Nazio Batuen programarekin.pdf

  • 228 views
Uploaded on

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
228
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Nazio Batuen programarekin Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua ISBN 978-84-457-3221-2NACIONES UNIDAS_Cubierta.indd 1 23/01/2012 17:42:30
  • 2. Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Vitoria-Gasteiz, 2012NACIONES UNIDAS_3.indd 1 09/03/2012 9:34:29
  • 3. Lan honen bibliografia-erregistroa Eusko Jaurlaritzako Liburutegi Nagusiaren katalogoan aurki daiteke: <http://www.euskadi.net/ejgvbiblioteka> Argitaraldia: 1.a, 2012ko urtarrila Ale-kopurua: 500 ale © 2008 United Nations for the English edition © 2011 United Nations for the Basque edition rights reserved worldwide All Internet: www.euskadi.net Argitaratzailea: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco Donostia-San Sebastián, 1. 01010 - Vitoria-Gasteiz Itzulpena: IVAPeko Itzultzaile Zerbitzu Ofiziala (IZO) Fotokonposizioa: Gráficas Irudi Inprimaketa: Gráficas Irudi ISBN: 978-84-457-3221-2 Lege-gordailua: VI-65/2012 Lana Nazio Batuentzako eta horren onurarako argitaratu da. Argitalpen honetan erabilitako izendapenen eta aurkezpenen bidez, Nazio Batuen Idazkaritzak ez du inolako judi- ziorik egin nahi ezein herrialde, lurralde, hiri edo eremuren izaera juridikoaren inguruan, ez eta bertako agintarien edota mugak zedarriztatzearen inguruan ere. Euskarazko itzulpena itzulpen ez-ofiziala da eta argitaratzaileek itzulpenaren ardura osoa hartzen dute bera gain. [HR/PU B/06/1 0/Rev.]NACIONES UNIDAS_3.indd 2 09/03/2012 9:34:30
  • 4. Aurkezpena Eusko Jaurlaritzatik diosala egin nahi diot giza eskubideak sustatu, babestu eta defendatzeko lanean aritzen diren guztientzat lagungarri izateko helburuz Nazio Batuen Erakundeak egindako "Nazio Batuen Programarekin lanean, giza eskubideen eremuan: gizarte zibilarentzako eskuliburua" izeneko bigarren ekimen honi. Nazio Batuen Batzar Nagusiak Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala sinatu zuen 1948ko abenduaren 10ean, gizaki orok, naziotasun, sexu edo talde batekoa edo bestekoa izan, berez dituen oinarrizko eskubideak biltzen dituen agiria, alegia. Aldarrikapen horren 63. urteurrena bete berri da, eta oraindik ere XXI. mendeko oheburuko liburutzat har dezakegu testu hori —ez litzateke batere txarra izango munduko buruzagi guztiek hori ondo gogoan izatea—. Aldaketa askoko garai historiko batean gaude eta, munduko komunitate politikoa garen aldetik, gure iparrorratzak orratza ondo zehaztuta eta finkatuta edukitzea komeni zaigu. Oraintxe eskuetan daukazun eskuliburu honen helburua ez da Bigarren Mundu Gerrako basakeriari gure guraso politikoek garai hartan emandako erantzun berbera ematea. Giza eskubideen alde lan egiten duten nazioarteko erakunde eta organoek batzuetan labirintoa dirudite kanpotik begiratuta, eta eskuliburu honek giza eskubideekin konpromisoa hartu duten pertsona guztiei “labirinto” horretan errazago murgiltzen lagunduko die, seguru asko. Testuinguru horretan, gizarte zibilak harremanak eduki ahal izango ditu Nazio Batuetako giza eskubideen organo eta mekanismoekin. Giza eskubideak erabiltzeko eta errebindikatzeko aukera jende gehiagori ematea da Giza Eskubideen aldeko Nazio Batuen Goi Komisarioaren Bulegoak (GENBGK) eskuliburu honekin lortu nahi duena. Eta organo eta mekanismo horiek egunero balio izatea sortu zirenean zeukaten zeregina betetzeko. Gizarte zibiletik giza eskubideen defentsaren arloan lan egiten duten erakunde eta pertsona guztiek daukaten eskulibururik onena, musu-truk hartua duten konpromisoa da, ez daukat zalantzarik. Hain zuzen ere egunez egun eta pertsonen oinarrizko eskubideak urratzen diren munduko bazter guztietan lanean aritzen den gudaroste isil horren ekintzak dira, askotan, gizatasunarekin bat eginarazten gaituztenak. Batzuetan, askotxotan, kosta egiten zaigu Hegoaldera begiratzea, baina baita Iparraldera begiratu, burua harrotasunez jaso eta gizakiak garela sentitzea ere. Honelako argitalpenak guztiontzat baliagarria izatea nahiko genuke, bai instituzioetan gaudenontzat eta bai giza eskubideak hedatzeko eta mundu osoak eskubide horiek errespetatzeko hain beharrezkoa dugun eta gizateriarekin konpromisoa hartua duen gizarte zibilarentzat. Idoia Mendia Cueva Justizia eta Herri Administrazioko sailburua Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa iiiNACIONES UNIDAS_3.indd 3 09/03/2012 9:34:30
  • 5. NACIONES UNIDAS_3.indd 4 09/03/2012 9:34:30
  • 6. Hitzaurrea Giza Eskubideetarako goi-komisario lanetan egin dudan lehen zereginetako bat eskuliburu honen hitzaurrea idaztea izan da, eta oso egoki deritzot. Nire eskuduntza berriak emandako aukera hau baliatuz, karrera osoan irmo asko zer uste izan dudan adieraziko dut; alegia, gizarte zibilak alda daitezkeela. Ezin da gutxietsi gizarte zibilak giza eskubideen estandarrak garatzeko egin duen ekarpena, ez eta giza eskubideen mekanismoak sustatzeko eta funtzionarazteko egindakoa ere, eskuliburu honetan bilduta bezala. Gaur egun, gizarte zibilaren iritziak eta ezagutza praktikoak ezinbestekoak dira giza eskubideen mugimenduarentzat, pertsona guztientzat justizia eta berdintasuna lortuko badira. Hala, gure bulegoaren lehentasun estrategikoa gizarte zibilarekin elkarlanean aritzea da; izan ere, helburu komunak berresten ditu, elkarren kezkez arduratzen laguntzen du, eta gure bulegoaren eginkizuna eta ekimenak babesten ditu, bai egoitzan bertan, bai tokian tokikoak. Gizarte zibileko eragileen ekarpenak, halaber, giza eskubideen alorrean aspaldiko urteetan lanean ari diren mekanismoetako aditu independenteen egitekoa ere aberastu du; konparazio batera, itunen eta prozeduren bidez sortutako organoen lana. Haien eraginak eta ezagutzak ekarpen erabakigarria egin diete Giza Eskubideen Kontseiluaren lanei; 2006ko ekainaz geroztik Giza Eskubideen Batzordearen lekuan sortutako gobernuarteko organo berriaren lanei, hain zuzen. Giza eskubideen aldekoek, gobernuz kanpoko erakundeek eta gizarte zibileko gainerako alderdi interesdunek hainbat modutan egiten dute lan giza eskubideen alorrean: informazioa trukatuz; sustapen-jarduerak eginez eta giza eskubideen aplikazioa zainduz; urratzeak salatuz, gehiegikerien biktimak artatuz eta giza eskubideen estandar berriak garatzeko kanpainak abian ipiniz. Eta halaxe egiten dute lan, beren komunitate eta barrutietan gertatzen den guztiarekin adi. Babesgabeen eledun dira; haiengatik izan ezean, biktimak ez lirateke nazioarteko foroetara, giza eskubideen mekanismoetara eta tankerako lekuetara iritsiko. Gizarte zibileko eragileek estatuetako, eskualdeetako eta nazioarteko giza eskubideen lan-metodoak sakon ulertu eta menderatu behar dituzte. Eskuliburu honen helburua eginkizun zorrotz hori posible egitea da. Azkenik, nabarmentzekoa da eskuliburu hau Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalaren 60. urteurrenarekin batera argitaratu dela. Adierazpenean guztiontzat aldarrikatutako justizia, duintasuna eta giza eskubideak, oraindik ere, betetzeke daude. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa vNACIONES UNIDAS_3.indd 5 09/03/2012 9:34:30
  • 7. Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Lanean tinko jarraitu behar dugu, lanean ari garen komunitateetan Adierazpen Unibertsalean bildutako printzipioak bete daitezen. Eskuliburu hau gizarte zibileko eragile guztiek Nazio Batuen giza eskubideen sistemara jotzeko beharrezko ezagutzak lortzeko baliagarri izango delakoan nago. Apala izanagatik ere, kontuan hartzeko modukoa deritzogu eskuliburu honi; giza eskubideak, duintasuna eta berdintasuna herritar guzti- guztien esku egon daitezen. Navanethem Pillay Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren vi Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 6 09/03/2012 9:34:31
  • 8. Aurkibidea Orrialdea Aurkezpena......................................................................................................................... iii Hitzaurrea............................................................................................................................. v Siglak eta laburdurak........................................................................................................ viii Sarrera.................................................................................................................................. ix I NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA...................................................................................................................... 1 II GEGKB-REN BEKAK ETA PRESTAKUNTZA-PROGRAMAK..................................... 15 III GEGKB-REN ARGITALPENAK ETA BALIABIDE MATERIALAK .............................. 25 IV ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK ........................... 31 V GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA .......................................................................... 75 VI PROZEDURA BEREZIAK.........................................................................................107 VII ALDIZKAKO AZTERKETA UNIBERTSALA..............................................................137 VIII GIZA ESKUBIDEEN BALIZKO URRAKETEN SALAKETAK AURKEZTEA................155 IX FUNTSAK ETA FINANTZAKETA-LAGUNTZAK ......................................................177 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa viiNACIONES UNIDAS_3.indd 7 09/03/2012 9:34:31
  • 9. Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Siglak eta laburdurak ACT: Denok batera komunitateei laguntzen proiektua CAT: Torturaren eta bestelako tratu krudel, anker edo umiliagarrien aurkako Konbentzioa CEDAW: Emakumea diskriminatzeko era guztiak deuseztatzeari buruzko Konbentzioa CRC: Haurraren eskubideei buruzko Konbentzioa ECOSOC: Ekonomia eta Gizarte Kontseilua AAU: Aldizkako Azterketa Unibertsala DNBF: Demokraziarako Nazio Batuen Funtsa ICCPR: Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Ituna ICERD: Arraza-diskriminazioko era guztiak deuseztatzeari buruzko nazioarteko Konbentzioa ICESCR: Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen nazioarteko Ituna ICRMW: Langile migratzaile guztien eta haien senideen eskubideak babesteari buruzko nazioarteko Konbentzioa GEEN: Giza eskubideen erakunde nazionala GEGKB: Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa GKE: Gobernuz kanpoko erakundea OPCAT: Torturaren eta bestelako tratu krudel, anker edo umiliagarrien aurkako Konbentzioaren hautazko protokoloa ATH: Aurrerapen txikieneko herrialdeak GNBP: Garapenerako Nazio Batuen Programa UNESCO: Hezkuntzarako, Zientziarako eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundea UNITAR: Lanbide Prestakuntzarako eta Ikerketarako Nazio Batuen Erakundea viii Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 8 09/03/2012 9:34:31
  • 10. Sarrera Sarrera Eskuliburu honi buruz kontuan hartu beharrekoak Nazio Batuen giza eskubideetarako programarekin lanean: gizarte zibilarentzako eskuliburua egunez egun eta nonahi giza eskubideak sustatzen, babesten eta defendatzen dituzten eragileei zuzenduta dago. Bigarren edizio honetarako, eskuliburuaren lehendabiziko argitalpenaren erabiltzaileen artean egindako inkesta hartu zuten oinarri (Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoarekin lanean: GKEentzako eskuliburua (2006) dokumentuaren inguruan jasotakoa, hain zuzen). Hala, bigarren argitalpen hau zehatzagoa, eguneratua eta zuzendua da, eta Nazio Batuen sistemako giza eskubideen organo eta mekanismoak ditu ardatz. Eskuliburua gizarte zibileko eragile guztientzat pentsatuta dago; gobernuz kanpoko erakundeentzat (GKE) besteak beste, baina horietara mugatu gabe. Hala, gizarte zibilak Nazio Batuen giza eskubideen alorreko organoekin eta mekanismoekin orpoz orpo jardun dezakeela azaltzen du eskuliburu honek. Giza Eskubideetarako Nazio Batuen Goi Komisarioaren Bulegoa (GEGKB) eskuliburu hau baliagarria izango delakoan dago; organo eta mekanismo hauen bidez, giza eskubideak jende gehiagok erabil eta aldarrika ditzan. Zeintzuk dira gizarte zibileko eragileak? Nazio Batuen helburuekin bateragarriak diren interes, helburu edo balio komunak aintzat hartuta, borondatez parte hartzen eta publikoki jarduten dutenak dira gizarte zibileko eragileak, eskuliburu honen arabera. Dokumentu hau giza eskubide unibertsalak sustatzeko eta babesteko interesa duten gizarte zibileko eragileei zuzenduta dago. Besteak beste: • Giza eskubideen defendatzaileak. • Giza eskubideen aldeko erakundeak (GKEak, elkarteak, biktima-taldeak). • Aurrekoekin zerikusia duten alorretan jarduten duten erakundeak. • Koalizioak eta sareak (emakumeen, haurren edota ingurumenaren alorreko eskubideak). • Ahalmen-urritasuna duten pertsonak eta haiek ordezkatzen dituzten erakundeak. • Komunitate-taldeak (herri indigenak, gutxiengoak). • Erlijioaren inguruko taldeak (elizak, erlijio-taldeak). • Sindikatuak (batetik, talde sindikalistak, eta, bestetik, kazetarien elkarteak, abokatuen elkargoak, epaileen elkarteak, ikasleen sindikatuak eta tankerako lanbide-elkarteak). • Gizarte-mugimenduak (bakearen aldeko mugimenduak, ikasle-mugimenduak, demokraziaren aldekoak). Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa ixNACIONES UNIDAS_3.indd 9 09/03/2012 9:34:31
  • 11. Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua • Giza eskubideen eremuan zuzenean lan egiten duten profesionalak (gizaldeko langileak, abokatuak, medikuak eta gainerako osasun-langileak). • Biktimen senideak. • Giza eskubideen alde lan egiten duten erakunde publikoak (eskolak, unibertsitateak, ikerkuntzako erakundeak). Estatuz estatu giza eskubideen babes iraunkorra finkatzeko, funtsezkoa da gizarte zibil sendo eta autonomoa izatea, aske jarduteko gai dena eta giza eskubideen alorrean trebatuta dagoena. Horrenbestez, gizarte zibileko eragileak bazkide garrantzitsu dira Nazio Batuen giza eskubideen sisteman. Eskuliburu honek ez ditu estatuetako giza eskubideen alorreko erakundeak aztertzen, nahiz eta erakunde horiek giza eskubideak sustatzeko eta babesteko ekarpen garrantzitsua egiten duten. GEGKBren webgunean giza eskubideen erakundeen inguruko informazioa eta baliabideak kontsulta daitezke, estatuz estatu. Era berean, GEGKBren giza eskubideen erakundeetarako unitatearekin harremanetan jartzea gomendatzen dugu, niu@ohchr.org helbide elektronikoaren bitartez. Eskuliburuaren edukia Eskuliburua GEGKBren aurkezpenarekin hasten da (I. kapitulua); ondoren, bekei eta prestakuntza-programei buruzko informazioa biltzen du (II. kapitulua). Horren ostean, batzordearen argitalpenak eta baliabideak ditu hizpide (III. kapitulua). Era berean, Nazio Batuen giza eskubideen organoak eta mekanismoak aipatzen ditu, bai eta haietara jotzeko moduak ere. Hauexek dira: Itunen bidez sortutako giza eskubideen organoak (IV. kapitulua); • Giza Eskubideen Kontseilua eta bere mekanismoak; konparazio batera, Aholku Komitea, Gizarte Foroa, Gutxiengoen auziei buruzko Foroa, herri indigenen eskubideei buruzko adituen mekanismoa, garapen eskubideari buruzko lantalde irekia, adierazpenaren inguruko zenbait mekanismo eta Durbango ekintza-programa (V. kapitulua). • Prozedura bereziak (VI. kapitulua). • Aldizkako azterketa unibertsala (VII. kapitulua). • Giza eskubideen ustezko urraketen salaketak aurkeztea (VIII. kapitulua). Azken kapituluak funtsen eta finantza-laguntzen inguruko informazioa jasotzen du (IX. kapitulua). Horietako batzuk GEGKBk kudeatzen ditu. Irakurleek informazioa errazago eskura dezaten, eskuliburuko kapitulu bakoitza bereizita dago argitaratuta. Banakako kapituluak edota eskuliburu osoa GEGKBren webgunean jaits daitezke. x Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 10 09/03/2012 9:34:32
  • 12. Sarrera Nabarmendu beharra dago eskuliburu hau ez dela argitalpen independente bat, ez eta gida estatiko bat ere. Ahal dela, GEGKBren webguneari eta beste baliabide batzuei egiten zaie erreferentzia, irakurleek informazio eguneratua izan dezaten. Baliabide gehigarriak erabiltzea gomendatzen zaie irakurleei. Egitura Oro har, kapituluek hiru atal dituzte: • Erakundearen edo mekanismoaren aurkezpena. • Funtzionamendua. • Gizarte zibileko eragileek zer egin behar duten bertara jotzeko. Era berean, GEGKBren helbide garrantzitsuen zerrenda agertzen da kapitulu bakoitzean, bai eta beste baliabide batzuen estekak ere. Irakurleen iruzkinak eta oharrak Eskuliburu hau tresna dinamikoa da, eta GEGKBko Gizarte Zibilaren Unitateak atsegin handiz jasotzen ditu irakurleen iruzkinak eta oharrak. Helbide honetara bidal ditzakezue: Gizarte Zibilaren Unitatea Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations CH-1211 Geneva 10, Suitza. Helbide elektronikoa: CivilSocietyUnit@ohchr.org. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa xiNACIONES UNIDAS_3.indd 11 09/03/2012 9:34:32
  • 13. NACIONES UNIDAS_3.indd 12 09/03/2012 9:34:32
  • 14. I I. AZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO N GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA A. Nazio Batuen programa, giza eskubideen eremuan Giza eskubideen inguruko Nazio Batuen programaren helburua giza eskubideak sustatzea eta babestea da, pertsona guztientzat eta leku guztietan. Programa giza eskubideen esparruan lan egiten duten Nazio Batuetako erakundeek eta organismoek gauzatzen dute, baita eskuliburu honek aztertzen dituen giza eskubideen alorreko organoek eta mekanismoek ere. Guztien helburua nazioartean aitortutako giza eskubideak sustatzea eta babestea da, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalak duela 60 urte baino gehiago aldarrikatutako eskubide zibil, kultural, ekonomiko, politiko eta sozialen eremuetan. Giza eskubideen eremuan mundu-mailako autoritate den aldetik, Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoak (GEGKB) Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Programaren gidari izateko egitekoa du, eta, horrez gain, Nazio Batuen Gutunean jasotako giza eskubide guztiak sustatzeko eta babesteko ardura du, baita giza eskubideen inguruko nazioarteko zuzenbidean bildutakoak ere. Errespetua nagusi den mundua lortzea du helburu, guztiek giza eskubideak gozatzen dituztena. GEGKBk giza eskubide guztiak herri guztietan babesteko egiten du borroka. Herritarrek beren eskubideak beteta izan ditzaten sustatzen du, eta esandako eskubideak babesteko ardura dutenei laguntza eskaintzen die, eskubide horiek betetzen direla ziurtatzeko. B. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa GEGKB Nazio Batuen Idazkaritzaren parte da, eta Giza Eskubideetarako goi-komisarioak zuzentzen du (1993an sortu zen kargu hori).1 1 Ikus 1993ko abenduaren 20ko Batzar Orokorraren 48/141 ebazpena. GEGKBren lana bat dator Nazio Batuen Gutunarekin, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalarekin eta giza eskubideen inguruko ondorengo tresnekin, hala nola 1993ko Vienako Adierazpena eta Ekintza Programa eta 2005eko Munduko Gailurraren Amaierako Dokumentuarekin (Batzar Nagusia, 2005eko irailaren 16ko 60/1 ebazpena). Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 1NACIONES UNIDAS_3.indd 1 09/03/2012 9:34:32
  • 15. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Hainbat eragilerekin aritzen da elkarlanean –gobernuak, giza eskubideen erakundeak, gobernuz kanpoko erakundeak (GKE) eta gizarte zibilaren gainerako eragileak barne–, giza eskubideekiko konpromisoek ahalik eta irismen handiena izan dezaten. Nazio Batuetako giza eskubideen funtzionario nagusi den aldetik, goi-komisarioa biktimen autoritate morala eta eleduna da. Goi-komisarioak bulegoaren eginkizuna eta baloreak babesten, lehentasunak ezartzen eta jarduerak zuzentzen ditu. Goi-komisarioak adierazpen publikoak eta deialdiak egiten ditu giza eskubideen egoeren eta krisialdien inguruan; gobernuekin hitz egiten du, giza eskubideak estatuetan babesten direla ziurtatzeko; mundu osoan bidaiatzen du, giza eskubideen inguruko mezuak guztiengana irits daitezen, eskubiderik ez dutenei entzuteko eta giza eskubideak babesteko funtsezko ardura dutenekin harremanetan hasteko. Giza eskubideen estandarrak Nazio Batuen programa guztietan integratzeko egiten du lan goi-komisarioak. Era berean, bakearen eta segurtasunaren aldeko lanak elkarrekin lotuta berrindar daitezen lan egiten du, baita garapenaren eta giza eskubideen aldekoak ere (horiexek baitira Nazio Batuen sistemako hiru funtsezko zutabeak), guztia ere giza eskubideak Nazio Batuen jarduera guztietan giltzarri izan daitezen. Goi-komisarioak jendaurrean hitz egiten du, argi eta garbi, giza eskubideen munduko egoeraz, zigorgabetasunaren aurka borrokatzeko eta estatuei beren ekintzen eta ez- egiteen ardura harrarazteko. Horrenbestez, espero izatekoa da goi-komisarioari eta bulegoari hainbat sektorek kritikak egitea. Beraz, giza eskubideen gaineko ikuspegiak politizatuta egon ohi diren eztabaidetan formulatzean, oso garrantzitsua da giza eskubideen objektibotasuna, zehaztasuna eta unibertsaltasuna nagusitzea bulegoaren eginkizunean. Gaur egungo goi-komisarioak, Navanethem Pillay andreak, 2008ko irailean hartu zuen kargua. Louise Arbour andrea (2004-2008), Sergio Vieira de Mello jauna (2002-2003)2, Mary Robinson andrea (1997-2002) eta Jose Ayala Lasso jauna (1994-1997) izan ziren aurrekoak. Bertrand G. Ramcharan jauna bitarteko goi-komisario izan zen 2003tik 2004ra. GEGKBren egoitza Genevako (Suitza) Wilson jauregian dago, eta New Yorkeko Nazio Batuen egoitzan ere badu bulego bat. Haren ordezkaritzek 900 funtzionario baino gehiago dituzte, eta erdiek tokian-tokian lan egiten dute. Hala, herrialdeko ekipoak eta bulegoak, eskualdeko bulegoak eta giza eskubideen alorreko aholkulariak dituzte, bai eta giza eskubideen partaideak ere Nazio Batuen bake-misioetan. 2 2003ko abuztuaren 19an, Sergio Vieira de Mello jauna hilik suertatu zen Bagdaden, Nazio Batuen beste 21 kiderekin batera. Han lan egiten zuen Irakeko Nazio Batuen Idazkari Nagusiaren Ordezkari Berezi gisa. 2 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 2 09/03/2012 9:34:32
  • 16. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Giza Eskubideetarako goi-komisarioaren mandatua Hauxe da goi- aholkularitza eta laguntza giza eskubide guztiak komisarioaren mandatua, teknikoko zerbitzuak errespetatzen direla Batzar Nagusiaren 48/141 ematea. bermatzeko. ebazpenaren bidez • Nazio Batuen • Nazioarteko lankidetza onartua: hezkuntzako eta zabaltzea. informazio publikoko • Giza eskubideak • Pertsona guztiek programak koordinatzea sustatzeko eta babesteko eskubide guztiak baliatu giza eskubideen jarduera guztiak ahal izateko modua eremuan. koordinatzea Nazio sustatzea eta babestea. • Zeregin aktiboa izatea Batuen sistema osoan. • Nazio Batuen organo giza eskubideak erabat • Nazio Batuen eskudunei gomendioak betetzeko bidean dauden mekanismoak ematea, giza eskubide eragozpenak ezabatzeko. arrazionalizatzea, guztiak sustatze eta • Modu aktiboan lan egokitzea, sendotzea babeste aldera. egitea, aurrerantzean ere eta sinplifikatzea giza • Garapenerako eskubidea giza eskubideak urra ez eskubideen eremuan. sustatzea eta babestea. daitezen. • Giza eskubideen • Gobernuekin jardueretarako elkarrizketak izatea, C. GEGKBren eginkizuna eta jarduerak GEGKBren eginkizuna mundu osoko gizaki guztien eguneroko zereginetan giza eskubideen arauak aplikatzea da. Horretarako, gobernuekin, parlamentuekin, agintari judizialekin, poliziako eta presondegietako funtzionarioekin, giza eskubideen erakunde nazionalekin, GKEekin eta gizarte zibileko eragileekin orpoz orpo egiten du lan, bai eta Nazio Batuen bazkideekin ere, giza eskubideen inguruan kontzientziatzeko eta errespetarazteko. Pertsonek eskubideak aldarrikatzeko duten gaitasuna indartzen du GEGKBk, eta giza eskubideen eremuan dituzten betebeharrak betetzen laguntzen die estatuei. Tokiko, estatuetako eta nazioarteko GKEak giza eskubideen nazioarteko mugimenduaren funtsezko osagarri dira, eta ezinbesteko laguntzaile GEGKBrako. Giza eskubideak urratzen direnean mundu osoa jakinaren gainean ipintzen dute. Biktimak defendatzen dituzte, hezkuntzaren bidez giza eskubideak sustatzen dituzte, eta hobekuntzak eta aurrerapenak lortzeko kanpaina egiten dute. GEGKBren eta gizarte zibilaren arteko harremana dinamikoa da, lankidetza du oinarri. Horrek GEGKBren lan-esparru guztietan dauka eragina. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 3NACIONES UNIDAS_3.indd 3 09/03/2012 9:34:32
  • 17. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua GEGKBren lan-eremuek giza eskubide guztiak hartzen dituzte. Jarduera bakoitza besteekin lotuta dago, osagarriak dira. Guztiak ere GEGKBren egitekoaren zati dira. Lan tematikoak giza eskubideak identifikatzeko eta hutsuneak tratatzeko balio du; horrez gain, babesa zaindu, ikerketak egin eta eguneroko hainbat gai jorratzen ditu, hala nola klima-aldaketa eta genero-indarkeria, guztia ere giza eskubideak erreferentzia hartuta. GEGKBk eskubideen babesa sustatzera eta eskubideak aitortzera bideratutako nazioarteko araudi berria garatzen laguntzen du. Gainbegiratze-lanaren helburua estandarrak praktikan aplikatzea da; hartara, giza eskubideak gauzatzen laguntzen du. Tokian tokiko aplikazioaren bidez, GEGKBk garaiz hautematen ditu giza eskubideen krisialdiak eta zenbait egoeraren hondamendiak. Hala, krisialdien kasuan, gobernuei laguntza teknikoa eskaintzen die, eta pertsonak eta baliabideak zabaltzen ditu. Halaber, GEGKBk sentsibilizazio-lanaz gain, giza eskubideen alorreko heziketa-lana ere egiten du. Pertsonak adoretzen saiatzen da, beren eskubideak babesaraz ditzaten eta, Nazio Batuen giza eskubideen organoen eta mekanismoen bidez, aldaketarako eragile izan daitezen, horixe baita eskuliburu honen oinarria. GEGKBren jarduerak Nazio Batuen aurrekontu arruntarekin finantzatzen dira, bai eta estatu kideen, gobernuz kanpoko erakundeen, fundazioen eta partikularren borondatezko ekarpenekin ere. Auzi tematikoen inguruko eginkizun-esparruak GEGKBk giza eskubideen babesaren eta arauen ezarpenaren alorrean alderdi berriak aztertzen ditu, eta hainbat auzi tematiko jorratzen ditu. Aholkularitza juridikoa ematen du, bai eta politikak diseinatzeko aholkularitza ere. Era berean, ikerketak egiten ditu, eta, horrez gain, eztabaida, auzi eta joera berriei buruzko kontsultak sustatzen ditu, eta giza eskubide tematikoen eremuko zenbait alderdi interesgarrirekin elkartzen ere saiatzen da. Hauexek dira eremu tematikoetako batzuk: • Diskriminazioaren aurkako borroka. • Haurrak. • Klima-aldaketa eta ingurumena. • Eskubide ekonomikoak, sozialak eta kulturalak; osasuna, etxebizitza, elikagaiak eta ura izateko eskubidea barne. • GIB/hiesa. • Giza eskubideen ebaluazioa eta planifikazioa, herrialdeen arabera. • Giza eskubideak enpresen esparruan. 4 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 4 09/03/2012 9:34:33
  • 18. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I • Giza eskubideak eta terrorismoaren aurkako borroka. • Giza eskubideak eta desgaitasuna. • Hezkuntza eta giza eskubideetako trebakuntza. • Giza eskubideen integrazioa. • Zaintza-lana eta ikerketak giza eskubideen eremuan. • Giza eskubideak bake-operazioetan. • Herri indigenak eta gutxiengoak. • Milurteko Garapen Helburuak eta garapenerako eskubidea, pobrezia gutxitzea barne. • Arrazakeria. • Zuzenbide-estatua eta demokrazia, justizia-administrazioa barne; gobernu ona; ustelkeriaren kontrako erantzukizuna, zigorgabetasuna eta borroka-ekimenak. • Segurtasun-politikak. • Merkataritza eta globalizazioa. • Pertsonen salerosketa. • Trantsizioko justizia. • Emakumearen giza eskubideak eta generoaren inguruko auziak. Programa horiek eskarmentua eta ideia berritzaileak eskaintzen dituzte Nazio Batuen giza eskubideen programarako oso garrantzitsuak diren zenbait auzi intersektorialen inguruan; hala nola, berdintasunaren eta diskriminaziorik ezaren inguruan. Arreta berezia merezi duten talde eta gaietan aritzen dira: arraza-diskriminazioa, gutxiengoak eta herri indigenak, emakumearen giza eskubideak eta genero-kontuak, ahalmen urritasuna, pertsonen salerosketa eta GIBek erasandako pertsonak. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 5NACIONES UNIDAS_3.indd 5 09/03/2012 9:34:33
  • 19. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Zigorgabetasunaren aurkako baterako lana eta zuzenbide-estatua 2005ean esperientziak aintzat hartu tailer horietan. Tokiko zigorgabetasunaren zituzten. GKEak erabakigarriak aurka borrokatzeko dira printzipioak printzipio multzo Batzar Nagusiak, zabaltzeko eta tokian eguneratua idatzi zen 2005ean, helegiteak tokiko aplikagarritasuna batetik, eta, bestetik, jartzeko eta ordaintzak zaintzeko. GKEek, besteak helegiteak jartzeko eta jasotzeko eskubideei beste, gobernuekin lan ordaintzak jasotzeko buruzko printzipioak eta egiten dute, printzipio eskubidearen inguruko oinarrizko ildoak ezarri horiek aplikatzeko printzipioak eta ildo zituen. Era berean, Giza eta betetzeko. Hala, nagusiak. Eskubideen Batzordeak dokumentuotan bildutako giza eskubideak eskubideak bermatzen Hasierako bertsioak babesteko eta sustatzeko direla ziurtatzen dute. idatzi ondoren, GEGKBk printzipio eguneratuen hainbat eragile bildu sorta aintzat hartu zuen, Informazio gehiago nahi zituen, elkarrizketa eta zigorgabetasunaren aurka izanez gero, ikus: xehetasunei buruzko borrokatze aldera. iruzkinak sustatze • Giza eskubideak aldera. Nazioarteko GEGKBk hainbat tailer babesteko eta sustatzeko hainbat GKEk parte egin zituen bi printzipio- printzipio eguneratuen hartu zuten; hala nola, sorta horiei buruzko sorta, zigorgabetasunaren Legelarien Nazioarteko informazioa zabaltzeko, aurka borrokatzeko (E/ Batzordeak, Amnistia baita estatuetan horiek CN.4/2005/102/Add.1). Internazionalak, Human aplikatzeko estrategien • Helegiteak jartzeko eta Rights Watch-ek eta inguruan eztabaidatzeko ordaintzak jasotzeko Trantsizio Justiziarako ere. GEGKBk tokian-tokian eskubideei buruzko Nazioarteko Zentroak. dituen langileez eta Nazio printzipioak eta GKEek estatuetako eta Batuen bake-misioez gain, oinarrizko ildoak (Batzar nazioarteko erakundeen gatazka osteko egoeran Nagusiaren 60/147 ikuspegiak ipini zituzten dauden herrialdeetako Ebazpena). mahai gainean, eta, hala, GKEetako ordezkariek gaiari buruzko premiak eta ere parte hartu zuten 6 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 6 09/03/2012 9:34:33
