GoienaesperientziaEskualdeko talde multimediabaten sorrera               Debagoiena               2001eko apirilaren 27an
Goiena esperientzia   AurkibideaAtarikoa ....................................................... 3      Lantaldea eta aurr...
Goiena esperientziaAtarikoaGOIENA KOOPERATIBAREN ESPERIENTZIA kontatzen da ondoko orrietan,gurean sortu berri den eskualde...
Goiena esperientzia  Aurrekari  historikoak  DEBAGOIENAK, lehen Deba Garaia izenez Oñati  deitzen zen eskualdeak, Gipuzkoa...
Goiena esperientziaEuskarazko herri prentsaren bilakaera Joxe Aranzabal    Arrasate Pressen aurretikoak2000ko udaberria   ...
Goiena esperientzia   Euskarazko        arte gutxi batzuen eskuetan zegoena, oinezkoon eskura jarri zuten. Iraultzak herri...
Goiena esperientzia    Gizartean           • Bestalde, irakurleria potentziala nahiko zabala somatzen zen, 1986ko eragina ...
Goiena esperientziaLehen urteetan       hartan eta gure eginkizunen artean inportanteenetariko bat izan zen berri ona     ...
Goiena esperientzia      Euskarazko       Eta kitto, Goibekokale, Irinmodo, Kontzejupetik, Pil-pilean eta Ze Barri. Aldizk...
Goiena esperientzia       Euskarazko           • Informazio lokalaren hutsunea betetzea. EHPk herrietako hutsune          ...
Goiena esperientzia Arrasate Telebistak    Euskarazko herri telebistak             ez zuen         Arrasate Telebista     ...
Goiena esperientziaArrasate Irratia                                           ““Oñatiko Irratiaren lehen emanaldia        ...
Goiena esperientzia     “Beharbada, horixe da udal zerbitzu       Bestela, bakoitzak bereari eusten diolakobat izan eta ez...
Goiena esperientzia1999ko egoeraeta diagnostikoaArko eta Jardun                                      egunerokoa zuten amet...
Goiena esperientziaAldi berean mintzatu ahal izango gara           eta historia. Hurbilean egin dezakegubatarekin nahiz be...
Goiena esperientziaBateratzeprozesuaLehen bilerak                                             Apostu ausarta egin zen, ber...
Goiena esperientziaGoiena egitasmoa: oinarrizko dokumentua      Goiena     Sarrera  1999ko urria          Debagoienean kom...
Goiena esperientzia      Diru sarrerak         Kudeaketalortzeko ahalmena              Ekimen hauen kudeaketa elkarteen es...
Goiena esperientzia           Bitariko     da. Baina gero, eskualdeko merkatua suspertu eta bereziki kanpokoa biderkatzera...
Goiena esperientziaMuga oso hurbilak           • Prentsa. Hainbat gehigarri argitaratuko dira bailararako eta egunkariaren...
Goiena esperientzia       Lau lagunek             • Bateratzailea. Egitasmoa bultzatu eta enpresa finka dezan.osatutako lan...
Goiena esperientzia        Egitasmoan bertan espreski agertzen          zela eta, Aramaiok berehala sortu zuen bere  ez de...
Goiena esperientzia       Eta Aretxabaletako Otalora etxean,         adosteko ordua zen. 2000ko uda aurretik  Urkuluko urt...
Goiena esperientziadu. Dagoeneko langile guztiak koopera–                  Zerbitzuen atalean ez da bateratzentibarenak di...
Goiena esperientziaIzaerajuridikoazElkarte egitura baino gehiago                           funzionatzeko, beti ere elkarte...
Goiena esperientzia        Hau guztia kontuan hartuta, bitariko        berezirik ez dago, erabiltzaile batzuei  kooperatib...
Goiena esperientzia  enpresek, erakunde publikoek… dituzten          multzo bakoitzaren informazio eta aholku  komunikazio...
Goiena esperientziaegokitzapen, bazkide mota guztiak               eskualdean dagoela, eskualdeko erakundekooperatibara bi...
Goiena esperientziaFinantziazioazSarrera propioen pisua                                      Bigarren arrazoi bat, antzeko...
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Goiena esperientzia
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Goiena esperientzia

1,036

Published on

Mikel Irizarrek EKT ikastaroan oinarrian hartutako dokumentua.

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,036
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Goiena esperientzia"

  1. 1. GoienaesperientziaEskualdeko talde multimediabaten sorrera Debagoiena 2001eko apirilaren 27an
  2. 2. Goiena esperientzia AurkibideaAtarikoa ....................................................... 3 Lantaldea eta aurrekontua ....................... 42 4. eranskina: Goiena 2000-2001 ........... 43Aurrekari historikoak ................................ 4 Eskualdeko telebistaren esperientzia ........ 54 1. eranskina: EHPren bilakaera ............... 5 Aurrekariak ............................................... 54 Arrasate Irratia .......................................... 12 Bategitea ................................................... 54 Oñati Irratia .............................................. 12 Hausnarketa ............................................. 551999ko egoera eta diagnostikoa .............. 14 5. eranskina: GOITB .................................. 56 Garapena lantaldean ................................ 59Bateratze prozesua .................................. 16 Garapen teknikoa .................................... 59 2. eranskina: Goiena egitasmoa ............ 17 Aurrera begira .......................................... 60 Egitasmoa azaltzen................................... 22 Otalorako eratze batzarra ........................ 22 Eskualdeko aldizkaria eta egunkaria ......... 62 Notario aurrekoa ...................................... 23 6. eranskina: prentsarako egitasmoaz ... 63 Arlokako egitasmoak adosten ................. 23 Goienkaria kalean .................................... 68 Aurrerantzean ........................................... 24 Hurrengo, edizioak .................................. 69 Egunkaria ikertzen ................................... 69Izaera juridikoaz ..................................... 25 Bitariko kooperatiba ................................ 25 Eskualdeko atari informatikoa ................. 71 Bazkide motak eta aginte banaketa ........ 26 Lehen lanketa ........................................... 71 Estatutuetako atal adierazgarriak ............ 26 7. eranskina: Internet ............................ 72 Barne funtzionamendua .......................... 27 Hurbilekoa, sarean ................................... 77 Egoera juridiko honen etorkizunaz ........ 27 Atariak ...................................................... 77 Goienet ..................................................... 77Finantziazioaz ......................................... 29 8. eranskina: zer da Zope? ..................... 81 Sarrera propioen pisuaz .......................... 29 Gizarte ekimena eta erakundeak ............ 29 Eskualdeko irrati egitasmoa ..................... 83 Autofinantziazioa gora ............................. 30 Abiapuntua ............................................... 83 Hirugarren hanka ..................................... 31 Irratia eskualdeko multimedian .............. 83 Irratia, nola? .............................................. 84Izaera multimediaz ................................. 33 Korapilo, zein korapilo? .......................... 84 Monomediak ............................................ 33 Legearen gainean ..................................... 85 Multimediak ............................................. 33 Monomediatik multimediarantz .............. 34 Zerbitzuak: sail komertziala ..................... 86 Eskualdeko multimediak ......................... 35 Abiapuntua ............................................... 86Kanpo harremanak .................................. 36 Bateratzeko urratsak ................................ 86 Hedabideekin ........................................... 36 Hausnarketa ............................................. 87 3. eranskina: Euskarazko Telebista Sarea 38 9. eranskina: talde komertziala ............. 88 Erakundeekin ........................................... 40 Aurrera begira .......................................... 92 Bestelakoekin ........................................... 40 Zerbitzuak: gainerakoak .......................... 93Goiena 2001 ........................................... 42 Lehentasunak ........................................... 94 Bateratu eta gero ...................................... 42 Plan estrategikoa eta etorkizuna .............. 96 2
  3. 3. Goiena esperientziaAtarikoaGOIENA KOOPERATIBAREN ESPERIENTZIA kontatzen da ondoko orrietan,gurean sortu berri den eskualdeko komunikazio-talde multimediarenesperientzia.Esperientzia da eta ez egitasmo, bere sortzaileen asmo eta ametsakjasotzen dituen arren. Beste ezeren gainetik, bateratze batenazalpena da, eta bateratze horren ondorioz sortu denerrealitatearena, egun dituen ezaugarrien, indarguneen etagabezien deskribapen zintzoa. Puntu honetara iristeko egin denibilbidearen kontakizuna da, beti zuzena izan ez bada ere, betiaurrerantz eta bateratasunez egin dena. Bidean abiatzeko izanziren arrazoiak adierazten dira, eta nola etorkizunak kezkak sortzenzituen, nahiz eta abiapuntuko egoera ona izan. Eta kezka horieiaurre egiteko ikusten ziren ibilbide posibleen artean bide zehatz hauaukeratzeko egin ziren hausnarketak. Baita beste hainbat kontuosagarri ere.Esperientzia horren kontakizuna da eta ez txosten tekniko soil edoneutroa, datu, xehetasun eta osagai tekniko ugari jasotzen duenarren. Kontakizun beroa da, eta berotasun hori uste sendo bateanoinarritzen da. Euskal gizarteak bere nortasun ezaugarriakgeroratzeko behar duen komunikazio-egitura ez da teknika hutsezabiatuko edo gorpuztuko. Borondate, gogo, baliabide eta lankidetzaaskoren uztartzetik etorriko da, etortzekotan, helburu horren aldeguztiok eskuzabaltasunez eta setakeriarik gabe elkarlanean jartzengaren neurrian.Horregatik, esperientzia bete-betea eta betegarria izan delako,bizipen, ikusmolde eta iritzi asko dago tartekatuta kontakizuneanzehar. Kontakizunaren datu objektiboak Goienarenak dira eta,Gipuzkoako Foru Aldundiari esker, euskal gizarte osoarenak. Aldiz,bizipenak, ikusmoldeak eta iritziak kontatzailearenak dira, eta bereada horien erantzukizuna.Mikel IrizarGoienako zuzendari nagusia 3
