16de - 17de eeuw
Drs. J.L.C. Marechal




Renaissance, wedergeboorte van de klassieke oudheid, het
veranderende mensbeeld:





Memento Mori werd Carpe Diem (Mem...
De school van Athene is een fresco van de Italiaanse renaissancekunstschilder
Rafaël. Het toont onder andere de filosofen ...
De mens van Vitruvius is een stelsel van lichaamsverhoudingen zoals Vitruvius
die beschreef in zijn „De architectura‟. Een...
Een verschil tussen de middeleeuwen en de renaissance is
o.a. het verschil in levensgevoel: De middeleeuwen
kenmerkt zich ...
Renaissance, wedergeboorte van de klassieke oudheid, het
veranderende wereldbeeld:






Hernieuwde aandacht voor wete...
De aarde is niet meer plat, niet meer het centrum van het
universum, omdat het Godsschepping zou zijn of omdat dit in de
b...
Het is moeilijk een scherpe grens te trekken tussen de
middeleeuwen en de renaissance, omdat de renaissance
niet overal te...
Vanuit Italië, via de handelsroutes, verspreidde de nieuwe
ideeën, de nieuwe mens- en wereldbeelden zich door
geheel Europ...
Het feit dat het geloofsleven en de wetenschap zich van elkaar
losmaakten, gaf nieuwe impulsen aan de wetenschappelijke
me...
Maarten Luther leefde van 1483-1546
Luthers voornaamste punt van kritiek op de katholieke kerk
was de handel in aflaten. Hij formuleerde 95 stellingen, het
st...
Luther wilde met zijn 95 stellingen niet „breken‟ met de
katholieke kerk, hij wilde slechts een discussie over
hervorminge...
De katholieke kerk kon Luther
moeilijk het zwijgen opleggen, omdat
hij in het Duitse rijk al erg veel
aanhang onder vorste...
Het optreden van Luther had twee ingrijpende gevolgen:
één voor de kerk zelf en één voor het Duitse Rijk. Voor de
kerk: ke...
De Duitse Boerenoorlog was een
opstand van boeren en lage
edelen in het Zwarte Woud, die
plaatsvond in 1524/1525. De
opsta...
Enkele kernopvattingen van Maarten Luther:






Alleen het geloof kan de mens verlossen uit de macht van de
duivel. N...
Er was al eerder, in 1054, sprake geweest van een
scheuring in de katholieke kerk. Er ontstonden toen ook
twee geloofsrich...
De scheuring van de katholieke kerk in 1517 was niet
onvermijdelijk, maar niemand deed werkelijk een poging
om de ander te...
Het concilie van Trente werd door de Paus en de
bisschoppen bijeen geroepen van 1545 tot 1563 om de
misstanden en misbruik...
De lutherse kerk was lange tijd opgedeeld in de
zelfstandige zogenaamde „Landeskirchen‟ (nationale
kerken), omdat een aant...
Calvijn leefde van 1509 – 1564
Calvijn wees het celibaat af, hij vond dat je wel mocht
trouwen en seks mocht hebben als priester, want zo zei hij:
“Wie w...
Calvijn organiseerde in 1541 zijn kerk in Genève, te
Zwitserland. Vanuit Genève verspreidde het calvinisme
zich snel over ...
Calvijn kreeg vooral bekendheid met zijn boek: „Institutie‟ of
„Onderwijzing/onderricht in de christelijke godsdienst‟
(La...
Een theocratie is een staat die helemaal volgens de
geboden van God zou worden bestuurd. Calvijn probeerde
een theocratie ...
In de calvinistische kerkelijke gemeenten zijn de gewone
burgers de baas, maar in de Lutherse kerkelijke
gemeenten is de p...
Het calvinisme heeft een „wettische‟ mentaliteit. De mensen
moeten namelijk leven naar de letter, de regels van de
Bijbel....


Het calvinisme gaat uit van de predestinatieleer: God
heeft voordat iemands leven begint al bepaald of hij in
de hemel ...