  • 20. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Arauak ezartzea eta zaintzea GEGKB kalitate gorena eskaintzen ahalegintzen da Nazio Batuen giza eskubideen alorreko organo eta mekanismo nagusientzat egiten dituen ikerketa, esperientzia, aholkularitza eta zerbitzu administratiboetan. Izan ere, halakoak egin behar izaten ditu arauak ezartzeko, giza eskubideen inguruko nazioarteko zuzenbidearen eta jurisprudentziaren garapenean laguntzeko, eta onartuta dauden giza eskubideen estandarrak aplikatzen direla zaintzeko. Hauexek dira organo eta mekanismo horiek: • Giza Eskubideen Kontseilua eta bere mekanismoak; hala nola, prozedura bereziak, Aldizkako azterketa unibertsalaren Mekanismoa, salaketa-prozedura, Aholku Komitea, Gizarte Foroa, Gutxiengoen auziei buruzko Foroa eta Herri indigenen eskubideen inguruko adituen Mekanismoa. • Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoak. GEGKBk gizarte zibilaren ahalmena indartzeko konpromisoa hartu du, gizarteak Nazio Batuen giza eskubideen programa modu eraginkorrean erabil dezan. Hurrengo kapituluetan ikusiko dugu zer-nola zuzen daitekeen gizarte zibila Nazio Batuen giza eskubideen alorreko erakundeetara eta mekanismoetara GEGKBren bidez: • IV. kapituluak giza eskubideen itunen bidez sortutako organoak jorratuko ditu. • V. kapituluak Giza Eskubideen Kontseilua eta bere mekanismoak aztertzen ditu; konparazio batera, Aholku Komitea, Gizarte Foroa, Gutxiengoen auziei buruzko Foroa, Herri indigenen eskubideei buruzko adituen Mekanismoa, garapen eskubideari buruzko lantalde irekia, adierazpenaren inguruko zenbait mekanismo eta Durbango ekintza- programa. • VI. kapituluan prozedura bereziak aztertuko ditugu. • VII. kapituluak aldizkako azterketa unibertsalari buruzko xehetasunak ematen ditu. • VIII. kapituluan giza eskubideak urratzen direnean salaketak nola aurkeztu azaltzen da. GEGKBk arauak ezartzeko eta zaintzeko egiten duen lanari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus GEGKBren webgunea. Giza eskubideen aplikazioa Giza eskubideen estandarrek ezer gutxi balio dute, aplikatu ezean. Gatazken ostean suspertzen ari diren estatuek, baliabiderik ez dutenek edota ezagutza espezializatuak falta dituztenek laguntza behar dute giza eskubideen eremuan dituzten betebeharrei aurre egiteko. Hori dela eta, GEGKBk hainbat baliabide erabiltzen ditu, herrialdeek beren eremuan giza eskubideak babesteko egiten duten lana sostengatzeko. Herrialdeekin dituen harremanei loturik, aplikazioaren eremuko hutsuneak betetzen ahalegintzen da GEGKB; esate baterako, gaiari buruzko ezagutza, ahalmena, konpromisoa edota segurtasuna. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 7NACIONES UNIDAS_3.indd 7 09/03/2012 9:34:33
  • 21. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Tokian tokiko aplikazioen bidez, GEGKBk hainbat alor zainduko ditu: • Estatuetako agintariek giza eskubideen nazioarteko estandarrei buruzko informazioa izatea, bai eta estandar horiek legeetan, arauetan eta politiketan txertatzen jakitea ere. • Gobernuko funtzionarioek eta gizarte zibilak gaitasun handiagoa izatea giza eskubideen eremuan agertzen zaizkien arazoei aurre egiteko. • Gobernuko agintariei jakinaraztea zer betebehar dituzten giza eskubideen eremuan, eta alor horretan dituzten oztopoak saihesteko neurri eraginkorrak aplikatzea. • Eskubideen jabeek babes handiagoa izatea, segurtasuna arriskuan ipintzen duen edozer politikaren aurrean. • GEGKB egoera aproposagoan egotea giza eskubideen inguruko premiei tokian-tokian aurre egiteko. Gobernuekin, Nazio Batuen sistemarekin, GKEekin eta gizarte zibileko gainerako kideekin elkarlanean, GEGKBren bulegoak eta tokian tokiko ordezkaritzek erantzun egokiak eta eraginkorrak eman behar dituzte giza eskubideen inguruko erronkei aurre egiteko. Esate baterako, GEGKBk giza eskubideen nazioarteko arauak estatuetako legerietan txertatzeko ekimenei laguntzen die, eta, horrez gain, giza eskubideen inguruko estatuko erakunde independenteen ezarpenari eta funtzionamenduari buruzko aholkularitza ematen du. Halaber, giza eskubideei buruzko trebakuntza eskaintzen die justizia-administrazioei, polizia militarrari eta parlamentuei beren lanarekin lotutako nazioarteko estandarren inguruan, eta haiekin aritzen da elkarlanean. Era berean, aholkularitza eskaintzen die itunen bidez sortutako organoei eta aldizkako azterketa unibertsalera aurkeztu beharreko txostenei buruz, eta, gainera, prestakuntza-programak antolatzen ditu giza eskubideen inguruan. Gizarte zibila funtsezko kide da GEGKBk tokian-tokian egiten dituen jarduera guztietan. Hona hemen gizarte zibilak GEGKBrekin tokian-tokian dituen konpromisoen eta lankidetzaren zenbait adibide: • GEGKB ohartaraztea, giza eskubideak hondatzen direnean eta joera gainerakorrak sortzen direnean. • GEGKBri informazioa ematea giza eskubideen egoeraren, haien eboluzioaren eta tokiko zein estatuko ustezko urratzeen gainean. • GEGKBrekin elkarlanean aritzea, giza eskubideen inguruko mintegiak, tailerrak edota trebakuntza-programak antolatzeko, baita giza eskubideen alorreko sentsibilizazio- proiektu nazionalak edo eskualde-mailakoak egiteko ere. • GEGKBrekin elkarlanean aritzea, giza eskubideen itunak berresteko eta aplikarazteko. GEGKBk tokian-tokian hainbat ordezkaritza izan ditzake; esate baterako, estatuko eta eskualdeko bulegoak, giza eskubideen partaideak Nazio Batuen bake-operazioetan, giza eskubideetarako aholkulariak Nazio Batuek herrialdeak laguntzeko dituen taldeetan eta esku- hartze bizkorra giza eskubideen inguruko krisi hasi berrietan. 8 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 8 09/03/2012 9:34:34
  • 22. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I GEGKBren Ugandako bulegoarekin lankidetza, desgaitasunen bat duten pertsonen eskubideak hobeto babesteko eta zabaltzeko GEGKBk Ugandan duen betiere giza eskubideen 2007ko Giza Eskubideen bulegoak desgaitasunen arauak aintzat harturik. Egunaren ospakizunean. bat duten pertsonen • Desgaitasunen bat duten • Soroti barrutiko elkarteekin lan egiten pertsonen egoeraren administrazioaren bloke du, hainbat helburu gaineko zaintza-ekintzak nagusian arrapala bat lortzeko; konparazio eta eztabaidak egin eraikitzea babestu zuen, batera, desgaitasuna giza zituen, eta desgaitasunen eraikin publikoetarako eskubideen inguruko bat duten pertsonez sarbidea errazteko. arazo dela jakinaraztea, gai arduratzen diren GKEen GKEek etengabe egiten horretan aplika daitezkeen parte-hartzea modu duten sustapen-lanaren giza eskubideen aktiboan sustatu zuen ondorioz, beste zenbait inguruko arauei buruzko hainbat barrutitan, giza arrapala ere eraiki kontzientziazioa sustatzea, eskubideen koordinazio- zituzten hirian. eta araudi hori legerian, mekanismoen barruan. • Desgaitasunen bat politiketan eta estatuko • Desgaitasunen bat duten duten pertsonak giza planetan behar bezala pertsonen sindikatu eskubideen inguruko jasoaraztea. Ugandako nazionala babestu zuen, nazioarteko arauen bulegoak honako ekintza sinadurak biltzeko eta inguruan trebatu zituzten, hauek egin ditu GKEekin: desgaitasunen bat duten bai eta estatuko lege pertsonen eskubideen eta politiken inguruan • Kontsulta bat egin hitzarmena berrets dezala ere. Horrez gain, braille zuen desgaitasunen eskatzeko Ugandako hizkuntzan ere banatu inguruko estatuko legeria Gobernuari. Hala, zuten materiala. betetzeko aholkularitza mila sinadura baino teknikoa eskaintzeko, gehiago batu zituzten 1. Herrialdeko bulegoak GEGKB gero eta toki gehiagotan ari da ezartzen poliki-poliki. Besteak beste, honako egitekoak ditu: giza eskubideak zaintzea, txosten publikoak egitea, laguntza teknikoa ematea eta epe luzeko politika eta helburu iraunkorrak ezartzen laguntzea gobernuei. 2. Eskualdeko bulegoak GEGKBk eskualde jakin bateko zenbait herrialderentzat garrantzitsuak izan daitezkeen giza eskubideen inguruko arazoak identifikatzen ditu. Eskualdeetan eta herrialdeetan laguntza ematen du, eta esperientziak eta jardunbide egokiagoak trukatzen laguntzen du. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 9NACIONES UNIDAS_3.indd 9 09/03/2012 9:34:34
  • 23. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua GEGKBren eskualdeko bulegoek gaia bikain ezagutzen dute, eta eskualdeko eta gobernuko erakundeekin, herrialdeei laguntzeko Nazio Batuen taldeekin, nazioarteko eta eskualdeko erakundeekin, giza eskubideen nazioarteko erakundeekin eta gizarte zibilarekin lankidetzan jarduten dute. 3. Giza eskubideen partaideak Nazio Batuen bake-operazioetan Nazio Batuek bakea iraunarazteko eta sendotzeko antolatzen dituen operazioetan parte hartzen du GEGKBk, eta egiteko garrantzitsua izaten du bake-operazioetako eta gai politikoetako Nazio Batuen departamentuetako giza eskubideen partaideek tokian-tokian egiten dituzten operazio konplexuetan. Era berean, Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak bakearen eta nazioarteko segurtasunaren inguruan egiten duen lanean laguntzen du GEGKBk. Egiteko horiek argi uzten dute zer-nolako garrantzia duten giza eskubideek Nazio Batuen eginkizunaren edozer alderditan. GEGKBk lehentasunezko lau esparru identifikatu ditu, eta horiek bake-operazioetan txertatzen saiatzen da: • Bake-prozesuetan justizia egon dadin zaintzea eta erantzukizunak eskatzea. • Giza eskubideak ez urratzeko prebentzioa, eta urratutakoan konponbideak topatzea. • Ahalmena eta erakunde nazionalak indartzea. • Giza eskubideak txertatzea Nazio Batuen programen bidez. Nazio Batuen misioarekin elkarlana Sudanen, emakumeen eskubideen inguruan 2008ko martxoaz geroztik, elkarlanean. Irratsaioaren zuten parte programan, Nazio Batuen Sudango helburua herritarrak bai eta gizarte zibileko misioko giza eskubideen genero-indarkeriarik gabe kideek ere. Ekimena Bulegoak (UNMIS) bizitzeko eskubideari bertako komunitateetarako irratsaio bat egiten du, buruz kontzientziatzea tailerrekin batera egin emakumeen eskubideen da. Nilo Goieneko zuten. aldeko taldearekin eta Estatuko Legegintza Malakal irratiarekin Batzarreko kideek hartu 4. Giza eskubideetarako aholkulariak Nazio Batuek herrialdeak babesteko dituzten taldeetan GEGKBk giza eskubideetarako aholkulariak bidaltzen ditu Nazio Batuek herrialdeak babesteko dituzten taldeak indartzeko, herrialdeko bertako koordinatzaileek hala eskatuta. Adituok herrialde baten ahalmena eta erakundeak sortzeko edo indartzeko estrategien inguruko aholkularitza 10 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 10 09/03/2012 9:34:34
  • 24. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I eskaintzen dute, giza eskubideak sustatze eta babeste aldera. Giza eskubideetarako aholkulariek estatuetako eragileekin ere izaten dituzte harremanak giza eskubideen inguruko arauak sustatzeko eta aplikatzeko; bai gobernuarekin, bai gizarte zibilarekin. 5. Erantzun bizkorra giza eskubideak krisian daudenean Tokian tokiko ordezkaritzen bidez herrialdeekin harremanak izateaz gain, Erantzun Bizkorreko Unitateak langile prestuak bidaltzen ditu, munduko edozer tokitako giza eskubideen inguruko egoeraren gorabeherei aurre egiteko edo prebenitzeko. GEGKBk ikerketa-misioak edota ikerketa-batzordeak abia edo lagun ditzake, giza eskubideak modu larrian urratu direla dioten salaketak agertzen direnean. Halaber, unitate hau GEGKBren puntu fokala da, bake-operazioetako giza eskubideen partaideekiko harremanei dagokienez. GEGKBk, operazio horiek babesteko, kontratazioan, hasierako orientazioan eta prestakuntzan laguntzen du eta, horrez gain, oinarrizko politiken eta programen inguruko aholkularitza ematen du. GEGKBren bekak eta prestakuntza-programak GEGKBk zenbait beka eta programa sortu ditu, gizarte zibilak giza eskubideen mekanismoetan duen egitekoa eta parte-hartzea bultzatzeko asmoz. Hauexek dira: • Indigenentzako beka-programa. • Gutxiengoentzako beka-programa. • ATHentzako giza eskubideen inguruko beka-programa. • Giza eskubideen erakunde nazionaletako langileentzako beka. GEGKBren bekei eta prestakuntza-programei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako II. kapitulua edota idatzi publications@ohchr.org edo library@ohchr.org helbideetara. GEGKBren argitalpenak eta baliabide materialak GEGKBk giza eskubideen inguruko hainbat argitalpen taxutzen ditu; horien bidez, informazio interesgarria eskaintzen die gobernuei, giza eskubideen inguruko erakunde nazionalei, gizarte zibilari, komunikabideei eta, oro har, herritarrei. Argitalpen eta baliabide horietako asko GEGKBren webgunetik jaits daitezke, edota GEGKBren informazio eta argitalpen erakusmahaian eskatu. GEGKBren argitalpen eta baliabideen inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, ikusi eskuliburu honetako III. kapitulua edota idatzi publications@ohchr.org edo library@ohchr.org helbideetara. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 11NACIONES UNIDAS_3.indd 11 09/03/2012 9:34:34
  • 25. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Laguntzak eta finantza-funtsak Nazio Batuen funtsak eta laguntzak, hein batean, GEGKBk kudeatzen ditu. Laguntza eta funts horien onuradun zuzenak izaten dira GKEak, oinarrizko erakundeak, lanbide-elkarteak eta gizarte zibileko gainerako eragileak. GEGKBk laguntza eta funts hauek kudeatzen ditu: • Torturaren biktimentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsa. • Herri indigenentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsa. • Egungo esklabotzaren kontrako Nazio Batuen funts Fiduziarioa. • Denok batera komunitateei laguntzen proiektua. Laguntzei eta funtsei buruzko informazio gehiago lortzeko, ikus eskuliburu honetako IX. kapitulua. D. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoaren egitura Goi-komisarioak eta goi-komisarioaren albokoak zuzentzen dute GEGKB. Bulego Exekutiboak babesten du bien lana, eta GEGKBren Zuzendaritza exekutiboko eta kudeaketarako Azpiataleko zati da. Zuzendaritza exekutiboko eta kudeaketarako Azpiatalak honako hauek hartzen ditu barne: • New Yorkeko GEGKB; giza eskubideen inguruko auziak Nazio Batuen garapenerako eta segurtasunerako agendan txertatzeaz arduratzen da. Horrez gain, Batzar Nagusian jorratzen diren giza eskubideen inguruko gaietan laguntzen du Kontseilu Ekonomiko eta Sozialean, Segurtasun Kontseiluan eta gobernuarteko beste zenbait organismotan. • Politika, plangintza, segimendu eta ebaluazioetarako Saila; GEGKBren langileekin elkarlanean aritzen da, bulegoaren ikuspegi estrategikoa lehentasun zehatzetan eta plan operatiboetan mamitu dadin, baita segimendua egiteko eta inpaktua ebaluatzeko ere. • Komunikazioen Saila; estrategiak sortzen eta txertatzen ditu herritarrek giza eskubideen inguruko ezagutzak aberasteko eta nazioarteko komunitateari eremu honetako aurrerapenen eta GEGKBren lanaren inguruko informazioa emateko. • Emaileen eta kanpo-harremanen Saila; estatu kideei informazio sakona emateaz arduratzen da, GEGKBren lanerako beharrezko planei, lehentasunei eta funtsei buruz. Era berean, baliabideak kudeatzen ditu GEGKBren programen aplikazioa babesteko. 12 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 12 09/03/2012 9:34:34
  • 26. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I • Tokian tokiko babeserako eta segurtasunerako Saila; Nazio Batuen segurtasun departamentuarekin elkarlanean, GEGKBko pertsona eta lokal guztien segurtasunaz arduratzen da. Gizarte Zibilaren Unitatea, oraindik orain sortua, Zuzendaritza exekutiboko eta kudeaketarako Azpiatalaren parte da. Hauxe da gizarte zibileko eragileentzat GEGKBrekin harremanetan jartzeko lehen sarbidea. Gizarte Zibilaren Unitateak informazioa eta aholkularitza ematen du hainbat gairi buruz, eta politiken eta estrategien inguruko aholkularitza eskaintzen du, lankidetza hobea lortzeko. Era berean, gizarte zibilari Nazio Batuen giza eskubideen organoekin eta mekanismoekin harremanetan jartzen laguntzeko erremintak sortzen ditu; eskuliburu hauxe dugu erreminta horien adibide garrantzitsu bat. Hauek dira Programak kudeatzeko eta babesteko Zerbitzuek lantzen dituzten eremuak: aurrekontua eta funtsen kudeaketa; kontratazioa eta giza baliabideak; erosketak, aktiboen kudeaketa eta tokian tokiko jardueretarako laguntza logistiko orokorra; informazioaren teknologia eta langileen etengabeko trebakuntza. Zuzendaritza exekutiboko eta kudeaketarako Azpiatalaz eta programak kudeatzeko eta bestelako zerbitzuez gain, GEGKBk beste lau sail ditu: • Giza eskubideen eta itunen kontseiluko Atala Giza Eskubideen Kontseiluaren eta haren mekanismoen funtzionamendu egokiaz arduratzen da, bai eta giza eskubideen itunen bidez sortutako organoez ere. Era berean, Torturaren biktimentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsaren jarduerak babesten ditu, eta gobernuarteko organoek erabiltzeko sortutako dokumentazio ofizial guztia koordinatzen du. • Prozedura Berezien Atalak prozedura berezietarako laguntza ematen du, eta hainbat gairen, ikerketaren eta auzi juridikoren inguruko ezagutzak izaten ditu; horretarako, ikerketa eta analisi lanak egiten ditu aldez aurretik. Gainera, laguntza logistikoa eta administratiboa ere eskaintzen du. Atal honek mandatuen titularren eta alderdi interesdunen arteko elkarlana ahalbidetzen du (gizarte zibila barne). • Tokian tokiko operazioen eta lankidetza teknikoaren Atalak GEGKBk beste herrialde batzuekin dituen lankidetza estrategien sorkuntza eta aplikazioa koordinatzen ditu, lankidetza teknikoko programa kudeatzen du eta GEGKBren tokian tokiko bulegoetarako sarbidea da. • Ikerketarako eta garapen-eskubiderako Atalak GEGKBren kontu tematikoei buruzko ikerkuntza-lanak egiten ditu giza eskubideen esparruan, eta laguntza teknikoa ematen die tokian tokiko ordezkaritzei. Atal honek, era berean, GEGKBren dokumentazio-zentroa eta argitalpen-programa kudeatzen ditu, eta hainbat tresna metodologiko eta sorta didaktiko sortzen ditu herrialdeetan eta egoitzan bertan erabiltzeko; guztia ere erakunde nazionalen, gizarte zibilaren eta gainerako bazkideen ahalmena sendotzeko. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 13NACIONES UNIDAS_3.indd 13 09/03/2012 9:34:35
  • 27. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua E. GEGKBren baliabideak GEGKBren webgunea Gizarte zibilaren alderdi interesdunek GEGKBren webgunea kontsulta dezakete; GEGKBren lanari eta jarduerei buruzko informazio eguneratua eta giza eskubideen hainbat mekanismoren inguruko datuak aurkituko dituzte bertan. Halaber, GEGKBren webgunean bulegoaren jardueren eta emaitzen urteko txostenak eta goi-komisarioaren kudeaketaren plan estrategikoa kontsulta daitezke. Ikusi http://www.ohchr.org helbidea F. GEGKBrekin harremanetan nola jarri Egoitzaren helbideak: Palais Wilson: 52, rue des Pâquis CH-1201 Geneva 10, Suitza Motta eraikina: 48, avenue Giuseppe Motta CH-1202 Geneva, Suitza Posta helbidea Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10 Telefonoa: +41 (0)22 917 90 00 Webgunea: http://www.ohchr.org Eskuliburua euskaraz eta formatu digitalean kontsulta daiteke GEGKBren webgunean http://www.ohchr.org/manualsociedadcivil/ Bertan, eskuliburuaren kapitulu guztiak jaits daitezke, bai eta argitalpenean agertzen diren erreferentzia guztien loturak kontsultatu ere. 14 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 14 09/03/2012 9:34:35
  • 28. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GEGKB-REN BEKAK ETA PRESTAKUNTZA-PROGRAMAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I II. GEGKB-REN BEKAK ETA PRESTAKUNTZA- II PROGRAMAK Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoak (GEGKB) kapitulu honetan agertzen diren bekak eta prestakuntza-programak sortu zituen, gizarte zibilak giza eskubideen mekanismoetan duen rola eta parte-hartzea bultzatzeko. Gizarte zibilaren ekarpenari eta parte-hartze zuzenari esker, giza eskubideak are gehiago sendotzen dira. Kapitulu honetan, gizarte zibilaren alderdi interesdunek GEGKBren beka-programetan eta prestakuntza-tailerretan parte hartu ahal izateko informazioa dago jasota. Kapitulu honetan agertzen diren programa eta tailerretan parte hartzeko edo haiek erabili ahal izateko, ez da beharrezkoa Nazio Batuen Kontseilu Ekonomiko eta Sozialak (ECOSOC) GKEak edo gizarte zibilaren gainerako alderdi interesdunak erakunde aholku-emailetzat aitortuta edukitzea. A. Beka-programak Beka-programei esker, aukeratutako hautagaiek giza eskubideen mekanismoak eta nazioarteko erakundeak sakon ezagutzeko aukera izango dute. GEGKBk lau beka-programa kudeatzen ditu. Programon xedea zenbait taldek edo partikularrek giza eskubideen eginkizunaren eremuan duten ahalmena sendotzea da: • Ordezkari indigenentzako beka-programak talde indigenetako kideei laguntzak ematen dizkie, giza eskubideen inguruko prestakuntza-programa batean parte hartzeko. • Gutxiengoentzako beka-programak gutxiengo nazional, etniko, erlijioso edo linguistikoetako kideei laguntza ematen die, giza eskubideen inguruko prestakuntza- programan parte hartzeko. • ATHetako giza eskubideen ikasleentzako beka-programak ATHetako graduondoko ikasleei laguntza ematen die, Nazio Batuen eta giza eskubideen inguruko prestakuntzan parte hartzeko. • Giza Eskubideen Erakunde Nazionaletako langileentzako bekak GEENetako langileei laguntza ematen die giza eskubideen nazioarteko zuzenbideari buruzko gaikuntza-programa baten bidez, bai eta GEGKBek GEENekin egiten duen lanaren bidez ere. Eskuliburua euskaraz eta formatu digitalean kontsulta daiteke GEGKBren webgunean http://www.ohchr.org/manualsociedadcivil/ Bertan, eskuliburuaren kapitulu guztiak jaits daitezke, bai eta argitalpenean agertzen diren erreferentzia guztien loturak kontsultatu ere. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 15NACIONES UNIDAS_3.indd 15 09/03/2012 9:34:35
  • 29. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Eskaerak aurkezteko helbideakII Ordezkari indigenentzako beka-programa Herri indigenen eta gutxiengoen Saila Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Faxa: +41 (0)22 917 90 08 ó +41 (0)22 928 90 66 Helbide elektronikoa: fellowship@ohchr.org Gutxiengoentzako beka-programa Herri indigenen eta gutxiengoen Saila Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Telefonoa: +41 (0)22.928 98 45 Faxa: +41 (0)22 928 90 10 Helbide elektronikoa: minorities@ohchr.org ATHetako ikasleentzako beka-programa Lanbide Prestakuntzarako eta Ikerketarako Nazio Batuen Erakundea (UNITAR) Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH-1211 Geneva 10 - Suitza Telefonoa: +41 (0)22 917 86 40 Faxa: +41 (0)22 917 80 47 Webgunea: http://www.ohchr.org eta http://www.unitar.org/diplomacy Giza Eskubideen erakunde nazionaletako langileentzako beka. Erakunde Nazionalen Saila Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Telefonoa: + 41 (0)22 928 92 83 eta + 41 (0)22 928 96 63 Faxa: + 41 (0)22 928 90 18 Helbide elektronikoa: niu@ohchr.org 16 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 16 09/03/2012 9:34:35
  • 30. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GEGKB-REN BEKAK ETA PRESTAKUNTZA-PROGRAMAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I 1. Ordezkari indigenentzako beka-programa II Ordezkari indigenentzako beka-programa 1997an ipini zuten abian, Munduko Herri Indigenen Nazioarteko Hamarkadaren (1995-2004) helburuak mamitzeko GEGKBren ekimen gisa. Programaren xede nagusia ordezkari indigenak eta beren komunitateak estimulatzea da, Nazio Batuen giza eskubideen sistemaz baliatzeko duten gaitasuna aberastuta. Era berean, indigenei giza eskubideen inguruko oinarrizko ezagutza orokorrak emango zaizkie programaren bidez, bai eta, bereziki, herri indigenen eskubideen ingurukoak ere. Hartara, beren erakundeak eta komunitateak hobeto babestuko dira, eta beren eskubideak aldarrikatzeko gai izango dira. Programa bukatzean, bekadun bakoitzak bere komunitateko kideei giza eskubideen inguruko ezagutza orokorrak irakatsiko dizkie, eta, bereziki, herri indigenen eskubideen ingurukoak. Halaber, bekadunak programan eskuratutako informazioa eta ezagutzak zabaltzeko aukera izango du. Programak bekadunei ez ezik beren erakundeei eta ordezkatzen duten komunitateari ere egiten die mesede. Ordezkari indigenentzako beka-programa lau hizkuntzatan ematen da: espainieraz, ingelesez, frantsesez eta errusieraz. Urtero bost bekadun aukeratzen dira programaren bertsio linguistiko bakoitzerako: • Genevako programa (ingelesez). • Deustuko programa (espainieraz). • Dijongo programa (frantsesez). • Moskuko programa (errusieraz). Genevako programa GEGKBk taxutzen du, Genevan bertan. Giza eskubideen mekanismoen eta erakundeen gaineko ikastaro trinkoa da. Maiatzean hasten da urtero, eta lau hilabete iraun ohi du. Parte hartzeko pentsatutako programa da, eta zenbait gairen inguruko informazio-saioak eta taldekako zein banakako lanak biltzen ditu. Deustuko programa Deustuko Unibertsitatearen (Bilbo) eta GEGKBren baterako ekimena da. Lau hilabete iraun ohi du, eta bi zati ditu: lehengo saioa Deustuko Unibertsitatean izaten da; bigarrena, berriz, GEGKBren Genevako bulegoan. Genevako programaren antzeko egitura dauka. Horrez gain, bekadunen eta beste erakunde interesdunen –hala nola Euskadiko GKEak eta Eusko Jaurlaritza– arteko trukea sustatzen du. Dijongo programa Dijongo (Frantzia) Burgundiako Unibertsitateak eta GEGKBk elkarrekin antolatutako ekimena da, eta ama-hizkuntza edota bigarren hizkuntza frantsesa duten herri indigenei zuzenduta dago. Programa honek hamar aste irauten du, eta horietatik lau Dijongo Unibertsitatean izaten dira, lau GEGKBn (Geneva), eta gainerako biak Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundean (UNESCO), Parisen. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 17NACIONES UNIDAS_3.indd 17 09/03/2012 9:34:35
  • 31. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Moskuko programa Iparraldeko Herri Indigenen Errusiako Elkarteak (Mosku) eta GEGKBkII elkarrekin antolatutako ekimena da. Saio hauen barruan lau asteko prestakuntza antolatzen dute aipatutako elkartean, GEGKBren Moskuko bulegoan eta Nazio Batuek hiriburu horretan dituzten beste bulego batzuetan. Ondoren, beste lau asteko trebakuntza-saioa izaten da Genevako GEGKBn. Programa guztiek barne hartzen dituzte ostatu gastuak, otorduak, bidaiak, aseguru medikoa eta bestelako gastuak. Hautaketa-irizpideak • Hautagaiek herri indigena bateko kide izan behar dute, eta beren komunitatearen edo erakundearen babesa izan behar dute. • Adina mugatuta ez badago ere, lehentasuna 25 eta 35 urte arteko hautagaiek izango dute. • Araututako hezkuntza ez izatea ez da oztopo beka-programa hauetan parte hartzeko; izan ere, herri indigenek hezkuntzarako oztopo sozio-ekonomiko handiak izaten dituzte. • Hautagaiek beren komunitate indigenako gainerako kideak trebatzeko aukera eta borondatea izan behar dute bueltatzen direnean. • Elkarte babeslearen zirkunskripzioak edo afiliazioak irmoa beharko luke izan. • Bekadunak aukeratzeko eskualde eta genero irizpideen arteko oreka kontuan hartuko da. • Hautagaiek beka-programaren hizkuntza behar beste menderatu beharko dute. Lau programok urtero-urtero antolatzen dituzte, eskaerak aurkezteko epeak aldatu egiten badira ere. Beka-eskaerak kontuan hartzeko, beharrezko inprimakiak eta baldintzak behar bezala bete behar dira. Eskaerak faxez edo posta arruntez bidali behar dira. Posta elektronikoz bidalitako eskaerak ez dira izapidetuko, non eta ez diren izenpetuta eta eskanerrez kopiatuta bidaltzen. 18 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 18 09/03/2012 9:34:35
  • 32. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GEGKB-REN BEKAK ETA PRESTAKUNTZA-PROGRAMAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Eskaerak helbide honetara bidali behar dira: II Ordezkari indigenentzako beka-programa Herri indigenen eta gutxiengoen Saila Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Faxa: +41 (0)22 917 90 08 eta +41 (0)22 928 90 66 Helbide elektronikoa: fellowship@ohchr.org 2. Gutxiengoentzako beka-programa GEGKBk gutxiengoentzako beka-programa antolatzen du, gutxiengo nazional edo etniko, erlijioso eta linguistikoetako kideei –bereziki gazteei– giza eskubideen nazioarteko zuzenbidearen inguruko ezagutza orokorrak emateko, eta, batez ere, gutxiengoen eskubideen ingurukoak irakasteko. Gutxiengoetako bekadunek, programan zehar, Nazio Batuen giza eskubideen mekanismoei buruzko ezagutza orokorrak eskuratuko dituzte, gutxiengoekin zerikusia duten auzien inguruan. Hartara, gero, beka-programan bereganatutako ezagutzak irakatsi ahal izango dituzte, bai beren komunitatean bertan, bai beren erakundeetan. Bekadun izandako batek Erkidegoko prestakuntza-programa bat emango du gutxiengoentzat Bulgarian: Gutxiengoentzako esker, 2005-2015 aldirako eguneroko zereginarekin prestakuntza-programako Buhameak Gizarteratzeko loturik dauden alorretan. bekadun izandako batek Hamarkadako helburuak Horiek horrela, udalbatzak aurkeztutako proiektua lortzeko beharrezko tokiko gutxiengoaren babestu zuen GEGKBk; bitartekoak eman zizkieten ordezkariz osatutako Bulgariako buhame- buhameei. (Helburu horiek erakunde iraunkor bat komunitateko kide Europa erdialdeko eta ezartzea proposatu zuten, batek prestatutakoa, hego-ekialdeko bederatzi politikak gauzatzeko hain justu. Hala, Polski herrialdek adostutakoak garaian gutxiengo horren Trambesh udalerrian dira.) Parte-hartzaileek inguruko auziak kontuan prestakuntza-tailer bat erabaki ofizialak hartzeko. Alkateak antolatu zuten 2006ko adosterakoan buhameen eta udal-presidenteak abenduan Buhameen parte-hartzea hobetzeko proposamena onartu Batasunak komunitate hori estrategia bat taxutu zuten, zuten. sustatzeko. Programa horri batez ere eskubideekin eta Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 19NACIONES UNIDAS_3.indd 19 09/03/2012 9:34:35
  • 33. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Gaur egun, GEGKBk gutxiengoentzako bi beka-programa ditu: bata ingelesez eta besteaII arabieraz. Ingelesezko programa urtero egiten da apirilean, hiru hilabete irauten du, eta bost bat bekadunek parte hartu ohi dute. Arabierazko programa pilotua, berriz, 2007an egin zuten lehen aldiz. Lau bekadunek parte hartu zuten, eta hilabetez joan ziren Genevako GEGKBren ikastaroetara. Beka-programak hileroko laguntza bat ematen du mantenu- gastuetarako, ostatu xume baterako, Genevako joan-etorrietarako, osasun-asegurua ordaintzeko eta beste zenbait gastutarako. Hautaketa-irizpideak • Hautagaiek gutxiengo nazional, etniko, erlijioso edo linguistiko bateko kide izan behar dute. • Adina mugatuta ez badago ere, lehentasuna 25 eta 35 urte arteko hautagaiek izango dute. • Hezkuntza arautua ez da eragozpena izango gutxiengoentzako beka-programan parte hartzeko, baldin eta lortutako esperientzia erakusten bada. • Erakunde edo elkarte babesleak gutxiengoekin lotutako auziez arduratu beharko luke, eta gutxiengoren bateko kideak izan beharko lituzke. • Hautagaiek beren komunitate gutxituko gainerako kideak trebatzeko aukera eta borondatea izan behar dute, beren komunitate edo erakundera bueltatzen direnean. • Hautagaiek beren komunitate edo erakundeko babes-gutun bat aurkeztu beharko dute. • Hautagaiek arabiera edo ingelesa jakin beharko dute (programa zer hizkuntzatan ematen den kontuan hartuta). Beka-eskaerak kontuan hartzeko, beharrezko inprimakiak eta baldintzak behar bezala bete behar dira. Eskaerak faxez edo posta arruntez bidali behar dira. Posta elektronikoz bidalitako eskaerak ez dira kontuan hartuko, non eta ez diren izenpetuta eta eskanerrez kopiatuta bidaltzen. Eskaerak helbide honetara bidali behar dira: Gutxiengoentzako beka-programa Herri indigenen eta gutxiengoen Saila Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Telefonoa: +41 (0)22 928 98 45 Faxa: +41 (0)22 928 90 10 Helbide elektronikoa: minorities@ohchr.org Beka-programari buruzko informazio gehiago eskuratzeko eta inprimakia inprimatzeko, sartu GEGKBren webgunean. 20 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 20 09/03/2012 9:34:36