  4. 4. Goiena esperientzia Aurrekari historikoak DEBAGOIENAK, lehen Deba Garaia izenez Oñati deitzen zen eskualdeak, Gipuzkoako zortzi Bigarren sortu zen herri komunikabidea, herri hartzen ditu: Antzuola, Aretxabaleta, Oñatiko Kontzejupetik, 1988ko urtarrilean Arrasate, Bergara, Elgeta, Eskoriatza, Leintz- abiatu zen. Udalak argitaratzen zuen, Gatzaga eta Oñati. Arabakoa den arren, euskaraz eta maiztasun finkorik gabe. Bere arro berean dago Aramaio, eta bere jardun edukia, udal jarduna eta bertan hartutako asko Debagoienean bideratzen ditu. erabakiak izan ohi zen. 1992an bigarren Bederatzi herriok 65.000 biztanle inguru aldiari ekin zion, hilabetekari bilakatu zen biltzen dituzte eta, herritik herrira alde eta profesionalago. Edukietan, udalaz handiak badaude ere, batez beste kanpoko informazioa jorratzen hasi zen, debagoeindarren bi heren baino gehiago herrikoa. euskaldunak edo ia euskaldunak dira. ArrasateEskoriatza Dena dela, iraultza eragingo zuen DebaGoiena oso oparoa izan da ekimena Arrasaten hasi zen, 1988ko hurbileko hedabideetan, eta Euskal Herri abenduan Arrasate Press kaleratu zenean. osoan eragina izan zuen arren, gutxi aztertu Ezohiko produktua zen, bide berriak ireki den fenomenoa da. Eskualdean sortu zen zituena, eta laster igarri ziren haren ondorioak aro berriko lehen hebadibea Telesko izan bailaran eta kanpoan. Bilakaera hartan dago zen, Eskoriatzako telebista, 1985ean. Herrian Goienaren oinarria, eta baita gaurkoa ulertzen bestelako telebistak ikusi ahal izateko kablea laguntzen duten giltzarri asko ere. Horregatik, hedatu zen, eta udalak aukera baliatu zuen atal honen aukera baliatu nahi izan dugu herriko telebista sortzeko. Emisio xumea Arrasate Presseko talde sortzaileko kide, zuen, astean behin edo birritan, eta gehienbat aldizkariko eta Arrasate Telebistako zuzendari gaztelaniazkoa. Hamabost urte geroago, eta loraldi hartako protagonista izan zen batik bat euskaraz emititzen du, eta emisioak Joxe Aranzabalen bertsioa jasotzeko. Idatzi xume izaten jarraitzen du. zenetik igaro den denborak datu zehatzen bat aldatu du, baina kontakizunak oso ondo biltzen ditu sasoiko kezkak, erantzunak eta ekarpenak. Aurrekari historikoak 4
  5. 5. Goiena esperientziaEuskarazko herri prentsaren bilakaera Joxe Aranzabal Arrasate Pressen aurretikoak2000ko udaberria Euskarazko herri prentsa gizarte eta kazetaritza fenomeno moduan 1988ko abenduaren 2an sortu zen, Arrasate Press astekariaren lehen zenbakiarekin batera. Dena dela, ez dago esaterik Arrasate Pressen aurretik ez zegoela ezer. Bazegoen. Orri parrokialak Herritan maiztasun eta iraupen aldakorrekin argitaratu ziren orri parrokialek bazuten zerikusia guk egin nahi genuen tokiko aldizkariarekin. Batzuetan herriko apaizak edo maisuak idazten zituen, euskaraz edo gaztelaniaz. Gaiak hurbil- hurbilekoak ziren eta jasotzen zituzten ia guztiek goitik behera irakurtzen zituzten. Baztanen, esate baterako, horrelako hainbat argitaratu izan dira. Berripaperak Arrasaten bagenuen bat, oso ona, Gorabeherak, Eskola Politeknikoan argitaratzen zena. Bi orrialdetan, hamabostean behin edo, eskola eta kooperatiben gaineko berri mordoa argitaratzen zituen Juanito Leibar, eskolako idazkariak. Albisteak, jakina, hurbil-hurbilekoak ziren. Estilo azkarra, argia eta umoretsua nahasten zituen, taula eta grafikoak erabiliz. Mundu guztiak irakurtzen zuen. Egunkarietako kronikak Gaztetatik, geure herrietako kronikak irakurtzeko ohitura hartu genuen Euskal Herrian argitaratzen ziren egunkarietan. Konforme egongo ginen edo ez, baina azkenean ohitu egin ginen garai bateko El Diario Vasco, La Voz de España, Hierro, Unidad, El Correo Español eta La Gaceta del Nortek eskaintzen zizkiguten kronikak irakurtzen. Guretzat hori zen beste erreferentzia inportantea. Garai bateko Zeruko Argiak ere, egunkari itxura zuenean, bazituen euskal herrietako kronikak. Herria Herria egunkaria ez zen hain ezaguna guretzat, baina aspalditik zegoen lanean. 50 urte bete ditu, Eskualduna izan zena kontuan hartu barik. Zalantza barik, hauxe dugu euskal prentsan izan dugun aurrekaririk argiena. Hor zegoen, bai, baina aldi berean aitortu beharra dut guregan eragin txikia izan zuela Arrasate Press sortzeko orduan. 1988ko testuingurua Euskarazko herri prentsaren sorrera hobeto ulertzeko, garai hartan eman ziren lau fenomeno garrantzitsu aipatu behar dira: Autoedizioaren sorrera Autoedizioaren iraultza 80. hamarkadaren erdialdean hasi zen. Alde batetik ordenagailu berriak agertu ziren, ordura arte denbora mordoa eskatzen zuten lanak askoz ere bizkorrago eta merkeago egiteko gauza zirenak. Bestetik, Hewlett-Packard eta Apple etxeek laser inprimagailuak kaleratu zituzten. Ordura 1. eranskina: EHPren bilakaera 5
  6. 6. Goiena esperientzia Euskarazko arte gutxi batzuen eskuetan zegoena, oinezkoon eskura jarri zuten. Iraultzak herri prentsa aurrera egin zuen Aldus etxeak Macintosh ordenagailuetan erabiltzeko zen une jakin PageMaker programa kaleratu zuenean eta Xerox etxeak IBM bateragarriekin batean sortu erabiltzeko balio zuen Ventura Publisher atera zuenean. Ondoren, beste progra- zen: ma batzuk agertu ziren. demokrazian, Arrasate Press iraultzaren trenean igo zen. Apple Macintoh Plus pare bat eta euskararen Apple LaserWriter laser inprimagailua erosi zituen. Idazteko, berriz, MSWord batasuna hartu zuen; maketatzeko PageMaker eta marrazteko, Aldus FreeHand. Geroztik bideratuta sortu diren herri aldizkari gehienak autoedizioan oinarritzen dira eta euretariko zegoela, gehienek Macintosh sistema eragilea darabilte. euskal Euskararen batasuna kazetari Arrasate Press sortu zenerako euskara batua finkatua zegoen eta haren belaunaldi erabilera zabalduta zegoen, bai irakaskuntzan nola administrazioan eta berriak komunikabideetan ere. zetozela,eta teknologia Euskara taldeak berrien 80. hamarkadaren erdialdean ere gerora Euskal Herrian hedatuko ziren gerizpean. euskara taldeen eredua sortu zen Arrasaten: AED. Bere helburua Arrasate euskalduntzea zen. Hasieran lanik handiena kontzientziazio lana izan bazuen ere, gerora, heldu ahala, funtzio berriak hartzen joan zen. Euskarazko hedabideak sustatzea adibidez. Arrasate Press AEDren babesean sortu zen. Gerora ere, Euskal Herrian sortu diren herri aldizkari asko eta asko antzeko taldeen itzalpean plazaratu dira: Berrigara eta Jardun Bergaran, Eraz eta Berbaro Durangaldean, Barren eta Elgoibarko Izarra Elgoibarren, Irutxulo eta Bagera elkartea Donostian, etab. Herri erakundeen irekitasuna Udalak eta foru aldundiak demokratizatu ondoren, eta Eusko Jaurlaritza zein Nafarroako Gobernua sortu eta gero, euskararekiko eta euskal kulturarekiko jarrera irekiagoak azaldu ziren erakunde horietan. Kasu askotan ontzat hartu zuten euskarazko herri komunikabideak sustatzea, euskara elkarteekin lankidetzan. Udaletako teknikari eta euskara arduradun askok zerikusi handia izan zuten jarrera aldaketa honekin. Geroztik, asko dira euskarazko herri prentsaren barruan ekimen pribatuarekin batera herriko aldizkarietan parte hartzen ari diren udalak. Euskal kazetari berriak agertzea 80. hamarkadan kazetari belaunaladi berriak agertu ziren. Harrezkero, gure aldizkarietan lan egin zezaketen kazetari profesional euskaldunak hartuko genituen. Ordura arte euskal kazetaritza larru gorritan zegoen. Arrasate Press, 1988 1988. urtearen hasieran AED (Arrasate Euskaldun Dezagun) elkartearen baitan edo inguruan genbiltzan zenbait pertsona aldizkari bat euskaraz argitaratzeko aukeraz hitz egiten hasi ginen. Zergatik? • Egunkari salduenek herriko kroniketan erabiltzen zuten euskara portzentaia zeharo testimoniala zen, batez beste %5 bakarrik. Eta egoera hura aldatuko zen itxaropenik ez zegoen. • Euskarazko prentsaren salmenta oso urria zen: 1989an 143 Argia, 148 Ipurbeltz, 65 Aizu, 58 Jakin, 55 Elhuyar eta gainerakoak 50era iritsi barik. Hemen eta Eguna ere gutxi saltzen ziren. 1. eranskina: EHPren bilakaera 6
  7. 7. Goiena esperientzia Gizartean • Bestalde, irakurleria potentziala nahiko zabala somatzen zen, 1986ko eragina izan erroldako datuen arabera, ia 12.000 lagunek aitortzen baitzuten “zerbait edo nahi bazuen, ongi” irakurtzeko gai zirela.ordura arteko Bi erronka genituen aurrean: alde batetik euskaraz ezer gutxi irakurtzen ereduetatik zuten irakurle potentzial horiek gehiago irakurtzea. Bestetik, herri mailako urrundu informazioa aberastea, integraziobide izan zedin. Bigarrena ondo eginez gero,beharra zuen lehena lortzeko amua izango litzateke. Arrasate “Honetarako”, jarraian datozenak Iñaki Mendigurenen hitzak dira, “laster Pressek. ikusi zen ordura arteko ohiko ereduetatik urrundu beharra zegoela, ezin zela aldizkaria betiko gutxiengo euskaltzale militante edo kulturzalearentzat bakarrik planteatu, euskarari eta euskal kulturari buruzko diskurtso ideologiko eta kontzientziatzailea zuzenean egin gabe, euskaldunen gehiengoa erakarri eta irabazi behar zela euskara idatzira. Beraz, aldizkari herrikoi, sinple, praktiko, irakurterraza egin behar zen; albiste erakargarri eta artikulu laburrekin, argazki eta elementu grafiko askorekin, etab.”. Poliki-poliki, hausnarketa eta gogoeta askoren ondoren —eta Tuterako La Ribera Navarra bisitatu eta gero— proiektua zehaztu genuen: beti oso argi egon zen euskara hutsean izan behar zela. Puntu honetan esan beharra dut bost minutu baino gutxiago behar izan genuela erabakitzeko euskara batuan idatziko genuela, beti ere Arrasateko euskararen kutsua emanez. Egitura profesionaleko astekaria izango zen, doanekoa, publizitatea eta finantziazio mistoa izango zituena, etxez etxe banatzekoa, eskatzen zuten herritarren guztien artean, edukietan Arrasatera mugatua eta autoedizioz burutua. Proiektua isilean eraman genuen. Abenduaren 2an aldizkariaren lehen zenbakia atera zenean, Arrasateko jendeak sekulako ezustekoa hartu zuen. Lehen zenbaki haren akatsak begi bistakoak ziren, baina inork gutxik eman zien garrantzirik, ezustekoaren alde onak alde eskasak baino askoz ere gehiago baitziren. Lehen laupabost zenbakiak ateratzeko kanpoko lagun baten laguntza behar izan genuen, Jose Luis Agoterena, ordenagailuen erabilera eta maketazioa guk baino askoz ere hobeto menperatzen zituen eta. Hortik aurrera, geuk egin genuen dena. Barrura begira, garai latzak izan ziren, kazetariek ez baitzuten lan esperientziarik bat ere, ez zuten larregi sinesten ari ginen hartan eta guk ere, esperimentatzen ari ginenez, ezin izan genien behar zuten gidaritza zuzena eman. Eragina Kanpora begira, aldizkariak sekulako arrakasta izan zuen herrian. 1.700 alerekin hasi ginen eta bi urtean 7.000 aleko tirada egin genuen. Horrek dena esaten du. Garai hartan eskualde aldizkaria bihurtu zen Arrasate Press: Arrasaten, Aretxabaletan, Eskoriatzan, Bergaran, Oñatin eta Aramaion zabaltzen zen. Baita Euskal Herri osoan zehar ere, 1.140 ale astero, batez ere herritik kanpo bizi ziren arrasatearren artean. Espainian 88 ale banatzen ziren, Katalunian 18 eta munduan zehar 40. Bilakaera honi esker, ez zen harritzekoa Arrasate Press jende askoren mintzagai eta eredu bihurtzea. Guk goitik behera sinesten genuen proiektu 1. eranskina: EHPren bilakaera 7