„Het rentmeesterschap‟ van God houdt volgens Calvijn in
dat niemand persoonlijk bezit heeft, alle rijkdom, elk
bezit he...
Enkele kernopvattingen van Calvijn:









De Bijbel is het wetboek van God.
Predestinatieleer.
De mens kan allee...
Thomas Hobbes leefde van 1588 – 1679, hij kwam uit
Engeland.
Hobbes‟ mensbeeld ging er van uit dat de mens van nature
een egoïst is. Hobbes zegt dat de mens een “homo homini
lupus” is...
De natuurstaat en het sociaal contract: Thomas Hobbes en
Jean-Jacques Rousseau hadden zeer verschillende
opvattingen over ...
René Descartes leefde van 1596 – 1650, hij kwam uit
Frankrijk
De titel van het belangrijkste werk van Descartes is
„Discours de la methode‟. Aan de hand van een
systematische twijfel w...
Descartes kwam, n.a.v. zijn filosofische methode, tot de
volgende conclusie: Je kunt overal aan twijfelen behalve
aan de t...


John Locke leefde van 1632 – 1704, hij kwam uit
Engeland.
De titel van het belangrijkste werk van Locke is „An essay
concerning human understanding‟. Locke probeert in dit
werk een...
Locke was een kritische bewonderaar van de filosofie van
René Descartes.
In zijn Essay concerning Human Understanding (1690) stelt
Locke duidelijk dat kennis enkel voortkomt uit ervaring en
dat m...
David Hume leefde van 1711 – 1776. Hij was een Schotse
filosoof en geschiedschrijver, uit de tijd van de Verlichting.
Hume was een van de belangrijkste empiristische filosofen en
zijn ideeën zijn van grote invloed geweest op Immanuel Kant.
...
De titel van het belangrijkste werk van Hume is: „A Treatise
of Human Nature‟.
Hume wil alle gedachten en voorstellingen aanpakken die
niet tot overeenkomstige indrukken kunnen worden herleid.
Hij wil ...
Voorbeeld: Het complex, samengestelde begrip Engel; een
mannelijke gedaante met vleugels. Het is een complex
begrip want j...
Nog een voorbeeld: God is een oneindig intelligent, wijs en
goed wezen. We kunnen dan, volgens Hume, ook spreken
van een s...
Ook zaken als oorzakelijkheid kan men volgens Hume niet waarnemen.
Wanneer een biljartbal de ander zogenaamd doet bewegen
...
Een wonder is volgens Hume een inbreuk op de wetten
van de natuur.
Levensbeschouwing binnen een historisch overzicht: 16de en 17de eeuw
Levensbeschouwing binnen een historisch overzicht: 16de en 17de eeuw
Levensbeschouwing binnen een historisch overzicht: 16de en 17de eeuw
Levensbeschouwing binnen een historisch overzicht: 16de en 17de eeuw
Levensbeschouwing binnen een historisch overzicht: 16de en 17de eeuw
Levensbeschouwing binnen een historisch overzicht: 16de en 17de eeuw
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Levensbeschouwing binnen een historisch overzicht: 16de en 17de eeuw

4,587

Published on

Een historisch overzicht over levensbeschouwing in de 16de en 17de eeuw met o.a. Calvijn, Luther, Geocentrisch, Heliocentrisch wereldbeeld, perspectief in kunst, ontdekkingsreizen, uitvindingen, memento vivere, Renaissance, Klassieke Oudheid, Wedergeboorte,... enz.

Jurgen Marechal - Levensbeschouwing in context!

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
4,587
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
12
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Levensbeschouwing binnen een historisch overzicht: 16de en 17de eeuw