  • 34. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GEGKB-REN BEKAK ETA PRESTAKUNTZA-PROGRAMAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I 3. ATHetako ikasleentzako giza eskubideen inguruko beka-programa II ATHetako ikasleentzako giza eskubideen inguruko beka-programa 2007an antolatu zen lehen aldiz, eta GEGKBk eta Lanbide Heziketarako eta Ikerketarako Nazio Batuen Institutuak (UNITAR) elkarrekin kudeatzen dute. Helburua ATHetatik datozen bekadunek nazioarteko giza eskubideen inguruko egungo auzien ezagutzak aberastea da, baita Nazio Batuek eta GEGKBk egiten duten lana erakustea ere. Horrez gain, programa honi esker, GEGKBk eta giza eskubideen mekanismoek ATHetako ikasleen edo tituludunen ekarpena jasoko dute. Programa GEGKBren Genevako bulegoan izaten da, eta ingelesez irakasten da. GEGKBren lanaren inguruko ezagupen teorikoak eta praktikoak biltzen ditu; esate baterako, mintegiak eta ariketa praktikoak, eta GEGKBren bulegoetakoren batean egin beharreko zereginak. Beka-programa datozen urteetan egingo den ala ez, aurrekontuen arabera erabakiko da. Giza eskubideen inguruko beka-programak ATHetako hautagaien eskaerak onartzen ditu3. Eskatzaileek lizentziatura edo unibertsitate-diploma izan behar dute Nazio Batuen eginkizunarekin zerikusia duen adarren batean; esate baterako, nazioarteko zuzenbidean, politika-zientzietan, gizarte-zientzietan edota historian. Hautagaiek 30 urte baino gutxiago izan behar dituzte eskaera egiteko unean. Programak bidaia-gastuak eta Genevako egonaldia ordainduko ditu. Halaber, bisek, ostatuak, osasun-aseguruak eta istripu-aseguruak eragindako gastuak ere ordainduko ditu programak. Programa aurrekontuaren mende dagoenez, GEGKBren eta UNITARren webguneak maiz begiratzea gomendatzen diegu interesdunei. ATHetako ikasleentzako giza eskubideen inguruko beka eskatzeko helbidea Lanbide Prestakuntzarako eta Ikerketarako Nazio Batuen Erakundea (UNITAR) Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Telefonoa: +41 (0)22 917 86 40 Faxa: +41 (0)22 917 80 47 3 Nazio Batuek garapen txikieneko herrialdeen inguruan dituen irizpideei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus GEGKBren webgunea. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 21NACIONES UNIDAS_3.indd 21 09/03/2012 9:34:36
  • 35. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua 4. Giza eskubideen erakunde nazionaletako langileentzako beka-II programa. Giza eskubideen erakunde nazionaletako langileentzako beka 2008an eman zuten lehen aldiz, eta GEGKBko Erakunde Nazionalen Unitateak kudeatzen du. Programaren helburua parte-hartzaileei hainbat gaitan sakontzeko aukera ematea da; hala nola, Nazio Batuen giza eskubideen sistemari buruzko ezagupenetan eta esperientzia praktikoan, GEGKBk GEENekin batera egiten duen lanean edota GEENei buruzko oinarrizko kontu teknikoetan. Bekadunak beren GEENera itzultzea espero da, eta beren erakundeak giza eskubideen alorrean duen ahalmena sendotzen laguntzea ere bai. Programa GEGKBren egoitzan egingo da, Genevan. Urtero bi bekadun aukeratzen dira sei hilabeterako; lehenengoa urtarrilean hasten da, eta bigarrena uztailean. Aldian-aldian, bekadunek giza eskubideen sistemaren eta harekin lotutako auzien inguruko trebakuntza jasoko dute. Ondoren, zereginak emango dizkiete eta proiektuetan parte hartuko dute. Hautagaiek, gutxienez, hiru urteko esperientzia izan behar dute GEENren batean. GEEN horrek, inondik ere, nazioarteko arauekin eta Parisko Printzipioekin4 bat etorri beharko du. Horrenbestez, hautagaiek eskarmentu handia izan beharko dute GEENen inguruko lanetan, estatu eta eskualde mailan eta, ahal dela, nazioartean. Hautagaiek GEENaren gomendio-gutuna aurkeztu beharko dute, eta, itzultzen direnean, programan hartutako ezagutzak eta eskarmentua beren kideekin partekatzeko konpromisoa hartuko dute. Era berean, ingelesez edo frantsesez ondo jakin behar dute. GEGKBk ordainsari bat emango die hilero bekadunei programak irauten duen bitartean. Hautagaiek GEGKBra zuzenean bidali behar dituzte eskaerak, zioak azaltzeko gutuna, curriculum vitaea eta GEENaren gomendio-gutuna. Erakunde Nazionaletako Bulegoak aukeratuko ditu hautagaiak, Giza eskubideak babesteko eta sustatzeko erakunde nazionalak koordinatzeko nazioarteko komiteko Bulegoarekin kontsultatu ondoren. Eskaerak helbide honetara bidali behar dira: Erakunde Nazionaletako Unitatea Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Telefonoa: + 41 (0)22 928 92 83 eta + 41 (0)22 928 96 63 Faxa: + 41 (0)22 928 90 18 Helbide elektronikoa: niu@ohchr.org Giza eskubideen erakunde nazioraletako langileentzako beka-programari buruzko informazio eguneratua eskuratzeko, sartu GEGKBren webgunean. 4 Ikus Batzar Nagusiaren 48/134 Ebazpenaren eranskina. 22 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 22 09/03/2012 9:34:36
  • 36. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GEGKB-REN BEKAK ETA PRESTAKUNTZA-PROGRAMAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I B. Prestakuntza-tailerrak II Prestakuntza-tailerrek giza eskubideen inguruko zenbait mekanismori buruzko ezagutzak lortzeko eta haiekin lotura sendotzeko aukera ematen diete gizarte zibileko eragileei. Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen gomendioei buruzko prestakuntza-tailerra Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen gomendioei buruzko prestakuntza-tailerra gizarte zibileko eragileei zuzenduta dago. Tailerraren helburua itunetako organoekin harremanetan hasteko gaitasuna sendotzea da. GEGKBk eragileentzako tailerrak eta mintegiak antolatzen ditu, eragileen herrialdean bertan, batetik txostenak aurkezteko prozesua babesteko gaitasuna eta, bestetik, itunen bidez sortutako organoen gomendioen segimendua sendotzeko. Tailer honen bidez, GEENen, GKEen eta hedabide nazionaletako ordezkarien parte-hartzea sustatzen du GEGKBk, haien gaitasuna sendotzeko eta giza eskubideen itunen bidez sortutako organoaren gomendioak aplikatzen lan egiten duten eragile nazionalen sareak sorrarazteko. GEGKBk segimenduari buruzko prestakuntza-tailerrak egiten ditu 2003az geroztik, munduko eskualde guztietan. Prestakuntza-programa honen bidez, itunaren inguruko txostenak aurkezteko prozesuaren segimendua egiten duten taldeen sare nazionala sortzen da, eta, horrez gain, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen lanarekin zerikusia duten auzien gaineko elkarrizketa nazional eraikitzailea bultzatzen da. Halaber, GEGKBk prestakuntza zuzena ematen die interesa duten gobernuei tailer eta mintegien bidez, eta gizarte zibileko taldeek jarduera horietan parte hartzea sustatzen du. Prestakuntza-tailerrei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero: Giza eskubideen itunen Azpiatala Itunak Betetzeko Bulegoa Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Faxa: +41 (0)22 917 90 22 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 23NACIONES UNIDAS_3.indd 23 09/03/2012 9:34:36
  • 37. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Lehen aipatutako programez gain, GEGKBk, tokian-tokian dituen bulegoen bitartez,II prestakuntza eta gaikuntza tailerrak antolatzen ditu, baita gizarte zibilarentzako mintegiak ere, giza eskubideen inguruko kontuei eta mekanismoei buruz. Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako IV. kapitulua, «Itunen bidez sortutako organoak» izenekoa, edo GEGKBren webgunea. 24 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 24 09/03/2012 9:34:36
  • 38. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GEGKB-REN ARGITALPENAK ETA BALIABIDEAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I III. GEGKB-REN ARGITALPENAK ETA BALIABIDEAK A. GEGKBren argitalpenak III Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoaren argitalpen-programaren helburua giza eskubideen eta funtsezko askatasunen inguruko ezagutza zabaltzea da, baita eskubide eta askatasun horiek mundu osoan sustatzeko eta babesteko bitartekoak ezagutaraztea ere. Era berean, Nazio Batuen organoetan izaten diren giza eskubideen inguruko eztabaidak sustatzen ditu. Bost funtsezko argitalpen-kategoria daude: 1. Giza eskubideen inguruko datuak biltzen dituzten informazio-liburuxkak. 2. Gai bereziei buruzko dokumentuek sakonago aztertzen dituzte zenbait kontu. 3. GEGKBren trebakuntzarako material didaktikoa; hots, indigenentzako, gutxiengoentzako, lanbide-taldeentzako eta goi-mailako irakaskuntza- erakundeentzako gidak eta eskuliburuak. 4. Erreferentziako materialak giza eskubideen eta jurisprudentziaren inguruko funtsezko baliabideak ematen dizkie giza eskubideen profesionalei. 5. Giza eskubideen inguruko oinarrizko hastapenen helburua herritarrei informazioa ematea da, Nazio Batuen Erakundeak giza eskubideen alorrean egiten duen lanaz. 1. Informazio-liburuxkak GEGKBren informazio-liburuxkek oinarrizko giza eskubideen inguruko informazioa biltzen dute. Zenbait informazio-liburuxkak kontu jakinei edo taldeei buruzko informazioa ematen dute; beste batzuek Nazio Batuen giza eskubideen organoei eta dagozkien prozedurei buruzko datuak ematen dituzte. Informazio-liburuxkak, finean, Nazio Batuen giza eskubideen programarekin lan egiteko gida praktikoa dira. Eskuliburua erderaz eta formatu digitalean kontsulta daiteke GEGKBren webgunean http://www.ohchr.org/manualsociedadcivil/ Bertan, eskuliburuaren kapitulu guztiak jaits daitezke, bai eta argitalpenean agertzen diren erreferentzia guztien loturak kontsultatu ere. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 25NACIONES UNIDAS_3.indd 25 09/03/2012 9:34:36
  • 39. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua 2. Gai bereziei buruzko dokumentuak Gai bereziei buruzko dokumentuek sakonago aztertzen dituzte zenbait kontu. Gaiak aukeratzeko, egokitasuna, premia eta azken aldiko aldaketak hartzen dira kontuan. Gai bereziei buruzko ikerketen artean Eskuliburua erderaz eta formatu digitalean kontsulta daiteke GEGKBren webguneanIII (http://www.ohchr.org/manualsociedadcivil/). Bertan, eskuliburuaren kapitulu guztiak jaits daitezke, bai eta argitalpenean agertzen diren erreferentzia guztien loturak kontsultatu ere. Berrienen artean: Gobernuen jardunbide egokiak giza eskubideak babesteko; Milurtekoko garapen-helburuak aldarrikatzea: giza eskubideen inguruko ikuspegia; Zuzenbide-estatuaren tresnak gatazka osteko aldian dauden herrialdeetan; Giza eskubideetarako eta herritar ez direnen eskubideetarako erakunde nazionalen eraginkortasuna ebaluatzea (Giza Eskubideen inguruko Politiken Nazioarteko Kontseiluarekin batera argitaratua). 3. Hezkuntzarako eta trebakuntzarako materiala Hezkuntzarako eta trebakuntzarako materialak ikuspegi zabala eskaintzen du Nazio Batuen giza eskubideen sistemaren inguruan, bai eta zenbait kolektibori zuzendutako heziketa eta trebakuntza programetarako tresna praktikoak ere. Kolektibo horien artean daude, esaterako, polizia, zigor-erakundeetako langileak, epaileak, parlamentariak, giza eskubideetako behatzaileak, hauteskunde-prozesuetako behatzaileak, gizarte-langileak edo beste zenbait pertsona edo talde. Lanbide Gaikuntzarako Sailak nazioarteko arauak zabaltzeko gidaliburuak biltzen ditu, eta giza eskubideen alorrean eragiteko gaitasunagatik aukeratutako publikoari zuzenduta daude. Helburua, gehienbat, Nazio Batuen GEGKBren Lankidetza Teknikoko Programaren trebakuntza-jarduerak sustatzea bada ere, argitalpenok lanbide-taldeei giza eskubideen inguruko irakaskuntza-ikastaroak ematen dizkieten erakundeentzako tresna ere badira. Trebakuntza-eskuliburuak xede-talde baten barruko hartzaile motetara egokitzen dira, kulturari, prestakuntza-mailari eta historiari dagokionez. Kasuaren arabera, teknika didaktiko eraginkorrei buruzko informazioa biltzen da, irakasleei eskuliburuak erabiltzen laguntzeko helburuz. Giza eskubideen esparruko hezkuntzari buruzko Sortak hainbat material ditu, kide guztiek giza eskubideen alorreko hezkuntzan egiten duten lana babesteko. Hainbat gairi buruzko informazioa biltzen dute; hala nola, giza eskubideetan hezteko munduko programa, giza eskubideetan hezteari eta giza eskubideen itunei buruzko ikerketa, giza eskubideetan hezteko nazioarteko eta eskualdeko tresnen xedapenen bilduma, eta irakasle eta hezitzaileentzako aholku praktikoak dituen liburuxka. 26 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 26 09/03/2012 9:34:37
  • 40. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GEGKB-REN ARGITALPENAK ETA BALIABIDEAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Azkenik, Gidaliburuen Sortak bildutako dokumentuek nork bere eskubideak defendatzeko nazioarteko eta eskualdeko prozeduretara nola jo azaltzen diete talde eta pertsona jakin batzuei. Gidaliburuen Sortan biltzen dira, esaterako, Herri indigenentzako Nazio Batuen gidaliburua eta Gutxiengoentzako Nazio Batuen gidaliburua. Azken horrek hamalau liburuxka ditu, eta gutxiengoek Nazio Batuen giza eskubideen mekanismoak eta prozedurak zer-nola erabil ditzaketen azaltzen du. 4. Kontsultarako materiala III Kontsultarako materialak alor honetako funtsezko tresnak eta ezinbesteko beste datu batzuk eskaintzen dizkie giza eskubideen inguruko ikertzaileei eta profesionalei. Giza eskubideetarako erreminta-konpilazioen adibide gisa aipa ditzakegu, besteak beste, giza eskubideen nazioarteko itun nagusiak, itun berriak, itunen bidez sortutako organoen jurisprudentzia (hala nola, Giza Eskubideen Komiteak hautazko protokoloaren arabera hartutako erabaki-sorta edota Torturaren Aurkako Komitearena). 5. Giza eskubideen inguruko oinarrizko ezagutzak Material honen helburua Nazio Batuek giza eskubideen alorrean egiten duten lana herritarrei jakinaraztea da (material horren barruan hartzen dira giza eskubideekin lotutako kartelak ere). Material honek, era berean, Nazio Batuen giza eskubideei buruzko programari egiten dizkioten galderarik ohikoenak ere erantzuten ditu. GEGKBren argitalpenak nola eskatu GEGKBk maiz eguneratzen du argitalpenen zerrenda. GEGKBren argitalpen gehienak Nazio Batuen sei hizkuntza ofizialetan argitaratzen dira: arabieraz (A), txineraz (C), ingelesez (E), frantsesez (F), errusieraz (R) eta espainieraz (S). Hainbat argitalpen dohainik jaits daitezke GEGKBren webgunean, (w) dutenak, hain zuzen. Bestalde, (*) daramaten argitalpenak Nazio Batuen salmentako argitalpenak dira, eta mundu osoko liburu-dendetan eta banatzaileen bidez eros daitezke. Informazio gehiago nahi izanez gero, bisitatu New Yorkeko liburu-dendaren webgunea (Asiako eta Pazifikoko, Latinoamerikako eta Iparramerikako irakurleentzat) edota Genevakoarena (Afrikako, Europako eta Ekialde Ertaineko irakurleentzat). GEGKBren argitalpenei buruzko informazio eguneratu gehiago nahi izanez gero, bisitatu GEGKBren argitalpenen webgunea. Argitalpen berriei buruzko informazioa posta elektroniko bidez jaso nahi duten GKEek, publications@ohchr.org helbidera idatz dezakete. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 27NACIONES UNIDAS_3.indd 27 09/03/2012 9:34:37
  • 41. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua GEGKBren argitalpen gehienak on line kontsulta daitezke. Gainera, argitalpenen ale gutxi batzuk nahi izanez gero, helbide honetan eska daitezke: Informazio eta argitalpenen salmahaia Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des NationsIII 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10 Suitza Telefonoa: +41 (0)22 928 92 24 Faxa: +41 (0)22 928 90 10 Helbide elektronikoa: publications@ohchr.org GEGKBren argitalpenak eskatzeko honako datuak argiro eman behar dira: • GEGKBren argitalpenek zer xede izango duten; alegia, zer prestakuntza-ikastarotarako nahi diren, zer helburu daukan ikastaroak, noiz izango den, parte-hartzaile kopurua, etab. Era berean, iruzkinak edo oharrak posta arruntez edo elektronikoz bidali behar dira ekitaldien edo prestakuntza-ikastaroen ondoren. • Argitalpen bakoitzetik eskatutako ale kopurua. • Arduradunaren izena. • Erakundearen izena (hala badagokio). • Posta helbidea. • Telefono zenbakia. • Fax zenbakia. • Helbide elektronikoa. Argitalpenak eskatzeko inprimakia GEGKBren argitalpenen webgunean jaits daiteke. Izakinen kopuruaren arabera, gertuen dagoen Nazio Batuen bulegoan ipiniko dira aleak, ahal denean. Kontuan hartu behar da ale-kopurua mugatua dela; laukia beltzez markatuta dagoenean, argitalpena agortuta dagoela esan nahi du. GEGKBren argitalpenen materiala berrinprimatu edo erreproduzitu nahi duten publizista komertzialek Genevako Nazio Batuen Bulegora bidali behar dute eskaera: Salmenta Saila, Palais des Nations, 8-14, avenue de la Paix, CH-1211 Geneva 10, Suitza. Helbide elektronikoa: unpubli@unog.ch. 28 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 28 09/03/2012 9:34:37
  • 42. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GEGKB-REN ARGITALPENAK ETA BALIABIDEAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I B. GEGKBren liburutegia Genevako GEGKBren liburutegiak informazio eta kontsulta zerbitzu zabalak ipintzen ditu GEGKBren bazkideen, Nazio Batuen giza eskubideetarako mekanismoen, giza eskubideetako profesionalen eta GEGKBren langileen eskura. Giza eskubideei buruzko dokumentu, argitalpen eta gainerako materialez osatutako bilduma paregabea du; hala inprimatuta, nola formatu elektronikoan. Halaber, giza eskubideen inguruan trebatzeko baliabide didaktiko ugari ditu, Nazio Batuekin eta mundu osoko beste liburutegi garrantzitsu III eta ikerkuntza-erakundeekin loturak ditu, eta, horrez gain, erabiltzaileei ikerketak egiteko eta erreferentziako zerbitzuak erabiltzeko aukera ematen die Interneten bidez. GEGKBren liburutegiak, nazioarteko komunitateari ez ezik, erakundetik kanpoko profesional interesdunei ere zerbitzuak eskaintzen dizkie. Genevan egoitza duten GKEek mugarik gabe erabil dezakete liburutegi hau, baldin eta Genevako Nazio Batuen Bulegoan egiaztatuta badaude. Beste GKE kide batzuek behin-behineko identifikazio- txartelak eska ditzakete. Harrera-ordutegia astelehenetik ostiralera da, 9:30etik 12:30era eta 14:00etatik 17:00etara. Bisitariek indarrean dagoen argazkidun nortasun agiri bat aurkeztu behar dute (Nazio Batuen identifikazioa, pasaportea, nortasun-agiria edo gidabaimena). Ezin da libururik hartu maileguan, liburutegian bertan kontsultatu behar dira. GEGKBren liburutegia erabiltzeko araudia errespetatu behar da. Helduek lagunduta bakarrik bisitatu ahal izango dute haurrek GEGKBren liburutegia. GEGKBren liburutegiarekin nola jarri harremanetan GEGKBren liburutegia Giuseppe Motta eraikineko beheko solairuan dago (48, Avenue Giuseppe Motta, Geneva). Harrera-ordutegia astelehenetik ostiralera da, 9:30etik 12:30era eta 14:00etatik 17:00etara. Bisitariek indarrean dagoen argazkidun nortasun-agiri bat aurkeztu behar dute (Nazio Batuen identifikazioa, pasaportea, nortasun-agiria edo gidabaimena). Telefonoa: +41 (0)22 928 97 90 Faxa: +41 (0)22 928 90 65 Helbide elektronikoa: library@ohchr.org Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 29NACIONES UNIDAS_3.indd 29 09/03/2012 9:34:37
  • 43. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua C. GEGKBren gainerako baliabideak GEGKBren webgunea baliabide erabilgarria da argitalpenak, erreferentziako materiala eta giza eskubideetako mekanismoen eta GEGKBren jardueren inguruko bestelako dokumentazioa bilatzeko. GEGKBren webgunearen orri nagusiak bilaketa-laukiak ditu, erabiltzaileak giza eskubideen inguruko informaziora bideratzeko –dokumentu ofizialetara barne– herrialdearen, gaiaren edo interes profesionalaren arabera.III Nazio Batuen dokumentazio ofizial guztia on line kontsulta daiteke Nazio Batuen dokumentu ofizialen gunearen bitartez. Komunikabideentzako zentroa GEGKBren jarduerekin eta Nazio Batuen giza eskubideen mekanismoekin zerikusia duten adierazpenak eta komunikatuak on line kontsulta daitezke komunikabideentzako zentroaren bidez. GEGKBren webgunean berriak, bileren eta ekitaldien egutegia, Giza Eskubideetarako goi-komisarioaren adierazpenak eta prentsa-oharren artxiboa kontsulta daitezke. Informazioa bilatzen duten edo iruzkinak bidali nahi dituzten komunikabideetako ordezkariek Komunikazio Sailera jo behar dute: Helbide elektronikoa: press-info@ohchr.org Telefonoa: +41 (0)22 917 97 67 (GEGKBren eleduna) +41 (0)22 917 93 83 (Informaziorako ofiziala). Azken orduko berriak jaso nahi izanez gero, press-info@ohchr.org helbidera jo. Nazio Batuetako giza eskubideen organoen eta mekanismoen bitarteko espezifikoen inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, kontsultatu eskuliburu honetan gai horri eskainitako kapitulua. Eskuliburua euskaraz eta formatu digitalean kontsulta daiteke GEGKBren webgunean http://www.ohchr.org/manualsociedadcivil/ Bertan, eskuliburuaren kapitulu guztiak jaits daitezke, bai eta argitalpenean agertzen diren erreferentzia guztien loturak kontsultatu ere. 30 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 30 09/03/2012 9:34:37
  • 44. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I IV. ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Itunen bidez sortutako giza eskubideen organoen sinopsia Nola definitzen dira? Zer funtzio dituzte? da. Halaber, Nazio Batuen erakundeek ere Itunen bidez sortutako Lehenik eta behin, bidaltzen diote informazioa organoak aditu itunaren xedapen Komiteari, baita giza independenteek osatutako garrantzitsuenak eskubideen erakunde IV komiteak dira. Nazio aplikatzeko betebeharra nazionalek (GEEN), Batuen giza eskubide dute, eta, horrez gain, gizarte zibileko eragileek dituzten aztertzen dute. estatu kide bakoitzak (bereziki gobernuz Horretarako, estatu kideek aldizkako txostenak kanpoko erakundeek), aldian-aldian bidaltzen aurkeztu behar ditu elkarte profesionalek eta dituzten txostenak sinatu dituzten itunetako goi-mailako irakaskuntza- edota itunen xedapenak xedapenen aplikazioaren erakundeek ere. aplikatzeko neurriak inguruan. Dagokion itunen ikuskatzen dituzte. Itunen bidez sortutako organoak Kudeaketa horien ostean, bidez sortutako organo txosten horiek aztertzen komiteak «azken oharrak» gehienei partikularren ditu estatu partaidearen onartzen ditu; hau da, salaketak jasotzea eta ordezkaritzaren aurrean, estatuak ituna aplikatuta ezagutzea egokitzen bildutako informazio zer alderdi positibo lortu zaie; beste batzuek, guztia kontuan hartuta, dituen eta itunen bidez berriz, ikerketak egiten estatu kideak gero idatziz sortutako erakundeek dituzte. Haietako bat, bidaltzen duen informazio zer alorretan hartu Tortura Prebenitzeko gehigarria barne. behar dituzten neurri Azpikomitea, pertsonei gehigarriak. askatasuna kendu ohi Era berean, txosten dieten lekuetara joan bakoitzaren azterketa- Estatu partaideen txostenak ohi da, tortura saiheste aldian bildutako ahozko aztertzeaz gain, itunen aldera. informazioa ere aztertzen bidezko organoek beste Eskuliburua euskaraz eta formatu digitalean kontsulta daiteke GEGKBren webgunean http://www.ohchr.org/manualsociedadcivil/ Bertan, eskuliburuaren kapitulu guztiak jaits daitezke, bai eta argitalpenean agertzen diren erreferentzia guztien loturak kontsultatu ere. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 31NACIONES UNIDAS_3.indd 31 09/03/2012 9:34:38
  • 45. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua funtzio batzuk ere betetzen dizkietela alegatzen Komiteak, Torturaren dituzte, itunen aplikazioa dutenean. Eskubide Aurkako Komiteak, sendotzeko: ekonomiko, sozial Emakumearen aurkako • Giza Eskubideen eta kulturalen diskriminazioa Komiteak, Arraza nazioarteko Itunaren ezabatzeko Komiteak diskriminazioa hautazko protokoloa eta Langile migratzaile ezabatzeko Komiteak, indarrean jartzen denean, guztien eta haien Torturaren partikularren salaketak senideen eskubideak Aurkako Komiteak, ere formulatu ahal babesteko Komiteak Emakumearen aurkako izango dira. Salaketa- salaketak behar bezala diskriminazioa mekanismo horiek tratatzeko prozedurak ezabatzeko Komiteak, aintzat hartuta, itunen dituzte, baita estatuen Langile migratzaile bidez sortutako organoek arteko liskarretarakoIV guztien eta haien behin-behineko neurriak ere. senideen eskubideak onar ditzakete premiazko • Arraza diskriminazioa babesteko Komiteak, kasuetan, harik eta ezabatzeko Komiteak Ahalmen urritasuna auziari buruzko behin alerta goiztiarraren eta duten pertsonen betiko erabaki bat hartu premiazko neurrien eskubideen Komiteak arte. inguruko prozedurak eta Bortxazko • Torturaren Aurkako prestatu zituen. desagerpenaren Komiteak, Emakumearen aurkako Komiteak aurkako diskriminazioa Era berean, itunen bidez (2008ko irailean ezabatzeko Komiteak, sortutako organoek iruzkin indarrean jarri gabe Ahalmen-urritasuna orokorrak onartzen eta zegoen artean) azter duten pertsonen eztabaida tematikoak ditzakete banakoen eskubideen Komiteak antolatzen dituzte gai edo pertsona- eta Bortxazko jakin baten inguruan, taldeen salaketak desagerpenaren aurkako ondoren aplikazioarekin edo jakinarazpenak. Komiteak ikerketak abia zerikusia duten funtsezko Horixe bera egin ditzakete, baldin eta kontuei buruzko aholkuak dezakete, halaber, informazio fidagarria emateko. Arraza diskriminazioa eta ondo oinarritutako ezabatzeko Komiteak, datuak jaso badituzte Nola jo daiteke giza Emakumearen aurkako estatu partaide batek eskubideen inguruko diskriminazioa egindako hitzarmenen itunen bidez sortutako ezabatzeko Komiteak urratze larrien, organoetara, eta eta Ahalmen urritasuna garrantzitsuen edo nola egin daiteke lan duten pertsonen sistematikoen inguruan. haiekin? eskubideen Komiteak, • Arraza diskriminazioa estatu partaide batek ezabatzeko Komiteak, Itunen bidez sortutako eskubideak urratu Giza Eskubideen organoekin lan egitea 32 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 32 09/03/2012 9:34:38
  • 46. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I modu eraginkorra da, bidali, idatzizko edota Langile gizarte zibilak giza txostenak barne. migratzaile guztien eskubideak aplikatzen eta • Itunen bidezko eta haien senideen giza eskubideen inguruko organoaren arauak eskubideak babesteko ildo jakinak osatzen lagun aintzat hartuta, bilkuretan Komitera. dezan. parte hartu, dela • Sekretupeko behatzaile gisa, dela ikerketak laguntze Gizarte zibilak giza ahozko adierazpenen aldera, Torturaren eskubideen inguruko bitartez. Aurkako Komitera itunen bidez osatutako • Itunen bidez sortutako eta Emakumearen organoen sistemarekin organoen azken aurkako diskriminazioa lan egin dezake, organo oharpenen segimendua ezabatzeko Komitera bakoitzaren berezko egin. informazioa bidali. kudeaketa jakinetara • Itunen bidezko • Arraza diskriminazioa IV mugatuta. Esate baterako: organoetan banakako ezabatzeko Komitera • Itun baten berrespena salaketak aurkeztu; premiazko eta sustatu. esate baterako, Giza alerta goiztiarreko • Estatu partaideek Eskubideen Komitera, prozeduretara txostenak aurkezteko Emakumearen aurkako informazioa bidali. eginbeharra betetzen diskriminazioa • Giza eskubideen dutela zaindu. ezabatzeko Komitera, itunen bidez sortutako • Giza eskubideen Torturaren Aurkako organoetako komiteetako inguruko itunen bidez Komitera, Arraza presidenteen urteroko sortutako organoei diskriminazioa bilerara jakinarazpenak txostenak eta materiala ezabatzeko Komitera bidali. Nola jo giza eskubideen itunen bidez sortutako organoetara Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoaren bitartez jar zaitezkete harremanetan komite guztiekin, ondorengo helbidean: [Komitearen izena] Norentzat: Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Faxa: +41 (0)22 917 90 29 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 33NACIONES UNIDAS_3.indd 33 09/03/2012 9:34:38
  • 47. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua A. Nola definitzen dira giza eskubideen itunen bidez sortutako organoak Itunen organoek gainbegiratzen dituzten giza eskubideen nazioarteko bederatzi itunek, giza eskubideak sustarazten eta babesarazten dizkiete estatuei. Estatu batek giza eskubideen itun bat onartzen duenean, dela berretsita5, dela atxikita6, esandako estatua itun horren partaide bihurtzen da, eta bertan xedatutako eskubideak aplikatzeko ardura juridikoa bere egiten du.7 Itunek aditu independenteen nazioarteko komite bat izaten dute (giza eskubideen itunen bidez sortutako organoak), beren xedapenak gauzatzen direla zaintzeko itunak berretsi dituzten herrialdeetan edota haietara atxikitakoetan.8 Itunen organoen sistemak funtsezko egitekoa du Nazio Batuetan, estatuetan giza eskubideen babesa sendotzeari dagokionez. Haren mandatu nagusia itun bakoitzarenIV aplikazioa gainbegiratzea da eta komite guztiei dagokie; horretarako, estatu partaideek bidaltzen dizkieten txostenak aztertu behar dituzte. 2008ko irailerako giza eskubideen itunen bidezko bederatzi organo zeuden. • Giza Eskubideen Komitea; Eskubide zibil eta politikoen nazioarteko Ituna (1966) eta haren hautazko protokoloak aplikatzen direla zaintzen du. • Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen Komitea; Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen nazioarteko Ituna (1966) aplikatzen dela zaintzen du. 5 Berrestea, onestea eta onartzea terminoek, hirurek, estatu batek itun bati men egitea baimentzeko egintzari egiten diote erreferentzia. Berretsi aurreko etapa gisa, ituna izenpetzeak dagokion estatua behartzen du itun jakin baten xedea eta jomuga zapuzten duten egintzei uko egitera, berretsi, onetsi edo onartu bitarteko aldian (ikus itunen zuzenbideari buruzko 1969ko Vienako Konbentzioaren 18. artikulua). 6 Atxikimenduaren bidez, ituna izenpetu ez duen estatu batek berariazko baimena ematen du itun horretan parte hartzeko, Nazio Batuen idazkari nagusiaren esku «atxikimendu-tresna» ipinita. Atxikimenduak berrestearen, onestearen edo onartzearen eragin juridiko bera du. 7 Estatuak eragozpenak jarri dituen itunaren xedapenak izan ezik. Eragozpena estatu batek egiten duen adierazpena da; haren bidez, itun baten zenbait xedapenen eragin juridikoa alde batera uztea edo aldatzea proposatzen da, estatu horri aplikatzeari dagokionez. Eragozpenen bidez, bestela parte hartzerik izango ez luketen estatuek alde anitzeko itunetan parte har dezakete, baita parte hartu nahi ez luketenek ere. Estatuek eragozpenak hainbat momentutan jar diezazkiokete itun bati; esaterako, izenpetzeko unean, berrestean, onestean, onartzean edota atxikitzean. Eragozpenek ezin dute itun jakin baten xedea zapuztu. 8 Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen nazioarteko Itunean ez dago berariaz ezarrita itunaren organo bat sortzea, baina Kontseilu Ekonomiko eta Sozialari (ECOSOC) mandatu orokorra ematen zaio haren aplikazioa gainbegiratzeko. 1985ean, estatu partaideen txostenak aztertzen laguntzeko helburuz ECOSOCek bilkura-aldien artean ezarritako lantalde batek Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen Komitea sortu zuen, itunen bidez sortutako organoen eredua oinarri hartuta (ECOSOC, 1985/17 Ebazpena). Komitea 1987an bildu zen lehen aldiz, eta itunen bidez sortutako organotzat jotzen da. 34 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 34 09/03/2012 9:34:38
