-Giám ng trên mui c quân h nchi n. Hai t ng Cao-Liêm v i Lý-Thi n n -l c tranh- u, c m ao nh y qua thuy ngi c mà chém gi t. Thanh-Nhân v i H -V n-Lân i hai bên c ng c quân xông vào gi a oànthuy n Tây-S n g p âu ánh ó, ti ng binh la inh- i, ti ng tr ng ánh vang v y,máu nhu m vàm sông, thây lênh-nghênh trên m t n c. Gi a lúc h n- n,Thanh-Nhân dòm thì chi c thuy n c a Minh-Giám i, hai thuy n gi c xáp l i hai bênmà ánh. Cao-Liêm v i Lý-Thi n ch n c n hai bên d ng nh i s c, Minh-Giám ng gi a thuy n v n la hét ch -huy. Thanh-Nhân s Minh-Giám b nguy kh n, l t t xáp l i tr -chi n. Lúc g n i, Thanh-Nhân th y m t t ng gi c c m i ao nh y qua thuy n Minh-Giám.
  • 85. n ng n ng báo oán 85 www.hobieuchanh.comThanh-Nhân hét m t ti ng l n mà nh y v t theo, nh ng làm không k p nên Minh-Giám ph i b t ng gi c ch t m t ao r i nó m i b Thanh-Nhân âm ch t. Cao-Liêm v i Lý-Thi n th y có Ch ng-Dinh ti p chi n thì ch ng-c thêm nh-m . Binh gi c th y t ng lãnh c a mình ã b Thanh-Nhân gi t r i thì m ttiuh-th n, nên dang ra xa mà tránh. Thanh-Nhân th y Minh-Giám b ch t t lìa m t cánh tay m t thì ôm Minh-Giám n m, nh ng mi ng v n hô cho Cao-Liêm v i L.ý-Thi n c ti p ánh. oàn thuy n Tây-S n r i-rã, m i chi c u b ông-S n r t ánh, nên cóchi c b b t, có chi c b chìm, còn l i m i chi c t n-l c, day m i tr ra kh i mà ch y. Thanh-Nhân bó s v t th ng cho Minh-Giám, r i ng d y xem chi n-tr ng, th y thuy n gi c t n-mác mà ch y thì day l i cho Minh-Giám hay binh ông-S n toàn th ng. Minh-Giám tuy b th ng n ng, song nghe nói ông-S n toàn th ng thì vui ng mà nói: “ ông-S n toàn th ng c tr n n y d u tôi ch t tôi c ng mát ru t”. Thanh-Nhân d y Cao-Liêm ánh chiêng thâu quân, bi u thuy n tr ng tr l i n ng l p th c m máu cho v t th ng c a Minh-Giám. Trong thuy n có b t c vài tên quân Tây-S n. Lý-Thi n d t l i ch thây ng gi c b Thanh-Nhân âm ch t ó mà h i tu ng y là ai. M y quân gi c t thi t ng ch t ó là quan T -Kh u Oai làm soái c m binh, có T ng- c Châu v i H -giá Ng n theo tr -l c, Thanh-Nhân v i Minh-Giám nghe nh v y l y làm hài lòng vìTham-M u Tr ng c a ông-S n b th ng mà gi t c Nguyên-Soái c a Tây-S nthì không l gì l m. Thanh-Nhân ghé n s n-sóc cho Minh-Giám mà c ng có ý ch các thuy ngom v ng xét h i coi có b t c T ng- c Châu hay H -giá Ng n hay không. Ch ng oàn thuy n ông-S n t u v n, Thanh-Nhân d y t ng ki m- m l i thì ông-S n b chìm h t m t chi c thuy n nh ng có b t c a gi c hai chi c.Có v t c 120 tù binh, nh ng không có H -giá Ng n v i T ng- c Châu, ch c haing i ó ã lui tr c. Thanh-Nhân d y Cao-Liêm ng i thuy n nh v thành báo tin th ng tr n.Ng i i thuy n l n v i Lý-Ti n h -t ng Minh-Giám theo sau. Còn các thuy n khácthì l i C n-Gi v i H -V n-Lân và các t ng lãnh mà ng a gi c ph n công. Ph icho thuy n câu theo d -thám nh gi c v luôn thì s em chi n thuy n tr v thành,còn n u gi c b Ph c-H i ho c L i Rê ng ánh Mô-Xoài hay Biên-Tr n thìph i binh qua vùng Núi N a mà ch n ánh cho tan. Hoàng-T Ánh v i Võ-Nhàn cùng anh em h T ng hay ông-S n i th nggi t c T -Kh u Oai thì m ng r vô cùng. Nh ng nghe Tr ng Tham-M u Minh-Giám b th ng n ng thì lo s , sai quân i r c s n l ng-y ng ch ng b nh-nhân t i thì u tr cho g p.
  • 86. n ng n ng báo oán 86 www.hobieuchanh.com Thuy n i d c ng, Thanh-Nhân không r i Minh-Giám, c ng i m t bênmà ch m nom. V t th ng ch y máu hoài làm cho Minh-Giám m t xanh s c i,coi b m t nh c l m. Minh-Giám n m ngó Thanh-Nhân m t h i, th y trong mui v ng-v m i ránmà nói: “T ngày tôi c g p ông b n, àm-lu n cùng nhau, tôi nh n th y hai tatuy niên-k b t ng, tuy tánh tình khác h n, song chúng ta ng m t ý chí, ng t cang-c ng. Vì v y nên tôi k t b n cùng ông nh p cái trí c a tôi v i cái tài a ông làm m t kh i, sáng su t v i m nh-m mà ch c tr i v c n c, xông núiphá r ng, n i ti ng anh-hùng c a t Gia- nh cho thiên-h bi t. Tôi r t ti c tôi nuôicái tham-v ng nh v y mà tr i d ng nh không cho tham-v ng y c thành,nên m i khi n cho lôi b tr ng-th ng, s không thoát kh i l i búa c a t th n v iqu s . Tôi bi t ch c tôi ph i ch t vì tu i già s c y u mà m t máu nhi u quá khôngth g ng n i. Cái m ng c a tôi mà i c m ng c a v T -Kh u ngh c ng không c gì. Tôi ti c là ti c tôi m t r i không còn ai tá-tr cho ông b n v ng b c mà i nch thành-công r c-r ”. Thanh-Nhân c m- ng nên ch y n c m t mà nói: “Ông ng lo s . Ôngkhông ch t. Vì Tr i không mu n cho ông ch t, nên trong lúc h n-chi n m i khi ncho tôi th y ông s p nguy, tôi nh y qua mà gi t T -Kh u Oai ng c u ông”. Minh-Giám nói: “N u Tr i dung cho tôi thì t t, d u tôi m t h t m t cánh tay ng không h i gì. Nh ng d u m t d u còn, tôi t ng c ng nên l i cho ông b nvài l i tâm-phúc ng ông b n ghi nh mà x -s . Tôi nh c ông b n nh Hoàng-TÁnh là b c ni u-hùng9. Trong i h n- n n y, tôi th y ng i ó có tài trí màthâu-ph c nh n-tâm và làm vua thiên-h . Nh ng ng i ó tánh nghi-k l i có lòngsâu-s c, khó l ng c. V y ch ng tôi ch t r i, n u ông b n mu n phò Hoàng-TÁnh thì ph i t n l c t n tâm, ph i n-nh n th n-tr ng cho l m m i mong c nh tph m công-h u, vinh-vang t trong tri u ra ngoài tr n. Còn n u ông b n li u mu n -ch , không ch u tùng-ph c ai, thì t t h n là phân r ngay gi i, phân r ng t -do mà bay nh y, ch n u không ph c-tùng mà g n-g i, thì tôi e s có h a l n. ây là i tâm-phúc c a ng i ng-chí vì yêu nhau nên ph i d n nhau. V y ông b n chnên khinh th ng, h s mà ph i h i-h n”. Thanh-Nhân l -l ng r i nói: “Tôi cám n ông. r i tôi s li u. Tôi c mongcho ông lành m nh r i chúng ta s bàn l i v i nhau”. Thuy n v t i b n, có Hoàng-T Ánh và các quan, các t ng ch c m ngThanh-Nhân th ng tr n và coi cho quân võng10 Minh-Giám vào thành. Ti c thay, v a t Minh-Giám n m êm trên gi ng thì ông t t h i, tr c m t Hoàng-T và các quan n võ. Hoàng-T Ánh v i Võ-Nhàn sa n c m t, th ng ti c ng i trí sáng m u cao, c gãy gánh gi a ng không k p th y công thành danh to i. Thanh-Nhân ng9 ni u: m m m i nh s i t . Ni u-hùng là m t anh hùng bi t thích ng v i th i cu c.10 võng: ph ng ti n ngh ng i b ng l i, c ng dùng làm ph ng ti n chuyên ch . Võng ây c dùng làm ng t . M t s danh t ch ph ng ti n chuyên ch khác c ng dùng làm ng t vào th i ó: xe, gánh.
  • 87. n ng n ng báo oán 87 www.hobieuchanh.comng n, ng nhìn b n trân-trân, không khóc, không than vì au- n quá nên nóikhông c. Ch -t ng bèn lo hòm r ng mà t n-li m. Thanh-Nhân m i quy t nh ph i ch linh-c u v gi ng Thu c-Nhiêu mà mai táng. Li m và t r i m i khiêng linh-c u xu ng trong m t chi c thuy n, có Cao-Liêm, Lý-Thi n v i 20 ngh a-binh ông-S n a v Ba Gi ng. Lúc phát-hành cóHoàng-T , Thanh-Nhân và các quan, các t ng t -t u t ng chung. Hai bên ng tthành xu ng b n có binh i dàn h u nghiêm ch nh cho n thuy n i r i m i gi i-tán. Ba Gi ng các ch xóm hay tin thì hi p nhau l i s p- t cu c nghinh-ti plinh-c u mà t m t l cho long tr ng r i m i an-táng. N ng-n ng nghe tin y, nàng gi t mình ch ng khác nào sét ánh m tbên l ng. Nàng nói v i m y ông ch xóm: “H i tr c tôi có m t ông cha. Cha tôitruy n võ-ngh cho tôi. T ngày có ông Minh-Giám v ây, tôi coi nh ông cha thnhì c a tôi vì ông truy n cho tôi bi t thêm chi n-l c n a. Ngh a binh ông-S n c ata h xu t tr n thì th ng luôn luôn, ph n nhi u là nh chi n-l c c a ông. Nay Tr ikhi n ông ph i qui th n, không cho ông dìu d t ngh a-binh ông-S n n a. Tôi xincác chú bác lo li u mà chôn c t ông cho t -l ng vong-linh c a ông ph ng-ph ttrong t Ba Gi ng mà phò-h chúng ta. Cha tôi mu n em ông v an-táng t iThu c-Nhiêu là có ý ó”. Các ch xóm truy n tin cho nh n-dân c Ba Gi ng hay. Thuy n a linh-c u a ông Minh-Giám v t i vàm thì s n có N ng-n ng v i i n -binh ng itrên c ch c thuy n nh ón mà nghinh ti p r i i k m hai ông mà vô r ch. R clinh-c u lên gi a di n-võ tr ng có ngh a-binh dàn h u hai bên v i các ch xómvà các nhà thân-hào. Nhân dân c Ba Gi ng ng chung-quanh sân ông ngh t. t có trâu bò heo. Hai t ng Cao-Liêm v i Lý-Thi n thay m t cho ngh a-binh ông-S n ng chánh-t . Hai t ng vái l y r i thì N ng-n ng d t n -binh vào cúng r i l n l t m y ch xóm và m y nhà thân-hào. t t r i, ngh a-binh m i khiêng linh-c u em táng t i u gi ng phía ông,ch ó ngó qua gi ng Tr n- nh v i gi ng Cánh-Én c. Cao-Liêm v i Lý-Thi n tr lên thành Phan-Yên, giao cho m y ch xóm gi . i b a, lúc m t tr i l n, ng i ta th y N ng-n ng ra m ông Minh-Giám t mà c m m t cây nhang, không sót b a nào.
  • 88. n ng n ng báo oán 88 www.hobieuchanh.com XII NG ÔNG-S N S P -Thanh-Nhân m t Tr n-Minh-Giám ch ng khác nào con ng i gãy h t m tcánh tay. M y n m nay có vi c gì ông c ng bàn v i ông Minh-Giám r i m i làm.Ông Minh-Giám có nhi u sáng-ki n hay, nên ch cho ông kh i l m, kh i th t. n tánh c a ông nóng-n y, nh ng tr m-t nh ít nói, ít c i. M t Minh-Giám i ông bu n, ông càng thêm nghiêm-ngh , không mu n nói chuy n nhi u. H -V n-Lân v i ch -t ng em oàn chi n-thuy n v nói r ng Tây-S n i luôn ch khôngcó ghé ánh Mô Xoài. c t c a Lê-V n-Quân g i v cho hay binh Ðông-S n ã chi m c tBình-Thu n và ng s a-so n ti n ánh Diên-Kkánh. Thanh-Nhân vào cho Ð i Nguyên-Soái Nhi p-Qu c-Chánh hay tin y. Nh n p ông nói kh p t Gia- nh ã t -ch c c -quan cai-tr xong r i, bây gi binh cónhi u, l ng có , nên ông nh cho ch m t ngàn binh v i n m thuy n lúa em raBình-Thu n giúp cho Lê-V n-Quân. Ð i Nguyên-Soái ch u. Thanh-Nhân bèn sai ng-Ph c-Khuông ch binh v i l ng ra Bình-Thu n li n. Hà-Khâm th y Minh-Giám ch t, b tr ng ch c Tr ng Tham-M u m i xin i Nguyên-Soái cho lãnh ch c ó. Nguyên-Soái v tình th y trò, nên ch u cho,nh ng nói v i Thanh-Nhân thì Thanh-Nhân g t ngang mà áp: “Làm Tr ng Tham- u ph i thông chi n-lu c, ph i có tài, có trí, có m u. Ông Hà-Khâm có tài có trí gìmà mu n òi ch c ó. Mu n thành-công v i ph i ch n nh n-tài, ch ng kthân-thích. V tình mà phong ch c cho h ng ng i vô d ng, h choán ch ng h nghách ch có ích gì. H m nay tôi có ý mu n c Ph m-Háo-Ngh a th cho ông Minh-Giám nh ng tôi còn d -d , mu n ít ngày mà th tài trí coi. Hi n gi v quân-s u có vi c chi quan h thì tôi bàn v i H -V n-Lân và Võ-Nhàn c, không c nph i có g p Tr ng Tham-M u. Hà-Khâm hay vi c n y thì càng thù Thanh-Nhânthêm n a. t b a có m t ng i Cao-Miên n c a thành xin cho phép vào h u quanCh ng-Dinh Ð -Thanh-Nhân, n m quy n ch -huy binh Ðông-S n. Quân vào báotin. Thanh-Nhân cho phép vào. Ng i Miên x ng r ng mình làm quan cho Miên-Tri u t i Nam-Vang. Nh n p vua N c-Tôn b ng, ng i cháu giành ngôi không ch u cho N c In là con c a N c-Tôn k v . Ng i cháu d y lo n trong vùng Bi n H , l i tính c u-vi n v i Xiêm embinh qua ánh giúp mà i N c-In. Vì v y nên N c-In sai em th xu ng xin binh ông-S n lên b o-h . Ng i Miên nói r i bèn trình th c a N c-In cho Thanh-Nhânxem. Thanh-Nhân li n cho m i H -V n-Lân, Võ-Nhàn v i Háo-Ngh a n ngh -s .
