• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Curso Software Libre para Bibliotecas
 

Curso Software Libre para Bibliotecas

on

  • 1,314 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,314
Views on SlideShare
1,305
Embed Views
9

Actions

Likes
2
Downloads
0
Comments
0

3 Embeds 9

http://baixamar.wordpress.com 5
http://www.slideshare.net 2
http://www.linkedin.com 2

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

CC Attribution-NonCommercial-ShareAlike LicenseCC Attribution-NonCommercial-ShareAlike LicenseCC Attribution-NonCommercial-ShareAlike License

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Curso Software Libre para Bibliotecas Curso Software Libre para Bibliotecas Presentation Transcript

    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 Introdución ao Sofware Libre para Bibliotecas Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 Presentación Parte Teórica 1. Introdución 2. A Biblioteca como medio de alfabetización informacional 3. As Bibliotecas e o Software Libre 4. Software Parte Práctica Prova dun sistema operativo linux sen instalación Prácticas con ferramentas de software libre Prácticas nun entorno libre: Linux Prácticas no SIXB Koha Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 Parte teórica Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 •1. Introdución Que é o SL Breve historia do SL Licenzas Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 1. Introdución 1.1 Definición: tomada da Free Software Fundation Software libre é o software que dá ao usuario a liberdade para compartilo, estudalo e modificalo. Chámaselle software libre porque o usuario é libre Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 1. Introdución 1.1 Definición O SL é unha forma ética de entender o software ou os programas de computador. O que inclúe tanto a fabricación dos programas como a súa distribución e a súa utilización. Polo tanto, o SL non está orientado unicamente ás persoas capaces de escribir programas, ou aos empresarios. Polo contrario, o SL ten tanto a ver cos usuarios como cos que o desenvolven e o venden. Ou talvez incluso máis, xa que é a liberdade dos usuarios o único obxectivo do movimento do software libre. Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 1. Introdución 1.1 Definición O SL, e o movimento que o fai medrar e evolucionar, é un conceito (e un movimento) ético. Moitas persoas confunden o movimento do SL cun movimento eminentemente técnico. Mentres que isto último pode ser certo para outros movimentos similares (como o Open Source) non o é en absoluto cando falamos de SL. Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 •1. Introdución 1.1 Definición Para que unha aplicación sexa considerada SL debe respeitar catro dereitos ou liberdades considerados fundamentais para os usuarios desas aplicacións: Os usuarios deben ter dereito a utilizar os programas, sen restricións, onde queiran, como queiran e para o que queiran. Os usuarios deben ter dereito a estudar como funciona o programa e, se o desexan, a adaptalo ás súas necesidades específicas. Os usuarios deben ter dereito a distribuir copias a calquer persoa que desexen. Os usuarios deben ter dereito a mellorar o programa, publicar e distribuir as súas melloras ao público de modo que máis persoas sexan beneficiadas dos cambios. Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 1. Introdución 1.1 Comunidade Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 •1. Introdución 1.1 Comunidade Desenvolve o código Mantemento e seguranza do software Fornece soporte técnico para a instalación e utilización Difunde o software O SL e a comunidade potencian a sociedade en rede: Contribúe a diminuir o foxo dixital Promove a colaboración, o intercambio de experiencias, o traballo en rede e a solidariedade Promove a inovación e o emprendimento Promove a excelencia Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 1. Introdución 1.2 Breve historia do SL Unix: 1969-1970 FSF/GNU Project: Richard Stallman: 1983 Linux: 1991 OSI: 1998 Máis información no portal da UNESCO Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 1. Introdución 1.3 Licenzas Copyright Copyleft/GPL Opensource Outras: freeware, sharewere, creative commons, open contents, open access...    