  • 48. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I • Arraza diskriminazioa ezabatzeko Komitea; Arraza diskriminazioko era guztiak ezabatzeko nazioarteko Konbentzioa (1965) aplikatzen dela zaintzen du. • Emakumearen aurkako diskriminazioa ezabatzeko Komitea; Emakumearen aurkako diskriminazio modu guztiak ezabatzeko nazioarteko Konbentzioa (1979) aplikatzen dela zaintzen du. • Torturaren Aurkako Komitea; Torturaren eta bestelako tratu krudel, anker edo umiliagarrien aurkako Konbentzioa (1984) aplikatzen dela zaintzen du. • Tortura Prebenitzeko Azpikomitea; Torturaren eta bestelako tratu krudel, anker edo umiliagarrien aurkako Konbentzioaren hautazko protokoloaren (2002) arabera sortua. • Haurraren Eskubideen Komitea; Haurraren Eskubideen Konbentzioa (1989) eta bere hautazko protokoloak aplikatzen direla zaintzen du. • Langile migratzaile guztien eta haien senideen eskubideak babesteko Komitea; Langile migratzaileen eta haien senideen eskubideak babesteko nazioarteko Hitzarmena (1990) aplikatzen dela zaintzen du. IV • Ahalmen-urritasuna duten pertsonen eskubideen Komitea; Ahalmen-urritasuna duten pertsonen eskubideen Konbentzioa (2006) aplikatzen dela zaintzen du.9 Giza eskubideen itunen bidez sortutako hamargarren organo bat ere ipiniko dute abian, Bortxazko desagerpenaren aurkako Komitea alegia, Pertsona oro bortxazko desagerpenenetik babesteko nazioarteko Konbentzioa (2006) indarrean jartzen dutenean.10 Esan bezala, itun batzuk hautazko protokoloekin osatzen dira, eta ituna sinatzen duten estatuek berrets ditzakete.11 Hautazko protokoloek funtsezko eskubide gehiago ematen dituzte eta zaintza-prozedura gehiago txertatzen dituzte. Giza eskubideen nazioarteko itunen zazpi hautazko protokolo daude: 9 Azken urteotan, gero eta estatu gehiagok adierazi dute giza eskubideen itunen aldeko berrespena eta atxikimendua. Hala, 2008ko irailaren 30ean: Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Itunak 162 estatu partaide; Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen nazioarteko Itunak 159 estatu partaide; Arraza diskriminazio era guztiak ezabatzeari buruzko nazioarteko Konbentzioak 173 estatu partaide; Emakumearen aurkako diskriminazio era guztiak ezabatzeari buruzko Konbentzioak 185 estatu partaide; Torturaren eta bestelako tratu edo zigor krudel, anker edo umiliagarrien aurkako Konbentzioak 145 estatu partaide; Haurraren Eskubideen Konbentzioak 193 estatu partaide; Langile migratzaile guztien eskubideak babesteari buruzko nazioarteko Konbentzioak 39 estatu partaide; Ahalmen urritasuna duten pertsonen eskubideen Konbentzioak 40 estatu partaide. 10 2008ko irailaren 30ean, Bortxazko desagerpenen aurkako pertsona guztiak babesteko nazioarteko Konbentzioak bost estatu partaide zituen. Hogei estatuk berrespena edota atxikimendua adierazten dutenean jarriko da ituna indarrean. 11 Ohar bedi estatu batek berrets ditzakeela Haurraren Eskubideen Konbentzioaren hautazko protokoloak, baldin eta konbentzioa izenpetu badu, berrespena edo atxikimendua adierazi ez baditu ere. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 35NACIONES UNIDAS_3.indd 35 09/03/2012 9:34:39
  • 49. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua • Eskubide zibil eta politikoen nazioarteko Itunaren hautazko protokoloa. • Eskubide zibil eta politikoen nazioarteko Itunaren bigarren hautazko protokoloa, heriotza-zigorra ezeztatzea helburua duena. • Emakumea diskriminatzeko era guztiak deuseztatzeari buruzko Konbentzioaren hautazko protokoloa. • Haurraren Eskubideen Konbentzioaren hautazko protokoloa, haurrek gatazka armatuetan parte hartzeari buruzkoa. • Haurraren Eskubideen Konbentzioaren hautazko protokoloa, haurren salerosketari, prostituzioari eta pornografian erabiltzeari buruzkoa. • Torturaren eta bestelako tratu krudel, anker edo umiliagarrien aurkako Konbentzioaren hautazko protokoloa. • Gutxitasuna duten pertsonen eskubideei buruzko Konbentzioaren hautazko protokoloa.12IV Giza Eskubideen Kontseiluak Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen nazioarteko Itunaren hautazko protokoloa onartu zuen 2008ko ekainaren 18an.13 Komite bakoitza giza eskubideen eremuan gaitasun aitortua duten 10 eta 23 aditu independentek osatzen dute. Estatu partaideei dagokie haiek izendatzea eta aukeratzea, lau urteko epe finko edo berriztagarrietarako. Itun berrienetan, itunen bidez sortutako organoko kide bakoitza bitan bakarrik aukera daiteke. Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoaren (GEGKB) Giza Eskubideen Itunen Azpiatalaren Itunak Gauzatzeko Bulegoak giza eskubideen itunen bidez sortutako organo guztiei ematen dizkie zerbitzuak; itunen organoen idatziak, txostenak eta gutunak jasotzen ditu; txostenak egiten ditu; ikerketa-lanak egiten ditu; laguntza teknikoa ematen du; estatu partaideak gidatzen eta aholkatzen ditu; bilerak antolatzen ditu, eta itunen organoek behar dituzten beste edozer alderdi logistikoz arduratzen da. 12 Hala, 2008ko irailaren 30ean: Eskubide zibil eta politikoen nazioarteko Itunaren hautazko protokoloak 111 estatu partaide; Heriotza zigorra deuseztatzeko eskubide zibil eta politikoen nazioarteko Itunaren bigarren hautazko protokoloak 68 estatu partaide; Emakumearen aurkako diskriminazio era guztiak ezabatzeko Konbentzioaren hautazko protokoloak 92 estatu partaide; haurrek gatazka armatuetan parte hartzeari buruzko Haurraren Eskubideen Konbentzioaren hautazko protokoloak 123 estatu partaide; haurren salerosketari buruzko Haurraren Eskubideen Konbentzioaren hautazko protokoloak 129 estatu partaide; Torturaren eta Bestelako tratu edo zigor krudel, anker edo umiliagarrien aurkako Konbentzioaren hautazko protokoloak 35 estatu partaide; Ahalmen urritasuna duten pertsonen eskubideen Konbentzioaren hautazko protokoloak 24 estatu partaide. 13 Batzar Nagusiak 2008an onartzea espero da. 36 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 36 09/03/2012 9:34:39
  • 50. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Itunen bidez sortutako organo guztien bilkurak Genevan edo New Yorken izaten dira14 (Genevan GEGKBren eraikin nagusian, Wilson jauregian, izaten dira gehienetan, baina batzuetan Nazioen jauregian ere bai). GEGKB ahaleginak egiten ari da bertako bilkura-areto, agiri eta teknologia guztiak erabilgarri izan daitezen ahalmen-urritasuna duten aditu, ordezkari eta gizarte zibileko kide guztientzat, guztia ere itunen bidez sortutako organoen lanarekin harremana izan dezaten. GIZA ESKUBIDEEN ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO ORGANOEN SISTEMA Giza eskubideen itunen bidez Eratzeko itunaren hautazko Eratzeko ituna sortutako organoa protokoloa(k) Giza Eskubideen Komitea, Eskubide zibil eta politikoen Eskubide zibil eta politikoen 1977an sortua nazioarteko Ituna (ICCPR), nazioarteko Itunaren hautazko 1966an onartua protokoloa, banakoen salaketak ahalbidetzen dituena, 1966an onartua IV Eskubide zibil eta politikoen nazioarteko Itunaren bigarren hautazko protokoloa, heriotza- zigorra ezeztatzeari buruzkoa, 1989an onartua Eskubide ekonomiko, sozial Eskubide ekonomiko, sozial Giza Eskubideen Kontseiluak, eta Kulturalen Komitea, eta kulturalen nazioarteko 2008ko ekainaren 18an, 1985ean sortua Ituna (ICESCR), 1966an onartua Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen nazioarteko Itunaren hautazko protokoloa onartu zuen. Batzar Nagusiak 2008an onartu beharko luke ondo bidean; hala, indarrean sartu ondoren, banakoen salaketak ahalbidetuko lituzke protokolo horrek. Arraza diskriminazioa Arraza-diskriminazioko Hautazko protokolorik gabe. ezabatzeko Komitea, 1970ean era guztiak deuseztatzeari sortua buruzko nazioarteko Konbentzioa (ICERD), 1965ean onartua Emakumearen diskriminazioa Emakumea diskriminatzeko Emakumea diskriminatzeko ezabatzeko Nazio Batuen era guztiak deuseztatzeari era guztiak deuseztatzeari Komitea, 1982an sortua buruzko Konbentzioa (CEDAW), buruzko Konbentzioaren 1979an onartua hautazko protokoloa, banakoen salaketak aurkeztea eta ikerketak egitea ahalbidetzen duena, 1999an sortua 14 Giza Eskubideen Komitearen martxoko (udaberriko) bilkura-aldia New Yorken izaten da, eta Emakumearen diskriminazioa ezabatzeko Komitearenak, berriz, New Yorken eta Genevan izaten dira. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 37NACIONES UNIDAS_3.indd 37 09/03/2012 9:34:39
  • 51. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Giza eskubideen itunen Eratzeko itunaren hautazko Eratzeko ituna arabera sortutako organoa protokoloa(k) Torturaren aurkako Komitea, Torturaren eta bestelako Ikus ondorengo koadroa 1987an sortua tratu krudel, anker edo umiliagarrien aurkako Konbentzioa (CAT), 1984an onartua Tortura Prebenitzeko Torturaren eta bestelako Azpikomitea, 2006an sortua tratu krudel, anker edo umiliagarrien aurkako Konbentzioaren hautazko protokoloa (OPCAT), zaintzako mekanismo nazional eta internazionalak osatzen dituena, 2002an onartuaIV Haurraren Eskubideen Haurraren eskubideei buruzko Haurraren eskubideei Komitea, 1991n sortua Konbentzioa (CRC), 1989an buruzko Konbentzioaren onartua hautazko protokoloa gatazka armatuetan haurren parte hartzeari buruzkoa, 2000n onartua Haurraren eskubideei buruzko Konbentzioaren hautazko protokoloa haurren salerosketa, haurren prostituzioa eta pornografian haurren erabilerari buruzkoa, 2000n onartua Langile migratzaile guztien Langile migratzaile guztien Hautazko protokolorik gabe eta haien senideen eskubideak eta haien senideen eskubideak babesteko Komitea, 2004an babesteari buruzko sortua nazioarteko Konbentzioa (ICRMW), 1990ean onartua Ahalmen-urritasuna duten Ahalmen-urritasuna duten Ahalmen-urritasuna duten pertsonen eskubideen pertsonen eskubideen pertsonen eskubideen Komitea, 2008an sortua Konbentzioa, 2006an onartua Konbentzioaren hautazko protokoloa, partikularrek salaketak aurkeztea ahalbidetzen duena, 2006an onartua Bortxazko Desagerpenaren Pertsona oro bortxazko Hautazko protokolorik gabe aurkako Komitea (2008ko desagerpenetik babesteko irailean osatu gabe zegoen) nazioarteko Konbentzioa, 2006an onartua (2008ko irailean indarrean jartzeko zegoen) 38 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 38 09/03/2012 9:34:39
  • 52. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen sistemari buruz GEGKBk emandako informazioa Nazioarteko zuzenbideko itunei eta itunon arabera sortutako organoei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikusi GEGKBren webgunea edo hurrengo informazio-liburuxkak: • 10. zk. (1. berrik.): Haurraren eskubideak • 12. zk.: Arraza diskriminazioa ezabatzeko Komitea • 15. zk. (1. berrik.): Eskubide zibil eta politikoak: Giza Eskubideen Komitea • 16. zk. (1. berrik.): Eskubide ekonomiko, sozial eta politikoen Komitea • 17. zk.: Torturaren Aurkako Komitea • 22. zk.: Emakumearen aurkako diskriminazioa: Konbentzioa eta Komitea • 24. zk. (1. berrik.): Langile migratzaileen inguruko nazioarteko Konbentzioa eta IV Komitea • 30. zk.: Nazio Batuen giza eskubideen itunen sistema: giza eskubideen funtsezko itunetarako eta itunen bidez sortutako organoetarako sarrera. • 7. zk. (1. berrik.): Salaketak aurkezteko prozedura Informazio-liburuxken zerrenda eguneratua GEGKBren webgunean dago. Estatu partaideek txostenak zer prozeduraren arabera aurkeztu behar dituzten ikusteko, ikusi giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen lan-metodoei buruzko txostena, estatu partaideen txostenak aurkezteko prozedurari buruzkoa, (HRI/MC/2008/4). B. Zer funtzio betetzen dituzte itunen bidez sortutako organoek? Itunen bidez sortutako organoek zenbait funtzio betetzen dituzte, itunak estatu partaideetan aplikatzen direla ikuskatzeko. Nahiz eta itunen bidez sortutako organoek beren jarduerak koordinatzen dituzten, prozedurak eta jardunbideak aldatu egiten dira. Gizarte zibilaren lanaren inguruko funtsezko zenbait desberdintasun kapitulu honen amaieran ikus daitezke. 1. Estatu partaideen txostenak aurkezteko betekizuna Itun bat berretsi ondoren, estatuek itunaren funtsezko xedapenak aplikatzeaz gain, aldian- aldian txostenak aurkeztu behar dizkiote komiteari, ituna aplikatzeko hartu dituen neurrien inguruan. Txosten horietan estatuak itunaren xedapenak aplikatzeko onartu dituen neurri juridikoak, administratiboak, judizialak eta gainerakoak agertuko dira, eta informazioa eman behar dute azaltzen diren zailtasunen inguruan. Azkenik, dagokion komiteak txostenak aztertuko ditu, kasuan kasuko estatuaren ordezkari-talde baten aurrean. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 39NACIONES UNIDAS_3.indd 39 09/03/2012 9:34:39
  • 53. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Hasierako txostena aurkeztu behar da; eskuarki, ituna kasuan kasuko estatuan indarrean jarri eta urtebetera edo bira. Handik aurrera, txostenak bi eta bost urte bitarteko aldizkakotasunarekin aurkeztu beharko dira, itunaren xedapenen eta komiteek hartzen dituzten erabakien arabera. Zenbait komitek txosten konbinatuak onartzen dituzte; horrek esan nahi du estatu partaide batek aldizkako nahitaezko bi txosten edo gehiago aurkeztu ahal izango dizkiola komite bati, bereziki txosten konbinatu batean. Itunen bidez sortutako organo gehienek estatu baten hurrengo txostena aurkezteko epea zehaztu ohi dute txostenaren azken gogoetetan. Estatu partaideei itunen organoetarako txostenak prestatzeko prozesua behatzeko eskatzen zaie, nazioarteko betekizuna ez ezik, herrialde horretan giza eskubideak babesteko egiten den lanaren inguruko inbentarioa egiteko aukera ere badelako, gai horri buruzko politikak taxutzeko xedez.IV 2. Itunen bidez sortutako organoek estatu partaideen txostenak aintzat hartzea Gaien zerrenda Estatu partaide baten txostena(k) aztertzeko bilkuren aurretik, dagokion komiteak galderen eta gaien zerrenda osatuko du estatu partaideari aurkezteko. Estatu partaideak idatziz bidaliko ditu gaien zerrenden erantzunak, eta GEGKBren webgunean argitaratuko dira. Idatziz emaniko erantzunak jatorrizko txostenaren osagarri dira, eta bereziki garrantzitsuak dira atzerapen nabarmenak daudenean aldian behingo txostena aurkezten denetik hura aztertzen den arte. Emakumearen aurkako diskriminazioa ezabatzeko Komiteak, Eskubide ekonomiko, sozialen eta kulturalen Komiteak eta Haurraren Eskubideen Komiteak nork bere aldetik lantalde bat deituko dute bilkura-aldien artean, astebetez, estatu partaideen aztertu beharreko txostenen inguruko gaien eta galderen zerrenda prestatzeko. Giza Eskubideen Komiteak herrialdeen txostenen lantaldeei15 agintzen die lan hori, eta txostena aztertu aurreko bilkura-aldian egiten dituzte bilerak. Komite gehienek beren kideetako bat izendatzen dute herrialdeko kontalari, lurralde jakin baten inguruko gaien zerrenda osa dezan. Bestelako informazio-iturriak Estatu partaidearen txostenaz gain, itunen organoek beste iturri batzuetatik ere jasotzen 15 Herrialdeetako txostenak egiteko taldeak herrialde bakoitzeko kontalari batek eta Komiteko presidentetzak izendatutako lau sei bat kidek osatzen dituzte. 40 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 40 09/03/2012 9:34:39
  • 54. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I dute itunaren xedapenen aplikazioaren inguruko informazioa; esate baterako, Nazio Batuen erakundetatik, funts eta programetatik, nazioarteko beste erakunde batzuetatik edota giza eskubideen erakunde nazionaletatik (GEEN). Era berean, gizarte zibilarengandik ere jasotzen dute informazioa, bereziki estatu-mailako eta nazioarteko GKEetatik, lanbide-elkarteetatik eta goi-mailako erakunde akademikoetatik. Estatu partaideen txostenen azterketa Estatu partaideak komitearen bilkura-aldian parte hartzera gonbidatzen ditugu, kideek egiten dituzten galderak erantzun ditzaten eta partikularrari buruzko informazio gehiago eman dezaten. Eskuragarri dugun informazioa kontuan hartuta, komiteak txostena aztertu du gobernuetako ordezkariekin. Helburua, beraz, dialogo konstruktiboa izatea da, Gobernuari ituna aplikatzen ahalik eta modu osatuenean eta eraginkorrenean laguntzeko. Itunen bidezko organoak ez dira organo judizialak, itunak aplikatzen direla zaintzeko sortu baitzituzten, IV baita Estatuei adore eta aholkularitza emateko ere. Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoei buruzko sailean, GEGKBren webgunean maiz eguneratutako informazioa dago; dela giza eskubideen itunen bidezko organoen hurrengo bilkura-aldiei buruzkoa, dela bilkura horietan agertu beharko duten estatuei buruzkoa. Azken oharrak eta gomendioak Estatu partaidearekin hitz egin eta jasotako informazio guztia aztertu ondoren, itunen bidez sortutako organoek eskuarki azken oharrak16 onartzen dituzte. Ohar horietan, estatuak ituna aplikatu izanak ekarritako alderdi positiboak biltzen dira, eta, horrez gain, itunen bidez sortutako erakundeek estatuei gomendatzen diete zer alorretan hartu behar dituzten neurri gehigarriak. Hurrengo txostenetan, garrantzitsua da estatu partaideek lehen txostenaren ostean zer neurri onartu dituzten komiteari jakinaraztea gomendio horiek aplikatze aldera, baita itunaren xedapenak ere. Gomendioen segimendua Estatuei gomendioak aplikatzen laguntzeko, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoak hainbat prozedura martxan jartzen hasi dira, azken gomendioen segimendu eraginkorra egiten dela ziurtatzeko. Komite batzuek azken gomendioetan eskatzen dute estatuek herrialdeko kontalariari edo segimenduaz arduratzen den kontalariari jakinarazi behar diotela zer neurri hartu dituzten zenbait gomendio edota lehentasunezko gairen inguruan, betiere adostutako epe baten barruan. Ondoren, kontalariak komitea jakinaren gainean jarriko du. 16 Zenbait komitek «azken oharrak» deitzen diete, dagokion itunaren arabera. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 41NACIONES UNIDAS_3.indd 41 09/03/2012 9:34:40
  • 55. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Itunen bidez sortutako organoen kideetako batzuek herrialdeak bisitatuko dituzte txostenaren segimendua eta azken oharren aplikazioa aztertzeko, estatu partaideak gonbidatuta. 3. Banakoen salaketak kontuan hartzea, estatu partaide batek ustez haien eskubideak urratu dituenean Banakoek edota taldeek salatzen badute estatu partaide batek haien eskubideak urratu dituela, giza eskubideen itunen bidez sortutako zazpi organok azter ditzakete salaketa horiek, betiere zenbait baldintza betetzen badira. Hauexek dira komiteak: Arraza diskriminazioa ezabatzeko Komitea, Giza Eskubideen Komitea, Torturaren Aurkako Komitea, Emakumearen aurkako diskriminazioa ezabatzeko Komitea, Langile migratzaile guztien eta haien senideen eskubideak babesteko Komitea, Ahalmen urritasuna duten pertsonen eskubideei buruzko Komitea eta Bortxazko desagerpenaren aurkako Komitea. 2008ko irailean, LangileIV migratzaile guztien eta haien senideen eskubideak babesteko Komitea ez zegoen indarrean artean, eta Bortxazko desagerpenaren aurkako Komitea sortu gabe zegoen. Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen nazioarteko Itunaren hautazko protokoloa indarrean jartzen denean, partikularren salaketak ere formulatu ahal izango dira. Itunen bidez sortutako organo batek ezin ditu aztertu estatu partaide bati dagozkion salaketak, non eta estatu horrek berariaz aitortu ez duen organoak horretarako duen ahalmena, dela itunaren kasuan kasuko artikuluarekin bat datorren adierazpen baten bidez, dela dagokion hautazko protokoloa onartuta. Banakoen salaketen inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako VII. kapitulua, «Giza eskubideen ustezko urraketen salaketak aurkeztea» izenekoa, edota kontsultatu GEGKBren webgunea. Banakoek itunen bidez sortutako organoetan aurkeztutako salaketen inguruko informazio gehiago nahi izanez gero (salaketoi eskaera ere deitzen zaie) edota salaketak aurkezteko aholkuak eta jarraibideak behar izanez gero, ikus itunen bidez sortutako organoei eskainitako atala GEGKBren webgunean. 4. Estatuen arteko kontsultak eta lankidetza Giza eskubideen zenbait itunetako xedapenei esker, estatu partaideek salaketak egin ditzakete itunen bidez sortutako organoan, beste estatu partaideren batek ustez ituna urratu badu. 2008ko irailean, artean sekula erabili gabe zegoen prozedura mota hori. 42 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 42 09/03/2012 9:34:40
  • 56. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I 5. Ikerketak Itunen bidez sortutako lau organok abia ditzakete ikerketak: Torturaren Aurkako Komiteak, Emakumearen aurkako diskriminazioa ezabatzeko Komiteak, Ahalmen urritasuna duten pertsonen eskubideei buruzko Komiteak eta Bortxazko desagerpenaren aurkako Komiteak. Horretarako, ordea, informazioa fidagarria eta ondo oinarritutako datuak jaso beharko dituzte, estatu partaide batek hitzarmenak modu larrian, garrantzitsuan edota sistematikoak urratu izanari buruz. Ezin zaie ikerketarik egin prozedura honetatik kanpo geratzea erabaki duten estatuei, ez eta ikerketak egiteko komitearen eskumenei esplizituki ezezkoa eman dieten estatuei ere.17 Egoki iritziz gero, ikerketarako litekeena da estatu partaidera bisita egitea, estatu partaideak baimena emanda betiere. Ikerketaren ondorioak aztertu ondoren, komiteak estatu partaidea jakinaren gainean ipiniko du, eta oharrak eta iradokizunak ere egingo IV dizkio. Ikerketa-prozedura sekretupekoa da, eta estatuari laguntzeko eskatu behar zaio ikerketa egiten den bitartean. Ikerketei buruzko informazio eguneratu gehiago izateko, ikus 30. informazio- txostena, Nazio Batuen Giza Eskubideen Itunen Sistema izenekoa. 6. Alerta goiztiarraren eta premiazko ekintzen inguruko prozedurak Arraza diskriminazioa ezabatzeko Komiteak alerta goiztiarraren eta premiazko neurriaren inguruko prozedurak prestatu ditu 1993az geroztik.18 Alerta goiztiarraren inguruko prozedurei esker, estatu partaideetan azaltzen diren arazoak ugaritzea galarazten da, eta, hala, gatazka berriak sortzea edo haiek berpiztea saihesten da. Premiazko ekintzen inguruko prozeduraren xedea berehalako erantzuna eskatzen duten arazoei aurre egitea da, Arraza diskriminazioko era guztiak ezabatzeko nazioarteko Konbentzioaren urratze larriak ugaritu ez daitezen edota murritz daitezen. Praktikan, prozedura horiek aldi berean erabiltzen dira. Komiteak berak eska dezake haien laguntza; bestela, berriz, alderdi interesdunek (gizarte zibilak, talde indigenen kasuan, esaterako). 17 Torturaren Aurkako Konbentzioan parte hartzen duten estatuek kontrako aukera egin dezakete berresteko edo atxikitzeko unean, 28. artikuluaren arabera adierazpen bat eginda; CEDAWren hautazko protokoloko estatu partaideek, era berean, komitearen eskumena bazter dezakete, 10. artikuluaren arabera adierazpen bat eginda. Prozedura horretatik kanpo geratzea erabakitzen duen estatu orok, edonola ere, gerora bat egitea onar dezake. 18 Ikus A/48/18 dokumentuaren III. eranskina. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 43NACIONES UNIDAS_3.indd 43 09/03/2012 9:34:40
  • 57. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua 7. Iruzkin orokorrak Itunen bidez sortutako organoetako bakoitzak behatzen ari den giza eskubideen itunaren xedapenen berezko interpretazioa argitaratzen du, iruzkin orokorrak izenburupean (Arraza diskriminazioa ezabatzeko Komiteak eta Emakumearen aurkako diskriminazioa ezabatzeko Komiteak «gomendio orokorrak» terminoa erabiltzen dute). Iruzkin orokorren helburua hitzarmenak aplikatzeko irizpideak finkatzea da. Iruzkinotan hainbat gai jorratzen dituzte; hala nola, xedapen garrantzitsuenen interpretazio xehatua, edota estatuek txostenenetan aurkeztu behar dituzten ituneko artikulu jakin batzuen inguruko irizpide orokorrak. Urtero-urtero, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoek onartzenIV dituzten Iruzkin eta gomendio orokorrak biltzen dira. GEGKBren webgunera jo daiteke haiek kontsultatzeko. Hurrengo eztabaida-jardunaldien inguruko informazioa eskuratzeko, ikus GEGKBren webguneko giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen atala. 8. Eztabaida orokor eta tematikoen jardunaldiak Itunen bidez sortutako organo-kopuru jakin batek eztabaida-jardunaldi orokorrak egiten dituzte, eragiten dieten gai jakinen inguruan. Gaikako eztabaida horiek kanpoko parte- hartzaileentzat irekita egoten dira; esate baterako, Nazio Batuen bazkideentzat, estatu partaideetako ordezkarientzat, gizarte zibileko eragileentzat (bereziki GKEentzat), lanbide- elkarteentzat edota aditu independenteentzat. Eztabaidetako emaitzei esker, litekeena da itunen bidez sortutako organoak beste ohar orokor berriren bat egitea. Halaber, eztabaidoi esker, itunaren xedapenak hobeto ulertu dituzte bai estatuek, bai interesa duten beste hainbat alderdik. 9. Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen komiteetako presidenteen urteroko bilera eta komiteen arteko bilera Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen komiteetako presidenteek Genevan egiten dute urteko bilera, eta topaketa garrantzitsua izaten da giza eskubideen itunen bidez sortutako organoetako kideek beren lanen inguruan eztabaidatzeko, baita itunen organoen sistema askoz eraginkorragoa izan dadin konponbideak bilatzeko ere. Gaur arte jorratutako gaien artean daude txostenak aurkezteko sistema hobetzea eta bateratzea, komiteen lan-metodoak bateratzea, munduko biltzarren segimendua eta finantzazioaren inguruko kontuak. Komiteetako presidenteen bilera horietan, era berean, kontsulta ez- ofizialak egin izan dituzte estatu partaideekin, Nazio Batuen bazkideekin eta GKEekin. Komiteen arteko bileretan giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen presidenteek eta komiteetako beste bi kidek parte hartzen dute. Komiteen arteko bileretan jende 44 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 44 09/03/2012 9:34:40
  • 58. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I gehiagok parte hartzen duenez presidenteen urteroko bileretan baino, lan-metodoei eta beste gai batzuei buruzko gomendioen inguruko eztabaidetan gehiago sakon daiteke. Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoetako presidenteen urteroko bileraren eta komiteen arteko bileraren inguruko informazio eguneratu gehiagorako, kontsultatu GEGKBren webgunea. 10. Itunen bidez sortutako organoak moldatzea Azken urteetan, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoetako lan-metodoak eta prozedurak eztabaidatzen aritu dira, Nazio Batuen sistemaren erreforma orokorra egiteko bidean.19 IV Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoak erreformatzeko, gaur arte, lan-metodoen koordinazioa eta bateratze-lanak hartu dituzte kontuan. Era berean, «jardunbide onenak» eta baldintzen arrazionalizazioa hartzen dituzte irizpide gisa estatu partaideek txostenak aurkezteko garaian, horretarako oinarrizko dokumentu bat eta itun jakin batzuetako txostenak baliatuta.20 Gainera, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoek beren arteko lankidetza eraginkorrago bilakatzeko ahalegina egiten dute, baita Giza Eskubideen Kontseiluarekin duten harremana eraginkorrago izan dadin ere, bereziki aldizkako azterketa unibertsalaren mekanismo berriari dagokionez. Era berean, prozedura berezien mandatuen titularrekin harreman hobetzeko ahalegina ere egiten dute.21 Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoak eta prozedurak biderkatu diren honetan, egitura-erreformak ere eztabaidatu dituzte. Besteak beste, giza eskubideen itunen bidez sortutako organo bateratu iraunkor bat ezartzea proposatu zuen Giza Eskubideetarako goi-komisarioak, Louise Arbour andreak, 2005ean. 19 Nazio Batuak indartzea: aldaketetan sakontzeko programa izeneko 2002ko txostenean (A/57/387 eta 1. zuz.), Nazio Batuen idazkari nagusi Kofi Annan jaunak jardueren ikuspegi koordinatuagoa eskatu zien giza eskubideen itunen bidez sortutako organoei. 2005eko martxoan, Askatasunaren kontzeptu zabalagoa: garapena, segurtasuna eta giza eskubideak guztiontzat izeneko txostenean, idazkari nagusiak gogotik berretsi zuen itunen bidez sortutako organoen sistema sinplifikatzeko eta sendotzeko beharra, eta itunen bidez ezarritako organo guztien aurrean txostenak aurkezteko ildo bateratuak aplikatzeko eskatu zuen (A/59/2005, Add.3) 147). 20 Ikus Giza eskubideen nazioarteko itunen araberako txostenak prestatzeko ildo bateratuak, oinarrizko dokumentu zabaldua eta itun espezifikoei zuzendutako txostenak prestatzeari buruzko orientabideak barne izeneko dokumentua (HRI/MC/2005/3). 21 Ikus Giza eskubideen nazioarteko tresnen egiazko aplikazioa, giza eskubideen nazioarteko tresnen araberako txostenak aurkeztearen inguruko betekizunak barne izeneko dokumentua (A/62/224). Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 45NACIONES UNIDAS_3.indd 45 09/03/2012 9:34:40
  • 59. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua C. Nola jarri harremanetan giza eskubideen inguruko itunen bidez sortutako organoekin, eta nola lan egin haiekin? Itunen bidez sortutako organoekin lan egitea modu eraginkorra dela argi geratu da, gizarte zibilak giza eskubideak aplikatzen eta giza eskubideen inguruko ildo jakinak osatzen lagun dezan. Estatuan, gizarte zibilak funtsezko lana egiten du itunen organoen lanaren inguruko jarduerak zaintzen, zabaltzen eta segimendua egiten. Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen lanak gizarte zibileko eragileen ekarpen zuzena baliatzen du txostenak aurkezteko zikloaren azken faseetan. Era berean, eragile horien ekarpena ere baliatzen du hainbat prozeduratarako; hala nola, eskaeretarako, ikerketetarako eta alerta goiztiarrerako. Tradizionalki, GKEak izan dira giza eskubideen itunen bidez sortutako organoekin harremanetan aritu diren gizarte zibileko eragile nagusiak, batez ere organo horien bilkura-aldietan. Halaber, gizarte zibileko beste eragile batzuek ere ekarpen garrantzitsuaIV egiten dute txostenak aurkezteko prozesuan; esate baterako, aditu independenteek eta giza eskubideen defendatzaileek, goi-mailako irakaskuntza-erakundeetako eta ikerketa- zentroetako ordezkariek edota lanbide-elkarteetako kideek. Haien parte-hartzea, eskuarki, GKE batek bideratu ohi du, batez ere komite baten aurrean informazioa aurkezteari edo bileretara joateari dagokionez. GKE horrek giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen aurrean txostenak aurkezteko sistema ongi ezagutzen du, eta parte-hartze aktiboa izaten du. Haurraren Eskubideen Konbentzioak, Langile migratzaile guztien eta haien senideen eskubideak babesteko nazioarteko Konbentzioak eta Ahalmen-urritasuna duten pertsonen eskubideen Konbentzioak berariaz aitortzen dituzte «beste organo eskudun batzuk», bakoitzari dagokion itun bidezko organoen egitekoan. Lehengo bien kasuan, GKEez ari dela interpreta daiteke. Gainera, Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen Komiteak eta Haurraren Eskubideen Komiteak zenbait ildo onartu dituzte gizarte zibilaren parte-hartzeari buruz; bi kasuotan, GKEek biltzen dute arreta guztia.22 Gizarte zibileko eragileekin lortzen den elkarrekintza aldatu egiten da giza eskubideen itunen bidez sortutako organo batetik bestera. Modalitate horiek kapitulu honetako eranskinean agertzen dira. 1. Nola sustatu nazioarteko tresna berrien onarpena, eta gaur egungoen berrespena edota atxikimendua Gizarte zibilak lan handia egin dezake nazioarteko tresna berriak sortzeko eta onartzeko. Gizarte zibileko eragileek nazioarteko arauak finkatzen eta giza eskubideak babesten lagun dezakete, beste itun bat egitea sustatuta eta estatuei hura onarrarazita. 22 Ikus Gobernuz kanpoko erakundeen parte-hartzea Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen Komitean izeneko dokumentua (E/C.12/2000/6) eta kidetuek parte hartzeko irizpideak (gobernuz kanpoko erakundeak eta titulu pertsonaleko adituak), Haurraren Eskubideen Komiteko bilkura-saioaren aurreko lantaldean (CRC/C/90, VIII. eranskina). 46 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 46 09/03/2012 9:34:41