  • 89. n ng n ng báo oán 89 www.hobieuchanh.com Háo-Ngh a xu ng tr i ki m m t tên quân g c Trà-Vinh xem th thì thi t quvua N c-In c u binh Ðông-S n b o-h . -V n-Lân v i Háo-Ngh a ng ý mu n cho binh lên giúp v i N c-In mà p lo n ng gây tình ngh a v i Miên-Hoàng.Võ-Nhàn nói n u Xiêm ti p v i lo n-quân, mình ph i ch ng v i Xiêm n a, r i ngoàiTây-S n ánh vào, trên Xiêm ánh d n xu ng, mình b l ng di n th ch, ch u sao i. Háo-Ngh a -ngh cho m t v n quan qua Xiêm xin Xiêm-Tri u ng ti p giúpquân phi n-lo n Cao-Miên vì mình ã c l i c a vua N c-In yêu c u b o h r i. Thanh-Nhân cùng v i H -V n-Lân và Háo-Ngh a vào bàn vi c y v iNguyên-Soái Nhi p-Chánh. Nguyên-Soái d -d , m t là s em binh i xa r i Tây- n vào ánh không binh mà ch ng c , hai n a s gây h n v i Xiêm-La r i sanhra l ng di n th d ch. Thanh-Nhân nói r ng mình ti p giúp vua Cao-Miên có m y cái l i n y:1.- Gây tình ngh a v i vua Cao-Miên ng dùng x y làm h u-thu n. R i mình th t-b i v phía Tây-S n thì mình n ng náu v i Cao-Miên và c y giúp binh, giúp l ng;2.- Bình lo n cho Cao-Miên c r i thì mình b o-h Cao-Miên, oai-th càng m nh- , thinh-danh càng r c-r h n n a.3.- Hi n gi mình có g n hai ngàn binh g c binh Tây-S n hàng u. H i m i mình thi u binh nên ph i dùng ch không dám tin c y l m. Bây gi mình có binh Gia-Ð nh nhi u r i, v y nên th a d p em binh y lên b o-h Cao-Miên cho kh i ph n-b i n a. N u s gây h n v i Xiêm thì vi t th r i sai Lê-Th -Tiên i s qua V ng-Các c u thân-thi n v i Xiêm-Hoàng và xin ng can hi p vi c Cao- Miên vì vua N c-In ã có c u mình b o h . Thanh-Nhân l i nói, ti p vi n Cao-Miên thì ông s c m binh i v i H -V n-Lân, i trong m t tháng thì v , ch không lâu h n. Võ-Nhàn v i Háo-Ngh a l i th tGia-Ð nh v i ch -t ng c. N u mu n ch c ch n h n thì ho c Lý-Thi n ho c ng Ph c-L ng lên th Biên-Tr n, òi Nguy n-L ng v Phan-Yên hi p l c v iVõ-Nhàn thì kh i lo gì h t. Nguyên-Soái Nhi p-Chánh ch u nh ng nài xin Thanh-Nhân i giúp s c choMiên-Hoàng ph i v mau mau ng lo vi c bình- nh c a mình. Thanh-Nhân thi-hành li n, sai Th -Tiên i s qua Xiêm, sai Lý-Thi n lên thBiên-Tr n th cho Nguy n-L ng v ch -huy cu c phòng th t B n-Nghé ra c a n-Gi . S p- t xong r i, Thanh-Nhân v i H -V n-Lân m i t bi t i Nguyên-Soái, ch hai ngàn binh Tây-S n hàng u xu ng thuy n mà lên Nam-Vang. Lê-V n-Quân ti p c vi n-binh, l i có thêm l ng-th c d i-dào thì h ng-háiti n ánh Diên-Khánh r t m nh-m . Nh có o binh n y l ng-l y, s -phu mi tngoài m i hay Hoàng-T Nguy n-Ph c-Ánh ã n i nghi p Chúa, ánh i binhTây-S n mà th ng-tr t Gia-Ð nh, là vùng n a phì-nhiêu, b c ti n ch n-ch .
  • 90. n ng n ng báo oán 90 www.hobieuchanh.com n-nh n võ-s ua nhau vào Gia-Ð nh, t p i b , t p i thuy n, vào phò-tá ChúaNguy n d ng nghi p trung-h ng mà l p công-danh. Trong lúc -Thanh-Nhân v i H -V n-Lân giúp vua N c-In c ng-c quy nqu c-v ng x Cao-Miên thì Phan-Yên m i ngày u có n m m i ng i àngngoài vào y t-ki n Hoàng-T Nhi p Qu c-Chánh xin cho phò-tá. Hoàng-T thâunh n h t và giao cho Tr ng-H u v i Hà-Khâm ch n l a; v n thì sung vào c -quanhành chánh, còn võ thì sung vào binh i luy n t p. Hoàng t th y nh n-tâm qui-thu n càng ngày càng thêm nhi u thì ngài l y làm hài lòng. Ngài m i t quan làngkh p m i n i, l p b inh kêu dân i lính, l p b n thâu thu , l p tr i óngthuy n ch -chuyên, l p x ng làm binh-khí cho quân- i dùng, công vi cti n-hành r n-r , coi c l c l m. Thanh-Nhân lên Cao-Miên giúp vua N c-In trong m t tháng thì yên h t, vùngBi n-H c ng bình-t nh nh các n i. Ông phái H -V n-Lân l i v i binh- i mà b o , r i ông d t vài ch c tên quân xu ng thuy n tr v Gia- nh. V ngang vàmThu c-Nhiêu nh m lúc ban êm, ông mu n ghé th m coi m t chút mà r i ông nghông ã hi n thân cho dân cho n c, ông không phép nh t i vi c nhà n a, b i v ybi u thuy n-tr ng i luôn, ông không cho ghé. n thành Phan-Yên, Thanh-Nhân vào y t ki n Nguyên-Soái Hoàng-T Ánhmà thu t vi c d p lo n và b o-h xong r i. Hoàng-T t l i ng i khen và khuyênch m-nom óng thuy n, úc binh-khí, t p binh- i ng n mùa thu n gió ra ánhQui-N n. Thanh-Nhân nói tr c khi xu t binh vi n-chinh, Hoàng-T ph i lên ngôiChúa ng có v ng-hi u xu t binh m i có danh. Hoàng-T nghe nh v y thì l y làm m ng, vì c bi t Thanh-Nhân thi t ph c-lùng, không có ý gì khác. Thanh-Nhân xin Hoàng-T ch n ngày t t r i cùng v i cácquan v n-võ tôn Hoàng-T lên ngôi Chúa. Hoàng-T Ánh x ng v ng-hi u r i li n phong cho -Thanh-Nhân làm ch cNgo i-H u, Ph -Chánh Th ng-T ng Công. Thanh-Nhân t n và yêu-c uNguy n-v ng th ng-th ng ch -t ng có chi n công nhi u ng d c lòng choquân- i t n-t y v i nhi m-v . Ngài -ngh :- Truy-t ng Tr n-Minh-Giám t c Tam-Ph Trí-Dõng i-T ng-Quân;- Phong H -V n-Lân làm Ch ng-Dinh ng có oai quy n mà b o h Cao- Miên;- Th ng Lê-V n-Quân, Võ-Nhàn và Nguy n-L ng lên ch c Ch ng C ;- Th ng m y t ng khác là Tr n-H o, Cao-Liêm, Lý-Thi n, Phan- ình-Tr , L u- ch-Khuê, Thái-H ng-Tâm, Nguy n-V n-Ho ng, T ng-Ph c-Khuông và T ng- Ph c-L ng lên ch c Phó-T ng;- Còn bên v n thì phong Háo-Ngh a v i Th -Tiên ch c Tham-Tri; Trung-C , Thiên-Hà và Bá-V n ch c Tham-tá Quân-S .
  • 91. n ng n ng báo oán 91 www.hobieuchanh.com Hai quan H -Giá Hà-Khâm v i Tr ng-H u cùng s -phu m i vào xin cho phò-tálúc sau n y vì Thanh-Nhân ch a có d p x -d ng nên ngài xin cho vua tùy công-lao v i tài trí mà phong th ng.Nguy n-V ng ch p thu n -ngh c a Thanh-Nhân, phong ch c t c cho t ng-sy nh l i ngài xin. Nh n d p ó vua m i l p ra m t c -quan m i, g i là Ng -Ti nTham-M u giúp vua lo vi c cai-tr và vi c binh-b . C -quan n y có hai phòng:1.-V n-phòng t Hà-Khâm làm Tr ng Phòng, c quy n thong-th ch n ng i có v n-h c, có tài n ng ph giúp v vi c cai-tr ;2.- Võ-phòng thì t Tr ng-H u làm Tr ng Phòng, c ng c quy n ch n l a nh n-tài lo v binh-b . -ch c cu c phân quy n nh v y ai nghe c ng cho là ti n-l i. Thanh-Nhân n mquy n ch -huy t i cao t t c quân i, ch lo phân binh ánh gi c mà thôi, khôngtham-d n vi c cai tr . Còn Nguy n-V ng thì ch lo vi c cai-tr , lo cung c p binh- ng và khí-gi i cho quân- i dùng mà thôi, không c n bi t t i vi c chinh-chi n. u hai c -quan chánh-tr và binh-b th y u nh t trí mà c ng-tác v i nhau, thành-thi t ch m lo d p lo n ph c-h ng t n c thì ch c-ch n s ti n-b d dàng, sthành-công mau l . thành-thi t hi p tác c a tôi v i Chúa ã bi u-l rõ-ràng. Nguy n-V ngphong cho Thanh-Nhân t i ch c Th ng T ng-Công thì th y ngài bi t quí tr ngnh n-tài nên hoàn-toàn tín-nhi m. Còn Th ng T ng-Công Thanh-Nhân ã vuilòng nh n ch c, l i giao c quy n cai tr cho vua c thong-th s p t thì c ngth y ngài thành-thi t ph c-tùng, không có ý tranh quy n t v chút nao h t. Có u áng ti c là Nguy n-V ng v tình s -phó, l i c m ngh a c u th n, tín- ng Hà-Khâm v i Tr ng-H u làm t h u c -v n, m t ng i coi v n phòng, m tng i coi võ phòng, nên m i sanh r c r i. Hà-Khâm v i Tr ng-H u mang danh i-th n mà không có óc i-th n. C haich có tài n nh vua, ch bi t m u h i b n. C hai chú th y ai có công nhi u, th y ai c ch c l n thì thù. C hai chú mong vinh thân phì gia, không k c u dân giúp c. Tr c kia hai chú th y Thanh-Nhân là m t tên b ch- inh, nh nghinh-giá mà c nh-V ng quí tr ng thì ghét r i, nay l i th y Nguy n-V ng phong t ctr ng, giao quy n to, làm cho Thanh-Nhân c ng nh ông vua th nhì, thì m- ctrong lòng, quy t l p th h i Thanh-Nhân cho b ghét, không nh h i tr c vìThanh-Nhân b mà i, nên chúa tôi m i b tai-ho , r i bây gi nh Thanh-Nhân tá-tr nên tôi chúa m i hi n-vinh. c làm Ng -Ti n C -V n, coi n i- n, v n phòng võ-phòng, hai chú âm m u i nhau, k t phe l p ng, b trí th -h kh p n i, dòm ngó Thanh-Nhân vàchâm chích Hoàng-Th ng. Thanh-Nhân quen tánh th ng ngay qu ng- i l i lãnh m t trách-nhi m n ng-n ,ngài ph i chú trí lo vi c l n ngoài ngàn d m xa xuôi, không thèm ghé m t xem v t n n m d i ch n lúc-nhúc. Tình th y d cho b n ti u nh n v n- ng, gieo
  • 92. n ng n ng báo oán 92 www.hobieuchanh.comchông gai u n y, rót m t ng un g t ng i ngay s p ngã cho chúng leoqua mình. n ti u-nh n âm-th m l p th xô ngã Thanh-Nhân, không dè Ngài c nh m ng ngay th ng mà i, th y cái hay thì khen, cái d thì qu . Ngài nghe ch -t ngthan-phi n, nh n-dân trong làng trong xóm b hà-hi p, bóc-t t, ngài tâu cho Nguy n- ng hay và xin vua tr ng-tr b n tham-lam cho kh i th t nh n-tâm mà h h icu c trung-h ng v a m i xây-d ng. Nguy n-V ng em vi c ó mà t l i v i hai v Ng -Ti n C -V n, qu trách haiông không làm tròn nhi m-v là d p lo n ng c u dân, l i cho ng i d i tayth a lo n mà làm thêm kh cho dân-chúng. Vi c ó ng ch m n quy n-l i c a Hà-Khâm và Tr ng-H u, b i v y hai chúcho Thanh-Nhân th l ng quy n quy t ph i tr Thanh Nhân cho g p ng kh i u-ho n. a nay Tr ng-H u có d p bàn v quân-s v i Nguy n-V ng, ông ã than:“Th ng T ng-Công Thanh-Nhân c m binh xu t tr n có tài thi t. Tài y ít ai dámbì. Nh ng Hoàng-Th ng giao t t c binh-quy n cho ngài n m, làm cho tôi lo s quá!”. Nguy n-V ng châu mày mà h i:- T i sao ông lo s ?- Ví nh ngài tr lòng ph n Hoàng-Th ng r i Hoàng-Th ng m i l y chi mà t?- Ng i ã t d u thành-thi t ph c tùng ta r i, không ph n âu mà s .- Ngày tr c H -V n-Lân khuyên ngài ra phò Hoàng-Th ng ngài không ch u. Ngài nói i lo n ai m nh thì làm Chúa. Ngài c-l p ng tranh làm Chúa, c n gì mà ph i h mình tùng-ph c ng i khác. Ch ng Hoàng-T i-giá n Ba Gi ng mà yêu c u Ngài thì Minh-Giám c ng còn t ý nh v y.- T i ngh a-binh ông-S n phi n Tân-Chánh V ng khinh b c, nên nói nh v y, ch ch ng ta c t ngh a ph i qu y r i thì l n nh u qui-thu n, có trách ta n a âu. C th y u h ng-hái quy t kh c-ph c Phan-Tr n ng tôn ta lên ngôi báu. Tr c khi xu t binh ã c ta làm i Nguyêu-Soái Nhi p Qu c-Chánh, ch ng thâu-ph c t t c t Gia- nh, sai t ng chi m Bình-Thu n, em binh b o-h Cao-Miên, làm cho ta có thinh th m nh-m r i thì tôn ta lên làm vua, c ch nh v y sao còn nghi ng i ta mu n ti m- t. ng có nghi mà h vi c l n. u ng i ta c tâm mu n ph n thì ph n h i m i g p, ch có l nào i t i bây gi .- Không bi t ch ng ban u ng i ta gi ph c tùng ng c y oai-tín c a Hoàng-T mà gây-d ng th -l c, thâu ph c nh n-tâm, sau có tr m t cho d .- Thôi, thôi, khanh ch ng nên châm-chích nhi u l i mà làm cho quân th n phân r . Tr ng-H u h t dám nói n a.
