ATARIKOA EUSKAL KULTURGINTZAREN TRANSMISIOA 2008-2009 Euskal nortasun kolektiboa(k): diskurtsoak eta egituraketa hegemonikoa Mario Zubiaga EHU Azpititulua: Patxi -Lopezen garaia, edo hegemonia pidgin- a

1. ABIAPUNTUA EUSKAL KULTURGINTZAREN TRANSMISIOA EUSKAL (euskara, eta hizkuntzak ardazten duen kultura, edo euskal herrietan daudenena) KULTURGINTZA (kultura edo kultur-eraikuntza, kulturari buruzko ardura, kulturkampf ..) TRANS-MISIOA (misiolarien oinordekotza denboran, lurraldean, gizartean zehar…zergatik? IABB) Zeitgeist Volksgeist GLOBALAZ Bauman, likidotasun erreflexiboa? eta Jon Sudupe: -Tesia: aniztasun hazkorra -Antitesia: Multikulturalismo (in)tolerantea -Sintesia: kosmopolitismo kantiarra -Parentesia: aberastasunaren banaketa Nola kudeatu aniztasun hazkorra? Segregazio, akulturazio, aitortza ereduen krisian? (J.Amezaga) Nola ziurtatu euskal kulturaren transmisioa mundu globalean? Zeintzuk dira orain behar ditugun diskurtsoak, pentsamoldeak, tresnak? TOKIKOAZ (“Euskal herria krisian”, 98ko porrota…) protesta ziklo baten amaiera, abertzaletasunaren krisi politikoa, euskalduntzearen mugak, tresna politikoen gabezia/hutsala, etorkin berriak, erabileraren (lingua hila) eta kalitatearen (lingua creole) erronka…

Atzera begira… -Nola izan da posible euskal hiztunen kopurua %20tik %40ra igarotzea azken bi hamarkadetan? (Patxi Baztarrika) -Nola da posible kultur gutxiengo batek, izaera galdu gabe, bere egoera hobetu izana? Gutxiengo hori operazio hegemoniko batean kate begi izan delako… HEGEMONIA POLITIKO ABERTZALEAK EUSKARAREN HEGEMONIZAZIO KULTURALA BULTZATU DU Aurrera begira… -Abertzaletasunaren hegemonia politikoa krisian al dago? -Hala bada, nola izango da posible etorkizunean kultur gutxiengo horrek bere egoera hobetzea? Azter dezagun operazio hegemonikoa…

POLITIKAREN EREMU PARADOGIKOA (Warrenetik, Zizekera, Laclauren eskutik) METAPOLITIKA ARCHIPOLITIKA tribua HEGEMONIA ULTRAPOLITIKA gerra PARAPOLITIKA Lotesleak bilakatu daitezken erabaki, arau, antolakuntza eta ekintza kolektiboak honako botereen bitartez : 4. POLITIKA EZABATUAK. (Ahulak, menderatuak eztabaidatzen ez dituen errutinak eta botere harremanak) 2. Ez-politikoa. Adostasunak gidatutako Ekintza kolektiboa Estatu politika: Lehia arautua Erakundeen baitan Lan politika, Aberastasunaren banaketaren politika Genero politika, erlijio, IDENTITATE, estatus politika 3. POLITIKAREN EREMUA Botere harreman eztabaidatuak 1.Ez-politikoa. (adostasun falta, gatazkatik Ihes egitea) GATAZKA BAI GATAZKA EZ Botere behartzailea Biolentziaren Bitartekoen kontrola: Estatuko erakundeak. Botere ekonomikoa Bitarteko materialen Kontrola: merkatuak eta enpresak. Botere kulturala Nortasunaren Interpretaziorako bitartekoen kontrola: gizarte zibila eta familia Adostasunean oinarritutako erabakiak: Gizarte harreman borondatezkoak, Elkarrizketaren, elkartasunaren, intimitatearen indarrean oinarrituta BOTEREA

2. HEGEMONIAZ HEGEMONIAZ … Zizek eta Laclau. “ Gente brava la de Renter ía” “ Vascos” Gatazka belikoaren fetixetik honantzago, deliberazioaren ametsaz haratago, Hegemonia (Laclau): “Parteak osotasun unibertsalaren hutsunea betetzeko burutzen duen ahalegina….” Ahalegin hori borroka diskurtsibo/sinbolikora eramango du Laclauk. Eduki partzialaren batek hegemonizatuko du beti ustez unibertsala den nozio ideologiko oro, bere unibertsaltasuna koloretuz, bere eraginkortasuna ahalbidetuz…partikular guztiek dute beraien baitan unibertsaltasuna betetzeko joera, ez dago unibertsal neutralik… Kontzeptu ideologikoaren eduki tipikoa zein izango den, horretan datza borroka ideologikoa . Zizek… eta Guadalajarako artzaina…

