Your SlideShare is downloading. ×
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Gənclərin  nəzərində  gənclər təşkilati1
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Gənclərin nəzərində gənclər təşkilati1

422

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
422
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  1. “GƏNCLƏRİN İNKİŞAFINDA İCTİMAİ- İNZİBATİ TƏSİSATLAR VƏ GƏNCLƏR TƏŞKİLATLARININ ROLU” AZƏRBAYCAN GƏNCLƏRİNİN NƏZƏRİ İLƏ SOSİOLOJİ SORĞUNUN HESABATI 1.GİRİŞ:Bu sorğu "Gənclərin Rəyi" Araşdırma Mərkəzi (Təşəbbüs Qrupu) tərəfindən həyata keçirilmişdir. Sorğuda14-29 yaş arasında 519 gənc onlayn sistemi ilə qoşulmuşdur. Sorğu 14 sualdan ibarət idi və onlardan 8 sualrespondentlərin şəxsi əlamətlərini, digər 6 sual isə əsas məsələlərlə bağlı respondentlərin reaksiyasını əhatəedirdi. Sorğunun məqsədi Azərbaycanda fəaliyyət göstərən gənclər təşkilatlarının gənclərin nəzərində hansımövqedə olmasını və gənclər təşkilatlarından olan gözləntiləri aşkar etməkdir. Bu sorğu eyni zamandagənclərin inkişafında gənclər təşkilatlarının töhfəsinin digər sosial təsisatlarla müqayisə edilməsi, habeləhansı sahələrdə onların təsirli və ya təsirsiz olmasına da imkan yaratdı. Hamıya məlumdur ki, hər bir gənciniştirakında onu əhatə edən və təmasda olduğu mühitlər güclü təsir edir. Ümumilikdə götürsək hər bir gəncininkişafında əsas 3 mühit- ailə, təhsil və bunlardan kənar olan dost və ya buna bənzər şəbəkə mühitlərimövcuddur. Hesab edirik ki, dəyişkənlik baxımdan mühitləri 2 qrupa- dinamik və statik mühitlərə bölməkvə təsnifatlaşdırmaq mümkündür. Ailə mühiti və təhsil mühiti ənənələrlə institutlaşdığı üçün və digərmühitlərə qapalı olduğu üçün statik bir mühit hesab etmək mümkündür. Bununla yanaşı bu muhitlərinxaricində dost və ya buna bənzər mühitlər isə nisbətən açıq və yenilənən bir mühit olduğu üçün dinamikmühit hesab etmək mümkündür. Bu sorğunun nəticələri həm də gənclərin mühitlərə olan münasibətini daifadə edir. Araşdırmanın nəticələri göstərdi ki, müxtəlif meyarlara görə (yaş, təhsil, məşğuliyyət) fərqlikategoriyadan olan gənclərin mühitlərə olan münasibəti də fərqlənir. Belə bir versiya mövcuddur ki,gənclərin mühitlərlə təmas nöqtələri sorğunun nəticələrinə təsirsiz ötüşməyəcək. Misal üçün heç vaxtgənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərində iştirak etməyən və onların fəaliyyətlərindən bəhrələnməyən gəncləringənclər təşkilatlarına münasibəti ictimai fəal gənclərdən fərqlənəcək. Eləcə də gözləntiləri də dəyişməlidir.Sorğu fərqli kategoriyaya bölünən gənclərin ayrı ayrı qruplarının əsas suallara verilən cavabları müqayisəlişəkildə təhlil edilmişdir. Bu araşdırmanın əsas hipotezi ondan ibarətdir ki, respondentlər gənclərininkişafında daha çox töhfəsi olan mühitləri seçərkən özlərinin daha çox və uzun müddətdə təmasdaolduğu mühitlərin töhfəsini daha yüksək qiymətləndirəcək. Sorğu mövcud gənclərin ailə, məktəb, dost və digər sosial təsisatlara olan münasibətini nümayişetdirməklə yanaşı bu məsələdə mental faktorların mövqeyini də müəyyən etməyə imkan yaradır. Hamıyaməlumdur ki, ailə təsisatı, ailə məişət münasibətlərində mental faktorların rolu danılmazdır. Hər nə qədərdəyərlər qloballaşsa da valideynlərdən gənclərə keçən dəyərlər onların gələcək seçimlərinə və inkişafınamühüm təsir göstərir. Maraqlı məqamlardan biri də budur ki, bu sorğuda mühit gənclər təşkilatlarınıngələcək fəaliyyətinin qurulmasına kömək edəcək. Sorğunun nəticələri gənclərin inkişafında müxtəlif təsisatların gələcək strategiyalarınınhazırlanmasına kömək edəcək. Bu baxımdan nəticələr hər bir təsisat, xüsusi ilə gənclər təşkilatları üçünvəziyyətin ilkin təhlili xarakteri daşıyır. İlkin təhlil gələcəkdə daha böyük və spesifik araşdırmalarınaparılmasına zəmin yaradacaq və gənclərin inkişafı ilə bağlı siyasi təhlil (policy paper) sənədlərininyazılmasında köməkçi vasitə kimi istifadə edilə bilər. Bütün bunlarla yanaşı qeyd etmək lazımdır ki, sorğu yalnız internet istifadəçisi olan gənclər arasındakeçirilmişdir. Maddi resusrların qıtlığı üzbəüz sorğunun keçirilməsini və müxtəlif sosial təbəqədən olangənclər arasında sorğunun keçirilməsini məhdudlaşdırmışdır. Sorğu nəticələrinin təhlil metodologiyası buçatışmamazlığı aradan qaldırmaq üçün əsas suallara verilən cavabları müxtəlif təbəqədən olanrespondentlərə görə müqayisəli şəkildə təhlil etmişdir. Bununla da müxtəlif təbəqələrin yanaşmaları vətrendlər müəyyən edilmişdir. Hər bir sosial təbəqə və hədəf qrup üçün trendin müəyyən edilməsi həminhədəf qrupun inkişafı üçün spesifik siyasətin və tədbirlərin seçilməsinə imkan yaradacaq. Eyni zamanda hərbir ayrı təbəqənin problemlərini də bu təhlillə müəyyən etmək mümkündür. Şübhəsiz bu sorğunun əhatə dairəsini genişləndirmək daha dolğun məlumatlar əldə etməsinə imkanyaradardı. Xüsusi ilə informasiya axınından və gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərindən heç bir şəkildəbəhrələnməyən gənclərin münasibətini öyrənmək maraqlı olardı. Lakin yuxarıda qeyd edildiyi kimi bununüçün maddi resusrların cəlb edilməsi vacibdir. 2.RESPONDENTLƏR Ümumilikdə 14 may-30 iyun tarixləri arasında keçirilən sorğuda 519 gənc iştirak etmişdir.Respondentlərin xüsusiyyətlərini, habelə müxtəlif kategoriyalar üzrə təsnifatlaşdırmaq və onların sosialstatusunu müəyyən etmək üçün sorğuda 6 sual nəzərdə tutulmuşdur. Bu 6 sualdan hər biri müxtəlif
  2. kategoriyadan olan hədəf qrupların ayrı ayrı məsələlərdəki yanaşmasını müəyyən etmək baxımdan eynidərəcədə əhəmiyyətlidir. Respondentlərin şəxsi xüsusiyyətlərini müəyyən etmək baxımdan ilk sual yaşadığıyer olması idi. YAŞAYIŞ YERİ: Yaşayış yeri sualı respondentin yaşayış yerindəki mühitin, şəraitin və imkanlarınınonun inkişafına və onu əhatə edən mühitin formalaşmasında ən vacib suallardan biridir. İkinci bir məsələgənclərin inkişafında resurs təminatı, sosial obyektlər, informasiya axını, təhsil təsisatları, məşğuluq və digərkomponentlərin mövcudluğunda regionlar arasında fərqlər mövcuddur. Son dövrlərdə region gənclərinininkişafını nəzərdə tutan layihələrə üstünlük verilməsi əslində resurs təminatının regionların xeyrinədəyişdirilməsinə xidmət edir. Bizim sorğunun əsas hipotezlərindən biri də budur ki, bu fərq verilənsuallara cavablarda öz əksini tapmalıdır və cavablarda fərqlər yaranacaq. Beləliklə sorğuda iştirak edən519 respondentin yaşadıqları yerə görə cavabları aşağıdakı şəkildə olmuşdur: s/s Yaşadığı şəhər/rayon Respondentlərin Ümumi sayı respondenlərə nisbəti 1 Bakı 213 41.04 2 Gəncə 30 5.78 3 Sumqayıt 183 35.26 4 Mingəçevir 3 0.58 5 Lənkəran 36 6.94 6 Şəki 9 1.73 7 Abşeron 3 0.58 8 Ağstafa 9 1.73 9 Bərdə 3 0.58 10 Qax 6 1.16 11 Quba 9 1.73 12 Saatlı 3 0.58 13 Samux 3 0.58 14 Ucar 3 0.58 15 Şamaxı 3 0.58 - Respondentlərdən 213 nəfər, yəni respondentlərin 41,62%-i paytxat sakinləridir. - Respondentlərdən 216 nəfər, yəni respoindentlərin 41,62%-i respublika tabeliyində olan şəhərlərin- Gəncə, Sumqayıt və Mingəçevir şəhərlərinin sakinləridir. Sumqayıt 183 nəfər, Gəncə 30 nəfər, Mingəçevir 3 nəfər - Digər 90 nəfər isə müxtəlif rayonlar: Abşeron-3 nəfər, Ağstafa -9 nəfər, Bərdə 3 nəfər, Lənkəran 36 nəfər, Qax-6 nəfər, Quba 9 nəfər, Saatlı-3 nəfər, Samux -3 nəfər, Şəki-9 nəfər, Ucar- 3 nəfər, Şamaxı- 3 nəfər Sorğu internetdə onlayn sistemi ilə aparıldığı üçün yalnız internetdən istifadə edənlər iştirak etmişdir.Şübhəsiz buna görə də regiondan olan respondentlərin sayı paytaxt və respublika tabeliyində olanşəhərlərdən olan respondentlərlə müqayisədə qat qat aşağıdır. Arzuolunan hal o idi ki, regionlardan olangənclərin iştirakı daha çox olsun. Bölgüdə diqqəti cəlb edən məqamlardan biri isə r Sumqayıtrespondentlərinin sayının digər regionlarla müqayisədə qat qat çox olmasıdır. Bu onunla əlaqədərdir ki,sorğu Sumqayıt təşkilatı tərəfindən həyata keçirilib və sorğunun piarı Sumqayıt şəhərində daha yüksəksəviyyədə təşkil olunmuşdur. Bununla yanaşı təhlil metodologiyası bu fərqdən irəli gələn çatışmamazlıqlarıaradan qaldırmağa imkan yaradacaq. İkincisi isə onlayn sorğunun üstün cəhətlərindən biri bu idi ki, sorğudaiştirak tam könüllü olmuşdur ki, bu da suallara verilən cavabların səmimiliyinə zəmanət verir. YAŞ:Respondentləri təsnifatlaşdıran ikinci bir məsələ isə onların yaş kategoriyasına görə bölgüsüidi. 14-29 yaş arası şəxslər gənc sayılsa da şübhəsiz hər yaşın öz psixologiyası var. Eyni zamanda müxtəlifyaşda olan respondentlərin təmas nöqtələri və mühitləri fərqlidir. Fərqli mühit və təmas nöqtələri hadisələrəvə məsələlər yanaşmaları fərqləndirir. Bütün bunları nəzərə alaraq respondentlər yaş kategoriyasına görə 4qrupa bölünmüşdür. 14-17 yaş: Bu yaş qrupundan olanların daha çox təmas nöqtəsi orta məktəb və ailədir. İstisnahallarda ali və ya orta ixtisas məktəbləri də təmas nöqtələri ola bilər. Lakin bu yaş qrupunda olanlar ali vəorta ixtisas məktəblərinin ən yaxşı halda 1-ci kursunda təhsil alanlar ola bilər.
  3. 18-21 yaş: Bu yaş qrupundan olanların daha çox təmas nöqtələri isə ali və orta ixtisas məktəbləri,dostları, ailə mühiti, gənclər təşkilatları və nadir hallarda iş yerləri ola bilər. 22-25 yaş: Bu yaş qrupundan olanlarda isə təmas nöqtələri ailə, dost, iş yerləri ola bilər. Bir qismindəisə gənclər təşkilatları önəmli yer tuta bilər. 26-29 yaş: Bu yaş qrupundan olanların daha çox təmas nöqtələri iş yerləri, dost və ailə mühitləri olabilər. Göründüyü kimi müxtəlif yaş qrupunda olanlarda ortaq təmas nöqtələri olsa da onları fərqləndirəntəmas nöqtələri də mövcuddur. Bu yaş kategoriyasında olanların təmas nöqtələri arasında gənclərtəşkilatlarının rolu 18-21 yaş və 22-25 yaş kategoriyasında olanlara nisbətən zəif ola bilər. Bundan sonrakıbölmələrin birində gənclərin təmas nöqtələri bölməsində bu məsələ daha ətraflı təhlil ediləcək. Respondentlərin yuxarıda qeyd edilən yaş qrupları üzrə bölgüsü aşağıdakı kimidir.Sorğuda iştirak edən respondentlərin çoxu daha çox 18-21 yaş qrupunda olanlar təşkil edir. Daha sonra isə22-25 yaş qrupunda olanlar isə respondentlərin təxminən 33%-ni təşkil edir. Bu bölgü ilə respondentlərinorta yaşını müəyyən etmək mümkündür. Bunu tapmaq üçün hər yaş qrupunun orta yaşını tapmaq sonra isəhəmin orta yaşı müvafiq yaş qrupunu cavablandıran respondentlərin sayına vurmaq lazımdır. Hər yaşkategoriyası üzrə alınan məbləğlər toplanaraq ümumi respondentlərin sayına bölünür. 2-ci cədvəldərespondentlərin orta yaşı hesablanmışdır: (Respondentlərin Yaş qrupunun Respondenlərin sayı)X (yaş s/s Yaş qrupu ortalaması sayı qrupunun ortalaması)1 14-17 (14+15+16+17):4=15.5 21 325.52 18-21 (18+19+20+21):4=19.5 222 43293 22-25 (22+23+24+25):4=23.5 171 4018.54 26-29 (26+27+28+29):4=27.5 105 2887.5Cəmi 11560.5Ortalama yaş: (Cəmi/519) 22.27Bu minvalla paytaxt sakinləri üzrə respondentlərin orta yaşı aşağıdakı kimidir. (Respondentlərin Yaş qrupunun Respondenlərin sayı)X (yaş s/s Yaş qrupu ortalaması sayı qrupunun ortalaması)1 14-17 (14+15+16+17):4=15.5 9 139.52 18-21 (18+19+20+21):4=19.5 105 2047.53 22-25 (22+23+24+25):4=23.5 63 1480.54 26-29 (26+27+28+29):4=27.5 36 990Cəmi 4657.5Ortalama yaş: (Cəmi/213) 21.86Respublika tabeçiliyində olan şəhərlərdə yaşayan respondentlərin yaş ortalaması(Gəncə, Sumqayıt və Mingəçevir-87 respondent üzrə)
  4. (Respondentlərin Yaş qrupunun Respondenlərin sayı)X (yaş s/s Yaş qrupu ortalaması sayı qrupunun ortalaması)1 14-17 (14+15+16+17):4=15.5 6 932 18-21 (18+19+20+21):4=19.5 87 1696.53 22-25 (22+23+24+25):4=23.5 81 1903.54 26-29 (26+27+28+29):4=27.5 42 1155Cəmi 4848Ortalama yaş: (Cəmi/216) 22.44Digər rayonlar üzrə respondentlərin yaş ortalaması (87 respondent) (Respondentlərin Yaş qrupunun Respondenlərin sayı)X (yaş s/s Yaş qrupu ortalaması sayı qrupunun ortalaması)1 14-17 (14+15+16+17):4=15.5 3 46.52 18-21 (18+19+20+21):4=19.5 30 5853 22-25 (22+23+24+25):4=23.5 27 634.54 26-29 (26+27+28+29):4=27.5 27 742.5Cəmi 2008.5Ortalama yaş: (Cəmi/87) 23.09Ümumilikdə belə nəticəyə gəlmək mümkündür ki, yaşayış yerlərinə görə respondentlərin yaş ortalamasındamüəyyən fərqlər mövcuddur. Region respondentlərinin yaş ortalaması (23.09 yaş) Bakı (21.86 yaş) vərespublika tabeçiliyində olan şəhərlərin (22.44 yaş) respondentlərindən 1-1.5 yaş böyükdür. Yəni regiondainternet istifadəçiləri nisbətən yaşlıdır.CİNSİYYƏT: Respondentlərin cinsiyyətinə görə bölgüsü sorğudakı məsələlər münasibətdə fərqli cinsikategoriyaya görə fərqlənən qrupların ayrı ayrılıqda münasibətini öyrənmək həm də Azərbaycan gənclərininməsələlərə yanaşmasında gender fərqlərini öyrənmək baxımdan maraqlı olardı. Bizim əsas hipotezimizondan ibarətdir ki, əsas suallara cavablarda qadın və kişi respondenlərin reaksiyası fərqli olacaq.Beləliklə sorğuda iştirak edən 519 respondentin cinsi mənsubiyyətə görə bölgüsü aşağıdakı kimidir. Cədvəldən göründüyü kimi sorğuda iştirak edən respondenlərin cinsi mənsubiyyəti arasında fərqnormadan çoxdur. Qadın cinsinə mənsub olanlar sorğuya daha az maraq göstəriblər. Respondentlərinregionlara üzrə cinsi mənsubiyyətə görə bölgüsü isə aşağıdakı cədvəldə verilmişdir. Bakı şəhəri üzrə Gəncə, Sumqayıt, Mingəçevir Digər regionlar Sayı Faizlə Ümumi Sayı Faizlə Ümumi Sayı Faizlə Ümumi göstəricidən göstəricidən göstəricidən fərqi (%-lə) fərqi (%-lə) fərqi (%-lə)Cinsi/regionlar -64.16% -64.16% -64.16% (kişilər), - (kişilər), - (kişilər), - 35.84% 35.84% 35.84% (qadınlar) (qadınlar) (qadınlar)Kişi 138 64,79 +0.63 132 61,11 -3.68 63 70 +5.84Qadın 75 35,21 -0.63 84 38,89 +3.68 27 30 -5.84
  5. Bu göstəricilərə əsasən demək mümkündür ki, respublika tabeçiliyində olan şəhərlərdə qadın respondentlərdigər regionlardan olan qadınlara nisbətən sorğuda daha fəal iştirak ediblər. Yaş qrupları üzrə cinsi bölgü isə aşağıdakı cədvəldə verilmişdir. 14-17 yaş 18-21 yaş 22-25 yaş 26-29 yaşCinsi/ sayı Faizlə Ümumi Sayı Faizlə Ümumi sayı Faizlə Ümumi sayı Faizlə Ümumi yaş göstəricidən göstəricidən göstəricidən göstəricidən fərqi (%-lə) fərqi (%-lə) fərqi (%-lə) fərqi (%-lə)Kişi 9 42.86 -21.3 135 60.81 -3.35 102 59.65 -4.51 87 82.86 +18.7Qadın 12 57.14 +21.3 87 39.19 +3.35 69 40.35 +4.51 18 17.14 -18.7Bu cədvəldəki göstəricilər onu göstərir ki, qadınların yaşı çoxaldıqca onların sorğuya marağı da azalır. Beləki, 14-17 yaş qrupu üzrə qadın respondentlərin həmin yaş qrupundakı payı ilə ümumi respondenlərdəqadınların payı arasında fərq +21.3 % olduğu halda (57.17%-35,84), analoji göstərici 18-21 yaş qrupu üzrə+3.35, 22-25 yaş qrupu üzrə +4.51%, lakin 26-29 yaş qrupu üzrə -18.7%-dir. Bu şübhəsiz cinsi mənsubiyyətgörə müqayisəli orta yaş həddinə də öz təsirini göstərəcək. Aşağıdakı cədvəl hər iki cins üçün yaşortalamasını verməkdədir:Qadınların orta yaşı: (Respondentlərin Yaş qrupunun Respondenlərin sayı)X (yaş s/s Yaş qrupu ortalaması sayı qrupunun ortalaması)1 14-17 (14+15+16+17):4=15.5 12 1862 18-21 (18+19+20+21):4=19.5 87 1696.53 22-25 (22+23+24+25):4=23.5 69 1621.54 26-29 (26+27+28+29):4=27.5 18 495Cəmi 186 3999Ortalama yaş: (Cəmi/186) 21.5 Kişilərin orta yaşı: (Respondentlərin Yaş qrupunun Respondenlərin sayı)X (yaş s/s Yaş qrupu ortalaması sayı qrupunun ortalaması)1 14-17 (14+15+16+17):4=15.5 9 139.52 18-21 (18+19+20+21):4=19.5 135 2632.53 22-25 (22+23+24+25):4=23.5 102 23974 26-29 (26+27+28+29):4=27.5 87 2392.5Cəmi 333 7561.5Ortalama yaş: (Cəmi/333) 22.71Göründüyü kimi orta yaşa görə qadın və kişilər arasında (21.5-22.71) 1.21 yaş fərqi mövcuddur. Yəni ortahesabla qadın respondentlər kişi respondentlərə nisbətən 1.21 yaş gəncdir. Hesab edirik ki, bu bölgü üzrətəhlil qadınların gənclər təşkilatları və digər qurumlara münasibətində öz təsirini göstərəcək. Bizimhipotezimiz bundan ibarətdir ki, bu trend eyni zamanda ictimai sektora göstərilən fəallıqda yaş/genderəlaqəsinin güclü təsiri mövcuddur. İctimai sektora maraq səviyyəsi isə gənclərin inkişafında mühitlər vətəsisatların qiymətləndirilməsində öz əksini tapacaq. Bunu yoxlamaq üçün əsas sualların (10-12-cisualların) cavablarının təhlilində yaş/gender əlaqəsi üzrə müqayisəli təhlilin aparılması vacibdir. Yaşçoxaldıqca qadın respondentlərin sayının az olması məsələsində ilk ağla gələn səbəblərdən biri mentalfaktorlardır. Daha yuxarı yaşlı gənc qadınlarda ailə-məişət məsələlərin digər məsələlərə nisbətən prioritetolması əsas səbəblərdən biri ola bilər.TƏHSİL SƏVİYYƏSİ: Ümumilikdə 519 respondentin təhsil səviyyəsi aşağıdakı kimidir
  6. Cinsi mənsubiyyətinə görə ayrı ayrılıqda təhsil səviyyəsinin müqayisəli təhlilində isə aşağıdakı mənzərənimüşahidə etmək mümkündür: Təhsil Cəmi Kişi Qadın Təhsil səviyyəsinə Ümumi kişi/qadın səviyyəsi/say görə nisbəti ilə fərqi kişilərin/qadınlara nisbəti 1 2 3 4 5= (3./4.) 6=5.- (333/186 (1,79))Ali 252 177 75 2.36 +0.57Natamam ali 210 129 81 1.59 -0.19Orta ixtisas 21 15 6 2.5 +0.71Natamam orta 15 6 9 0.66 -1.12ixtisasOrta 15 3 12 0.25 -1.54Natamam orta 6 3 3 1 -0.79Cədvəl eyni təhsil statusunda olan kişi/qadın nisbəti ilə ümumi kişi və qadın nisbətinin müqayisəli təhlilininəzərdə tutur. Ümumi kişi/qadın nisbəti 1.79 (333/186)-dir. Cədvələ nəzər yetirsək müşahidə etməkmümkündür ki, kişi respondentlərin təhsil səviyyəsi qadın respondentlərə nisbətən daha yüksəkdir. Xüsusiilə orta təhsil statusunda bu fərq daha qabarıq görünür. Belə ki müvafiq təhsil səviyyəsi üzrə kişi/qadınnisbəti 0.25 olduğu halda ali təhsil üzrə müvafiq göstərici 2.36-dir. Bunların ümumi kişi/qadın nisbətiarasında fərq isə müvafiq olaraq +0.57 və -1.54-dir. Bu onunla əlaqədərdir ki, qadın respondentlərin ortayaşı kişi respondentlərə nisbətən azdır və onların bir çoxu təhsillərini tamamlamayıblar. Bu cədvəldəaxırıncı sütundakı fərqlər də onu göstərir ki, natamam təhsil statusunda qadın respondentlər nisbətənüstünlük təşkil edir. Natamam təhsil statusu ali, orta ixtisas və orta təhsil müəssilərində təhsil alan gəncrespondentlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu baxımdan gələcək bölmələrdə gənclərin təmas nöqtələribaxımında natamam təhsil statusunda olan gənclərin ayrılıqda təhlil edilməsi çox vacibdir. Bu suallamüəyyən etmək mümkün olmuşdur ki, respondentlərdən 231 nəfərin hal hazırda təhsil müəssisələri iləgündəlik təmas nöqtəsi mövcuddur. Bu gənclərin inkişafında təhsil mühitlərin qiymətləndirilməsinəmüəyyən dərəcədə təsir göstərəcək.RESPONDENTLƏRİN İXTİSASI: Respondentlərin təhsil səviyyəsinin müəyyən edilməsi onların maraqdairələrinin tam müəyyən edilməsi üçün kifayət etmir. Eyni zamanda onların təhsillərində seçdikləri ixtisasonların maraq dairələrinin müəyyən qədər ölçülməsinə kömək edir. Buna görə də respondentlərin ixtisasbölgüsü də əsas suallara verilən cavablarla peşə seçimi və marağı arasında əlaqəyə müəyyən qədər xidmətedə bilər. Beləliklə respondentlərin ixtsaslar üzrə bölgüsü aşağıdakı kimidir:
  7. Sorğunun nəticələrindən məlum olur ki, respondentlərin böyük hissəsinin ixtisası humanitar elmlərdir:Bu bölgü gənclər təşkilatlarına üzvlük, onların tədbirlərində iştirak və gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərininqiymətləndirilməsində humanitar ixtisaslı və dəqiq-texniki elmlər ixtisaslı respondentlər arasında fərqli olubolmamasını müəyyən etmək baxımdan faydalıdır. Ümumilikdə belə bir streotip mövcuddur ki, ictimaisektora maraq göstərənlərin böyük çoxluğunun təhsili daha çox humanitar elmlər üzrədir. Hesab edirikki, araşdırmada bu hipotezin yoxlanılması vacibdir və mümkün olacaq. 2.RESPONDENTLƏRİN TƏMAS NÖQTƏLƏRİ Sorğunun əsas hipotezlərindən biri budur ki, respondentlər daha çox hansı mühitlərlə təmasdaolurlarsa gənclərin inkişafında həmin mühitlərin daha əhəmiyyətli olduğunu qeyd edəcəklər. Bu baxımdannövbəti 4 sual- Gənclər təşkilatlarına uzvlük, siyasi partiyalara üzvlük, gənclər təşkilatlarının tədbirlərindəiştirak səviyyəsi, işlədiyi sektor suallarına cavablar sorğuda iştirak edən gənc respondentlərin təmasnöqtələrini müəyyən etmək üçün əhəmiyyətlidir. Əslində bundan əvvəlki respondentlərin təhsil səviyyəsisualı da müəyyən qədər respondentlərin təmas nöqtələrini müəyyən etmək baxımından faydalı oldu.Ümumilikdə elə mühitlər mövcuddur ki, gənclərin o mühitlərlə təmas nöqtələri zəruridir. Bu mühitlər ailə,məktəb, dost mühitidir. Lakin gəncin inkişaf səviyyəsinə görə gənclər təşkilatları, iş yerləri və ali məktəbmühitləri mövcuddur ki, bu mühitlərlə hər gəncin deyil bəzi gənclərin təmas nöqtələri olur. Bu baxımdantəmas nöqtələrinə daxil olmaq motivləri əsasında mühitləri iki hissəyə zəruri və könüllü mühitlərə bölməkmümkündür. Mühitlərin dəyişkənliyi və digər təsirlərə açıq olub olmamasına görə isə iki mühitə bölməkmümkündür. Adətən ailə və məktəb mühiti kənar təsirlərə qapalı və aktyorları dəyişmədiyi üçün bu mühitlərstatik mühitlərdir. Lakin digər mühitlərdə isə aktyorlarda dəyişiklik ola bilər və kənar təsirlərə nisbətəaçıqdır. Bu baxımdan digər mühitlər- gənclər təşkilatları, dost mühiti, iş yerləri və gənclər siyasəti iləməşğul olan dövlət strukturlarını nisbətən dinamik mühit kimi xarakterizə etmək mümkündür. Ümumilikdə gənclərin müxtəlif yaş və sosial statuslarına görə təsnifatlaşdırsaq onların mühitlərlətəmas nöqtələri aşağıdakı sxemdə verilmişdir. Sxemdə yaşıl rəngdə verilən təmas nöqtələri yaşıl, dinamikmühitlər isə şərti olaraq göy rəngdə verilmişdir. Rənglərin tündlüyü həmin mühitlərlə sıx, rənglərin nisbətənaçıqlığı isə həmin mühitlərlə təmasın nisbətən seyrək olduğunu göstərir. CƏDVƏL: GƏNCLƏRİN MÜHİTLƏRLƏ TƏMAS NÖQTƏLƏRİ