  • 93. n ng n ng báo oán 93 www.hobieuchanh.com a khác Hà-Khâm tâu v i vua:- B o-h n c Cao-Miên mà Hoàng-Th ng t ông H -V n-Lân tôi s th t sách, i vì ông Lân không oai quy n mà làm cho ng i Miên ph c tùng và ng i Xiêm khi p-s .- Ta ã th ng Lân lên ch c Ch ng-Dinh. Ông Thanh-Nhân ã cho Lân t i hai ngàn binh. V y thì oai-quy n ch còn mu n gì n a.- Ph i ng i nh Th ng T ng-Công m i x ng ch c.- Sai Th ng T ng-Công i r i ai th ây ?- Rút ông H -V n-Lân v th .- âu c ! R i Tây-S n vào ánh thì H -V n-Lân có s c mà ch ng c âu.- C ng binh ó, t ng ó, ông Nhân hay ông Lân ch -huy c ng v y. Th ng hay b i u t i binh t ng, ch có ph i t i ng i ch -huy hay sao ?- Khanh không bi t chi n pháp. ánh gi c th ng hay b i u t i tinh th n. Ng i ch -huy ph i c binh- i tín-nhi m, tinh th n chi n- u c a h m i v ng- vàng, h m i li u ch t mà th th ng. Ta không th lào giao binh quy n cho m t ng i nào khác. Ph i -Thanh-Nhân ta m i v ng b ng, t ng-s m i t n-tâm. Hu ng chi Thanh-Nhân m i bàn tính v i ta, ng i i óng thuy n cho s r i th a mùa gió thu n ng i ch binh ra ánh Qui-Nh n m t l n th coi l c-l ng a gi c th nào, cách ph n- ng c a h ra sao cho bi t.- Tôi dòm th y Th ng T ng-Công c Hoàng-Th ng tín nhi m r i ngài l ng quy n mu n làm vi c gì thì làm, không c n do Hoàng-Th ng.- Ta ã giao c binh-quy n cho Th ng T ng-Công thì ông c phép t -do li u nh mà th ng ph t t ng-s , phân quân- i, c n gì ph i do n i ta. Ch ng nào có i-s thì m i bàn tính ch .- Làm vua ph i n m t t c quy n hành không nên giao cho ai h t, nh t là quy n binh-b . ó là lu t c n không nên b . N u vua chia quy n b t cho b y tôi, t nhiên sanh h a quân nh c th n c ng. Thu nay n c lo n-ly s p là t i vua phú quy n cho i-th n. Hoàng-Th ng nên xét l i.- L i thanh tâu thì h p lý thi t. Nh ng ta còn tr tu i, l i không thông binh-pháp. Ta ph i l a ng i có tài-n ng, có m-l c mà phú thác binh quy n ng ng i ta lo d p lo n mà bình- nh s n-hà, ch bi t làm sao. Hu ng chi gi a lúc dông gió n y ch có m t mình Thanh-Nhân m i s c xông l t ch không có ng i nào khác n a mà ch n l a. Chê thì d nh ng làm thì khó. V y làm không c thì ch ng nên chê bai, h tín-nhi m ch ng nên nghi-k . Hà-Khâm h th n lui b c tr ra. Tr ng-H u v i Hà-Khâm nh n th y không th c y tay Nguy n-V ng mà xôngã Thanh-Nhân c, hai chú bèn bàn tính âm-m u làm cách khác mà h i Thanh-Nhân. Vi c c a hai chú tinh, hai chú gi bí-m t nên không ai bi t c. Ng i ta n u
  • 94. n ng n ng báo oán 94 www.hobieuchanh.com ý thì th y th ng th ng hai chú hay nói rù-rì v i nhau, mà Tr ng-H u c ng òi n m ba anh võ-s àng ngoài m i vào lúc sau n y ng nói chuy n ít l n r ibi u m y nh làm b h cho hai chú. t bu i chi u, Th ng T ng-Công -Thanh-Nhân ng ng i nói chuy n i Ch ng-C Võ-Nhàn, có l nh c a Nguy n-V ng m i Thanh-Nhân vào ngh -s .Thanh-Nhân h m h i li n. Chúa tôi bàn tính v i nhau ng t -ch c cu c em binh ra ánh Qui-Nh n, bàn i ch ng v ng t i, Thanh-Nhân ra v . Khi ra v a kh i c a thì có m t tên núp trongcánh c a nh y ra a g m lên chém Thanh-Nhân. Thanh-Nhân l làng tr qua m tbên, n m cánh tay nó mà gi t cây g m, r i s n b âm luôn nó té s p. Trong lúcngài gi t cây g m có m t ng i n a núp cánh c a phía bên nây ngài không th y,nó nh y ra âm ngài m t g m t i hông, r i b g m mà ch y. Thanh-Nhân bth ng n ng nên té qu bên th ng ám-sát th nh t. t tên quân i ngoài ng ngó th y th ng ám-sát th nhì âm Thanh-Nhân i b ch y thì ch y theo, v a ch y v a la: “B t nó ! B t nó ! B ng i ta ! Nó âmTh ng T ng-Công r i nó ch y ó. B t nó giùm chút !”. Cao-Liêm ngoài c a thành i vô. Nghe ti ng quân la r i th y ng i ch y thìch n tên ám-sát toan b t. Tên n th th tính ánh Cao-Liêm mà thoái thân, ch ng dèCao-Liêm cho m t á té n m dài r i ch n c mà b t. Trong thành binh lính v i th ng-dân ch y r n-r n. Cao-Liêm kêu vài tên quânbi u l y dây trói th ng sát-nh n r i d t tr l i tr c Hoàng-Cung là ch Thanh-Nhân h i. Võ-Nhàn nghe la ã ch y n ó tr c r i, th y Nguy n-V ng b c ra thì nói n: “ ng anh-hùng ra phò vua giúp n c, ph i vào sanh ra t , ph i lao thân m ttrí, cho chúng vui h ng cao-sang, r i chúng n n áp ngh a th n y hay sao ? É ! y l m ! Không th c, không th c !”. Võ-Nhàn v a than, v a Thanh-Nhân ng i d y, rút cây g m c a k sát-nh ncòn ghim trong hông ngài r i k vai cõng ngài v dinh, máu ch y d m-d nhu mqu n áo. ng Cao-Liêm, inh-Tr , B ch-Khuê v i Tham-Tri Háo-Ngh a và Tham-TáThiên-Hà ã ch y t i ó, ng áp l i ph v i Võ-Nhàn mà Thanh-Nhân n mngay trên b ván. Thanh-Nhân s c m t v n bình-t nh, hai m t v n m trao-tráo mà nhìn các t ng- ng hai bên r i l n-l n t t h i, không nói m t l i, mà c ng không nh m m t. Võ-Nhàn t c-t i c c m, thò hai tay vu t máu c a Thanh-Nhân còn m hi m11 i a ngay lên m t ngài mà nói:” Tôi quy t tr thù n y cho ngài. Xin ngài v nglòng mà an gi c”.11 khá nóng, hâm h m nóng.
  • 95. n ng n ng báo oán 95 www.hobieuchanh.com Các t ng-s ng chung-quanh th y v y u c m- ng, nên ng nhúng tayvào máu um t nh t hùng Gia- nh mà th s tr oán r a h n. 12 Cao-Liêm day l i th y tên sát-nh n b trói ng ng trong góc, có hai tên quângìn-gi , thì n i gi n nên rút cây g m treo trên vách nh y l i n t tên sát-nh n mà i: “Th ng kh n-n n ! Ai xúi m y ám-sát Th ng T ng-Công, ph i khai cho mau.Khai mau k o tao ch t r ng u Th ng nào xúi m y ? Nói i. Nói mau”. Tên sát-nh n s ch t, ng run bây-b y th ng-th ng nói: “Ông Hà-Khâm v i ôngTr ng-H u bi u tôi”. Cao-Liêm la l n: “À ! Hai th ng cha ó bi u m y, hai th ng cha ó bi u m y !” a nói v a hu i g m chém quân sát-nh n. Háo-Ngh a v i Thiên-Hà v i-vã mu nch p tay Cao-Liêm mà ch p không k p nên u c a tên sát-nh n r i xu ng t, cònthân mình nó thì ngã n m dài máu trong c phun ra có vòi. Háo-Ngh a ch t l i mà than: “Ph i nó s ng ng i-ch ng, sao l i gi t nó i !”. Võ-Nhàn nói: “D u Hà-Khâm v i Tr ng-H u xúi nó thì c ng ph i có l nh vua y b n ó m i dám xúi. A ! Hèn chi sai òi Th ng T ng-Công l i Hoàng-Cungngh -s . y là k s p t ng h -sát Th ng T ng-Công mà !”. Cao-Liêm nói: “V y thì tôi i báo thù li n bây gi .” Cao-Liêm nói d t l i r i h m- c m g m i ra c a. inh-Tr v i Võ-Nhàn c ng xách g m ch y theo. M ych c tên quân ng lóng-nhóng ngoài sân c ng i theo ba t ng. i inh c a hai quan Ng -Ti n C -V n, Võ-Nhàn v i m y ch c binh ông-S nbao-vây còn Cao-Liêm c m g m xông vào l c-soát. Hà-Khâm v i Tr ng-H u utr n i m t, không có trong dinh. T ng-s kéo nhau n tr c Hoàng-Cung thìth y c a óng. Võ-Nhàn v c a xin cho vào ng tâu v i vua cho b t Hà-Khâm v i Tr ng-H uchém li n v t i xúi ng i âm-sát Th ng T ng-Công. Cao-Liêm la l n n u không c a thì c phá c a mà vào. Nguy n-V ng trên t ng l u ph i ra ng ngoài c a mà nói: “Ch -t ngch ng nên vô l mà ph m t i. V Th ng T ng-Công b ám-sát cho ta tra xét rõ-ràng r i ta chi u qu c-lu t mà tr ng-tr nh ng chánh-ph m, tùng-ph m và ch - u. Ch -t ng ph i vâng l nh ta, ch ng nên táo-b o mà gây h a: Ta s báo thù cho T ng-Công”. Cao-Liêm nói: “ a sát-nh n ã khai Hà-Khâm v i Tr ng-H u xúi nó. Ch c haith ng gian-t c ó tr n trong Hoàng-Cung. V y xin Hoàng-Th ng d y b t chúng nógiao cho quân i hành-quy t li n bây gi m i v a lòng dân-chúng, n u Hoàng-Th ng yêm- n b n gian-th n thì ng i ta s nghi Hoàng-Th ng ng m u r i sph n u t c a ngh a-binh ông-S n s a t i cái c nh thành nghiêng nhà cháy“.12 Theo s c a Vi t-Nam thì Gia- nh tam-hùng là Thanh-Nhân, Châu-V n-Ti p và Võ-Tánh, c ba u giúpvua Gia-Long ph c qu c.
  • 96. n ng n ng báo oán 96 www.hobieuchanh.com Nguy n-V ng nói: “Không có Hà-Khâm v i Tr ng-H u tr n trong Hoàng-Cung. Ch -t ng hãy v lo cho T ng-Công. sáng mai ta ra l nh tìm b t haing i y mà tra v n. N u qu có t i thì ta s chi u qu c-lu t mà hành-hình. Takhông t -v âu”. Háo-Ngh a hay ch -t ng l i vây t i Hoàng-Cung thì s i-lo n, nên l t- tch y l i ng nãy gi mà nghe vua phân phán. Anh ta ti p khuyên t ng-s ph i bình-t nh mà x s . V y nên tr v bàn tính v inhau, không nên b o- ng gây h a thêm l n n a. Ch t ng nghe l i m i d t nhautr v dinh T ng-Công. Nh ng khi b c vào dinh, Võ-Nhàn v i Cao-Liêm th y thi-hài c a Thanh-Nhân m, c p m t v n m trao-tráo, thì xúc- ng, nên m i ng i ng m t bên ôm mìnhThanh-Nhân mà khóc. Cao-Liêm khóc m t h i r i ng c m t lên mà nói: “Ai mu n l i ây thì . Tôiph i a thi-hài v Ba Gi ng nhà chôn c t r i tôn N ng-n ng làm n -chúa ng ánh báo-thù”. Võ-Nhàn nói: “Tôi c ng i, ch l i ây làm gì n a”. M y ng i khác c ng hi pý.