3.EKIBALENTZIA KATEAK GALDERAK 1. Nolakoa da “Rajoy-ren euskal neskatila” tipikoa? Arantza Quiroga: ez denagatik, dena. Denagatik, ez dena. 2. “Vasco tipikoa” edo euskal herritarraren baitako kateatze hegemonikoa, kementsua-abertzalea-euskalduna izango al da? 3. Neskatoa “euskara duena” izatea helburu izanik, kateatze alternatiborik edo hobeagorik ba al dago? 4. Hortaz, neskatoa abertzalea ez bada, euskalduna izango al da? EDUKI TIPIKOEN EKIBALENTZIA (baliokidetza) KATEAK HEZURMAMITZEN DU HEGEMONIA Eduki tipikoa ez da inoiz bakarra, eta hortxe dago gakoa… Komunitate linguistikoa datu objektibo/enpirikoa da, baina gizartearen parte gisa ez du muga politiko propiorik sortu: “euskaldun-partea” “abertzale-partearekin” kateatutako eduki baliokide gisa azaldu da : onerako eta txarrerako? Beste kateatze hegemonikoetan hizkuntzak duen/ez duen presentziak ziurtatu al dezake bere zentralitate soziala eta iraupena? “AHTgelditu-korrika-presoak etxera” ekibalentzia kateatzeak, ziurtatuko al du euskararen transmisioa? Ba al dago kate alternatiborik?

Locus hegemonikoa euskalduna Langilea independentista estatalista fededuna abertzalea enpresaria erdalduna langilea KULTUR EREDUA Ekologista… EREDU SOZIO-EKONOMIKOA EREDU POLITIKOA autonomista Polarizazio antagonikoa Baskista? 1998 soberanista Euskal Herri/gizarte erakundetua Populismo abertzalea: PTV edo EH HIRU KATEATZE/ARTIKULATZE HEGEMONIKO, baliokidetza logikapean Sukaldaria Athletikekoa… Beste Polarizazio ardatzak http://video.google . es/videoplay?docid=7802684310009760132&ei=vW8KSof6N5ry2wKPqYXyBQ&q=ernesto+laclau&hl=es kanpo barne

4. ARTIKULAZIO HEGEMONIKO HISTORIKOA Euskalduna “ Euskal abertzale” unibertsalaren partikularra, euskalduna. Barneratze identitarioa Barneratze politikoa “ Euskaldun” unibertsalaren partikularra, abertzalea “ Euskaldun unibertsal” horren partikular hegemonikoa, “abertzalea” ote da, jada? “Kalaka sindromea” “ Abertzale unibertsal” horren partikular hegemonikoa, “euskalduna” ote da, jada? “Gure hizkuntzak” leloa. Hortaz, “euskal herritar unibertsal” horren partikular hegemonikoa, “abertzale euskalduna” ote da, jada? Orain arteko ARTIKULAZIO HEGEMONIKO ZIRKULARRA: hegemonia politiko abertzaleak euskal kulturaren hegemonizazioa… (%20tik-%30era, transmisioa) Euskal herritarra Euskal abertzalea Hegemonia Euskal herritar unibertsalaren partikularra: Abertzale (euskalduna)

“ Euskaldun unibertsal” horren partikular hegemonikoa, “abertzalea” ote da, jada? “Kalaka sindromea”

“ Abertzale unibertsal” horren partikular hegemonikoa, “euskalduna” ote da, jada? “Gure hizkuntzak” leloa.

Hortaz, “euskal herritar unibertsal” horren partikular hegemonikoa, “abertzale euskalduna” ote da, jada?

PARADIGMA: BOTERE-POLITIKA TRESNA: ARTIKULAZIO HEGEMONIKO ALTERNATIBOA LOGIKA: EKIBALENTZIA MODUA: ANTAGONISMO AGONISTIKOA DEMOKRATIZAZIOA NAZIO/AGINTE ERAIKUNTZA ERAGIN-POLITIKA ARTIKULAZIO HEGEMONIKO SISTEMIKOA DESBERDINTZEA ANTAGONISMO DELIBERATZAILEA/ ORDEZKATZAILEA ARTEKARITZA POLARIZAZIOA BERRIKUNTZA POLITIKAGINTZA SAREEN ZABALTZEA, TRINKOTZEA ETA BERDINTZEA Protesta/negoziazio/akordio zikloak Demokratizazioaren ibilbidea Euskal Protesta zikloan IDENTITATE-POLITIKA Nola, eta Nondik nora?