Máis información no portal da UNESCO Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 1. Introdución Copyleft ou Dominio Público Termos de distribución que aseguran que todas as copias, así como as melloras e modificacións que se realicen, sigan sendo software aberto. Isto significa que estas licenzas non permiten a terceiros restrinxir ningunha das liberdades orixinais, e exixe que o código fonte siga sendo público en todo caso. A máis coñecida e utilizada é a GPL deseñada pola Free Software Foundation. Esta licenza conserva os dereitos de autor e permite a redistribución e modificación baixo termos pensados para asegurar que todas as versións distribuídas e modificadas estarán tamén licenciadas baixo os termos da GPL. Ten como finalidade perpetuar e mellorar o conxunto de programas libres e que estes revirtan na comunidade, sen perder o control da propiedade intelectual.   Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 1. Introdución Software libre vs. software aberto ou software de fontes abertas Libre distribución Código fonte Traballos derivados Integridade do código fonte do autor Sen discriminación de persoas ou grupos Sen discriminación de áreas de iniciativas de traballo Distribución da licenza A licenza non debe ser específica de un produto A licenza non debe restrinxir outro software A licenza debe ser tecnoloxicamente neutral Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 1. Introdución Licenzas de Software Libre Licenzas de Software Aberto Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 1. Introdución 1.4 Vantaxes do SL Estabilidade do sistema operativo Seguridade Custe Liberdade para modificalo Sinxelo de instalar Estándares abertos Vantaxes xurídicas Favorece a inovación colectiva Beneficios para a industria local Adaptación a diferentes línguas Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 1. Introdución Por qué ten menor uso? a) Servidores b) Individuos considerado territorio de usuarios avanzados para usuarios mais tecnificados resistencia ao cambio: maior facilidade de uso ou maior confianza do que xa coñece campañas publicitarias e marketing Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 2. A Biblioteca como medio de alfabetización informacional Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 2. Alfabetización 2. 1 Definicións Hacia as sociedades do coñecimento: informe mundial da Unesco (2005) quot;En todas as sociedades baseadas na aprendizaxe ao longo de toda a vida, as bibliotecas teñen que promovelo e facilitalo a todo os niveis. Isto ha de ser así nos países máis afectados polo analfabetismo, onde as bibliotecas teñen que servir de centros de alfabetización e promoción da escritura. Tamén ha de ser así no que respeita á optimización da circulación dos coñecimentos no contexto dunha demanda crecente de formación en todas as rexións do mundo.quot; Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 2. Alfabetización 2. 1 Definicións American Library Association: Information Literacy Instruction, Objectives for: A Model Statement for Academic Librarians (2001) Information Literacy Competency Standards for Higher Education (2000) quot;Unha persoa competente no manexo da información é aquela capaz de recoñecer cando necesita información e ten a capacidade para localizar, avaliar e utilizar eficazmente a información requerida, o que lle permite chegar a ser un aprendiz independente ao longo da súa vida.quot; Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 2. Alfabetización 2. 1 Definicións Manifesto sobre a Internet da IFLA (2002) Documento no que se incide na importancia das bibliotecas como portais fundamentais de acceso ao contido da Internet e no que se ofrecen diversos apuntamentos básicos sobre a prestación dese servizo. Manifesto de Alexandría sobre bibliotecas : a Sociedade da Información en acción (2005) Ponse de manifesto a importancia da contribución das bibliotecas e os servizos de información á adecuada posta en práctica dunha Sociedade da Información inclusiva. Directrices para o Manifesto IFLA/UNESCO sobre Internet (2006) Concrétanse os principios xenéricos contidos no Manifesto sobre a Internet, mediante unha serie de recomendacións para axudar aos profesionais das bibliotecas e aos responsábeis políticos para establecer políticas e prácticas sobre o acceso público á información en Internet nas bibliotecas. Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 3. As Bibliotecas e o SL Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 3. As Bibliotecas e o SL A xestión pública ten unha serie de características e necesidades particulares que fan do software de fontes abertas unha opción especialmente interesante. Esas vantaxes do software aberto emanan da necesidade de protexer garantías básicas dun estado democrático de dereito como: A seguridade do Estado A privacidade da información da cidadanía O libre acceso da cidadanía á información pública A perdurabilidade dos datos públicos Necesidades e motivacións das administracións públicas para apostar polo SL Seguridade e confidencialidade de datos persoais Garantir a perdurabilidade e o acceso á información Optimización do gasto público Fomento da inovación tecnolóxica Fonte: Cenatic Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 •3. As Bibliotecas e o SL Unesco: Consello Intergobernamental do Programa Información para Todos. Documento de traballo: Programas Informáticos Patentados e Programas Informáticos Gratuítos e de código fonte aberto (2008): Os programas informáticos realizan unha función decisiva no acceso á información e ao coñecimento. Os diferentes modelos de software, incluídos os programas informáticos patentados, os de fonte aberta e os gratuítos, ofrecen moitas posibilidades de acrecentar a competencia, o acceso dos usuarios e a diversidade de opcións, e permitir que todos os usuarios apliquen as solucións que mellor se axusten ás súas necesidades. A elaboración e utilización de normas abertas, interoperábeis e non discriminatorias para o manexo da información e o acceso á mesma son elementos importantes para a creación de infoestruturas eficaces. Os enfoques comunitarios para a elaboración de programas informáticos poderían contribuir en grande medida a facer viábel o conceito de sociedades do coñecimento. Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 3. As Bibliotecas e o SL Sistemas de Xestión e Administración de Bibliotecas (físicas) ou ILS Repositorios Dixitais Bibliotecas Dixitais Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 3. As Bibliotecas e o SL Sistemas de Xestión e Administración de Bibliotecas (físicas) ou ILS Open Source Library Systems: Getting Started, Dan Chudnov (1999) Non diferente aos principios recollidos para o resto do SL: Confiábel Seguro Dirixido polos usuarios Custe Inovador Colaborativo Por qué necesitan SL as bibliotecas? Reduzir custes Inovador e colaborativo Elección de soporte e mantemento O futuro é aberto: máis eficiente para satisfacer as necesidades da Sociedade da Información Open source is here. It's growing. You can be a part of it. Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 3. As Bibliotecas e o SL Tese de Linda M. Riewe presentada na Faculty of the School of Library and Information Science da Universidade Estatal de San José (Agosto de 2008) sobre comparación entre bibliotecas que usan SL e S. Propietario. Recolle a enquisa realizada entre outubro de 2007 e xaneiro de 2008 ao que responderon 113 bibliotecas que utilizan Koha, 119 que utilizan Evergreen, e 129 que utilizan software propietario. O propósito do estudo era comparar os custes e beneficios dos ILS, e informar os bibliotecarios ante a escolla dun software aberto ou un pechado. Foron preguntados sobre os custos iniciais e anuais. O porqué da elección do ILS, quen é o provedor, quen o hospeda e o serve…? A enquisa encontrou que o software aberto era mellor na relación de custes-beneficios que o propietario. Aínda sendo as dificuldades dos bibliotecarios cos ILS libres maiores na instalación e coa documentación incompleta, mostráronse máis satisfeitos que os usuarios de software propietario. Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 3. As Bibliotecas e o SL Algúns ILS libres: Emilda: http://www.emilda.org Evergreen: http://open-ils.org/ Gnuteca: http://www.gnuteca.org.br/ Koha: www.koha.org Learning Access ILS: http://www.learningaccess.org OpenBiblio: http://obiblio.sourceforge.net/ PMB: http://www.sigb.net Listado de software para xestión de bibliotecas (non actualizado): http://www.unesco-ci.org/cgi-bin/portals/foss/page.cgi?d=1&g=35 Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 3. As Bibliotecas e o SL Repositorios Dixitais: Ferramentas para a captura, almacenamento, indexación, preservación e difusión da información. Captura e organiza a documentación facilitando a descrición documental. DSpace: www.dspace.org Fedora: www.fedora.info Archimede: http://archimede.bibl.ulaval.ca Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 3. As Bibliotecas e o SL Bibliotecas Dixitais: Servizos de información que ofrecen unha colección documental cun nivel de homoxeneidade notábel, orientada a solucionar os problemas de información e documentación