  • 97. n ng n ng báo oán 97 www.hobieuchanh.com XIII NG TÚI OÁN H N Võ-Nhàn b c ra c a, th y binh lính t u tr c sân khá ông thì nói l n: “Anhem i kh p các tr i truy n cho t ng-s hay: Chúng tôi s p tr v Ba Gi ng lo báothù cho Ch Soái, có i công mà b ng i ta ám h i. Ai mu n báo thù thì i theochúng tôi. Ai không mu n thì l i ng r i c ng s ch t n a”. ngoài hô l n: “Chúng tôi theo h t”. Ch -t ng l y m t cái võng ôm thi-hài c a Thanh-Nhân lên võng r i d yhai tên quân võng em ra b n mà ch xu ng thuy n. ã quá canh m t r i nên nhà c ng u óng c a ng h t. Binh-lính ch y v tr i l y khí-gi i và áo-qu n r i i theo sau. Ngh a-binh ông-S n ngày tr c ph n nhi u thì i ánh Bình-Thu n v i Lê- n-Quân, còn l i thì ít, t p thì chia cho Biên-Tr n, t p thì th các n t Nhà-Bè ra n-Gi , b i v y t i thành Phan-Yên ch có m y ch c. M y ngàn binh trong thànhhi n th i là binh m i n lúc sau n y, ch không ph i ngh a-binh ông-S n. Tuy v y mà khi Võ-Nhàn, Cao-Liêm, inh-Tr , B ch-Khuê, Háo-Ngh a vàThiên-Hà a thi-hài c a Thanh-Nhân ra t i b n, t trong m t chi c thuy n ng icho mau thì th y chi n-s c m binh-khí ch y theo t ng t p, ch ng ph i m y ch cngh a-binh ông-S n mà thôi, mà còn có thêm g n 300 binh m i, vì m n ngh a-dõng a -nh t anh hùng Gia- nh, nên theo ng làm cho thiên-h th y tu n-ki t d u t, oai tín v n còn, còn n m y i c ng không phai-l t. Ch -t ng th y nh n-tình nh v y thì c m- ng nên d n thêm b n chi cthuy n nh n a mà ch h t i. oàn thuy n lìa b n. M t tr ng ã lên cao. Ai n y day l i ngó vào thành Phan-Yên, thì c nh-v t l ng-l , im-lìm, nh c nh vô nh n, nh v t ki t l c . áng bu n thay ! êm nay, Thu c-Nhiêu, N ng-n ng b t-r t trong lòng, nên n mth n-th c hoài, nh m m t mà không ng c. Nàng nh cha, hay cha i s p- t cu c b o-h Cao-Miên, hay cha ã tônHoàng-T Ánh lên ngôi qu c-v ng, hay cha c phong t c tr ng quy n cao, haych -v anh hùng ông-S n u c p mày n m t. Nàng bi t Tr n-Minh-Giámkhu t s m không c th y ngày vinh-quang hi n- t c a ng-chí ông-S n lànhóm ng i quy t nuôi lòng ngh a-hi p ng nêu cao hào-khí c a t n c Gia- nh. êm càng khuya, tr ng càng t , gà trong chu ng ua nhau gáy, d ngoài c alén ngâm. N ng-n ng m -màng, h n v n-v , trí mê-m t, b ng chiêm-baoth y ông Minh-Giám v xô c a bu ng b c vào kêu mà nói rõ ràng: “Thanh-Xuân,
  • 98. n ng n ng báo oán 98 www.hobieuchanh.comth c d y con. Cha con b gian- ng hi n t t n ng13 nên ám-sát ch t r i. Con ph i y s a-so n nghinh-ti p thi-hài c a cha con, r i hi p cùng ng-chí Ba Gi ng màbáo hù báo oán”. N ng-n ng vùng ng i d y, không th y ông Minh-Giám, nh ng ti ngnói c a ông v n còn v ng-v ng bên tai. Nàng m -hôi t áo, b c l i khêu ng n èn cho t , r i ngó èn mà suy-ngh . T i sao ông Minh-Giám hi n hình v báo tinhung-ác nh v y ? Có thi t hay là m ng-m ? Ta m màng th y ông rõ-ràng và nghenói rành r ông d y ta s a-so n r c thi-hài cha ta r i h ng-hái lo báo oán. Nên tinhay là không nên tin ?. Nàng ng i ng m-ngh m t h i lâu r i b ng èn b c ra nhà khách, kêu gia- ch th c d y và sai m t ng i l i nhà ông ch xóm T n g n nhà, m i ông l i cóvi c g p. Ch ng bao lâu, ch xóm T n l i t i. Ông th y N ng-n ng ng i mà có s clo. Ông h i có vi c chi thì N ng-n ng m i ông ng i r i em chuy n chiêm-bao màthu t rõ l i cho ông nghe. Ông T n ã s n kính ph c trí sáng su t c a Minh-Giám, l i ông tr ng tu i,ông cho chiêm bao là linh-tánh mách b o cho mình bi t vi c d và m lành s p t i, i v y nghe N ng-n ng thu t chuy n thì ông nóng-n y lo s . Ông xin N ng- ng sai m t tên gia- inh nh m l i t t qua gi ng Tr n- nh l y m t chi c xu ngnh b i ri t lên thành Phan-Yên mà th m, r i d u có d u không c ng ph i tr v li nmà báo tin. Nu ng-n ng quy t- nh nàng ph i i, ch không th ng i nhà mà chtin c. Ông T n nói n u N ng-n ng i thì ông i theo. Ông T n li n v nhà s a so n. N ng-n ng thay i xiêm-y g n-gàng r iông T n tr l i, nàng ai ki m mang cung, d t hai tên gia- inh m nh-m mà i v iông T n qua Tr n- nh l y xu ng mà lên Phan-Tr n. Hai gia- inh n l c b i ri t nên t ng sáng thì xu ng ã g n t i Ba C m. Ông n th y phía trên xa i xu ng có n m chi c thuy n n i uôi i m t d c mà chi cnào c ng ch ng i ta nhi u. Ông ch cho N ng-n ng xem. Hai ng i u phátnghi nên châu mày bu n-b c, thúc hai gia- inh b i ri t. Ch ng g p oàn thuy n y, N ng-n ng th y có Võ-Nhàn ng trongchi c i u li n kêu mà h i: “Ph i thuy n a thi-hài cha tôi v hay không ? Nóigiùm cho mau”. Bên thuy n kia có nhi u ng i la “Ph i” m t l t. N ng-n ng nóng- y, xu ng ch a k p c p sát v i thuy n mà nàng ã ng d y nh y v t qua, th y cha m im lìm nh ng c p m t m l n thì ôm cha mà khóc. Ch -t ng ng i bao chung-quanh có thêm ông ch xóm T n, ai c ng r i l y. Bây gi Thanh-Nhân m i ch u nh m m t l i.13 ghen gét ng i có h nh, ganh t ng i có tài.
  • 99. n ng n ng báo oán 99 www.hobieuchanh.com Trong thuy n ai th y nh v y c ng l y làm k . Háo-Ngh a h i ch xóm T n v y ch ai báo tin cho N ng-n ng hay nên n-b ng i xu ng i ón. Ông T n nói h i hôm ông Minh-Giám hi n hình v kêumà nói cho N ng-n ng hay nên nàng nóng-n y b t-r t m i kêu ông i. Ai n y nghe t i chuy n linh-hi n n y càng l y làm k h n n a. Cao-Liêm m i nói: “ T ng-Công v i Tr n Tham-M u là b c anh-dõng, làkhí-phách c a t n c. Hai ngài tuy m t mà vong-linh v n còn hi n-hách. V ychúng ta vái-van, m t c ng nh còn, hai ng i ng-h dìu d t anh em chúng ta báooán r a h n, cho thiên h bi t danh ông-S n ngh a-hi p”. N ng-n ng nghe Cao-Liêm nói nh v y thì ng c m t ngó r i nói: “Tôi t cám n ch -v ngh a-s có lòng yêu m n cha tôi nên cha tôi m t theo a cha tôitr v c -h ng mà còn quy t chí r a h n tr oán. Xin ch -v cho tôi bi t coi ai làmsao cho cha tôi ch t mà tính vi c tr oán ? Sao không gi t li n h l i b v ? ÔngMinh-Giám nói gian- ng hi n t t n ng nên ám-sát cha tôi. Ph i v y hay không ?Gian- ng là ai ? Xin cho tôi bi t. Tôi s làm r ng u chúng nó h t th y tôi m i v alòng”. Võ-Nhàn v i Cao-Liêm m i thu t rõ tr ng-h p T ng-Công b ám-sátcho N ng-n ng nghe, k có u có uôi, không b sót m t m y nào. Cao-Liêm nói b t cm t a sát-nh n nó khai Hà-Khâm v i Tr ng-H uxúi nó. Vây mà xét thì hai ng i y ã tr n m t. Anh em nghi tr n trong Hoàng-Cung, òi phá c a vào ki m h m t thành cho ra tro, vua m i gi i hòa, h a sángngày s b t mà tra v n, nh hai ng i ó thi t có t i thì vua s chi u lu t mà gia-hình. Anh em tr v dinh, t c gi n không b t d c Hà-Khâm v i Tr ng-H u màgi t li n cho ã n gi n, l i th y vua không cho vào Hoàng-Cung mà ki m thì nghicho vua ng m u nên yêm- n k gian. Anh em b i-r i không bi t tính l nào. N u i lo n t thành thì l i v i n c-non, nên a thi-hài c a T ng-Công v BaGi ng an-táng r i s lo m u báo oán. Nng-n ng nghe rõ h t r i thì tr n m t mà nói: “Tôi oán h t th y, b tlu n là ai. chôn c t cha tôi r i, h s bi t m t tôi. Xin ch -v anh-hùng vui lònggiúp tôi ng cho thiên-h bi t d u cha tôi v i ông Minh-Giám ã m t, nh ng hào-khí ông-S n v n còn”. th y u nói: “T ng-Công m t r i, anh em chúng tôi s c y N ng- ng n m quy n T ng-Soái cho anh em chúng tôi gi v ng tinh-th n ng chi n- u cho mà coi”. n tr a, oàn thuy n v t i Tr n- nh. T ng s thuy n t i n, võng thi-hài do ng b ng v Thu c-Nhiêu cho mau, võng i u, t ng-s s p hàng itheo sau. h i sáng, c ba gi ng hay N ng-n ng chiêm-bao th y i h a nên l yxu ng mà i lên Phan-Yên. Già tr u lao-nhao ngóng nghe tin-t c. Ch ng nghe
  • 100. n ng n ng báo oán 100 www.hobieuchanh.comthuy n ch thi-hài c a T ng-Công v ghé Tr n- nh thì các ch xóm thân-hàogi ng n y và gi ng Cánh én t u l i ti p r c mà a lên Thu c-Nhiêu. Trên gi ng Thu c-Nhiêu, nh n-dân còn bâng-khuâng h n n a. oàn n -binh a N ng-n ng n c m s m m i r i t -t u t i võ-tr ng luy n t p mà ch tin.Ch ng th y d ng t ng-s xa xa thì nghe thi t có h a r i, n -binh m i s p hàng-ng i ra xa mà nghinh ti p. Ng i trong gi ng c ng i theo. y ông ch xóm d n s n b ván gi a nhà r i ch ng thi-hài v t i thì r c ng-Công n m ó cho m i ng i có th chiêm-bái. Ng i trong gi ng phân chonhau, t p lo hòm r ng ng t n-li m, t p n u c m n c cho t ng-s n. Võ-Nhàn giao cho Phan- ình-Tr v i L u-B ch-Khuê phân 300 binh m i em mà óng gi m y n hi m-y u trong ba gi ng, còn 50 binh c v i oàn n -binh t i nhà làm binh l u- ng, h ch nào h u s thì Cao-Liêm ho c Võ-Nhàn s u-khi n n ti p-vi n. n-li m xong r i, linh-c u gi a nhà ba ngày mà cúng t r i m i an-táng t i u gi ng. Táng song-song v i m c a ông Tr n-Minh-Giám. Chi u l i Nguy n-L ng m i v t i, có d t theo m t tr m binh, Nguy n- ng ra ôm m khóc r t lâu r i tr vô nhà trách anh em sao không phá cho tan-hoang mà b ghét l i rút êm tr v Ba Gi ng d ng nh s nên tr n. Háo-Ngh a m i t ngh a cho L ng nghe: m c- ích c a ông-S n là c u dân giúp n c. Vì muc- ích ó nên Tr n Tham-M u v i T ng-Công m i ra phò vua. Có l t i m ngTr i xui khi n nên n m tr c Tr n Tham-M u t tr n r i bây gi T ng-Côngth t l c n a. Gi n thì gi n, thù thì thù, nh ng ch ng nên b m c- ích mà d y lo n,làm cho ch t dân s p n c, trái h n v i ý nh c a s -ph cho c. T i nh v ynên anh em i sái ng thì tr l i ng tìm ngã khác mà i, ch không ph i s aihay là v ai. Nguy n-L ng th dài mà nói: “Tôi m c ngoài C n-Gi , nên vi c x y ra nhai ngày r i tôi m i hay. Tôi nghe anh em ch thi-hài c a T ng-Công v Ba Gi ng,tôi m i gom ngh a-binh ông-S n ch v ây ng bàn tính v i anh em coi bây gichúng ta ph i làm cái gì”.N ng-n ng, Võ-Nhàn v i Cao-Liêm ng nói m t l t:“Báo oán, báo oán tr c ã !”. Nguy n-L ng nói: “Tôi oán nh ng ng i hi n t t n ng, ch m u ám-h icha tôi. Tôi ph i phân thây nh ng ng i ó cho c, tôi m i h t gi n”. Võ-Nhàn nói: “Theo tôi thì tôi oán t t c m i ng i, ho c công khai xu t tr n,ho c núp lén xúi gi c, làm cho Tr n Tham-M u ch t tr c, T ng-Công ch t sau, ng nhóm ông-S n không còn th -lãnh ph i v tan, kh i anh-dõng m t h t tinh-th n ph i r i-rã. Tôi quy t ch ng v i t t c m i ng i ó. Tôi không dung ai h t“. Cao-Liêm nói: “Tôi hi p ý v i anh Võ-Nhàn. Tôi c ng oán t t c m i ng i.Tôi mu n anh em ta k chí c a ti n-nh n, bi t-l p t Ba Gi ng, t -ch c ngh a-binh ông-S n l i, ta làm ch l y ta, không ph c-tùng ai h t; th còn y u, thì tahùng-c n i t Ba Gi ng, ch ng th m nh, l n l n ta s bành-tr ng ra l n”.