  8. Gənclər Ailə Orta məktəb Ali və orta Dost şəbəkəsi Gənclər İş yerləri Gənclərqrupu/mühitlər ixtisas təşkilatları siyasəti ilə məktəbi məşğul olan dövlət strukturlarıMəktəbli (14-17 yaş)Tələbə (17-21yaş)İşsizlər (22-29yaş)İşləyənlər (22-29 yaş)Ictimai fəaltələbə gənclər(17-21 yaş)İctimai fəalişsiz gənclər(22-29 yaş)Ictimai fəalişləyəngənclər (22-29yaş) Gənclərin təmas nöqtələrinin sıxlığı daha çox ünsiyyət (birgə) vaxt və resursların paylaşımı iləəlaqədərdir. Cədvəldə hazırlanan rənglər məhz gənclərin daha çox vaxt keçirdiyi mühitlər, yəni gündəlikhəyatında vaxt bölgüsünü bu mühitlər arasında necə bölüşdürməsindən və eyni zamanda resursları hansımühitdən əldə etmə kriteryası əsasında ümumi emprik müşahidələr, məsələ ilə bağlı cəmiyyətdə mövcudstreotiplər və mülahizələr əsasında hazırlanmışdır. Buna görə də bu cədvəldəki rəngləmələr istənilən haldamüzakirələrə açıqdır və müzakirələr əsasında müəyyən düzəlişlər etmək mümkündür. Belə ki, ailə mühiti vədost mühiti hamı üçün fərdi xarakter daşıyır. Bu baxımdan ailə və dost şəbəkəsindəki mühitlər bəzənmünasibətlərdə həll edici rol oynaya bilər. Bununla bərabər bu cədvəl gənclərin mühitlərlə təmas nöqtələrinivə təmasın keyfiyyəti haqqında ümumi məlumat verə bilir. Araşdırmamızın növbəti 4 sualının təhlili məhzbu cədvəlin təməlində qurulması nəzərdə tutulur. Gənclərin mühitlərlə təmas nöqtələrini tam müəyyən edilməsi həm də hipotezlərimizin nə qədərdoğru olub olmadığına kömək edəcək. MƏŞĞULLUQ: Bununla bağlı ilk sual işləyən gənclər və onların sektorlar üzrə bölgüsü ilə bağlıolmuşdur. Beləliklə sorğuda iştirak edən gənclər məşğulluğa məsələsinə münasibətdə aşağıdakı şəkildəcavab vermişdir: İşsiz gənclərdən 156 nəfəri yəni ümumi işsizlərin 68,42%-i təhsillərini başa vurmamış (natamam ali,natamam orta və natamam orta ixtisas təhsilli), 72 nəfəri isə yəni 31,58 %-i təhsil pilləsini bitirmişgənclərdir. Bunlardan 60 nəfəri yəni təhsil pilləsini başa vurmuş işsiz gənclərin 83,33%-i ali təhsilli, 6 nəfəryəni 8.33%-i orta təhsilli və 6 nəfər isə 8.33%-i isə orta ixtisas təhsillidir. Maraqlı məqam bundan ibarətdirki, ali təhsillilər ümumi respondentlərin 49%-ni təşkil etməsinə baxmayaraq ümumi işsizlər arasında payı83,33%-dir. Yəni ali təhsillilər digər təhsil statusunda olanlara nisbətən təxminən 2 dəfə çox işsizdir. İşləməyən şəxslərin regionlar üzrə bölgüsü isə aşağıdakı kimidir:
  9. -Bakı şəhəri üzrə 96 respondent yəni, ümumi işsizlərin 42,1%, paytaxt respondentlərinin isə 45,07%-iişsizdir. Bakı şəhəri üzrə işsiz 96 respondentdən 69-u yəni, ümumi şəhər üzrə işsiz gənclərin 71,88%-i isəümumi Bakı şəhəri üzrə təhsillərini başa vurmamış respondentlərdir.-Gəncə, Sumqayıt və Mingəçevir şəhəri üzrə 102 respondent yəni, ümumi işsizlərin 44,73%, həmin regionunrespondentlərinin isə 47,22%-i işsizdir. Bu 112 respondentdən 66-ı yəni, ümumi 3 şəhər üzrə işsiz gənclərin58,93%-i isə bu şəhərlər üzrə təhsillərini başa vurmamış respondentlərdir.- Digər rayonlar üzrə 30 respondent yəni, ümumi işsizlərin 13,16%, həmin regionun respondentlərinin isə33,33%-i işsizdir. Bu 30 respondentdən 21-ı yəni, ümumi region üzre işsiz gənclərin 70%-i isə bu regionlarüzrə təhsillərini başa vurmamış respondentlərdir.GƏNCLƏR TƏŞKİLATLARINA ÜZVLÜK: Bu sual gənclərin mühitlərlə təmas nöqtələrini müəyyənetməklə yanaşı gənclər təşkilatına üzv olan və olmayan gənclərin əsas suallara cavablarında fərqlitendesiyanın olub olmadığını müəyyən etmək üçün çox vacib idi. Eyni zamanda ictimai fəallıq baxımındanrespondentlərin fərqləndirilməsi ayrı ayrı gənclər kategoriyasını müəyyən edib müqayisəli təhlilə imkanyaradır. Ümumilikdə 519 respondent bu suala aşağıdakı şəkildə cavab vermişdir. Respondentlərdən 342nəfər, yəni respondentlərin 65,89%-i gənclər təşkilatlarına üzv olduqlarını, digər 177 nəfər, yənirespondentlərin 34,11%-i isə gənclər təşkilatlarına üzv olmadıqlarını qeyd ediblər. Regionlar üzrə bubölgüdə hansı fərqlərin olub olmadığını müəyyən etmək üçün aşağıdakı cədvələ nəzər yetirmək lazımdır. Bubizə regionlararası ictimai fərqin olub olmadığını müəyyən etməyə imkan yaradacaq. Aşağıdakı cədvəldəmüqayisə üçün əsas metodologiya ayrı ayrı regionlar üzrə gənclər təşkilatlarına üzv olanlar/ümumi gənclərtəşkilatlarına üzv olanlara olan nisbəti ilə həmin regionun respondentlərin ümumi sayı/ümumirespondentlərin sayı nisbəti arasındakı fərqlər müqayisə edilir ümumi respondentlərə olan olanların nisbəti ilə ümum respontlərin nisbitələri arasına üzv üzv üzv üzv Region gənclərinin sayının olanların ümumi sayda nisbəti təşkilatına təşkilatına təşkilatına təşkilatına olanların ümumi sayı Regionlar/Əmsallar nisbəti (faizlə) olanların sayı Gənclər Gənclər Gənclər Gənclər fərq 1. 2. 3.=(1./2*100% 4. 5.= (3.-4.) )Bakı şəhəri üzrə 123 342 35.96 213 (41.04%) -5.08%Gəncə, Sumqayıt, Mingəçevir 144 342 42,11 216 (41,61%) +0.5%şəhərləri üzrəDigər regionlar üzrə 75 342 21,92 90 (17,34%) +4.58 % Bu cədvəldən göründüyü kimi, gənclər təşkilatlarına üzv olanlar region respondentlərində nisbətəndaha yüksək səviyyədədir. Gənclər təşkilatlarına üzv olmaqla bağlı ayrı ayrı yaş kategoriyaları üzrə həmin qaydada təhlil dəaşağıdakı cədvəldə verilmişdir. üzrə olanların nisbəti ilə ümum respontlərin nisbitələri arasına üzv üzv üzv üzv nisbəti ümumi olanların ümumi sayda nisbəti təşkilatına təşkilatına təşkilatına təşkilatına respondentlərə olan kayegoriyası gənclərinin sayının olanların ümumi sayı Yaş qrupu/Əmsallar olanların sayı Gənclər Gənclər Gənclər Gənclər (faizlə) fərq Yaş 1. 2. 3.=(1./2*100% 4. 5.= (3.-4.) )14-17 yaş 9 342 2.63% 21 (4.04%) -1.41 %18-21 yaş 189 342 55.26% 222 (42,77%) +12.49 %22-25 yaş 90 342 26.31% 171 (32.95%) -6.64 %26-29 yaş 54 342 15,79% 105 (20.23%) -4,44 %
  10. Bu cədvəldən belə nəticəyə gəlmək mümkündür ki, gənclər təşkilatlarına üzv olanlar arasında 18-21yaş qrupu xüsusi ilə fərqlənir. Onlar gənclər təşkilatlarına üzv olan respondentlərin 55,26 %-ni təşkil etdiyihalda 18-21 yaş qrupunun ümumi respondentlərdə payı 42,77%-dir. Yəni bu o deməkdir ki, gənclərtəşkilatlarına üzv olmaq baxımından 18-21 yaş qrupu 12,49% digər yaş qruplarına nisbətən daha fəaldır. Gənclərin məşğuliyyət vəziyyətinə görə ayrı ayrı kategoriyalar üzrə gənclər təşkilatlarına üzv olmaqməsələsinə gəldikdə isə aşağıdakı mənzərə ilə rastlaşmaq mümkündür. Məşğuliyyət kayegoriyası üzrə Məşğuliyyə kategoriyası üzrə gənclər olanların nisbəti ilə ümum respontlərin nisbitələri arasına üzv üzv üzv üzv respondentlərə olan nisbəti təşkilatlarına üzv olanlara gənclərinin sayının ümumi olanların eyni kategoriyasa təşkilatına təşkilatına təşkilatına təşkilatına ümumi olan gənclərdə payıMəşğuliyyət qrupu/Əmsallar olanların sayı olanların Gənclər Gənclər Gənclər Gənclər (faizlə) nisbəti fərq 1. 2. 3.=(1./2.*100 4.=(1./342*100 5.= (4.-2.) %) %)İşləməyən gənclər 165 228 72,36% 48.24% +4.31 % (43.93%)Dövlət sektoru 36 69 (13,29%) 52,17% 10.52% -2.77 %Özəl sektor 42 111 37,83% 12.28% -9.1 % (21.38%)İctimai sektor 99 111 89,19% 28,98% +7,6 % (21.38%)Bu cədvəldə axırıncı sütundakı fərqlər bunu deməyə imkan yaradır ki, özəl sektorda işləyən gənclərdəgənclər təşkilatlarına üzv olmaq meylliliyi ümumi orta göstəricidən 9,1% aşağıdır. Bu kategoriyadan olangənclərin yalnız 37,83%-i gənclər təşkilatlarına üzv olduqlarını qeyd ediblər. Lakin ictimai sektordaişləyənlərin 89,19%-i isə gənclər təşkilatlarına üzv olduqlarını qeyd etmişdir. Bu kategoriyadan olanlargənclər təşkilatlarına üzv olmaq meylliliyi ümumi orta göstəricidən 7,6% yüksəkdir. İşləməyən gənclərdənisə 72,36%-i gənclər təşkilatlarına üzv olduqlarını qeyd ediblər. Bu göstəriciyə görə onlar dövlət və özəlsektorda işləyən gənclər qabaqlayır. Ümumilikdə belə nəticəyə gəlmək mümkündür ki, işləyən gənclərgənclər təşkilatları ilə təmas nöqtələri digər kategoriyadan olan gənclər nisbətən daha aşağı səviyyədədir.Təmas nöqtələri ilə bağlı tərtib etdiyimiz rəngli cədvəldə göstərilən rəng açıqlığı müəyyən qədər bizimhipotezimizi doğruldur.Gənclər təşkilatına üzv olmaq məsələsinə gender kontekstindən düşünsək aşağıdakı nəticəyə gəlməkmümkündür: Məşğuliyyət kayegoriyası üzrə Məşğuliyyə kategoriyası üzrə gənclər olanların nisbəti ilə ümum respontlərin nisbitələri arasına üzv üzv üzv üzv respondentlərə olan nisbəti təşkilatlarına üzv olanlara gənclərinin sayının ümumi olanların eyni kategoriyasa təşkilatına təşkilatına təşkilatına təşkilatına ümumi olan gənclərdə payı Cinsiyyət/Əmsallar olanların sayı olanların Gənclər Gənclər Gənclər Gənclər (faizlə) nisbəti fərq 1. 2. 3.=(1./2.*100 4.=(1./342*100 5.= (4.-2.) %) %)Kişi 219 333 65,76% 64.03% -0.13 % (64.16%)Qadın 123 186 66,12% 35.97% +0.13 % (35,84%)Bu cədvəlin nəticələrinə əsasən gənclər təşkilatlarına üzv olmaq baxımından qadınlar və kişilər eyni fəallıqnümayiş etdiriblər. Onlar arasında fərq çox cüzidir.SİYASİ PARTİYALARA ÜZVLÜK: Ümumiyyətlə qeyd etmək lazımdır ki, gənclər təşkilatlarına üzvolmağa münasibətdən fərqli olaraq yalnız 153 nəfər, yəni respondentlərin yalnız 29,48%-i hər hansı birsiyasi partiyaya mənsub olduğunu qeyd etmişdir. Onlardan 138 nəfəri, yəni siyasi partiya mənsubiyyətiolanların 90,19%-i eyni zamanda hər hansı bir gənclər təşkilatına üzv olduqlarını qeyd ediblər. Siyasi
  11. partiyaya üzv olanlardan 30 nəfəri dövlət sektorunda, 36 nəfər ictimai sektorda, 12 nəfər özəl sektordaişlədiklərini, digər qalan 75 nəfər isə tələbə və ya işsiz olduqlarını qeyd ediblər. Siyasi partiyaya üzvlükməsələsində özəl sektorun meylliliyi nisbətən zəifdir. Aşağıdakı cədvəl məşğuliyyətə münasibət üzrə ayrıayrı kategoriyaların siyasi partiyaya üzvlük məsələsindəki vəziyyətinə aydınlıq gətirir. Məşğuliyyət kayegoriyası üzrə Məşğuliyyə kategoriyası üzrə olanların nisbəti ilə ümum respontlərin nisbitələri arasına üzv Siyasi Partiyaya üzv olanların respondentlərə olan nisbəti Siyasi partiyalara üzv olanların Siyasi partiyalara üzv olanların kategoriyada olan ümumi siyasi partiyalara üzv gənclərinin sayının ümumi təşkilatınaMəşğuliyyət qrupu/Əmsallar olanlara nisbəti gənclərdə payı Gənclər (faizlə) eyni fərq sayı 1. 2. 3.=(1./2.*100 4.=(1./153*100 5.= (4.-2.) %) %)İşləməyən/tələbə gənclər 75 228 32,89% 49.02% +5.09 % (43.93%)Dövlət sektoru 30 69 (13,29%) 43,47% 19.61% +6.32 %Özəl sektor 12 111 10,81% 7.84% -13.54 % (21.38%)İctimai sektor 36 111 32,43% 23,52% +2,14 % (21.38%)Bununla yanaşı yaş qrupları, cinsiyyət, region mənsubiyyəti üzrə siyasi partiyaya üzvlük məsələsinə təhliledərsək gənclər təşkilatlarına üzvlük sualında meydana gələn nəticələr yaranacaq. Belə ki, siyasi partiyayaüzv olanların 90%-i eyni zamanda hər hansı bir siyasi partiyaya üzv olduqlarını da bildiriblər.Gənclərin mühitlərlə təmaslarının müəyyən etmək baxımından ən vacib suallardan biri isə onların gənclərtəşkilatlarının fəaliyyəti ilə hansı səviyyədə maraqlandığını müəyyən etmək idi. Ümumilikdə respondentlərbu suala aşağıdakı şəkildə cavab veriblər. Ümumiyyətlə bir qayda olaraq gənclər təşkilatlarına üzv olanların gənclər təşkilatlarının təşkil etdiyitədbirlərdə daha sıx iştirak etməsi gözlənilir. Bu müstəvidən yanaşaraq sorğudakı respondentlər üçün bununnə dərəcədə etibarlı olub olmadığını aşağıdakı cədvəldə görmək mümkündür. Gənclər təşkilatlarına üzv olanlar Gənclər təşkilatlarına üzv olmayanlar Həmin Müvafiq Həmin Müvafiq Say cavabdakı kategoriyada Fərq Say cavabdakı kategoriya Fərq Cavablar/gənclər payı (%-lə) olanların payı (%-lə) da ümumi olanların kategoriyaları respondentlərd ümumi əki payı respondent lərdəki payı 1 2 3 4 5= (3.-4.) 6 7 8 9.=(7.-8.)Mütəmadi (219 nəfər) 204 93,15 65,89 +27,26 15 6.85 34.11 -27.26Bəzən (219 nəfər) 129 58,90 65,89 -6.99 90 41.1 34.11 +6.99Heç birində (81 nəfər) 9 11,11 65,89 -54.78 72 88.89 34.11 +54.78CƏMİ 342 177
  12. Bu cədvəldən göründüyü kimi gənclər təşkilatlarının tədbirlərində mütəmadi iştirak edənlərin 93,15%-iməhz gənclər təşkilatlarına üzv olanlardır. Gənclər təşkilatlarına üzv olanlar respondentlərin 65,89%-nitəşkil etdiyini nəzərə alsaq deməli gənclər təşkilatlarına üzv olanlar digər kategoriyada üzv olanlara nisbətən27,26% daha çox gənclər təşkilatları ilə təmasda olurlar. Sorğu nəticələrinə əsasən gənclər təşkilatlarınıntədbirlərində mütəmadi iştirak edənlərin 42,46%-i yəni 93 nəfəri paytaxt sakinlərinin payına düşür. Nəzərəalsaq ki, paytaxt sakinləri ümumi respondentlərin 41,04%-ini təşkil edir fəallıq baxımından paytaxt sakinləriilə region sakinləri arasında ciddi bir fərq yoxdur.Sorğu nəticələrinə gənclər təşkilatlarının tədbirlərinə mütəmadı şəkildə gedənlərin 52,05%-i, yəni 114 nəfərtəhsillərini tamamlamamış tələbələrdir. Nəzərə alsaq ki, tələbələr ümumi respondentlərin 44,51 %-ini təşkiledir o zaman tələbələrin fəallığı digər təbəqələrə nisbətən 7-8% yüksəkdir. Gənclərin məşğuliyyətəmünasibəti də gənclər təşkilatlarının tədbirlərinə də müəyyən mənada təsir göstərir. Aşağıdakı cədvəllərməhz gənclərin məşğuliyyət sektoruna görə respondentlərin gənclər təşkilatlarının tədbirlərində iştiraksəviyyəsini göstərir: İşləməyənlər və tələbələr Ictimai sektorda işləyənlər Həmin Müvafiq Həmin Müvafiq Say cavabdakı kategoriyada Fərq Say cavabdakı kategoriya Fərq Cavablar/gənclər payı (%-lə) olanların payı (%-lə) da ümumi olanların kategoriyaları respondentlərd ümumi əki payı respondent lərdəki payı 1 2 3 4 5= (3.-4.) 6 7 8 9.=(7.-8.)Mütəmadi (219 nəfər) 93 42,46 43,93 -1,47 84 38.35 21.39 +16.96Bəzən (219 nəfər) 108 49,31 43,93 +5.38 24 10.96 21.39 -10.43Heç birində (81 nəfər) 27 33,33 43,93 -10.6 3 3.70 21.39 -17.69CƏMİ 228 111 Dövlət sektorunda işləyənlər Özəl sektorda işləyənlər Həmin Müvafiq Həmin Müvafiq Say cavabdakı kategoriyada Fərq Say cavabdakı kategoriya Fərq Cavablar/gənclər payı (%-lə) olanların payı (%-lə) da ümumi olanların kategoriyaları respondentlərd ümumi əki payı respondent lərdəki payı 1 2 3 4 5= (3.-4.) 6 7 8 9.=(7.-8.)Mütəmadi (219 nəfər) 27 12,33 13,29 -1,47 15 6.85 21.39 -14.54Bəzən (219 nəfər) 24 10,96 13,29 -2.33 63 28.77 21.39 +7.38Heç birində (81 nəfər) 18 22,23 13,29 +8.94 33 40.74 21.39 +19.35CƏMİ 69 111Bu cədvəllərdən belə bir nəticəyə gəlmək mümkündür ki, özəl sektorda işləyən gənclər digər sektordaişləyən gənclərə nisbətən 15-20% gənclər təşkilatlarının tədbirlərində daha az iştirak edirlər. Gənclərtəşkilatlarının tədbirlərində iştirak səviyyəsinə görə birinci yerdə ictimai sektorda işləyənlər, sonra isətələbələr və işləməyən şəxslər, sonra isə dövlət sektorunda və axırıncı yerdə isə özəl sektorda işləyənlərgəlir. Dövlət sektorunda işləyənlərin bu məsələdə zəifliyi çox cüzidir.Bu minvalla bizim sorğuda iştirak edən respondentlərin mühitlərlə təmas nöqtələrinin kəmiyyət baxımındanmənzərəsini müəyyən etmək mümkündür. Bundan sonra araşdırmamızın növbəti mərhələsində yuxarıdagənclərin mühitlərlə olan təmas nöqtələrinin keyfiyyəti ilə suallara verilən cavabları müqayisə edərəkyuxarıdakı cədvəlin respondentlərimiz üçün nə qədər etibarlı olduğunu müəyyən edəcəyik. Bundan sonrakıbölmə gənclərin mühitlərə və mühitlərlə təmas nöqtələrinə verilən reaksiyalarla bağlı olacaq. 3. RESPONDENTLƏRİN MÜHİTLƏRƏ(TƏMAS NÖQTƏLƏRİNƏ) MÜNASİBƏTİ Mövzu ilə bağlı ilk sual bundan ibarətdir ki, gənclərin inkişafından aşağıdakı qurumlar (mühitlər)hansı dərəcədə təsirlidir. Respondentlər üçün təklif olunan qurumlar (mühitlər) orta təhsil məktəbləri, ali vəorta ixtisas məktəbləri, Gənclər və İdman Nazirliyi (yerli strukturları daxil olmaqla), ailə, gənclərtəşkilatları, dost şəbəkələri, iş yerləri (əmək kollektivləri) idi. Respondentlər hər bir mühiti öz münasibətini5 bal üzrə qiymətləndirməliydi və şərtə görə 5 balı maksimum iki cavaba verə bilər və digərlərinə isə
  13. istədikləri balı verə bilərdi. Buradakı şərt ona xidmət edirdi ki, respondentlər onların inkişafında xüsusi roluolan iki qurumu digərlərindən fərqləndirə bilsin. Ümumi olaraq cavablar aşağıdakı kimi formalaşıb: 1. Orta təhsil məktəbləri: 1 bal-114 nəfər, 2 bal-99 nəfər, 3 bal-147 nəfər, 4 bal-96 nəfər, 5 bal-63 nəfər.Orta təhsil məktəblərinə respondentlərin verdiyi orta qiymət 2.798 bal təşkil edir. 2. Ali və orta ixtisas məktəbləri: 1 bal-51 nəfər, 2 bal-60 nəfər, 3 bal-126 nəfər, 4 bal-174 nəfər, 5 bal- 108 nəfər. Ali və orta ixtisas məktəblərinə respondentlərin verdiyi orta qiymət 3.439 bal təşkil edir. 3. Ailə: 1 bal-39 nəfər, 2 bal-51 nəfər, 3 bal-144 nəfər, 4 bal-168 nəfər, 5 bal-117 nəfər. Ailə qurumuna respondentlərin verdiyi orta qiymət 3.526 bal təşkil edir. 4. Gənclər və İdman Nazirliyi (yerli strukturlar daxil olmaqla): 1 bal-87 nəfər, 2 bal-105 nəfər, 3 bal-90 nəfər, 4 bal-144 nəfər, 5 bal-93 nəfər. Bu quruma isə respondentlərin verdiyi orta qiymət 3.098 bal təşkil edir. 5. Gənclər təşkilatları: 1 bal-42 nəfər, 2 bal-39 nəfər, 3 bal-102 nəfər, 4 bal-111 nəfər, 5 bal-225 nəfər. Bu quruma isə respondentlərin verdiyi orta qiymət 3.843 bal təşkil edir. 6. Dost şəbəkələri: 1 bal-18 nəfər, 2 bal-30 nəfər, 3 bal-102 nəfər, 4 bal-162 nəfər, 5 bal-192 nəfər. Dost şəbəkələrinə respondentlərin verdiyi orta qiymət 3.924 bal təşkil edir. 7. İş yerləri: 1 bal-66 nəfər, 2 bal-78 nəfər, 3 bal-177 nəfər, 4 bal-132 nəfər, 5 bal-66 nəfər. İş yerlərinə respondentlərin verdiyi orta qiymət 3.104 bal təşkil edir.Orta qiymətin hesablanması verilən bala həmin bala verilən respondenlər vurulur və sonra cəmlənib ümumirespondentlərin sayına bölünmüşdür. Misal üçün orta təhsil məktəblərində bu cür hesablanmışdır. (114*1bal)+ (99*2 bal)+ (147*3 bal)+ (96*4 bal)+ (63*5 bal)/519=2.798 bal. Bu nəticələrə əsasən gənclərininkişafında ilk üç yerdə dostlar şəbəkəsi (3.924), gənclər təşkilatları (3.843 bal) və ailə qurumu (3.526 bal)gəlir. İlk iki yerdə gələn mühitlər gənclərin kommunikativ inkişafını təmin edən qurumlardır. Gənclərinkommunikativ inkişafı anlayışı onların hər hansı bir icma və ya qrupa məxsus olma motivləri ilə izahedilməkdədir. Əslində gənclərin bu cür seçimi çox normal qarşılanmalıdır. Gənclərin inkişafının indivudalmərhələsində gənc hər hansı bir sahədə xüsusi fərqlənir. Bu hər hansı bir idman növündə və ya mədəniyyətvə incəsənət sahəsində, intellekt və ya elmi araşdırma, menecerlik və ya müxtəlif sahədə özünüyetişdirməsidir ki, bu, gəncin inkişafının indivudal mərhələsidir. Lakin təcrübə göstərir ki, gənclərininkişafının indivudal mərhələsi heç də hər zaman onların inkişafı üçün kifayət etmir. İndivudal inkişafıümumi inkişafda reallaşdırmaq üçün kommunikativ inkişaf mərhələsi daha vacibdir. Bir gənc hər hansı birsahədə nə qədər güclü olsa da onu öz inkişafı və karyerasına tətbiq etmək üçün ətrafındakı mühitlər onutanımalıdır və bilməlidir. Əgər bu indivudal inkişaf kommunikativ inkişafla tanıdılmasa və gəncsosyallaşmasa həmin indivudal bacarıqların gəncin inkişafına heç bir faydası olmayacaq. Sorğuda gənclərinqurumlarla bağlı cavabları onu göstərir ki, onlar inkişafın kommunikativ mərhələsinə daha çox üstünlükverirlər. Dost mühiti və gənclər təşkilatları daha çox dinamik mühitdir. Bu mühitlər gənclərin inkişafındaəsasən şəbəkələşmə, ünsiyyət, bilik, bacarıq və müəyyən vərdişlərin aşılanması ilə bərabər informasiya kimiqeyri-maddi resurslarla öz töhfələrini verirlər. Üçüncü yerdə gələn ailə mühiti isə gənclərin inkişafında dahaçox maddi təchizatla dəstək olurlar. Əslində bu sorğudan belə bir nəticəyə gəlmək mümkündür ki, gəncləröz inkişaflarında nisbətən qeyri-maddi resursları maddi resurslardan daha üstün tuturlar. Sorğunun maraqlınəticələrindən biri də budur ki, respondentlər gənclərin inkişafında ailə mühitini 3-cü sırada (3.526 balla)ailə mühitini görürlər. Növbəti sıralarda isə ali və orta ixtisas məktəbləri (3.439 balla), iş yerləri (3.104) vəGənclər və İdman Nazirliyi (3.098 balla) gəlir. Ən axırıncı yerdə isə orta təhsil məktəbləri (2.798 balla)gəlir. Sıralamaya baxdıqda növbəti sıralarda gələn mühitlər nisbətən statik mühitlərdir. Əslində ailəmühitinin gənclərin inkişafına təsir edən ən mühüm mühit olsa da statik mühit olması ona verilən dəyərətəsir etmişdir. Halbuki ailə maddi təchizat baxımdan gənclərin inkişafına ən böyük təsir edən qurumdur.Nəzər almaq lazımdır ki, gənclər maddi baxımdan ailədən kifayət qədər asılı bir təbəqədir. Bu faktolmasaydı bəlkə də ailə mühiti daha aşağı sıralarda olardı. Bununla bərabər ailə daxili münasibətlər, ailədəkimənəvi mühit və motivasiya da rol oynayır. Lakin mühitlərin seçilməsi səbəblərini sorğuda müəyyən etməkmümkün deyil. Göstərilən nəticələr respondentlərin ümumi nəticələridir. Lakin bu nəticələr regionalmənsubiyyət, məşğuliyyət, cinsi mənsubiyyət, ictimai sektora münasibətindən də çox asılıdır. Məhz bufaktorlara görə təsnifatlaşdırılmış gənclər qruplarını nəzərə alsaq düşünürük ki, nəticələr fərqli ola bilər.Məsələn şəhər və rayon yerlərində yaşayan gənclərin bu suala cavabları fərqli ola bilər. Yaxud gənclərtəşkilatlarına üzv olan və üzv olmayan gənclərin mühitlərə münasibəti eyni deyil. Ən azından gənclərininkişafında gənclər təşkilatlarının rolunu eyni dərəcədə qiymətləndirməyə bilərlər. Bütün bu hipotezlərinsorğuda necə əks olunduğunu öyrənmək üçün regional mənsubiyyət, cinsi mənsubiyyət, məşğuliyyət, ictimaisektora münasibətə görə təsnifatlaşdırılmış qruplar üzrə sorğu nəticələrini qiymətləndirmək bizim müəyyəntrendlərin tapılmasına kömək edəcək. Beləliklə ilk əvvəl sorğu nəticələrini regional mənsubiyyətə görəqiymətləndirsək aşağıdakı nəticələri əldə etmək mümkündür:
  14. Mühitlər/regionlar Paytaxt (213 respondent) Gəncə, Sumqayıt və Digər rayonlar (90 respondent) Mingəçevir (216 respondent) Regional Ümumi Fərq Regional Ümumi Fərq Regional Ümumi Fərq göstərici göstərici göstərici göstərici göstərici göstəriciOrta təhsil məktəbləri 2.760 2.798 -0.038 2.763 2.798 -0.035 2.967 2.798 +0.169 (1.35%) (1.25%) (6.04%)Ali və orta ixtisas 3.408 3.439 -0.031 3.389 3.439 -0.050 3.633 3.439 +0.194məktəbləri (0.90%) (0.90%) (5.64%)Ailə 3.619 3.526 0.093 3.500 3.526 -0.026 3.367 3.526 -0.159 (2.64%) (0.74%) (4.51%)Gənclər və İdman 3.028 3.098 -0.070 3.041 3.098 -0.057 3.4 3.098 0.302Nazirliyi (yerli idarələr (2.26%) (1.18%) (9.75%)daxil olmaqla)Gənclər Təşkilatları 3.662 3.843 -0.181 3.847 3.843 0.004 4.267 3.843 0.424 (4.71%) (0.10%) (11.03%)Dost şəbəkələri 3.929 3.924 0.005 3.944 3.924 0.020 3.867 3.924 -0.057 (0.12%) (0.51%) (1.45%)İş yerləri 2.986 3.104 -0.118 3.222 3.104 +0.118 3.100 3.104 -0.004 (3.80%) (3.80%) (0.13%)Ümumiyyətlə bu cədvəldən görünür ki, paytaxt və respublika tabeçiliyində olan Gəncə, Sumqayıt vəMingəçevir şəhərlərindən olan respondentlərin mühitlərə olan münasibətləri ümumi göstəricidən ciddişəkildə fərqlənmir. Hər iki kategoriyadan olan respondentlərin mühitlərin qiymətləndirilməsində sıralamasıümumi göstəricidə olduğu kimidir. Yəni burada da gənclər yüksək qiyməti dost şəbəkələri, gənclərtəşkilatları və ailə mühitinə daha çox yüksək qiymət vermişdir. Bununla bərabər regionlarda bu sıralamafərqlənir. Onlarda ən yüksək orta qiymət gənclər təşkilatlarına (4.267 bal- ümumi orta göstəricidən 11,03%artıq) verilmiş, ikinci yerdə dost şəbəkələri (3.867 bal-ümumi orta göstəricidən 1.45% aşağı), üçüncü yerdəisə Gənclər və İdman Nazirliyi (yerli idarələr daxil olmaqla) (3.4 bal-ümumi orta göstəricidən 9,75% artıq)gəlir. Ali və orta ixtisas məktəbləri isə bu respondentlərdə isə 3.633 balla 4-cü yerdə gəlir. Ailə mühiti isə 5-ci yerdə gəlir. Bu baxımdan region gəncləri ilə paytaxt və böyük şəhərlərdəki respondentlər fərqlənir. Bu nəticələr arasında fərqlərin müxtəlif motivləri ola bilər. Bakı və respublika tabeçiliyində olanşəhərlərdə gənclər təşkilatlarının çoxluğu, digər rayonlara nisbətən gənclərin asudə vaxtının keçirilməsi üçünsosial obyektlərin çoxluğu mühitlərarası rəqabəti gücləndirdiyi üçün şəhər respondentlərinin mühitləriqiymətləndirməsinə təsir göstərmiş və qiymətləndirmə balları daha mühitlər arasında daha balanslı şəkildəpaylanılmışdır. Rayonlarda isə gənclər təşkilatlarının çox az olması və eyni zamanda şəhərlərə nisbətənsosyal obyektlərin azlığı onları gənclər təşkilatlarına daha çox bağlamışdır. Gənclər və İdman Nazirliyitəsisatına münasibətin daha yüksək qiymətləndirilməsi də gənclər təşkilatlarının bu qurumla əməkdaşlığınəticəsində yaranmışdır. Dolayısı ilə region gənclərinin təmasda olan mühitlərin sayı az olduqda, yənialternativlər az olduqda onlar mövcud mühitləri daha yüksək balla qiymətləndirməyə meyllidirlər. Ali vəorta ixtisas məktəblərinin region gəncləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilməsi və ailə mühitinin daha arxaplana keçməsi də bunu sübut edən əsas məqamlardan biridir. Əslində bu onu sübut edir ki, gənclər omühitləri yüksək qiymətləndirir ki, o mühitlərlə təması daha uzun müddətli olur. Bu suala cavabda ən maraqlı məqam isə respondentlərin yaş kategoriyası üzrə təhlili olardı. Fərqliyaş qruplarının bu sualı necə cavablandırmasını isə aşağıdakı cədvəldə görmək mümkündür. 14-17 yaş qrupu (21 18-21 yaş qrupu 22-25 yaş qrupu 26-29 yaş qrupu nəfər) (222 nəfər) (171 nəfər) (105 nəfər)Mühitlər/yaş qrupu üzrə Yaş üzrə Yaş üzrə Yaş üzrə göstərici göstərici göstərici göstərici göstərici göstərici göstərici Ümumi Ümumi Ümumi Ümumi göstərici Fərq Fərq Fərq Fərq YaşOrta təhsil 2.571 2.798 -0.227 3.067 2.798 +0.269 2.684 2.798 -0.114 2.457 2.798 -0.341 (-8.11%) (+9.61%) (-4.07%) (-12.19%)məktəbləriAli və orta ixtisas 3.143 3.439 -0.296 3.864 3.439 +0.425 3.246 3.439 -0.193 2.914 3.439 -0.525məktəbləri (-8.60%) (+12.36% (-5.61%) (-15.26%) )Ailə 3.714 3.526 +0.188 3.635 3.526 +0.109 3.561 3.526 +0.035 3.200 3.526 -0.326 (+5.33%) (+3.09%) (+0.99% (+9.24%) )Gənclər və İdman 2.857 3.098 -0.241 3.459 3.098 +0.361 2.894 3.098 -0.204 2.714 3.098 -0.384Nazirliyi (yerli (-7.78%) (+11.65% (-6.58%) (-12.39%) )idarələr daxilolmaqla)Gənclər Təşkilatları 4.286 3.843 +0.443 4.122 3.843 +0.279 3.667 3.843 -0.176 3.457 3.843 -0.386
  15. (+11.52%) (+7.26%) (-4.57%) (-10.04%)Dost şəbəkələri 4.143 3.924 +0.219 4.094 3.924 +0.170 3.754 3.924 -0.170 3.800 3.924 -0.124 (+5.58%) (+4.33%) (-4.33%) (-3.16%)İş yerləri 3.286 3.104 +0.182 3.230 3.104 +0.126 3.175 3.104 +0.071 2.686 3.104 -0.418 (+5.86%) (+4.05%) (+2.28% (-13.47%) )Ümumilikdə dəyərləndirsək bunu müşahidə etmək mümkündür ki, hər bir qurum (mühitlərə) verilən qiymətyaş çoxaldıqca azalmağa doğru gedir. Aşağıdakı qrafik mühitlərin göstəricilərinin müqayisə etməsinə imkanyaradır . Eyni zamanda mühitlərə verilən qiymətlərə görə onların ardıcıllığı da bir qayda olaraq pozulmayıb.Lakin 14-17 yaş və 18-21 yaş qruplarında ilk sırada Gənclər Təşkilatları, ikinci yerdə dost şəbəkələri, 3-cüyerdə isə ailə mühiti gəlir. 14-17 yaş qrupunda olanların bir qismi məktəbli olduğu üçün bizim gözlənti vəhipotezimizə görə orta təhsil məktəbləri digər qurum/mühitlərə görə daha yüksək qiymət almalıydı. Lakin buyaş qrupunda olanlar orta təhsil məktəblərinə ümumi göstəricidən 8.11% aşağı qiymət verərək orta hesabla2.571 bal vermişdir. Bu yaş qrupunda maraqlı nəticələrdən biri isə budur ki, 21 yaşdan sonra gənclərinqurumlara olan etimadı getdikcə azalır. Yalnız dost şəbəkələrində isə azalma nisbəti aşağı səviyyədədir.Maraqlı nəticələrdən biri isə budur ki, iş yerləri mühitlərinə 26-29 yaş qrupu ən aşağı etimad göstərir.Əslində bu yaş qrupunda olan şəxslər daha çox işləyən şəxslərdir və hipotezimizin gözləntilərinə uyğunolaraq onlar daha çox etimad göstərməliydilər. Bununla yanaşı 14-17 yaş və 18-21 yaş qrupunda olanşəxslərin ali və orta ixtisas məktəblərinə olan etimadını müqayisə etsək görərik ki, ali və orta ixtisasməktəbləri ən yüksək nəticəni məhz 18-21 yaş qrupunda əldə edə bilmişdir. Əslində bunu Gənclər və İdmanNazirliyi və gənclər təşkilatları üçün də aid etmək mümkündür. Ümumi mülahizələrə əsasən deməkmümkündür ki, 18-21 yaş qrupunda olan şəxslər gənclər təşkilatları, ali məktəblər və Gənclər və İdmanNazirliyi kimi mühitlərlə daha sıx təmasda olurlar. Bu isə öz nəticəsini sorğuda göstərmişdir. Gənclərinictimai həyatını digər mühitlərə nisbətən daha çox tənzimləyən Gənclər Təşkilatları və Gənclər və İdmanNazirliyində 22 yaşdan sonra kəskin azalmaların baş verməsi bununla əlaqədərdir ki, gənclər 22 yaşdanetibarən daha çox karyeraları haqqında daha çox düşünməyə başlayırlar ki, bu da öz növbəsində onlarınictimai fəaliyyəti tənzimləyən mühitlərlə əlaqəsini zəiflədir. Ailə və dost mühitləri ilə təmas bütün yaşqruplarında davamlı olduğu üçün bu mühitlərdə azalma tempi nisbətən daha aşağıdır. Yəni hipotezimizi buməsələlərdə özünü doğruldur. Gənclərin qurumlara olan etimadı onlarla təmasın hansı səviyyədə və nədərəcədə davamlı, uzun müddətli olması ilə düz mütənasibdir. Ümumilikdə götürsək bütün mühitlər üzrə ənyüksək göstərici 18-21 yaş qrupundadır. Buradan belə bir nəticəyə gəlmək mümkündür ki, 18-21 yaşqrupunda olan şəxslər gənclərin inkişafına təsir göstərən qurumları daha təsirli hesab edir. Əslinə bu eynizamanda o mənaya da gəlir ki, 18-21 yaş qrupu digər yaş qrupları ilə müqayisədə qurumlardan gözləntiləridaha yüksəkdir. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi qurumlar arasında gənclərin ictimai fəaliyyətini tənzimləyən qurumlarda vardır. Ümumiyyətlə biz ana hipotezdən yola çıxaraq bu hipotezi irəli sürürük ki, ictimai fəal olan gəncləictimai fəallığı olmayan gəncin ictimai fəaliyyəti tənzimləyən qurumlara münasibəti fərqli olmalıdır və bueyni zaman digər mühitlərə olan münasibətdə də dəyişiklər yaradacaq. Yəni qurumlara münasibətdə hər ikiqrupun müqayisəli təhlilini aparmaq üçün araşdırmamızda respondentləri iki qrupa ayırmalıyıq. Bumüstəvidə qrupu ayırmaq üçün respondentləri gənclər təşkilatlarına üzv olub olmadığına görə bölmək
  16. lazımdır. İkinci bir kriterya isə gənclər təşkilatları tərəfindən təşkil olunan tədbirlərdə iştirak səviyyəsinəgörə qrupları bölmək mümkündür. Hərçənd gənclər təşkilatlarına üzv olanlar digər kategoriyada olanşəxslərə nisbətən gənclər təşkilatları tərəfindən təşkil olunan tədbirlədə daha çox iştirak edirlər. Ammabununla bərabər bu kriterya ilə də müqayisəli təhlil aparmaqda fayda vardır. Əvvəlki bölmələrdə müəyyən edilmişdir ki, respondentlərdən 342 nəfər gənclər təşkilatlarına üzvolduqlarını, digər 177 nəfər isə üzv olmadıqlarını bildirmişdilər. Gənclər təşkilatlarına üzv olan 342 nəfərinmüvafiq sualla bağlı qiymətləndirməsi aşağıdakı şəkildə olmuşdur: 1. Orta təhsil məktəbləri: Orta qiymət 2.87 bal. Ümumi göstəricidən fərqi +0.07 baldır (2.5%). 2. Ali və orta ixtisas məktəbləri: Orta qiymət 3.65 bal. Ümumi göstəricidən fərqi +0.21 baldır (+6.11%). 3. Ailə: Orta qiymət 3.5 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.026 baldır (-0.73%) . 4. Gənclər və İdman Nazirliyi (yerli strukturlar daxil olmaqla): Orta qiymət 3.46 bal. Ümumi göstəricidən fərqi +0.367 baldır (+10.60%) 5. Gənclər təşkilatları: Orta qiymət 4.34 bal. Ümumi göstəricidən fərqi +0.499 baldır (+12.98%) 6. Dost şəbəkələri: Orta qiymət 4.00 bal. Ümumi göstəricidən fərqi +0.076 baldır (+1.94%) 7. İş yerləri: Orta qiymət 3.22 bal. Ümumi göstəricidən fərqi +0.124 baldır (+3.99%) Göründüyü kimi, gənclər təşkilatlarına üzv olan respondentlərin cavabları Gənclər və İdman Nazirliyivə gənclər təşkilatlarına verilən qiymətdə kifayət qədər fərqlənir. Hipotezimizdə qeyd edildiyi kimi gənclərtəşkilatlarına üzv olan gənclər ictimai baxımdan fəal olduğu üçün onların ictimai fəaliyyəti tənzimləyənmühitləri ümumi orta göstəricidən daha yüksək qiymətləndirmiş, gənclər təşkilatlarını 12,98%, Gənclər vəİdman Nazirliyini isə 10.6% ümumi respondentlərə nisbətən daha yüksək qiymətləndirmişdir. Bu qrupdanolan gənclər ali və orta ixtisas məktəblərini isə ümumi respondenlərə nisbətən 6.11% daha yüksəkqiymətləndirmiş, digər mühitlərə münasibət isə ümumi göstəricidən ciddi şəkildə fərqlənmir. İndi isə gənclərtəşkilatlarına üzv olmayan 177 respondentin bu suala cavablarını təhlil edək: 1. Orta təhsil məktəbləri: Orta qiymət 2.66 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.14 baldır (-4.89%). 2. Ali və orta ixtisas məktəbləri: Orta qiymət 3.03 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.40 baldır (- 11.78%). 3. Ailə: Orta qiymət 3.58 bal. Ümumi göstəricidən fərqi +0.014 baldır (+0.40%) . 4. Gənclər və İdman Nazirliyi (yerli strukturlar daxil olmaqla): Orta qiymət 2.39 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.708 baldır (-22.86%) 5. Gənclər təşkilatları: Orta qiymət 2.88 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.962 baldır (-25.02%) 6. Dost şəbəkələri: Orta qiymət 3.78 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.144 baldır (-3.68%) 7. İş yerləri: Orta qiymət 2.86 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.239 baldır (-7.72%) Ümumilikdə gənclər təşkilatlarına üzv olmayan respondentlərin qurumlara verdikləri qiymət ümumigöstəricidən aşağıdır. Demək olar ki, bütün mühitləri aşağı qiymətləndiriblər. Ümumi göstəricidən isə ənçox -25.02% fərqlə gənclər təşkilatları, -22,68% fərqlə Gənclər və İdman Nazirliyi, -11.78% fərqlə ali vəorta ixtisas məktəbləri qiymətləndirilib.Bununla bərabər çox cüzi fərqlə ailə mühitini ümumi göstəricidənyüksək qiymətləndiriblər. Müqayisəli təhlil onu göstərir ki, gənclər təşkilatlarına üzv olanlar mühitlərinrolunu üzv olmayanlara nisbətən daha yüksək qiymətləndirirlər. gənclər təşkilatlarına üzv olub olmamasıbaxımdan aparılan müqayisəli təhlildə mühitlərə verilən qiymətlərdəki dəyişiklik paralel şəkildə olduğuüçün belə bir nəticəyə gəlmək mümkündür ki, sadalanan mühitlər bir birinə alternativ deyil bir birinitamamlayıcı mühitlərdir. Lakin bunun tam təsdiq edilməsi üçün gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərindəiştirak səviyyəsinə görə müqayisəli təhlil aparıb bir birinə alternativ və bir birini tamamlayıcı mühitləri tamdəqiqləşdirmək mümkün olacaq. Buradan belə bir nəticəyə gəlmək mümkündür ki, qurumlara/mühitlərə etimadın artırılmasındagənclər təşkilatlarının təsiri mövcuddur. Yəni bu araşdırma ilə məlum oldu ki, gənclər təşkilatlarıqurumların etimadının artırılması kimi bir funksiyası mövcuddur və o digər mühitlərlə münasibətdətamamlayıcı funksiyaya malikdir. Gənclər təşkilatların qurumların etimadını və gözləntilərini artıracaqsəbəblər arasında ən əsası budur ki, gənclər təşkilatları dinamik və kommunikativ bir mühitdir. Onlarfəaliyyətlərində bir çox qurumlarla əməkdaşlıq edirlər. Məhz bu fəaliyyət nəticəsində gənclər təşkilatlarınaüzv olan gənclər digər qurumların fəaliyyəti ilə daha yaxından tanış olurlar və onların təsirini digərgənclərdən fərqli olaraq daha çox hiss edirlər. Bu isə sorğudakı cavaba təsir etmişdir. Bunun digərqurumlara/mühitlərə təsir dərəcəsi isə əməkdaşlığın miqyasından və sıxlığından asılıdır. Yəni gənclərtəşkilatları hansı qurumlarla daha sıx əməkdaşlıq edirsə o qurumlar/mühitlərin təsirini müvafiqrespondentlər daha yüksək qiymətləndirəcək. Hesab edirik ki, əgər hər hansı bir şəxs hər hansı bir mühitlə
  17. təması olmursa onun əhəmiyyətini və təsirini daha aşağı qiymətləndirəcək. Bizim araşdırmamızda gənclərtəşkilatlarına üzv olanlarla üzv olmayanlar arasında əhəmiyyətli fərqlər məhz yuxarıdakı yanaşmamızıtəsdiq edir. Araşdırmamızda gənclər təşkilatlarına üzv olanlar gənclər təşkilatlarından sonra Gənclər vəİdman Nazirliyini və ali orta ixtisas məktəblərini ümumi göstəricidən çox yüksək qiymətləndirməsi bunugöstərir ki, gənclər təşkilatları məhz bu iki qurumdan daha çox bəhrələnir. Bu düşüncəmizi təsdiqləməküçün mühitlərin qiymətləndirməsini respondentlərin gənclər təşkilatlarının tədbirlərində iştirak səviyyəsinəgörə müqayisəli şəkildə təhlil edəcəyik. Aşağıdakı cədvəl bizə müqayisəli təhlil aparmağa imkan yaradır: Mütəmadi Bəzən Heç birində (219 nəfər) (219 nəfər) (81 nəfər) Mühitlər/gənclər Iştirak səviyyəsi Iştirak səviyyəsi Iştirak səviyyəsi üzrə göstərici üzrə göstərici təşkilatlarının üzrə göstərici göstərici göstərici göstərici Ümumi Ümumi Ümumi tədbirlərində iştirak Fərq Fərq Fərq növü Orta təhsil 2.945 2.798 +0.147 2.5 2.798 -0.298 3.111 2.798 +0.313 məktəbləri (+5.25%) (-10.65%) (+11.19%) Ali və orta ixtisas 3.684 3.439 +0.245 3.301 3.439 -0.138 3.148 3.439 -0.291 məktəbləri (+7.12%) (-4.01%) (-8.46%) Ailə 3.548 3.526 +0.022 3.534 3.526 +0.008 3.444 3.526 -0.082 (+0.62%) (+0.23%) (-2.32%) Gənclər və İdman 3.575 3.098 +0.477 2.973 3.098 -0.125 2.148 3.098 -0.950 Nazirliyi (yerli (+15.40%) (-4.03%) (-30.66%) idarələr daxil olmaqla) Gənclər Təşkilatları 4.356 3.843 +0.513 3.781 3.843 -0.062 2.630 3.843 -1.213 (+13.35%) (-1.61%) (-31.56%) Dost şəbəkələri 3.890 3.924 -0.034 3.931 3.924 +0.007 4 3.924 +0.076 (-0.87%) (+0.17%) (+1.94%) İş yerləri 3.040 3.104 -0.064 3.192 3.104 +0.088 2.926 3.104 -0.178 (-2.06%) (+2.83%) (-5.73%) Gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərində iştirak səviyyəsinə görə 3 kategoriya üzrə bölünənrespondentlərlə aparılan müqayisəli təhlildə 5 qurum/mühit arasında müəyyən qanunauyğunluq mövcuddur.Belə ki, respondentlərin gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərində iştirak səviyyəsi azaldıqca Gənclərtəşkilatlarına, Gənclər və İdman Nazirliyinə (yerli idarələr daxil olmaqla) və ali-orta ixtsas məktəblərinəverilən qiymətlər də getdikcə azalır. Ailə mühitinə verilən qiymətlərdəki dəyişiklik ümumi göstəricidən çoxcüzi (0.5-2.5%) şəkildə azalsa da bu meyllilik mövcuddur. Dost mühitində isə iştirak səviyyəsi azaldıqcaona etimad nisbətən artır. Lakin dost mühitindəki dəyişikliklər ümumi göstəricidən (0.5-2%) fərqlənir. Bubaxımdan hesab etmək mümkündür ki, ailə və dost qurumların (mühitlərin) digər qurumlarla münasibəti nətamamlayıcı nə də alternativ xarakter daşıyır. Müqayisə edilməmişdən qabaq belə bir ehtimal var idi ki,gənclər təşkilatlarını ümumi göstəricidən aşağı göstərən respondent qrupu buna alternativ olaraq dostşəbəkələrini ümumi göstəricidən daha yüksək qiymətləndirəcək. Əgər bu baş versəydi gənclər təşkilatları ilədost şəbəkələri mühitləri bir birinə alternativ mühit olacaqdı. Amma gənclər təşkilatlarına üzv olubolmamağa görə müqayisəli təhlillə gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərində iştirak səviyyəsinə görə mühitlərinqiymətləndirilməsində dost mühitinə verilən qiymətləndirmədə ziddiyyət mövcuddur. Lakin dost mühitinəhər iki müqayisəli təhlildə verilən qiymətlər ümumi göstəricidən 0.5-2% fərqləndiyi üçün digər mühitlərlətamamlayıcı və ya onlara alternativ olduğunu demək çox çətindir. Bu nəticələrə əsasən demək mümkündürki, dost mühiti digər mühitlərdən asılı deyil. Eyni məsələni orta təhsil məktəblərinə də şamil etməkmümkündür. Gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərindəki iştirak səviyyəsi azaldıqca qiymətləndirmədə gahartım gah da azalma oldu. Bu baxımdan digər mühitlərdəki dəyişiklik ilə hər hansı bir əlaqə tapmaqmümkün olmadı. Lakin dost mühitindən fərqli olaraq orta təhsil məktəblərindəki qiymətləndirmələr ümumigöstəricidən 5-10 % arası fərqlənirdi. Lakin hər iki təhlildən bunu müəyyən etmək mümkün oldu ki, gənclərtəşkilatlarının fəaliyyəti Gənclər və İdman Nazirliyi və ali-orta ixtisas məktəblərinin qiymətləndirməsindəmultiplikasiya effekti yaradır. Şəxslər gənclər təşkilatlarının tədbirlərində daha çox iştirak etdikcə buqurumlara etimad da artmaqdadır. Burada istisna olunacaq mühit ailə mühitidir ki, bu mühitə münasibətdəciddi bir fərqlər mövcud deyil. Ailə mühiti də dost mühiti kimi digər mühitlərlə nə alternativ nə dətamamlayıcı münasibəti mövcuddur. Bu sualın cavablarının gender aspektindən müqayisəli təhlili mühitlərin qiymətləndirilməsindəgender faktorunun rolunu müəyyən etməyə kömək edər. Əvvəlki bölmələrdə müəyyən etmişdik ki, sorğuda333 kişi və 186 qadın respondent iştirak etmişdir. Beləliklə sorğuda iştirak edən 333 kişi mühitləri aşağıdakışəkildə qiymətləndirmişdir: 1. Orta təhsil məktəbləri: Orta qiymət 2.694 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.104 baldır (-3.73%).