  1. 1. 16de - 17de eeuw Drs. J.L.C. Marechal  
  2. 2. Renaissance, wedergeboorte van de klassieke oudheid, het veranderende mensbeeld:    Memento Mori werd Carpe Diem (Memento Vivere), Individualisme/virtù: Van mannen werd verwacht dat zij het lot naar hun hand zetten. Er ontstond een verering van het individu, van 'grote mannen' die zichzelf onderscheidden van hun omgeving. Een dergelijke man, die zijn rivalen overtrof, bezat virtù (= deugd) in de ogen van zijn tijdgenoten. Het werd als een typisch mannelijke kwaliteit beschouwd. Deze verering van het unieke individu was geheel nieuw: ook de oudheid kende een dergelijk verschijnsel nauwelijks. Er ontstond een nieuw levensgevoel, minder gericht op God en het hiernamaals en meer gericht op de mens en het aardse leven: vorm van secularisering (afnemende invloed van de kerk).
  3. 3. De school van Athene is een fresco van de Italiaanse renaissancekunstschilder Rafaël. Het toont onder andere de filosofen Plato, Aristoteles en Socrates. De fresco werd geschilderd tussen 1509 en 1510. De school van Athene beeldt het rationele ware uit, oftewel de filosofie en haar rationele zoektocht naar de Waarheid. De school van Athene is een duidelijk voorbeeld van de tijdgeest waarin Rafaël leefde: de renaissance. In deze periode herleefde de belangstelling voor de Klassieke Oudheid, niet alleen de kunst werd weer gewaardeerd, maar ook de klassieke filosofie.
  4. 4. De mens van Vitruvius is een stelsel van lichaamsverhoudingen zoals Vitruvius die beschreef in zijn „De architectura‟. Een Vitruviusman is een afbeelding van een man als demonstratie van de voorschriften van Vitruvius. De bekendste Vitruviusman is een tekening van Leonardo da Vinci van omstreeks 1490. De Vitruviusman wordt gezien als een symbool van het humanisme, met de mens als het middelpunt van het heelal.
  5. 5. Een verschil tussen de middeleeuwen en de renaissance is o.a. het verschil in levensgevoel: De middeleeuwen kenmerkt zich door het begrip: Memento mori: Gedenk te sterven. De renaissance kenmerkt zich door het begrip Carpe Diem: Pluk de dag.
  6. 6. Renaissance, wedergeboorte van de klassieke oudheid, het veranderende wereldbeeld:     Hernieuwde aandacht voor wetenschap, i.t.t. alles maar op gezag van de kerk en de Bijbel aan te nemen (secularisering) Het geocentrisch wereldbeeld werd een heliocentrisch wereldbeeld Vele nieuwe uitvindingen en ontdekkingen De toenemende aandacht voor het hier en nu ten koste van de nadruk op het eeuwige en transcendente blijkt ook uit het toenemend realisme in de beeldende kunst. Vanaf de renaissance werd van westerse kunst verwacht dat deze de werkelijkheid op een objectieve manier vormgaf en als zodanig herkenbaar was. De ruimte was niet langer onpeilbaar en onkenbaar, maar werd als geordend beschouwd, zichtbaar en meetbaar.
  7. 7. De aarde is niet meer plat, niet meer het centrum van het universum, omdat het Godsschepping zou zijn of omdat dit in de bijbel staat, of omdat dit op gezag van de machtige kerk zo gezien moest worden. De invloed van de kerk nam af, secularisering. De mensen werden weer nieuwsgierig. De mensen gingen zich weer verwonderen en keken ruimdenkend de wereld in. Hierdoor ging de wetenschap weer (zoals in de klassieke oudheid) een grotere rol spelen en werden er op allerlei terreinen ontdekkingen en uitvindingen gedaan. In de kunst werd de wedergeboorte van het verruimde gezichtsveld gesymboliseerd door o.a. het gebruik van perspectief en in de wetenschap door het heliocentrische wereldbeeld, het zonnestelsel (Nicolaas Copernicus, de Copernicaanse Revolutie later verder uitgewerkt en verdedigd tegenover de kerk door Galileo Galilei)