  • 101. n ng n ng báo oán 101 www.hobieuchanh.com Nguy n-L ng g t u mà nói: “Chí-h ng ó là chí-h ng u-tiên c a b c -ph ta. T i th i-cu c bi n-chuy n làm cho chí-h ng i thay, nên m i gây tai- a. Bây gi ta tr l i ng c mà i là ph i h n h t. Ng t h i tr c nh s -ph tatài cao trí sáng m i t o c l c-lu ng hùng-h u, m i d ng nên m t công-nghi p -vang. Bây gi anh em chúng ta thi u tài thi u trí, l i binh không còn t i 500, ng ch có n m b y ng i, s không gi n i Ba Gi ng, mong gì làm c vi c l n.Tôi th y khó k chí cho tiên-nh n n i”. Cao-Liêm nói: “H có thi n-chí ph i thành-công. N n làm mà c s khôngthành, s p xu t tr n mà ch c b i tr c, thì làm sao mà th ng c”. Võ-Nhàn nói: “Anh-Hùng th y vi c nên làm thì ph i làm không nên ngh t i thành hay b i”. N ng-n ng nói: “N u m y anh s th t b i, m y anh khôngch u làm thì m t mình tôi, tôi c ng làm. S báo oán cho cha tôi, không th nào tôi bqua c”. y võ-t ng ng nói vi c báo oán thì ã ành, ai c ng c ng-quy t ph ilàm tr c. Anh em bàn tính là tính v vi c t ng lai kìa. L u-B ch-Khuê nói: “V sbáo oán cho T ng-Công tôi mu n xin anh em tôi làm thích-khách, tôi l p th gi t t”. Võ-Nhàn c n: “B n ti u nh n nó núp lén mà h i ng i. Mình là anh-hùng, lnào mình b t ch c b n h . Mình báo oán gi a thanh thiên b ch nh t, chúng nó m ighê s , thiên h m i ph c-tùng ch ”. Háo-Ngh a nói: “Tôi v n-nh n quen c m bút ch không bi t c m ao: Th ibu i n y m nh thì s ng, y u thì ch t. Tôi thu c v phe y u, tôi d a theo m y anh n h i mà s ng, b i v y m y anh làm sao t ý, tôi không dám c n. Tôi ch xin y anh nh u n y: d u làm vi c gì c ng v y, làm bây gi hay là làm ngày khác, y anh ng quên chí-h ng c a ông-S n là c u dân giúp n c. Dân là dân c ata, n c là n c c a ta, ng làm vi c chi có th h i dân ho c h n c”. Ch -t ng nhìn nhau, có s c b i-r i. Cao-Liêm nói: “B n h i T ng-Công là b n gian. cho chúng nó s ng thìchúng nó h i dân. V y tr chúng nó mà c u dân, h p v i chí-h ng c a ông-S n,ch có trái âu mà d -d ”. Nh m y câu gi i-thích y ch -t ng m i nh n th y u c n g p là ph i lobáo oán cho T ng-Công r i nh n d p báo oán ó s tùy tình th , tùy th i-cu c, màxây-d ng t ng-lai theo chí-h ng c a ông-S n, cho kh i h v i s ph , v i ti n- i. -ch c cu c báo oán, m y anh em ngh ph i c m t ng i th -lãnh, bànho ch k -sách, ch -huy l c-l ng và cung-c p nhu-c u. M t vài ng i c Võ-Nhàn, ho c Nguy n-L ng, ho c Háo-Ngh a ph i lãnh tr ng-trách ó. C ba ng i u c t , vi n l r ng tuy ba ng i u c ng-quy t ph i báo oán, song m i ng iquan-ni m m t cách hành- ng riêng, không h p v i trí ý c a toàn th anh em, nên không c nh t trí, nh t tâm r i gi i ãi mà h vi c chung.
  • 102. n ng n ng báo oán 102 www.hobieuchanh.com Bàn cãi m t h i r i c th y ng-ý c y N ng-n ng n m quy n th -lãnh ng c t phân ph n-s cho m i ng i và ch -huy quân- i lúc chi n- u. N ng- ng không ch u, quy t xin lãnh quy n n -t ng ng u-khi n oàn n -binhchi n- u v y thôi. Ch -t ng nói c m quy n th -lãnh c ng xu t tr n nh ai v y, l ich -huy toàn th quân- i thì càng d mà bi u-l tài-n ng ng chi n-th ng. Các t ng-s nài ép quá nên Nu ng-n ng ph i ch u làm th -lãnh ông- n. a sau N ng-n ng sai m i các ch xóm trong Ba Gi ng t -t u l i t t c ng-s các n v gi t trâu bò cúng-t Thanh-Nhân và Minh-Giám, r i ng ra nói:“Vì cu c bi n-chuy n nên k t ây t Ba Gi ng n y là t riêng c a chúng ta. V ycác chú bác, các anh em, ph i góp s c v i nhau mà gìn-gi , ng cho ai c xâm-ph n, mà c ng ng thèm tùng-ph c ai. Chúng ta vui s ng vui ch t v i nhau, oàn- t thành m t kh i c ng-c i, m nh-m mà ch ng-ch i cho c-l c, chúng ta c n ph i -ch c cu c phòng-th chung cho ba gi ng, l i c ng ph i t -ch c nuôi s ng chungcho quân- i. Hôm nay các t ng-s c y tôi ph i n m quy n th -lãnh ng u-khi n m i vi c. Vì tình-th ép bu c tôi ph i lãnh tr ng-trách. Tôi làm trâu bò màcúng cha tôi v i ông Minh-Giám, vái-van vong-linh phò-h t Ba Gi ng và riênggiúp tôi c sáng-su t mà lo báo oán cho tiên-nh n và lo gi an cho dân chúng. Tôi ng xin các bác, các chú và các anh t n l c giúp s c cho tôi làm tròn nhi m-v , làm ng danh t ng-s ông-S n, làm cho v a ý ng i d i chín su i . Bây gi tôi xin y:- Anh Võ-Nhàn ph i i quan-sát h -th ng phòng-th các n l y l i, coi có ch nào h s p ph i s a ch a l i li n và ph i tùy s binh có s n mà phân phát th y y u- m;- Anh Nguy n-L ng ch -huy m t toán quân cung ti n l u- ng trong các sông n-L c, V ng-Gù, ng n ng a binh Phan-Tr n xâm-l ng a ph n c a ta, g p binh t ng thì ánh b t, g p l ng-th c thì t l y;- Anh Cao-Liêm c ng lãnh m t toán quân l u- ng tu n-phòng khúc Ti n-Giang ngang a-ph n ta mà t l ng b t lính;- Anh ình-Tr qu n xu t các n gi ng Cánh Én;- Anh B ch-Khuê qu n xu t các n gi ng Tr n- nh.- M y n theo gi ng Thu c-Nhiêu thì xin anh Võ-Nhàn ki m-soát ng nh v i Háo-Ngh a g n tôi cho tôi h i ý-ki n vì tôi c n dùng m t c -v n v quân s và -v n v chánh tr .- Còn anh Hu nh-Thiên-Hà thì tôi cây anh gi d ng ng i buôn-bán lên Phan-Tr n mà thám-d tình-hình ng báo tin cho chúng tôi bi t hành- ng c a h mà - phòng ho c t n-công. Xin m y anh rán lo g p m y vi c y ng ch có h -th ng phòng th v ng-vàng,có l ng-th c y và có quân lính hùng-b u r i chúng ta s ánh thành Phan-Yên mà b t k thù r a h n. V ph n m y ông ch xóm, tôi xin m y ông khuyên
  • 103. n ng n ng báo oán 103 www.hobieuchanh.combà con làm ru ng thêm ng có lúa cho nhi u, b t cá thêm ng làm m m x khôcung-c p l ng-th c cho quân- i dùng”. -t a t tr n già, d u v n hay võ, ng i nghe N ng-n ng s p d t, th y u kính-ph c, ai c ng khen ph n gái, l i tr tu i mà có tài-n ng, có thao-lu c,không ai bì k p. ng-n ng khiêm-nh ng nói võ-ngh thì nh cha luyên t p ít môn, cònchi n-l c thì nh ông Minh-Giám ch giùm chút nh, nên nay ph i em s h c h imà giúp b n ng-chí v y thôi, ch âu dám khoe tài-n ng thao-l c. Nguy n-L ng v i Võ-Nhàn nói Th ng T ng-Công và Tr n Tham-M u m tmà có l u l i m t môn dìu-d t ông-S n thì c ng làm r -ràng cho x s . th y u vui lòng và h ng-hái thi-hành hu n-l nh c a Th -lãnh. Cách ít ngày sau, nh ng ngh a-binh ông-S n h i tr c c t i th Biên-Tr n,Nhà Bè, tr n v Ba Gi ng t ng t p xin cho nh p-ng l i ng báo thù cho T ng-Công; l i còn có ngh a-s các ch khác m n danh ông-S n n xin hi p-tác, thànhth trong m t tháng u thì N ng-n ng có s n d i tay 800 binh v a c v a m i, phân phát cho các t ng ch -huy ho t- ng m nh-m . Nguy n-L ng ki m-soát vùng V ng-Gù, B n-L c không th y d ng ch-quân i em binh lên t n Bà-Hom, Ch m mà thâu l ng, c ng không ai dám ch ng . Võ-Nhàn coi tu b h -th ng phòng th r i thì cùng v i Cao-Liêm phân binh igóp l ng-th c mi t Ti n-Giang, C -Chiên, ng i lên t i Long-H , Sa- éc, Cao-Lãnh, ng i qua t i Ch t-S y, Sóc S i, Ba-Vát, N c-Xoáy. i quy n th -lãnh c a N ng-n ng m i n a n m mà ông-S n ã ch -tr c vùng phì nhiêu trong Gia- nh, lúa ti n d -d , binh-l c hùng-hào, ch n ngh tPhan-Tr n không l ng-th c mà nuôi quân lính. t b a Thiên-Hà d -thám v báo tin Phan-Yên quan quân ng b i-r i vìthi u l ng. Trong thành có m y ngàn mà không có t ng u-khi n ng ánh p ông-S n cho các tr n ti n b n p l ng. Vua sai Tr ng-H u c m binh thìng i l y c tu i già mà t ch i. òi Lý-Thi n thì Lý-Thi n khai b nh i không c. Cách ít ngày, Nguy n-L ng ch binh i tu n theo sông V ng-Gù, hay tin có l i t ch c chi c thuy n phía Vàm-C i vô, chi c nào c ng ch y binh lính. ng sai m t tên quân b i xu ng v báo cho n Tr n- nh hay và d n ph i báoluôn Thu c-Nhiêu v i Cánh-Én n a. Vì L ng ch có 100 binh cung n không thng n c n nên ph i i bét vào r ch nh n núp i oàn thuy n gi c i qua r i m itr ra mà nom theo sau. Võ-Nhàn m c em binh i tu n trong Ti n-Giang, N ng-n ng hay tin cóthuy n gi c vào V ng-Gù, ch c gi c mu n ánh Tr n nh, m i giao cho Háo-Ngh agi Thu c-Nhiêu, nàng d t 50 ngh a-binh v i 100 n -binh mang cung tên xu ngTr n- nh phòng-h tr chi n v i B ch-Khuê. Thi t qu N ng-n ng v a t i thì có tin gi c vào r ch Tân-An, ch c s quaTr n- nh. N ng-n ng bàn tính v i B ch-Khuê bi u ch ng 10 tên quân trong
  • 104. n ng n ng báo oán 104 www.hobieuchanh.com n, còn bao nhiêu thì rút ra ngoài mà n núp. N ng-n ng c ng cho 50 ngh a-binh núp ngoài n và ch h t n -hinh qua mé r ch bên kia mà mai-ph c. Gi c t i ngang n th y êm ru thì ghé thuy n vào mé và c t binh lên. T ng gi cvào n ch có m y bên quân le-the, bèn xua binh vào t phá n. Ch ng m y tr mbinh gi c vào sát c a n r i thì hai bên có ti ng n i lên, có ti ng la ó, gi c kinh tâmchen l n nhau mà th i lui. Hai bên tên b n nh m a. Gi c tán lo n, ng âu ch y ó, t p l t xu ng h m sâu thì h t lên. Bên mé r ch, n -binh c ng ó lên b n qua, ng gi c không bi t ch y ng nào cho kh i, m i nh y xu ng m t chi c thuy n i ít ch c tên quân mà tr ra. N ng-n ng v i B ch-Khuê c quân b t h t binh gi c. Chúng a tay ch utrói, h t dám ch ng c . T ng gi c t ng xu ng thuy n r i thoát n n c, nào dè i i c m t khúc sông thì b binh Nguy n-L ng ch n b t trói h t mà a tr i Tr n- nh. Nguy n-L ng th y có N ng-n ng, l i hay th ng tr n r t kh e thì m ng-rkhen ng i N ng-n ng m i xu t tr n mà c thành-công v -vang. B ch-Khuê m tù-binh thì c g n 800, trong s ó h n 100 b th ng. Có l ch y t n-l c màtr n ch ng vài tr m. inh-Tr Cánh-Én nghe bên nây có ti ng tr ng thì em 100 binh qua tr chi n.Hay gi c ã i b i thi m ng vô cùng. N ng-n ng giao h t tù-binh cho B ch-Khuê v i inh-Tr x -d ng r i bi u cho ít cái gh d i bóng cây d a ng ng itra h i t ng gi c. ng-n ng m i ba t ng ng i và h i lúc còn Phan-Yên có bi t t ng gi c y hay không. C ba u nói ng i l nên không bi t. ng-n ong d y tên quân d t t ng gi c l i mà h i:- Chú tên h gì, làm ch c gì mà c m binh ?- B m, con tên Tr ng-Tu n, làm ch c Qu n-C .- Chú g c âu ?- B m, g c Phan-Rí ngoài Bình-Thu n.- Chú vô ây h i nào, có công-tr n gì mà làm Qu n-C , ai sai chú em binh ánh ây ? Chú khai thi t h t cho ta nghe th coi.- B m, con bi t chút nh võ-ngh , con nghe trong n y Nguy n-V ng ng c n nh n-tài c m binh ánh gi c. Con tính vào ng l p công-danh. Cách b n tháng tr c con vào t i Phan-Tr n, thi t qu nghe quan Nguyên-Soái Tr ng- u ng tuy n-m t ng c m binh.- Ông Tr ng-H u làm Nguyên-Soái hay sao ?- B m, ph i. Ngài làm Soái ch p-ch ng c binh-quy n. Con nghe ngài ng tông i con, con m i vào y t-ki n và xin u quân ng l p công. Ngài h i võ ngh a con r i cho con làm Cai- i. Cách m y b a tr c ngài cho òi con lên dinh