  8. 8. Goiena esperientziaLehen urteetan hartan eta gure eginkizunen artean inportanteenetariko bat izan zen berri ona bailarara euskal herrietan zehar zabaltzea. zabaldu zen • Medio guztietako kazetariei bidali genien geure aldizkaria. Arrasate Press. • Aurkezpen partikularrak egin genituen hainbat kazetarirekin. Bitartekoguztiak erabili • Azalpen luzeak eta zabalak eman genizkien Arrasate Press nola egiten zen ziren ikustera etorri ziren talde guztiei. aldizkariaren • Parte hartu genuen herri prentsaren gainean antolatu ziren hitzaldi, eredua mahai inguru eta eztabaida guztietan. zabaltzeko. • Deitu zitzaigun herrietara joan ginen, berri ona azaltzera. • Hasteko ziren zenbait aldizkariren maketak egin genituen. • Aurrerago herri komunikabideen berri emango zuen berripapera, Herri.KO, sortu genuen. • Hiru jardunaldi antolatu genituen herri komunikabideen fenomenoa finkatzeko eta ezagutarazteko helburuarekin. Euskarazko herri aldizkarien garapena Zabalkunde lan honi esker eta aldizkariak herrian izan zuen arrakasta ikusirik, emaitzak berehala etorri ziren. Hurrengo urtean, 1989an alegia, 11 herri aldizkari sortu ziren; 1990an, 10; 1991n, 5; 1992an, 5; 93an, 7; 94an, 4, 95ean, 4; eta iaz, 6. Guztira 52 herri aldizkari euskaraz. Ordura arte zeuden gehienak erdarazkoak ziren edo elebidunak. Baziren beste batzuk euskara hutsean, Irungo Plazara eta Berako Ttipi-ttapa bezalakoak, baina hauek literatura kutsu handia zuten. Arrasate Pressen eraginari esker, • Hortik aurrera argitaratutako herri aldizkari gehienak euskara hutsezkoak izan ziren. • Lehen beste zerbait ziren hainbat aldizkari herri aldizkari bihurtu ziren: Nafarroako Ttipi-ttapa eta Oñatiko Kontzejupetik kasu. • Ondoren etorritako herri aldizkari gehienak autoedizioa erabiliz egin ziren, doanekoen eremuan finkatu eta ekimen pribatu eta publikoaren elkarlanari esker atera ziren. Herrietara ezezik, Euskarazko Herri Prentsa (EHP) Hego Euskal Herriko hiriburuetara ere iritsi da. Gasteizen, Geu Gasteiz. Donostian, Irutxulo EHP herrialdeka Euskarazko herri prentsaren loratzea Hego Euskal Herrian gertatu da batik bat. Iparraldean aldizkaria baino berripapera den argitalpena kaleratu zen, BAM izenekoa, baina desagertu da. Gipuzkoan 30 herri aldizkari daude. Bizkaian 12. Nafarroan 6 eta Araban 2. Astekari gehien Gipuzkoak ditu. Baita hamaboskariak, hilabetekariak eta bestelakoak. Honek badu zerikusirik euskararen ezarpenarekin ere, Gipuzkoa baita herrialderik euskaldunena. Deba arroa Euskarazko herri aldizkarien kontzentraziorik handiena Deba arroan gertatzen da. Eskoriatzan hasi eta Deban amaituz 125.000 bizilagun dituen bailara honek 10 herri aldizkari zeuzkan 1995ean: Aretxagazeta, Arrasate Press, Barren, Berrigara, 1. eranskina: EHPren bilakaera 8
  9. 9. Goiena esperientzia Euskarazko Eta kitto, Goibekokale, Irinmodo, Kontzejupetik, Pil-pilean eta Ze Barri. Aldizkariherri aldizkarien hauen errotze maila, gainera, handia da. Hona hemen 1995ean jasotako zenbaitkontzentraziorik datu adierazgarri: handiena • Denen artean 128 milioi pta baino gehiagoko aurrekontua dute, 82.500 Deba arroan lagunek irakurtzen dituzte eta 14 bat kazetariri ematen diote lan. Euskal Herrian gertatu zen. ez dago parekorik. • 4 aldizkari astekariak dira, bat hamaboskaria, lau hilabetekariak eta bat urtekaria. Honek esan nahi du eragin handia dutela. • Horietako aldizkari batek 100 zenbaki baino gehiago atera ditu; lauk 200 zenbaki baino gehiago: Arrasate Press, Berrigara, Eta Kitto eta Barrenek. Bat, Berrigara, laster iritsiko da 300.era. Eta Arrasate Press 400.era bidean dago. • Denen artean hilean 2.500.000 orrialde argitaratzen dituzte, euskaraz, testua eta publizitatea nahasirik. EHP, maiztasunaren arabera (1997) • Astekariak: 8 dira. Eurak dira eragin eta tiradarik handiena dutenak. Hauen artean Donostiako Irutxulo zen, 7.000 alerekin, tiradarik handiena zuena. Kobratzen hasi zenetik, harpidedun gutxiago ditu. Hauetako bi, Herria eta Eraz, eskualde aldizkariak dira. • Hamaboskariak: 7 dira eta tirada polita dute. • Hilabetekariak: 23. • Bestelakoak: hiruhilabetekariak, urtekariak, etab. Beste 14 dira. Hauetako gehienak ez dira autoedizioan egiten. Denetara 52 aldizkari, 125.350 aleko tirada dutenak. EHP eta irakurleak Hainbat herri aldizkarik ikerketak egin dituzte beren irakurleei buruz: Arrasate Press, Berrigara, Barren, Ttipi-ttapak… Denetan ondorioztatzen da aldizkariaren ale bakoitza hiru lagunek irakurtzen dutela. Zenbaki hau kalkulu zuhurrak eginda ateratzen da. Izan ere, egunkariei 4tik gora irakurle kalkulatzen baitzaizkie. Beraz, EHPk 125.350 aleko tirada baldin badu, 375.000 irakurle ditu. Euskarazko prentsak inoiz izan duen irakurle kopururik handiena. Nola esplika liteke EHPren erakargarritasuna? • Albisteen hurbiltasuna. Hau da, nire ustez, arrazoi nagusia. Zenbat eta lotuago izan albisteak inguru hurbilarekin, hainbat eta arrakasta handiagoa. • Doanekoa izatea. Honela askoz ere jende gehiagorengana iristen da eta, ondorioz, askoz ere errezago lortzen du publizitatea. • Publizitatea eramatea. • Egitura profesionala izatea. • Herri erakundeen laguntza izatea. Hauxe da, labur esanda, orain hamahiru urte modu berrian hasi zen euskarazko herri prentsaren bilakaera. EHPren ekarpenak • Euskal prentsarentzat eremu berria sortzea. Euskarazko herri prentsak eremu berria eman dio euskal prentsari: doaneko herri prentsa. 1. eranskina: EHPren bilakaera 9
  10. 10. Goiena esperientzia Euskarazko • Informazio lokalaren hutsunea betetzea. EHPk herrietako hutsune prentsak informatiboa bete du. Aldi berean, gainerako komunikabideak behartuta daude inoiz tokian tokiko informazioa zabalago tratatzera. lortu duen • Informazioa demokratizatzea. Tokian tokiko aldizkariei esker, gainerakoirakurle kopururik komunikabideetan agertzeko ia aukerarik ez duten ahots asko herriko aldizkarian handiena azaltzen dira. Bere orrialdeetan ideien eta iritzien arteko eztabaidak bideratzen eskuratu du dira. Euskarazko • Kazetaritzaren eratze profesionala sendotzea. EHPk aldizkarien eratze Herri Prentsak. profesionala ekarri du, bere aro berrian. Orain urte gutxi pentsaezinezkoa zirudiena, egi bihurtu da. • Irakurle berriak irabaztea. EHPk euskaraz inoiz izan den irakurle kopururik handiena sortu du. Euskal herrietan zehar inoiz euskaraz irakurri gabe zeuden asko eta asko euskaraz ari dira irakurtzen orain. • Publizitatea erakartzea. EHPk euskarazko prentsa idatzian inoiz euskaraz egin den publizitate kopururik handiena irabazi du. Negozio moduan planteiatu zaienetik, merkatari asko eta asko finantzatzen ari dira, publizitatearen bidez, euskarazko herri prentsa. Neurri handi batean behintzat. • Teknologia berria sartzen laguntzea. EHP teknologia berriaren eskutik etorri zen aro berrian. Hori dela eta, bere kazetariak eta teknikariak jantziago daude autoedizioan. • Euskarari izen ona ematea. EHPren arrakastak izen ona eta ospea eman dizkio euskarari. EUSKARAZKO HERRI PRENTSAREN EKARPENAK I Euskal prentsarentzat eremu berria sortzea: doanekoa. I Informazio lokalaren hutsunea betetzea. I Informazioa demokratizatzea. I Kazetaritzaren eratze profesionala sendotzea. I Irakurle berriak irabaztea euskararentzat. I Publizitatea erakartzea. I Teknologia berriak sartzen laguntzea. I Euskarari izen ona ematea. 1. eranskina: EHPren bilakaera 10
  11. 11. Goiena esperientzia Arrasate Telebistak Euskarazko herri telebistak ez zuen Arrasate Telebista aldizkariak Arrasate Press egin eta urtebete eta erdi geroago, eta aldizkariarekin irabazi besteko genuen sinesgarritasuna lagun genuela, Arrasate Telebista sortu genuen, bakarrikjarraitzailerik izan, Mondragoen ikusiko zena. besteak beste Hemen ere irizpide profesionalak jarri genituen. Lau teknikari kontratatu telebista bat genituen eta Arrasate Presseko kazetarien laguntzarekin, lanean hasi ginen. antolatzea Super VHS formatuan, hasi ere. askoz ere korapilatsuagoa Astean hiru egunean emititzen genuen eta gainerakoetan errepikatu egiten eta garestiagoa genituen saioak. Berriak, mahai ingurua, musika saioa, sukaldaritza, haur delako. programa, elkarrizketak… Hori eskainiz hasi ginen. Aldaketak Harrezkero, aldaketa handiak izan ditu telebistak: • Egunero emititzen hasi zen. Bigarren urtean gertatu zen hori. • Albistegiak hiru aldiz jarraian ematen hasi ziren. • Erredakzio bateratua egin zen, aldizkaria eta telebista lantzeko. • Betacam sistemara aldatu zen, kalitate askoz ere handiagoa eskainiz. Oro har, telebista txukuna eta profesionala eskaintzera iritsi ginen, beti ere kontuan izanda guk ez ditugula Euskal Telebistak edo beste katea batzuek dituzten bitartekoak. Eragina Herri telebistei dagokienez, ez dago esaterik sekulako iraultza gertatu zenik, herri aldizkarietan bezala. Herri telebista bat egitea askoz ere garestiago eta zailagoa da aldizkari bat egitea baino eta horrek bakarrik, sekulako zailtasunak jarri ditu. Horregatik, bada, ATBk ez du hainbeste jarraitzelik izan. Batzuk, bai, ordea: Ttipi-ttapa telebista, Nafarroako iparraldean; Oarso Telebista, Errenteria aldean; eta Atxabalta Telebista Aretxabaletan. Euren artean lotura handirik barik lan egin dute eta teknologia desberdinak erabiliz. 1. eranskina: EHPren bilakaera 11