  8. 8. Het is moeilijk een scherpe grens te trekken tussen de middeleeuwen en de renaissance, omdat de renaissance niet overal tegelijkertijd ontstond. De renaissance begon in Italië.
  9. 9. Vanuit Italië, via de handelsroutes, verspreidde de nieuwe ideeën, de nieuwe mens- en wereldbeelden zich door geheel Europa. Conclusie is dan ook dat de middeleeuwen niet overal op hetzelfde moment eindigde en de renaissance niet overal op hetzelfde moment begon.
  10. 10. Het feit dat het geloofsleven en de wetenschap zich van elkaar losmaakten, gaf nieuwe impulsen aan de wetenschappelijke methoden, maar ook aan de geloofsbeleving. Het legde de basis voor twee belangrijke omwentelingen die in de vijftiende en zestiende eeuw plaatsvonden: 1. De renaissance met uitvindingen en ontdekkingen (zoals de overgang van geocentrisch naar heliocentrisch wereldbeeld) 2. De reformatie: de poging van hervorming/zuivering van de Rooms-katholieke kerk door o.a. Luther en Calvijn eindigde uiteindelijk met een breuk met de RK-kerk en de vorming van een nieuwe christelijke stroming, naast de Rooms-katholieke en Oosters-orthodoxe stroming, namelijk het protestantisme.
  11. 11. Maarten Luther leefde van 1483-1546
  12. 12. Luthers voornaamste punt van kritiek op de katholieke kerk was de handel in aflaten. Hij formuleerde 95 stellingen, het startschot van de reformatie.
  13. 13. Luther wilde met zijn 95 stellingen niet „breken‟ met de katholieke kerk, hij wilde slechts een discussie over hervormingen binnen de katholieke kerk op gang brengen. Luther spijkerde zijn 95 stellingen vast aan de Slotkerk in Wittenberg.
  14. 14. De katholieke kerk kon Luther moeilijk het zwijgen opleggen, omdat hij in het Duitse rijk al erg veel aanhang onder vorsten, priesters en gewone gelovigen had gekregen, met name Frederik III van Saksen was zijn beschermheer.
  15. 15. Het optreden van Luther had twee ingrijpende gevolgen: één voor de kerk zelf en één voor het Duitse Rijk. Voor de kerk: kerkscheuring tussen de protestanten – de katholieken en voor het Duitse Rijk: Er ontstonden godsdienstoorlogen.
  16. 16. De Duitse Boerenoorlog was een opstand van boeren en lage edelen in het Zwarte Woud, die plaatsvond in 1524/1525. De opstandelingen verzetten zich tegen de eisen die hun gesteld werden in geld en diensten. Begin 1525 nam het aantal opstandelingen toe. Ze beriepen zich op de Bijbel en op Maarten Luthers leus over de vrijheid van de christen. Maarten Luther schrok wat hij bij de mensen te weeg had gebracht.
  17. 17. Enkele kernopvattingen van Maarten Luther:     Alleen het geloof kan de mens verlossen uit de macht van de duivel. Niemand kan genade van God verdienen door boete of aflaatbrieven te kopen; Tijdens de communie veranderen brood en wijn niet in het lichaam en bloed van Jezus, zoals de katholieke kerk gelooft; Luther geloofde dat alleen de Bijbel ons kan vertellen wat wij moeten geloven; Om de boodschap van de Bijbel te begrijpen moesten alle erediensten in de volkstaal en niet in het Latijn worden gehouden.
  18. 18. Er was al eerder, in 1054, sprake geweest van een scheuring in de katholieke kerk. Er ontstonden toen ook twee geloofsrichtingen: Die van de Westerse christenen en die van de Oosterse christenen (Oosters Orthodoxen).
  19. 19. De scheuring van de katholieke kerk in 1517 was niet onvermijdelijk, maar niemand deed werkelijk een poging om de ander te begrijpen. Als beide partijen echt hun goede wil hadden getoond, dan had een breuk mogelijk voorkomen kunnen worden. Maar goed als-dan is ahistorisch.
  20. 20. Het concilie van Trente werd door de Paus en de bisschoppen bijeen geroepen van 1545 tot 1563 om de misstanden en misbruiken binnen de Rooms-katholieke kerk, ook zelf aan te pakken.