7. GIZARTE MUGIMENDUEN LOGIKAK

NOLAKO LISKARRA? Antagonismoaren lekuak Tentsio demokratiko liberala ANTAGONIKOA C. Schmitt AGONISTIKOA H. Arendt C. Mouffe DELIBERATZAILEA J. Habermas ORDEZKATZAILEA J. Schumpeter gerra aurkaria etsaia solaskidea lehiakidea hegemonia kontsensoa oreka Herritar (aktiboegia) Soldadu-objektua Gizarte kapitala (parte-izatea) Parte-hartze oldartsua / Parte-emate arautua Herritar pasiboa A B C D Alderdi politikoak Herritar aktiboak Gizarte mugimenduak Armadak Eragileak Lehia oligarkikoa Elkarrizketa arrazionala Protesta auto-mugatua Indar hutsa Logika Barnera / pareka

Artekaritza: deslotuak, des-mobilizatuak dauden gizarte guneak artekatzea (artikulazioa) Polarizazioa : muturren urruntzea eta tartekoen muturtzea (antagonismoa) Berrikuntza : diskurtso eta jarduera mobilizatzaile berrien ziurtasun eza Gizarte mugimenduak Gizarte aldaketa MEKANISMOAK 3. ETAren sorrera 2. Euskal herria/ Erakunde-sistema “Herri-batasuna” Protesta zikloaren hasieran…

Artekaritza: deslotuak, des-mobilizatuak dauden gizarte guneak artekatzea (artikulazioa)

Polarizazioa : muturren urruntzea eta tartekoen muturtzea (antagonismoa)

Berrikuntza : diskurtso eta jarduera mobilizatzaile berrien ziurtasun eza

“Herri-batasuna”

5. NAZIOGINTZA GARAIKIDEA Herri “ Nazionalista” Erakunde “ Nazionalista” Boteretik Eraginera Sinbiosi liskartsua PROTESTA ZIKLOAREN AMAIERAN… NAZIOGINTZA POLITIKO GARAIKIDEAREN MOTOR HEGEMONIKOA, KRISIAN? Atzera begira: ETA/EAJren garaitezintasunaren mitoaren haustura sinbolikoa; anti-sistemikoa, sistemaren zutabe…Oreka galtzea. Aurrera begira: Kultura berriak ekosisteman, barneratzeko/parekatzeko gaitasuna? Euskal etnia mundu globalean, globala euskal lurraldeetan… DETONATZAILEAK Zentralitatearen porrota Alternatibitatearen porrota KRISIA Ongizatearen kudeaketa Euste-horma “ Interes orokorra” Utopiaren kudeaketa Mugimendu oldartsua Populista (abertzalea) LOGIKA EH=“Euskal Gizartea” EH=“PTV” HERRIGINTZA ORUBEA

6. OPERAZIO HEGEMONIKOA Jarduera-paradigma gisa… DESBERDINTZEA Identitatea BERDINTZEA Boterea DESBERDINTZEA Eragina Edo OPERAZIO HEGEMONIKO BERRIA (Laclau eta MTT) Muga sortu, partea “ identifikatu” eta bereiztu Homogeneotik, Politikaren sorrera Herrigintza: Parteak unibertsalaren aurpegi tipikoa izateko lehian. Logika populista: “ plebs (nazioa)/demos(herria)”: 1. Ekibalentzia/artekaritza 2. Antagonismoa/polarizazioa 3. Heldulekua/orubea: diskurtsoa, hizpide eta praxi sozio-politiko gisa Partea besteen artean kokatu, interes orokor gisa ari den parte baten hegemoniapean -Politika (abertzalearen) krisian, harekin kateatuta egon den hizkuntza komunitatearen etorkizuna ere, krisian? -ERAGINA: Aitaren etxea utzita, plazara? Kriseilua hartuta etxez etxe zabaldu amaren sua? - IDENTITATEA: Basora? ( http://video.movies.go.com/thevillage/main.htm ) Edo Butler: “kode dominatzaileen desplazamendu performatibo” hori, nola?