  12. 12. Goiena esperientziaArrasate Irratia ““Oñatiko Irratiaren lehen emanaldia Joxe Aranzabalen kontakizuna 1991ko maiatzaren 11n izan zen, herritarrei osatzeko, aipa dezagun Arrasate Irratiaren zerbitzu berri bat eskaintzeko asmoz sortu sorrera. Aldizkaria eta telebista sortu zituen zen. Sorkuntza hau hainbat faktorek eragin talde haren gogoan irratiaren asmoa ere zuten: bazegoen. Eta irratia sortzeko ahalegina egin • Herritarrek eguneroko informazio zuten, aldizkaria sortu eta berehala, telebista hurbila eta bizia eskatzen zuten. baino lehen. Baina sasoi hartan, ez zegoen • Geografia menditsuak, irrati- artean udal irratien legerik eta lizentzia eskaintza asko murrizten zuen. komertzialetara iristeko lehia gogorregia zen. Horregatik, aldizkariaren ondoren, eta • Euskara normalizatzeko bide irratirik eskuratu ezinean, telebista sortzeari egokitzat jotzen zen. ekin zioten. Baina, irratiarena ez zegoen • Herrian zegoen kirol eta kultura ahaztuta. dinamikaren isla eta bultzatzaile izan Urte gutxi geroago, 1992an, Arrasate zitekeen… Komunikabideak (Arko) elkartea sortu zen, Hasieratik, bestalde, zegoen eskaerari AEDren baitatik, komunikabideak kudea– jaramon eginez, zerbitzu berri hau euskara tzeko. Eta elkarte berriak, lehengo hutsez eskaintzea erabaki zen: komunikabideei bultzada bat eman ondoren, • Herriarekin eta herritarekin irratia egiteari ekin zion, zetorren lege berriak identifikazioa xamurtzearren (%80 udal irratiak sortzeko emango zuen aukera euskalduna da). baliatuz. Eta irratia sortu, sortu zen, nahiz • Etorkizunera begira, hizkuntza eta legeak azkenean udalak derrigortu zituen normalizatzeko” irratien gestio zuzenera. Derrigortasun honen (Oñatiko Udal Irratia legeztatzeko ondorioz, 1994. urtean abiatu zen Arrasate udalak berak Eusko Jaurlaritzara bidalitako Irratia, Arrasateko Udalak zuzenean kudeatu txostenetik jasotako datu eta aipuak dira. behar izan du, Arkoren baitako beste bi 1994ko apirila) hedabideetatik aparte. Egoera aldrebes honek sei urtez iraun du, 2000an Sortzeko arrazoiak eta helburuak, bada, konponbidea aurkitu zaion arte. argi eta garbi agertzen dira aurrenengo urratsetatik: informazio hurbila, euskararenOñati Irratia normalizazioa eta herriko jardueraren Bestelakoa da Oñati Irratiaren sorrera. bultzatzaile izatea”. Izan ere, hemen udalak berak bultzatu zuen asmoa, lehen aldizkariarena bezala. Aipaga– Gero irratia legeztatzeko prozesu luzea rria da komunikabideen gai honetan Oñatik aipatzen du, eta hau dio: eta Eskoriatzak Debagoieneko beste “Hasierako garaietan hiru momentu herriekiko erakutsi duten berezitasuna. Kasu desberdindu behar dira, beraz: lehenengo gehienetan hedabidea euskara elkarteak emisioa (91ko maiatza), baimena eskatzea sortu badu eta udala hitzarmen bidezko (93ko otsaila) eta frekuentzia lizentzia laguntzailea izan bada, bi herriotan udala ofiziala EHAAn agertzea (98ko urtarrila). izan da sortzaile eta kudeatzailea, Egin kontu, ez da bide erraza”. Eskoriatzakoa telebistarena eta Oñatikoa Eta, aurrerago, teknologiari buruzko aldizkaria eta irratiarena. atalean, tresneria zerrendatu eta gero: Asier Arangurenek, “Euskarazko “Gutxieneko materiala besterik ez da Komunikabide Lokalak Euskal Herrian” eta zaharra jada. Seinalearen digitalizazioa izeneko doktorego tesian xehetasun handiz eta ekipoen informatizazioa dira eman aipatzen ditu Oñatiko Irratiaren sorrera eta beharreko pausuak, baina itxuraz udalean ezaugarriak. Hauxe dio sorrerari buruz: beti dago beste lehentasunen bat”. Aurrekari historikoak 12
  13. 13. Goiena esperientzia “Beharbada, horixe da udal zerbitzu Bestela, bakoitzak bereari eusten diolakobat izan eta ez, esaterako, komunikabide normalean. Arrasaten, estareako, horixeelkarte baten zati izatearen aldea. Udal ba- gertatzen da Arrasate Irratia, udalarena,ten barruan oso kontu txikia da irratiarena, eta Arkoren Arrasate Press eta ATBren artean,komunikabide elkarte batean, aldiz, Arkoren biek batera lan egiten duten artean,lehentasuna izango luke”. irratia beti dabil bakarrik eta bere kabuz”. Azkenik, esanguratsua da herri berean Eskualde oparoa, Debagoiena,eta udal berak kudeatutako bi medioen komunikazioan ere. Hedabide asko etaarteko elkarlanari buruz dioena: eredu ezberdinak eman ditu. Borondate eta “Izan ere, Oñatin bertan Kontzejupetik baliabide asko bildu ditu eta horretarahilabetekaria argitaratzen du udalak (…) bideratu. Ez zen oinarri txarra GoienaBaina elkarlaguntzarik ez dago araututa. sortzeko.(…) Nire ustez, elkarte berean egoteakemango luke horretarako aukera eta bidea. Aurrekari historikoak 13
  14. 14. Goiena esperientzia1999ko egoeraeta diagnostikoaArko eta Jardun egunerokoa zuten amets. Hauek ere burua Ari denak nahiko lan ohi du bere altxata. jardueraren egunerokoan, baina ona izaten Bien begiradak gurutzatu zirenean da tarteka burua altxatu eta urrutikoari abiatu zen Goiena. erreparatzea. Horrela bakarrik antzeman daiteke ildoa okertu bada edo egoerak zer Informazio Gizartea nolako joera duen. Debagoieneko hedabi– Lanean zihardutenei burua altxarazi deetan bazen aurrez ere ardura etorkizunak zien zer ezezagun hura Informazio ekarriko zuenaz, baina 99aren hasieran Gizartearen etorrera izan zen. Etorriko buruak bateratsu hasi ziren altxatzen, ekaitza zenaren iragarkizuna iristen hasi orduko, datorrenean animalienak bezala. etorkizuna bera hemen zegoen. Akordatu orduko, sare bidezko loturak, sateliteak, Arrasateko Arkok kezka nagusia kable sistemak eta kablerik gabekoak, denak telebistan zuen jarria. Izan ere, Arrasate ari ziren eskura jartzen. Eta guztien bitartez, Telebista (ATB) sendotzen ari zen heinean, datuak, emisioak eta mezuak erruz jasotzeko eskualdean jarduteko joera areagotzen ari aukera, irentsi ahal izango genuena baino zen, eta horrek baliabide gero eta gehiago ugariago. eskatzen zion. Bestalde, 1993an berritutako tresneria zaharkitua zegoen ostera, eta Interes handiak daude komunikazio– inbertsio plan berri baten garaia hurbiltzen aren bueltan. Izan ere, hedabideek diru ari zen. Berez, 99ko udaberrian ARKOren mozkin handia eman dezakete helburu zuzendaritza hasia zen Arrasatez kanpoko horretara bideratzen badira. Agintea eskura– herrietan eskualdeko telebistak izango tzen ere lagun dezakete, edo aurkaria zukeen harrera esploratzen. Burua altxatu agintetik kentzen. Hain dira handiak eta gerora begira. komunikazioan dauden interesak, ustekabeko bategiteak ari baitira gertatzen Bergarako Jardun elkartea prentsa ida– azken urteotan, hedabide taldeen artean. tziaren gainean ari zen hausnarrean. Hauetako batzuk munduko enpresa Aldizkariak bai, tresna onak izan ziren handienen artean kokatu dira. euskaldun asko euskaraz irakurtzen jartzeko, finkatuak zeuden eta irauteko moduan Ezinbestean iristen ari zaigun orduko moldean, eta profesional gazteen ugaritasun uholdean, gutxi etorriko da gutaz, eskola ere baziren. Bailarakoak, gainera, eta gutxiago euskaraz. Uholde horrek itoko aitzindariak ziren, eta beste herrientzat ez bagaitu, euskararen barrutik sortu eredu. Emaitza ona, atzera begira. Ildoa beharko da eskaintza erakargarria, ugaria zuzen zihoan. Baina, euskarazko aldizkariak eta lehiakorra. oraindik ezer gutxi ziren herritarrek Burua altxatu, haizea usaindu. Kezka. irakurtzen zuten masa osoan, eta masa Hurbiltasuna horren gainontzeko ia guztia erdarazko Sarean gaude, sarean egongo gara. prentsa zen. Eragina areagotze aldera, Distantzia berdinera izango ditugu maiztasuna, lan-eremua edo aldizkaria bera auzokoaren terminala eta Singapurrekoa. aldatzeko prest zeuden Jardunekoek, eta 1999ko egoera 14
  15. 15. Goiena esperientziaAldi berean mintzatu ahal izango gara eta historia. Hurbilean egin dezakegubatarekin nahiz bestearekin. Hango hura euskaraz. Hurbila behar dugu.izan daiteke gure arimaren bikia, hurbilekoak Hori bai, mundua ukatu gabe. Euskarakez du izango hurbiltasunaren abantailarik. ez du harresirik behar, eta sareak ez du Hurbiltasuna ezaba lezake sareak. Edo harresirik errespetatzen. Jatorrizkoahuldu. Mundu zabalarekin lotzen bagara, komunitateak sarean ere komunitatemundu zabaletik mezu indartsuak iristen bihurtzea da erronka. Hurbilekoa sareratuz,bazaizkigu, eta hurbilekoa ez badugu maila eta sarean hurbilekoa indartuz. Hurbilekoberean jartzen, mundu zabala izango dugu komunikazioak sarean hurbilekointeres gune. Eta lehengo komunitateen komunitateak sortuko ditu, eta hauek gureordez, komunitate berriak sortuko dira talde nortasuna geroratzeko tresna izangosarean, munduaren puntatik puntako dira.pertsonez osatuak. Burua altxatu, haizea usaindu. Ekaitza Aldiz, gure gizarte antolaketak eta dator, antolatu egin behar. Sor dezagunizaerak hurbiltasuna dute ardatz. Goiena.Hurbilekoekin eraiki ditugu talde nortasunaematen diguten egitura eta erakundeak.Hurbilekoekin partekatzen ditugu kultura 1999ko egoera 15