  • 105. n ng n ng báo oán 105 www.hobieuchanh.com mà nói có ng c p ông-S n, Ba Gi ng c ón ng t l ng c a các tr n g i v , b i v y trong thành không có lúa g o cho lính n. Ngài h i con dám em binh xu ng d p ng c p ó hay không. Nh ch u ngài th ng con lên ch c Qu n-C và c p cho con m t ngàn binh i ánh d p ng c p ông-S n ng l ng kh i b c p d c ng n a. Con ch u nên ngài c p binh thuy n và ch ng cho con i ây. Nguy n-L ng c i mà h i:- Bây gi chú ã th s c v i chúng tôi r i, chú ngh coi thái- c a chúng tôi có ph i gi ng thái- c a m t ng c p hay không ?- B m, con ngoài m i vào, con không hi u chi h t. Con nghe quan Nguyên-Soái Tr ng-H u nói v i con nh v y nên con ph i khai thi t cho các quan nghe.- Nguyên-Soái Tr ng-H u c a chú là th ng gian x o. Nó nói d i ng h i chú. Chúng tôi qui t n i ây không ph i c p gi t mà phá r i. Chúng tôi vì ngh a nên oàn k t l p ra o ngh a-binh ông-S n ng giúp n c c u dân. Th lãnh chúng tôi ngày tr c là -Thanh-Nhân, m t nh t anh-hùng c a t n c Gia- nh. Bu n th y n c nhà nguy dân kh nên Th -lãnh em ngh a-binh ra p lo n phò vua, công l n danh cao c vua phong n ch c “Ngo i-H u Ph -Chánh Th ng T ng-Công”. Anh em chúng tôi c th y u c vua ban quy n t c. Tr ng-H u v i Hà-Khâm ch gi i n nh-hót, b , ch không có công-cán gì. Chúng nó âm-m u sát h i Th ng T ng-Công ng chúng t quy n chi m v . Anh em ngh a-binh chúng tôi t c gi n tr v ây tôn N ng- ng ây là ái-n c a Th ng T ng-Công làm Th -lãnh ng báo thù báo oán cho v anh-hùng vì n ng lòng v i non n c, nên b b n gian m u h i. Tr ng-Tu n s p quì xu ng cúi u bái N ng-n ng, vì tay b trói khônghuy ng c. Nguy n-L ng nói ti p: “ y v y, chúng tôi l n nh u là nhóm ng i oàn-k t ng báo oán quy t ph t t i u dân, ch không ph i t t p ng c p gi t. B nTr ng-H u, Hà-Khâm không dám léo n ây mà sai t ng-lãnh thì không ai ch u i. Chúng nó th y chú ngoài m i vào không hi u tình-hình m i g t cho chú n ây n p mình ng ch t th cho chúng nó. Tôi ph i c t ngh a cho chú hi u r i shành hình ng chú bi t t i ai mà chú ch t”. Tr ng-Tu n cúi u l y n a, v a l y v a khóc. N ng-n ng b c t i, rút g m c t dây m trói cho Tr ng-Tu n, bi u ng d y và nói: “Vì ng i không hi u, b b n gian g t, nên m i ph m n a-ph n a ta. V y m i l l n u nên ta tha cho. Ng i v ph i nói v i b n Tr ng-H u,Hà-Khâm, n u chúng nó mu n d p nhóm ông-S n, thì chúng nó ph i ích thân n ây, ch ng sai ai n a. N u chúng nó không dám n, thì ta s lên phá thành t h t chúng nó em v khai ao nhà t cha ta”. Nàng nói d t l i li n a m i g m r ch hai ng trên gò má Tr ng-Tu n r inói ti p: “Ta r ch m t ng i ng g i v cho Tr ng-H u v i Hà-Khâm. Ng i ph i
  • 106. n ng n ng báo oán 106 www.hobieuchanh.comtrình cho b n ó xem. Mà ta c ng có ý ghi d u-tích trên m t ng i ng n u ng icòn lên n ây n a thì ta bi t mà tr t i”. N ng-n ng d y hai tên quân l y xu ng a giùm Tr ng-Tu n lên Ch - m r i s th cho nó v , ch th t i ây nó không bi t ng mà i. Tr ng-Tu n cúi l y N ng-n ng, l y luôn Nguy n-L ng, B ch-Khuê v i inh-Tr n a, r i m i theo hai tên quân xu ng thuy n mà di. t thuy n gi c c 10 chi c, N ng-n ng d y B ch-Khuê t i Tr n- nh 5chi c và sai ng i chèo 5 chi c lên giao cho n Thu c-Nhiêu dùng. Nàng d n B ch-Khuê v i inh-Tr h i tù-binh n u ng i nào ch u ph c-tùng thì cho làm lính, cònng i nào xin cho v nhà thì b t làm công ít ngày r i th . Nàng gom oàn n -binh v i 50 ngh a-binh c a Thu c-Nhiêu mà em binh v . Nàng d y Nguy n-L ng d t b n b binh i theo nàng lên Thu c-Nhiêu ngngh -s vì quan quân trên Phan-Yên tán m r i, không dám léo xu ng vùng B n- c, V ng-Gù n a âu mà ph i tu n cho m t binh-s .
  • 107. n ng n ng báo oán 107 www.hobieuchanh.com XIV CÒN N NON N C N ng-n ng m i ch -huy ánh m t tr n u ã c toàn th ng, t -nhiên nàng ph n chí hài lòng. Nàng b o em Nguy n-L ng v Thu c-Nhiêu tr c cho binh lính ngh sau i Võ-Nhàn v r i h i-hi p mà lo m u tr thù tr oán. Nh có l i khai c a Tr ng-Tu n, bây gi N ng-n ng v i Nguy n- ng th y rõ Tr ng-H u m u ám-sát Thanh-Nhân ng t t c t quy n,mà vua ã không tr t i Tr ng-H u v i Hà-Khâm, l i giao binh quy n cho Tr ng- u, t c th cu c ám-s t d u không có vua ch m u thì c ng không trái v i ý c avua. Ch n 6 ngày m i th y Võ-Nhàn v i Cao-Liêm v m t l t, m i ng i có d t m t thuy n lúa. Võ-Nhàn v i Cao-Liêm hay nhà N ng-n ng ch -huy ánh tr n Tr n- nh c toàn th ng thì khen ng i N ng-n ng, nói r ng cha hùm sanh con c p, y m i áng m t ông-S n th -lãnh, v y m i kh i h v i ti ng “vô- ch” c a-công-chúng hoan-hô n m tr c. ng-n ng cho m i Nguy n-L ng v i Háo-Ngh a nhóm n a cho m t i nàng nghiêm ngh mà nói: “ c toàn th ng tr n Tr n- nh tôi vui lòng thi t, màvui ch a r i thì lòng tôi phát gi n nên nóng-n y nh l a t ru t t gan, vì b t c t ng gi c nó khai tôi m i bi t ch c nh ng ng i nào ch -m u và b i duyên- nào mà ng i ta ám-sát cha lôi. Tôi gi n quá nên m y b a rày trông lai anh h t c, không v ng bàn tính b t k thù cho tôi khai ao mà t cha lôi, ph i làm cho c tôi m i kh i l i ngh a sanh-thành d ng-d c. Tôi th y ngày gi tôi báo oán chocha tôi ã t i r i. V y ph i làm cho g p ng kh i l c -h i”. ng-n ng ng ng mà suy ngh . B n anh em ng i nhìn nhau d ng nh ýmu n h i nhau bây gi ph i làm sao. ng-n ng nói ti p: “Trên Phan-Yên l ng ã h t r i. Binh lính ng sch t ói. M y b a rày thêm Tr ng-Tu n v báo tin i b i n a. Th thì hi n giquan quân trên Phan-Tr n kinh tâm tán m; không còn tinh-th n chi n- u gì n a t. Mình em binh lên thình-lình r i n i tr ng lung-tung c ng cho binh t ng s i b thành mà ch y, mình kh i ánh, c vào ki m b t k thù”. Võ-Nhàn châu mày l s c lo ng i, nên nói:- Binh c a mình ít quá, r i bên ch ch ng c s mình khó th ng.- ã ành bên ch có binh ông h n mình nh ng binh h ã m t linh-th n, l i không t ng ch -huy. Tr ng-H u làm Nguyên-Soái ng có ch c có quy n, ch không dám ra tr n. Còn Lý-Thi n tuy không ch u b mà v ây v i mình, nh ng anh không n tr m t ánh v i ông-S n. Th có gì âu mà s .- Ph i s p- t, h ánh thì ch c th ng m i nên ánh. Không nên c u may. R i th t i h khinh-khi mình, mà binh-s l i m t h ng-hái n a.
  • 108. n ng n ng báo oán 108 www.hobieuchanh.com- Theo binh-pháp có hai cách ánh gi c; m t cách nh binh ông, t ng gi i mà th ng, còn m t cách nh g t-g m làm cho bên ch tán-lo n linh-th n mà th ng, u binh ít mình c ng th ng c. Nguy n-L ng v a l c uv ac i mà nói:- Làm Soái c m binh mà hi u t i nh v y, d u t ng-s có ch t h c ng mát ru t.- Ông Minh-Giám th ng nói v i tôi, ông thích ánh gi c tinh-th n l m. Dùng tinh-th n mà th ng m i hay. M y b a rày tôi có ngh ra m t chi n-l c khác dùng linh-th n mà ánh, n kh e l m. Binh c a mình ã g n m t ngàn, s cb tr n c.- Chi n-l c th nào âu. N ng-n ng nói nghe th coi.- Tôi nghe nói h i cha tôi trên Phan-Tr n v i m y anh, ngày êm cha tôi c lo ng i v s Tây-S n em binh vào ánh. R t i cha tôi có binh t ng m nh-m mà còn ph i lo s thay, hu ng chi t i n y y u x u, mà b h a Tây-S n ã ch h t t l n r i, nên nghe Tây-S n vào ch c chúng nó run l p c p. Tôi tính mình gi làm binh Tây-S n vào cho chúng nó s b ch y ng mình ch n mà b t.- Làm sao mà gi Tây-S n cho c?- Không khó gì. Binh mình g n m t ngàn. Anh Nguy n-L ng ki m vài ch c chi c thuy n, anh ch ch ng vài ba tr m binh, m i thuy n ít ch c, th a lúc m i t i anh cho oàn thuy n vào c a C n-Gi . Thuy n c m c Tây-S n, lúc i qua n, binh ph i nói chuy n n-ào mà gi ông. Trên n t ng binh Tây-S n vào thi t, -nhiên ph i cho quân báo vào m y n phía trong Nhà Bè. H báo chuy n trong thành ph i hay. H hay có binh Tây-S n vào thì m t h n m t vía, b ch y tán-lo n. Trong lúc y anh Võ-Nhàn v i m y anh khác hi p cùng tôi em binh núp chung quanh thành, i h ch y thì l m h t ch có gì âu. y anh suy ngh ng cho k y th n-di u, có binh m t ngàn c ng th ng,ch ng c n nhi u h n. Háo-Ngh a g i gi c nh v y là gi c tâm-lý, không ch u g i là gi c tinh-th n b i vìdo theo tâm-lý c a tình-hình mà th th ng. Cao-Liêm cãi l i cho gi c tinh-th n làtrúng h n, b i l y tinh-th n mà th th ng ch không c n binh s . Nguy n-L ng nói mu n gi hình Tây-S n ph i có thuy n to, th thuy n i bi nvào c a trên n m i l m ch i thuy n nh chúng không tin. Cao-Liêm nói vào c aban êm mà ai bi t thuy n nh hay l n. Mình làm r n-r hô Tây-S n rùm lên thì h t h n, còn phân thi t gi gì n a. N u L ng d -d không ch u gi Tây-S n thìLiêm xin thay th . Võ-Nhàn nhìn nh n k ó th t hay, d u chúng không ch y tr c quy t l itrong thành mà ch ng gi , ch ng binh th y vào b n, r n-r c t lên b , binh b trên ng lên n a, r i h -tr ng thinh-th nh hai g ng c a cái k m mà công thành thìbên ch khó ch ng n i. Ng t bên mình binh ít, không b trí ch n h t b n c a nên k thù tr n ch y kh i. Cao-Liêm nói: “B nào mình c ng t c thành trì”. Võ-Nhàn nói: “Tôi mu n ch n b t cho c h t k thù mà n th t kìa ch ”.