8. JARDUERA PARADIGMAK ALTERNATIBAK ULERTZEKO… lehen aipatu dugun sailkapena jasoko dugu (Cohen & Arato): Esamolde zaharberritua: “hiruetan jarrai”… bideak moldatuz, eta tentuz” LELO DISKURTSIBOAK: “Guk geure izaerari eutsi, haiek egin dezatela nahi dutena”. Gizarte zibilaren autonomiara itzuli, identitateren aldarrika, liskar mugatua, gizarte zibilaren aldaketarako lekukotasun garbia. Nortasun borobila: Policy community IDENTITATE-POLITIKA (AMAREN SUA) LELO DISKURTSIBOAK: “Guk eragin haiek aldatu daitezen/dezaten”, gizarte zibilaren autonomia eta eragina gizarte politikoan. Liskar irekirik ez. Partehartzea: issue/policy network. ERAGINAREN POLITIKA (SEME-ALABEN LOBBYING-A) LELO DISKURTSIBOAK: “Gurea egin, haiek egin ez dezaten”, betoa/alternatiba, liskarra/protesta, gizarteak Estatua menpeko, gizarte zibilaren autonomiarik ez, erradikalismoa, botere-alternatiba, Kontra-boterea: (Alter)Politics community. BOTERE-POLITIKA (AITAREN ETXEA)

9. ALTERNATIBEI BURUZ Zein jarduera “hegemoniko” euskal “tribua” bizi dadin? (M.Irizar) Artikulazio/Artekaritza eredu berriak. Zein da Nazio kulturala garatzeko Ekibalentzia katerik egokiena? Antagonismo/Polarizazio Egokia. Zein modutan adierazi behar da antagonismo sortzailea? (barne-kanpo) Diskurtso eta praxi Berritzaileak. Zein da “ lokarri/helduleku” egokia? Botere paradigma zaharra: Naziogintza historikoa.(60. Hamarkadatik) -Artekaritza mugatua eta barne “hegemonismoa”(aita/semea lehian). -Polarizazio eremu antzuak. -Diskurtso eta praxi zaharkituak. Atzera begira Identitate/Eragin paradigma berria: Eredu multi-kultural liberala. -Artekaritza/ekibalentzia unibertsala:“Euskal Herririk”ez euskal identitaterako. -Polarizazio eza. Mitxelena… -Diskurtso/praxi neo-instituzionalak: Lobbying. (Amaren sua, etxez-etxe). Aurrera begira Botere-paradigma (populismo) berria (aitamaren etxe berria), politikoki nola? KRITIKA: Politika non? Despolitizatzea: “partea eta kontsentsu pidgina”. Artikulazio kate objektiboegia: hizkuntza. Helduleku errazagoen beharra: abertzalea, aurrerakoia, Athletikekoa… Nafarroako kontra-eredua

10. MUGAK Hala, Euskal NAZIOAK euskal HERRIA (nazio politikoa) behar du, alabaina, batetik, “GU” horien mugak etengabean ari dira definitzen eta birdefinitzen… eta, bestetik, nazio kultural eta politiko horrek gaur behar duen tresna juridikoa ezin daiteke aurrez definitu, baina ezta aurrez mugatu ere… UTOPIA: Euskal Nazio Totala (nazio=herri=estatu) Praxi modernoa A : “ ezina ekinez egina” (ez nekea, ezta bide txarra, gu euskaldunak gara, Euskal Herrikoak), Inozoak (ez dakigu ezin dela, eta horregatik ekiten diogu), DISTOPIA: Euskal erlijio pribatua. Praxi modernoa B: “ eginez ekina ezin”. Pixkanakako Politika (Popper). Zinikoak (jakin badakigu ezin dela, eta horregatik ekiten diogu), edota EUTOPIA posmodernoa, Ironikoa, ezinezko ezinbestekoa : “ ekina ezinez egina…” Adibidez: Independentziaz seduzitu. Hizkuntza etnia Nazio kulturala Nazio politikoa Estatua Hortaz, AMAITZEKO, APALTASUNA: GIZARTEAREN ZAURIA SENDAEZINA DA…