  16. 16. Goiena esperientziaBateratzeprozesuaLehen bilerak Apostu ausarta egin zen, beraz. Baina 1999ko uda aurretik hasi ziren lehen prozesu zailei profesionaltasunez heldu bilerak, Arko eta Jardunen artean. Tentuz, behar zaie, eta erronken tamainako baina giro onean. Gezurra badirudi ere, urte baliabideak jarri. Ehiztari adoretsuenak ere luzez elkarren ondoan lan berdintsuan jardun nekez botako du elefantea harrika. arren, ez zegoen harreman esturik. Bateratzaile liberatuak bizkortu egin Kidetasuna bai, baina hurbiltasunik ez. zuen prozesua, urritik aurrera eta, txosten Mesfidantza gainditu beharrik ez, baina idatziak oinarri, adostasuna egosten hasi konfiantza eraiki behar zen. Baita eraiki ere. zen. Horren lehen emaitza Goiena Lehenengo talde hura eta gero etorri Egitasmoa izeneko dokumentua izan zen, diren guztiak eraginkorrak izan dira, urria amaieran Arrasateko eta Bergarako erabakiak hartzen jakin egin dute, hartu elkarteek sinatu zutena. behar ziren erritmoan. Eta, iritsi garen Goiena egitasmoa egoeraren korapiloak besterik pentsarazi Urte t’erdi geroago irakurrita, lehen badezake ere, erabaki guztiak adostasunez dokumentu hartan ikusten da gaurko hartu dira: Goienan ez da orain arte bozketa Goiena. Ez xehetasunetan, baina bai bere bat ere egin. Ez da behar izan. ezaugarri nagusietan. Izan ere, dokumentua Hasiera hartan, lehen erabaki garran– ez zen aldarrikapen edo asmo onen bilduma tzizkoa bateratze prozesuari kudeatzaile hutsa, enpresa baten egitasmo zehatza profesionala jartzea izan zen. Eta ez zuen baizik, oinarri filosofikoez gain, diru ekarpe– edonork balio. Hurbilekoa behar zuen, gaian nak, egitura juridikoa edo baliabideak aditua eta aritua, eta bateratze korapilatsu aipatzen zituena. hura bideratzeko gaitasuna izan zezakeena. Aurkitu zen hautagaia lanean ari zen eta lan hura bi urtez uzteko proposamena egin zitzaion, orduko lanean zuen diru egoera berdinduz. 1999ko egoera 16
  17. 17. Goiena esperientziaGoiena egitasmoa: oinarrizko dokumentua Goiena Sarrera 1999ko urria Debagoienean komunikabide lokalek bide luzea egin dute dagoeneko, eta bide horretan sendotuz joan dira. Hala ere, eta aurrera begira, erronka berriak datozkie. Hurbileko informazioarena esparru erakargarria bilakatu da, lehentasun merkantileko ekimenak pizteko beste. Bestalde, teknologiaren garapen etengabean, Euskaltelek epe laburrean eskualdean kablea ezartzeak edo ikus-entzunekoen digitalizatzeak egungo egoera aldatu egingo dute. Erronka horien aurrean gure medioek nola jokatzen duten, halakoa izango dute etorkizuna. Hazkunde-krisian daude, beraz. Oinarri filosofikoak Komunikabideon orain arteko garapenak zutabe sendoak izan ditu, gerora ere baliagarri izango direnak. Hona: Hurbileko informazioa Beharrezkoa da hurbileko informazioa lantzea. Munduaren globalizazioak unibertsalago egin gaitzake, eta hori ez da txarra. Baina guztiz berdin, uniforme ere bihur gaitzake eta hori kaltegarri litzateke. Komeni da giza-multzo bakoitzak bere izaera propioa gordetzea, eta komunikabide lokalek eragin handia dute horretan. Herritarren eta herriko indar bizien (kultura talde, kirol talde, enpresa, ikastetxe…) zerbitzukoak direlako eta euren partehartzea eta eurekiko elkarlana bultzatzeko asmoarekin sortzen direlako. Hortik hurbileko informazioa lantzeko ditugun bitartekoak tinkotu eta garatu beharra. Hizkuntza Kultura izaeraren muinean hizkuntza dago, gurean euskara. Eta euskararen etorkizuna bere hiztunen dinamismoan datza. Gure herrietan euskaldunen dinamismo horrek euskara elkarteak sortzea ekarri zuen eta elkarteok hainbat esparru landu dituzte, tartean herri komunikabideena. Aurrerantzean ere, esparru berriak, modernoak irabaztea komeni zaio euskarari, bere indarra areagotuko bada. Horregatik, gure estrategian euskaraz egin daitezkeen komunikabide lokal guztiak dira helburu, eta berdin hauen inguruan sor daitezkeen esparru berriak —zerbitzu telematikoena, esaterako. Autofinantziazioa Eskualdeko herri komunikabideek diru sarrerak lortzeko ahalmena erakutsi dute. Baina zerbitzua eta hizkuntza helburu nagusi izanik, helburu merkantilak bigarren mailan gelditzen dira, nahiz eta hauek ere garrantzizkoak diren. Horregatik, komunikabideok nekez iritsiko dira autofinantziaziora oraingoz, eta administrazioen laguntza beharko dute. Hala ere, komeni zaie ahalik eta autofinantziazio maila handiena eta finantziazio bide askotarikoenak lortzea. 2. eranskina: Goiena egitasmoa 17
  18. 18. Goiena esperientzia Diru sarrerak Kudeaketalortzeko ahalmena Ekimen hauen kudeaketa elkarteen esku uztea komeni da. Herrierakutsi dute herri komunikabideok kasurik gehienetan euskara elkarte ekimenaren fruitu izan dira komunikabideek, eta orain arte berek kudeatu dituzte tokian tokiko hedabideak. Orain, bailarako baina, oraingoz, elkarlanari ekin nahi zaion une honetan ere, komenigarritzat ikusten da herri aurrerantzean beren esku egotea sortzen den entitate berriaren gaineko aginpidea.administrazioaren Kudeaketa bizkorrago, eraginkorrago eta seguruagoa lortzeko, behar- laguntza beharrezkotzat jotzen da elkarteak batuko dituen egitura juridiko bat sortzea eta beharko dute. haren gain delegatzea sortu nahi diren komunikabideon kudeaketa. Administrazioaren laguntzak bideratu eta eragile ezberdinen arteko elkarlana garatzeko hitzarmen egonkorrak ikusten ditugu egokien. Eskualderako diseinua Bailarako herri komunikabideak herrietan sortu ziren, eta herrirako. Hala ere, elkar hartzeko ordua etorri zaie. Urte gutxi barrurako aurreikusten den panoraman, nekez iraungo dute bakarka. Herri eta hedabide bakoitzaren nortasunari eutsiz, egitasmo bateratua abiatu behar da, herri komunikabideak —gure eskualdean behintzat— euskaraz eta gizalegez jardun daitezen. Jarduera arloak • Telebista. Telebista da eskualdeko esparrua lehenen eskatzen duena. ATBk egindakoa erabiliz, gastuak biderkatu gabe egin daiteke eskualdeko telebista. Seinale banaketa prestatzea, herrietako berriemaileen sarea osatzea eta erredakzio bateratua sortzea dira lan nagusiak. • Prentsa. Bailarako herri gehienetan daude herri-aldizkariak. Ia guztiak euskara elkarteek kudeatutakoak dira, gainera. Maiztasunaren aldetik, berriz, denetik dago: astekariak, hamaboskariak, hilabetekariak… Garbi dago eskualdeko planteamenduak eragin handiagoko bideak jorratzera eraman behar gaituela. Izan ere, oraingo egoeran gure aldizkariok nahiko sendo badaude ere, herritarren prentsa kontsumoaren zati txiki bat baino ez dute asetzen. Horregatik, komenigarri ikusten da telebista bailaran hedatzearekin batera, bailarako egunkariaren bideragarritasun plana ere lantzea. Aldeko faktoreak izango dira, gainera, telebistaren bidez egunean eguneko informazioa jorratzea, bailarako eta inguruetako publizitateak lantzea, eta abar. Bitartean, herri aldizkariek herria dute esparru egokia, hemen optimizatzen baita “baliabideak/eragina” bikotea. Hala ere, esparru komunak elkarrekin lantzea komeni da, eskualde zentzua indartzeaz batera, merkeago ere badelako. Telebistarako sortuko den erredakzio bateratuak emango du horretarako bide. • Irratia. Hemen ere herria da esparru egokia. Une honetan bi herritan dago abian irratia: Arrasaten eta Oñatin. Bietan ere oraindik udala arduratzen da kudeaketaz. Kudeaketa hori elkarteetara bideratzea eta bien arteko elkarlana abiatzea izango litzateke egokia. • Zerbitzu telematikoak. Euskaltelek kablea zabaltzen duenean, Debagoienak kable bidezko zerbitzu telematikoak eskatuko ditu. Zerbitzu horiek eskaintzea diru iturri berri bat izango litzateke kooperatibarentzat, eta aldi berean euskara kablean ezartzeko bidea. Berariazko txostena egingo da gai hau nondik nora jorra litekeen aztertzeko. • Diru iturriak. Eskualdea eremutzat hartuta, diru iturri berriak abiatzeko aukera sortuko da. Lehenik eta behin, publizitatea bateratsu kudeatzea etorriko 2. eranskina: Goiena egitasmoa 18
  19. 19. Goiena esperientzia Bitariko da. Baina gero, eskualdeko merkatua suspertu eta bereziki kanpokoa biderkatzera kooperatibak jo beharko litzateke. Diru iturriak banatze aldera, klub bat ere abia daiteke, gureaukera ematen du bazkideek zerbitzuak, beherapenak edo sariak jaso ditzaten, ordain sari baten bazkide mota eta truke. Zerbitzu telematikoei eta bestelako produktuei ere ondo erreparatudiru ekarpen mota beharko zaie. Hau guztiau bideratzeko, marketing-a izango da tresna baliagarria. askotarikoak Egitura eta elkarlana hartzeko. Bitariko kooperatiba Antolaketa honek hartuko lukeen egitura juridiko egokiena bitariko kooperatibarena da, bazkide mota eta diru ekarpen mota askotarikoak hartzeko gai delako. Herrietako elkarteak izango dira egitura honetan gehiengoa izango duten bazkide erantzule eta kudeatzaileak. Bazkide laguntzaileen atalean sar daitezke diru laguntza esanguratsuak ematen dituzten udal eta bestelako erakundeak, publiko nahiz pribatuak. Eta langileek ere bazkide izateko aukera izango dute. Diru ekarpenak Diru-ekarpenei dagokienez, herri bakoitzari dagokion kopurua proportzionaltasunez ezarriko da, biztanleen arabera. Herriz-herriko elkarte eta udalen arteko hitzarmenetan zehaztuko dira ekarpenok, aldioro lanean diharduten hedabideen arabera. Gai honetan, ona da gogoratzea kablea ezarri izan den herrialdeetan, operatzaileei ordainarazten zaien zerga herri komunikabideak diruz laguntzera bideratzen dela. Elkarlana Euskara elkarteek eta herri-aldizkariek elkarlanean jarduteko borondatea azaldu dute orain arte eta elkarlan hori bideratu nahian sortu zuten Topagunea izeneko elkartea. Elkarte berriak ere beste herri komunikabide batzuekin eta nazio mailako komunikabideekin elkarlanean jarduteko borondatea du. Adibidez, ETB1-en inguruan mami daiteke etorkizunean euskarazko ikus- entzunezkoen sarea, sarearen luze-zabalean telebista lokalak daudela. Sare horrek erabat estaliko luke Euskal Herria, eta aitzindari izan liteke eragin handiko esparru horretan. Lehentasunak Goian aipatu den egitasmo zabalean puntu guztiak ez dira batera lantzekoak, egutegiak eta tokian tokiko errealitateek lehentasunak ezarriko dituzte eta. Enpresa egituratzea Gai batzuk presazkoak dira, besteak beste, Euskaltelek kablezko sarearen zati batzuk hurrengo urtean ezartzeko asmoa duelako. Urte berriarekin sortu beharko litzateke kooperatiba, ordurako prestatu diren herriekin. Hortik aurrera, ona litzateke urtebeteren buruan eskualdeko herri guztiak —Aramaio barne— partaide oso izatea. Lehentasunezko jardun eremuak. • Telebista. Urte hasieran telebista hedatzen hasi behar dugu, ahal den herri guztietan; eta urtean zehar, bailara osoan. Erredakzio bateratua abiatu, digitalizazio plana prestatu, Euskaltelen oinarrizko eskaintzan gure seinalea sartu, ETBrekin agentzia hitzarmena egin eta ondorengo urratsak finkatu behar ditugu. 2. eranskina: Goiena egitasmoa 19