  • 60. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Gizarte zibilak giza eskubideen inguruko arau berriak osatzeko egiten duen lana Ahalmen-urritasuna negoziazioetan parte hartu Ahalmen-urritasuna duten duten pertsonen zuten, eta orain estatuek pertsonen komunitateari eskubideei buruzko testuok berrets ditzatela omenaldia egin nahiko Konbentzioa eta bere sustatzen ari dira. nioke une gogoangarri hautazko protokoloa. honetan, erakutsi duten Ahalmen-urritasuna duten etengabeko kemenagatik. 2006ko abenduan, Batzar pertsonen eskubideen Beren lanari esker, gauzak Nagusiak Ahalmen- Konbentzioa 2002 eta aldatu egin dira. Ahalmen- urritasuna duten pertsonen 2006 bitartean negoziatu urritasuna duten pertsonen eskubideei buruzko zuten, eta hori izan da mugimenduak, hitzak Konbentzioa eta bere negoziazio laburrenak izan berak dioenez, inertziaren, IV hautazko protokoloa dituen giza eskubideen axolagabetasunaren eta onartu zituen. Gizarte inguruko ituna. Onartu maiz erresistentziaren zibilak zeresan handia zutenean, garai hartako kontra borroka egin du, izan zuen tresna horiek goi-komisario Louise beste edozer adierazpen onartzeko prozesuaren Arbour andreak estatuen, edo aitorpenek baino fase guztietan; batez ere, Nazio Batuen, gizarte gehiago borroka egin ere. ahalmen-urritasuna duten zibilaren eta GEENen Hala, eskubideen indarra pertsonek eta pertsona arteko inoiz ez bezalako baliatuta, berdintasuna horiek ordezkatzen lankidetza nabarmendu eta justizia lortzeko asmo dituzten erakundeek. zuen. Horrekin loturik, bidezkoa lortu ahal izango Gizarte zibileko adierazpenok egin zituen: dute. ordezkariek testuen Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 47NACIONES UNIDAS_3.indd 47 09/03/2012 9:34:41
  • 61. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Pertsona oro bortxazko desagerpenen aurka babesteko nazioarteko Konbentzioa Gizarte zibileko eragileek ekitaldian, 2006ko genuen pertsona bat (bereziki, bortxazko ekainaren 22an, Vásquez atxilotu eta desagerrarazi desagerpenen biktimen andreak hauxe adierazi ostean; erantzunik ez senideen elkarteek) parte- zuen hitzarmena onartu zegoela, hain zuzen. hartze aktiboa izan zuten aurretik: Ez zegoen eta ez dago konbentzioa idatzi zuen inolako baliabiderik: ez lantaldearen bileretan. 1977ko maiatzean sartu habeas corpusik, ez babes Konbentzioa lehengo Giza nintzen Maiatzeko Plazako judizialik. Horrexegatik, Eskubideen Batzordeak Amen mugimenduan, etsipenaren etsipenez, idatzi zuen. Marta Ocampo hura hastapenetan nazioarteko komunitateraIV de Vásquez andrea 30 zela... Halaxe hasi jo genuen, eta egiaztatu urtez aritu zen bortxazko nintzen ikasten, ama genuen hor ere ez zela desagerpenak amaitzearen haien ondoan. Handik tresna egokirik . Eta alde lanean eta gai horri gutxira ulertu nuen ez hementxe gara berriro ere, buruzko nazioarteko tresna nintzela gure alaba eta presidente jauna. Eta zuri baten alde, bere alaba suhiaren bila bakarrik bezalaxe ordezkari jaun- bortxazko desagerpenaren ari, Argentinako eta andreei eskatzen dizuegu biktima izan baitzen Lationamerikako seme- hitzarmena onar dadila. Argentinan. Hala, Atxilotu alaba guztien bila baizik. Bide luzea egin dugu, desagertuen senideen Gaur egun munduko lorpenez eta etsipenez elkarteen Latinoamerikako desagertu guztien bila ari josita, eta gaur zuengana Federazioaren (FEDEFAM) nintzela. jotzen dugu bortxazko ordezkari gisa jardun desagerpenek eragindako zuen lantaldearen bilkura- Jakin ezazue senideok gizateriaren kontrako aldietan. Giza Eskubideen ondorio mingarri batera delituek munduan biktima Kontseiluaren inaugurazio- iritsi ginela kutun-kutuna gehiago sor ez ditzaten. Herrialde batek itun edo hautazko protokolo baten berrespena edota atxikimendua adierazi ez badu, estatu horretako gizarte zibileko eragileek gobernuari eska diezaiokete sinatzeko. Horretarako, presio-taldeen lana, giza eskubideen erakundeena eta komunikabideena koordina litezke, eta, horrez gain, herritarrak gaiaren inguruan sentsibilizatu. Giza eskubideen itunen eta hautazko protokoloen berrespenak zer egoeratan dauden jakiteko, GEGKBren web-gunea kontsultatu. 48 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 48 09/03/2012 9:34:41
  • 62. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I 2. Estatu partaideen betekizunen zaintza, txostenak aurkezteari dagokionez Estatu partaideek beti ezin dute bete txostenak aurkezteko betekizuna, hainbat arrazoi direla medio. Gizarte zibilak txostenak aurkezteko epea betetzeko eska diezaioke gobernuari. Era berean, herritarrak ere sentsibiliza ditzake, txostenak epe jakin batean aurkezteko estatuaren betekizunen inguruan. Era berean, gizarte zibileko eragileek beren lanean bereganatutako informazio osagarria eman dezakete itun baten aplikazioari buruz. Horrez gain, itunak aplikatzeko lanetan estatuekin ere kidetu ahal izango dira. Estatu partaide batek ez badu txostenik aurkezten denbora luzez eta komite batek txostenak aurkezteko egindako eskaerei erantzuten ez badie, itunen bidez sortutako organoek herrialdeko egoera aztertzeko prozedurari helduko diote, nahiz eta estatu partaidearen txostenik izan ez. Prozedura horri berraztertze-prozedura esaten zaio. IV Gizarte zibileko eragileek eta Nazio Batuekin elkartutako erakundeek berraztertze-prozesurako informazioa eman dezakete. Informazio hori eta estatu partaidearekin izandako elkarrizketa kontuan hartuta, komiteak gomendioak eta azken gomendioak emango ditu. 3. Informazioa idatziz aurkeztea Txostenak aurkezteko zikloan, komiteek atseginez jasoko dute itunak biltzen dituen eremu guztiei buruzko informazioa; hala, modu eraginkorragoan zainduko baitute ituna nola aplikatzen den herrialdeetan. Gizarte zibileko eragileek informazio osagarria emateko modurik onena txosten idatziak igortzea da. Txostenik erabilgarrienak gizarte zibileko eragile askoren lankidetzari eta koordinazioari esker osatzen dira. Horrenbestez, herrialde jakin baten inguruko idatzizko txostenak elkarrekin prestatuta aurkezteko eskatzen diegu gizarte zibileko eragileei. Informazioa emateko modalitateak desberdinak izaten dira giza eskubideen itunen bidez sortutako organo batetik bestera. Oro har, txosten bat aurkeztu ondoren, gizarte zibileko eragileek informazioa eta materiala igorri behar diote itunen bidez ezarritako organo bati, organo hori txostena aztertzen hasi baino lehen. Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen Komiteak, Emakumearen diskriminazioa ezabatzeko Komiteak eta Haurraren Eskubideen Komiteak atsegin handiz jasotzen dute estatuko eta nazioarteko GKEen informazioa, bai eta gizarte zibileko beste eragile batzuena ere, bai bilkura-aldien artean, bai gaien zerrenda egiten ari den bitartean (bereziki aditu independenteena, goi-mailako irakaskuntza-erakundeena, lanbide-elkarteena eta parlamentariena). Haurraren Eskubideen Komiteak idatzizko informazioa lantaldearen bilerak baino bi hilabete lehenago igortzea eskatzen du, bilkura-aldien artean. Torturaren aurkako Komiteari eta Giza Eskubideen Komiteari dagokienez, gizarte zibileko eragileek herrialdeen Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 49NACIONES UNIDAS_3.indd 49 09/03/2012 9:34:41
  • 63. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua txostenen inguruko lantaldeari bidal diezazkiokete idatziak (goi-mailako irakaskuntza- erakundeek eta lanbide-elkarteek barne). Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoei idatziz igortzen zaien informazioa, oro har, publikoa izaten da. Nolanahi ere, berariaz eskatzen denean, komiteek informazioaren konfidentzialtasuna errespetatuko dute. Gizarte zibileko eragileek idatziz aurkezten dituzten txostenak ez dira Nazio Batuen dokumentu ofizialtzat hartuko, eta, ondorioz, ez dira ez argitaratuko, ez itzuliko. Beraz, garrantzitsua da gizarte zibileko eragileek informazioa zer hizkuntzatan aurkeztuko duten aztertzea, komiteak zer hizkuntzatan lan egiten duen aintzat hartuta. Hona hemen informazioa idatziz emateko egiaztapen-zerrenda bat:IV • Estatuaren berrespena edo atxikimendua dagokion tresnarekiko, eta, halakorik izatekotan, estatuak xedapenei buruz jarritako edozer eragozpenen garrantzia (eragozpenak ez dira oztopo izaten gizarte zibileko eragileek gai jakinak tratatzeko eta komite batek haiei buruzko iritzia emateko). • Estatuaren hurrengo txostena aurkezteko epea eta dagokion komitearen bilkura-aldiaren datak. Litekeena da datak aldatzea bilkuretarako denbora gutxi falta denean; horregatik, garrantzitsua da dagokion komitearen idazkaritzarekin etengabe harremanetan egotea bilkura-aldi bakoitzaren aurreko hilabeteetan. • Aztertzen ari diren edo aztertu diren gai nagusiak. Garrantzitsua da gizarte zibileko eragileak trebatzea estatu partaideen aurreko txostenen edukiarekin, aurreko azken oharpenekin eta gaien zerrendarekin. • Itunen bidez ezarritako organo bakoitzaren txostenak aurkezteko ildoekin ere ohitu beharko dute, gizarte zibileko eragileek azter dezaten estatu partaideen txostenak eta beraienak bate datozen ala ez. 50 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 50 09/03/2012 9:34:41
  • 64. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Txostenak idatziz aurkeztea Gizarte zibileko eragileek itunen bidez betez ezarritako organoei informazioa emateko modurik onena, herrialdearen txostena aurkezten den une berean txosten osatu bat aurkeztea da. Gizarte zibileko eragileak txostenak prestatzen hasi baino lehen, gomendagarria da giza eskubideen itunaren organo bakoitzak txostenak aurkezteko zer ildo dituen ikastea. Kontuan hartuko da idatzizko txostenek estatuen txosten ofizialen egitura analogoa izatea. Helburua azterketa sistematikoa egitea da, jakiteko estatu partaidearen antolamendu juridikoa, politikak eta jardunbideak zenbateraino datozen bat itunaren printzipioekin eta arauekin. Txostenok idazteko, honakoa hartuko da kontuan: • Idatziak argia, doia, zehatza eta objektiboa izan behar du. • Egileek aplikatzeko zer zailtasun hautematen dituzten nabarmenduko dute, eta gomendio IV zehatzak emango dira herrialde jakin batean giza eskubideen arazoa konpontzeko. • Lehenbailehen aurkeztuko dira, betiere dagokion estatuaren txostena aztertzeko ezarritako dataren aurretik; hala, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoek aztertu ahal izango dituzte, organo horiek gaien zerrenda bat osatu, bilkura-aldiak prestatu eta azken oharpenak egiten dituztenerako. Gidalerroak: • Gizarte zibileko eragileek ematen duten informazioak dagokion herrialdeari buruzkoa izan behar du. Halaber, informazio horrek dagokion organoaren mandatuaren esparruari loturik egon behar du. Ahal dela, ustez urratu den eskubidea xedatzen duen itunaren artikuluari egingo dio erreferentzia zuzenean. • Giza eskubideen urraketen salaketekin batera, probak eta gainerako agiri egokiak aurkeztuko dira. • Informazioan aipatutako erreferentzia guztien egokitasuna egiaztatu behar da. Nazio Batuen dokumentu bat aipatzen denean, lerrokaden zenbakiak zehaztuko dira, orrialde zenbakiak hizkuntza batetik bestera aldatu egiten baitira. Gauza bera gertatzen da estatu partaideen txostenen aipuekin ere; alegia, Nazio Batuen bertsio ofizialaren arabera aipatuko dira. • Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoari dokumentuaren hainbat kopia inprimatu eta bertsio elektronikoa bidaliko zaizkio, idazkaritzak ez baitu gizarte zibileko eragileek emandako informazio guztiaren kopiak banatzeko behar beste bitarteko. • Ez da onartuko esamolde iraingarriak edo mingarriak dituen dokumenturik. GEGKBren webguneko giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen atalean, gizarte zibilak organo horien zenbait bilkura-alditan aurkeztutako idatziak kontsulta daitezke. Haurraren Eskubideen Komitearen kasuan, berriz, Haurraren Eskubideen Konbentziorako gobernuz kanpoko erakundeen taldearen Child Rights Information Network webgunea kontsulta daiteke. Informazioa idatziz aurkezteko informazio gehiago nahi izanez gero, kapitulu honen amaieran dauden laukiak kontsultatu, mesedez. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 51NACIONES UNIDAS_3.indd 51 09/03/2012 9:34:41
  • 65. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen nazioarteko Ituna aplikatzeari buruzko txostenak aurkezteko prestakuntza-tailerra Georgiako GEGKBren tresnak eta GKEen lana duen ohartaraztea ordezkaritzak lan-tailer ezagutaraztea. herritarrei. bat antolatu zuen 2007ko • Berdintasun- ekainean, GKEetako hogei printzipioei, ez- Tokian tokiko GKEek ordezkarirentzat. Bertan, diskriminazioari eta hainbat mahai-inguru egin Eskubide ekonomiko, parte-hartzeari buruzko zituzten 2007an, beren sozial eta kulturalen ezagutza areagotzea gaitasuna sendotzeko Komiteari txostenak nola Eskubide ekonomiko, trebakuntza aberasten aurkeztu landu zuten. sozial eta kulturalen jarraitzeko. Komiteko bi kide arduratu nazioarteko Ituna ziren tailerraz, honako aplikatzeko garaian.IV helburuekin: • Ituna aplikatzen dela • Giza eskubideen behatzeko gizarte zibilak erremintak, ikuskaritza- zer-nolako garrantzia 4. Nola parte hartu eta ekarpenak egin giza eskubideen itunen bidez sortutako organoetako bilkura-aldietan Bilkura-aldietara joatea Estatu partaideen txostenak bilera publikoetan aztertzen dira, eta gizarte zibileko eragileek behatzaile gisa parte har dezakete haietan. Itunen organoetako bilkura-aldietara joanda, gizarte zibileko eragileek hainbat aukera dituzte: • Komite osoari edo kideei banan-banan informazioa eman. • Komitearen eta estatuaren arteko elkarrizketa behatu. • Bertan planteatzen diren gaien eta komiteak egiten dituen gomendioen inguruko informazioa jaso zuzenean. Gizarte zibilak parte hartzeko arauak eta ohiturak desberdinak izaten dira komite batetik bestera, bai komiteen bilkura-aldietan, bai bilkura-aldien arteko bileretan. Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoetako bilkura-aldietara joateko, akreditazioa eskatu behar da aldez aurretik organo bakoitzaren idazkaritzan. Bilkura-aldietarako ekarpenak Gizarte zibileko eragileek zeregin aktiboa izan dezakete komiteetako bilkura-aldietan, aditu independenteek, unibertsitateetako ordezkariek eta lanbide-elkarteek barne. Estatu partaidearen eta komitearen arteko eztabaidan parte hartu ez arren, txostenak aurkeztu ahal izango dizkiete komiteko kideei, idatzietan jorratu dituzten gaien inguruan. 52 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 52 09/03/2012 9:34:42
  • 66. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Komite gehienek epe jakin bat ematen dute, gizarte zibileko eragileek txostenak ahoz aurkez ditzaten. Komiteetako bilkura-aldietan eta bilkura-aldien arteko lantaldeetan ahozko aurkezpenak nola egin jakiteko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus kapitulu honetako eranskina. Komiteen bilkura-aldiak Giza Eskubideen Komiteak, Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen Komiteak, Torturaren Aurkako Komiteak, Emakumearen aurkako diskriminazioa ezabatzeko Komiteak eta Langile migratzaile guztien eta haien senideen eskubideak babesteko Komiteak epe jakin bat ematen dute bileretan txostenak ahoz aurkezteko. Aukera horri esker, gizarte zibileko eragileek idatzizko txostenetan agertzen diren funtsezko gaiak aurkez diezazkiekete komiteei. Kontuan hartu beharra dago, hala ere, gizarte zibileko eragileen ahozko informazioko IV bilkurak ateak itxita egin ohi direla. Salbuespena Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen Komitearen eta Emakumearen diskriminazioa ezabatzeko Nazio Batuen Komitea dira; bi komite horien bilerak publikoak dira. Bilkuren aurreko lantaldeak Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen Komiteak, Emakumearen diskriminazioa ezabatzeko Nazio Batuen Komiteak eta Haurraren Eskubideen Komiteak epe jakin bat ematen diete gizarte zibileko eragileei ekarpenak egiteko bilkuren aurreko lantaldeetan. Beste komite batzuek ekarpen horiek formalki bideratu ez arren, komiteetako kideekin bilera informalak egin daitezke dagokion idazkaritzaren bitartez. Gizarte zibilak bilkuren aurreko lantaldeetan egindako ekarpenak estatu partaideei igortzeko gaien zerrendari erants dakizkioke. Era berean, bilkuren aurreko lantaldeek idatzizko informazioa edo txostenak aurkezteko aukera ematen diete gizarte zibileko eragileei. Komite gehienek ez diete baimenik ematen gobernuetako ordezkariei bilkuren aurreko bileretan egoteko. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 53NACIONES UNIDAS_3.indd 53 09/03/2012 9:34:42
  • 67. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Giza eskubideen itunetako organoetako bilkura-aldietan eta bilkuren aurreko lantaldeetan ahozko aurkezpenak egiteko arauak • Ahozko aurkezpenek dagokion itunaren ingurukoak izan behar dute. • Ahozko adierazpenek komiteak esleitutako denbora aintzat hartu beharko dute. • Oro har, bilkura-aldi hauetan interpretazio-zerbitzuak izaten dira, eta gizarte zibileko ordezkariek ahozko aurkezpenaren kopia idatzi bat izan behar dute interpreteei emateko. • Ongi koordinatutako ekipoak dituzten ordezkaritzak askoz ere eraginkorragoak dira gai bakar batez arduratzen diren ordezkari talde ugariak baino. • Ez da onartuko hizkuntza iraingarria edo mingarria erabiltzea, eta ezingo du bilkuretan parte hartu halakorik erabiltzen duenak. GKEei eta gizarte zibileko gainerako eragileei gogorarazten diegu komiteko idazkaritzarekin harremanetan jarri behar dutela, parte hartzeko asmoa beharIV adina denboraz jakinarazteko. Informazio-saio ez-ofizialak Komiteetako bilkura-aldiak egokiak izan ohi dira gizarte zibileko eragileek komiteetako kideekin bilera informalak egiteko. GKEek bileren ordutegitik kanpoko ekitaldiak eta tankerako informazio-bilera informalak antolatu ohi dituzte, bazkaltzeko garaian eskuarki (alegia, 13:00etatik 15:00ak arte). Kontuan hartu behar da bazkari-garaiko informazio- bileretan ez dela interpretazio-zerbitzurik izango. Horretarako, komiteak aztertzen ari diren gaiez eta herrialdeez aritu beharko dute. Informazio-bilera informalak herrialde baten estatuaren txostena aztertu baino egun bat lehenago izaten dira, edo egun berean, bestela. Informazio-bilerak eraginkorragoak dira ondo antolatuta eta koordinatuta daudenean, eta litekeena da komiteetako kide gehiago agertzea gai asko eztabaidatzen diren bilera handiak egiten direnean baino. Horrenbestez, jarduerak koordinatzeko eskatzen diegu gizarte zibileko eragileei. Zenbait kasutan, komiteetako idazkaritzek bilera horiek adosteko balio dezakete; hala, aretoak eta ekipoa lotzen dituzte, eta komiteetako kideei informazioa bidaltzen diete. 5. Itunen bidez sortutako organoen azken oharren segimendua egitea Komitearen bilkura-aldiaren ondoren eta azken oharrak onartu eta gero, gizarte zibilak estatu-mailako segimendua egin dezake, gomendioen aplikazioari buruz kontzientziatuz eta estatu partaideari azken oharrak aplikatzeko eskatuz. Hortaz, ezinbestekoa da gizarte zibileko eragileak trebatzea komiteek onartzen dituzten azken oharpenen inguruan. 54 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 54 09/03/2012 9:34:42
  • 68. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Itunen bidez sortutako organoen gomendioak posta elektronikoz jaso nahi izanez gero, jo GEGKBren webgunera. Gizarte zibilak giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen azken oharren segimendua egin dezake, betiere ondorengoak kontuan hartuta: • Tokian tokiko gobernuarekin elkarlanean aritu, haren eginkizunak betetzeko asmoz, eta estatuko legerian beharrezko erreformak sustatzeko eta politika nazionalak ezartzeko katalizatzaile izan; halaber, gizarte zibileko eragileek komiteetako oharpenak oinarritzat erabil ditzakete gobernuarekin elkarrizketan hasi eta ekintza- programa bat diseinatzeko. • Zenbait herrialdetako giza eskubideen egoera eta komiteen azken oharrak aplikatzeko estatuan hartzen diren neurriak zaindu. • Komiteetako bileretako prozeduren inguruan kontzientziatu, bai eta estatu partaideek nahitaez bete behar dituzten gomendioen eta estatuetan giza IV eskubideez hobeto gozatzeko azken oharrak erabiltzeko moduaren inguruan ere. Helburu horrekin eztabaida tematikoak, mahai-inguruak, mintegiak eta tailerrak egin daitezke. Era berean, azken oharrak itzuli eta argitaratu ere egin daitezke, baita giza eskubideen inguruko estatuko erakundeekin eta hedabideekin elkarlanean aritu ere. • Itunen bidez sortutako organoen lanean lagundu, gobernuak azken oharpenen aplikazioan zer aurrerapen egin dituen adieraziz komiteei eta gaiari buruzko informazio egokia eta zehatza emanez. 6. Nola aurkeztu banakoen salaketak itunen bidez sortutako organoetan Edozer banakok estatu partaide batek hitzarmenean edo dagokion itunean ezarritako eskubideak urratu dituela salatzen duenean, jakinarazpen bat igor diezaioke komiteari, baldin eta estatuak aitortuta badu komitearen eskumena tankera horretako salaketak aztertzeko. Salaketak hirugarrenek ere aurkez ditzakete partikularren izenean (baita gizarte zibileko eragileek ere). Horretarako, ordea, banakoek baimena eman beharko dute. Baimena emateko gauza ez badira, ahalordeek edo ordezkatzeko baimenek ere balioko dute. Banakoen salaketak barne-jurisdikzioko baliabide guztiak agortu eta gainerako onargarritasun baldintza guztiak bete direnean soilik aurkez daitezke. Partikularren salaketen inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako kapitulu honen eta VIII. kapituluaren eranskina, «Giza eskubideen ustezko urraketen inguruko salaketak aurkeztea» izenekoa, edota kontsultatu GEGKBren webgunea. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 55NACIONES UNIDAS_3.indd 55 09/03/2012 9:34:42
  • 69. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua 7. Nola eman informazioa isilpeko ikerketetarako Gizarte zibileko eragileek komiteei informazioa eman ahal izango diete, eta, ondorioz, komite batek isilpeko ikerketa bat egiteko erabakian eragingo du. Isilpeko ikerketak tresna garrantzitsuak dira, eta, haiei esker, gizarte zibileko eragileek urraketei eta egoera kezkagarriei buruzko informazioa eman diezaiekete komiteei, ondoren aztertzeko. Isilpeko ikerketa gehienak GKEen informazioa jasota hasi dira. Esate baterako, Torturaren Aurkako Komiteak zazpi isilpeko ikerketa egin zituen, hainbat herrialdetako GKEek emandako informazioa oinarri hartuta (Brasil, Egipto, Mexiko, Peru, Serbia eta Montenegro, Sri Lanka eta Turkiakoak). Emakumearen diskriminazioa ezabatzeko Komiteak Mexikori buruzko ikerketa bat egin du. Era berean, gizarte zibileko eragileek isilpeko ikerketak martxan jarri ostean ere emanIV dezakete informazio gehiago. Nola parte har dezakete GKEek isilpeko ikerketa baten hasieran Lehenengo Mexikoko Ciudad Juárez bisitan. GKEen eta estatu ikerketak hiru GKEk hirian 200 emakume partaidearen parte-hartze emandako informazioa hil eta desagerrarazi aktiboari esker, txosten izan zuen oinarri. Hala, zituztela. GKEek 1993az zehatza osatu zuten, GKE horiek jakinarazi geroztik gertatutako batetik, urraketei buruz zioten Emakumearen emakumeen bahiketen, eta, bestetik, gertakarien aurkako diskriminazioa bortxaketen eta hilketen ingurune soziokulturalari ezabatzeko Komiteari inguruko informazio buruz. Hala, emakumearen hainbat eskubide urratu zehatza eman zuten. aurkako indarkeriaren zirela, Emakumearen Komiteak fidagarritzat arrazoi nagusiak azaltzen aurkako diskriminazioko jo zuen informazio hori, ditu, eta gomendio irmoak era guztiak ezabatzeari CEDAWak ezartzen dituen ematen ditu emakumeen buruzko Konbentzioaren eskubideen urraketa larri eskubideak CEDAWaren (CEDAW) hautazko eta sistematikoen zantzuak arabera bete daitezen. protokoloaren 8. artikuluak kontuan hartuta. dioenaren arabera. Mexikoko gobernuaren Equality Now, Casa 2003ko urrian egindako txostena eta erantzuna Amiga eta Comisión ikerketetan, GKEek Emakumearen Mexicana de Defensa informazio osagarria eman Aurrerapenerako y Promoción de los eta aktiboki parte hartu Atalaren webgunean Derechos Humanos zuten komiteko bi kidek daude jasota. GKEk jakinarazi zuten Mexikora egin zuten 56 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 56 09/03/2012 9:34:43
  • 70. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Isilpeko ikerketetarako informazioa bidali nahi duten gizarte zibileko eragileek ondorengo helbidera jo beharko dute: [Komitearen izena] Norentzat: Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Faxa: +41 (0)22 917 90 29 8. Nola eman informazioa alerta goiztiarraren eta premiazko ekintzen inguruko prozeduretarako Gizarte zibileko eragileek aurkezten duten informazioa erabilgarria izan daiteke Arraza Diskriminazioa Ezabatzeko alerta goiztiarreko tresnak edota komitearen premiazko IV prozedurak aktibatzeko. Iraganean, GKEen eta talde indigenen ordezkarien informazioa jaso ondoren jarri izan dira martxan prozedura horiek. Banakoen salaketen inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako kapitulu honen eta VIII. kapituluaren eranskina, «Giza eskubideen ustezko urraketen salaketak aurkeztea» izenekoa, eta kontsultatu GEGKBren webgunea. 9. Nola parte hartu komiteetako presidenteen urteroko bileran, eta komiteen artekoan Gizarte zibileko eragileek behatzaile gisa parte har dezakete bilera horietan. Komiteen arteko bilerak atal bat izan ohi du gai-zerrendan, GKEek komiteko kideekin itunen organoetako funtzionamenduaren, prozeduren eta lan-metodoen inguruan zuzenean eztabaida dezaten. D. GEGKBren baliabideak GEGKBren webguneak, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen inguruan GEGKBren webguneak giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen inguruko informazioa eta dokumentazioa biltzen du. Itunen bidez sortutako organo bakoitzak webgune bat du, eta bertan hainbat informazio dago bilduta: itunaren nondik norakoak, berrespenen egoera, aurreko eta geroko bilkura-aldiak, lan-metodoak eta abar. Gainera, GEGKBren webguneko itunen bidez sortutako organoen datu-basean, organo horiei buruzko hainbat dokumentu kontsulta daitezke; hala nola, estatu partaideen Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 57NACIONES UNIDAS_3.indd 57 09/03/2012 9:34:43
  • 71. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua txostenak, azken oharrak, iruzkin orokorrak eta partikularren jakinarazpenen inguruko erabakiak. GEGKBren informazio-liburuxkak GEGKBren informazio-liburuxkek ere giza eskubideen nazioarteko itunen inguruko informazioa daukate, bai eta giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen ingurukoa ere. GEGKBren webgunean informazio-liburuxken zerrenda eguneratua topa daiteke, argitalpenen atalean. GEGKBren filma: Itunen organoak: giza eskubideak etxera eraman GEGKBk lan-tresna bat egin du itunen organoen lanari buruz: DVD formatuko film bat. GizaIV eskubideak etxera eraman du izena (ingelesez, Bringing Human Rights Home). GEGKBren informazio eta argitalpen erakusmahaian eska daiteke. Eskaerak bidaltzeko: publications@ohchr.org. Extraneta Giza eskubideen itunen bidez sortutako hiru organok dute extraneteko orria GEGKBn: Torturaren Aurkako Komiteak, Emakumearen diskriminazioa ezabatzeko Nazio Batuen Komiteak eta Langile migratzaile guztien eta haien senideen eskubideak babesteko Komiteak. Itunen bidez sortutako organo bakoitzaren extraneteko orriak informazio xehatua du estatuen eta gizarte zibilaren txostenen, bileren inguruko informazioaren eta beste hainbat daturen inguruan. Extraneteko orrialdean sartu ahal izateko, GEGKBren webgunean aurkituko duzun inprimaki elektronikoa bete behar da. Inprimakia bete ostean, posta elektronikoz igorriko dizkizugu erabiltzaile-izena eta pasahitza. Giza eskubideen aurkibide unibertsala Giza eskubideen aurkibide unibertsalak (aurkibidea) informazioa on line eskuratzeko erreminta da, eta Nazio Batuen itunen bidez sortutako organoek giza eskubideen inguruan argitaratutako dokumentuak eskuratzeko sortu zuten, bai eta Giza Eskubideen Kontseiluaren prozedura bereziak eskuratzeko ere. Webgune berri honetara GEGKBren web orritik irits daiteke, eta bertan daude itunen bidez sortutako organoek 2000. urteaz geroztik egindako azken ohar guztiak, bai eta Giza Eskubideen Kontseiluak 2006az geroztik hainbat herrialderen inguruan egin dituen azken oharrak eta gomendioak ere. Aurkibidean, halaber, laster kontsultatu ahal izango dira Aldizkako Azterketa Unibertsalaren eremuan egindako gomendioak ere. 58 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 58 09/03/2012 9:34:43
  • 72. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Eranskina: Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoak Komiteek jarduera, prozedura eta jardunbide komunak badituzte ere, haietako bakoitzak bere baldintzak ezartzen ditu. Ondoren agertzen den informazioa giza eskubideen itunen bidez sortutako organo bakoitzaren aipamen laburra da. GIZA ESKUBIDEEN KOMITEA Zer zaintzen duen gaien zerrenda osatuko duen lantaldea bildu Eskubide zibil eta politikoen nazioarteko Ituna baino sei aste lehenago. Informazio guztia (ICCPR) eta haren hautazko protokoloak. formatu elektronikoz eta inprimatuta (gutxienez 25 kopia) bidali beharko da, aurrerago Osaera adierazitako helbidera. IV Hamazortzi aditu independente, lau urterako aukeratuta. Berritu daiteke. Komitearen bilkura-aldietara joatea GKEak eta gizarte zibilaren gainerako eragileak Bilkura-aldiak behatzaile gisa joan ahal izango dira komitearen Komitea urtean hirutan biltzen da, eta hiru bileretara. Horretarako, akreditazioa eskatu asteko bilkura-aldiak izaten ditu. Bilerak, beharko diote idatziz idazkaritzari, aurrerago eskuarki, martxoan izaten dira, New Yorkeko agertzen den helbidean. Estatu partaidearen Nazio Batuen egoitzan, eta uztailean eta txostena aztertzen den bilkura-aldiaren urrian edo azaroan Genevako Nazio Batuen lehenengo egunean, komiteak tarte bat gordeko Bulegoan. du gizarte zibilaren ordezkariek (bereziki GKEek) beren kideei bilkura pribatu batean Txostenak aurkezteko baldintzak informazioa ahoz emateko. Maiz antolatzen dira Estatu partaideek ituneko partaide bihurtu eta gosariak eta bazkariak, eta haietan GKEek eta urtebetera aurkeztu behar dute lehendabiziko gizarte zibileko gainerako aktoreek herrialdeari txostena, eta, ondoren, komiteak hala eskatzen buruzko informazio eguneratuagoa eta duenean (eskuarki, hiru edo bost urtean behin). zehatzagoa eman dezakete. Azken txostenaren azken oharretan hurrengo txostena aurkezteko epea agertu ohi da. Herrialdeen txostenen inguruko lantaldea pribatuan biltzen da, komitearen hurrengo Informazioa idatziz aurkeztea bilkura-aldian aztertuko dituzten estatu GKEek eta gizarte zibileko beste eragile partaideen txostenen inguruko gaien zerrenda batzuek, hala nola lanbide-elkarteek eta aditu osatzeko. Horretarako, gizarte zibileko independenteek, idatzizko informazioa edo eragileek informazio-bilera informalak adostu txostenak igor ditzakete komiteko idazkaritzara. ditzakete komiteko kideekin. Informazioa aurkezteko eperik egokiena herrialdearen txostena aztertuko duen bilkura- Banakoen salaketak aldia hasi baino bi aste lehenago izan ohi da; Banakoen salaketak, itunaren lehen ahalezko hau da, herrialdearen txostena aztertuko duen protokoloaren arabera, ondorengo helbidera eta hurrengo bilkura-aldian komiteak aztertzeko igorriko dira: Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 59NACIONES UNIDAS_3.indd 59 09/03/2012 9:34:43