  18. 2. Ali və orta ixtisas məktəbləri: Orta qiymət 3.423 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.016 baldır (- 0.46%). 3. Ailə: Orta qiymət 3.594 bal. Ümumi göstəricidən fərqi +0.068 baldır (+1.94%) . 4. Gənclər və İdman Nazirliyi (yerli strukturlar daxil olmaqla): Orta qiymət 3.054 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.044 baldır (-1.42%) 5. Gənclər təşkilatları: Orta qiymət 3.765 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.077 baldır (-2.01%) 6. Dost şəbəkələri: Orta qiymət 3.882 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.041 baldır (-1.04%) 7. İş yerləri: Orta qiymət 3.018 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.085 baldır (-2.77%)Eyni zamanda 186 qadın respondentin mühitləri qiymətləndirməsi isə aşağıdakı şəkildə olmuşdur: 1. Orta təhsil məktəbləri: Orta qiymət 2.983 bal. Ümumi göstəricidən fərqi +0.186 baldır (+6.64%). 2. Ali və orta ixtisas məktəbləri: Orta qiymət 3.467 bal. Ümumi göstəricidən fərqi +0.028 baldır (+0.83%). 3. Ailə: Orta qiymət 3.403 bal. Ümumi göstəricidən fərqi -0.123 baldır (-3.48%) . 4. Gənclər və İdman Nazirliyi (yerli strukturlar daxil olmaqla): Orta qiymət 3.177 bal. Ümumi göstəricidən fərqi +0.079 baldır (+2.56%) 5. Gənclər təşkilatları: Orta qiymət 3.984 bal. Ümumi göstəricidən fərqi +0.141 baldır (+3.67%) 6. Dost şəbəkələri: Orta qiymət 4.00 bal. Ümumi göstəricidən fərqi 0.076 baldır (+1.94%) 7. İş yerləri: Orta qiymət 3.258 bal. Ümumi göstəricidən fərqi +0.154 baldır (+4.97%) Müqayisəli təhlil apardıqda müşahidə etmək mümkündür ki, kişilər və qadınların ayrı ayrılıqdamühitlərə verdiyi qiymətlər ümumi göstəricidən çox ciddi fərqlənmir. Bu fərqlə orta hesabla 2-4% arasıdəyişir. Kişi respondentlər öz inkişaflarında ailə mühiti xaric digər mühitlərin rolunu nisbətən az hesabedirlər. Qadınlar isə digər mühitlərin rolunu kişilərə nisbətən daha yüksək hesab edirlər. Qadınlar isəgənclərin inkişafında ailə mühitinin rolunu nisbətən zəif hesab edirlər. Onlar ailə mühitini 3.403 ballaqiymətləndirmişdir ki, bu ümumi göstəricidən 3.48% aşağıdır. Müqayisəli təhlildən belə nəticəyə gəlməkmümkündür ki, fərqlər çox kiçik faizlə (1 rəqəmli) ifadə edildiyi üçün mühitlərin qiymətləndirilməsindəgender faktoru ciddi rol oynamır. Amma bununla bərabər bu fərqləri bir meylilik kimi qəbul etmək olar. Araşdırmamızın əsas hipotezlərindən biri isə bu idi ki, şəxslərin mühitlərlə təmas nöqtələri nə qədəruzun müddətli, davamlı olsa öz inkişaflarında həmin mühitlərin rolunu daha yüksək qiymətləndirəcək.Gənclərin təmas nöqtələrindən biri isə onların iş yerləridir. Bu baxımdan növbəti müqayisəli təhlil isəgəncləri məşğuliyyətə münasibətinə görə mühitlərə münasibəti müqayisəli şəkildə təhlil etmək lazımdır.Aşağıdakı cədvəl məşğuliyyətə görə mühitlərin qiymətləndirməsinin tam mənzərəsini göstərməkdədir: İşsizlər/tələbələr Dövlət sektorunda Özəl sektorda işləyənlər İctimai sektorda (228 nəfər) işləyənlər (111 nəfər) işləyənlərMühitlər/Məşğuliyy (69 nəfər) (111 nəfər)ət qrupu Məşğuliyyət qrupu üzrə Məşğuliyyət qrupu üzrə Məşğuliyyət qrupu üzrə Məşğuliyyət qrupu üzrə Ümumi göstərici Ümumi göstərici Ümumi göstərici Ümumi göstərici Fərq Fərq Fərq Fərq göstərici göstərici göstərici göstəriciOrta təhsil 2.987 2.798 +0.189 2.913 2.798 +0.115 2.432 2.798 -0.366 2.703 2.798 -0.095məktəbləri (+6.75%) (+4.11%) (-13.08%) (-3.39%)Ali və orta ixtisas 3.671 3.439 +0.232 3.217 3.439 -0.222 3.135 3.439 -0.304 3.405 3.439 -0.034məktəbləri (+6.74%) (-6.45%) (-8.84%) (-0.99%)Ailə 3.618 3.526 +0.092 3.521 3.526 -0.005 3.459 3.526 -0.067 3.405 3.526 -0.121 (+2.61%) (-0.14%) (-1.9%) (-3.43%)Gənclər və İdman 3.184 3.098 +0.086 3.304 3.098 +0.206 2.621 3.098 -0.477 3.270 3.098 +0.172Nazirliyi (yerli (+2.77%) (+6.65%) (-15.4%) (+5.55%)idarələr daxilolmaqla)Gənclər Təşkilatları 3.868 3.843 +0.025 3.913 3.843 +0.070 3.324 3.843 -0.519 4.270 3.843 +0.427 (+0.65%) (+1.82%) (-13.5%) (+11.11%)Dost şəbəkələri 4.039 3.924 +0.115 3.739 3.924 -0.185 3.973 3.924 +0.049 3.757 3.924 -0.67 (+2.93%) (-4.71%) (+1.25%) (-4.25%)İş yerləri 3.052 3.104 -0.052 3.521 3.104 +0.417 3.108 3.104 +0.004 2.946 3.104 -0.158 (-1.67%) (+13.43%) (+0.13%) (-5.09%)
  19. Cədvəldəki mənzərəyə nəzər yetirsək müşahidə edərik ki, işsizlər və tələbələr iş yerləri mühitlərindənbaşqa digər bütün mühitləri nisbətən daha yüksək qiymətləndirmişdir. Bununla bərabər fərqlər çox cüzidir.Nəzərə alsaq ki, işsiz gənclərin böyük əksəriyyəti tələbələrdir onların orta, ali və orta ixtisas məktəbləriniumumi göstəricidən 6-7% çox qiymətləndirməsi normal qarşılanmalıdır. Bu qrup çox kiçik fərqlə iş yerlərinigənclərin inkişafında rolunu nisbətən az qiymətləndiriblər ki, bu da təbiidir. Çünki onlar hələ də iş yerlərimühitlərini tanımırlar. Bununla bərabər onlar dost şəbəkələrini digər respondent qruplarına nisbətən ənyüksək dəyəri veriblər. Burada bir şeyi də müşahidə etmək mümkündür ki, orta, ali və orta ixtisasməktəbləri, dost mühitləri və nisbətən Gənclər və İdman Nazirliyi, iş yerləri mühitinə alternativ mühitlərkimi görünməkdədir. Burada orta, ali-orta ixtisas, Gənclər və İdman Nazirliyi və dost mühitləri bir birinitamamlayan mühitlər kimi görünməkdədir. Dövlət sektorunda işləyənlər isə digər iş yerləri mühitlərinə daha yüksək qiymət veriblər. Belə ki, işyerlə mühitləri ən yüksək qiyməti məhz bu kategoriyadan olan respondentlərdən əldə etmişdir. Dövlətsektorunda işləyənlər iş yerləri mühitinə ümumi göstəricidən 13.43% daha yüksək qiymət vermişdir.Gənclər və İdman Nazirliyi (yerli idarələr də daxil olmaqla) də ən yüksək qiyməti məhz dövlət sektorundaişləyən respondentlərdən almışdır. Belə ki bu qrup Gənclər və İdman Nazirliyinə ümumi orta göstəricidən6.65% daha çox qiymətləndirmişdir. Hesab edirik ki, bu nəticə onunla bağlıdır ki, dövlət sektorundaişləyənlər dövlətin inkişaf proqramlarındakı resurs paylayıcı üstünlüyünü əsas götürərək onlara daha yüksəkqiymət veriblər. Lakin orta təhsil məktəblərinə nisbətən yüksək, amma ali və orta ixtisas məktəblərində isəümumi göstəricidən aşağı qiymət verilməsi ilə bağlı izahat tapmaq çox çətindir. Halbuki hər iki qurum dadövlət sektoruna aid qurumlardır. Dost mühiti isə ən aşağı qiyməti məhz dövlət sektorunda işləyənlərdənalmışdır. Bu mühitə ümumi göstəricidən 4,71% aşağı qiymət verilmişdir. Özəl sektorda işləyən respondentlərin bu məsələdə mövqeyi tamam fərqlidir. Demək olar ki, bütünqurumlara (mühitlərə) ümumi göstəricidən aşağı qiymət veriblər. Özəl sektor gənclərin inkişafında ən azrolu ən aşağıdakı başlayaraq Gənclər və İdman Nazirliyi, gənclər təşkilatları, orta təhsil məktəbləri və ali-orta ixtisas məktəblərini görürlər. Belə ki, digər respondent qrupu ilə müqayisədə bu respondentlər Gənclərvə İdman Nazirliyi ümumi göstəricidən 15.4% aşağı, sonra isə gənclər təşkilatı ümumi göstəricidən 13.5%aşağı, orta təhsil məktəbləri ümumi göstəricidən 13.08% aşağı, ali və orta ixtisas məktəbləri isə ümumigöstəricidən 8.84% aşağı göstərmişdir. Nəticələrin bu cür alınmasının əsas səbəblərindən biri budur ki,əvvəlki bölmələrdə qeyd etdiyimiz kimi, özəl sektorda işləyən respondentlər ictimai fəaliyyətə marağı digərrespondentlərə nisbətən həddindən artıq az olduğu üçün ictimai fəaliyyəti tənzimləyən Gənclər və İdmanNazirliyi, gənclər təşkilatları və qismən ali-orta ixtisas məktəblərinin rolunu kiçik görürlər. Bu baxımdanözəl sektorda işləyənlərin nəzərində də Gənclər və İdman Nazirliyi, gənclər təşkilatları və ali-orta ixtisasməktəbləri bir birini tamamlayan mühitlərdir. İctimai sektorda işləyənlər isə digər respondent qrupundan tamam fərqlənir. Onlar gənclər təşkilatları,Gənclər və İdman Nazirliyinə ümumi göstəricidən daha yüksək qiymət veriblər. Gənclər təşkilatlarına ənyüksək qiyməti məhz bu respondent qrupu ümumi orta göstəricidən 11.11% daha yüksək qiymət verərəkqiymətləndirmişdir. Gənclər və İdman Nazirliyinə isə ümumi orta göstəricidən 5.55% daha yüksək qiymətvermişdir. Şübhəsiz ki, ictimai sektorda işləyənlərin ictimai fəaliyyəti tənzimləyən qurumlara/mühitlərə olanmünasibəti və qiyməti digər respondentlərə daha yüksək olmalıdır və bu gözlənilən nəticə idi. Dost mühitiisə bu qrupdan ümumi orta göstəricidən 4.25% daha aşağı qiymət almışdır. Belə qənaətə gəlməkmümkündür ki, ictimai sektorda olanlar üçün gənclər təşkilatları, Gənclər və İdman Nazirliyi bir biri ilətamamlayıcı mühit dost mühiti isə bu iki mühitə alternativ bir mühitdir. İş yerləri də ən aşağı qiyməti məhzbu qrupdan almışdır. Onlar iş yerlərini ümumi orta göstəricidən 5.09% aşağı qiymətləndirmişdir. Ailə mühitidə ümumi orta göstəricidən 3.43% aşağı qiymətləndirilmişdir. Bu mənada ictimai sektor ailə və dostmühitinə alternativ bir mühit kimi qarşımıza çıxır. Maraqlı məqam bundan ibarətdir ki, nisbətən az fərqlənən məsələ ailə mühitinin qiymətləndirməsi iləbağlı idi. Ailə mühitinə münasibətdə fərqlər -2-+3% arasında dəyişir. Bu ailə mühitinin hər gəncin həyatındaoynadığı xüsusi rolla bağlıdır. Digər mühitlərdən fərqli olaraq ailə mühiti statik bir mühit olsa da ailə daxilimünasibətlər davamlı və uzun müddətli olduğu üçün ailə mühitinə fərqli qrupların yanaşmasında fərqlər azolur. Ümumilikdə belə bir nəticəyə gəlmək mümkündür ki, məşğuliyyətə münasibətə görə bölünənrespondentlərin mühitlərə münasibəti bir birindən çox fərqlənir. Müəyyən etdik ki, özəl-dövlət və ictimaisektorda işləyən gənclərin yanaşmalarında fərqlər çoxdur. Bunun əsas səbəblərindən biri budur ki, hərsektorun şəraiti, oradakı münasibətlər və respondentlərə təsiri fərqlidir. Fərqli təsir respondentlərdə fərqlidəyərlər yaradır ki, bu da bizim sorğumuza öz təsirini göstərir. Mühitlərin bir birinə alternativ və yatamamlayıcı olması da fərqli qruplara görə dəyişirdi. Bununla bərabər hesab edirik ki, ictimai sektoru təmsiledən gənclər təşkilatları, Gənclər və İdman Nazirliyi, ali-orta ixtisas məktəbləri hər üçündə bir birini
  20. tamamlayan mühit idi. Dost və ailə mühitinin bunlara alternativ mühit olmasını isə hər respondent qrupuüçün aid etmək mümkün deyil. Araşdırmamızda müəyyən etmişdik ki, gənclər təşkilatlarına üzv olanlarictimai sektoru tənzimləyən qurumların etimadını yüksəldir və bu mənada gənclər təşkilatlarınınmultiplikasiya effektinə malik olduğunu iddia edə bilərik. Bu baxımdan gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərivə gözləntiləri haqqında respondentlərin yanaşmalarını öyrənmək maraqlı olardır. Növbəti suallar məhzgənclər təşkilatlarının fəaliyyətləri haqqındadır. 4. GƏNCLƏR TƏŞKİLATLARINA MÜNASİBƏT: 4.1.FƏALİYYƏT İSTİQAMƏTLƏRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ VƏ GÖZLƏNTİLƏR Bu başlıq altında ilk sual gənclər təşkilatlarının fəaliyyət istiqamətləri ilə bağlıdır. Sualın tərtibatındagənclər siyasəti ilə bağlı bu zamana qədər görülən işlər və aparılan fəaliyyətlər əsasında istiqamətlər üzrəqəbul edilmiş təsnifatlaşdırıma aparılmışdır. Bu təsnifatlaşdırmaya əsasən Azərbaycan kontekstində gənclərsiyasəti üzrə keçirilən tədbirlər aşağıdakı istiqamətlər üzrə təsnifatlaşdırılmışdır. - Gənclərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi - Yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə çıxarılması - Gənclərin asudə vaxtının səmərəli təşkili (kino, teatr, gəzinti, əyləncə və bənzəri) - Gənclərin ictimai-siyasi fəallığının artırılması və fəal vətəndaşlıq - Gənclərin beynəlxalq təcrübə mübadiləsinin təşkili - Gənclərin karyera və iş imkanlarının artırılmasıSorğuda növbəti sual yuxarıda qeyd olunan istiqamətlər üzrə gənclər təşkilatlarının fəaliyyətinə qiymətverilməsi ilə bağlıdır. Respondentlər bu istiqamətlər üzrə görülən işlərin effektivliyinə 5 bal üzərindənqiymət verilməsi tələb olunurdu. Ən az effektivlik 1 bal ən maksimum effektivlik isə 5 bal üzərindənqiymətləndirilməli idi. Respondentlər bu sual çərçivəsində maksimum 2 cavabı 5 bal üzərindənqiymətləndirə bilərdi. Beləliklə bu sualın ümumi nəticəsi aşağıdakı kimi olmuşdur: Gənclərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi- 2.682 bal, Yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə çıxarılması-3.220 bal, Gənclər asudə vaxtının səmərəli təşkili (kino, teatr, gəzinti, əyləncə və bənzəri)-3.381 bal,Gənclərin ictimai-siyasi fəallığının artırılması və fəal vətəndaşlıq-3.485 bal, Gənclərin beynəlxalq təcrübəmübadiləsinin təşkili-2.994 bal, Gənclərin karyera və iş imkanlarının artırılması-2.919 bal. Bu nəticələrəəsasən deyə bilərik ki, respondentlər gənclər təşkilatlarının fəaliyyətində gənclərin ictimai-siyasi fəallığınınartırılması istiqamətindəki fəaliyyətlərini daha effektiv hesab edirlər. Lakin gənclərin hərbi-vətənpərvərliktərbiyəsi istiqamətindəki fəaliyyətlərini ən effektsiz hesab edirlər. Hipotezlərimizdən biri budur ki,respondentlərin fəaliyyət istiqamətlərinin qiymətləndirilməsinə təsir edən amillər onların hansıtədbirlərdə iştirakından, həmin istiqamətdə keçirilən tədbirlərin çoxluğundan, mətbuatdaoxuduqlarından və həmin tədbirlərin nəticələrini necə görməsindən daha çox asılıdır. Şübhəsiz ki buamillərdən hansının daha təsirli olması və nə qədər rol oynamısını mövcud sorğu ilə öyrənmək mümkündeyil. Bununla bərabər ayrı ayrı respondent qruplarının cavablarının müqayisəli təhlili bu sualıncavablandırılmasındakı trendləri və qanunauyğunluqları müəyyən etməyə töhfə verəcək. Bu sualın cavabında regional mənsubiyyətə görə təsnifatlaşdırılmış ayrı ayrı respondent qruplarınıncavablarının müqayisəli təhlili müəyyən qədər gənclər təşkilatlarının regionlardakı fəaliyyətlərini müqayisəetmək imkanı yarada bilər.Aşağıdakı cədvəl məhz bu müqayəsli təhlil haqqında ümumi mənzərə yaradır.Fəaliyyət Paytaxt (213 respondent) Gəncə, Sumqayıt və Mingəçevir Digər rayonlar (90 respondent)istiqamətləri/regionlar (216 respondent) Regional Ümumi Fərq Regional Ümumi Fərq Region Ümumi Fərq göstərici göstərici göstərici göstərici al göstərici göstəri ciGənclərin hərbi- 2.437 2.682 -0.245 (- 2.680 2.682 -0.002 (- 3.267 2.682 +0.585vətənpərvərlik tərbiyəsi 9.13%) 0.07%) (21.81%)Yaradıcı və istedadlı 2.958 3.220 -0.262 (- 3.278 3.220 0.058 3.7 3.220 +0.480gənclərin üzə 8.14%) (1.80%) (14.91%)çıxarılmasıGənclərin asudə 3.225 3.381 -0.156 (- 3.347 3.381 -0.034 (- 3.833 3.381 +0.452vaxtının səmərəli təşkili 4.61%) 1.0%) (13.37%)Gənclərin ictimai-siyasi 3.352 3.485 -0.133 3.444 3.485 -0.041 3.9 3.485 0.415fəallığının artırılması (-3.82%) (-1.18%) (11.91%)Gənclərin beynəlxalq 2.887 2.994 -0.107 (- 2.986 2.994 -0.008 (- 3.267 2.994 0.273təcrübə mübadiləsinin 3.57%) 0.26%) (8.36%)