  20. 20. Goiena esperientziaMuga oso hurbilak • Prentsa. Hainbat gehigarri argitaratuko dira bailararako eta egunkariaren jarri zitzaizkion bideragarritasun txostena egingo da. lehen • Eskualderako diseinua. Osatu eta herriz-herri zehaztu. ekintza planari. • Zerbitzu telematikoak. Oinarrizko txostena egin. Azpiegiturak eta baliabideak Nekez aurreikus daiteke orain prentsa eta telematika arloek izan dezaketen bilakaera hurrengo urteetan. Horregatik, ekintza planaren lehen fase honi muga oso hurbila jarri zaio denboran, 2000. urtearen amaiera, hain zuzen. Hipotesi hauek egin dira epe horretarako: Hipotesiak • Telebista. Telebista eskualde osoan hedatuko da. Emisio eta informatiboen zentroa gaurko ATB izango da, eta hiru ordezkaritza izango ditu: Bergara/ Antzuola/Elgeta lehena, Oñati bigarrena, eta Aretxabaleta/Eskoriatza/Gatzaga hirugarrena. Aramaiok Arrasaterekin izango luke lotura. Gaurko ATBren egoitza mugatua denez, aztertu beharko da produkziorako bigarren zentro bat sortzea Zubillaga/San Prudentzio aldean, baina hau ez litzateke 2000.ean gauzatuko. • Prentsa. Prentsa idatzian astero bi gehigarri argitaratuko dira eskualdeko herri guztietan. Bat telebistari lotua, programazioa eta GOITBko jendea aurkeztuz. Eta bestea, eskualderako edukiak jorratzen hasiko litzateke, eta aldi berean gehigarri komertzialen euskarria bihurtu. • Egunkaria. Egunkariaren bideragarritasuna aztertuko da, baina hau ere ez litzateke 2000.ean gauzatuko. Azpiegitura Telebista Ordezkaritza: • 25 m2ko lokala, zaratetatik bakartua. • 10 m2ko lokala, erredakziorako. • 10 m2ko lokala, irudien artxibategirako. • DVcam kamera bat, audioa eta argiztapena. • Aurkezle/korrespontsari bat. • Teknikari bat, egun erdiz. • Emisio zentroarekiko joan-etorriko lotura. Emisio Zentroa: Gaurko emisio zentroan ere aldaketak aurreikusten dira: • Bereiztu emisioa/errealizazioa editatzetik. • Editatzeko ekipo berria. • Joan-etorriko lotura ordezkaritzekin. • Seinale banaketa. • Mantenimenturako pertsona bat, sare osorako. Zerbitzu orokorrak Datorrena oraindik trantsizio urtea izango da, eta enpresa herriz herriko egiturez baliatu beharko da, gastuak banatuz. Hala ere, ezinbestekoak ditu baliabide hauek: 2. eranskina: Goiena egitasmoa 20
  21. 21. Goiena esperientzia Lau lagunek • Bateratzailea. Egitasmoa bultzatu eta enpresa finka dezan.osatutako lantaldea • Informazio burua. Erredakzio bateratua antolatu, telebistaren albistegiak eratu zen, prestatu eta gehigarriak zuzenduko dituena. Lantaldean hiru kazetari izango Goiena prestatzen ditu eta horiez gain, herrietako erredakzioen laguntza. joateko. • Marketing arduraduna. Publizitatean eta telematikan produktu berriak prestatu eta klubaren aukera lantzeko. • Publizista bi. Eskualdeko euskarrietarako publizitate berria ekarriko dutenak. • Administrazio arduraduna. Administrazio eta finantza arduradun bat, hasieran egun erdiz. Aurrekontuak Eratze gastuak Goienaren legezko eratzea urte berriaren hasierarako aurreikusten da. Bitartean, ordea, prestatze lanak egin behar dira. Horretarako, bateratzailea, marketing arduraduna eta gaurko hedabideetatik libratuko lirateken beste bi pertsonaz osatutako lantaldea prestatu behar da. Horiez gain, hiru telebista- teknikari, egun erdiz hasiko direnak. Horrela joanez gero, eratze gastuen aurrekontua 9 milioikoa da. Gastu horiek, herrietako elkarteek hartuko dituzte bere gain, enpresari egiten dioten hasierako ekarpen gisa (ikus xehetasunak 1. eranskinean) 2000. urterako gastuen aurrekontua Lehen aipatutako azpiegitura eta baliabideekin, 2000. urterako aurrekontua 95 miliokoa da. (ikus xehetasunak 7.2. eranskinean) Inbertsioak ordezkaritzetan Herriak telebistaren emankizunetan zuzenean sartuko badira, ezinbestekoak dira kamera, audio eta argiteria. Ediziorako tresneria erosiko balitz, produkzio zentroan erabiliko litzateke gero. (ikus 3. eranskina) Seinalea zabaltzeko kostuak Herrietan seinalea hartzeko, emisio zentrotik datorren seinalea jaso eta banatuko duen instalazioa behar da. Baina itzulerako instalazioa ere ezinbestekoa da ordezkaritzako seinalea emisioan sartu ahal izateko. (ikus 4. eranskina). 2. eranskina: Goiena egitasmoa 21
  22. 22. Goiena esperientzia Egitasmoan bertan espreski agertzen zela eta, Aramaiok berehala sortu zuen bere ez denez, komeni da aipatzea udalek elkartea, Txirritola, eta Leintz-Gatzagan Goienara egin beharreko ekarpenetarako, guraso elkartea bera aurkeztu zuten koope– Arrasateko Udala hartu zela erreferentzia, ratibako bazkidetzat, euskara elkartea bera baitzen bakarra aldizkaria, telebista eta berpiztu bitartekoa egin zezan. irratia diruz laguntzen zituena. Eta laguntza Udalei dagokienez, harrera ona izan hau ez zen une batekoa, urte luzeetakoa zuen egitasmoak. Batzuetan berehala agertu baizik. Jasangarria zen seinale. Guztira, zen aldeko jarrera eta egitasmoan parte Arrasateko Udalak urtean eta biztanleko hartzeko borondatea. Hauek 2000. urtean 2.000 pezeta bideratzen zituen euskarazko bertan sinatu zuten lehen lankidetza herri komunikabideetara. Kopuru hori muga hitzarmena, eta zegokien diru laguntza koo– hartuta, eta beste herrietako erreferentziak peratibara bideratu. Beste udal batzuek erabilita, ekarpen mailakatua zehaztu zen aldeko jarrera bai, baina gaia patxadaz eskualdeko udal guztientzat: eskualdeko aztertu beharra azaldu zuten. Hauen astekaria eta telebistarako, 1.000 pezeta partaidetza une honetan formalizatu gabe urtean biztanleko, herriko astekaria gehituta, dago. 1.600 pezeta eta eskaintza osoa, irrati eta Oro har, egitasmoa eskualdean guzti, 2.000. Hortik aurrerako garapena azaltzeko aldi hau ondo gauzatu zen, aurrez Goienak bere kontura egin beharko zuen. uste baino bizkorrago eta adostasun handia– Bestalde, lehen unean tresnerian eta gorekin. Emaitza onaren arrazoiak bat baino seinale hedapenerako inbertsioetan udalen gehiago izan dira, eta seguruenik ez da laguntza espero bazen ere, berehala hobetsi garrantzi txikienekoa izango Debagoiena zuen Goienak tresneria bere baliabideekin eskualdearen dinamika ikaragarri ari dela erostea. indartzen azken urteotan, herrien esparruakEgitasmoa azaltzen zenbait gauzatarako mugatuegi gelditzen Aurrez ere harremanik izan zen, baina ari diren neurrian. Barruko arrazoietan ondorengo hilabeteetan lan handia egin zen eragingarriena da behar adina azalpen eman beste herrietako euskara elkarteei eta udalei izana, informazio zuzena eta azken ordukoa egitasmoa azaltzen. Herriz herriko lan behar zen tokietara eraman izana. Ez dago horretan, nabarmen agertu ziren herri beste biderik herrien artean oso aspalditik bakoitzaren berezitasunak, eskualdeari buruz etor daitezkeen errezelo edo uste ustelak edo gauzak egiteko moldeetan. Hala ere, gainditzeko. euskara elkarteek berehala antzeman zuten Otalorako Eratze Batzarra gaiaren garrantzia eta egitasmoaren Egitasmoa lantzen hasi eta sei hilabetera trinkotasuna, eta erreskaran eman zioten adostuta zeuden egitasmoa bera, koopera– baietza. Honen ondorioz, 99ko abenduaren tibaren estatutuak eta barne araudiaren amaieran, eskualdean zeuden zazpi euskara oinarrizko atalak. Herri guztietako euskara elkarteek ekitaldi bateratuan sinatu zuten elkarteak, bederatziak, prest zeuden aurrera egitasmoa, eta prozesuak sekulako bultzada egiteko. Ez zalantzarik gabe, ez guztia argi hartu zuen. zegoelako, ez zurrunbilo hark bakoitzaren Tartean, Aramaio eta Leintz-Gatzaga zati handiegia irentsiko ote zuen beldurrik falta ziren. Lehenak euskara elkarterik ez ez zegoelako. Horren guztiaren gainetik, zuen, sortzeko asmoa landu samar bazegoen ordea, bederatzi euskara elkarteak prest ere. Bigarrenean, herri oso txikia izanik, zeuden ahaleginerako, beren helburuen euskara elkartea geldirik zuten guraso aldeko lana eragingarriago egingo zuen elkartea bultzatzeko, bientzat besteko egitura berrian saiatzeko. Ausardia eta jenderik ez zegoelako. Dena dela, Goiena eskuzabaltasun handiko unea izan zen. 1999ko egoera 22
  23. 23. Goiena esperientzia Eta Aretxabaletako Otalora etxean, adosteko ordua zen. 2000ko uda aurretik Urkuluko urtegiaren ondoan, bederatzi hasi zen hausnarketaldia, eta urte amaiera elkarteetako ordezkariak bildu ziren Eratze arte lan mardula egin zen, Goiena sendo Batzarrean, Goiena legez sortzeko bidean finkatuta utzi zuena. Dena dela, jardun arlo lehen ekintza publikoan. Ordura artekoak bakoitzari eskainitako atalean xehetasun prestatze lanak ziren, talde sustatzaileak guztiak azaltzen direnez, hemen zertzelada eginak. Handik aurrerakoak urrats publikoak batzuk aipatuko dira, bateratze bidea izango ziren, ordezkari ofizialek emanak. marrazteko adierazgarri direnak. Goienaren sorrerari data ofizialik jarri Prentsa egitasmoak eta kudeaketa behar bazaio, data hori 2000ko martxoaren ereduak piztu zuten eztabaidarik handiena, 31 da, Otalora etxeko Eratze Batzarrarena. bietan ere ikuspegi nahiko kontrajarriakNotario aurrekoa agertu zirelako. Prentsa egitasmoari buruz, Otaloran hasitako legezko bidean arin bazegoen egunkaria ahalbailehen nahi egin zuen aurrera taldeak, eta ekainaren zuenik, eta egunkariari beldurra bakarrik amaierarako prestatu zen enpresaren eratze zioenik ere bai. Herri aldizkariak oinarri formala notario aurrean. Ordurako eginak hartuta egunkariraino diseinatu zen zeuden elkarteen diru ekarpenak kapital trantsizioak batzuen presa eta besteen sozialerako, zuzenduak behin behineko beldurra ezkondu zituen, bilera, azalpen estatutuei errejistroan aurkitutako akatsak, eta idatzi askoren ondoren. Lanketa honek eta lotuak ordezkaritza, kargu eta prentsa egitasmoa adosteko balio izan zuen, funtzionamenduko oinarriak. baina aldi berean