Konklusio gisa, zazpi puntu eztabaidarako Euskal kulturgintzaren transmisioa azken 40 urteotan, abertzaletasunaren hegemonia politikoaren ondorio zuzena da. Hegemonia politiko, eta hegemonizazio prozesu kulturalen euskarri nagusia 60. Hamarkadan hasitako protesta zikloa izan da, “populismo abertzalea” ardatz. Bereiztezinak izan dira euskalgintza eta naziogintza politiko eredu hori. Naziogintza ziklo horren amaieran, botere politikatik eragin politikara doan ibilbidean azken urratsa ematear gaude: azken arloa, biolentziaren monopolioaren ukapenaren ukapena. Jauzi horretan hegemonia politiko abertzalea kolokan dago. Krisian dagoen naziogintza politikotik askatua, euskalgintza eragin politikara (lobbya) bideratu daiteke eta euskal komunitatea identitate paradigmara (tribua): parte legitimoa bai, baina ez unibertsalaren lekua hartu duen partea. Eredu liberala: parapolitika. Unibertsalaren lekua abertzalea ez den parteak hartuko balu, parte horren artikulazio hegemonikoan euskarak ez du lehentasunik. Kulturaren transmisiorako, alde batetik, balizko hegemonia politiko berri hori baliagarria izan daiteke, EAEn egungo locus hegemonikoaren kolorea ez delako neutrala , euskal identitatean barneratze minimoa eskatzen du. Dena den, oraindik orain euskalduntasuna ez denez kate-begi nagusi artikulazio hegemoniko alternatiboan, emaitza logikoena “euskal/erdal kultura pidgin” bat da. Euskara despolitizatzeko eredua: bakoitzak bere egitura, bestearen “koloreak” hartuta. (Donostiako euskara/Txomin del regato) Hortaz, helburua ez bada soilik “kultura pidgin” bat, orain euskal/erdal munduan indartzen ari dena, hegemonia politiko abertzalea berrindartu beharko litzateke. Demokratizazio/barneratze ziklo berria abian jartzeko. Hegemonia abertzale eraberritua behar da pidgin kulturatik, “kultura-lingua franca” izatera pasa nahi bada, euskararen lurraldeetan guztiok konpartituko dugun gertuko kultura, (ingelera, kultura franko globala den bezala) gazteleraz, eta frantsesez, edota beste hizkuntzetan ere arituko den euskal herrian. Partea (euskara) osotasunaren (euskal herria) adiera. (Behikularra) Beraz, lehen bezala, oraingoz, euskararen hegemonizazioak (transmisioak) hegemonia abertzalea behar du , eta honek botere-politika eskatzen du, baina parametro berrietan. Ziurrenik, beste bi paradigmekin batera jokatuz: Identitatea (tribua), eta eragina (lobbya). Hiruetan jarrai.

Euskal kulturgintzaren transmisioa azken 40 urteotan, abertzaletasunaren hegemonia politikoaren ondorio zuzena da. Hegemonia politiko, eta hegemonizazio prozesu kulturalen euskarri nagusia 60. Hamarkadan hasitako protesta zikloa izan da, “populismo abertzalea” ardatz. Bereiztezinak izan dira euskalgintza eta naziogintza politiko eredu hori.

Naziogintza ziklo horren amaieran, botere politikatik eragin politikara doan ibilbidean azken urratsa ematear gaude: azken arloa, biolentziaren monopolioaren ukapenaren ukapena. Jauzi horretan hegemonia politiko abertzalea kolokan dago.

Krisian dagoen naziogintza politikotik askatua, euskalgintza eragin politikara (lobbya) bideratu daiteke eta euskal komunitatea identitate paradigmara (tribua): parte legitimoa bai, baina ez unibertsalaren lekua hartu duen partea. Eredu liberala: parapolitika.

Unibertsalaren lekua abertzalea ez den parteak hartuko balu, parte horren artikulazio hegemonikoan euskarak ez du lehentasunik. Kulturaren transmisiorako, alde batetik, balizko hegemonia politiko berri hori baliagarria izan daiteke, EAEn egungo locus hegemonikoaren kolorea ez delako neutrala , euskal identitatean barneratze minimoa eskatzen du. Dena den, oraindik orain euskalduntasuna ez denez kate-begi nagusi artikulazio hegemoniko alternatiboan, emaitza logikoena “euskal/erdal kultura pidgin” bat da. Euskara despolitizatzeko eredua: bakoitzak bere egitura, bestearen “koloreak” hartuta. (Donostiako euskara/Txomin del regato)

Hortaz, helburua ez bada soilik “kultura pidgin” bat, orain euskal/erdal munduan indartzen ari dena, hegemonia politiko abertzalea berrindartu beharko litzateke. Demokratizazio/barneratze ziklo berria abian jartzeko.

Hegemonia abertzale eraberritua behar da pidgin kulturatik, “kultura-lingua franca” izatera pasa nahi bada, euskararen lurraldeetan guztiok konpartituko dugun gertuko kultura, (ingelera, kultura franko globala den bezala) gazteleraz, eta frantsesez, edota beste hizkuntzetan ere arituko den euskal herrian. Partea (euskara) osotasunaren (euskal herria) adiera. (Behikularra)

Beraz, lehen bezala, oraingoz, euskararen hegemonizazioak (transmisioak) hegemonia abertzalea behar du , eta honek botere-politika eskatzen du, baina parametro berrietan. Ziurrenik, beste bi paradigmekin batera jokatuz: Identitatea (tribua), eta eragina (lobbya). Hiruetan jarrai.