  • 109. n ng n ng báo oán 109 www.hobieuchanh.com Anh em cãi qua cãi l i nh v y r i xin N ng-n ng hu n trong vài ngày ng suy ngh mà t -ch c cho k r i s thi-hành k y. u-k c a N ng-n ng nó hàm súc m t chi n-l c huy n-di u phi-th ng, nên nó b t bu c ch -t ng ph i l u-ý hoài, không th lãng-xao c. êm y vì tr i không có tr ng, nên không ra võ-tr òng ng i àm-lu n c, ch t ng i riêng v i nhau trong nhà n n a êm r i m i phân tay i ng . Vì m t mình N ng-n ng ngh s m, không có d cu c h i- àm c a ch - ng h i u hôm, b i v y m i n a canh n m thì N ng-n ng th c gi c, nh ng m êm trong phòng, nh ng luôn cho t i sáng r i s d y. Gà trong xóm b t u gáy thúc, con n y x ng lên, con n ng ti p, r i conkia theo n a, c n i nhau gáy theo th -t gáy hoài không thôi. N ng-n ng n m m -màng, n a mê n a t nh, thình-lình cùng v i ti nggà gáy xa xa, nàng nghe rõ ràng ti ng cha kêu mà d y: “Thanh-Xuân d y con, d y ng lo c u chúa. Gi c Tây-S n ng vào c a C n-Gi . L n n y chúng nó em vào i b n n m muôn binh lính quét s ch t n c c a ta. Có l chi u mai Chúa s ch yngang ây nên cha mách b o cho con hay tr c mà ti p giá”. ng-n ng ng i d y, tuy bi t là chiêm-bao, song nhìn nh n là gi ng nói a cha và còn nh m y l i cha nói h t. Tr i n i dông th i lá cây sau v n nghe lào-xào r i h t m a rúc-r c trênmái nhà. N ng-n ng b ng èn b c ra nhà khách r i èn ng i mà t -l . Ti nggà bây gi gáy thúc nên nghe nh t h n. H t m a bây gi xu ng nhi u h n, nênmái nhà có gi t. Háo-Ngh a n m ng ng chái gi t mình th c d y th y N ng-n ng ngng i t i nhà khách mà ngó ng n èn thì b c ra nói: “B a nay N ng-n ng d y m quá”. N ng-n ng nói có chuy n k -quái và bi u Háo-Ngh a kêu các ng d y h t ng bàn chiêm-bao. Háo-Ngh a vâng l i i kêu anh em t u ra nhà khách m t. ng-n ng m i ng i r i c y m y câu nàng nghe trong gi c m ng khôngsai sót m t ti ng, l i nói qu -quy t nghe gi ng nói c a T ng-Công rõ-ràng. Võ-Nhàn có ý không tin l i chiêm-bao, nói r ng t i N ng-n ng mích lòngoán-h n nh ng ng i ch m u ám-h i cha, r i han ngày bày k gi binh Tây-S nvào c a C n-Gi nên êm khuya m i chiêm-bao th y binh Tây-S n vào và Chúach y tr n. Nguy n-L ng t ý ng c-nhiên, n u thi t h n linh c a T ng-Công v mách o sao ngài không nói t i Hà-Khâm v i Tr ng-H u là k thù mà vua ã không có m-tình n u không ng m u ám-h i, sao l i bi u “c u Chúa” bi u “ti p giá”, nngh a gì mà c u, ai quí-tr ng mà ti p. Cao-Liêm nói: “Theo ý tôi, T ng-Công là ng anh-bùng ngh a-khí, không bi u ph i ón b t vua v i Hà-Khâm và Tr ng-H u. Ngài bi t b n minh thù oán,
  • 110. n ng n ng báo oán 110 www.hobieuchanh.comcòn vua i âu t -nhiên ph i có hai chú ó ch y theo, nên ngài bi u i ti p giá là nóitheo quân-t , ch k thi t là ngài ch cho anh em mình bi t mà xách tr n gói. Tôi tinch c nh v y. Anh em có nghi m ng-m không ch u i ón, thì chi u nay tôi i m tmình tôi”. Háo-Ngh a cãi: “Có l T ng-Công bi t Hà-Khâm v i Tr ng-H u b Tây-S ngi t ch t r i nên ngài không thèm nói t i, còn Chúa không có can-h trong v ám-sátnên bi u N ng-n ng c u”. N ng-n ng gi n nói: “Tôi không mu n c u ai h t. Tôi c ng khôngthèm ti p ai làm chi. Cha tôi làm n làm ngh a, ng i ta ã không k n ngh a c acha tôi. Bây gi có cái gì bu c tôi ph i n- áp âu nên tôi ph i ti p, ph i c u”. i ng i m t ý, t -nhiên câu chuy n phân-vân, bàn-lu n n tr a, mà ch aquy t- nh c. n n a chi u, Thiên-Hà trên Phan-Tr n ng i xu ng bi u tr o-phu b i ri t , hào-h n vô nhà báo tin cho N ng-n ng v i anh em hay h i khuya c tr mchi c thuy n ch y binh Tây-S n ã vô g n l i Nhà Bè. Hay gi c s p n, th ng-dân b ng con d t v , mang gói gánh , m nh ai n y ch y, không k ngã nào h t.Nghe trong thành c ng r n r n, không hi u quan quân tính l nào. Thiên-Hà không ám tr ng l i nên lo v ri t mà báo tin. nhà nhìn nhau ng -ng n. Võ-Nhàn nói: “N u v y thì m chiêm-bao ng nghi m r i !” N ng- ng nói: “Bây gi m y anh ph i lo s p- t ng n u binh Tây-S n n ây mình -chi n v i chúng nó m t l n cho chúng nó bi t hào-khí c a ông-S n”. Cao-Liêmnói: “Tây-S n có xu ng ây c ng còn lâu. Vi c g p bây gi là ph i i ón b t k thù. ih qu y nên Tr i khi n có h a cho h l t vào ta mình. Tôi i b t. Ai không ithì tôi i m t mình”. Bây gi Võ-Nhàn v i Nguy n-L ng h ng hái ch u i. Ba ng i tính v i nhau i chia ph n: Nguy n-L ng qua Tr n- nh d n B ch-Khuê ph i ch n r ch Tân-An L ng ón phía V ng-Gù. Còn Võ-Nhàn v i Cao-Liêm thì tra xét sông Tiên-Giang. Ba ng i n c m chi u s -s a r i m binh mà i. Khi Võ-Nhàn s p xu ngthuy n thì -N ng-n ng i theo ra sân d n: “N u g p Chúa anh ph i b t em ây cho tôi ng tôi h i cha tôi có t i gì mà gi t. N u không gi t, sao không tr t i m u-sát, l i phong ch c t c giao binh quy n. Tôi h i cho bi t m t chút r i mu n i âu tôi s th cho mà i. Anh ph i ráng nghe hôn. ng ch y vu t”. Võ-Nhàn g c u r i xu ng thuy n mà i. Thuy n c a Võ-Nhàn i tr c còn thuy n c a Cao-Liêm l n h n nên n ng-nth ng-th ng theo sau. Nhàn bi u à-công i ri t xu ng vàm r ch K -hôn. N c rònggió thu n nên thuy n i r t l . i ch ng-v ng t i, thuy n c a Võ-Nhàn i g n t i K -hôn, Nhàn th y có m tchi c ghe l ng nh ng âm ngang sông cái mà qua mé R ch-Mi u. Nhàn v a
  • 111. n ng n ng báo oán 111 www.hobieuchanh.commu n bi u à-công theo chi c ghe l ng y thì th y trong vàm r ch K -hôn có m tchi c thuy n l n ng ra vàm. Nhàn ra l nh ch n chi c thuy n y mà xét. Haithuy n v a c p l i thì Nhàn c m g m nh y qua, dòm th y Hà-Khâm v i Tr ng- u ng i x p ve trong mui bèn n t l n: “A ! G p c c u-nh n r i. Ra ây chomau mà ch u ch t. Làm u gian ác t -nhiên Tr i ph t, ch y âu cho kh i”. Hà-Khâm v i Tr ng-H u trong mui bò ra, s run l p-c p. Võ Nhàn hô trói.Binh lính xách dây nh y qua trói hai ng i n y r i trói luôn n m tên quân theo h -v a. Võ-Nhàn h i l n: “Còn Hoàng-Th ng ch y ngã nào ? Sao không có trongthuy n ?” Hà-Khâm áp: “Hoàng-Th ng ng i trên chi c ghe l ng i riêng phíatr c”. Võ-Nhàn ng ngó mà ki m chi c ghe th y ng qua sông h i nãy. Tr i ã i l -m nh ng còn th y d ng chi c ghe y ã g n t i mé R ch-Mi u r i. Võ-Nhàn m ch n kêu tr i, v a ch v a h i: “Ph i Hoàng-Th ng i chi c ghe l ng m tng i chèo âm ngang qua sông kia hay không ?” Hà-Khâm ng ngó r i áp:“Hoàng-Th ng i chi c ghe ó”. Võ-Nhàn gãi u b c-t c, th m ngh thuy n mình thì l n, ghe kia thì nh l i i xa r i, làm sao mà theo cho k p. Còn thêm tr i t i, qua ó r i bi t ghe l ng i ngãnào mà tìm. Có l ý Tr i không cho mình g p Hoàng-Th ng l i hay sao nên m ikhi n tr c-tr nh v y. G p mà không b t em v cho N ng-n ng c, mình l i n, thì còn m t m i lào mà th y N ng-n ng n a. Thuy n C a Cao-Liêm i g n t i, Võ-Nhàn ngo t kêu i ri t l i giao h t cthuy n cho Cao-Liêm mà nói: “Anh em b n n y v n p cho N ng-n ng. Hoàng-th ng ng i ghe l ng nh i tru c qua sông, tôi theo ki m r i tôi s a v sau”. Võ-Nhàn tr qua thuy n c a anh ta mà i li n. Cao-Liêm bi u Hà-Khâm v i Tr ng-H u qua thuy n c a anh ta, b ít tênquân bên thuy n kia r i hai chi c song song i v Thu c-Nhiêu. Liêm th y hai lão Khâm v i H u thì ghét l m song không thèm h i t i, quy t v Thu c-Nhiêu r i s cho hai lão bi t l i Tr i khó l t, h gian ác thì không ch y âu cho kh i h a, n u tránh Tây-S n thì ph i g p ông-S n. Thuy n l n l i i ng c n c, b i v y n sáng Cao-Liêm m i tr v t iThu c-Nhiêu. N ng-n ng v i Háo-Ngh a, Thiên-Hà hay thuy n v , ng ra n coi có b t c ai không. Cao-Liêm bi u quân d n Hà-Khâm v i Tr ng-H u lên sân. N ng-n ng h iCao-Liêm:- Còn Hoàng-Th ng i âu ? Sao không d t luôn v ?- i riêng v i chi c ghe l ng nh , anh Võ-Nhàn không dè nên i vu t qua phía ch-Mi u, anh Nhàn còn theo mà ki m.- Tr i t i ! Nhè ng i tôi c n g p h n h t mà l i s y m t !
  • 112. n ng n ng báo oán 112 www.hobieuchanh.com- Tôi c ng ti c l m. Nh ng anh Võ-Nhàn ch c s tìm c, không thoát kh i tay nh âu. giam hai lão n y, i anh Võ-Nhàn v r i s x m t l t. ng n ng d y m trói th m y tên quân vô t i, còn Tr ng-H u v i Hà-Khâm thì óng n c bu c ngoài sân. Nàng tr vô nhà, kêu Háo-Ngh a mà c y ki mth nói chuy n v i hai lão H u và Khâm ng h i coi l c-l ng c a Tây-S n th nàovà vua có can-h n v ám sát h i tr c hay không ? n tr a Háo-Ngh a m i nói l i v i N ng-n ng r ng v v ám-sát T ng-Công thì H u v i Khâm c ch i nói không hi u gì h t. Còn v Tây-S n thì nghethuy n gi c vào g n t i Nhà-Bè, tôi chúa xu ng thuy n i tr n. S g p ông-S nkhông dám i ngã V ng-Gù, m i i ngã K -Hôn mà tránh. Nh ng g n ra vàm s cóbinh ông-S n ón, Chúa ph i ki m ghe l ng c y a qua sông l n cho l ngthoát thân, còn quan quân i thuy n l n theo sau, t i R ch-Mi u s hi p l i. ng-n ng nghe Háo-Ngh a nói r i thì nàng th dài mà than:- Ng i tôi oán h n h t n u ch y vu t m t thì cái gi n c a tôi không bao gi nguôi.- Tôi hi u ý N ng-n ng. Mà tôi th y hai anh Võ-Nhàn v i Cao-Liêm c ng ng t ý ó. M y tháng nay tôi bu n l m, s N ng-n ng v i m y anh ph m i- ngh a làm h danh ông-S n.- Sao mà ph m i-ngh a ? Con ph i báo oán cho cha. y là chánh-ngh a ch .- Thà b c trái cho Tây-S n làm sao chúng nó làm. ông-S n quy t c u dân giúp n c, thì tránh cái t i “th n thí quân” cho kh i ph m i-ngh a.- Tôi có th n c a ai âu ?- N ng-n ng không có, còn m y anh em tôi ã lãnh ch c t c nên u là th n t th y.- “Th n thí quân” là b t ngh a, còn “quân sát th n” là h p ngh a hay sao ?- C ng b t ngh a. Nh ng nên cho ng i ta ph m ngh a, không nên tranh ua nhau mà làm. N u trên d i, ông Tây c ua nhau mà làm vi c b t ngh a thì i n y thành i gì, n c n y thành n c gì ? Còn gì là v n-minh, còn gì là luân-lý ? Nghe h c-thuy t nh n-ngh a c a nhà Nho, N ong-n ng t c gi n nên tr n t nói l n: “S ng gi a i m nh h n y u thua, mình ph i lo cho m nh ng h nng i ch nói h p ngh a v i b t ngh a làm chi ?”. Háo-Ngh a c i mà áp: “N ong-n ng nói không k h p ngh a hay b t ngh a, y sao l i l p ngh a-binh ông-S n, và l p ra sao l i l y s c u dân giúp n c làm c- ích?”. ng n ng h t cãi n a, nên ng i l -l ng, th y ng i nhi u l i, không bi tph i theo l i nào, ph i báo oán hay là nên r ng dung, ph i phò Chúa hay là nên thù
  • 113. n ng n ng báo oán 113 www.hobieuchanh.comChúa, ph i c dân Ba Gi ng t -chi n v i Tây-S n ng ng i ch t nhà thiêu, hay lànên nh ng-b cho dân an-c l c-ngbi p? i-r i quá nên N ng-n ng b i vô phòng mà n m. n g n t i, N ng- ng nghe Cao-Liêm vô c a phòng kêu mà nói thuy n c a Võ-Nhàn v t i, báo tinNhàn tìm Chúa không c thì t c gi n nên nhào xu ng sông mà ch t r i. ng-n ng c t ti ng kêu Tr i r i l t- t m c a phòng i ri t ra nhà kháchng i tr -tr , hai hàng n c m t ch y ròng-ròng. Nàng ng i khóc m t h i r i m ithan: “Cha tôi ch t. Ông Minh-Giám c ng ch t. Bây gi anh Võ-Nhàn ch t n a, tôi ng v i ai ? S ng cho ai ? S ng làm chi ?...T i sao mà anh Võ-Nhàn ch t ? Ai báo tinnh v y ? Kêu vào ây cho tôi h i l i coi”. Cao-Liêm b c ra sân kêu hai tên quân c a Võ-Nhàn vào. N ng-n ng h i Võ-Nhàn ch t h i nào, ch t ch lào, thi hài âu, t i sao mà ch t ? t tên quân b c t i th a: “H i chi u hôm qua ón vàm K -hôn b t c haiông lão r i, Võ i-nh n hay Hoàng-Th ng i ghe l ng âm ngang sông cái quamé R ch-Mi u. i thuy n c a Cao i-nh n n, Võ i-nh n giao hai ông lão r i c theo chi c ghe l ng. Tr i ã ch ng-v ng t i, nh ng còn th y d ng chi c ghe ng bên phía R ch-Mi u ng chèo d c theo mé sông. Thuy n àng n y l n,ph i i lâu l i b gió ng c, b i v y khi qua t i mé R ch-Mi u thì chi c ghe l ng i t. Tr i t i en nh m c, ngó quanh-qu t không th y gì h t. Võ i-nh n ng i trênmui, bi u chèo lên r i chèo xu ng, ghé ch hóc h m, vào m y r ch nh mà ki m,không b sót m t ch nào. Võ i-nh n c than th nói N ng-n ng ân-c n c n- n ph i r c cho d c Hoàng-Th ng em v cho N ng-n ng. i tìm th y mà cho vu t i, n u th t c v i N ng-n ng, không t n tâm giúp cho N ng- ng báo oán thì còn m t m i nào mà dám ngó N ng-n ng n a. Chúng tôi ki mtr n êm không g p. H i h ng sáng quân lính phân t ng t p lên l c-soát nhà c a n-t c t vàm Giao-Hòa n vàm Sóc-Sãi, còn thuy n thì i d c theo mé, tìm n tr a mà không g p c Hoàng-Th ng. Võ i-nh n bu n r u quá, bi u quânlính xu ng thuy n mà v . Võ i-nh n c ng i trên mui mà ngó t phía, ch ngthuy n ra gi a sông cái, Võ i-nh n ng d y, ngó v h ng Thu c-Nhiêu mà nói n: “Tr i khi n tôi không giúp N ng-n ng báo oán cho cha c thì tôi ph i ch tcho N ng-n ng th y rõ lòng thành c a tôi”. Võ i-nh n nói d t l i r i li nphóng mình xu ng dòng n c ch y. M y ng i l i gi i nhào theo ki m v t, ng t vìsông sâu, n c ch y m nh, l i l n tìm h t s c không c thi-hài, ành ph i tr vbáo tin”. N ng-n ng lóng nghe rõ-ràng r i khóc nhà than: “Té ra anh Võ-Nhàn vì tôimà ch t. Anh còn làm kh -tâm thêm cho tôi n a ! Tôi làm sao mà áp ngh a v i anh?” Cao-Liêm c ng nh Háo-Ngh a v i Thiên-Hà, c ba ng i u nh n th y Võ-Nhàn và N ng-n ng, tuy không nói ra, song ã có c m-tình v i nhau, vì c m-tình ó ch ng m-ng m trong thâm-tâm nên thu nay không ai th y c.