sekulako eskola izan zen adosten ikasteko. Prentsa egitasmo adostua Bilbon, notario aurrean eskritura onartu zeneko batzarra mugarri nabarmena publikoa sinatu eta gero, Goiena gai zen da Goienaren bateratze prozesuan. enpresa jarduerak eskatzen zituen eginkizunetarako, hala nola, lan kontratuak Kudeaketa ereduari buruzko eztabaida edo maileguak sinatzeko, edo estatutuetan ere, hasieran, bi aukera oso ezberdinen jasotako organoak abiatzeko. Une hartatik artean kokatu zen. Alde batetik, erabateko aurrera, Goiena enpresa bilakatu zen. Egoera integrazioa proposatu zen, hau da, lantalde asko aldatu zen eta bilakaeraren abiada, eta baliabide guztiak egitura bakar batean bizkortu. bizkor biltzea, produktu berriez gain, lehengoak egiten jarraitu behar bazen ere. Hitz bi eskritura sinatzera Bilboraino Ekoizpen talde bakarra bultzatu behar zen, joan behar izanari buruz. Tramite osoa eskualdeko produktuak nahiz herrietakoak euskaraz egin nahi izateak eragin zuen egiteko. Beste aldean, lehengo egiturei eutsi Bilborako bidai hura, mikrobus eta guzti. eta osagarria izango zen egitura zentrala Sinatzaile guztiek, dozena bat inguru, laneko sortzea proposatu zen. Bidea eginez, goiz osoa galdu behar izan zuten ekitaldira integraziorako urratsak patxadaz emateko joan ahal izateko. Euskaraz jardun nahi astia eskatzen zen. Eztabaida hau eta prentsa izanak oraindik, edo orduan behintzat, egitasmoarena bateratsu abiatu ziren, eta horrelako sariak ordaintzea dakar. bigarrenaren korapiloak askatu zirenean, Zeren, zailtasunak zailtasun, Goienaren lehena ere berehala amaitu zen. Behin sortze prozesuko osagai guztiak, —bilera, konfiantza giroa lortu zenean, ez zegoen txosten, estatutu edo tramite guztiak—, integraziorako trabarik. Eta 2000ko urte euskaraz gauzatu dira. amaieran adostutakoak, aurtengo lehenArlokako egitasmoak adosten hilabeteetan Goienak elkarteen hedabide Enpresa egitura prest zegoen, eta guztien ekoizpenaren ardura hartzea ekarri hasierako egitasmo orokorraren atal zehatzak 1999ko egoera 23
  24. 24. Goiena esperientziadu. Dagoeneko langile guztiak koopera– Zerbitzuen atalean ez da bateratzentibarenak dira, eta baliabideak optimizatzeko lan handirik izan, herriz herri gutxienlana hasia da. garatutako atala zelako. Ez zegoen, beraz, Telebista arloan, errazago iritsi zen zer bildu handirik. Aldiz, sail hau da besteadostasuna. Prentsakoaren ondoren egin zen guztientzat giltzarri, eta bere baliabideenhausnarketa, hark sortutako konfiantza giroa eskasiak ekarri du estutasunik. Dagoeneko,baliatuz. Gainera, GOITB sortua zen, aurreko ari da garatzen zerbitzuetako lantaldea.maiatzean Arrasateko eta Aretxabaletako Aurrerantzeantelebistek emisioak eten eta baliabideak batu Orain arteko Goienak definizio batondoren. Eta prentsan denek zer esana zuten baino gehiago onartzen du, nabarmendubitartean (elkarte gehienek kudeatzen nahi denaren arabera. Hala ere, eta bestebaitzuten aldizkariren bat), telebista ezer baino gehiago, Goiena bateratzeezezagunagoa zitzaien, eta eztabaidan par- prozesua izan da, konberjentzia. Deigarriate hartze txikiagoa izan zen. da nola urte baten bueltan bederatzi elkarte Telebistaren kasuan, baliabideak beti eta berrogei langile bateratuz joan diren,mugatuak izango zirenez, lehentasunak eta zenbaiterainoko adostasun guneak sortuezartzea zuen helburu hausnarketak. Eta ez dituzten.zen zalantza handirik izan emisioaren Aurrera begira, gai asko ditu oraindikbizkarrezurra albiste zerbitzuak izango zirela kooperatibak adosteko. Aurtengo urteaerabakitzeko. Gainontzeko programazioa, amaitu baino lehen, hiru urteko Plangizarteko hainbat eragilerekin elkarlanean Estrategikoa finkatzeko erronka hartu zuenegingo zen, nagusiki. Lantaldearen antola– azken Batzar Orokorrean. Izango du, beraz,ketan eta inbertsio plana zehazterakoan ez zer adostu. Baina badaki nola egin, landuakzen eztabaida apartekorik sortu. ditu horretarako behar diren giharrak, Sail komertzialean udazkenean hasi sortuak ditu iritzi ezberdinak bateratzekoziren aldaketak, talde bateratuarentzat gailuak.zuzendaria hautatu eta gero. Hemen ere,bidea egin da eta urte hasieran estrategiaberriak finkatzeko oinarririk bazegoen. 1999ko egoera 24
  25. 25. Goiena esperientziaIzaerajuridikoazElkarte egitura baino gehiago funzionatzeko, beti ere elkarte egiturei Goienaren sortzaileak kultura elkarteak dagokien arintasunaren pean. ziren. Euskara sustatzeko helburuaz Goiena sortzeko orduan hedabide sortutako elkarteak. Elkartearena egitura guztiak bateratuz gero neurri handiko arina da, erraz eraiki daitekeena. Estatutu jarduera bilduko zela ikusita, kultura mehe samarrek balio dezakete, diru handirik elkartearena baino egitura trinkoagoa ez da behar eta hiru pertsona nahikoa dira. lantzea hobetsi zuen sustatzaile taldeak, Burokraziako tramite azkarra egin eta ardurak, aginte guneak eta erantzukizunak berehala egon daiteke elkartea lanean. zehatz finkatuko zituena. Gainera, egitura Aldi berean, elkartea tresna indartsua berrian gizarte eragile, langile eta izan daiteke, bere oinarria gizartean erakundeek tokia izan behar zuten, guztien hedatzeko gai izaten bada. Goiena sortu arteko ezinbesteko lankidetza finkatze duten bederatzi elkarteek 3.000 bazkide aldera. inguru biltzen dituzte. Debagoienean, Bitariko kooperatiba kooperatiba taldea salbu, ez da egongo Aholkularitza profesionalaren esanak neurri horretako beste giza talderik helburu entzunda, enpresa egituren artean baten alde antolatuta. kooperatibarena hobetsi zen. Batez ere, Hala ere, euskararen aldeko lanean elkarte sortzaileek izaeran eta helburuan ohiko ildoez aparte hedabideetako jarduera duten osagai sozialaren antzekoa duelako abiatu zutenean, elkarteak egitura honen kooperatibak. Enpresa ere bada, eta ahuleziaz ohartu ziren. Aldizkari bat, telebista antolaketan enpresa molde guztiak onartzen edo irratia profesionaltasunez egiteak ditu. Egitura trinkoa da, estatutu eta barne enpresa egitura eta moldeak eskatzen ditu. araudi beteak eskatzen dituena, jardueraren Dirusariak, erosketak, inbertsioak edo alde guztiak ondo arautuak egon daitezen. publizitate salmentak ohiko kontzeptuak Onura sozialekoa ere izan daiteke koopera– diren jardunean, erabakiak hartzeko eta tiba, zergen zama arintze aldera. Eta erantzukizunak banatzeko tresna aproposak, Debagoienean, azkenik, oso hurbileko azkarrak eta eragingarriak behar dira. egitura da kooperatibarena. Ezaguna delako, Bestalde, hedabide baten aurrekontua — erabiltzen erraza. are gehiago multimedia batena— handia Hala ere, Goiena ez zen izango lan izan daiteke, handiegia ere bai egitura arinez elkartuko kooperatiba arrunta, bere baitan kudeatzeko. langileak bakarrik hartuko zituena. Bigarren Honen adibide, eskualdean hedabide mailako kooperatibaren antza bazuen bat baino gehiago zuten bi euskara elkar– asmoak, bere sortzaileak pertsona juridikoak teek, Arrasate eta Aretxabaletakoek, bigarren zirelako, baina hauek kultura elkarte ziren elkarte bana sortua zuten, komunikazioan eta ez kooperatiba. Gainera, pertsona bakarrik jarduteko, euskara elkartea bera fisikoak —langileak— bazkide hartu behar libreago gera zedin. Eta horrela, komunikazio zituen, eta bestelako pertsona juridikoak — elkarteak aukera zuen enpresa moldean erakundeak edo enpresak— ere bai. Izaera juridikoaz 25
  26. 26. Goiena esperientzia Hau guztia kontuan hartuta, bitariko berezirik ez dago, erabiltzaile batzuei kooperatibarena zen aukera egokiena, agian metatzen zaie hauen partaidetza. bakarra. Ez, ordea, gero ikusiko zen bezala, Bigarren multzo berezia, “bazkide aukera erraza. Ia urtebete behar izan zen laguntzaileek” osatzen dute eta hemen elkarteen artean adostutako antolaketa bilduko dira kooperatibarekin lankidetza Kooperatibaren Estatutuetan behar bezala hitzarmenak sinatzen dituzten erakunde edo jasotzeko eta, aldi berean, administrazioko enpresak, eskualdekoak bereziki. Lagun– ikuskatzaileek onartzeko moduan. tzaileek 14 ordezkari dituzte Batzarrean etaBazkide motak eta aginte banaketa 2 kide Kontseilu Errektorean. Batzarreko 14 Estatutuen arabera, elkarte sortzaileak ordezkarien artean, aurrez ikusita dago 9 kooperatibako “bazkide erabiltzaileak” dira. ordezkari eskualdeko udalenak izatea, Izen hau bigarren graduko kooperatibetatik bakoitzak bana. Bazkide hauen ekarpen dator, hemen oso esangura zuzena ez badu nagusia jarduerari lotua dago, finantzia– ere. Hauek dira kooperatibaren bazkide zioaren zati garrantzizkoa direlako. Gainera, nagusiak. Batzar Orokorrean, elkarteek 52tik udalen partaidetzak kooperatibaren 27 ordezkari dituzte, eta Kontseilu helburua lortzeko lagungarri den izaera Errektorean 11tik 7 kide. Kopuru zehatzak, parapublikoa ematen dio enpresari, eta lege agian, alda daitezke bestelako bazkideak aldetiko bideak erraztu, ez baita ahaztu datozen neurrian, baina oinarri filosofikoak behar toki komunikabideen gaurko legediak bere horretan iraun behar luke. Hain zuzen, protago–nismo handia ematen diela udalei, 9 elkarte eta 3.000 bazkide berme ona dira, lizentziak lortzeko orduan, gehien bat. —sortzaileen ustez, onena— kooperatiba Eta hirugarren multzoa “lan bazkideak” bere helburuetatik desbidera ez dadin. dira, kooperatibako langileen artean bazkide Oinarri sozial zabal horrek, era berean, izan nahi dutela adierazi eta onartuak izango ziurtatu behar luke koiuntura politikoek direnek osatutako multzoa. Langileak gehiegizko eraginik ez izatea kooperatibaren enpresaren zati izatea garrantzi handiko jardunean. helburua zen talde sustatzailearentzat, batik Estatutuetan “akziodunak” ere agertzen bat haien enpresarekiko atxikimendua dira. Bitariko kooperatibak honetarako indartzearren. Baita ere, gainontzeko aukera ematen du, eta kategoria sortu egin multzoen ordezkaritzetan —elkarte, udal zen, nahiz hasiera batean oso garbi ez jakin edo enpresetan— pertsonak berez zertarako erabiliko zen. Gero, ordea, aurkitu aldakorrak izanik, lan bazkideak izango zitzaion garrantzi handiko funtzioa. zirelako ildoaren jarraipena ziurtatuko Elkarte sortzaileen artean alde handiak zutenak. Lan bazkideek Batzarrean 10 zeuden, tamainari zegokionez. Mutur batean, ordezkari dituzte, eta Kontseilu Errektorean Arrasatek bazituen hogeita lau mila biztanle 2 kide. eta Arko elkarteak, ia mila bazkide. Beste Estatutuetako atal adierazgarriak muturrean, Leintz-Gatzagak 250 biztanle Lehenago aipatu da kooperatibako zituen eta Gurel elkarteak dozena pare bat Estatutuen lantzea luzea eta nekeza izan bazkide. Sustatzaileen nahia zen bazkideek zela, egin nahi zenaren aurrekaririk ez organoetan izango zuten pisua ponderatzea, zegoelako. Hala ere, emaitza ona izan da, ez proportzio zuzenean, baina bai batetik eta modu egokian jasotzen ditu Goienaren zazpirakoan, hau da, txikienak ordezkari ezaugarri nagusiak. Hona hemen adibide bat zuen tokian handienak zazpi izatea. batzuk: Ponderazio hau estatutuetan jasotzeko bide “Kooperatiba honen xedea ondorengo bakarra akziodunena izan zen, elkarte hau izango da: herritarrek, taldeek, handienak erabiltzaile izateaz gain, akziodun ere bihurtzea. Horrela, akziodun multzo Izaera juridikoaz 26