  21. 21. De lutherse kerk was lange tijd opgedeeld in de zelfstandige zogenaamde „Landeskirchen‟ (nationale kerken), omdat een aantal Duitse vorsten wel achter Luther stonden en een aantal niet: Cuius regio, eius religio , is de Latijnse omschrijving van de rechtsregel waarnaar volgens de Godsdienstvrede van Augsburg (1555) in de diverse staten van het Duitse Rijk moest worden gehandeld ten opzichte van de godsdienst,… ofwel „Wessen Gebiet, dessen Religion‟, Elk gebied zijn eigen religie.
  22. 22. Calvijn leefde van 1509 – 1564
  23. 23. Calvijn wees het celibaat af, hij vond dat je wel mocht trouwen en seks mocht hebben als priester, want zo zei hij: “Wie weigerde te genieten, wees Gods goedheid af”.
  24. 24. Calvijn organiseerde in 1541 zijn kerk in Genève, te Zwitserland. Vanuit Genève verspreidde het calvinisme zich snel over West-, Noord- en Midden-Europa. Het calvinisme sloeg vooral onder de stedelijke burgerij en handwerkslieden aan, omdat de leer van Calvijn de gewone gelovigen de macht gaf binnen de kerk.
  25. 25. Calvijn kreeg vooral bekendheid met zijn boek: „Institutie‟ of „Onderwijzing/onderricht in de christelijke godsdienst‟ (Latijn: Institutio Christianæ Religionis).
  26. 26. Een theocratie is een staat die helemaal volgens de geboden van God zou worden bestuurd. Calvijn probeerde een theocratie te vestigen in Genève.
  27. 27. In de calvinistische kerkelijke gemeenten zijn de gewone burgers de baas, maar in de Lutherse kerkelijke gemeenten is de plaatselijke vorst de baas. In de RoomsKatholieke gemeenten beslist uiteindelijk de paus.
  28. 28. Het calvinisme heeft een „wettische‟ mentaliteit. De mensen moeten namelijk leven naar de letter, de regels van de Bijbel. Om te kunnen weten wat mag en niet mag, doen zij veel aan Bijbelstudie.
  29. 29.  Het calvinisme gaat uit van de predestinatieleer: God heeft voordat iemands leven begint al bepaald of hij in de hemel of in de hel terecht komt (voorbeschikking).
  30. 30.  „Het rentmeesterschap‟ van God houdt volgens Calvijn in dat niemand persoonlijk bezit heeft, alle rijkdom, elk bezit heeft men als het ware van God te leen. Je moet uiteindelijk verantwoording afleggen voor de wijze waarop jij hiermee omgaat.
  31. 31. Enkele kernopvattingen van Calvijn:        De Bijbel is het wetboek van God. Predestinatieleer. De mens kan alleen maar door het geloof gered worden. Rentmeesterschap van God. Het calvinisme kent maar twee sacramenten: de doop en het heilige Avondmaal. Het kerkbestuur wordt gekozen door alle belijdende, alle actieve leden van de kerk. De predikant wordt door het kerkbestuur uitgekozen en benoemd. De Staat moet er als Dienaresse van God op toezien dat haar geboden op aarde worden nageleefd: Theocratie. Als de wereldlijke bestuurders zelf Gods geboden overtreden mogen zij worden afgezet.
  32. 32. Thomas Hobbes leefde van 1588 – 1679, hij kwam uit Engeland.
  33. 33. Hobbes‟ mensbeeld ging er van uit dat de mens van nature een egoïst is. Hobbes zegt dat de mens een “homo homini lupus” is, ofwel Mensen zijn wolven voor elkaar, elkaars concurrent. De titel van het belangrijkste werk van Hobbes is „Leviathan‟.
  34. 34. De natuurstaat en het sociaal contract: Thomas Hobbes en Jean-Jacques Rousseau hadden zeer verschillende opvattingen over het wezen van de mens. Thomas Hobbes versus Jean-Jacques Rousseau
  35. 35. René Descartes leefde van 1596 – 1650, hij kwam uit Frankrijk
  36. 36. De titel van het belangrijkste werk van Descartes is „Discours de la methode‟. Aan de hand van een systematische twijfel wil hij schijnzekerheden uitbannen.