  • 73. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Eskaeren lantaldea Telefonoa: +41 (0)22.917 93 32 edota Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi +41 (0)22.917 93 95 Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations Giza Eskubideen Komitearen inguruko 8 -14, avenue de la Paix informazio gehiago nahi izanez gero, ikus CH–1211 Geneva 10, Suitza 15. zenbakidun informazio-liburuxka (1. Faxa: +41 22 917 90 22 (bereziki premiazko berrik.). salaketetarako) Helbide elektronikoa: tb-petitions@ohchr.org Lehen hautazko protokoloaren inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, Idazkaritza kontsultatu GEGKBren webgunea. Giza Eskubideen Komitea Norentzat: Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Eskuliburu honetako VIII. kapitulukoIV Goi Komisarioaren Bulegoa eranskinetan, «Giza eskubideen ustezko Palais des Nations urraketen salaketak aurkeztea» izenekoan, 8–14, avenue de la Paix salaketa aurkezteko inprimakiaren eredua CH–1211 Geneva 10, Suitza agertzen da. Faxa: + 41 (0)22 917 90 29 ESKUBIDE EKONOMIKO, SOZIAL ETA KULTURALEN KOMITEA Zer zaintzen duen itunarekin bat egin eta bi urtera aurkeztu ohi Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen dute lehen txostena; gero bost urtean behin nazioarteko Ituna (ICESCR). Giza Eskubideen edo komiteak hala eskatzen duenean. Kontseiluak itunaren hautazko protokoloa onartu zuen 2008ko ekainean. Batzar Nagusiak ere Informazioa idatziz aurkeztea urte berean onartzea espero zen. GKEek eta gizarte zibileko gainerako eragileek (hala nola, ikerkuntzako erakundeek, lanbide- Osaera elkarteek eta talde indigenek) informazioa edo Hamazortzi aditu independente, lau urterako txostenak bidal ditzakete idazkaritzara, bai bi aukeratuta. Berritu daiteke. bilkura-aldietarako, bai bilkura-aldien arteko bileretarako. Informazioa noiznahi bidal daiteke, Bilkura-aldiak baina hobe da astebete lehenago bidaltzea Komitea urtean bi aldiz biltzen da, eta hiru aurrerago zehazten den helbidera, bai formatu asteko bilkura-aldiak izaten ditu. Horrez gain, elektronikoan, bai inprimatuta. Txostenak bilkura-aldien arteko lantaldeak astebeteko aurkezteko bilkura-aldietarako 25 kopia bilera izan ohi du maiatzean eta azaroan, inprimatu bidaliko dira gutxienez; bilkura-aldien Genevako Nazio Batuen bulegoan. arteko lantaldeen bileretarako, berriz, hamar kopia. Idazkaritzak lehenbailehen igorriko dio Txostenak aurkezteko baldintzak dagokion estatuko ordezkariari gizarte zibileko Itunak txostenak aurkezteko maiztasuna eragileek herrialde jakin baten txostenaren xedatzen ez badu ere, estatu partaideek azterketaren inguruan jaso duen edozer 60 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 60 09/03/2012 9:34:43
  • 74. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I idatzizko informazio ofizial, non eta ez den Aurkezpenek ez dute ordu-laurden bat baino berariaz adierazten informazio hori isilpekoa gehiago iraungo. dela. Bilkura-aldi bakoitzean, komiteak jardunaldi bat Nazio Batuen Kontseilu Ekonomiko eta eskainiko dio –hirugarren asteko astelehena, Sozialak (ECOSOC) aholku-erakundetzat eskuarki– eskubide jakin bati edo itunaren aitortutako GKEek edo izaera hori alderdi jakin bati buruzko eztabaida orokorrari. duen GKE batekin elkartutakoek GKE espezializatuek eta gizarte zibilaren idatzizko adierazpenak bidaliko dituzte gainerako partaideek, irakaskuntza-erakundeek, idazkaritzara, bilkura-aldietako bileretan ikertzaileek eta lanbide-elkarteetako kideek argitaratzeko komitearen lan-hizkuntzetan. barne, erreferentziako dokumentuak aurkez GKEen adierazpenek itunaren artikuluekin ditzakete, baita eztabaida orokorren lotuta egon behar dute, eta gizarte zibilaren jardunaldira joan ere. ikuspuntutik premiazkoenak diren gaiak IV landu behar dituzte. Bilera hasi baino hiru Idazkaritza hilabete lehenago jaso beharko dira gutxienez Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen idazkaritzan. Komitea Norentzat: Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Komitearen bilkura-aldietara joatea Goi Komisarioaren Bulegoa Gizarte zibileko gainerako eragileak behatzaile Palais des Nations gisa joan ahal izango dira komitearen 8–14, avenue de la Paix bileretara. Horretarako, akreditazioa eskatu CH–1211 Ginebra 10 - Suiza beharko diote idatziz idazkaritzari, aurrerago Faxa: +41 (0)22 917 90 29 agertzen den helbidean. GKEeetako eta GEENetako ordezkariek ahozko adierazpenak Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen egin ahal izango dituzte bilkura-aldien arteko Komitearen inguruko informazio gehiago nahi lantaldea biltzen den lehenengo goizean, bai izanez gero, ikus 16. zenbakidun informazio- eta aditu independenteek ere. Lantalde hori liburuxka (1. berrik.). astelehenetan biltzen da eskuarki, 10:30etik 13:00etara. Halaber, GKEen auzialdietan Gizarte zibilak komitearekin duen konpromisoari ere parte har dezakete. Auzialdiak txostenak buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, aurkezteko bilkura-aldi bakoitzaren lehenengo ikus GEGKBren webguneko itunen bidez egunean izaten dira, 15:00etatik 16:00etara. sortutako organoen atala. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 61NACIONES UNIDAS_3.indd 61 09/03/2012 9:34:43
  • 75. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua ARRAZA DISKRIMINAZIOA EZABATZEKO KOMITEA Zer zaintzen duen estatuetako eta eskualdeetako GKEei laguntza Arraza-diskriminazioko era guztiak ematen die, baita giza eskubideen aldeko deuseztatzeari buruzko nazioarteko beste talde eta banakoei ere. Era berean, Konbentzioa (ICERD) Arraza diskriminazioa ezabatzeko Komiteak gizarte zibilaren ordezkarien idatzizko Osaera informazioa onartzen du, alerta goiztiarreko Hamazortzi aditu independente, lau urterako eta premiazko ekintzetako prozedurei aukeratuta. Berritu daiteke. jarraiki. Informazio hori estatu partaideen konbentzioaren aplikazioaren berrikuspenaren Bilkura-aldiak ingurukoa izango da, bost urteko atzerapena Komitea Genevako Nazio Batuen Bulegoan daramaten txostenei lotutakoa, hain justu.IV biltzen da, eta hiru asteko bi bilkura-aldi egiten Gizarte zibileko eragileek, bereziki GKEek, ditu urtean; otsailean eta abuztuan, hain zuzen. informazioa bidal diezaiokete komiteari, eta, prozedura horren arabera, premiazkotzat jotzen duten egoera bat aztertzeko eskatu. Txostenak aurkezteko baldintzak Estatu partaideek lehenengo txostena Komitearen bilkura-aldietara joatea hitzarmenera atxiki eta urtebetera aurkeztu Gizarte zibileko gainerako eragileak behatzaile behar dute, eta ondoren, oro har, bi urtean gisa joan ahal izango dira komitearen behin. Hala eta guztiz ere, azken oharren azken bileretara. Horretarako, akreditazioa eskatu lerrokadan agertu ohi da hurrengo txostena beharko diote idatziz idazkaritzari, aurrerago aurkezteko epea. agertzen den helbidean. Komiteak ez du bilerarik antolatutako bilera ofizialak egiten Informazioa idatziz aurkeztea dituzten bitartean, ez GKEekin, ez gizarte GKEek eta gizarte zibileko beste eragile zibileko eragileekin. Edonola ere, gizarte batzuek –hala nola lanbide-elkarteek, zibileko eragileek informazio-bilera ez-ofizialak irakaskuntza-erakundeek, talde indigenek eta antola ditzakete txostena aztertzen den komitearen lanaren inguruko gaiez arduratzen lehen jardunaldiko bazkari-orduan (13:45etik diren erakunde espezializatuek– idatzizko 14:45era), bai eta komiteko kideak gonbidatu informazioa bidal dezakete idazkaritzara. ere. Horretarako, gizarte zibileko eragileek Informazioa noiznahi bidal daiteke, baina areto bat erreserbatzeko eskatu beharko diote hobe da komitearen bilkura-aldia hasi baino idazkaritzari. Halaber, ARISi laguntza eska bi hilabete lehenago egitea. Informazioaren diezaiokete, bilkurak antola ditzan. Komiteak bertsio bat formatu elektronikoan bidaliko da, maiz eztabaida tematikoak egiten ditu arraza- eta 37 kopia inprimatuta, ondoren agertzen diskriminazioaren eta hitzarmenak biltzen den idazkaritzaren helbidera. Baldintza dituen bestelako gaien inguruan. Hala, gizarte horiek betetzeko baliabide mugatuak dituzten zibileko gainerako eragileak parte hartzera eta estatuetako gizarte zibiletako eragileek iritzia azaltzera gonbidatzen ditu; esaterako, laguntza eska diezaiokete Arrazakeriaren irakaskuntza-erakundeetako ordezkariak, aurkako informazio Zerbitzuari (ARIS). aditu independenteak, GKEak eta erakunde Nazioarteko GKE hori Genevan dago, eta espezializatuak. 62 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 62 09/03/2012 9:34:44
  • 76. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Banakoen salaketak ARISi buruzko informazio gehiago nahi izanez Banakoen salaketak helbide honetara bidaliko gero, ikus: dira, Konbentzioaren 14. artikuluak dioenarekin Webgunea: http://www.antiracism-info.org23 bat: Helbide elektronikoa: centre-docs@ antiracism-info.org Eskaeren lantaldea Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Arraza-diskriminazioa ezabatzeko Komisarioaren Bulegoa Komiteari buruzko informazio gehiago nahi Palais des Nations izanez gero, kontsultatu 12. zenbakidun 8–14, avenue de la Paix informazio-liburuxka. CH–1211 Geneva 10, Suitza Faxa: +41 (0)22 917 90 22 Eskuliburu honetako VIII. kapituluko (bereziki premiazko salaketetarako) eranskinetan, «Giza eskubideen ustezko Helbide elektronikoa: tb-petitions@ohchr.org urraketen salaketak aurkeztea» IV izenekoarenetan, salaketa aurkezteko Idazkaritza inprimakiaren eredua agertzen da. Arraza diskriminazioa ezabatzeko Komitea Norentzat: Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Faxa: +41 (0)22 917 90 29 23 23 GEGKBk ez du bere gain hartzen kanpoko web orrien edukiaren inguruko erantzukizunik, eta orri honetan dauden estekek ez dute esan nahi GEGKBk eta orri horietako edukiak loturik daudenik. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 63NACIONES UNIDAS_3.indd 63 09/03/2012 9:34:44
  • 77. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua EMAKUMEAREN DISKRIMINAZIOA EZABATZEKO NAZIO BATUEN KOMITEA Zer zaintzen duen kopiak International Women’s Rights Action Emakumea diskriminatzeko era guztiak Watch Asia Pacific elkartera (IWRAW-AP) deuseztatzeari buruzko Konbentzioa (CEDAW) bidal ditzakete. Elkarte hori emakumeen eta hautazko protokoloa. eskubidearen eta garapenaren inguruko Asiako eta Pazifikoko Foroa da; alegia, emakumearen Osaera eskubideak sustatzen dituen eta komitearen eta Hogeita hiru aditu independente, lau urterako alderdi interesdunen arteko informazio-trukeaz aukeratuta. Berritu daiteke. arduratzen den GKE bat.24 Bilkura-aldiak Komitearen bilkura-aldietara joatea Komitea urtean bitan edo hirutan biltzen da, Gizarte zibileko gainerako eragileak behatzaileIV New Yorken edota Genevan. Bilkura-aldiak gisa joan ahal izango dira komitearen bileretara. osatzeko, aurretik lantaldeek bilera egin ohi Horretarako, akreditazioa eskatu beharko dute. diote idatziz idazkaritzari, aurrerago agertzen den helbidean. Gizarte zibileko eragileek eta Txostenak aurkezteko baldintzak bereziki GKEek ahozko aurkezpenak egin ahal Estatu partaideek lehenengo txostena izango dizkiete bilkura-aldien arteko lantaldeei. hitzarmenera atxiki eta urtebetera aurkeztu Aurkezpen horiek bilkura hasten den eguneko behar dute, eta ondoren, oro har, bi urtean goizean egiten dira eskuarki. Bilkura-aldien behin. arteko lantaldea, gobernu jakin baten txostena aztertzen duen aurreko bilkura-aldia bukatzean Informazioa idatziz aurkeztea bildu ohi da. Era berean, GKEek ahozko GKEek eta gizarte zibileko beste eragile aurkezpenak egin ditzakete komitearen aurrean, batzuek bidal dezakete idatzizko informazioa bilkura-aldiko aste bakoitzaren lehenengo idazkaritzara; esate baterako, aditu jardunaldiko goizean. Batzuetan, bilkura ez- independenteek edota parlamentariek. ofizialak antola daitezke komiteko kideekin, Informazioa noiznahi bidal daiteke, baina aurrerago agertzen den idazkaritzaren helbidera hobe da bilkura-aldiaren arteko bilera idatzita. baino bi aste lehenago bidaltzea, edota komitearen bilkura-aldia hasi baino bi hilabete Banakoen salaketak lehenago. Informazioaren bertsio bat idatziz Banakoen salaketak, konbentzioaren lehen igorriko da, formatu elektronikoan, eta 35 hautazko protokoloaren arabera, ondorengo kopia inprimatuta. Idazkaritzaren helbidea helbidera igorriko dira: aurrerago dago zehaztuta. GKEek eta gizarte Eskaeren lantaldea zibileko gainerako eragileek, irakaskuntza- Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi erakundeek esaterako, dokumentazioaren Komisarioaren Bulegoa 24 24 GEGKBk ez du bere gain hartzen kanpoko web orrien edukiaren inguruko erantzukizunik, eta orri honetan dauden estekek ez dute esan nahi GEGKBk eta orri horietako edukiak loturik daudenik. 64 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 64 09/03/2012 9:34:44
  • 78. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Palais des Nations konbentzioan agertzen diren eskubideak 8–14, avenue de la Paix sistematikoki urratzen dituela. CH–1211 Geneva 10, Suitza Faxa: +41 (0)22 917 90 22 Idazkaritza (bereziki premiazko salaketetarako) Emakumearen diskriminazioa ezabatzeko Helbide elektronikoa: tb-petitions@ohchr.org Nazio Batuen Komitea Norentzat: Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Salaketak aurkezteko ildoek, hitzarmenaren Goi Komisarioaren Bulegoa hautazko protokoloaren arabera, eskuliburu Palais des Nations honetako VIII. kapituluaren eranskinetan ikus 8–14, avenue de la Paix daitezke; alegia, «Giza eskubideen ustezko CH–1211 Geneva 10, Suitza urraketen salaketak aurkeztea» izenburuko Faxa: +41 (0)22 917 90 29 atalean. Interneten jakinarazpenetarako Helbide elektronikoa: cedaw@ohchr.org inprimaki-eredu bat aurki daiteke Nazio IV Batuen hizkuntza guztietan, emakumearen Konbentzioaren hautazko protokoloari aurrerapenerako webgunean, GEGKBren buruzko informazio gehiago nahi izanez webgunearen barnean. gero, kontsultatu GEGKBren webgunea. Isilpeko ikerketak Komiteari buruzko informazio gehiago nahi Gizarte zibileko eragileek eta bereziki GKEek izanez gero, ikus 22. eta 7. zenbakidun konbentzioaren urraketa larri, garrantzitsu informazio-liburuxkak. edo sistematikoei buruzko idatzizko Komitearentzako idatzizko txostenak informazioa igor dezakete idazkaritzara. prestatzeko prozedura-gidaliburuari buruzko Informazioak fidagarria izan behar du, informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eta adierazi behar da estatu partaideak IWRAW-APren webgunea. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 65NACIONES UNIDAS_3.indd 65 09/03/2012 9:34:44
  • 79. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua TORTURAREN AURKAKO KOMITEA Zer zaintzen duen Komitearen bilkura-aldietara joatea Torturaren eta bestelako tratu krudel, anker edo Gizarte zibileko gainerako eragileak behatzaile umiliagarrien aurkako Konbentzioa (CAT). gisa joan ahal izango dira komitearen bileretara. Horretarako, akreditazioa eskatu beharko Osaera diote idatziz idazkaritzari, aurrerago agertzen Hamar aditu independente, lau urterako den helbidean. Gizarte zibileko eragileek aukeratuta. Berritu daiteke. eta bereziki GKEek ahozko informazioa igor dezakete komitera, bilkura-aldiak irauten duen Bilkura-aldiak bitartean. Oro har, GKEak arduratuko dira Komitea Genevan biltzen da, eta bi bilkura-aldi biktimak banaka joan daitezen informazio- egin ohi ditu urtean: hiru asteko bilkura-aldi bat saioetara. Informazio-saioak herrialde jakinIV maiatzean, eta bi asteko beste bat azaroan. bati buruzkoak izaten dira, eta 17:00etatik Horrez gain, lantalde bat ere biltzen da bilkura- 18:00etara egiten dira estatu partaidea aldien artean. komitearekin bildu aurreko egunean. Txostenak aurkezteko baldintzak Banakoen salaketak Estatu partaideek lehenengo txostena Banakoen salaketak helbide honetara bidaliko hitzarmenera atxiki eta urtebetera aurkeztu dira, Konbentzioaren 22. artikuluak dioenarekin behar dute, eta ondoren, oro har, lau urtean bat: behin. Eskaeren lantaldea Informazioa idatziz aurkeztea Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Idatzizko informazioa GKEek eta gizarte Komisarioaren Bulegoa zibileko beste eragile batzuek bidal dezakete Palais des Nations idazkaritzara; esaterako, biktima-taldeek, erlijio- 8–14, avenue de la Paix taldeetako edota sindikatuetako ordezkariek CH–1211 Geneva 10, Suitza eta lanbide-elkarteek. Informazioa noiznahi bidal Faxa: +41 (0)22 917 90 22 daiteke, baina hobe da komitearen bilkura-aldia (bereziki premiazko salaketetarako) hasi baino sei aste lehenago egitea. Gaien Helbide elektronikoa: tb-petitions@ohchr.org zerrendarako informazio gehigarria zerrenda itxi baino hiru hilabete lehenago aurkeztu behar Eskuliburu honetako VIII. kapituluko da. Informazio guztia formatu elektronikoz eta eranskinetan, «Giza eskubideen ustezko inprimatuta (gutxienez 15 kopia) bidali beharko urraketen salaketak aurkeztea» da idazkaritzara, aurrerago adierazitako izenekoarenetan, salaketa aurkezteko helbidera. Idazkaritzak lehenbailehen igorriko dio inprimakiaren eredua agertzen da. dagokion estatuko ordezkariari gizarte zibileko eragileek herrialde jakin baten txostenaren Isilpeko ikerketak azterketaren inguruan jaso duen edozer idatzizko Gizarte zibileko eragileek konbentzioaren informazio ofizial, non eta ez den berariaz urraketa larri, garrantzitsu edo sistematikoei adierazten informazio hori isilpekoa dela. buruzko idatzizko informazioa igor dezakete 66 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 66 09/03/2012 9:34:44
  • 80. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I idazkaritzara. Informazioak fidagarria izan behar Palais des Nations du. Era berean, estatu partaidearen lurraldean 8–14, avenue de la Paix tortura sistematikoki praktikatzen dela dioten CH–1211 Geneva 10, Suitza frogak eta zantzuak izan behar ditu. Faxa: +41 (0)22 917 90 29 Idazkaritza Prozedura berezien inguruko informazio Torturaren Aurkako Komitea gehiago nahi izanez gero, ikus 17. zenbakidun Norentzat: Nazio Batuen Giza Eskubideetarako informazio-liburuxka. Goi Komisarioaren Bulegoa TORTURA PREBENITZEKO AZPIKOMITEA IV Zer zaintzen duen Estatu partaideek bete beharreko Torturaren eta bestelako tratu krudel, anker edo baldintzak umiliagarrien aurkako Konbentzioaren hautazko Estatu partaideek bisita-organo bat edo gehiago protokoloa (OPCAT). ezarri edo izenda dezakete torturak eta bestelako tratu krudel, anker eta umiliagarriak Osaera saihesteko. Organo horiek, besteak beste, Hamar aditu independente, lau urterako GEEN, arartekoa, parlamentu-batzordea aukeratuta. Berritu daiteke. Guztira 25 kide edo GKE izan daitezke. Estatu partaideek izango ditu, protokoloaren 50. berrespena edo azpikomiteen eta bisita-komiteen ikustaldiak atxikimendua erregistratu ondoren (ikus 5. onartuko dituzte, beren jurisdikzio eta artikulua). Bilkura-aldiak kontrolpeko edozer tokitan askatasunik gabeko pertsonak badituzte. Bisiten helburua pertsona Azpikomitea urtean hirutan biltzen da horiek babestea izango da, torturaren eta astebeteko bilkura-aldietan. Bilerak Nazio bestelako tratu krudel, anker eta umiliagarri Batuen Genevako bulegoan izaten dira. Halaber, batzuen mehatxua duten aldetik. jendeari askatasuna kentzen zaion tokietara bisitak egiten ditu, torturak eta bestelako tratu Tortura Prebenitzeko Azpikomitearen krudel, anker eta umiliagarriak prebenitze inguruko informazio gehiago nahi izanez aldera. gero, kontsultatu GEGKBren webgunea. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 67NACIONES UNIDAS_3.indd 67 09/03/2012 9:34:44
  • 81. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua HAURRAREN ESKUBIDEEN KOMITEA Zer zaintzen duen bidal daiteke, baina hobe da bilkura-aldien Haurraren Eskubideen Konbentzioa (CRC) eta arteko lantaldea elkartu baino gutxienez hautazko protokoloak. bi hilabete lehenago egitea. Idazkaritzara gutxienez hogei kopia bidaliko dira inprimatuta, Osaera baita formatu elektronikoan ere, aurrerago Hamazortzi aditu independente, lau urterako zehaztutako helbidera. Gizarte zibileko eragileek aukeratuta. Berritu daiteke. eska dezakete bidali duten idatzizko informazioa isilpekoa izatea. Bilkura-aldiak Komitea urtean hiru aldiz biltzen da, eta hiru Komiteari informazioa ematen dioten GKEak, asteko bilkura-aldiak izaten ditu. Horrez gain, era berean, Haurraren EskubideenIV bilkura-aldien arteko lantaldeak astebeteko hiru Konbentziorako gobernuz kanpoko bilera izan ohi ditu urtarrilean, maiatzean eta erakunde-taldearekin ere jar daitezke irailean, Nazio Batuen Genevako bulegoan. harremanetan; hau da, konbentzioa aplikatzeko lan egiten duten GKEen nazioarteko Txostenak aurkezteko baldintzak koalizioarekin. Talde horrek GKE guztiak Estatu partaideek lehenengo txostena elkartzeko bulego bat du, bereziki koalizio hitzarmenera atxiki eta bi urtera aurkeztu nazionaletakoak elkartzeko, Haurraren behar dute, eta ondoren, oro har, bost urtetik Eskubideen Komitearen txostenak aurkezteko behin. Era berean, estatu partaideek hautazko prozesuan parte-hartzea errazteko. GKEei eta protokoloetan zehaztuta bezala aurkeztu behar gizarte zibileko eragileei Haurren Eskubideen dituzte txostenak. Hasiera batean, protokoloa Konbentzioko koalizioarekin lankidetzan indarrean jarri eta bi urtera aurkeztuko dira, informazioa bidaltzeko eskatzen diegu, halakorik eta, ondoren, komiteari bidali behar zaizkien balego dagokion herrialdean. txostenekin batera. (Baldin eta estatuak hautazko protokolo batekin edo gehiagorekin Hauxe da GKEen taldearen helbidea: bat egin badu, baina ez hitzarmenarekin, bost Haurraren Eskubideen Konbentziorako urtetik behin aurkeztu beharko du esandako gobernuz kanpoko erakunde-taldearen txostena.) idazkaritza 1, rue de Varembé Informazioa idatziz aurkeztea CH-1202 Geneva, Suitza Idatzizko informazioa GKEek eta gizarte zibileko Telefonoa: +41 (0)22 740 4730 beste eragile batzuek bidal dezakete; esate Faxa: +41 (0)22 740 1145 baterako, haurtzaroa babesteko erakundeek, Helbide elektronikoa: erlijio-erakundeek, lanbide-erakundeek eta secretariat@childrightsnet.org gizarte-zerbitzuetakoek. Informazioa noiznahi Webgunea: http://www.childrightsnet.org25 25 25 GEGKBk ez du bere gain hartzen kanpoko web orrien edukiaren inguruko erantzukizunik, eta orri honetan dauden estekek ez dute esan nahi GEGKBk eta orri horietako edukiak loturik daudenik. 68 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 68 09/03/2012 9:34:45
  • 82. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Komitearen bilkura-aldietara joatea Idazkaritza Gizarte zibileko gainerako eragileak behatzaile Haurraren Eskubideen Komitea gisa joan ahal izango dira komitearen bileretara. Norentzat: Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Horretarako, akreditazioa eskatu beharko diote Goi Komisarioaren Bulegoa idatziz idazkaritzari, aurrerago agertzen den Palais des Nations helbidean. 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Gizarte zibileko eragileei bilkura-aldien arteko Faxa: +41 (0)22 917 90 29 lantaldean parte hartzeko gonbita egiten diegu; hiru orduko bilera batean, bazkideek Haurraren Eskubideen Komitera txostenak informazio osagarria aurkeztu ahal izango aurkezteko ildoei buruzko informazio gehiago dute. Aditu independenteak eta gazteen nahi izanez gero, ikus Haurraren Eskubideen erakundeetako kideak komitearen bilkura-aldien Konbentziorako gobernuz kanpoko arteko lantaldearen laguntzaile garrantzitsuak erakunde-taldearen webgunea. IV dira. Bilkura-aldien arteko lantaldean parte hartzeko eskaerak lantalde horren bilerak hasi GKEek eta aditu independenteek parte baino bi hilabete lehenago bidali behar dira hartzeko Komiteak bilkura-aldien gutxienez. Komiteak idatzizko gonbidapena arteko lantaldean ezarritako ildoei bidaliko die aukeratutako gizarte zibileko buruzko informazio gehiago nahi izanez eragileei (eskuarki, GKEei), bilkura-aldien arteko gero, kontsultatu GEGKBren webgunea. lantaldean parte hartzeko. Oinarria estatu Haurraren Eskubideen Komiteari buruzko partaidearen txostena aztertzeko interesgarria informazio gehiago nahi izanez gero, ikus izan daitekeen idatzizko informazioa izango da. 10. zenbakidun informazio-liburuxka (1. Dagokion herrialdeko gizarte zibileko eragileek berrik.). gehienez ere hamabost minutu izango dituzte sarrerako oharrak egiteko; gainerakoek, berriz, bost minutu izango dituzte. Helburua elkarrizketa eraikitzaileari ekitea da. Komiteak urtero jardunaldi bat eskaintzen dio eztabaida orokorrari, eta gizarte zibileko eragileak gonbidatu ohi ditu, haurrak eta adituak barne. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 69NACIONES UNIDAS_3.indd 69 09/03/2012 9:34:45
  • 83. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua LANGILE MIGRATZAILE GUZTIEN ETA HAIEN SENIDEEN ESKUBIDEAK BABESTEKO KOMITEA Zer zaintzen duen Komitera idatzizko informazioa bidaltzen Langile migratzaile guztien eta haien senideen duten gizarte zibileko eragileak Langile eskubideak babesteari buruzko nazioarteko Migratzaileen Konbentziorako GKEen Konbentzioa (ICRMW). Nazioarteko Plataformarekin ere jar daitezke harremanetan. Plataforma hori hitzarmena Osaera zabaltzeko, aplikatzeko eta zaintzeko elkarrekin Gaur egun hamar aditu independente ditu, lan egiten duten nazioarteko GKEen koalizioa lau urterako aukeratuta. Berritu daiteke. da. Konbentzioa 41. estatu partaidean indarrean Horretarako, helbide honetara idatzi behar da:IV jartzen denean, hamalau kide izango ditu. Informazio gehiago nahi izanez gero, ikus 72. GKEen Plataforma artikulua. Norentzat: December 18 Rue de Varembé 1 Bilkura-aldiak 96. posta-kutxatila. Komitea Genevan biltzen da, eta bi bilkura-aldi CH–1211 Geneva 20, Suitza izan ohi ditu urtean: apirilean eta azaroan. Telefonoa: +41 (0)22 919 10 42 Faxa: +41 (0)22 919 10 48 Txostenak aurkezteko baldintzak Helbide elektronikoa: ipmwc@december18.net Estatu partaideek lehenengo txostena Webgunea: http://www.december18.net26 hitzarmenera atxiki eta urtebetera aurkeztu behar dute, eta, ondoren, bost urtean behin. Komitearen bilkura-aldietara joatea Gizarte zibileko gainerako eragileak behatzaile Informazioa idatziz aurkeztea gisa joan ahal izango dira komitearen bileretara. GKEek eta gizarte zibileko gainerako eragileek Horretarako, akreditazioa eskatu beharko diote (gizarte-zerbitzuetako erakundeek, aditu idatziz idazkaritzari, aurrerago agertzen den independenteek eta sindikatuek, kasu) idatzizko helbidean. informazioa edo txostenak noiznahi bidal ditzakete idazkaritzara. Estatu partaidearen txostenaren azterketa prestatzeko, gizarte zibileko eragileek, bereziki Informazio guztia formatu elektronikoz eta GKEek, komitearekin bilera pribatu bat egingo inprimatuta (gutxienez 15 kopia) bidali beharko dute. Bertan, estatu jakin bateko langile da idazkaritzara, aurrerago adierazitako migratzaileen egoerari buruzko informazioa helbidera. emango dute ahoz, eta komiteko kideek 26 26 GEGKBk ez du bere gain hartzen kanpoko web orrien edukiaren inguruko erantzukizunik, eta orri honetan dauden estekek ez dute esan nahi GEGKBk eta orri horietako edukiak loturik daudenik. 70 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 70 09/03/2012 9:34:45
  • 84. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I egindako galderak erantzungo dituzte. Komiteak partaideek prozedura hori konbentzioaren 77. estatuaren txostena aztertzeko egindako bilkura- artikuluaren arabera onartu eta gero. aldiaren aurreko saioan izango da bilera hori. Idazkaritza Estatu partaidearen txostena aztertuko den Langile migratzaile guztien eta haien bilkura-aldian, idatzizko informazioa aurkeztu senideen eskubideak babesteko Komitea duten gizarte zibileko eragileei ahozko Norentzat: Nazio Batuen Giza Eskubideetarako informazio gehiago aurkezteko aukera emango Goi Komisarioaren Bulegoa zaie, komiteak estatu partaidearen txostena Palais des Nations aztertu aurretik berarekin egingo duten bilera 8–14, avenue de la Paix publiko batean. Komiteak aldian-aldian egin ohi CH–1211 Geneva 10, Suitza dituen eztabaida orokor eta tematikoetan parte Faxa: +41 (0)22 917 90 29 hartu ahal izango dute, besteak beste, GKEek Helbide elektronikoa: cmw@ohchr.org edota irakaskuntza- eta lanbide-erakundeetako IV ordezkariek. Komiteari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus 24. zenbakidun informazio- Banakoen salaketak liburuxka (1. berrik.). Komiteak banakoen salaketak edo jakinarazpenak aztertuko ditu hamar estatu Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 71NACIONES UNIDAS_3.indd 71 09/03/2012 9:34:45
  • 85. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua AHALMEN URRITASUNA DUTEN PERTSONEN ESKUBIDEEN INGURUKO KOMITEA Zer zaintzen duen edo sistematikoei buruzko idatzizko Ahalmen-urritasuna duten pertsonen eskubideei informazioa igor dezakete idazkaritzara. buruzko Konbentzioa eta bere hautazko Informazioak fidagarria izan behar du, protokoloa. eta adierazi behar da estatu partaideak konbentzioan agertzen diren eskubideak Osaera sistematikoki urratzen dituela. Komiteak, hasiera batean, hamabi aditu independente izango ditu, lau urterako 33. artikulua aukeratuta. Behin baino ezin izango da berritu, Konbentzioak xedapen berezi bat dauka, eta bertan ezintasunen bat duten adituek parte gizarte zibilak konbentzioa aplikatzen den hartuko dute. Hirurogeigarren estatu partaideak behatzeko duen egitekoari dagokionez. Hala,IV berrespena edota atxikimendua adierazi ostean, 33. artikuluak dio gizarte zibila integratuta komiteak hamazortzi kide izango ditu. Ahalmen- dagoela eta aktiboki parte hartuko duela estatu urritasuna duten pertsonen eta haien erakunde partaideen segimendu-prozesuaren maila ordezkarien parte-hartzea sustarazteko gonbita guztietan. Horrenbestez, funtsezko egitekoa egiten zaie estatu partaideei, komiteko kide dauka gizarte zibilak, hitzarmena betearazteari izateko hautagaiak izendatzen dituztenean. dagokionez. Bilkura-aldiak Idazkaritza 2008ko irailean komiteko kideak aukeratu gabe Ahalmen-urritasuna duten pertsonen zeuden artean. eskubideen Komitea Norentzat: Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Txostenak aurkezteko baldintzak goi-komisarioa Estatu partaideek lehenengo txostena Palais des Nations hitzarmenera atxiki eta bi urtera aurkeztu behar 8–14, avenue de la Paix dute; ondoren, komiteak eskatutakoan, lau CH–1211 Geneva 10, Suitza urtetik behin oro har. Faxa: +41 (0)22 917 90 29 Helbide elektronikoa: crpd@ohchr.org Banakoen salaketak Banakoek edo taldeek bidalitako informazioa GEGKBk konbentzioaren eremuan egiten aztertu ahal izango du komiteak. Eskuliburu duen lanari buruzko informazioa edota honetako VIII. kapituluko eranskinetan, «Giza ahalmen-urritasunaren inguruko auzi orokorrak eskubideen ustezko urraketen salaketak ikusteko, kontsultatu GEGKBren webgunea. aurkeztea» izenekoarenetan, salaketa aurkezteko inprimakiaren eredua agertzen da. Hitzarmenari eta haren hautazko protokoloari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, Isilpeko ikerketak ikus GEGKBren From Exclusion to Equality: Gizarte zibileko eragileek eta bereziki GKEek Realizing the Rights of Persons with konbentzioaren urraketa larri, garrantzitsu Disabilities argitalpena (HR/PUB/07/6). 72 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 72 09/03/2012 9:34:45