  27. 27. Goiena esperientzia enpresek, erakunde publikoek… dituzten multzo bakoitzaren informazio eta aholku komunikazio-beharrak euskaraz asetzeko organoak, Erabiltzaileen Kontseilua eta era guztietako zerbitzuak sortu eta Kontseilu Soziala. kudeatzea”. Orain arte, elkarte sortzaileak bakarrik “Euskara izango da hizkuntza izan dira kooperatibako bazkide, eta hauek ofiziala”. bakarrik hartu dute parte Kontseilu “Zor sozialengatik bazkideek duten Errektorean. Kontseilu honek lan bikoitza erantzukizuna, kapitalera egin dituzten izan du, alde batetik kooperatibaren sortze ekarpenen araberakoa izango da soilik. aldiak eskatzen zituen lanketa guztiak Horrenbestez, kapital sozialaren muntaren bultzatzea, eta bestetik, enpresaren jardun egiazkotasuna eta egonkortasuna hiru– arrunta bideratzea. Bi lan hauek aurrera garrengoen aurrean garantizatzeko eramateko, Errektore Kontseilua hamabos– beharrezkoak diren neurriak hartuko ditu tean behingo erritmoan bildu da, egoerak Kooperatibak”. abiada hori eskatzen zuelako. Eta “Kontseilu Errektorea Kooperatibaren eraginkortasun handiz egin du lan, ordezkaritza, gobernu eta kudeaketarako adostasuna sortzeko gaitasun handiz. organoa da eta hilean behin bilduko da Lehenago aipatu bezala, ez du orain arte gutxienez. Organo honek dagozkion bozketa bakar bat ere behar izan, erabaki ahalmen guztiak izango ditu, Legeak edo guztiak adostasunez hartu dira. Aurreran– Estatutu hauek bestelako organo sozialei tzean, hilean behingo maiztasunez jardungo egozten dizkietenak izan ezik. Edonola ere, du normalean. Kontseilu Errektoreak Kooperatibaren Enpresaren jardun arrunta Zuzendaritza jarduerarako gainontzeko ekintza guztiak Kontseiluak gobernatu du. Kontseilu hau gauzatzeko ahalmena izango du. Kontseilu Zuzendari Nagusiak, eta sailetako zuzen– Errektoreari dagokion odezkaritza, dariek osatzen dute. Kooperatibako printzipioz, bertako Lehendakariak hartuko Lehendakaria ere boturik gabeko kide da, du bere gain, Kontseiluak bestelakorik eta bere partaidetzak zubi lana egiten du erabakitzen ez badu”. Kontseilu honen eta Errektorearen artean, “Kontseilu Soziala langileek Koopera– bien arteko sintonia bermatuz. Kontseilu tiban parte hartzeko duten aholkularitza hau Zuzendari Nagusiaren aholkularitzarako eta informazio organoa da, beti ere Batzar organu gisa definitzen dute Estatutuek, baina Orokorrari eta Kontseilu Errektoreari jarduerari buruzko erabakiak hartzeko dagozkion eginkizunak kaltetu gabe”. gunea bihurtu da. Organo honek ere adostasunez hartu ditu erabakiak. “(…) Bazkide Erabiltzaileen Kontsei– lua eratuko da. Kontseilu hau bazkide Laburbilduz, esan daiteke Goienako erabiltzaile diren Elkarteek Kooperatibaren sortzaile izan diren bederatzi herrietako dinamikan parte hartzeko organoa da. (…) elkarteek gorputz sendoa egin dutela Kontseilu honen oinarrizko funtzioa elkarrekin eta bakarrik jardun duten denbora informatzea, aholkatzea eta kontsultatzea honetan, eta sendotasun hori izan dela koo– da’”. peratibaren sorrerako oinarria. Era berean, itxaropen ona pizten du aurrerantzeanBarne funtzionamendua bestelako bazkideekin eraiki behar den Txosten hau idazteko unea, 2001eko gobernu konpartituari buruz ere. apirila, lehen lan bazkideak eta bazkide laguntzaileak onartu diren unea da. Egitura juridiko honen etorkizunaz Hemendik aurrera hasiko da kooperatibaren Sortu den egitura juridikoak balio izan organoetan hauen parte hartzea nabaritzen. du orain arteko bidea egiteko, eta balio Horrekin batera abiatuko dira bazkide lezake hurrengo urteetan ere, egokitzapenak Izaera juridikoaz 27
  28. 28. Goiena esperientziaegokitzapen, bazkide mota guztiak eskualdean dagoela, eskualdeko erakundekooperatibara biltzen direnean. Orain arte eta elkarteak biltzeko tresna gisa. Honelakotoki hedabideetan erabili direnak baino kontsortzioa, udalen izaera publikoaren etaegitura landuagoa da, zehatzagoa eta ekoizpen enpresaren izaera pribatuarentrinkoagoa, eta lehen aldiz langileei eta arteko gune publiko-pribatua litzateke. Etalaguntzaileei bazkide izateko aukera ematen diru laguntzak babesteaz aparte, bi aldeenzaie, iritzi ezberdinen aberastasuna balia– arteko lankidetza ondo araututako oinarritzeaz gain, jardueraren gardentasuna eta sendoaren gainean eraikitzeko aukeraelkarrenganako konfiantza bermatze aldera. emango luke. Interesgarria dirudi aukera Hala ere, gai honetaz erabili diren hau aztertzea.legelarien txostenetan, Guillermo Ibarron– Edonola ere, kontu hau ez da egundorenean eta Iñaki Lasagabasterrenean, batetik bestera egitekoa. Lehenengo, ezhausnarketarako beste bide bat ere aipatzen dago presarik, egungo egoera ez da agianda, zehazki kontsortzioarena. Badirudi optimoa, baina bai balekoa. Diru laguntzak,egitura hau egokiagoa izan daitekeela erakundeek interesekotzat hartzen dituztenerakundeetatik kooperatibara etorri jarduerak sustatzeko bide arrunta dira, baibeharreko diru laguntzen jarioa etenik gabe euskalgintzan eta bai beste hainbat arloetaneta berme osoz etor dadin. ere. Eta bigarren, egitura berria ondo Bi adituen artean, ordea, bada hausnartzea komeni da, aldagai bakoitzarenezberdintasunik kontsortzioari buruz. alde on eta txar guztiak ondo neurtzea.Ibarrondoren txostenak kontsortzioa Izan ere, hemen asmatzen dena ez bakarrikerakunde ezberdinen arteko bilgune moduan herri komunikabideen arloan, beste jardunhartzen du, udal, aldundi eta Jaurla–ritzaren batzuetarako ere erabilgarri izan daiteke.partaidetza arautzeko, besterik gabe. Hausnarketa hori abiatzen denean,Lasagabasterren ikusmoldea anbiziotsuagoa Goienak azalduko ditu bere eskarmentuada, berak uste du kontsortzioaren balioa eta ikusmoldea. 28
  29. 29. Goiena esperientziaFinantziazioazSarrera propioen pisua Bigarren arrazoi bat, antzekoa baina Debagoienak herri komunikabideen ez berdina, herri hedabideetako arloan egindako bideak bi zutabe nagusi komertzialen jarrera konformagaitza izan izan ditu finantziazioari dagokionez, sarrera da, ohiko produktu eta bezeroez gain, arlo, komertzialak eta erakundeen laguntzak, produktu, esparru eta zerbitzu berriak udalenak bereziki. Bi zutabe orekatu, jorratzera bultzatu dituena. Honi esker, gainera. Udalek hasieratik onartu zuten salmenta komertzialen artean sarrera nagusia urteko gastuen zati garrantzizkoa estaliko izan da, baina ez bakarra, etxeko zutela, eta elkarteek sarrera propioen kopuru euskarrietan egindako publizitatea. Guztien handiak lortzeko erronkari ekin zioten. batura hazi egin da urtetik urtera. Abiatzeko une hartan, udalen Azkenik, protokoloak ohorezko hartzen konpromisoa zehatza zen, eta elkarteena duen tokian, urte luzeotako milaka ikuskizun, baina laster ikusi zen hauen dirua bezeroren leialtasuna eta atxikimendua lortzeko gaitasuna ez zela badaezpadakoa. nabarmendu behar dira. Bakoitzak jakingo Herri bakoitzeko prozesuaren hasieran, diru du bere kasuan zein proportziotan nahastu propioak eta laguntzak parekatu samar diren militantzia, interes komertziala eta itzala bazeuden batez beste, hamar urte geroago darion mezenazkoa. Baina guztien artean autofinantziazio maila % 60tik gorakoa zen, eman duten erantzuna eredugarria izan da, urtez urte etengabe igo ondoren. Datu hau, eta erabakigarria jardueraren etengabeko euskara hutsezko eta helburu ez bilakaerarako. Bezeroei buruz zalantza komertzialeko jarduera batean, lorpen gehiago egon izan balitz, ausardia urriagoa handitzat hartu behar da, zalantzarik barik. izango zen, eta emaitza pobreagoa. Horrelako lorpena posible egin duten Gizarte ekimena eta erakundeen ahalmena arrazoien artean lehena da publizitate Aurreko atal batean aipatu da Deba– merkatua ondo landu izana. Hasieratik, goienean eredugarri izan den aldagai bat: helburu profesionalekin planteatu zitzaion herri komunikabideak gizartearen ekimenez bezeroari toki hedabideetan publizitatea sortu ziren, baina hasieratik izan zuten egitea, euskarria hartzaile askorengana iristen udalen konpromisoa eta laguntza. Lankidetza zelako eta hauen interesa bereganatzeko hau ahulagoa izan den inguruetan emaitzak modukoa zelako. Agian, bezero batek baino eskasagoak izan dira, salbuespenik gabe. gehiagok euskarari mesede egitearren Gizarte ekimena gidari izateak abantaila ezarriko zuen bere iragarkia, baina 10-12 handiak ditu honelako jarduera batean. urteko kopuruak ikusita, argi dago euskarak Lehenik, nabarmen, herritarren atxikimendua ez daukala horrenbeste militante, erraz iristen zaio gizartearen baitatik sortu horrenbeste urtez eta horrenbeste diru den egitasmoari, eta talde profesionalak xahutzeko prest dagoenik. Beste zerbaitek borondatezko laguntza ugari jasoko du. Honi izan du eragina, eta hori interes komertziala esker, diru gastuak bestela baino txikiagoak izan da. izan ohi dira. Eta bestelako aukera hori Finantziazioaz 29

×