dos seus usuarios. Colección xestionada seguindo uns principios de selección, organización e clasificación atendendo ao seu contido informativo. Os principais métodos de acceso á información son as búsquedas a texto completo do contido, mediante un motor de búsqueda e mecanismos de navegación, baseados nas clasificacións e que deben ser creados e desenvoltos tendo en conta as características dos usuarios. Greenstone: www.greenstone.org Greenstone: http://gsdl-esdoc.berlios.de/ Eprints: www.eprints.org MyLibrary: http://mylibrary.library.nd.edu Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 4. Software Hardware vs. Software Sistemas operativos vs. Programas Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 4. Software Sistemas operativos Linux Diversidade vs. Confusión GNU/Linux para humanos Información de distribucións: www.distrowatch.com Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 4. Software Distribucións Linux  Ubuntu: http://www.ubuntu.com Debian: http://www.es.debian.org/ Fedora: http://fedoraproject.org OpenSuSE: http://www.opensuse.org Mandriva: http://www.mandrivalinux.org Slackware: http://www.slackware.com Gentoo: http://www.gentoo.org Triskel: http://trisquel.uvigo.es/gl Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 •4. Software Programas Libres Aplicacións de escritorio/usuario Aplicacións profesionais/empresariais Aplicacións entorno cliente/servidor Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 •4. Software Programas Libres Casos de éxito: Ofimática: Openoffice.org: www.openoffice.org Navegadores: Firefox: www.mozilla.com Xestor de correo: Thunderbird: http://www.mozilla.com/en-US/thunderbird/ Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 4. Software Programas Libres Mancomún: www.mancomun.org Sourceforge: http://sourceforge.net Cdlibre.org: www.cdlibre.org OSLiving.com: www.osliving.com Osalt.com: www.osalt.com Opensourcewindows.com: www.opensourcewindows.com Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 Parte práctica Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 •Instalación dun Sistema Operativo libre GNU/Linux Ubuntu 8.04 (LiveCD) GNU/Linux Ubuntu 8.04 (instalado) Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 •Aplicacións libres para os entornos Windows e GNU/Linux Aplicacións de escritorio/usuario Aplicacións profesionais/empresariais Aplicacións cliente/servidor Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 Prácticas no ILS Koha Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 Recursos e Bibliografía Gobernamentais Unesco: Free & Open Source Software Portal Europe´s Information Society: http://ec.europa.eu/information_society España: Dirección General: http://www.mityc.es/dgdsi/ ONTSI: http://observatorio.red.es/index.action Centro Nacional de Referencia de las aplicaciones TIC basadas en fuentes abiertas: http://www.cenatic.es/ Galiza: Mancomún: http://www.mancomun.org/ Dirección Xeral Sociedade da Información e das C.I.: http://www.sociedadedainformacion.eu/ Plan estratéxico: http://www.sociedadedainformacion.eu/pegsi/index.php?txt=pegsi_presentacion&lg=gal Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 Recursos e Bibliografía Non Gobernamentais FSF: http://www.fsf.org/ GNU: http://www.gnu.org Open Source Initiative: http://www.opensource.org/ Asociacións galegas: http://www.mancomun.org/movemento-asociativo.html Comparativas de software: http://solfa.us.es/enlaces/comparativa/ Bibliotecas e SL: Open Source Systems for Libraries: http://www.oss4lib.org/ Web de Jesús Tramullas: www.tramullas.com Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net
    • Introdución ao Software Libre para persoal de Bibliotecas Ames, 25 de Outubro de 2008 Recursos e Bibliografía Bibliografía Brenda Chawner: Open Source Software and Libraries Bibliography, 2002-2006 Edward M. Corrado: The Importance of Open Source, Open Access and Open Standards for Libraries, 2005 Eric Lease Morgan: Open Source Software in Libraries: A Workshop, 2003 Guía, Cenatic, 2008 Jornadas de Software Libre para Unidades y Servicios (1º. 2007. Santiago de Compostela) Raymond, ES. The Cathedral and the Bazaar, tradución española Romeo, Alfredo, García Juantomás: La pastilla roja : software libre y revolución digital, Madrid: Edit Lin, 2003 Tramullas, J. y Garrido, P. (coords.), Software libre para servicios de información digital. Madrid: Pearson Prentice Hall, 2006 Xoán Manuel Pérez Lijó joamma@baixamar.net Biblioteca de Ames http://www.baixamar.net