  21. təşkiliGənclərin karyera və iş 2.746 2.919 -0.173 2.819 2.919 -0.100 3.567 2.919 0.648imkanlarının artırılması (-5.92%) (-3.42%) (22.19%)Bu cədvəldən belə görünür ki, gənclər təşkilatlarının bütün istiqamətlər üzrə fəaliyyətlərini ən aşağı şəkildəqiymətləndirən paytaxt sakinləridir. Demək olar ki, bütün istiqamətlər üzrə onlar gənclər təşkilatlarınınfəaliyyətlərini ümumi göstəricidən 4-9% aşağı qiymətləndiriblər. Gəncə, Sumqayıt və Mingəçevirrespondentlərində isə qiymətləndirmə ümumi orta göstəricidən çox cüzi fəqlənir. Bu qiymətləndirmə -1.5-+1.5% arasında dəyişməkdədir. Lakin digər regionlardan olan respondentlər isə gənclər təşkilatlarınınfəaliyyətlərinin qiymətləndirməsində paytaxt və respublika tabeçiliyində olan şəhərlərin respondentləri iləmüqayisədə çox yüksək qiymətlər vermişdir. Belə ki, regiondan olan gənclərin qiymətləndirilmələri analojiümumi orta qiymətlərdən ən azı +8.36, ən çoxu isə +22.19 % fərqlənir. Şübhəsiz fərqlərin miqyası buməsələdə paytaxt və region gəncləri arasında yanaşmanın fərqli olduğunu göstərir. Əslində bizim ilkinhipotezimiz bundan ibarət idi ki, paytaxt və respublika tabeçiliyində olan şəhərlərdə gənclər təşkilatlarınınsayı və fəaliyyəti çox olduğuna görə burada yaşayan respondentlər gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərini dahayüksək qiymətləndirəcəkdi. Regionlarda isə gənclər təşkilatlarının sayı və fəaliyyəti az olduğuna görə onlarfəaliyyətləri daha aşağı qiymətləndirəcəkdi. Lakin tam əksinə oldu. Regionda fəaliyyət göstərən gənclərtəşkilatlarının sayı və fəaliyyətləri az olmasına baxmayaraq onlar gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərini dahayüksək qiymətləndirmişdir. Fikrimizcə bu nəticələrin yaranmasının əsas səbəblərindən biri budur ki, paytaxtvə respublika tabeçiliyində olan respondentlər gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərindən “doymuşrespondentlər”dir. Yəni onlar gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərindən artıq bəhrələnmiş və onların mövcudfəaliyyətləri onlar üçün nisbətən maraqsızdır. Lakin regionda gənclər təşkilatlarının fəaliyyətləri daha azolduğu üçün region gəncləri “doymamış respondentlər”dir. Əslində bu cavab eyni zamanda gənclərtəşkilatlarından olan gözləntiləri də ifadə etməkdədir. Belə nəticəyə gəlmək mümkündür ki, regiongənclərinin gənclər təşkilatlarından gözləntiləri daha yüksəkdir və fəaliyyətlərə daha motivasiyalıdırlar.Bu sualın cavabını isə müxtəlif yaş qruplarına görə müqayisəli şəkildə təhlil etsək aşağıdakı cədvəldə verilənmənzərə ilə tanış olmaq mümkündürFəaliyyət 14-17 yaş qrupu (21 18-21 yaş qrupu (222 22-25 yaş qrupu (171 26-29 yaş qrupu (105istiqamətləri/yaş nəfər) respondent) respondent) respondent)qrupları göstərici göstərici göstərici göstərici göstərici göstərici göstərici göstərici Ümumi Ümumi Ümumi Ümumi Fərq Fərq Fərq Fərq Yaş Yaş Yaş YaşGənclərin hərbi- 3.28 2.68 +0.6 2.86 2.68 +0.18 2.51 2.68 -0.17 2.46 2.68 -0.22vətənpərvərlik tərbiyəsi +22.38% +6.72% -6.34% -8.21%Yaradıcı və istedadlı 3.71 3.22 +0.49 3.49 3.22 +0.27 3.07 3.22 -0.15 2.80 3.22 -0.42gənclərin üzə +15.22% 8.38% -4.66% -13.04%çıxarılmasıGənclərin asudə 3.71 3.38 +0.33 3.59 3.38 +0.21 3.26 3.38 -0.12 3.06 3.38 -0.32vaxtının səmərəli təşkili +9.76% +6.21% -3.55% -9.47%Gənclərin ictimai-siyasi 3.71 3.48 +0.23 3.86 3.48 +0.38 3.26 3.48 -0.22 3.00 3.48 -0.48fəallığının artırılması +6.6% +10.92% -6.32% -13.79%Gənclərin beynəlxalq 2.71 2.99 -0.28 3.08 2.99 +0.09 2.95 2.99 -0.04 2.94 2.99 -0.05təcrübə mübadiləsinin -9.36% +3.01% -1.34% -1.67%təşkiliGənclərin karyera və iş 3.43 2.92 +0.51 3.09 2.92 +0.17 2.74 2.91 -0.17 2.74 2.91 -0.17imkanlarının artırılması +17.46% +5.82% -5.84% -5.84%Cədvəldən göründüyü kimi, yaş artdıqca gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərinə verilən qiymətdə də paralelşəkildə azalma müşahidə olunur. Bununla bərabər 14-17 yaş və 18-21 yaş qrupu arasında istiqamətlər üzrədəyişmələr nisbətən fərqlidir. Bu isə həmin yaş qrupunun təmas nöqtələrində rastlaşdığı fəaliyyətlərin fəqliolması ilə bağlıdır. Bizim əsas hipotezlərimizdən biri budur ki, hər yaş dövrünün fəaliyyət istiqamətləriniqiymətləndirməsi ilk növbədə həmin fəaliyyət istiqamətlərinə olan meylliliyi ilə bağlıdır. Hər yaş dövrününfəaliyyət meylliliyi müxtəlifdir ki, bu da istər fəaliyyətlərin iştirakında istərsə də o fəaliyyətlərinqiymətləndirməsinə öz təsirini göstərəcək. İkinci bir amil isə fəaliyyətlərdə iştirak gənclərin mühitlərlə olantəmas nöqtələrindən də asılıdır. Hər mühitin/qurumun özünəməxsus fəaliyyət istiqamətləri mövcuddur. Yənihər mühitin xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq onların fəaliyyətlər üzrə üstünlük verdiyi istiqamətlər olur.Gənclər mühitlərlə təmas nöqtələrində həmin fəaliyyətlərdə ixtiyari və qeyri-ixtiyari iştirak edir ki, bu da
  22. onların fəaliyyətləri qiymətləndirməsinə təsir göstərir. Bütün bunları nəzərə alaraq hər yaş qrupun ayrıayrılıqda incələmək vacibdir.14-17 yaş qrupu: Bu qrupda yer alanların əksəriyyəti orta məktəblərin yuxarı siniflərində təhsil alanşagirdlərdir. Orta məktəblərdə daha çox yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə çıxarılması üçün müsabiqələr,hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi istiqamətində tədbirlər daha çox həyata keçirilir. Müəyyən məqamdagənclərin asudə vaxtının təşkili istiqamətində də tədbirlər həyata keçirilir. Lakin bunların çoxu gənclərsiyasəti ilə məşğul olan dövlət qurumları tərəfindən həyata keçirilir. Belə hesab edirik ki, respondentlərgüman edir ki, dövlət qurumları bu istiqamətlərə daha çox üstünlük verirsə bu gənclər təşkilatlarında dabelədir. Ümumiyyətlə gənclərin hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi istiqaməti +22.38%, yaradıcı və istedadlıgənclərin üzə çıxarılması istiqaməti +15.22%, asudə vaxtın səmərəli təşkili istiqaməti isə +9.76% fərqlədigər yaş qruplarına nisbətən ən yüksək qiymətləri almışdır. Gənclərin beynəlxalq təcrübə mübadiləsi isə ənaşağı qiyməti -9.36%-lə məhz bu yaş qrupundan almışdır. Bu nəticə təbiidir. Çünki beynəlxalq gənclərmübadiləsi ilə bağlı imkanlardan müəyyən obyektiv səbəblərə görə bu yaş qrupu çox istifadə etmir. Ənmaraqlı məqam isə bundan ibarətdir ki, bu yaş qrupu gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərində gənclərin iş vəkaryera imkanlarının artırılması istiqamətində görülən işləri +17.46% fərqlə digər yaş qruplarına nisbətəndaha yüksək qiymətləndirirlər. Baxmayaraq ki, bu yaş qrupunun gənclər təşkilatları ilə təması o qədər güclüdeyil onların gənclər təşkilatlarının fəaliyyət istiqamətlərini digər yaş qruplarına nisbətən daha yüksəkqiymətləndirməsi daha maraqlı nəticələrdən biridir.18-21 yaş qrupu: Bu yaş qrupunun təmas nöqtələri orta məktəbdən fərqli olaraq daha müxtəlifdir. Bubaxımdan onlar müxtəlif istiqamətlərdə olan fəaliyyətlərlə daha sıx təmasda olurlar. Ümumiyyətlə əvvəlkisualların təhlili də onu göstərmişdir ki, bu yaş qrupunda olan respondentlər gənclər təşkilatlarınınfəaliyyətlərində daha yaxında iştirak edirlər. Bununla bir çox fəaliyyət istiqamətləri üzrə verilən qiymətlər14-17 yaş qrupu qədər yüksək deyil. Belə ki, gənclərin hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi (ümumi ortagöstəricidən +6.72% fərqlə), yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə çıxarılması (ümumi orta göstəricidən+8.38% fərqlə), gənclərin asudə vaxtının səmərəli təşkili (ümumi orta göstəricidən +6.21% fərqlə) vəgənclərin iş və karyera imkanlarının artırılması istiqamətində (ümumi orta göstəricidən +5.82% fərqlə)verilən qiymətləri 14-17 yaş qrupu ilə müqayisə etdikdə aşağı düşmüşdür. Lakin gənclərin ictimai-siyasifəallığının artırılması istiqamətində verilən qiymət (ümumi orta göstəricidən +10.92% fərqlə) və gənclərinbeynəlxalq təcrübə mübadiləsinin təşkili (ümumi orta göstəricidən +3.01% fərqlə) istiqamətləri üzrə verilənqiymət 14-17 yaş və digər yaş qruplarına nisbətən daha yüksək qiymətləndirilmişdir. Əslində buqiymətləndirmə daha çox onunla bağlıdır ki, bu yaş qrupu ali və orta ixtisas məktəblərində həm dövlətqurumları, həm də gənclər təşkilatları tərəfindən təşkil olunan fəaliyyətlərin təsiri nəticəsində formalaşdığınıiddia edə bilərik. Azərbaycan reallığında gənclər təşkilatları ilə ilk tanışlıq çox vaxt məhz bu yaş qrupundarastlaşmaq mümkündür və gənclər təşkilatları ilk tanışlıqda ictimai fəallıq anlayışı ilə daha çox assosiasiyaolunur. Bu baxımdan bu yaş qrupunun gənclər təşkilatları tərəfindən həyata keçirilən fəaliyyətlər sırasındaictimai-siyasi fəallığın artırılması istiqamətinə yüksək qiymət verməsi daha təbiidir.Digər yaş qruplarında isə yaş çoxaldıqca bütün istiqamətlər üzrə qiymətləndirmə getdikcə aşağıdüşməkdədir. Xüsusi ilə 21 yaşdan sonra bu trendi çox asanlıqla aşağıdakı qrafikdən müşahidə etməkmümkündür.
  23. Bu onunla əlaqədərdir ki, gənclərdə yaş çoxaldıqca müxtəlif mühitlərlə təmas nöqtələri dəyişir. Mühitlərdəyişdikcə təmas nöqtələri də dəyişir. Bu dəyişmə gənclər təşkilatlarının əleyhinə olur. Çünki yaşçoxaldıqca gənclər təşkilatlarına maraq azalır və bu onların fəaliyyətlərinin qiymətləndirməsinə öz təsirinigöstərəcək. Ümumilikdə qurumlar/mühitlərə münasibətdə yaş qrupları üzrə cavablardan meydana gələnqanunauyğunluqları gənclər təşkilatlarının fəaliyyəti üçün də aid etmək mümkündür. Lakin mühitlərin təmas nöqtələri yalnız yaşdan asılı deyil. Gənclərin məşğuliyyəti və ictimai sektoramünasibətindən də asılıdır. Bu baxımdan mövcud sualın cavablarını gənclərin məşğuliyyət qrupları üzrəüzrə müqayisəli təhlilini aparmaq da faydalıdır. Aşağıdakı cədvəl gənclərin məşğuliyyətə münasibətinə görəmüqayisəli təhlili ifadə edir:Fəaliyyət işsizlər/tələbələr (228 ictimai sektor (111 Dövlət sektoru (69 Özəl sektor (111istiqamətləri/məşğuliyyə respondent) respondent) respondent) respondent)t qrupları göstəricisi göstəricisi göstəricisi göstəricisi göstərici göstərici göstərici göstərici Ümumi Ümumi Ümumi Ümumi Qrup Qrup Qrup Qrup Fərq Fərq Fərq FərqGənclərin hərbi- 2.80 2.68 +0.12 2.57 2.68 -0.11 2.74 2.68 +0.08 2.51 2.68 -0.17vətənpərvərlik tərbiyəsi +4.48% -4.10% +2.98% -6.34%Yaradıcı və istedadlı 3.47 3.22 +0.25 3.08 3.22 -0.14 3.26 3.22 +0.04 2.81 3.22 -0.41gənclərin üzə +7.76% -4.35% +1.24% -12.71%çıxarılmasıGənclərin asudə 3.47 3.38 +0.09 3.70 3.38 +0.32 3.39 3.38 +0.01 2.86 3.38 -0.52vaxtının səmərəli təşkili +2.66% +9.47% +2.96% -15.38%Gənclərin ictimai-siyasi 3.74 3.48 +0.26 3.76 3.48 +0.28 3.13 3.48 -0.35 2.92 3.48 -0.56fəallığının artırılması +7.47% +8.04% -10.57% -16.09%Gənclərin beynəlxalq 2.92 2.99 -0.07 3.49 2.99 +0.5 2.96 2.99 -0.03 2.67 2.99 -0.32təcrübə mübadiləsinin -2.34% +16.72% -1.00% -10.07%təşkiliGənclərin karyera və iş 3.04 2.92 +0.12 3.19 2.92 +0.27 2.74 2.91 -0.17 2.51 2.91 -0.40imkanlarının artırılması +4.11% +9.25% -5.84% -13.74%Ümumiyyətlə işsizlər/tələbələr və ictimai sektorda işləyənlər gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərinə dahayüksək qiymət verirlər. Ən aşağı qiyməti isə özəl sektorda işləyənlər vermişdir. Xatırlamaq yerinə düşərÜmumiyyətlə bu mənzərədəki trendlər mühitlərə/qurumlara münasibət məsələsində gənclər təşkilatlarınaverilən cavablarla oxşardır. Orada da gənclər təşkilatlarına ən aşağı münasibət məhz özəl sektorda işləyəngənclərdən gəlmişdir. Eyni zamanda isə ictimai sektorda işləyənlər gənclər təşkilatlarına münasibəti ənyüksək səviyyədə olduğu üçün onların gənclər təşkilatlarının fəaliyyət istiqamətlərinə münasibəti digərqruplara nisbətən daha yüksəkdir. Bununla bərabər hər bir respondent qrupunu ayrıca incələmək lazımdır:İşsizlər/Tələbələr: Bu qrupda olan şəxslər daha çox 14-21 yaş arasında olan şəxslərdir. Bu qrupda olanlarınböyük bir hissəsi tələbələr olduğu üçün onlar gənclər təşkilatları ilə nisbətən daha çox təmasda olurlar. Bubaxımdan onlar gənclərin beynəlxalq təcrübə mübadiləsi istiqamətindən başqa digər bütün fəaliyyətistiqamətlərini ümumi orta göstəricidən daha yüksək qiymətləndirmişdir. Gənclərin hərbi-vətənpərvərliktərbiyəsi (ümumi orta göstəricidən 4.48% yüksək) və yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə çıxarılması (ümumiorta göstəricidən 7.76% yüksək) fəaliyyət istiqamətləri ən yüksək qiyməti məhz bu qrup respondentlərdənalmışdır. Bu qrupda olanlar daha çox təmasda olduqlar yer orta, ali və orta ixtsas məktəbləri olduğu üçünhəmin mühitlərdə qurumlarla gənclər təşkilatları arasında əməkdaşlıq çərçivəsində yuxarıda göstərilən ikiistiqamət üzrə fəaliyyətlərdə iştirak edirlər. Əslində bu yuxarıda bizim qeyd etdiyimiz hipotezi-yəni,respondentlər hansı istiqamətlərdə keçirilən fəaliyyətlərdə iştirak edirsə həmin istiqamətlərdəki fəaliyyətidaha çox effektiv hesab edəcək hipotezini təsdiq edir.İctimai sektorda işləyənlər: İctimai sektorda işləyən şəxslər isə birbaşa peşəkar səviyyədə gənclərtəşkilatları ilə əlaqədə olan şəxslər olduğu üçün onların gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərinə qiyməti digərqruplara nisbətən daha yüksək olmalıdır. Araşdırmamızdakı nəticələr bu hipotezi təsdiq edir. İctimaisektorda işləyənlər gənclərin hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi və yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə çıxarılmasıistiqamətində gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərini o qədər də effektiv hesab etmir. Belə ki bu qrupda olanlargənclərin hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi istiqamətində gənclər təşkilatlarının fəaliyyətini ümumi ortagöstəricidən 4.1% aşağı, yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə çıxarılması istiqamətində isə fəaliyyətləri 4.35%aşağı qiymətləndirmişdir. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, ictimai sektorda işləyənlər gənclərin asudə vaxtınınsəmərəli təşkili, gənclərin ictimai siyasi fəallığının artırılması , gənclərin beynəlxalq təcrübə mübadiləsinintəşkili və gənclərin karyera imkanlarının artırılması istiqamətində gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərini dahaeffektiv hesab edirlər. Belə ki, gənclərin asudə vaxtının səmərəli təşkili (ümumi orta göstəricidən 9.47%
  24. yüksək), gənclərin ictimai-siyasi fəallığının artırılması (ümumi orta göstəricidən 8.04% yüksək), gənclərinbeynəlxalq təcrübə mübadiləsinin təşkili (ümumi orta göstəricidən 16.72% yüksək) və gənclərin karyeraimkanlarının artırılması (ümumi orta göstəricidən 9.25% yüksək) istiqamətləri ən yüksək qiyməti məhzictimai sektorda işləyən respondentlərdən almışdır. Ümumi statistika da bunu göstərir ki, gənclərtəşkilatlarının yuxarıda sadalanan istiqamətlərdə fəaliyyətləri daha yüksəkdir.Dövlət sektorunda işləyənlər: Dövlət sektorunda işləyən respondentlər gənclər təşkilatlarınınfəaliyyətlərində çox vaxt birbaşa aktiv iştirakçısı olmurlar. İştirak çox vaxt epizodik və dövlət qurumları iləəməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirilən tədbirlər çərçivəsində baş verdiyi üçün bu qrupun gənclərtəşkilatlarının fəaliyyətlərinə verilən qiymət nisbətən fərqlidir. Onlar, ümumi orta göstəricidən çox cüzifərqlə gənclərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi, yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə çıxarılması və gənclərinasudə vaxtının səmərəli təşkili istqamətində gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərini nisbətən daha yüksək,digərlərini isə effektsiz hesab edirlər. Onlar gənclərin ictimai –siyasi sektorda fəaliyyətlərini digər qruplaranisbətən daha effektsiz hesab edirlər (ümumi orta göstəricidən 10.57% aşağı).Özəl sektorda işləyənlər: Araşdırmalar onu göstərdi ki, özəl sektorda işləyənlər üçün gənclər təşkilatları vəonların fəaliyyətləri gənclərin inkişafı baxımdan çox “mənasızdır”. Gənclər təşkilatlarının bütün istiqamətlərüzrə fəaliyyətləri ümumi orta göstəricidən 7-17% aşağı göstərilmişdir. Bu onunla əlaqədər ki, özəl sektordaişləyənlərin gənclər təşkilatlarına marağı digər gənclər qrupuna nisbətən çox aşağıdır. Ümumilikdə sondövrlərdə gənclər təşkilatlarından vaxtı ilə fəaliyyət göstərib özəl sektora axın daha güclənmişdir. Hesabedirik ki, gənclər təşkilatları özlərini özəl sektora tanıdılmasında fəaliyyətləri ilə yox məhz yetişdirdiyi insanresursları ilə tanıtsaydı nəticələr müəyyən qədər fərqli ola bilərdi. Ümumilikdə bunu müşahidə etmək mümkündür ki, hər məşğuliyyət qrupunun fəaliyyətlərinqiymətləndirməsinə baxış tərzi fərqlidir. Müəyyən edə bildik ki, respondentlər yalnız rastlaşdıqları və iştiraketdikləri fəaliyyətlərin təsiri ilə sualı cavablandırıblar. Şübhəsiz gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərindəhansı istiqamətlərdə daha effektiv işləməsi ilə bağlı reallıq daha fərqlidir. Bu baxımdan bu məsələdərespondentlərin reallığı tam qiymətləndirməsini axtarmaq sadəlövh gözlənti olardı. Bunun aşağıdakısəbəbləri vardır. Birincisi hər bir respondent gənclər təşkilatları ilə bağlı streotipi var. Bu streotipin nəcür və hansı şəraitdə formalaşmasından asılı olmayaraq hər bir respondent qrupunun gənclər təşkilatlarıilə assosiasiya etdiyi dəyərlər vardır. Respondentlər məhz bu dəyərlərin təsiri ilə qiymətləndirməaparıblar. İkinci bir səbəb isə onların gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərindən və onların nəticələrindənbir çox hallarda məlumatsız olurlar. Burada gənclər təşkilatlarının özlərinin fəaliyyətlərini tanıtmaqlabağlı çətinliklərinin olması ilə yanaşı eyni zamanda müxtəlif qrupların bütün xəbərlərlə eyni həssaslıqlayanaşmaması da öz rolunu oynayır. Üçüncü bir səbəb isə müxtəlif qrupların yaşı, məşğuliyyəti vəyerləşdiyi regiondan asılı olaraq mühitlərlə təmas nöqtələridir. Bu sualın cavablarını gənclər təşkilatlarına üzv olub olmaması baxımından respondentləritəsnifatlaşdırıb müqayisəli təhlil aparsaq aşağıda nəticələr əldə edərik: Fəaliyyət Gənclər təşkilatlarına üzv olanlar Gənclər təşkilatına üzv olmayanlar istiqamətləri/gənclər (342 respondent) (177 respondent) təşkilatına münasibət Qrup Ümumi Fərq Qrup Ümumi Fərq göstəricisi göstərici göstəricisi göstərici Gənclərin hərbi- 2.815 2.682 +0.133 2.424 2.682 -0.258 vətənpərvərlik tərbiyəsi (+4.96%) (-9.62%) Yaradıcı və istedadlı 3.491 3.220 +0.271 2.695 3.220 -0.525 gənclərin üzə (+8.42%) (-16.30%) çıxarılması Gənclərin asudə 3.719 3.381 +0.338 2.729 3.381 -0.652 vaxtının səmərəli təşkili (+10.00%) (-19.28%) Gənclərin ictimai-siyasi 3.851 3.485 +0.366 2.780 3.485 -0.705 fəallığının artırılması (+10.50%) (-20.23%) Gənclərin beynəlxalq 3.324 2.994 +0.330 2.356 2.994 -0.638 təcrübə mübadiləsinin (+11.02%) (-21.31%) təşkili Gənclərin karyera və iş 3.272 2.919 +0.353 2.237 2.919 -0.682 imkanlarının artırılması (+12.09%) (-23.36%) Bu cədvəldəki nəticələr yuxarıda deyilən hipotezləri bir daha təsdiq edir. Gənclər təşkilatlarına üzvolanlar gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərinə ümumi orta göstəricidən 5-15%, üzv olmayanlardan isə 15-35%daha yüksək qiymət vermişdir. Bununla yanaşı gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlətində iştirak səviyyəsinə görə müqayisəli təhlilaparsaq yəqin ki eyni trendləri müşahidə etmək mümkündür:
  25. Fəaliyyət Mütəmadi iştirak Bəzən Heç bir vaxtistiqamətləri/fəaliyyətlər (219 respondent) (219 respondent) (81 respondent)də iştirak səviyyəsi Qrup Ümumi Fərq Qrup Ümumi Fərq Qrup Ümumi Fərq göstərici göstərici göstərici göstərici göstəri göstərici ciGənclərin hərbi- 2.849 2.682 +0.167 2.548 2.682 -0.134 2.592 2.682 -0.090vətənpərvərlik tərbiyəsi +6.23% -5.00% -3.35%Yaradıcı və istedadlı 3.466 3.220 +0.246 3.151 3.220 -0.069 2.740 3.220 -0.480gənclərin üzə +7.64% -2.14% -14.91%çıxarılmasıGənclərin asudə 3.726 3.381 +0.345 3.356 3.381 -0.034 2.518 3.381 -0.863vaxtının səmərəli təşkili +10.20% -1.0% -25.52%)Gənclərin ictimai-siyasi 3.877 3.485 +0.392 3.397 3.485 -0.025 2.667 3.485 -0.818fəallığının artırılması +11.25% (-0.72%) -23.47%Gənclərin beynəlxalq 3.246 2.994 +0.252 3.027 2.994 -0.033 2.222 2.994 -0.772təcrübə mübadiləsinin +8.42% -1.10% -25.78%təşkiliGənclərin karyera və iş 3.205 2.919 +0.286 2.794 2.919 -0.125 2.481 2.919 -0.438imkanlarının artırılması +9.80% (-4.28%) -15.00% Bu cədvəldəki nəticələr də yuxarıda deyilən hipotezləri bir daha təsdiq etdi. Gənclər təşkilatlarındaüzv olanlar gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərinə ümumi orta göstəricidən 5-15%, üzv olmayanlardan isə 15-35% daha yüksək qiymət vermişdir. GƏNCLƏR TƏŞKİLATLARINDAN GÖZLƏNTİLƏR Sorğuda gələcəkdə yuxarıda sadalanan fəaliyyət istiqamətləri üzrə gənclər təşkilatlarından gözləntilərdə ölçülmüşdür. Respondentlər bu sualla gənclər təşkilatlarının yuxarıdakı istiqamətlər üzrə fəaliyyətlərininhansı dərəcədə gücləndirilməsi soruşulmuşdur. Ümumilikdə respondentlər fəaliyyət istiqamətləri üzrəaşağıdakı cavabları vermişdir: Gənclərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi- 4.011 bal, Yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə çıxarılması-4.225 bal, Gənclər asudə vaxtının səmərəli təşkili (kino, teatr, gəzinti, əyləncə və bənzəri)-3.907 bal,Gənclərin ictimai-siyasi fəallığının artırılması və fəal vətəndaşlıq-4.214 bal, Gənclərin beynəlxalq təcrübəmübadiləsinin təşkili-4.254 bal, Gənclərin karyera və iş imkanlarının artırılması-4.381 bal. Bu nəticələrəəsasən gənclərin gənclər təşkilatlarından əsas prioritet gözləntiləri gənclər üçün karyera və iş imkanlarınınartırılması istiqamətində fəaliyyətlərdir. Bununla bərabər real fəaliyyətə verilən qiymətlə gözləntilər üçün verilən fərq həmin fəaliyyətistiqaməti üzrə respondentlərin nə dərəcədə həmin istiqamət üzrə fəaliyyətlərin gücləndirilməsinə marağıifadə edəcək. Bu artım məntiqlə real arzu və gözləntinin olçülməsi baxımdan daha məntiqlidir. Bu məntiqləçıxış etsək aşağıdakı nəticələri əldə edə bilərik: Fəaliyyət istiqamətləri Real fəaliyyəti Gözlənti üzrə Fərq Artım dərəcəsi qiymətləndirmə qiymətləndirmə (faizlə) 1 2 3 4.=3.-2. 5.=(4/3*100) Gənclərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi 2.682 4.011 1.329 49.55 Yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə çıxarılması 3.220 4.225 1.005 31.21 Gənclərin asudə vaxtının səmərəli təşkili 3.381 3.907 0.526 15.56 Gənclərin ictimai-siyasi fəallığının artırılması 3.485 4.214 0.729 20.92 Gənclərin beynəlxalq təcrübə mübadiləsinin təşkili 2.994 4.254 1.26 42.08 Gənclərin karyera və iş imkanlarının artırılması 2.919 4.381 1.462 50.09 Bu cədvəldən göründür kimi, gənclər, gənclər təşkilatlarından karyera və iş imkanlarının artırılmasıistiqamətində fəaliyyətlərini 50.09%, hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi üzrə 49.55%, gənclərin beynəlxalqtəcrübə mübadiləsinin artırılması istiqamətində isə fəaliyyətlərini 42.08% daha gücləndirmək istəyirlər.Digər 3 istiqaməti 21-31% gücləndirməsini istəyirlər. Ən az gücləndirilməsi tələb olunan fəaliyyət istiqamətiisə gənclərin asudə vaxtının səmərəli təşkili istiqamətindəki fəaliyyətlərlə bağlıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, bundan əvvəlki sualın qruplar üzrə müqayisəli təhlilinin bu sual üzrə aparıbmüxtəlif gənclər kategoriyasında olan gənclərin gözləntiləri arasındakı fərqi öyrənmək mümkündür. İlk
  26. olaraq regional mənsubiyyətə görə bölünən müxtəlif gənclər kategoriyalarında gözləntilər arasında fərqinolub olmadığını təhlil etsək aşağıdakı nəticələri əldə edərikFəaliyyət Paytaxt (213 respondent) Gəncə, Sumqayıt, Mingəçevir Digər rayonlaristiqamətləri/regionlar (216 respondent) 90 respondent qiymətləndirm qiymətləndirm qiymətləndirm qiymətləndirm qiymətləndirm qiymətləndirm dərəcəsi (%) dərəcəsi (%) dərəcəsi (%) Gözləntinin Gözləntinin Gözləntinin Artım Artım Artım Fərq Fərq Fərq Real Real Real əsi əsi əsi ə ə əGənclərin hərbi- 2.437 4.042 1.605 65.86 2.680 3.847 1.167 43.54 3.267 4.332 1.065 32.60vətənpərvərlik tərbiyəsiYaradıcı və istedadlı 2.958 4.098 1.14 38.54 3.278 4.403 1.125 34.32 3.7 4.100 0.4 10.81gənclərin üzəçıxarılmasıGənclərin asudə 3.225 3.802 0.577 17.89 3.347 3.833 0.486 14.52 3.833 4.332 0.499 13.02vaxtının səmərəli təşkiliGənclərin ictimai-siyasi 3.352 4.127 0.775 23.12 3.444 4.264 0.82 23.81 3.9 4.300 0.4 10.26fəallığının artırılmasıGənclərin beynəlxalq 2.887 4.253 1.366 47.32 2.986 4.222 1.236 41.39 3.267 4.332 1.065 32.60təcrübə mübadiləsinintəşkiliGənclərin karyera və iş 2.746 4.394 1.648 60.01 2.819 4.264 1.445 51.26 3.567 4.634 1.067 29.91imkanlarının artırılmasıCədvəldə göründüyü kimi gənclər təşkilatlarının gələcək fəaliyyətləri ilə bağlı gənclərin gözləntilərilərregional mənsubiyyətə görə çox fərqlənir. Ümumi tendesiya belədir ki, paytaxt sakinlərinin gözləntiləribütün fəaliyyət istiqamətləri üzrə digər regionlara nisbətən daha yüksəkdir. Respublika tabeçiliyində olanGəncə, Sumqayıt və Mingəçevir respondentlərinn gözləntilər paytaxt respondentlərindən 3-6%, karyera və işimkanlarının artırılması istiqamətində 10%, hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi üzrə isə gözləntiləri paytaxtsakinlərinə nisbətən 22% aşağıdır. Digər regionlar üzrə isə gözləntilər daha aşağı səviyyədədir. Burada ənyüksək göstərici 30%, ən aşağı göstərici isə 10%-ə yaxındır. Buradakı fərqlər eyni zamanda istiqamətlərüzrə ardıcıllığı da regional təsnifata görə dəyişdirmişdir. Ümumi orta göstərici üzrə gənclərin gənclərtəşkilatlarından ən çox gözləntiləri ilk növbədə gənclərin karyera və iş imkanları olduğu halda bu Bakırespondentləri üçün ikinci sırada, rayonlarda üçüncü sırada gəlir. Lakin Gəncə, Sumqayıt və Mingəçevirşəhərlərdinən olan gənclərin isə bir nömrəli gözləntisi gənclərin karyera və iş imkanlarının artırılması idi.Ümumi orta göstəriciyə görə gənclərin gözləntiləri arasında ikinci sırada gənclərin hərbi vətənpərvərliktərbiyəsi gəlsə də bu yalnız Gəncə, Sumqayıt və Mingəçevir şəhərinin respondentləri üçün etibarlı hesabedildi. Paytaxt sakinləri üçün bu 1-ci sırada, rayon respondentləri üçün isə 1-2-ci sırada gəlirdi. Gənclərinbeynəlxalq təcrübə mübadiləsi istiqaməti ümumi orta göstəriciyə görə 3-cü sırada gəlirdi. Bakı və respublikatabeçiliyində olan Gəncə, Sumqayıt və Mingəçevir şəhərlərinin respondentləri üçün də bu istiqamət 3-cüyerdə gəlsə də, rayon respondentləri üçün bu 1-2-ci yerdə gəlirdi. Ümumi orta göstəriciyə əsasən ən azgücləndirilmək istənilən fəaliyyət istiqaməti gənclərin asudə vaxtının səmərəli təşkili olsa da bu yenə dəBakı, Gəncə, Sumqayıt və Mingəçevir şəhərlərinin respondentləri üçün etibarlıdır. Rayon gəncləri isə ən azgücləndirmək istədikləri fəaliyyət istiqaməti gənclərin ictimai-siyasi fəallığının artırılmasıdır. Ümumilikdəfərqlər çoxdur və gözləntilər üzrə ümumi orta artımla regionlar üzrə gözləntilər arasında fərqi aşağıdakıcədvəldə görmək mümkündür. Ümumi orta göstəricidən fərqlər Fəaliyyət istiqamətləri Bakı göstəricisi Fərq Gəncə, Sumqayıt Fərq Digər rayonlar Mingəçevir Gənclərin hərbi-vətənpərvərlik 65.86 16.31 43.54 -6.01 32.6 -16.95 tərbiyəsi Yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə 38.54 7.33 34.32 3.11 10.81 -20.4 çıxarılması Gənclərin asudə vaxtının səmərəli 17.89 2.33 14.52 -1.04 13.02 -2.54 təşkili Gənclərin ictimai-siyasi fəallığının 23.12 2.2 23.81 2.89 10.26 -10.66 artırılması Gənclərin beynəlxalq təcrübə 47.32 5.24 41.39 -0.69 32.6 -9.48 mübadiləsinin təşkili
  27. Gənclərin karyera və iş imkanlarının 60.01 9.92 51.26 1.17 29.91 -20.18 artırılmasıBu cədvəldən görüldüyü kimi gənclər təşkilatlarından gözləntilər paytaxt sakinlərində daha çoxdur. Onlarıngözləntiləri ümumi orta göstəricidən orta hesabla 5-15% daha çoxdur. Gəncə, Sumqayıt və Mingəçevirşəhərlərindəki respondentlərin gözləntiləri isə ümumi orta göstəriciyə yaxındır və fərqlər çox cüzidir. Rayonrespondentlərin isə gənclər təşkilatları ilə bağlı gözləntiləri 10-20% daha azdır.Mövcud araşdırmanı yaş qrupları üzrə müqayisəli şəkildə aparsaq aşağıdakı cədvəldəki mənzərə yaranacaq:Fəaliyyət 14-17 yaş qrupu (21 18-21 yaş qrupu (222 22-25 yaş qrupu (171 26-29 yaş qrupu (105istiqamətləri/yaş nəfər) respondent) respondent) respondent)qrupları və və və və qiymətləndi qiymətləndi qiymətləndi qiymətləndi qiymətləndi qiymətləndi Gözləntinin Gözləntinin Gözləntinin göstərici göstərici dərəcəsi dərəcəsi dərəcəsi dərəcəsi Ümumi artım artım artım artım rməsi rməsi rməsi Fərq Fərq Fərq Fərq Real Real Real Yaş rmə rmə rməGənclərin hərbi- 3.28 4.14 0.86 2.86 4.2 1.34 2.51 3.72 1.21 2.46 4.06 1.6vətənpərvərliktərbiyəsi 26.2 46.8 48.21 65.04Yaradıcı və istedadlı 3.71 4.57 0.86 3.49 4.12 0.63 3.07 4.28 1.21 2.80 4.28 1.48gənclərin üzəçıxarılması 23.2 18,05 39.41 52.86Gənclərin asudə 3.71 4.29 0.58 3.59 3.93 0.34 3.26 4.05 0.79 3.06 3.54 0.48vaxtının səmərəlitəşkili 15.6 9.47 24.23 15.69Gənclərin ictimai- 3.71 4.71 1 3.86 4.34 0.48 3.26 4.16 0.9 3.00 3.94 0.94siyasi fəallığınınartırılması 26.9 12.44 27.61 31.33Gənclərin beynəlxalq 2.71 4.71 2 3.08 4.38 1.3 2.95 4.19 1.24 2.94 4 1.06təcrübə mübadiləsinintəşkili 73.8 42.21 42.03 36.05Gənclərin karyera və iş 3.43 5 1.57 3.09 4.53 1.44 2.74 4.3 1.56 2.74 4.08 1.34imkanlarınınartırılması 45.8 46.6 56.93 48.91 Gənclər təşkilatlarının gələcəkdə hansı istiqamətlərə daha çox önəm verilməsi ilə bağlı ayrı ayrı yaşqrupları üzrə yanaşmaları və qiymətləndirməsi fərqlidir. Çünki hər yaş qrupunun gələcəklə bağlı gözləntilərifərqlidir. Əslində buradakı cavablar eyni zamanda Azərbaycandakı müxtəlif yaş qruplarında olan gəncləringözləntilərinin ifadəsidir. Bəzi göstəricilər ümumi orta göstərici və sıralamanı pozmasa da yaş qruplarınınxarakterik xüsusiyyətləri müəyyən fərq yarada bilmişdir. Bu baxımdan ayrı ayrı yaş qruplarının nəticələrinitəhlik etmək lazımdır. Lakin bundan əvvəl yaş qrupları üzrə qiymətləndirmələrin ümumi orta göstəricilərarasındakı fərqləri müəyyən etmək üçün aşağıdakı cədvəli təqdim edirik: Fəaliyyət istiqamətləri 14-17 Fərq 18-21 Fərq 22-25 Fərq 26-29 Fərq yaş yaş yaş yaş Gənclərin hərbi-vətənpərvərlik 26.2 -23.35 46.8 -2.75 48.21 -1.34 65.04 15.49 tərbiyəsi Yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə 23.2 -8.01 18.05 -13.16 39.41 8.2 52.86 21.65 çıxarılması Gənclərin asudə vaxtının səmərəli 15.6 0.04 9.47 -6.09 24.23 8.67 15.69 0.13 təşkili Gənclərin ictimai-siyasi fəallığının 26.9 5.98 12.44 -8.48 27.61 6.69 31.33 10.41 artırılması Gənclərin beynəlxalq təcrübə 73.8 31.72 42.21 0.13 42.03 -0.05 36.05 -6.03 mübadiləsinin təşkili Gənclərin karyera və iş imkanlarının 45.8 -4.29 46.6 -3.49 56.93 6.84 48.91 -1.18 artırılması 14-17 yaş qrupu: Bu qrupun gənclər təşkilatlarından ən böyük gözləntiləri digər qruplarlamüqayisədə beynəlxalq əlaqələrin gücləndirilməsi istiqamətindədir. Belə ki bu istiqamət üzrə 14-17 yaş
  28. qrupunda olanlar gənclər təşkilatlarının fəaliyyətinin real qiymətləndirməsi ilə gözləntilərinqiymətləndirməsi arasındakı fərq 73,8%, ikinci sırada gələn gənclərin karyera və iş imkanlarının artırılmasıistiqamətində analoji göstərici 45,8%, üçüncü sırada olan gənclərin ictimai fəallığının artırılmasıistiqamətində isə analoji göstərici 26.9 %-dir. Ən aşağı göstərici isə 15.6%-lə gənclərin asudə vaxtınınsəmərəli təşkili istiqamətindədir. 14-17 yaş qrupu ümumi orta göstəricilərə əsasən formalaşan sıralamadanxeyli fərqlənir. Onlar üçün ən prioritet gözlənti ümumi orta göstəricinin nəticələrinə əsasən 3-cü sıradadır.Bu yaş qrupunda gözləntilər üzrə 2-ci yerdə olan istiqamət isə ümumi orta göstəricidə 1-ci yerdə, 3-cü yerəgələn istiqamət isə ümumi orta göstəricidə 5-ci yerdə gəlir. Maraqlı məqam bundan ibarətdir ki gözləntilərüzrə ümumi orta göstərici ilə yaş qrupu üzrə göstəricilər arasında fərqlər də çox maraqlıdır. 14-17 yaşqrupunun istiqamətlər üzrə gözləntilərə verilən cavablarda ümumi orta göstəricidən yüksək olan yalnız ikiistiqamət- gənclərin beynəlxalq əlaqələrinin gücləndirilməsi (+31,72%) və gənclərin ictimai-siyasifəallığının gücləndirilməsidir (+5.98%). Yəni bu o deməkdir ki, 14-17 yaş qrupunda gözləntilər üzrə bu ikiistiqamət digər yaş qruplarına nisbətən ən prioritet istiqamətlər hesab olunur. Əslində normal sıralamadaikinci yerdə gələn gənclərin karyera və iş imkanlarının artırılması isə analoji ümumi orta göstəricidən 4.29%aşağıdır. Yəni digər yaş qrupları ilə müqayisədə gənclərin karyera və iş imkanlarının artırılması istiqamətibu gənclər üçün o qədər də prioritet deyil. Digər yaş qrupları ilə müqayisədə isə ən az gözlənti isə gənclərinhərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi istiqamətindədir. Belə ki, bu istiqamətdə onların gözləntilər üzrəqiymətləndirməsi 26.2%-dir və bu gözləntilər üzrə ümumi orta göstəricidən 23.35% aşağıdır. Bu cürnəticələrin meydana gəlməsinin səbəblərini araşdırmaq çox çətindir. Nə üçün gözləntilər digər yaşqruplarından fərqlənir? Niyə onların seçimləri çox fərqlidir? Bu suallara cavab taparkən ilk fikirləşdiyimizməqam budur ki, hər yaş qrupunun ehtiyacları fərqli olduğu üçün onların gələcəklə bağlı gözləntiləri də çoxfərqlidir. İkinci səbəb isə bu ola bilər ki, ola bilsin ki, bu yaş qrupu müvafiq istiqamət üzrə gənclərtəşkilatlarının həyata keçirdiyi fəaliyyətlərin kifayət qədər çox və effektiv olduğunu düşünərək nisbətən zəifistiqamətlərin gücləndirilməsini ən vacib hesab edirlər. Bunu yoxlamaq üçün 14-17 yaş qrupunun gənclərtəşkilatlarının fəaliyyətlərini qiymətləndirmədə verdikləri orta qiymətləri digər yaş qrupları ilə müqayisəetmək və bu qiymətlərə görə fəaliyyət istiqamətlərinin sıralamasına baxmaq faydalı olardı. Əgər bu nəticələrə yenidən nəzər yetirsək bunu müşahidə edirik ki, 14-17 yaş qrupunda olanlar hansıfəaliyyət istiqamətlərini ümumi orta göstəricidən daha yüksək qiymətləndiribsə gözləntilərdə bu göstəricianaloji ümumi orta göstəricidən daha aşağıdır. Məsələn gənclərin hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi istiqamətiüzrə gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərini ümumi orta göstəricidən +22.38% yüksək qiymətləndirib.Gözləntilər məsələsində isə bu fərq yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi -23.35%-dir. Yaradıcı və istedadlıgənclərin üzə çıxarılması istiqamətində fəaliyyətlərin qiymətləndirilməsi ümumi orta göstəricidən +15,22%fərqli olsa da bu istiqamət üzrə gözləntilər ümumi orta göstəricidən -8.01% fərqlənir. Ümumilikdə analojifərqləri bir cədvəldə tərtib etsək müşahidə edərik ki, fəaliyyətlər üzrə qiymətləndirmənin ümumi ortagöstəricisindən yaranan fərqlər ilə gözləntilər üzrə ümumi orta göstərici ilə yaranan fərqlər tərsmütənasibdir. Bunu aşağıdakı cədvəldə müşahidə etmək mümkündür. Fəaliyyət istiqamətləri Gözləntilərə Fəaliyyətlərə veriən qiymətlərin verilən orta göstəricidən qiymətlərin orta fərqi göstəricidən fərqi Gənclərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi -23.35 +22.38% Yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə çıxarılması -8.01 +15.22% Gənclərin asudə vaxtının səmərəli təşkili +0.04 +9.76% Gənclərin ictimai-siyasi fəallığının artırılması +5.98 +6.6% Gənclərin beynəlxalq təcrübə mübadiləsinin təşkili +31.72 -9.36% Gənclərin karyera və iş imkanlarının artırılması -4.29 +17.46%Bu cədvəl bizə bunu deməyə əsas verir ki, 14-17 yaş qrupu hansı istiqamətlər üzrə keçirilən fəaliyyətləridigər yaş qruplarına nisbətən yüksək qiymətləndiribsə bu istiqamətlər üzrə gələcəkdəki gözləntiləri digər yaşqruplarına nisbətən zəifdir. Deməli gözləntilərlə bağlı qiymətləndirmədə əsas motiv zəif hesab edilənfəaliyyət istiqamətlərinin daha prioritet hesab edilməsidir ki, bu da bizim yuxarıdakı versiyamızı doğruldur.Burada yalnız əsas istisna isə gənclərin ictimai-siyasi fəallığının artırılması istiqamətidir. Görünür 14-17 yaşqrupu gənclərin ictimai-siyasi fəallığının artırılması istiqamətinin davamlı inkişafını tələb edir. Çünki realfəaliyyətin qiymətləndirməsi də gözləntilərin qiymətləndirməsi orta göstəricilərdən yüksəkdir.