  • 114. n ng n ng báo oán 114 www.hobieuchanh.com ng-n ng khóc m t h i r i c y Háo-Ngh a sai ng i i kêu Nguy n-L ng, ch-Khuê và inh-Tr v ng x v hai lão H -Khâm và Tr ng-H u. n t i ba ng i ó v , hay Võ-Nhàn tìm không c Chúa nên bu n mà t - thì th ng ti c vô cùng. vi c Tr ng-H u v i Hà-Khâm, N ng-n ng nói c hai u ch i, nói khôngcó can-h cu c ânm-sát, bây gi ph i x làm sao ? Cao-Liêm nói m t a sát nh n ã khai qu quy t r ng hai lão n y xúi nó ám-sát ng-Công thì ch i sao c. V y ph i t bàn h ng án t i võ tr ng r i khai aohai lão mà t T ng-Công cho ph d ông-S n ngh a-s . y ng i kia ng ý nh v y h t. Nguy n-L ng sai quân i n m y gi ng m i ch xóm và kêu binh lính các nsáng b a sau ph i t t u ng d -ki n l báo oán. ng sáng, N ng-n ng ra m mà l y cha và l y ông Minh-Giám, c u xin vonglinh hai ông giúp m trí cho nàng sáng-su t th y ng ph i mà noi theo, làm chodanh-ngh a ông-s n v n toàn và giúp cho nh n-dân Ba Gi ng an- n. Khi nàng tr v thì th y Háo-Ngh a ã d n bàn h ng-án gi a võ-tr ng, chxóm v i binh lính ã b t u t -t u. Ch ng t i h t, Háo-Ngh a s p binh-lính ng bao chung quanh sân. N ng-n ng v i ch xóm và nhà thân hào nghai bên h ng-án r i bi u Cao-Liêm m trói d n Tr ng-H u v i Hà-Khâm vào quìtr c h ng-án. Háo-Ngh a t èn, t nhang. Cao-Liêm ng vái: “B m T ng-Công, h b t l ng hi n t t n ng, ch m uám h i T ng-Công. M y tháng nay N ng-n ng và t ng-s n m gai n m m t,quy t lo m u r a h n tr oán. Hôm nay chúng tôi b t c Hà-Khâm v i Tr ng- u là hai ng i ch m u h i T ng-Công, nên chúng tôi s móc ru t c t gan k thùmà t T ng-Công cho ngh a-binh ông-S n ph d . V y chúng tôi vái-van vong-linh T ng-Công v ch ng chi u lòng c a chúng tôi, d u ngài m t c ng nh còn,chúng tôi v n m t m c tôn-th k nh ái”. Cao-Liêm vái r i xá ba xá, m i day l i rút g m m b ng Tr ng-H u v i Hà-Khâm, móc ru t gan s p trong hai cái mâm tr c bàn mà cúng. Các ng i ng chung-quanh u ghê s . N ng-n ng cúi m t không ámngó, n c m t tuôn d m-d . Háo-Ngh a bi u l y thì nàng quì tr c bàn mà l y, làmnh cái máy, không có linh h n không có khí-phách. T ng-s , ch xóm, thân-hào,ti p n i mà l y tr c h ng-án. N ng-n ng quày-qu tr vào nhà khách màng i. Háo-Ngh a d y quân khiêng thây c a Hà-Khâm và Tr ng-H u ra mé gi ng mà p14 r i d t ch -t ng, ch xóm, thân-hào vào nhà khách.14 chôn m t cách s sài.
  • 115. n ng n ng báo oán 115 www.hobieuchanh.com Th y N ng-n ng ng i bình t nh ch không -d t u phi n n a. Háo-Ngh a b c t i ng ngay tr c m t nàng mà nói: “Th a N ng-n ng, ph n-s ng-n ng làm con, ph n s c a bà con anh em chúng lôi làm th -h , iv iTh ng T ng-Công c th y chúng ta ã làm tròn ngh a v n tình. Bây gi chúng tacòn cái nhi m-v khác, là tr n n c non ang b Tây-S n dày p. N ng-n nglàm th -lãnh ông-S n, xin N ng-n ng phân-phán cho anh em chúng tôi bi t ng l i mà i. Chúng tôi quy t ng sau l ng N ng-n ng n cùng, c ng nhchúng tôi d i g i Th ng T ng-Công ngày tr c, chúng tôi theo N ng-n ng u ph i ch u thiên nguy v n kh , chúng tôi c ng không nao núng”. Ai n y u ng l ng-l ng, ch nghe N ng-n ng nói. N ng-n ng nh m t ng i im m t chút r i vùng ng d y, m t m l n, m t au, ngó m y phía i nói l n: “Ta là -Thanh-Nhân, ta th y t ng s v i bà con t Ba Gi ng thành-tâm kính-bái ta, nên ta v c m n t t c bà con anh em và luôn d p mách b o cho bi t ng l i mà i ng gi v n danh-d c a ông-S n và tr n con dân c a t c. Hôm n th y Tây-S n s p dày p công-nghi p c a ông cha ta, nên ta b d pthù riêng quên c ph n-u t, ta mách b o cho Thanh-Xuân ph i ón ti p giá r cChúa v hi p l c mà ánh i Tây-S n ra kh i i Gia- nh. Té ra ý tr i nhkhác, cho tr oán cho ta ch không cho tá tr quân v ng. Mà theo tình th hi n-th i, ông-S n không làm sao mà xây ng c th i-cu c cho n i. N u vì hào-khí mà c ng-lý, vì t n c mà hy-sinh, thì ch t h t, ch t vô ích. V y ta khuyên Thanh-Xuân n-nh n tìm n i thanh-t nh mà d ng chí tu tâm, ch khi gió l ng sóng êm, r i s trra lo c u dân giúp n c. Ta khuyên các anh em t ng-s nên gi i giáp ng t n-máctrong dân-gian, ch khi thánh-chúa minh-quân ra i, r i s phò-tá ng làm cho r -ràng t Gia- nh. Ta c ng khuyên các ch xóm, các thân hào trong ba gi ng cbình-t nh lo làm n. Ta s phò-h cho nhà nhà u c an-c l c-nghi p. C th yph i tuân l i ta d n. Ch ng nào t Gia- nh tr sanh “ -tam hùng”, ch ng ó m ith y mòi i- nh. Ta chào t t c bà con, anh em. Ta th ng”. N ng-n ng té ng i l i trên gh , c p m t nh m khít, m -hôi t d m.Ng i ta kêu m y ch àn-bà d i b p lên, dìu-d t N ng-n ng em vào phòng cho N ng-n ng n m ngh . Bây gi m m ch xóm v i thân-hào quy t- nh ph i l p mi u t i võ-tr ng ngth Th ng T ng-Công, v i Minh-Giám và Võ-Nhàn. ng-s nh phá n l y r i d t nhau vô ng ki m ch cao-ráo l p xóm l plàng làm ru ng b t cá mà nuôi s ng. Bàn tính xong r i, c th y u v h t, ai c ng kính s vong-linh hi n-hách c aTh ng T ng-Công, ai c ng quy t làm theo l i ngài d y, không ai dám cãi. Cách vài ngày sau, m t êm Thanh-Xuân ng i m t chi c thuy n nh bi u haing i gia-d ch chèo i, không ai bi t i âu, i r i b t tin luôn, không có tr v BaGi ng n a. Tây-S n vào l n n y v i m t oai-võ c c-k m nh-m . Vua Tây-S n làNguy n-Nh c ng -giá thân-chinh, quy t chi m c t Gia- nh phì-nhiêu, nên em tr m chi c thuy n v i m y muôn lính do Nguy n-Hu u-khi n. Thi t Nguy n-
  • 116. n ng n ng báo oán 116 www.hobieuchanh.comHu hùng hào, chi m c t Gia- nh, l c-soát kh p n i, làm cho Nguy n-V ngPh c-Ánh ph i ch y ra hòn Phú-Qu c mà n-trú m i thoát n n. Nguy n-Hu t quan cai tr r i rút i-binh tr v Qui-Nh n. Nguy n-V ng nh Châu-V n-Ti p, là Gia- nh -nh hùng, phò-tá nên kh c-ph c thành Phan-Yên l i c. Nh ng ch ng bao lâu b Nguy n-L v i Nguy n-Hu em binh vào ánh n a. Nguy n-V ng ph i b thành mà ch y. L n n y l ich y xu ng t Ba Gi ng. Nh ng ng i c ng-tráng ây nh l i c a c Thanh-Nhân hi n h n mà n-dò n m tr c, nghe có vua t i thì ra phò vua r t ông. Trong s n y có c Lê- n-Duy t g c Long-H ng, thu c gi ng Thu c-Nhiêu, v i C Nguy n-Hu nh- c, g c Khánh-H u, thu c gi ng Cánh-Én, nay r t hi n- t. Thi t qu l i c -Thanh-Nhân tiên oán không sai, sau Nguy n-V ng nh cóGia- nh -tam hùng là Võ-Tánh phò-tá, nên vua m i th ng-nh t s n-hà, lên ngôi u-ng . Lê-V n-Duy t v i c Nguy n-Hu nh- c nh n ba Gi ng a linh, l i nhcó ông-S n ung- úc nên phò vua giúp n c, l p công-nghi p r t v -vang. C hai u có c m quy n Nam-Thành T ng-Tr n, c Lê-V n-Duy t c phong t i ch cCh ng T -Quân, Bình-Tây T ng-Quân Qu n-Công. Còn c Nguy n-Hu nh- ccó ng i ch c B c-Thành T ng-Tr n, c phong Ch ng Ti n-Quân, Ki n-X ngQu n-Công. Ng i háo s hay bày t mà nói: “ a-linh m i sanh nh n-ki t”. L i nói ch ich i mà nghe ng ng . Cùng trong m t kho ng lo n-ly mà vùng Ba Gi ng s n-xu t cho Gia- nh cba anh-hùng oanh-li t là c -Thanh-Nhân, Lê-V n-Duy t v i Nguy n-Hu nh- c, l i còn kiêm thêm m t thi u n k -quái là Thanh-Xuân, n u không nói nh a-linh thì ph i nói nh cái gì ch ? n bi t ng i phê-bình s chê cha con h h u th y vô chung, nói r ngThanh-Nhân vì ham t -do nên tánh-m ng không vuông tròn, còn Thanh-Xuân vì ng th n-quy n nên báo oán không châu t t. Th h i l i: H u th y h u chung quí h n bao nhiêu mà mu n ? Trên hí-tr ng c a nh n-lo i, kép hay di n m t l p c ng cho khán-gi bi t tàimà kính-yêu, c n gì ph i di n n mãn cu c ng m t m i cho ng i ta ph i chán.Ph i v y ch ng ?Saigon, 15-11-1954Ngu n: NXB Sông Kiên phát hành, 1961