  • 86. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ITUNEN BIDEZ SORTUTAKO GIZA ESKUBIDEEN ORGANOAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I BORTXAZKO DESAGERPENAREN AURKAKO KOMITEA (2008ko irailean osatu gabe zegoen artean) Zer zaintzen duen banakoen salaketak edo jakinarazpenak Pertsona oro bortxazko desagerpenen aurka aztertuko ditu, konbentzioaren 31. babesteko nazioarteko Konbentzioa artikuluarekin bat. Osaera Ikerketak Hamar aditu independente, lau urterako Gizarte zibileko eragileek eta bereziki GKEek aukeratuta. Behin baino ezin izango da berritu. informazio fidagarria bidal dezakete estatu Txostenak aurkezteko betekizunak partaide batek konbentzioari egindako urraketak salatzeko, 33. artikuluaren arabera. Era berean, komiteak eskuduntzak ditu auzi Konbentzioan parte hartzen duten estatuak bi IV urtetik behin igorriko dituzte txostenak. hori Nazio Batuen Batzar Nagusira eramateko; horretarako, ordea, estatu partaide baten Premiazko neurriak jurisdikziopeko lurralde batean bortxazko Desagertutako pertsona baten senitartekoek desagerpena praktikatzen dela frogatzeko ondo premiazko bilaketa-eskaera egin ahal izango oinarritutako zantzuak eduki beharko ditu. diote komiteari. Bilatu beharreko pertsonak konbentzioan parte hartzen duen estatu baten Giza Eskubideen Komiteari buruzko jurisdikziopean egon beharko du. informazio gehiago nahi izanez gero, ikus 6. zenbakidun informazio-liburuxka (2. Banakoen salaketak berrik.). Komiteak prozedura hori onartu duten hamar estatu partaideei erreferentzia egiten dieten Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 73NACIONES UNIDAS_3.indd 73 09/03/2012 9:34:45
  • 87. NACIONES UNIDAS_3.indd 74 09/03/2012 9:34:45
  • 88. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I V. GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Giza Eskubideen Kontseiluaren sinopsia Nola definitzen da? Zer egiteko du? 2007ko ekainaren 18an, lehen bilera egin Giza Eskubideen Giza Eskubideen eta urtebetera, Giza Kontseilua giza Kontseilua gobernuarteko Eskubideen Kontseiluak eskubideez arduratzen erakundea da, 47 kidek hainbat prozedura, den Nazio Batuen osatzen dute, eta Genevan mekanismo eta egitura gobernuarteko organo du egoitza. Urtean adostu zituen, bere lanaren nagusia da. Batzar gutxienez hamar astez oinarri gisa. Guztiak ere Nagusiak eratu zuen biltzen da, hiru bilkura- 5/1 Ebazpenaren bidez 60/251 Ebazpenaren bidez, alditan; ezohiko bilerak onartu zituen; besteak eta Giza Eskubideen ere egin ditzake. Batzordea beste, kontseiluaren gai- Batzordearen tokia Kontseilu Ekonomiko zerrenda, lan-programa V betetzen du aurreko eta Sozialaren (ECOSOC) eta prozedura-arauak mandatu, mekanismo, organo subsidiarioa biltzen dira bertan, bai funtzio eta ardurei zen; Giza Eskubideen eta batzordetik jasotako dagokienez. Nazio Batuen Kontseilua, berriz, Batzar aditu-sistemari eta Giza Eskubideetarako Goi Nagusiaren organo salaketa-prozedurari Komisarioaren Bulegoak subsidiarioa da. Betetzen egindako zuzenketak ere. (GEGKB) Giza Eskubideen dituen egitekoen artean, Halaber, 5/1 Ebazpenak Kontseiluaren idazkaritza- giza eskubideen urraketez kontseiluaren aldizkako lanak egiten ditu, Giza arduratzen da (urraketa azterketa unibertsaleko Eskubideen Batzordearekin larri eta sistematikoak mekanismoaren egin zuen bezalaxe. barne), eta giza eskubideak modalitatea ezartzen du, Nazio Batuen sistemaren bai eta prozedura berezien jarduera nagusian modu inguruko mandatu eraginkorrean koordinatzen guztiak aztertzeko, eta txertatzen ditu. arrazionalizatzeko Eskuliburua euskaraz eta formatu digitalean kontsulta daiteke GEGKBren webgunean http://www.ohchr.org/manualsociedadcivil/ Bertan, eskuliburuaren kapitulu guztiak jaits daitezke, bai eta argitalpenean agertzen diren erreferentzia guztien loturak kontsultatu ere. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 75NACIONES UNIDAS_3.indd 75 09/03/2012 9:34:46
  • 89. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua eta perfekzionatzeko barne) Kontseilu daukaten GKEek eta prozedura bat ere. berrian parte hartzeko, giza zibilaren gainerako aurreko Batzordeak eragileek aktiboki Nola jo Giza Eskubideen ezarritako xedapenak laguntzen dute Giza Kontseilura eta nola eta jardunbideak hartuko Eskubideen Kontseiluaren aritu elkarlanean dituzte oinarri. Xedapen lanean, bai eta beste haren mandatu eta eta jardunbide horiek hainbat mekanismotan mekanismoekin oraindik ere garatzen ere. Gainera, GEGKBk eta eboluzionatzen ari zuzenean ematen Batzar Nagusiak, 60/251 dira, kontseilua behartuta ditu Giza Eskubideen Ebazpenean, adierazten baitago behatzaileen Kontseiluaren bilerak du gobernuz kanpoko aldetik «ahalik eta ekarpen Internet bidez. Horrez erakundeek (GKE) eraginkorrena» lortzera.27 gain, kontseiluaren eta gizarte zibileko Interneteko eta eragileek egiteko handia ECOSOCek GKEak extraneteko webgunean dutela giza eskubideak erakunde aholku- hainbat dokumentu eta sustatzeko eta babesteko emaile gisa aitortuta informazio aurki daiteke. lanetan, bai estatuetan, edukitzea ezinbestekoa Bilkura-aldi bakoitzari bai eskualdeetan, bai da, GKEak behatzaile gisa buruzko informazioa ohikoV nazioartean. parte ahal izateko Giza bilkura-aldia hasi baino bi Eskubideen Kontseiluaren aste lehenago argitaratu Behatzaileek (gobernuz bilkura-aldietan. Edonola ohi da webgune nagusian. kanpoko erakundeak ere, aitorpen hori ez 27 27 Ikus Batzar Nagusiaren 60/251 Ebazpena eta Giza Eskubideen Kontseiluaren 5/1 Ebazpena. 76 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 76 09/03/2012 9:34:46
  • 90. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Giza Eskubideen Kontseiluarekin harremanetan jartzeko helbideak Giza Eskubideen Kontseiluaren Azpiatala Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Telefonoa: +41 (0)22 917 92 56 Faxa: +41 (0)22 917 90 11 Gizarte Zibilaren Bulegoa GEGKBren Gizarte Zibilaren Bulegoa Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Telefonoa: +41 (0)22 917 90 00 Helbide elektronikoa: civilsocietyunit@ohchr.org Erakunde bat ECOSOCen aholku-emaile den ala ez jakiteko, jo helbide honetara: Nazio Batuen Egoitza Gobernuz Kanpoko Erakundeen Saila V Nazio Batuen Gai Ekonomiko eta Sozialen Sailaren Bulegoa One UN Plaza, Salle DC-1-1480 New York, NY 10017 Telefonoa: +1 212 963 8652 Faxa: +1 212 963 9248 Helbide elektronikoa: desangosection@un.org Nazio Batuen Genevako Bulegoa (ONUG) GKEekin Lotzeko Bulegoa Zuzendari nagusiaren bulegoa 153. Bulegoa, Palais des Nations 8-14, avenue de la Paix CH-1211 Geneva 10 – Suitza Telefonoa: +41 (0)22 917 21 27 Faxa: +41 (0)22 917 05 83 Helbide elektronikoa: ungeneva.ngoliaison@unog.ch Kapitulu honetako ataletan Giza Eskubideen Kontseiluaren mekanismo garrantzitsuenen helbideak agertzen dira Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 77NACIONES UNIDAS_3.indd 77 09/03/2012 9:34:46
  • 91. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Zer da Giza Eskubideen Kontseilua? Giza Eskubideen Batzordetik Giza Eskubideen Kontseilura Giza Eskubideen Kontseilua Batzar Nagusiaren 2006ko martxoaren 15eko 60/251 Ebazpenaren bidez sortu zuten, eta giza eskubideak zaintzen dituen Nazio Batuen gobernuarteko organismo nagusia da. Giza Eskubideen Batzordearen ordez sortu zuten. Batzorde hori 60 urtez baino gehiagoz egon zen Nazio Batuen giza eskubideen sistemaren zentroan. Batzordea 2006ko martxoan bildu zen azken aldiz, 62. bilkura-aldia egiteko. Bere araudiak eta arauak ezartzeko lorpenek kontseiluaren lanaren oinarriak finkatu dituzte. Batzordea Kontseilu Ekonomiko eta Sozialaren (ECOSOC) organo subsidiarioa zen; Giza Eskubideen Kontseilua, berriz, Batzar Nagusiaren organo subsidiarioa da. Giza Eskubideen Kontseilua mailaz igo izanak esan nahi du giza eskubideak Nazio Batuen funtsezko zutabeetako bat direla, baita garapena, bakea eta segurtasuna ere. Giza Eskubideen Kontseiluaren bidez, sendotuta geratzen da Nazio Batuen giza eskubideen sistema indartzeko Batzar Nagusiak hartutako konpromisoa, pertsona orok giza eskubide guztiak goza ditzan (zibilak, politikoak, ekonomikoak, sozialak eta kulturalak, baita garapenerako eskubidea ere).V Batzar Nagusiak, 60/251 Ebazpenean, mandatu, mekanismo, funtzio eta ardura guztiak berrikusteko agindu zion Giza Eskubideen Kontseiluari, eta, beharrezkoa denean, hobetzeko eta arrazionalizatzeko. Kontseiluak lehen bilkura-aldia bukatu eta urtebetera bete behar zuen mandatu hori. Era berean, kontseiluaren lan-metodoek hainbat ezaugarri behar dituzte: • Gardenak, bidezkoak eta inpartzialak. • Emaitzetara bideratuak. • Benetako elkarrizketa ahalbidetu behar dute. • Gomendioen segimenduari eta betetzeari buruzko eztabaidak ahalbidetu behar dituzte. • Funtsezko elkarreragina ahalbidetzea bere mekanismoekin. Batzarrak kontseiluaren lana eta funtzionamendua berrikusiko du, ezarri eta bost urtera.28 Giza Eskubideen Kontseiluaren eraikuntza instituzionala (5/1 Ebazpena) Lehen bilera egin eta urtebetera, 2007ko ekainaren 18an, erakundea osatzeko lana gogotik egin ondoren, kontseiluak hainbat neurri adostu zituen bere prozedurak, mekanismoak eta 28 Ikus Batzar Nagusiaren 60/251 Ebazpena; bertan, Kontseiluak sortu eta bost urtera bere lana eta funtzionamendua berrikusi behar dituela erabakitzen da, bai eta Batzar Nagusiari txostena helarazi behar diola ere. 78 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 78 09/03/2012 9:34:46
  • 92. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I egiturak ezartzeko. Giza Eskubideen Kontseilua eratzeko 5/1 Ebazpenak onartu zuen neurri- multzoa. Hauexek dira:29 • Lan-programarako agenda eta esparru berria. • Lan-metodo berriak eta prozedura-erregelamendua, Batzar Nagusiaren komiteetarako ezarritako erregelamenduak oinarri hartuta. • Salaketa-prozedura (1503 prozeduraren ordezkoa). • Giza eskubideen kontseiluaren aholku Komitea (Giza eskubideak sustatzeko eta babesteko Azpibatzordearen ordezkoa). • Aldizkako azterketa unibertsala (EPU) egiteko mekanismo berriaren funtzionamendua zuzentzen duten printzipioak, prozedurak eta modalitateak. • Prozedura berezietako mandatuak etengabe aztertzeko, arrazionalizatzeko eta hobetzeko irizpideak. Nola funtzionatzen dute Giza Eskubideen Kontseiluak eta bere mekanismo eta mandatuek? Osaera Kontseilua 47 estatu kidek osatzen dute, eta Batzar Nagusiko kideek aukeratzen dituzte modu V zuzen eta indibidualean, bozketa sekretu bidez. Kontseiluko kideak aukeratzeko, estatuak giza eskubideen esparruan dituen aurrekariak ez ezik, egindako aginduak eta borondatezko konpromisoak ere aintzat hartuko dira. Kontseiluko kideek hiru urtez beteko dituzte beren funtzioak, eta ezin izango dituzte berriz aukeratu elkarren segidako bi aldiren ondoren. Batzar Nagusiak, kide boto-emaileen gehiengoz (presente dauden kideen bi heren), kontseiluko kide izateak ematen dituen eskubideak ukatu ahal izango dizkio edozer kideri, baldin eta giza eskubideak modu larrian eta sistematikoan urratu baditu. Kontseiluko estatu kideen zerrenda eguneratua lortzeko, kontsultatu GEGKBren webgunea. Bilerak Garai bateko batzordea urtean behin bakarrik biltzen zen, sei asteko aldian. Kontseilua, berriz, Genevako (Suitza) Nazioen Jauregian biltzen da, eta hamar aste irauten duten hiru bilkura-aldi ditu gutxienez urtean. Kontseiluaren bilkura-aldi nagusiak lau aste irauten du, eta martxoan izan ohi da. 29 5/1 Ebazpena Batzar Nagusiak onartu zuen, 62/219 Ebazpenaren bidez. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 79NACIONES UNIDAS_3.indd 79 09/03/2012 9:34:46
  • 93. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Halaber, kontseiluak ezohiko bilerak egin ditzake estatu kide batek eskatuta, baldin eta estatu kideen herenaren babesa badu.302008ko irailean, kontseiluak ezohiko zazpi bilkura- aldi eginak zituen.31 Kontseiluak mahai-inguruak eta ekitaldi bereziak ere egiten ditu, gai jakinen inguruko elkarrizketa eta elkarren arteko ulermena sustatze aldera. 2008ko irailean, kontseiluak haietako sei ekitaldi eginak zituen;32 esate baterako, ahalmen-urritasuna duten pertsonen eskubideen inguruko eztabaidak33 edota kontseiluaren zein bere mekanismoaren zereginetan genero-ikuspegia txertatzearen ingurukoak.34 Mandatuak eta mekanismoak A. Aldizkako azterketa unibertsala Aldizkako azterketa unibertsala (EPU) giza eskubideen mekanismo berria da. Mekanismo honen bidez, kontseiluak aldian-aldian berrikusten du Nazio Batuen 192 estatu kideek giza eskubideen alorreko betekizunak eta konpromisoak zer-nola betetzen dituzten. Aldizkako azterketa unibertsala kooperazio-mekanismoa da, eta aztertu beharreko estatuarekin elkarrizketa interaktiboa izaten du oinarri. Mekanismo honen xedea itunen bidez sortutako organoen egitekoa osatzea da, eta ez bikoiztea.V Hala, hainbat etapako prozesua dela esan genezake, eta lau urteko zikloan garatzen da: 30 Kontseiluan garai batzeko batzordean baino estatu gutxiago behar dira ezohiko bilkura bat egiteko; izan ere, 47 kideen heren bat nahikoa da, eta ez da 53 kideen gehiengoa behar. Batzordeak ezohiko bost bilkura-aldi soilik egin zituen. 31 Hiru Palestinako lurralde okupatuei buruz (2006ko uztailean eta azaroan eta 2008ko urtarrilean), bat Libanori buruz (2006ko abuztuan), bat Darfurri buruz (2006ko abenduan), beste bat Myanmarri buruz (2007ko urrian) eta munduko elikagaien krisiari buruzko ezohiko bilera tematiko bat (2008ko maiatzean). 32 Bi ahalmen-urritasuna duten pertsonen eskubideei buruzko hitzarmena onartzeari eta indarrean jartzeari buruz, 2008ko martxoan eta ekainean; bat Draft United Nations Guidelines for the Appropriate Use and Conditions of Alternative Care for Children dokumentuari buruz (haurren ordezko zaintza behar bezala erabiltzeko eta baldintzak ezartzeko ildoen proiektua da), 2008ko ekainean; bat giza eskubideen inguruko kulturarteko elkarrizketari buruzkoa, 2008ko martxoan; bat giza eskubideen inguruko borondatezko helburuei buruzkoa, 2008ko martxoan eta beste bat desagertutako pertsonen ingurukoa, 2008ko irailean. 33 Lehenengo eztabaida kontseiluaren hamargarren bilkura-aldian izango dela aurreikusten da, eta ahalmen-urritasuna duten pertsonen eskubideen inguruko hitzarmena berresteko eta behar bezala aplikatzeko funtsezko neurri juridikoez arituko da. Gaiari buruzko ikerketa tematiko bat egiteko eskatu diote GEGKBri, besteak beste gizarte zibileko erakundeekin kontsultatu ondoren. 34 Ikus 2007ko abenduaren 14ko 6/30 Ebazpena. Emakumearen aurkako indarkeriaren inguruko lehen bilera zortzigarren bilkura-aldian egin zen, eta bi talde aritu ziren bertan: bata emakumearen aurkako indarkeriari buruz eta bestea amen heriotza-tasari buruz. 2008ko irailean, kontseiluak mahai-inguru bat antolatu zuen bere eginkizunean genero-ikuspegia txertatzeari buruz. 80 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 80 09/03/2012 9:34:47
  • 94. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I • Azterketen oinarrian dagoen informazioa prestatzea, estatuak emaniko eta aztertu beharreko informazioa barne (txosten nazionaletakoa), baita Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoak (GEGKB) osatzen duen Nazio Batuen informazio-bilduma eta GEGKBk prestatzen duen alderdi interesdunen aurkezpenen laburpen bat ere. • Azterketa bera aldizkako azterketa unibertsalaren inguruko lantaldearen bileretan egiten da. Bertan egoten dira kontseiluaren 47 estatu kideak, eta bi asteko hiru bilkura-alditan biltzen da.35 • Kontseiluak azterketaren emaitzako dokumentuak aintzakotzat hartzea eta onartzea ohiko bilkura-aldietan. • Aldizkako azterketa unibertsalaren emaitza zer-nola aplikatzen den aztertzea, aztertutako estatuen aldetik. Interesa duten alderdiek hauetako etapa batzuetan parte har dezakete, baita gobernuz kanpoko erakundeek (GKE), giza eskubideen defendatzaileek, goi-mailako irakaskuntza eta ikerkuntza erakundeek, eskualdeko erakundeek eta gizarte zibileko ordezkariek ere. Aldizkako azterketa unibertsalari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako VII. kapitulua, «Aldizkako azterketa unibertsala» izenekoa. V B. Giza Eskubideen Kontseiluaren Aholku Komitea Aholku Komitea Giza Eskubideen Kontseiluaren bigarren mailako organoa da. Giza Eskubideen Batzordearen Giza eskubideak sustatzeko eta babesteko Azpibatzordearen ordezkoa da, eta kontseiluko hausnarketa-taldearen lanak egiten ditu. Bereziki azterlanetan eta ikerketetan oinarritutako aholkularitza eskaintzen du, kontseiluaren eskaerak oinarri harturik. Ebazpenak edo erabakiak onartzeko edota kontseiluaren baimenik gabe bigarren mailako organoak eratzeko eskumenik ez duen arren, Aholku Komiteak iradokizunak egin diezazkioke kontseiluari: • Prozeduraren eraginkortasuna hobetzeko. • Azterlan gehiagotarako proposamenak sustatzeko, kontseiluak ezarritako lan- esparruaren barnean. Aholku Komitea hamazortzi adituk osatzen dute, Nazio Batuen bost eskualde-taldeek emandako banaketa geografikoaren arabera: Afrika, Asia, Ekialdeko Europa, Latinoamerika eta Karibe, Mendebaldeko Europa, eta abar. Kideek hiru urteko epean beteko dituzte 35 EPUren inguruko lantaldeak hamasei estatu ikertzen ditu bilkura-aldi bakoitzean; alegia, 48 estatu urtean. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 81NACIONES UNIDAS_3.indd 81 09/03/2012 9:34:47
  • 95. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua funtzioak, eta behin baino ezin izango dituzte berrautatu.36 Aholku Komiteak bi bilkura- aldi egingo ditu urtean. Haietako bakoitzak hamar lanegun iraungo du, eta bilkura-aldi gehigarriak programatu ahal izango ditu ad hoc, betiere kontseiluak aldez aurretik onartuta. Aholku Komitearen inguruko informazio eguneratu gehiago nahi izanez gero, kontsultatu GEGKBren webgunea. C. Salaketa-prozedura Salaketa-prozedurak munduko edozer tokitan eta egoeratan gertatzen diren giza eskubide eta oinarrizko askatasun guztien ageriko urraketak, behar bezala frogatzeko modukoak, aztertzeko xedea du. Oinarrian garai bateko batzordearen 1503 prozedura dauka, eta salaketak inpartzialak, objektiboak, eraginkorrak eta egokiak izan zitezen hobekuntzak egin ziren, baita salaketok biktimetara bideratuta egon zitezen ere. Salaketa-prozedurek, oinarrian, giza eskubideak urratu dizkietela dioten banakoen, taldeen edo erakundeen jakinarazpenak izaten dituzte; baita urraketa horien berri zuzenean eta modu sinesgarrian emateko gai direnen jakinarazpenak ere. Jakinarazpenen lantaldeaV jakinarazpenak aztertzeaz arduratzen da; egoerak aztertzen dituen lantaldea, berriz, kontseiluaren arreta bereganatzen saiatzen da giza eskubideak eta oinarrizko askatasunak modu larrian urratu direla egiaztatzeko arrazoi sendoak daudenean. Kontseiluak isilpean aztertzen ditu egoeren inguruko lantaldearen txostenak, bestelako erabakirik hartu ezean, behintzat. Hala, hainbat aukera izaten ditu: • Egoeraren azterketa bertan behera uztea, azterketa bera edota ondoren hartu beharreko neurriak justifikatuta ez badaude. • Egoera bat aztertzen jarraitzea eta estatu interesdunari arrazoizko epe batean informazio gehigarria aurkeztaraztea. • Egoera bat aztertzen jarraitzea eta itzal handiko aditu independente bat izendatzea, egoera gertutik jarraitzeko eta kontseiluari aldian-aldian informazioa emateko. • GEGKBri aholkatzea estatu interesdunari lankidetza teknikoa eman diezaion, bai eta ahalmenak indartzeko laguntza edota aholkularitza zerbitzuak ere. Banakoen salaketen inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako VIII. kapitulua, «Giza eskubideen ustezko urraketen salaketak aurkeztea» izenekoa. 36 Nolanahi ere, 5/1 Ebazpenak aurreikusten du lehen mandaturako adituen herenek urtebetez beteko dutela beren funtzioa, eta beste herenak, berriz, bi urtez, beren parte-hartzea mailakatze aldera. 82 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 82 09/03/2012 9:34:47
  • 96. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I D. Prozedura bereziak Prozedura bereziak jatorriz garai bateko Giza Eskubideen Batzordeak ezarritako mekanismoak dira, kontseiluak bere egin zituenak; prozeduron helburua herrialde edo lurralde jakin batean gertatutako giza eskubideen urraketak aztertzea, begiratzea, aholkatzea eta gizarteari jakinaraztea da (herrialde baterako mandatuak), baita munduan nonahi gertatutako giza eskubideen urraketak ere (mandatu tematikoak). 2007ko ekainaz geroztik, kontseiluak bere gain hartutako prozedura bereziei buruzko mandatuak aztertzeko, arrazionalizatzeko eta hobetzeko prozedura hasi zuen. Zenbait mandatu kendu edo aldatu, eta beste batzuk sortu zituen. Era berean, mandatuen titularrak aukeratzeko eta izendatzeko prozedura berriak egin zituen, eta prozedura berezietako mandatuen titularrentzako jokabide-kodea (5/2 Ebazpena) idatzi zuen. Mandatuen titularrak, kontalari bereziak, ordezkari bereziak, ordezkaria, aditu independentea eta lantaldeko kideak pertsonalki aritzen dira. Hauexek dira beren jarduerak: • Giza eskubideen inguruko egoerei buruzko informazioa jasotzea, trukatzea eta aztertzea. • Banakoen salaketei erantzutea. • Azterlanak egitea. V • Premiazko deialdiak egitea edo gobernuei alegazio-idatziak igortzea. • Gobernuek eskatuta herrialdeak bisitatzea, eta gomendioak ematea, bisita horietan oinarrituta. • Estatuetan lankidetza teknikoko gaien inguruan aholku ematea. • Sustapen-lan orokorra egitea. GEGKBk laguntza-zerbitzuak eskaintzen ditu langileen bitartez, baita laguntza logistikoa eta ikerkuntzaren ingurukoa ere prozedura bereziez arduratzen diren mandatuen titularrei, kasuan kasuko mandatuari dagokion lana egiteko. Prozedura bereziei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako VI. kapitulua, «Prozedura bereziak» izenekoa. E. Giza Eskubideen Kontseiluko lantaldeak Garapen-eskubideari buruzko lantalde irekia Giza Eskubideen Batzordeak, garapen-eskubideari buruzko lantalde irekia37 sortu zuen 2007ko martxoan, eta Giza Eskubideen Kontseiluak haren mandatua bi urtez luzatu zuen (4/4 Ebazpena). 37 Ikus 1998/72 Ebazpena eta ECOSOCen 1998/269 Erabakia. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 83NACIONES UNIDAS_3.indd 83 09/03/2012 9:34:47
  • 97. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Lantaldea urtero biltzen da bost eguneko aldi batean. Hauxe da bere mandatua: • Garapen-eskubidea sustatzen eta gauzatzen egindako aurrerapenak gainbegiratzea eta aztertzea. • Estatuek, Nazio Batuen erakundeek, nazioarteko beste erakunde batzuek eta gobernuz kanpoko erakundeek aurkeztutako txostenak eta beste edozer informazio aztertzea. • Kontseiluari bilkura-aldiaren inguruko txostena igortzea, bere gogoeten inguruan. Txosten horretan, GEGKBri garapen-eskubidea gauzatzeko zer-nolako aholkularitza ematen dion azalduko da, eta, horrez gain, laguntza teknikoa emateko programen inguruko iradokizunak ere zehaztuko dira interesa duten herrialdeentzat. Ebazpen horretan bertan, kontseiluak bi urtez luzatu zuen garapen-eskubidearen lantaldearen barruan sortutako garapen-eskubidea baliatzeko goi mailako taldearen mandatua. Talde bereziaren xedea lantaldeari beharrezko aholku guztiak ematea da, lantaldeak garapen- eskubidea txertatzeko beharrezko auzien inguruko gomendioak eman diezazkion interesa duenari. Talde berezia garapen-eskubidearen inguruko lantaldeko presidenteak izendatutako bost adituk osatzen dute; lehenik, ordea, estatu kideen eskualdeetako taldeekin kontsultatu behar dute, bai eta nazioarteko merkataritza, finantzaketa eta garapen erakundeekin ere. Talde bereziak zazpi eguneko bilkura-aldi bat egiten du urtero, eta txosten bat bidaltzen dio lantaldeari.V F. Gizarte Foroa Giza Eskubideen Kontseiluak Gizarte Foroaren mandatua luzatu zuen 2007an. Horrekin loturik, 6/13 Ebazpenean honakoa adierazi zuen: «Nazio Batuen giza eskubideen mekanismoen eta interesdunen arteko elkarrizketa interaktiboa lortzeko espazio berezia da; esaterako, oinarrizko erakundeekin. Hala, garrantzi handikotzat jotzen du estatuek, eskualdeek eta nazioarteak koordinatuta lan egitea, gizarte-justizian, ekitatean eta elkartasunean oinarrituta gizarte-kohesioa sustatzeko, bai eta gaur egungo globalizazio- prozesuak gizartean duen eraginari eta arazoei aurre egiteko ere». Gizarte Foroa38 garai bateko azpibatzordearen ekimenez sortu zen. Hasiera hartan, eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen inguruko foro bat zen, eta bi egun irauten zuen. Azpibatzordearen urteko bilkura-aldiaren aurretik biltzen zen. Gizarte Foroa garai batean azpibatzordearen mende bazegoen ere, gaur egun Giza Eskubideen Kontseiluaren mekanismo independentea da. Gizarte Foroa urtero biltzen da hiru lan-egunez, kontseiluak hala eskatuta, zenbait kontu tematiko gertutik aztertzeko. Kontseiluaren mekanismo gisa egindako lehenengo bilera 2008ko irailean izan zen, eta, kontseiluak hala eskatuta, prozedura tematikoez arduratzen ziren mandatuen titularrek parte hartu zuten. Gizarte Foroari ondorioak eta gomendioak kontseiluaren bidez plazaratzeko eskatu zioten, bereziki ondorengo auziei erreparatuta: 38 Ez da nahastu behar Munduko Gizarte Foroarekin. 84 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 84 09/03/2012 9:34:47
  • 98. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I • Pobrezia deserrotzea, giza eskubideen testuinguruan. • Pobreziaren aurkako borrokan jardunbide egokiak biltzea, Gizarte Foroko oinarrizko erakundeen txostenetan oinarrituta. • Globalizazio-prozesuaren gizarte-dimentsioa. Gizare Foroaren presidente-kontalaria Kontseiluko presidenteak izendatzen du urtero, eskualdeetako taldeek proposatutako hautagaien artetik. Gizarte Foroari buruzko informazio eguneratu gehiago nahi izanez gero, kontsultatu GEGKBren webgunea. G. Gutxiengoen auziei buruzko Foroa Gutxiengoen auziei buruzko Foroa39 garai bateko azpibatzordearen Gutxiengoei buruzko Taldearen ordez sortu zuten. Gutxiengo nazional, etniko, erlijioso edo linguistikoetako pertsonen inguruko auziei buruzko elkarrizketa eta lankidetza sustatzeko plataforma da. Besteak beste, honako egitekoak ditu: • Ekarpen tematikoak eta jakintza espezializatua eransten dizkio gutxiengoen auziei buruzko aditu independentearen lanari. • Jardunbide egokienak, erronkak, aukerak eta ekimenak banaka hartzen eta aztertzen ditu, gutxiengo nazional, etniko, erlijioso eta linguistikoetako pertsonen eskubideen adierazpena hobeto aplikatzeko. V Foroa urtean behin biltzen da Genevan bi lan-egunez. Bertan, gaikako eztabaidak egiten dituzte, eta goi-komisarioak Nazio Batuen mekanismoen, organoen eta organismo espezializatuen, funtsen eta programen arteko lankidetza areagotzea espero da, gutxiengoetako pertsonen eskubideak sustatzearekin eta babestearekin zerikusia duten jardueretan, bai eta eskualdeetan ere. 40 Foroko presidentea Giza Eskubideen Kontseiluko presidenteak aukeratzen du urtero, txandaketa geografikoan oinarrituta. Hala, presidenteak foroan hartutako erabakien laburpena prestatzen du. Gutxiengoen auzien inguruko aditu independenteak, berriz, foroaren lana gidatzen du, bai eta urteko bilerak prestatzen ere. Halaber, aditu independenteak foroaren gomendio tematikoak eta gerora landu beharreko auziei buruzko gomendioak txertatu beharko lituzke txostenean, ondoren Giza Eskubideen Kontseiluak aztertzeko. Lau urte igaro ostean, kontseiluak foroaren lana aztertuko du; 2012an, alegia. Gutxiengoen auziei buruzko Foroaren eta gutxiengoen auzien inguruko aditu independentearen inguruko informazio eguneratu gehiago nahi izanez gero, kontsultatu GEGKBren webgunea. 39 Giza Eskubideen Kontseiluak 2007ko irailaren 28ko 6/15 Ebazpenaren bidez sortu zuen. 40 2008ko abenduaren 15 eta 16ko inaugurazio-bileran, foroak gutxiengoei buruz eta hezkuntzaren harrerari buruzko gaiak jorratuko dituela espero da. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 85NACIONES UNIDAS_3.indd 85 09/03/2012 9:34:48
  • 99. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua H. Herri indigenen eskubideen inguruko adituen mekanismoa Herri indigenen eskubideen inguruko adituen mekanismoa41 garai bateko azpibatzordearen herri indigenei buruzko lantaldearen ordez sortu zuten. Giza Eskubideen Kontseiluaren mendeko mekanismo den aldetik, herri indigenen giza eskubideei buruzko ezagupen tematiko espezializatuak ematen dizkio kontseiluari, kontseiluak berak eskatutako irizpideei jarraituta. Adituen mekanismoak bere lanari buruzko urteko txostenak aurkezten dizkio kontseiluari. Ikerketetan oinarritutako azterlanetan eta aholkularitzan aritzen da gehienbat, eta bere lanaren eremuko proposamenak aurkez ditzake, kontseiluak aztertzeko eta, hala badagokio, onartzeko. Adituen mekanismoa bost aditu independentek osatzen dute. Hiru urteko aldian betetzen dituzte beren eginkizunak, eta beste aldi baterako ere aukeratu daitezke. Urtean behin egin ditzake bilerak, gehienez bost egun baliodunekoak, eta bilkura-saioak publikoak edota pribatuak izan litezke (bien arteko konbinazioa). Era berean, bere lan-metodoak ezartzeko ahalmena izango du, baina ezin du onartu ez ebazpenik, ez erabakirik. Herri indigenen giza eskubideen eta oinarrizko askatasunen egoeraren inguruko kontalari berezia eta Auzi Indigenetarako Foro Iraunkorreko kide bat mekanismoan egongo dira, eta adituen mekanismoko urteko bileran ekarpenak egingo dituzte.V Adituen mekanismoaren eta herri indigenen giza eskubideen eta oinarrizko askatasunen egoeraren inguruko kontalari bereziari buruzko informazio eguneratu gehiago nahi izanez gero, kontsultatu GEGKBren webgunea. I. Durbango adierazpena eta ekintza-programa 2001ean Arrazakeriaren, arraza-diskriminazioren, xenofobiaren eta haiekin lotutako intolerantzia- formen aurkako munduko Biltzarra egin zen, Durbanen (Hegoafrika). Biltzar horretan onartutako Durbango adierazpenean eta ekintza-programan jasota geratzen da estatuen konpromisoa batera lan egiteko, arrazakeria, arraza-diskriminazioa, xenofobia eta haiekin lotutako intolerantzia-formak errotik kentzeko. Ibilbide-orri xehatua da, eta ekintzetara bideratua. Ikuspegi eraginkor eta komuna du, berdintasuna eta bazterketarik eza erabat betetzeko. Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2006an biltzar bat antolatzea erabaki zuen, eta halaxe berrikusi zituzten Durbango adierazpena eta ekintza-programaren aplikazioa 2009an. Giza Eskubideen Kontseiluari ekitaldi hori prestatzeko eskatu zion, gaur egun martxan dauden hiru segimendu-mekanismoez baliatuta;42 horrez gain, plan zehatz bat diseinatzeko eta, 41 Giza Eskubideen Kontseiluak 2007ko abenduaren 14ko 6/36 Ebazpenaren bidez sortu zuen. 42 Durbango adierazpena eta ekintza-programa behar bezala aplikatzeko gobernuarteko Lantaldea, Durbango adierazpena eta ekintza-programa aplikatzeko goi-mailako aditu independenteen Taldea eta Jatorriz Afrikakoak diren pertsonen inguruko adituen Lantaldea. 86 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 86 09/03/2012 9:34:48