  29. 18-21 yaş qrupu: Bu yaş qrupundakı qiymətləndirmələrə nəzər yetirsək müşahidə edərik ki, istiqamətlərüzrə gözləntilərin qiymətləndirməsi nəticəsində yaranmış sıralama ilə ümumi orta göstərici nəticəsindəyaranmış sıralama eynidir. Lakin bu yaş qrupunun gözləntilər üzrə qiymətləndirməsi ümumi ortagöstəricidən aşağıdır.Lakin gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərinin qiymətləndirməsi digər yaş qruplarınanisbətən daha yüksək idi. Bu baxımdan müvafiq istiqamət üzrə gənclər təşkilatlarının həyata keçirdiyifəaliyyətlərin kifayət qədər çox və effektiv olduğunu düşünərək nisbətən zəif istiqamətləringücləndirilməsini ən vacibdir düşüncəsini 18-21 yaş qrupuna da aid etmək mümkündür. Bu tendesiya digəryaş qruplarında da müəyyən istisnalar olmaqla davam edir.22-25 yaş qrupu: 18-21 yaş qrupunda deyilənləri bu yaş qrupuna aid etmək olar. Fəaliyyət istiqamətlərininqiymətləndirməsi üzrə sıralama ümumi orta göstərici ilə eyni olsa da 18-21 yaş qrupunun əksinə olaraqgözləntilər üzrə qiymətləndirmə ümumi orta göstəricidən nisbətən yüksəkdir.26-29 yaş qrupu: Bu qrupda da eyni tendesiyanı müşahidə etsək də ümumi orta göstəricilərə əsasənistiqamətlərin sıralamasında fərqlər mövcuddur. Ümumi orta göstəriciyə əsasən gənclər təşkilatlarından ənböyük gözlənti gənclərin məşğulluq və karyera imkanlarının artırılması istiqaməti bu yaş qrupuna görəinkişaf etdirilməsi zəruri olan 3-cü məsələdir. Gənclərin hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi istiqaməti bu yaşqrupunda da birinci yerdə gəlir. Ümumi orta göstəriciyə əsasən 4-cü yerdə gələn yaradıcı və istedadlıgənclərin üzə çıxarılması istiqaməti bu yaş qrupunda ikinci prioritet məsələ hesab edilir. Ümumiyyətlə buyaş qrupunun gənclər təşkilatlarından gözləntilərinin fərqli olmasının başqa səbəbləri də vardır. Baxmayaraqonlar artıq müxtəlif yerlərdə işləyirlər lakin onlara görə gənclər təşkilatlarının fəaliyyətləri üzrə gələcəkgözləntilərdə məşğulluq və karyera imkanlarının artırılması 3-cü sırada gəlir. Hesab edirik ki, bu yaş qrupubəzi sahələrin inkişafında gənclər təşkilatlarının potensialının zəif edir və bu da qiymətləndirməyə öz təsirigöstərib. Bu yaş qrupunun gözləntilərlə bağlı qiymətləndirməsinə diqqət yetirsək görərik ki, onlar daha azresurs tələb edən fəaliyyət istiqamətləri üzrə gənclər təşkilatlarından gözləntiləri çox olub. Lakin beynəlxalqtəcrübə mübadiləsi və məşğulluqla bağlı gözləntiləri daha az qiymətləndirib. Belə nəticəyə gəlməkmümkündür ki, bu yaş qrupu qiymətləndirmə apararkən real vəziyyət və imkanları daha çox dəyərləndiribnəinki özlərinin şəxsi ehtiyaclarını. Ümumiyyətlə məşğuliyyətə münasibətlərinə görə gənclərin gözləntiləri fərqli ola bilər. Bu baxımdanməşğuliyyətə münasibət baxımından ayrı ayrı respondent qrupunun müqayisəli təhlilini aparmaq dahafaydalı olardı. Aşağıdakı cədvəl məşğuliyyətə görə gənclər təşkilatlarından olan gözləntilərin mənzərəsiniverir:Fəaliyyət işsizlər/tələbələr (228 ictimai sektor (111 Dövlət sektoru (69 Özəl sektor (111istiqamətləri/məşğuliyyə respondent) respondent) respondent) respondent)t qrupları Fərq və artım Fərq və artım Fərq və artım Fərq və artım qiymətləndirməs qiymətləndirməs qiymətləndirməs qiymətləndirməs qiymətləndirmə qiymətləndirmə qiymətləndirmə qiymətləndirmə Gözləntilərin Gözləntilərin Gözləntilərin Gözləntilərin dərəcəsi dərəcəsi dərəcəsi dərəcəsi Real Real Real Real i i i iGənclərin hərbi- 2.80 4.12 1.32 2.57 3.84 1.27 2.74 4.48 1.74 2.51 3.68 1.17vətənpərvərlik tərbiyəsi 47,14% 49.42% 63.5% 46.61%Yaradıcı və istedadlı 3.47 4.25 0.78 3.08 3.92 0.84 3.26 4.43 1.17 2.81 4.35 1.54gənclərin üzə 22.48% 27.27% 35.89% 54.80%çıxarılmasıGənclərin asudə 3.47 3.88 0.41 3.70 4.05 0.35 3.39 3.65 0.26 2.86 3.97 1.11vaxtının səmərəli təşkili 11.82% 9.46% 7.67% 38.81%Gənclərin ictimai-siyasi 3.74 4.37 0.63 3.76 4.38 0.62 3.13 3.78 0.65 2.92 4 1.08fəallığının artırılması 16.84% 16.49% 20.77% 36.99%Gənclərin beynəlxalq 2.92 4.26 1.34 3.49 4.27 0.78 2.96 4.13 1.17 2.67 4.3 1.63təcrübə mübadiləsinin 45.89% 22.35% 39.53% 61.05%təşkiliGənclərin karyera və iş 3.04 4.45 1.41 3.19 4.49 1.3 2.74 4.26 1.52 2.51 4.22 1.71imkanlarının artırılması 46.38% 40.75% 55.47% 68.13% Bu cədvəldən isə məşğuliyyət qruplarının ümumi orta göstəricidən fərqini aşağıdakı cədvəli tərtibetməklə müəyyən etmək mümkündür:
  30. Fəaliyyət istiqamətləri/məşğuliyyət Işsizlər/ Fərq Ictimai Fərq Dövlət Fərq Özəl Fərq qrupları Tələbələr sektor sektoru sektor Gənclərin hərbi-vətənpərvərlik 47.14 -2.41 49.42 -0.13 63.5 13.95 46.61 -2.94 tərbiyəsi Yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə 22.48 -8.73 27.27 -3.94 35.89 4.68 54.8 23.59 çıxarılması Gənclərin asudə vaxtının səmərəli 11.82 -3.74 9.46 -6.1 7.67 -7.89 38.81 23.25 təşkili Gənclərin ictimai-siyasi fəallığının 16.84 -4.08 16.49 -4.43 20.77 -0.15 36.99 16.07 artırılması Gənclərin beynəlxalq təcrübə 45.89 3.81 22.35 -19.73 39.53 -2.55 61.05 18.97 mübadiləsinin təşkili Gənclərin karyera və iş imkanlarının 46.38 -3.71 40.75 -9.34 55.47 5.38 68.3 18.21 artırılmasıBu cədvələ əsasən bunu müşahidə etmək mümkündür ki, özəl sektordakı gənclərin, gənclər təşkilatlarındangözləntiləri digər qruplara nisbətən ən yüksək səviyyədədir. Halbuki onların gənclər təşkilatlarınınfəaliyyətini digər qruplara nisbətən ən aşağı səviyyədə qiymətləndirmişdir. Yəni, buradakıqanunauyğunluq bundan ibarətdir ki, qurumların real fəaliyyətindən ən çox narazı qalan təbəqəningələcək fəaliyyətindən gözləntiləri digər qruplara nisbətən daha yüksək olmalıdır. Özəl sektorda işləyənlərgənclər təşkilatlarının istiqamətlər üzrə fəaliyyətlərindən gözləntiləri analoji ümumi göstəricidən 15-25%çoxdur. Burada yeganə istiqamət gənclərin hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi istiqamətindəki gözləntiləri ümumigöstəricidən aşağıdır. Dövlət sektorunda işləyənlərin isə gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərindən ən çoxgözləntiləri gənclərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi (ümumi orta göstəricidən 13,95% çox) və yaradıcıgənclərin üzə çıxarılması (ümumi orta göstəricidən 4.68% çox) istiqamətindəki fəaliyyətlərinigücləndirməkdir. İctimai sektorda işləyənlər, tələbələr və işsizlərin isə gənclər təşkilatlarının gələcəkfəaliyyətlərindən gözləntiləri ümumi orta göstəricidən aşağıdır. Bu qrupda olanların gənclər təşkilatları iləəlaqəsi daha sıx olduğu üçün güman edirlər ki, gənclər təşkilatlarının fəaliyyətləri qənaətbəxşdır vətəkmilləşdirməyə ehtiyac yoxdur. Bu kategoriyada olan respondentlər gənclər təşkilatlarının fəaliyyətinidigər qruplara nisbətən daha yüksək qiymətləndirmişdir. Yəni qurumların fəaliyyətindən nisbətən çox razıqalan gənclər təbəqəsinin gələcək fəaliyyətlərdən gözləntiləri ən aşağı səviyyədə olacaq ki, bu yenə bizimhipotezlərimizi təsdiqləyir.Bu araşdırmanı gənclər təşkilatlarının fəaliyyətinə münasibətə görə ayrılan qruplarla müqayisəli təhlilaparmaq maraqlı olardı. Bununla biz müəyyən edəcəyik ki, gənclər təşkilatlarına üzv olan, onunfəaliyyətində aktiv iştirak edən gənclərin gənclər təşkilatlarından gözləntiləri üzv olmayan respondentlərdənnə dərəcədə fərqlənir. Bunun üçün ilk meyar gənclər təşkilatlarına üzv olanlarla üzv olmayanlar arasındayuxarıdakı metodika ilə müqayisəli təhlil aparmaq lazımdır. Fəaliyyət Gənclər təşkilatlarına üzv olanlar Gənclər təşkilatına üzv olmayanlar istiqamətləri/gənclər (342 respondent) (177 respondent) təşkilatına münasibət qiymətləndirməsi qiymətləndirməsi qiymətləndirmə qiymətləndirmə Fərq və artım Fərq və artım Gözləntilərin Gözləntilərin dərəcəsi dərəcəsi Real Real Gənclərin hərbi- 2.815 4.079 +1.264 2.424 3.881 1.457 vətənpərvərlik tərbiyəsi +44.9% +60.11% Yaradıcı və istedadlı 3.491 4.175 +0.684 2.695 4.322 1.627 gənclərin üzə +19.59% +60.37% çıxarılması Gənclərin asudə 3.719 4.044 0.325 2.729 3.644 0.915 vaxtının səmərəli təşkili +8.74% +33.53% Gənclərin ictimai-siyasi 3.851 4.342 0.491 2.780 3.966 1.186 fəallığının artırılması +12.75% +42.66% Gənclərin beynəlxalq 3.324 4.342 1.018 2.356 4.085 1.729 təcrübə mübadiləsinin +30.63% +73.39% təşkili Gənclərin karyera və iş 3.272 4.500 1.228 2.237 4.152 1.915 imkanlarının artırılması +37.53 +85.61%
  31. Bu cədvəldən isə gənclər təşkilatlarına üzv olub olmayan qruplarının ayrı ayrılıqda ümumi ortagöstəricidən fərqini aşağıdakı cədvəli tərtib etməklə müəyyən etmək mümkündür: Fəaliyyət istiqamətləri və ümumi Göstəriciyə görə Göstəriciyə görə üzv olmayanlar göstəriciyə görə sıralaması /gənclər təşkilatlarına təşkilatlarına üzv olanlar sıralaması sıralaması Gənclər Gənclər Yüksək Yüksək təşkilatlarına üzvlük Fərq Fərq Gənclərin hərbi-vətənpərvərlik 44.9 -4.65 I 60.11 +10.56 IV tərbiyəsi (II) Yaradıcı və istedadlı gənclərin üzə 19.59 -11.62 IV 60.37 +29.16 III çıxarılması (IV) Gənclərin asudə vaxtının səmərəli 8.74 -6.82 VI 33.53 +17.97 VI təşkili (VI) Gənclərin ictimai-siyasi fəallığının 12.75 -8.17 V 42.66 +21.74 V artırılması (V) Gənclərin beynəlxalq təcrübə 30.63 -11.45 III 73.99 +31.91 II mübadiləsinin təşkili (III) Gənclərin karyera və iş imkanlarının 37.53 -12.56 II 85.61 +35.52 I artırılması (I) Bu cədvəlin göstəricilərinə əsasən isə bunu müşahidə etmək mümkündür ki, gənclər təşkilatlarınaüzv olanların gənclər təşkilatlarından gələcək gözləntiləri ümumi göstəricidən 7-13% aşağıdır. Gənclərtəşkilatlarına üzv olmayanların isə gənclər təşkilatlarından gözləntiləri ümumi göstəricidən 10-35%yüksəkdir. Buradakı nəticələr də onu göstərir ki, gənclər hansı mühitlərdə daha çox olursa və hansı mühitifəaliyyətini daha yüksək qiymətləndirirsə həmin qurumun gələcək fəaliyyətindən gözləntiləri də aşağı düşür.Lakin demək mümkündür ki, fəaliyyət istiqamətləri üzrə hər iki qrupun sıralaması (prioriteti) ümumi ortagöstəricidən fərqlənir. Ümumi orta göstəricilərə əsasən fəaliyyət istiqamətləri üzrə ən prioritet istiqamətgənclərin karyera və iş imkanlarının artırılmasıdır. Gənclər təşkilatlarına üzv olmayanlar üçün bu belə olsada gənclər təşkilatlarına üzv olanlar üçün bu 2-ci prioritet məsələdir. Ümumi orta göstəriciyə əsasən 2-ciprioritet istiqamət gənclərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi gənclər təşkilatlarına üzv olmayanlar üçün 4-cüsırada olduğu halda gənclər təşkilatlarına üzv olanlar üçün isə bu birinci prioritet məsələdir. Lakin hər ikiqrupda ən az əhəmiyyət verilən iki istiqamət –gənclərin ictimai siyasi fəallığının artırılması və gənclərinasudə vaxtının səmərəli təşkili istiqamətləridir ki, bu ümumi respondentlərin nəticələri ilə formalaşansıralama ilə eynilik təşkil edir. Gənclər təşkilatların üzv olanların nəticələri ilə formalaşan sıralama ümumisıralama ilə iki istiqamət istisna olmaqla eynilik təşkil edir. Lakin gənclər təşkilatlarına üzv olmayanlar isəgənclərin beynəlxalq təcrübəsinin artırılması və yaradıcı gənclərin üzə çıxarılması sahəsində gənclərtəşkilatlarından olan gözləntiləri digər qrupa nisbətən daha prioritet sahə təşkil edir. Nəzərə alsaq ki, gənclər təşkilatlarının tədbirlərində iştirak səviyyəsinə görə analoji müqayisəli təhlilaparsaq eyni nəticələrlə rastlaşacağıq. Yuxarıda sadalanan hipotezlər bu təhlildə də öz təsdiqini tapacaq. GƏNCLƏR TƏŞKİLATLARININ İNKİŞAFINDA ROL OYNAYAN AMİLLƏR Sorğuda respondentlərə gənclər təşkilatlarının inkişafı və dayanıqlılığı üçün vacib olan amilləriqiymətləndirmək tələb olunurdu. Respondentlər aşağıdakı amilləri 5 bal üzərində qiymətləndirməli idi. - Təşkilatın ideyalarının və missiyasının innovativliyi - Təşkilat üzvlərinin bilik və bacarıqları (komanda işi daxil olmaqla) - Təşkilatın maliyyə vəziyyəti və maliyyə davamlılığı - Təşkilatın ofis təminatı və digər texniki təminatlar - Təşkilatın dövlət qurumları ilə əməkdaşlığı - Təşkilatın özəl sektorla əməkdaşlığı - Təşkilatın qrant təşkilatları ilə əməkdaşlığı - Təşkilatın informasiyaya çıxışı - Təşkilatın sosial şəbəkələrdə mövqeyi (facebook, tvitter və digər) Qaydaya əsasən respondentlər ayrı ayrılıqda bu amillərin hər birini qiymətləndirməli, ən çoxu ikiamilə ən yüksək -5 balla qiymətləndirə bilərdi. Beləliklə 519 respondentin gənclər təşkilatlarının inkişafında hansı amilləri nə dərəcədə vacib hesabetdiklərini aşağıdakı nəticələrlə görmək mümkündür:
  32. Təşkilatın ideyalarının və missiyasının innovativliyi-4.144, Təşkilat üzvlərinin bilik və bacarıqları(komanda işi daxil olmaqla)-4.243, Təşkilatın maliyyə vəziyyəti və maliyyə davamlılığı-4.243, Təşkilatınofis təminatı və digər texniki təminatlar-3.855, Təşkilatın dövlət qurumları ilə əməkdaşlığı-3.884, Təşkilatınözəl sektorla əməkdaşlığı-3.821, Təşkilatın qrant təşkilatları ilə əməkdaşlığı-4.000, Təşkilatın informasiyayaçıxışı-4.150, Təşkilatın sosial şəbəkələrdə mövqeyi (facebook, tvitter və digər)-4.052 bal Bu cavablara əsasən deyə bilərik ki, respondentlər, gənclər təşkilatlarının inkişafında digər amillərənisbətdə ən vacib amilləri təşkilat üzvlərinin bilik və bacarıqlarını və təşkilatın maliyyə davamlılığıamillərini daha vacib hesab edirlər. Respondentlər hesab edirlər ki, digər amillərə nisbətən gənclərtəşkilatlarının özəl sektorla əməkdaşlığı və təşkilatın ofis və texniki təminatı amili o qədər də vacib deyil.Şübhəsiz bütün cavablarda olduğu kimi bu sualın cavabına da fərqli kategoriyadan olan respondentlərincavabları arasında fərqlər olacaq. Bu fərqlər əsasında müəyyən qanunauyğunluqları axtarmağa çalışacağıq. İlk əvvəl regional mənsubiyyətə görə təsnifatlaşan respondent qruplarının müqayisəli təhliliaparılacaq. Respondentlər adətən vizual müşahidələri əsasənda öz rəylərini bildirdirlər. Bizim hipotezimizəəsasən hər bir regionda gənclər təşkilatlarının inkişafına təsir göstərən amillərin təsiri fərqli olduğu üçünvizual müşahidələrin təsiri cavablara təsirini göstərəcək və fərqlər yaradacaq. İkinci bir məsələ isə müxtəlifyerlərdə gənclər təşkilatlarının inkişafı üçün defisit olan amillər daha yüksək qiymətləndiriləcək. Aşağıdakıcədvəl regional mənsubiyyətə görə müqayisəli təhlil aparmağa imkan yaradır:İnkişaf amilləri və qiymətləndirmə Bakı şəhəri Gəncə, Sumqayıt və Digər rayonlar Ümumi orta göstəricimeyarına görə sıralaması /regionlar 213 respondent Mingəçevi 90 respondent 216 respondent üzrə üzrə üzrə Fərq (faizlə) Fərq (faizlə) Fərq (faizlə) (rəqəmlə) (rəqəmlə) (rəqəmlə) göstərici göstərici göstərici Qrup Qrup Qrup Fərq Fərq FərqTəşkilatın ideyalarının və missiyasının 4.144 4.014 -0.13 -3.14 4.25 0.106 2.56 4.2 0.056 1.35innovativliyi (IV)Təşkilat üzvlərinin bilik və bacarıqları 4.243 4.169 -0.074 -1.74 4.278 0.035 0.82 4.333 0.09 2.12(komanda işi daxil olmaqla) (I-II)Təşkilatın maliyyə vəziyyəti və 4.243 4.169 -0.074 -1.74 4.236 - -0.16 4.333 0.09 2.12maliyyə davamlılığı (I-II) 0.007Təşkilatın ofis təminatı və digər 3.855 3.831 -0.024 -0.62 3.792 - -1.63 4.067 0.212 5.50texniki təminatlar (VIII) 0.063Təşkilatın dövlət qurumları ilə 3.884 3.915 0.031 0.80 3.819 - -1.67 3.967 0.083 2.14əməkdaşlığı (VII) 0.065Təşkilatın özəl sektorla əməkdaşlığı 3.821 3.789 -0.032 -0.84 3.75 - -1.86 4.067 0.246 6.44(IX) 0.071Təşkilatın qrant təşkilatları ilə 4.000 3.929 -0.071 -1.78 3.889 - -2.78 4.433 0.433 10.83əməkdaşlığı (VI) 0.111Təşkilatın informasiyaya çıxışı (III) 4.150 4.056 -0.094 -2.27 4.194 0.044 1.06 4.267 0.117 2.82Təşkilatın sosial şəbəkələrdə mövqeyi 4.052 4.113 0.061 1.51 3.861 - -4.71 4.366 0.314 7.75(facebook, tvitter və digər) (V) 0.191Bu cədvəldəki nəticələri müqayisə etsək müşahidə edərik regionlar arasında ciddi bir fərq mövcud deyil.Xüsusi ilə paytaxt və respublika tabeçiliyində olan şəhərlər amillərin vacibliyini çox cüzi şəkildə aşağıdəyərləndirmişdir. Yalnız, Gəncə, Sumqayıt və Mingəçevir respondentləri üç amili-təşkilatın ideyaları vəmissiyalarının innovativliyini, üzvlərin bilik və bacarıqları və informasiya çıxışı amilini ümumi ortagöstəricidən çox cüzi ölçüdə yüksək qiymətləndirmişdir. Bu fərqlər çox cüzi olduğu üçün respondentlərarasında müqayisəli təhlil aparmağa imkan yaratmır. Lakin region gəncləri amilləri şəhər respondentlərinənisbətən daha yüksək qiymətləndiriblər. Xüsusi ilə təşkilatın qrant təşkilatları ilə əməkdaşlığı (ümumi ortagöstəricidən 10.83% yüksək), təşkilatın sosial şəbəkələrdə mövqeyi (ümumi orta göstəricidən 7.75%
  33. yüksək), özəl sektorla əməkdaşlığı (ümumi orta göstəricidən 6.44% yüksək) amilinin qiymətləndirməsi ciddifərqlənir. Əslində yuxarıda qeyd edilən iki hipotezin birləşməsi region gənclərinin cavablarında öz təsdiqinitapır. Belə ki, ümumilikdə gənclər təşkilatlarının qrant verən təşkilatları ilə əməkdaşlığını müqayisəlişəkildə dəyərləndirsək şəhərdəki gənclər təşkilatları qrant təşkilatlarından daha çox faydlanır. Regionungənclər təşkilatları bu cəhətdən daha çox əziyyət çəkir ki, bu da amillərin qiymətləndirməsinə öz təsirinigöstərmişdir. Region gəncləri şəhər gənclərindən və ümumi respondentlərdən fərqli olaraq təşkilatın sosialşəbəkələrdə mövqeyi və qrant təşkilatları ilə əməkdaşlığı ən vacib amillərdən hesab edirlər. Şübhəsiz rayonyerlərində internet istifadəçilərinin azlığı regionda gənclər təşkilatlarının sosial şəbəkələrdə mövqeyininisbətən daha zəiflədir. Halbuki şəhər yerlərində gənclər təşkilatlarının bu sahədə mövqeyi daha güclüolduğu üçün bu amil nail olunmuş bir dəyər kimi hesab edilir və şəhər respondentləri bu amili o qədər dəəhəmiyyətli hesab etmirlər. Bu təhlili isə indi də yaş qruplarına əsasən aparmaq daha faydalı olardı.İnkişaf amilləri və qiymətləndirmə Ümumi göstərici 14-17 yaş qrupu 18-21 yaş 22-25 yaş qrupu 26-29 yaş qrupumeyarına görə sıralaması /regionlar qrupu Qrup üzrə Qrup üzrə Qrup üzrə Qrup üzrə göstəricidən göstəricidən göstəricidən göstəricidən göstərici göstərici göstərici göstərici Ümumi Ümumi Ümumi Ümumi fərqi fərqi fərqi fərqiTəşkilatın ideyalarının və 4.144 4.286 0.142 4.284 0.14 4.193 0.049 3.743 -0.401missiyasının innovativliyi (IV) +3.43% +3.38% +1.18% -9.68%Təşkilat üzvlərinin bilik və bacarıqları 4.243 4.286 0.043 4.338 0.095 4.123 -0.12 4.2 -0.043(komanda işi daxil olmaqla) (I-II) +1.01% +2.24% -2.83% -1.01%Təşkilatın maliyyə vəziyyəti və 4.243 2.857 -1.386 4.284 0.041 4.229 -0.014 4.257 0.014maliyyə davamlılığı (I-II) -32.67% +0.97% -0.33% +0.33%Təşkilatın ofis təminatı və digər 3.855 3.428 -0.427 3.932 0.077 3.824 -0.031 3.828 -0.027texniki təminatlar (VIII) -11.08% +2.00 -0.80% -0.70%Təşkilatın dövlət qurumları ilə 3.884 3.571 -0.313 4 0.116 3.772 -0.112 3.886 0.002əməkdaşlığı (VII) -8.06% +2.99% -2.88% +0.05%Təşkilatın özəl sektorla əməkdaşlığı 3.821 4 0.179 3.865 0.044 3.684 -0.137 3.914 0.093(IX) +4.68% +1.15% -3.59% +2.43%Təşkilatın qrant təşkilatları ilə 4.000 4.143 0.143 4.067 0.067 3.887 -0.113 4.028 0.028əməkdaşlığı (VI) +3.57% +1.68% -2.83% +0.70%Təşkilatın informasiyaya çıxışı (III) 4.150 4.428 0.278 4.243 0.093 4.140 -0.01 3.914 -0.236 +6.70% +2.24% -0.24% -5.69%Təşkilatın sosial şəbəkələrdə mövqeyi 4.052 4.571 0.519 4.243 0.191 3.895 -0.157 3.8 -0.252(facebook, tvitter və digər) (V) +12.81% +4.71 -3.87% -6.22%Ümumilikdə bəzi istisnaları çıxmaq şərti ilə yaş qrupları arasında ciddi bir fərq yoxdur. Ümumi mənzərəbundan ibarətdir ki, 18-21 yaş qrupu gənclər təşkilatlarının inkişafı üçün sadalanan amillərin hər biriniümumi respondentlərə nəzərən daha vacib hesab edirlər. 14-17 yaş qrupu isə təşkilatın maliyyə dayanlıqlılığı(ümumi orta göstəricidən 32.67% daha az) və ofis-texniki təchizatı amilini (ümumi orta göstəricidən 11.08%daha az) çox az əhəmiyyətli hesab edirlər. Nəzərə alsaq ki, bu qrupda olanlar orta məktəbin yuxarı sinifşagirdləri və ali məktəblərin 1-ci kurs tələbələrini əhatə edir, o zaman səbəbləri müəyyən etməkmümkündür. Əsas səbəblərdən biri budur ki, bu yaş qrupunda olan gənclərin gənclər təşkilatları və onlarınfəaliyyəti ilə bağlı streotipləri fərqlidir. Onlar güman edirlər ki, gənclər təşkilatları fəaliyyətlərini həyatakeçirərərkən ciddi maliyyəyə ehtiyac hiss etmirlər. Eyni iddiani ofis təminatı və texniki təchizat üçün də aidetmək mümkündür. Bununla bərabər bu qrupda olanlar gənclər təşkilatlarının tanınması və insanresurslarının təminatını daha əhəmiyyətli hesab etdikləri üçün informasiya çıxışı (ümumi orta göstəricidən6.70% çox) və təşkilatın sosial şəbəkələrdə mövqeyi amilini (ümumi orta göstəricidən 12.81% çox) daha çoxvacib hesab edirlər. 22-25 və 26-29 yaş qrupunda olanlar isə gənclər təşkilatlarının inkişafı üçün amilləridaha az əhəmiyyətli hesab edirlər. Xatırlatmaq yerinə düşər ki, əvvəlki bölmələrdən müəyyən etmişdik ki,yaş çoxaldıqca gənclər təşkilatlarının fəaliyyətinə qiymət azalırdı. Eyni tendesiyanı gənclər təşkilatlarınıninkişafında əhəmiyyətli amillərin qiymətləndirməsində də görmək mümkündür. Yəni gənclər təşkilatlarına
  34. verilən əhəmiyyətlə onların inkişafı üçün zəruri amillərin əhəmiyyətinə verilən qiymətləndirmə arasındadüz mütənasiblik mövcuddur. Amillərin qiymətləndirməsi gənclər təşkilatlarının özünə verilənəhəmiyyətdən asılıdır.Bu hipotezin o biri kategoriyalara görə təsnifatlaşan qruplar üçün də etibarlı olub olmadığını növbətitəhlillərdə görəcəyik. Bu baxımdan məşğuliyyətə görə təsnifatlaşan ayrı ayrı qrupların müqayisəli təhliliniaparmaq daha faydalı olardı. Bu təhlil bizə aşağıdakı mənzərəni verəcək:İnkişaf amilləri və qiymətləndirmə İşsizlər/tələbələr Ictimai sektor Dövlət sektoru Özəl sektormeyarına görə sıralaması /regionlar Qrup üzrə Qrup üzrə Qrup üzrə Qrup üzrə göstərici göstəricidən göstəricidən göstəricidən göstəricidən Ümumi göstərici göstərici göstərici göstərici Ümumi Ümumi Ümumi Ümumi fərqi fərqi fərqi fərqiTəşkilatın ideyalarının və 4.144 4.329 0.185 3.973 -0.171 4.348 0.204 3.811 -0.333missiyasının innovativliyi (IV) +4.46% -4.13% +4.92% -8.04%Təşkilat üzvlərinin bilik və bacarıqları 4.243 4.329 0.086 4.270 0.027 4.435 0.192 3.919 -0.324(komanda işi daxil olmaqla) (I-II) +2.03% +0.64% +4.53% -7.64%Təşkilatın maliyyə vəziyyəti və 4.243 4.263 0.02 4.270 0.027 4.348 0.105 4.108 -0.135maliyyə davamlılığı (I-II) +0.47% +0.64% +2.47% -3.18%Təşkilatın ofis təminatı və digər 3.855 3.829 -0.026 4.000 0.145 3.913 0.058 3.730 -0.125texniki təminatlar (VIII) -0.67% +3.76% +1.50% -3.24%Təşkilatın dövlət qurumları ilə 3.884 3.842 -0.042 3.838 -0.046 4.217 0.333 3.811 -0.073əməkdaşlığı (VII) -1.08% -1.18% +8.57% -1.88%Təşkilatın özəl sektorla əməkdaşlığı 3.821 3.842 0.021 3.757 -0.064 4.087 0.266 3.676 -0.145(IX) +0.55% -1.67% +6.96% -3.79%Təşkilatın qrant təşkilatları ilə 4.000 3.974 -0.026 4.135 0.135 4.174 0.174 3.811 -0.189əməkdaşlığı (VI) -0.65% +3.37% +4.35% -4.73%Təşkilatın informasiyaya çıxışı (III) 4.150 4.145 -0.005 4.297 0.147 4.174 0.024 4.000 -0.15 -0.12% +3.54% +0.58% -3.61%Təşkilatın sosial şəbəkələrdə mövqeyi 4.052 4.145 0.093 4.378 0.326 3.783 -0.269 3.703 -0.349(facebook, tvitter və digər) (V) +2.30% +8.05% -6.64% -8.61%Ümumilikdə müəyyən istisnaları çıxmaq şərti ilə məşğuliyyət qruplarının cavabları arasında ciddi fərqyoxdur. Gənclər təşkilatlarına verilən əhəmiyyətlə onların inkişafı üçün zəruri amillərin əhəmiyyətinəverilən qiymətləndirmə arasında düz mütənasiblik mövcuddur hipotezi burada özəl sektorda işləyəngənclərin cavabları üçün tam şamil etmək mümkündür. Özəl sektorda işləyənlər gənclər təşkilatlarını digərqruplara nisbətən əhəmiyyətsiz hesab etdikləri kimi gənclər təşkilatlarının inkişafındakı bütün amilləri digərqruplara nisbətən daha əhəmiyyətsiz hesab edirlər. Eyni hipotezi müəyyən istisnalarla dövlət sektorundaişləyənlər üçün də aid etmək mümkündür. Dövlət sektorunda işləyənlər dövlət qurumlarının əhəmiyyətinivə gücünü digər kategoriyadan olan gənclərdən daha yaxından bələd olduqları üçün onlar gənclərtəşkilatlarının dövlət qurumları ilə əməkdaşlığını (ümumi orta göstəricidən +8.57% çox) digər təbəqələrdəndaha üstün qiymətləndirib. Lakin dövlət sektorunda işləyənlər gənclər təşkilatlarının inkişafında sosialşəbəkələrdəki mövqeyi o qədər da vacib hesab etmirlər və digər qruplara nisbətən bu amili (ümumi ortagöstəricidən 6.64% aşağı)daha aşağı qiymətləndirib. Lakin ictimai sektorda işləyənlər isə gənclərtəşkilatlarının sosial şəbəkələrdəki mövqeyini (ümumi orta göstəricidən 8.05% çox) daha yüksəkqiymətləndirib. Digər qruplar və qiymətləndirmələrdəki fərqlərə nəzər yetirdikdə görürük ki, fərqlər 5%-dən çox deyil.Bu təhlili gənclər təşkilatlarına üzv olub olmayanların müqayisəli təhlili ilə aparsaq daha faydalı bir nəticəəldə etmək mümkündür. Yəni prosesin daxilində olanların fikirləri ilə kənarda qalan insanların düşüncələriarasında fərqin olub olmadığını müəyyən edərək səbəblərini araşdırmaq mümkündür. Aşağıdakı cədvəl həriki qrupun müqayisəli təhlilini göstərir.