  37. 37. Descartes kwam, n.a.v. zijn filosofische methode, tot de volgende conclusie: Je kunt overal aan twijfelen behalve aan de twijfel zelf en ik ben degene die twijfelt; ik denk dus ik ben (Cogito ergo Sum). Descartes legt de basis voor het 17de eeuwse rationalisme, waarin het verstand en niet de zintuigen ons tot kennis brengt.
  38. 38.  John Locke leefde van 1632 – 1704, hij kwam uit Engeland.
  39. 39. De titel van het belangrijkste werk van Locke is „An essay concerning human understanding‟. Locke probeert in dit werk een antwoord te vinden op de volgende twee vragen: 1. Waar halen de mensen hun gedachten en voorstellingen vandaan? 2. Kunnen wij vertrouwen op wat de zintuigen ons vertellen?
  40. 40. Locke was een kritische bewonderaar van de filosofie van René Descartes.
  41. 41. In zijn Essay concerning Human Understanding (1690) stelt Locke duidelijk dat kennis enkel voortkomt uit ervaring en dat men van aangeboren ideeën niet kan spreken. De menselijke geest is als een onbeschreven blad (tabula rasa). Werkelijk alle kennis komt voort uit ervaring (simple ideas) of combinatie ideeën (complex ideas). Locke concludeert hier echter wel uit dat de natuurkunde nooit een zekere wetenschap kan worden, maar het hoogstens een systeem van meningen (opinions) kan zijn. Slechts de wiskunde kan zo'n zekerheid hebben omdat men daar louter kan werken met complex ideas en deze aan elkaar toetsen en vergelijken
  42. 42. David Hume leefde van 1711 – 1776. Hij was een Schotse filosoof en geschiedschrijver, uit de tijd van de Verlichting.
  43. 43. Hume was een van de belangrijkste empiristische filosofen en zijn ideeën zijn van grote invloed geweest op Immanuel Kant. Een empiristische filosoof gaat vooral uit van de zintuigen en niet van het verstand, zoals bijvoorbeeld René Descartes wel deed.
  44. 44. De titel van het belangrijkste werk van Hume is: „A Treatise of Human Nature‟.
  45. 45. Hume wil alle gedachten en voorstellingen aanpakken die niet tot overeenkomstige indrukken kunnen worden herleid. Hij wil dus weten of de samengestelde begrippen die we gebruiken kloppen.
  46. 46. Voorbeeld: Het complex, samengestelde begrip Engel; een mannelijke gedaante met vleugels. Het is een complex begrip want je ziet namelijk mannen en ook vleugels. Deze twee ervaringen, die in werkelijkheid niet bij elkaar horen, combineer je. Het is dus, volgens Hume, een valse voorstelling die weggegooid moet worden.
  47. 47. Nog een voorbeeld: God is een oneindig intelligent, wijs en goed wezen. We kunnen dan, volgens Hume, ook spreken van een samengesteld idee van God: God is een samengesteld idee dat bestaat uit iets oneindig intelligents, iets oneindig wijs en iets oneindig goeds.
  48. 48. Ook zaken als oorzakelijkheid kan men volgens Hume niet waarnemen. Wanneer een biljartbal de ander zogenaamd doet bewegen (veroorzaakt), ziet men enkel de ene biljartbal tot tegen de andere bewegen, stoppen en de andere bal zien verder rollen. Men ziet de oorzakelijkheid zelf niet. Dergelijke zaken, zoals oorzakelijkheid en substantie, maar ook bijvoorbeeld het bestaan van andere menselijke geesten of personen zijn dan volgens Hume ook niets meer dan een gewoonte (habit) die de mens heeft aangekweekt omdat hij bijvoorbeeld het bewegen van de tweede biljartbal altijd heeft zien samengaan met het aanraken door de eerste. Hier komt Hume dus naar voren als een radicale scepticus: men kan nooit zeker weten dat die substantie of causaliteit echt (morgen nog) bestaat. Toch stelt Hume nog vast dat men als filosoof wel sceptisch kan zijn over deze zaken, maar eens men zijn studeerkamer verlaat zal zelfs de filosoof aannemen dat oorzakelijkheid echt bestaat en met andere mensen omgaan alsof het echte mensen zijn.
  49. 49. Een wonder is volgens Hume een inbreuk op de wetten van de natuur.
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×