  35. İnkişaf amilləri və qiymətləndirmə gənclər təşkilatına üzv Gənclər təşkilatlarına üzv meyarına görə sıralaması /regionlar olanlar olmayanlar Qrup üzrə Qrup üzrə göstəricidən göstəricidən göstərici göstərici Ümumi Ümumi (faizlə) (faizlə) Fərqi Fərqi fərqi fərqi Təşkilatın ideyalarının və 4.144 4.193 +0.049 1.18 4.050 -0.094 -2.27 missiyasının innovativliyi (IV) Təşkilat üzvlərinin bilik və bacarıqları 4.243 4.386 +0.143 3.37 3.966 -0.277 -6.53 (komanda işi daxil olmaqla) (I-II) Təşkilatın maliyyə vəziyyəti və 4.243 4.316 +0.073 1.72 4.102 -0.141 -3.32 maliyyə davamlılığı (I-II) Təşkilatın ofis təminatı və digər 3.855 4.009 +0.154 3.99 3.559 -0.296 -7.68 texniki təminatlar (VIII) Təşkilatın dövlət qurumları ilə 3.884 3.903 +0.019 0.49 3.847 -0.037 -0.95 əməkdaşlığı (VII) Təşkilatın özəl sektorla əməkdaşlığı 3.821 3.833 +0.012 0.31 3.797 -0.024 -0.63 (IX) Təşkilatın qrant təşkilatları ilə 4.000 4.096 +0.096 2.40 3.813 -0.187 -4.68 əməkdaşlığı (VI) Təşkilatın informasiyaya çıxışı (III) 4.150 4.218 +0.068 1.64 3.915 -0.235 -5.66 Təşkilatın sosial şəbəkələrdə mövqeyi 4.052 4.202 +0.15 3.70 3.763 -0.289 -7.13 (facebook, tvitter və digər) (V)Bu cədvəldəki göstəricilər onu göstərir ki, gənclər təşkilatlarına üzv olanlar gənclər təşkilatlarının inkişafıüçün vacib olan amilləri üzv olmayanlara nisbətən daha yüksək qiymətləndirirlər. Bu bütün amillər üçünetibarlıdır. Burada başqa bir səbəb axtarmadan gənclər təşkilatlarına verilən əhəmiyyətlə onların inkişafıüçün zəruri amillərin əhəmiyyətinə verilən qiymətləndirmə arasında düz mütənasiblik mövcuddur hipotezitam təsdiqini tapır. GƏNCLƏR TƏŞKİLATLARININ FƏALİYYƏTLƏRİNƏ VERİLƏN ÜMUMİ QİYMƏTSorğuda respondentlərə gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərinə ümumi qiymət vermək tələb olunurdu. Onlaraşağdakı cavablardan birini işarələməli idi.1.Bilmirəm 2. Cavab verməkdə çətinlik çəkirəm 3. Tam qane edir 4.Qane edir 5.Qismən qane edir 6.Heçqane etmir. İlk iki cavabı çıxmaq şərti ilə digərlərini 5 bal üzərindən qiymətləndirsək tam qane etməkcavabını 5, qane edir cavabını 4, qismən qane edir 3, heç qane etmir cavabını isə 2 balla qiymətləndirməkolar. Bu metodologiya bizə müxtəlif kategoriyada olan gənclərin müqayisəli təhlilini aparmaq üçün riyazimoduldan istifadə edib orta balları çıxartmağa və əldə edilən nəticələrə görə müqayisəli təhlil aparıbmüəyyən qanunauyğunluqları kəşf etməyə imkan yaradacaq. Lakin ilk iki cavab qiymətləndirmədə nəzərəalınsa da onların əmsallaşdırılması aparılmayacaq. Lakin bu müqayisəli təhlilə keçməmişdən qabaq ümuminəticəni təhlil etmək lazımdır və aşağıdakı mənzərə yaranır:1.Bilmirəm-9 nəfər (ümumi respondentlərin 1,73%) 2. Cavab verməkdə çətinlik çəkirəm-33 nəfər (ümumirespondentlərin 6,36%) 3. Tam qane edir- 36 nəfər (ümumi respondentlərin 6,93%) 4. Qane edir-159 nəfər(ümumi respondentlərin 30,63%) 5. Qismən qane edir- 213 nəfər(ümumi respondentlərin 41,04%) 6. Heçqane etmir-69 nəfər (ümumi respondentlərin 13,29%). 3-6-cı cavablar üzrə orta əmsalı tapmaq üçün hərsuala cavab verənləri müvafiq ballara vurub “bilmirəm” və “cavab verməkdə çətinlik çəkirəm” suallarınaverilən cavablar istisna olmaqla ümumi respondentlərin sayına bölməklə orta əmsalı əldə edirik. Yani ortaəmsal (tam qane edir-5balx36)+ (qane edir-4 balx159)+ (qismən qane edir-3 balx213)+ (heç qane etmir 2balx 69)/(519-9-33)= 3.34 bal əldə edilir. Əgər biz bunu maksimum bala bölsək gənclər təşkilatlarınınfəaliyyətlərindən razı qalmaq nisbətini əldə etmiş olarıq. Buradan belə bir nəticəyə gəlmək mümkündür ki,respondentlər gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərində razı qalmaq səviyyəsi 66.8% (3.07/5x100%)-dir. Əldə
  36. edilən 3.34 bal və 66.8% bizim üçün orta əmsal olacaq və bu orta əmsal fərqli respondent qruplarınınmüqayisəli təhlilində əsas indeks kimi qəbul ediləcək.İndi isə eyni metodolgiya ilə müxtəlif meyaralara görə təsnifatlaşdırılan respondent qrupları ilə müqayisəlişəkildə təhlil etmək mərhələsinə keçmək mümkündür. İlk əvvəl regional mənsubiyyətə görə qruplarıtəsnifatlaşdırıb müqayisəli təhlil aparmaq lazımdır. Beləliklə regional mənsubiyyətə görə aparılanmüqayisəli təhlildə aşağıdakı nəticələri əldə edirik.-Bakı şəhəri üzrə 213 respondentdən 18 nəfər “bilmirəm” və “cavab verməkdə çətinlik çəkirəm” cavablarınıverdiklərinə görə Bakı respondentləri üçün hesablanan orta əmsalda 195 respondentin cavabları nəzərəalınacaq. 195 respondent üzrə orta qiymət 3.24 bal təşkil etmişdir ki, bu ümumi orta əmsaldan 0.1 bal, yəni2.99% aşağıdır. Faizlə əldə edilən əmsal isə 64.8% olacaq-Respublika tabeçiliyində olan şəhərlər üzrə (Gəncə, Sumqayıt və Mingəçevir) 216 respondentdən 21 nəfər“bilmirəm” və “cavab verməkdə çətinlik çəkirəm” cavablarını verdiklərinə görə bu respondentlər üçünhesablanan orta əmsalda 195 respondentin cavabları nəzərə alınacaq. 195 respondent üzrə orta qiymət 3.32bal təşkil etmişdir ki, bu ümumi orta əmsaldan çox cüzi 0.02 bal, yəni 0.5% fərqlənir. Faizlə əldə edilənəmsal isə 66.4% olacaq-Digər rayonlar üzrə (Gəncə, Sumqayıt və Mingəçevir) 90 respondentdən 3 nəfər “bilmirəm” və “cavabverməkdə çətinlik çəkirəm” cavablarını verdiklərinə görə bu respondentlər üçün hesablanan orta əmsalda 87respondentin cavabları nəzərə alınacaq. 87 respondent üzrə orta qiymət 3.69 bal təşkil etmişdir ki, bu ümumiorta əmsaldan 0.34 bal, yəni 10.47% daha yüksəkdir. Faizlə əldə edilən əmsal isə 73.8 % olacaq.Bu mülahizələrə əsasən deyə bilərik ki, rayon yerlərində yaşayan gənclər gənclər təşkilatlarının mövcudfəaliyyətlərini şəhərdə yaşayan gənclərə nisbətən 10.5% daha yüksək qiymətləndirir. Əslində gənclərininkişafında qurumların rolu və gözləntilərlə bağlı sualların nəticələrində də rayon gəncləri gənclərtəşkilatlarını şəhər gənclərinə nisbətən daha yüksək qiymətləndirmişdi. Yəni hər iki nəticə ilə paralel birtəhlil aparılsa bu hipotez meydana gəlir ki, gənclər təşkilatlarına verilən əhəmiyyətlə onların mövcudfəaliyyətlərinə verilən qiymət arasında düz mütənasib bir əlaqə mövcuddur. Bu əlaqənin digərkategoriyalara görə bölünən respondentlərin müqayisəli təhlilində rast gəlinmə ehtimalı daha böyükdür.Məsələn necə ki, gənclər təşkilatlarına üzv olanlar üzv olmayanlara nisbətən gənclər təşkilatlarını dahaəhəmiyyətli hesab edirdisə mövcud fəaliyyətlərinə verilən qiymət də digər qrupa nisbətən daha yüksəkolması gözlənilə bilər. Bu məşğuliyyət kategoriyasına görə bölünən gənclərin müqayisəli təhlilində dəgörünə bilər. Bunun üçün məşğuliyyət faktoruna görə bölünən ayrı ayrı respondent qruplarının müqayisəlitəhlilinin nəticələrini də görmək faydalı olardı. Beləliklə;-İşsiz və tələbə gənclər üzrə 228 respondentdən 30 nəfər “bilmirəm” və “cavab verməkdə çətinlik çəkirəm”cavablarını verdiklərinə görə bu respondentlər üçün hesablanan orta əmsalda 198 respondentin cavablarınəzərə alınacaq. 198 respondent üzrə orta qiymət 3.26 bal təşkil etmişdir ki, bu ümumi orta əmsaldan çoxcüzi 0.08 bal, yəni 2.47% fərqlənir. Faizlə əldə edilən əmsal isə 65.2% olacaq-İctimai sektorda işləyən gənclər üzrə 111 respondentdən hər biri konkret mövqe bildirdiklərinə görə burespondentlər üçün hesablanan orta əmsalda 111 respondentin cavabları nəzərə alınacaq. 111 respondentüzrə orta qiymət 3.46 bal təşkil etmişdir ki, bu ümumi orta əmsaldan çox cüzi 0.12 bal, yəni 3.58% fərqlənir.Faizlə əldə edilən əmsal isə 69.2% olacaq- Dövlət sektorunda işləyən gənclər üzrə 69 respondentdən 6 nəfər “bilmirəm” və “cavab verməkdə çətinlikçəkirəm” cavablarını verdiklərinə görə bu respondentlər üçün hesablanan orta əmsalda 63 respondentincavabları nəzərə alınacaq. 63 respondent üzrə orta qiymət 3.29 bal təşkil etmişdir ki, bu ümumi ortaəmsaldan çox cüzi 0.05 bal, yəni 1.62% fərqlənir. Faizlə əldə edilən əmsal isə 65.8% olacaq-Özəl sektorda işləyən gənclər üzrə 111 respondentdən 6 nəfər “bilmirəm” və “cavab verməkdə çətinlikçəkirəm” cavablarını verdiklərinə görə bu respondentlər üçün hesablanan orta əmsalda 105 respondentincavabları nəzərə alınacaq. 105 respondent üzrə orta qiymət 3.06 bal təşkil etmişdir ki, bu ümumi ortaəmsaldan 0.28 bal, yəni 8.47% aşağıdır. Faizlə əldə edilən əmsal isə 61.2% olacaq. Məşğuliyyətkategoriyasına görə bölünən ayrı ayrı qrupları təhlil etdikdə müşahidə etmək mümkündür ki, özəl sektordaişləyən gənclər, gənclər təşkilatlarının mövcud fəaliyyətlərindən digər məşğuliyyət qruplarına nisbətən ənnarazı qrupdur. Belə ki, onlar gənclər təşkilatlarının mövcud fəaliyyətlərini ümumi orta göstəricidən 8.5%aşağı qiymətləndirmişdir. Əslində özəl sektorda işləyən gənclər, qurumlar arasında gənclər təşkilatlarınınəhəmiyyətini və rolunu daha az qeyd edirdilər ki, bu da gənclər təşkilatlarına verilən əhəmiyyətlə onlarınmövcud fəaliyyətlərinə verilən qiymət arasında düz mütənasib bir əlaqə mövcuddur hipotezini bir dahatəsdiq etmiş oldu. Digər məşğuliyyət qrupları ümumi orta göstəricidən çox cüzi fərqlənir.Bu araşdırmanı yaş qruplarına görə təsnifatlaşdırılmış ayrı ayrı qruplar üzrə müqayisəli təhlil ilə davametdirsək aşağıdakı nəticələri əldə edərik:
  37. -14-17 yaş qrupunda olan gənclər üzrə 21 respondentdən 3 nəfər “bilmirəm” və “cavab verməkdə çətinlikçəkirəm” cavablarını verdiklərinə görə bu respondentlər üçün hesablanan orta əmsalda 18 respondentincavabları nəzərə alınacaq. 18 respondent üzrə orta qiymət 3.00 bal təşkil etmişdir ki, bu ümumi ortaəmsaldan 0.34 bal, yəni 10.34% azdır. Faizlə əldə edilən əmsal isə 60.00% olacaq-18-21 yaş qrupunda olan gənclər üzrə 222 respondentdən 21 nəfər “bilmirəm” və “cavab verməkdə çətinlikçəkirəm” cavablarını verdiklərinə görə bu respondentlər üçün hesablanan orta əmsalda 201 respondentincavabları nəzərə alınacaq. 201 respondent üzrə orta qiymət 3.49 bal təşkil etmişdir ki, bu ümumi ortaəmsaldan 0.15 bal, yəni 4.56% çoxdur. Faizlə əldə edilən əmsal isə 69.80% olacaq.-22-25 yaş qrupunda olan gənclər üzrə 171 respondentdən 9 nəfər “bilmirəm” və “cavab verməkdə çətinlikçəkirəm” cavablarını verdiklərinə görə bu respondentlər üçün hesablanan orta əmsalda 162 respondentincavabları nəzərə alınacaq. 162 respondent üzrə orta qiymət 3.28 bal təşkil etmişdir ki, bu ümumi ortaəmsaldan 0.06 bal, yəni 1.86% azdır. Faizlə əldə edilən əmsal isə 65.60% olacaq.- 26-29 yaş qrupunda olan gənclər üzrə 105 respondentdən 9 nəfər “bilmirəm” və “cavab verməkdə çətinlikçəkirəm” cavablarını verdiklərinə görə bu respondentlər üçün hesablanan orta əmsalda 96 respondentincavabları nəzərə alınacaq. 96 respondent üzrə orta qiymət 3.06 bal təşkil etmişdir ki, bu ümumi ortaəmsaldan 0.28 bal, yəni 8.31% aşağıdır. Faizlə əldə edilən əmsal isə 61.20% olacaq. Əvvəlki bölmələrdə belə nəticəyə gəlmişdik ki, yaş çoxaldıqca respondentlərin qurumlara verdiyiəhəmiyyət azalırdı. Gənclər təşkilatlarının mövcud fəaliyyəti ilə bağlı qiymətləndirmədə də yaş çoxaldıqcafəaliyyətə verilən qiymətin aşağı düşdüyü müəyyən edilmişdir ki, yuxarıda qeyd olunan hipotezi bir dahatəsdiq etmiş oldu. Araşdırmanı gənclər təşkilatlarına üzv olub olmayanlar arasında təsnifatlaşdırıb müqayisəli təhlilaparsaq şübhəsiz müəyyən fərqlərin olmasını proqnozlaşdırırıq.-Gənclər təşkilatlarına üzv olan gənclər üzrə 342 respondentdən 12 nəfər “bilmirəm” və “cavab verməkdəçətinlik çəkirəm” cavablarını verdiklərinə görə bu respondentlər üçün hesablanan orta əmsalda 330respondentin cavabları nəzərə alınacaq. 330 respondent üzrə orta qiymət 3.57 bal təşkil etmişdir ki, buümumi orta əmsaldan 0.23 bal, yəni 6.97% yüksəkdir. Faizlə əldə edilən əmsal isə 71.40% olacaq.- Gənclər təşkilatlarına üzv olmayan gənclər üzrə 177 respondentdən 30 nəfər “bilmirəm” və “cavabverməkdə çətinlik çəkirəm” cavablarını verdiklərinə görə bu respondentlər üçün hesablanan orta əmsalda147 respondentin cavabları nəzərə alınacaq. 147 respondent üzrə orta qiymət 2.82 bal təşkil etmişdir ki, buümumi orta əmsaldan 0.52 bal, yəni 15.68% aşağıdır. Faizlə əldə edilən əmsal isə 56.40% olacaq.Bu iki ayrı qrup arasında fərq daha qabarıq görünməkdədir. Gənclər təşkilatlarının əhəmiyyəti ilə bağlıverilən sualların cavablandırılmasında da gənclər təşkilatlarına üzv olmayanlar üzv olanlara nisbətən çoxaşağı qiymətlə qiymətləndirmişdir. Mövcud fəaliyyətin qiymətləndirməsində də eyni hal müşahidəolunmaqdadır. Bu isə yenə də yuxarıda qeyd olunan hipotezimizin öz təsdiqini tapdığını müşahidə edəbilirik. YEKUN NƏTİCƏLƏR Ümumilikdə deyə bilərik ki, sorğunun nəticələri bizim əvvəlcədən müəyyən etdiyimiz hipotezləridoğrultmuşdur. Araşdırmanın ana hipotezlərindən biri o idi ki, respondentlər gənclərin inkişafında dahaçox töhfəsi olan mühitləri seçərkən özlərinin daha çox və uzun müddətdə təmasda olduğu mühitlərintöhfəsini daha yüksək qiymətləndirəcək. Bu hipotez bütövlükdə özünü tam doğrultdu. Bu hipotez xüsusi iləgənclər təşkilatlarına üzv olanlarla üzv olmayanlar arasında qurumların əhəmiyyəti, gənclər təşkilatlarınınrolu və onların fəaliyyətində özünü daha çox göstərdi. İkinci bir məqam bundan ibarət idi ki, rayon gəncləri şəhər gənclərinə nisbətən ictimai fəaliyyətədaha çox həssasdırlar. Onların gənclər təşkilatlarının rolunu, əhəmiyyətini, gözləntilərini və mövcudfəaliyyətini şəhər gənclərinə nisbətən daha yüksək qiymətləndirirdilər. Baxmayaraq ki, statistik və empirikmüşahidələrə əsasən gənclər təşkilatlarının fəaliyyətləri paytaxt və respublika tabeçiliyində olan şəhərlərdədaha qabarıq görünür, lakin gənclər təşkilatları bu yerlərdə olan respondentlərdən daha aşağı qiymətalırdılar. Lakin rayon yerlərində gənclər təşkilatlarının fəaliyyətləri nisbətən zəif olduğu halda onlar gənclərtəşkilatlarının əhəmiyyətini şəhər gənclərinə nisbətən daha qabarıq göstərirdilər. Bu yuxarıdakı hipotezləziddiyyət təşkil edən yeganə məqamdır. Buradakı tərs mütənasiblik təşkil edən əlaqəni onunla izah etməkmümkündür ki, paytaxt və şəhər respondentlərinin yaşadığı şəraitdə alternativlər rayona nisbətən çoxdur vəbu baxımdan gənclər təşkilatları daha az əhəmiyyətli ola bilər. İkinci səbəb isə ondan ibarətdir ki, paytaxt vəşəhər respondentləri gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərindən nisbətən “doymuş” qrupdur, rayon gəncləri isənisbətən gənclər təşkilatlarının fəaliyyətlərindən “doymamış” kütlədir. Adətən doymamış kütlələr hadisələr
  38. və məsələlərə daha həssas və daha həvəslə yanaşırlar. Hesab edirik ki, buradakı tərs mütənasib əlaqə bufaktorla bağlıdır. Araşdırmalar onu da göstərmişdir ki, qurumlara qarşı ən yüksək münasibət və ümumilikdə ən fəal, ənictimaiyyətci qrup 18-21 yaş qrupudur. Lakin bu yaş çoxaldıqca gənclər inkişafında istər gənclərtəşkilatlarına, istərsə də digər qurumların əhəmiyyətini aşağı göstərirlər. Yəni qurumlara etimad azalır.Bununla yanaşı baxmayaraq ki ümumi göstəricidə ailə qurumu gənclərin inkişafında 3-cü yerdə gəlir, lakinmüxtəlif yaş qrupları arasında ailə mühitinə qarşı münasibətdə fərqlər çox cüzidir. Lakin qeyd etməklazımdır ki, gənclər inkişaf üçün dinamik (dəyişmələrə nisbətən açıq) mühitlərə daha çox üstünlük verirlər.Ən yüksək qiymətləndirilən ilk 2 mühit -dost mühiti və gənclər təşkilatları kifayət qədər dinamik birmühitdir. Qurumlara verilən əhəmiyyətlə onların mövcud fəaliyyətinə verilən qiymətin dinamikasında düzmütənasiblik mövcuddur. Araşdırmanın əhəmiyyətli tapıntılarından biri isə bu idi ki, qurumların real fəaliyyətindən ən çoxnarazı qalan təbəqənin həmin qurumun gələcək fəaliyyətindən gözləntiləri digər qruplara nisbətən dahayüksək idi və ya əksinə fəaliyyətdən razı qalanların gələcək gözləntiləri daha aşağı idi. Yəni real fəaliyyətləgözləntilər arasında tərs mütənasib bir əlaqə mövcud idi. Bu daha çox gənclər təşkilatlarının fəaliyyətistiqamətlərinin ayrı ayrı qiymətləndirməsində özünü daha çox biruzə verirdi. Ayrı ayrı məşğuliyyət qruplarının qurumlara olan münasibəti arasındakı fərq də hiss olunurdu. Özəlsektorda işləyənlərin gənclərin inkişafında ictimai sektorun, o cümlədən gənclər təşkilatlarınınfəaliyyətlərini digər respondentlərə nisbətən ən aşağı səviyyədə qiymətləndirmişdir. Bunun da əsassəbəblərindən biri gənclər təşkilatları öz fəaliyyətlərində özəl sektorla əməkdaşlıq edə bilmir vəfəaliyyətlərinin maliyyələşməsində korporativ sosial məsuliyyət, sosial xeyriyyəçilik alətlərindən lazımsəviyyədə istifadə edə bilmir. Qiymətləndirmə məsələsində eyni zamanda qurumların özünü cəmiyyətdə nəqədər çox tanıtması da öz rolunu oynadığı üçün hesab edirik ki, gənclər təşkilatları özəl sektora özlərinikifayət qədər tanıda bilməyiblər. Sonda onu qeyd etmək lazımdır ki, bu sorğunu hər il daha geniş və fərqli auditoriya ilə keçirilməsiyuxarıda qeyd edilən məsələdə trendləri izləməyə müəyyən imkan yaratmaq baxımından çox vacibdir.İsmayıl KərimovAzərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının müəllimi,“Gənclərin Rəyi” Araşdırma Mərkəzinin həmtəsisçisi

×