  • 100. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I 2007tik aurrera, urtero gaiari buruzko eguneratzeak eta txostenak aurkezteko ere eskatu zion.43 Hala, Durbango adierazpena aztertzeko ekitaldia prestatzen ari zen komiteak biltzarra Genevan egitea erabaki zuen, 2009ko apirilean. 1. Durbango adierazpena eta ekintza-programa behar bezala aplikatzeari buruzko gobernuarteko lantaldea Giza Eskubideen Batzordeak, 2002/68 Ebazpenaren bidez, Durbango adierazpena eta ekintza-programa behar bezala aplikatzeari buruzko gobernuarteko lantaldea eratu zuen. Giza Eskubideen Kontseiluak, 2006ko ekainean, lantaldearen mandatua hiru urtez luzatzea erabaki zuen (1/5 Ebazpena). Hauxe da gobernuarteko lantaldearen mandatua: • Durbango adierazpena eta ekintza-programa behar bezala betetzeko gomendioak egitea. • Nazioarteko arau osagarriak prestatzea eta egungo nazioarteko erremintak eguneratzea, arrazakeriaren, arraza-diskriminazioaren, xenofobiaren eta haiekin lotutako bestelako intolerantzia-formen aurka borrokatzeko. Gobernuarteko lantaldeari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, kontsultatu GEGKBren webgunea. V 2. Durbango adierazpena eta ekintza-programa aplikatzeko goi-mailako aditu independenteen taldea Munduko biltzarrak goi-mailako bost aditu independenteekin elkarlanean aritzeko eskatu zion goi-komisarioari, Durbango adierazpenaren eta ekintza-programaren klausulak betetzeko.44 Garai hartako idazkari nagusi Kofi Annan jaunak 2003an izendatu zuen goi-mailako aditu independenteen taldea −eskualdeko talde bakoitzetik bat−, Giza Eskubideen Batzordearen presidentetzak, eskualdeko taldeekin kontsultatu ondoren, proposatutako hautagaien artetik. Hauxe da mandatua:45 • Durbango adierazpenaren eta ekintza-programaren xedapenak zer-nola aplikatzen diren segimendua egitea, goi-komisarioarekin elkarlanean. • Giza eskubideetarako goi-komisarioari laguntzea Durbango adierazpenaren eta ekintza- programaren xedapenak zer-nola aplikatzen ari diren aztertzeko txostena osatzen. Txosten hori Giza Eskubideen Kontseiluari eta Batzar Nagusiari aurkeztuko zaio. Besteak beste, estatuek, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoek, prozedura bereziek eta kontseiluaren beste mekanismo batzuek, nazioarteko eta eskualdeetako 43 Ikus Batzar Nagusiaren 61/149 Ebazpena. 44 Ikus ekintza-programaren 191 (b) lerrokada eta Batzar Nagusiaren 56/266 Ebazpena. 45 Ikus Giza Eskubideen Batzordearen 2003/30 Ebazpena. Ikus Batzar Nagusiaren 59/177 Ebazpena ere. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 87NACIONES UNIDAS_3.indd 87 09/03/2012 9:34:48
  • 101. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua erakundeek, GKEek eta giza eskubideen inguruko erakunde nazionalek (GEEN) emandako iritziak bilduko ditu txostenak. Goi-mailako aditu independenteen taldeari eta jatorri afrikarreko pertsonen inguruko aditu-lantaldeari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, kontsultatu GEGKBren webgunea. 3. Jatorri afrikarreko pertsonen inguruko aditu-lantaldea Jatorri afrikarreko pertsonen inguruko aditu-lantaldea kontseiluaren prozedura berezia da. Garai bateko Giza Eskubideen Batzordeak eratu zuen, munduko biltzarrak hala eskatuta. Lantaldea bost aditu independentek osatzen dute, eta bidezko ordezkaritza geografikoa kontuan hartuta izendatzen dituzte. Bost eguneko bilera bat egiten du urtero, eta, gobernuek gonbidatuta, herrialdeak bisitatzen ditu. Helburua jatorriz Afrikakoak diren pertsonen egoera sakonago ezagutzea da. Era berean, urteko txostena aurkezten dio Giza Eskubideen Kontseiluari. Hauxe da bere mandatua:46 • Diasporan bizi diren eta jatorriz Afrikakoak diren pertsonen arazoak aztertzea, eta, horretarako, gobernuen, gobernuz kanpoko erakundeen eta bestelako iturri egokienV informazioa biltzea, besteak beste erakunde horiekin bilera publikoak eginez. • Jatorriz Afrikakoak diren pertsonek sistema judizialaz gozatzeko modu osoa eta eraginkorra izan dezaten neurriak proposatzea. • Jatorriz afrikarrak diren pertsonen arraza-kategorizazioa deuseztatzeko xedapen eraginkorrak ezartzeko eta aplikatzeko gomendioak aurkeztea, bai eta xedapenok betetzen direla zaintzeari buruzkoak ere. • Epe motzeko, ertaineko eta luzeko proposamenak egitea, jatorriz Afrikakoak diren pertsonen aurkako arraza-diskriminazioa deuseztatzeko. • Afrikarren eta jatorriz Afrikakoak direnen aurkako arraza-diskriminazioa ezabatzeko proposamenak egitea. • Afrikarren eta jatorriz Afrikakoak diren pertsonen ongizatearekin lotutako kontu guztiak aurkeztu; Durbango adierazpenean eta ekintza-programan agertzen direnak, hain justu. 4. Arau osagarriak ezartzeko ad hoc Komitea Giza Eskubideen Kontseiluak Arau osagarriak ezartzeko ad hoc Komitea osatu zuen 2006ko abenduan. Bere funtsezko eta premiazko mandatua arau osagarriak sortzea da, Arraza diskriminazioko forma guztiak ezabatzeari buruzko nazioarteko Konbentzioaren protokolo edo konbentzio gisa. Arau osagarriek xede hauek dituzte:47 46 Ikus Giza Eskubideen Batzordearen 2002/68 eta 2003/30 Ebazpenak. 47 Ikus Giza Eskubideen Kontseiluaren 3/103 Erabakia eta 6/21 Ebazpena. 88 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 88 09/03/2012 9:34:48
  • 102. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I • Konbentzioaren hutsuneak betetzea. • Egungo arrazakeriaren modu guztiak borrokatzeko araudi berria ezartzea, baita arrazaren edota erlijioaren aurkako gorrotoa borrokatzeko ere. Ad hoc komiteak hamar lan-eguneko bilkura-aldi bat egingo du urtero, dagozkion tresna juridikoak idazteko. Lehendabiziko bilera 2008ko otsailean egin zuen, eta aldian-aldian informazioa ematen dio kontseiluari egindako aurrerapenei buruz. 5. Durbango adierazpena aztertzeko biltzarra prestatzeko Komiteak eta Durbango adierazpena aztertzeko biltzarra prestatzeko Komitearen segimenduaz arduratzen den bilkura-aldien arteko gobernuarteko lantalde irekia Batzar Nagusiak agindutakoa betez48, Giza Eskubideen Kontseiluak Durbango adierazpena aztertzeko biltzarraren prestaketa Komitea eratu zuen 2007an.49 Prestaketa-komiteak 2007ko abuztuan egin zuen aurreneko lan-bilera, eta, ondoren, hamar lan-eguneko bi bilkura-aldi garrantzitsu egin zituen, 2008ko apirilean eta urrian. Horietan, Durbango adierazpena aztertzeko Biltzarrerako modalitate egoki guztiak eztabaidatu zituzten. Hauexek izan ziren eztabaidagaiak: • Helburuak. • Azken dokumentuaren egitura. • Parte-hartzaileen maila. V • Eskualdeko prestaketa bilerak eta gainerako ekimenak, baita estatuetakoak ere. • Data eta lekua. Giza Eskubideen Kontseiluak Durbango adierazpena aztertzeko biltzarra prestatzeko Komitearen segimenduaz arduratzen den bilkura-aldien arteko gobernuarteko lantalde irekia eratu zuen prestatze-komitearen lehen garrantzizko bilkura-aldian, 2008ko apirilean. Hauxe zen bere mandatua: 50 • Prestaketa-komitearen segimendua egitea; beharrezkoa izanez gero, azken dokumentuaren zirriborroaren gaineko ekarpenak aztertuta eta negoziazioak hasita. • Idatzizko ekarpen gehigarriak berrikustea eta prestaketa-komiteari haiei buruzko informazioa ematea. Durbango adierazpena aztertzeko biltzarra prestatzeko Komiteak eta Durbango adierazpena aztertzeko biltzarraren prestaketa-komitearen segimenduaz arduratzen den bilkura-aldien arteko gobernuarteko lantalde irekiari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, kontsultatu GEGKBren webgunea. 48 Ikus Batzar Nagusiaren 61/149 Ebazpena. 49 Ikus 3/2 Ebazpena. Ikus 6/23 Ebazpena ere. 50 Ikus prestaketa-komitearen 2/4 Erabakia. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 89NACIONES UNIDAS_3.indd 89 09/03/2012 9:34:48
  • 103. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Nola jarri harremanetan eta lan egin Giza Eskubideen Kontseiluarekin, haren mandatuekin eta mekanismoekin GKEek Giza Eskubideen Kontseiluaren bilkura-aldietan parte hartzeko izapideak eta jardunbideak «...behatzaileek parte-hartzeko eta behatzaileekin kontsultak egiteko (kontseiluko kide ez diren estatuak, erakunde espezializatuak, gobernuarteko beste erakunde batzuk, giza eskubideen erakunde nazionalak eta gobernuz kanpoko erakundeak barne) Giza Eskubideen Batzordearen xedapenak eta jardunbideak hartuko dira oinarri; bereziki, Kontseilu Ekonomiko eta Sozialaren 1996ko uztailaren 25eko 1996/31 Ebazpena. Era berean, erakunde horiek ahalik eta ekarpen eraginkorrena egiten dutela bermatu behar da.»51 � Batzar Nagusiak, 60/251 Ebazpenean, adierazten du gobernuz kanpoko erakundeek (GKE) eta gizarte zibileko eragileek egiteko handia dutela giza eskubideak sustatzeko eta babesteko lanetan, bai estatuetan, bai eskualdeetan, bai nazioartean. Halaber, GKEek Giza Eskubideen Kontseiluan parte hartzeko: • Batzordearen xedapenak eta jardunbideak hartuko dira oinarri, bereziki Kontseilu Ekonomiko eta Sozialaren 1996/31 Ebazpena.V • GKEen eta beste behatzaile batzuen ekarpenik eraginkorrena bermatu beharko du. Giza Eskubideen Batzordeak Giza Eskubideen Kontseiluari GKEen parte-hartzearen inguruan aholkatutako xedapenak eta jardunbideak mamitzea lortu zen. Xedapen eta jardunbide horiek bilakaera ona bizi dute, eta Giza Eskubideen Kontseiluak behatzaileen aldetik «ahalik eta ekarpenik eraginkorrena» jasotzeko eginkizuna betetzen ari dira. ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa onartzen dituen GKEak, Giza Eskubideen Kontseiluaren bilkura-aldietan behatzaile gisa parte hartzen dutenak GKEen lana funtsezkoa da giza eskubide guztiak sustatzeko eta babesteko, bai tokian- tokian, bai estatuetan, bai nazioartean. Giza Eskubideen Kontseilua eratu eta lehenengo bi urteetan GKEek parte hartu izanak Nazio Batuen sinesgarritasuna sustatzen lagundu du. GKEek Giza Eskubideen Kontseilua sendotzen lan izugarria egin zuten. Ekarpen baliotsu eta funtsezkoen bidez, parte-hartze garrantzitsua izan zuten Kontseiluaren egitarauaren inguruko gai guztiak jorratzeko eztabaidetan. GKEek giza eskubideen eremuan egiten duten lan osagarria gero eta urrutiago dago «izendatzean eta lotsaraztean» oinarritutako ohiko jardunbideetatik; antza denez, gobernuekin 51 Ikus Batzar Nagusiaren 60/251 Ebazpena eta Giza Eskubideen Kontseiluaren 5/1 Ebazpenaren eranskina 90 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 90 09/03/2012 9:34:48
  • 104. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I eta inplikatutako beste alderdi batzuekin elkarlanean aritzeko konpromisoa da joera. Erantzukizun-konpromiso honen xedea giza eskubideen egoera hobetzea da, tokian-tokian. Beraz, tokiko GKEen parte-hartzea eta ekarpenak bereziki funtsezkoak dira orain, kontuan hartuta kontseilua maizago biltzen dela eta aldizkako azterketa unibertsala martxan dagoela. Azken batean, Giza Eskubideen Kontseiluak eta GKEen komunitateak aurrez aurre duten erronka nagusia, kontseiluaren lanean gizarte zibilaren parte-hartzetik harago joatea da, estatu kideen eta gizarte zibilaren artean benetako elkarlana gauzatzeko. Mexikoko enbaxadore Luís Alfonso de Alba, Giza Eskubideen Kontseiluko lehen presidentea (2006-2007). GKEek parte-hartze handia dute batzordearen oinordeko den Giza Eskubideen Kontseiluan (kontseilua bera ere berezia da Nazio Batuen sisteman). Giza Eskubideen Kontseilua, gobernuarteko organismo den aldetik, izugarri aberasten da GKEen ezagutzarekin eta eskarmentuarekin, baita lekuko gisa betetzen duten funtzioarekin eta oinarrizko erakundeen garrantziarekin ere. 2006ko ekainean egindako lehen bilkura-alditik, GKEek parte-hartze maila esanguratsua izan dute Giza Eskubideen Kontseiluan. 2008ko martxoan izan zen zazpigarren bilkura- aldian, 180 GKEk parte hartu zuten; guztira, 1.116 ordezkarik. Bilkura-aldi horretan, V GKEek 98 idatzizko adierazpen eta ahozko 224 aurkeztu zituzten, eta 69 ekitaldi paralelo babestu zituzten. Giza Eskubideen Kontseiluaren presidentetza eta idazkaritza batzordearen xedapenetan eta jardunbidetan oinarritzen saiatu dira, bai eta jardunbide egokienetan ere. Halaber, Giza Eskubideen Kontseilua eta bere mekanismoak etengabe biltzen dira urte barruan egiten diren biltzarretan. ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa onartzen dituen GKEek soilik jaso dezakete Giza Eskubideen Kontseiluaren bilkura-aldietan behatzaile gisa parte hartzeko akreditazioa. GKE horiek beraiek hautatuko dituzte ordezkariak. Behatzaile gisa akreditatu ostean, ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa aitortutako GKEek zenbait pribilegio eta akordio izango dituzte Giza Eskubideen Kontseiluan. Beraz, honakoak egin ditzakete: • Idatzizko adierazpenak aurkeztu Giza Eskubideen Kontseiluaren aurrean, bilkura-aldi jakin baten aurretik. • Giza Eskubideen Kontseiluaren gai-zerrendan agertzen diren garrantzizko gai guztien inguruko aurkezpenetan mintzatu. • Eztabaidetan, elkarrizketa interaktiboetan eta eztabaida-taldeetan parte hartu. • Ekitaldi paraleloak antolatu Giza Eskubideen Kontseiluaren lanaren inguruko gaien inguruan. Halaber, ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa aitortutako GKEek men egin behar diete uneoro harreman hori arautzen duten printzipioei. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 91NACIONES UNIDAS_3.indd 91 09/03/2012 9:34:49
  • 105. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua ECOSOCen 1996/31 Ebazpenak ezartzen duenez, GKEei galaraz dakieke Nazio Batuen bileretan parte hartzea edota erakunde aholku-emaile gisa duten onarpena, baldin eta, besteak beste, haien izenean aritzen diren afiliatuek eta ordezkariek beren maila neurriz kanpo erabiltzen badute Nazio Batuen Gutunaren asmoen eta printzipioen aurka joanda. Akreditazioa ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa aitortutako GKEen ordezkariek akreditazioa eskatu behar dute, interesatzen zaizkien Giza Eskubideen Kontseiluaren bilkura-aldietara joan ahal izateko. Hauexek dira akreditazioa eskatzeko bete beharrekoak: • Erakundearen idazpurua duen paperean igorriko dira eskaerak. • Argi adieraziko da erakundeak parte hartu nahi duen bilkura-aldiaren izenburua eta iraupena. • Presidentearen edo erakundeak Genevan duen ordezkari nagusiaren sinadura eduki beharko du. • Giza Eskubideen Kontseiluan erakundea ordezkatuko du(t)en pertson(ar)en izen- abizenak adierazi beharko dira. Pertsonen izen-abizenek bat etorri behar dute nortasun-agiriekin, eta abizenak letra larriz idatzita egongo dira.V Akreditazioa eskatzeko, ECOSOCek aholku-emaile gisa aitortutako GKEek idatzi bat igorriko dute fax-zenbaki honetara, ahal dela bilkura-aldia hasi baino lehen: +41 (0)22 917 90 11. Idatzizko jakinarazpenak Giza Eskubideen Kontseiluaren bilkura-aldi bat hasi baino lehen, ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa aitortutako erakundeek Giza Eskubideen Kontseiluaren lanaren inguruko idatzizko jakinarazpenak aurkeztu beharko dizkiote Giza Eskubideen Kontseiluari, beren kasa edo beste GKE batzuekin batera. Jakinarazpen horiek GKEaren eskumeneko gaiei buruzkoak izango dira. Giza Eskubideen Kontseiluaren idazkaritzak, GKEaren idatzizko jakinarazpenak jaso eta izapidetu ondoren, Giza Eskubideen Kontseiluaren bilkura-aldien dokumentazio ofizialean txertatuko ditu. Oharra • ECOSOCek kategoria orokorrean erakunde aholku-emaile gisa aitortutako GKEek gehienez ere 2.000 hitzeko idatzizko jakinarazpenak bidal ditzakete. • ECOSOCek kategoria berezian erakunde aholku-emaile gisa aitortutako GKEek edo zerrendan agertzen direnek gehienez ere 1.500 hitzeko idatzizko jakinarazpenak bidal ditzakete. 92 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 92 09/03/2012 9:34:49
  • 106. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I GEGKBren webgunean Giza Eskubideen Kontseiluari eskainitako atalean agertzen den informazio orokorreko oharra kontsultatu beharko dute GKEek. Idatzizko jakinarazpenak Giza Eskubideen Kontseiluko idazkaritzara bidali behar dira: hrcngo@ohchr.org Ahozko jakinarazpenak ECOSOCek erakunde aholku-emailetzat aitortutako GKEek ahozko aurkezpenak egin ahal izango dituzte garrantzizko gai guztien inguruan; bai eztabaida orokorretan, bai Giza Eskubideen Kontseiluaren bilkura-aldietako elkarrizketa interaktiboetan. GKEen mintzaldietarako modalitateak Giza Eskubideen Kontseiluko extranetean daude, GKEekin lan egiteko informazio-orrialdean. Modalitate horiek aldatzen ari dira oraindik, Giza Eskubideen Kontseilua etengabe biltzen baita urte osoan. Ahoz parte hartu nahi duten GKEetako ordezkariek zuzenean eman behar dute izena bilera- aretoan (osoko bilerarako aretoan), txostengileen zerrenda osatzeko ipinitako mahaian. Banakako edo taldeko txostenetarako izena emateko inprimakiak Giza Eskubideen Kontseiluko webgune nagusian deskarga daitezke, eta zuzenean entregatuko dira aipatutako mahaian. GKEek ezin dute dokumenturik, liburuxkarik edota bestelako materialik banatu V osoko bilerako aretoan. Hala ere, GKEen ahozko aurkezpenen kopiak dagokion mahaian utz daitezke, osoko bilerako aretoaren atzealdean. GKEen gainerako dokumentazio guztia GKEentzako mahaian utzi ahal izango da, osoko bilerako aretotik kanpo. Ekitaldi paraleloak ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa aitortutako GKEek, Giza Eskubideen Kontseiluak bilkura-aldietara joateko dagokion akreditazioa banatu eta gero, Giza Eskubideen Kontseiluaren lanarekin zerikusia duten ekitaldi publikoak antolatu ahal izango dituzte. Ekitaldi paraleloak dute izena ekitaldiok, eta bilkura-alditik kanpo egingo dira, eskuarki bazkariaren orduan. Ekitaldi paraleloak mahai-inguruaren eta eztabaida orokorraren arteko konbinazioa dira, eta beren esperientziei buruz hitz egiteko eta beste GKE batzuekin harremanetan ipintzeko aukera ematen diete GKEei. Era berean, estatuekin eta bestelako alderdi batzuekin aritzeko aukera ere ematen diete (prozedura berezien mandatuen titularrekin barne), giza eskubideen inguruko eta Giza Eskubideen Kontseiluari interesatzen zaizkion egoerei buruz. Ekitaldi horiek egiteko doako aretoak daude, eta eskaera-hurrenkeraren arabera esleitzen dira. Ekitaldi paralelo bat babestu nahi duten GKEek dagokion inprimakia bete beharko dute.52 52 Ekitaldi hauek babesteko inprimakia Giza Eskubideen Kontseiluaren webgunean dago. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 93NACIONES UNIDAS_3.indd 93 09/03/2012 9:34:49
  • 107. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Ekitaldi paralelo bat babesten duten GKEek Giza Eskubideen Kontseiluaren bileretara joateko akreditaziorik ez duten pertsonak gonbida ditzakete bertara. Horretarako, gonbidatu guztien izenak biltzen dituen zerrenda bidali beharko zaio Giza Eskubideen Kontseiluaren idazkaritzari 48 ordu lehenago, bai eta Pregnyren segurtasun-bulegora ere, gonbidatuak akreditatzeko. Gonbidatuek ekitaldi paralelorako soilik jasoko dute akreditazioa. Ekitaldi paralelo bat egiten duten GKEek edukia eta parte-hartzaileen jokabidea zainduko dute. Oharra: • Idazkaritzak ez du interpretazio-zerbitzurik GKEek antolatutako tankera horretako ekitaldietarako. GKEek beren interpreteak eraman ditzakete, baina idazkaritza jakinaren gainean ipini beharko dute. • Ez da gomendatzen kamerak eta bideo-grabagailuak erabiltzea ekitaldi paraleloetan, non eta ez diren Genevako Nazio Batuen Bulegoan behar bezala akreditatutako kazetariak edo kameralariak. Ekitaldi paraleloetarako aretoen erreserbak bidaltzeko helbidea: Faxa: + 41 (0) 22 91790 11 Akreditazioari, idatzizko edo ahozko komunikazioei eta ekitaldi paraleloeiV buruzko informazio eguneratu gehiago nahi izanez gero, bisitatu GKEekin jarduteko informazio-orria, Giza Eskubideen Kontseiluaren extranetean. Giza Eskubideen Kontseiluan eta haren mandatu eta mekanismoetan parte hartzeko eta jarduteko modua A. Aldizkako Azterketa Unibertsala Aldizkako azterketa unibertsalarekin harremanetan jartzeko eta parte hartzeko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako VII. kapitulua, «Aldizkako azterketa unibertsala» izenekoa. B. Giza Eskubideen Kontseiluaren Aholku Komitea Nola parte hartu Aholku Komitean eta nola jardun elkarlanean harekin Garai bateko azpibatzordearen tokian sortutako Aholku Komiteak etekin handia ateratzen dio ECOSOCek aholku-emaile gisa aitortutako GKEen parte-hartzeari. 2008ko irailean Aholku Komitea bere erregelamendua eta lan-metodoak osatzen ari zen artean. Hala, Giza Eskubideen Kontseiluak GKEekin eta gizarte zibileko beste eragile batzuekin harremanetan jartzeko eskatu zion, bere mandatua betetze aldera. Halaber, gizarte zibileko eragileen eztabaidatzea eskatzen zaie estatuei, Aholku Komitearen postuetarako hautagaiak izendatu baino lehen. 94 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 94 09/03/2012 9:34:49
  • 108. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I GKEek, Aholku Komitean parte hartzeko, Giza Eskubideen Batzordeak eta Giza Eskubideen Kontseiluak ezarritako xedapenak eta jardunbideak jarraitzen dituzte, baita ECOSOCen 1996/31 Ebazpena ere. Hala, erakunde horiek ahalik eta ekarpenik eraginkorrena egingo dutela bermatzen da. Aholku Komitearen bilkura-aldietan behatzaile gisa parte hartzeko interesa duten GKEek idazkaritzarekin jarri behar dute harremanetan. Aholku Komitearen lanaren inguruko ekarpenari buruz informazio gehiago nahi izanez gero, idatzi ondorengo helbidera. HRCAdvisoryCommittee@ohchr.org. C. Salaketa-prozedura Salaketa-prozeduraren inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako VIII. kapitulua, «Giza eskubideen ustezko urraketen salaketak aurkeztea» izenekoa, eta idatzi CP@ohchr.org helbidera. D. Prozedura bereziak V Prozedura bereziei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako VI. kapitulua, «Prozedura bereziak» izenekoa. E. Giza Eskubideen Kontseiluko lantaldeak Garapen-eskubideari buruzko lantalde irekia Lantaldearen bilkura-aldietan parte hartzea Lantaldea irekia denez, ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa aitortutako GKEek bilkura- aldiko saio publikoetan parte har dezakete. Garapen eskubidea baliatzeari buruzko goi-mailako taldearen bileretara joaten diren GKEek atariko adierazpenak egin ahal izango dituzte. Nola lagundu lantaldearen lanari Lantaldearen funtsezko zereginetako bat GKEek garapen-eskubidearen inguruko jardueren gainean bidaltzen dituzten txostenak eta beste edozer informazio berrikustea da. Lantaldeak atseginez hartzen ditu GKEen eta gizarte zibileko gainerako eragileen ekarpenak. Lan hori, neurri batean, goi-mailako taldeak egiten du; haren bilkura-aldietan gizarte zibileko eta GKEetako eragile askok parte har dezakete. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 95NACIONES UNIDAS_3.indd 95 09/03/2012 9:34:50
  • 109. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa aitortutako GKEek, lantaldearen edo goi-mailako talde bereziaren bileretan parte hartzeko, GEGKBren webgunean eskura daitekeen inprimakia bete eta helbide honetara bidali behar dute, behar bezala izenpetutako akreditazio-eskaerarekin batera: Akreditazioko ofiziala Faxa: +41 (0)22 928 9010 Telefonoa: +41 (0)22 928 9829 GKEei eta gizarte zibileko beste eragile batzuei adierazpenak egiteko eta goi-mailako taldearekin harremanetan jartzeko eskatzen zaie, beren jarduerei, lan-planari eta lantaldearen gomendioen aplikazioari dagokienez. F. Gizarte Foroa Nola parte hartu Gizarte Foroaren bileretan Gizarte Foroan interesa duten alderdiek parte har dezakete. Esaterako:53 • Gobernuarteko erakundeek. • Nazio Batuen sistemako hainbat osagaik; bereziki, prozedura tematikoen mandatuen titularrek eta giza eskubideen sistemako mekanismoek. • Eskualdeetako ekonomia-batzordeek.V • Agentzia eta erakunde espezializatuek; bereziki, Garapenerako Nazio Batuen Programak (PNUD), Munduko Bankuak, Nazioarteko Diru Funtsak eta Merkataritzako Munduko Erakundeak. • Giza eskubideen inguruko estatuetako erakundeek izendatutako ordezkariek, baita ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa aitortutako GKEek izendatutakoek ere. • Gobernuz kanpoko beste erakunde batzuek, bereziki duela gutxi sortu diren eragileek; hala nola, hegoaldeko eta iparraldeko talde txikiek eta landa-elkarteek, pobreziaren aurkako taldeek, estatuetako eta nazioarteko nekazarien elkarteek, erakunde boluntarioek, gazteen elkarteek, erakunde komunitarioek, sindikatuek eta langileen elkarteek, sektore pribatuko ordezkariek, eskualdeko bankuek eta beste zenbait finantza-erakundek eta garapenerako nazioarteko erakundek. Gizarte zibileko eragileek hainbat akordio hartzen dituzte oinarri Gizarte Foroan parte hartzeko; hala nola, Kontseilu Ekonomiko eta Sozialaren 1996/31 Ebazpena eta Giza Eskubideen Batzordearen jardunbideak, erakunde horien parte-hartzerik eraginkorrena zaintzen baitu. Giza Eskubideen Kontseiluak bitarteko eraginkorrak bilatzeko eskatu zion GEGKBri, Gizarte Foroan kontsultak eta eskualde bakoitzeko ahalik eta parte-hartzerik zabalena bermatzeko, bereziki, garabidean dauden herrialdeena. Horretarako, besteak beste, gobernuz kanpoko erakundeekin, sektore pribatuarekin eta nazioarteko erakundeekin lankidetza-hitzarmenak izenpetuko ditu.54 53 Ikus Giza Eskubideen Kontseiluaren 6/13 Ebazpena. 54 Ikus 6/13 Ebazpena. 96 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 96 09/03/2012 9:34:50
  • 110. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I G. Gutxiengoen auziei buruzko Foroa Gizarte Foroan parte hartzeko interesa duten gizarte zibileko eragileek Gizarte Foroaren idazkaritzarekin jarri beharko dute harremanetan. Informazio gehiago: socialforum@ohchr.org. Nola parte hartu Gutxiengoen auziei buruzko Foroaren bileretan Gutxiengoen auziei buruzko Foroan ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa aitortutako GKEek parte har dezakete, bai eta Nazio Batuen Gutunaren antzeko asmo eta printzipioak dituzten beste GKEek ere. Era berean, gizarte zibileko beste eragile batzuek ere har dezakete parte, baita goi-mailako irakaskuntza-erakundeek eta gutxiengoen kontuen inguruko adituek ere. Foroaren presidentetzarako hautagaiak Gutxiengoen auziei buruzko Foroan parte hartu edo haren lanari lagundu nahi dioten gizarte zibileko eragileek Gutxiengoen auziei buruzko Foroaren idazkaritzarekin jarri behar dute harremanetan. V Informazio gehiago: minorityforum@ohchr.org Giza Eskubideen 5/1 Ebazpenaren arabera, GKEek eta beste estatu kideek hautagaiak proposa ditzakete Gutxiengoen auziei buruzko Foroaren presidentetzarako, baldin eta ECOSOCek eta Giza Eskubideen Kontseiluaren beste behatzaile batzuek erakunde aholku- emaile gisa aitortu badituzte. H. Herri indigenen eskubideen inguruko adituen mekanismoa Nola parte hartu adituen mekanismoko bileretan Adituen mekanismoko urteroko bileran gizarte zibileko eragileek parte har dezakete, baita GKEek eta herri indigenen erakundeek ere. Herri indigenentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsa Era berean, gizarte zibileko eragileek Herri indigenentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsari buruzko informazioa izan behar dute; foro hori komunitate eta erakunde indigenetako erakundeei diru-laguntzak emateko ezarri zuten, adituen mekanismoan eta gai indigenetarako foro iraunkorrean parte har dezaten. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 97NACIONES UNIDAS_3.indd 97 09/03/2012 9:34:50
  • 111. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Adituen mekanismoan parte hartu edo hari lagundu nahi dioten gizarte zibileko eragileek mekanismoaren idazkaritzarekin jarri behar dute harremanetan: expertmechanism@ohchr.org. Herri indigenentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, onuradunak hautatzeko irizpideak barne, ikus eskuliburu honetako IX. kapitulua, «Funtsak eta laguntzak» izenekoa. Adituen mekanismoko funtzioetarako hautagaiak izendatzea Giza Eskubideen Kontseiluaren 5/1 Ebazpenaren arabera, GKEek eta giza eskubideen inguruko beste erakunde batzuek hautagaiak proposa ditzakete adituen mekanismorako independente gisa. Partikularrek beren hautagai propioak aurkez ditzakete. Aditu independentea izendatzeko, funtsezkoak dira ondorengo irizpideak: ezagupen espezializatuak, mandatuaren inguruko eskarmentua, independentzia, inpartzialtasuna, zintzotasun pertsonala eta objektibotasuna. Generoaren eta ordezkaritza geografikoaren orekari arreta jarri behar zaio, bai eta sistema juridikoen ordezkaritza egokiari ere. Hautagaiak izendatzeko eta aukeratzeko prozesuari buruzko informazioV gehiago nahi izanez gero, jarri Giza Eskubideen Kontseiluko idazkaritzarekin harremanetan: Helbide elektronikoa: hrcexpertmechanism@ohchr.org. Faxa: +41 (0)22 917 9011 Telefonoa: +41 (0)22 917 9223 I. Durbango adierazpena eta ekintza-programa Durbango munduko biltzarraz arduratzen diren giza eskubideen mekanismoetan parte hartzeko eta haien lanari laguntzeko informazio gehiago nahi izanez gero: Diskriminazioaren aurka borrokatzeko Bulegoa Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Helbide elektronikoa: adusecretariat@ohchr.org Telefonoa: +41 (0)22 928 92 08 Faxa: +41 (0)22 928 90 50 98 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 98 09/03/2012 9:34:50
  • 112. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I 1. Durbango adierazpena eta ekintza-programa behar bezala aplikatzeko gobernuarteko lantaldea Lantaldea irekia denez, ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa aitortutako GKEak bilera publikoetara joan daitezke, baita munduko biltzarrera joateko akreditazioa zuten GKEak ere. Bileretan parte hartzen duten GKEek ahozko adierazpenak egin ditzakete, eta, horrez gain, idatzizko adierazpenak aurkez ditzakete. 2. Goi-mailako aditu independenteen taldea Goi-mailako aditu independenteen taldeari txostenak aurkeztu nahi dizkioten GKEek GEGKBren diskriminazioaren aurkako borrokaren bulegoarekin jarri behar dute harremanetan. 3. Jatorriz Afrikakoak diren pertsonei buruzko adituen lantaldea ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa aitortutako GKEek parte har dezakete lantaldeko bilkura-aldietan, bai eta munduko biltzarrera joateko akreditazioa zuten GKEek ere. Bilkura- aldietara joaten diren GKEek idatzizko eta ahozko adierazpenak aurkeztu ahal izango dituzte. Lantaldean nola parte hartu jakin nahi izanez gero, kontsultatu GEGKBren webgunea. V Halaber, GKEei eta gizarte zibileko beste eragile batzuei informazioa emateko eta txostenak aurkezteko gonbita egiten zaie, lantaldeak mandatua bete dezan. GKEak eta gizarte zibileko bestelako eragileak lantaldearekin elkarlanean aritu ahal izango dira, lantaldeak tokian tokiko bisitaldiak egiten dituenean. Hala, informazioa in situ eman eta elkarrizketak hitzartu ahal izango dituzte lantaldeko kideekin hitz egin nahi dutenekin. 4. Arau osagarriak ezartzeko komite Berezia ECOSOCek erakunde aholku-emaile gisa aitortutako GKEek eta munduko biltzarrera joateko akreditazioa zutenek komite berezian parte hartu ahal izango dute, baita ahozko adierazpenak egin ere. Halaber, gizarte zibileko eragileei informazioa emateko eta azterketak aurkezteko gonbita egiten zaie, komite bereziak azter ditzan. Horretarako, GEGKBren Diskriminazioaren aurka borrokatzeko Bulegoarekin jarri behar da harremanetan. 5. Durbango adierazpena aztertzeko biltzarra prestatzeko Komitea eta Durbango adierazpena aztertzeko biltzarra prestatzeko komitearen segimenduaz arduratzen den bilkura-aldien arteko gobernuarteko lantalde irekia Prestaketa-komitea eta gobernuarteko lantalde irekia esandako adierazpena aztertuko duen biltzarra prestatzeko helburuarekin sortu ziren. Ondoren, GKEek prestaketa-komitearen Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 99NACIONES UNIDAS_3.indd 99 09/03/2012 9:34:51
  • 113. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua bilkura-aldietan parte hartzeko irizpideak eta jardunbideak daude zehaztuta. Bilkura-aldietan parte hartzeko akreditazioa duten GKEek, era berean, gobernuarteko lantalde irekiaren bileretan ere har dezakete parte. • Kontseilu Ekonomiko eta Sozialak erakunde aholku-emaile gisa aitortutako gobernuz kanpoko erakundeei prestaketa-komitearen bilkura-aldi guztietan parte hartzeko deia egiten zaie, kontseiluaren 1996/31 Ebazpenak dioenarekin bat. • Munduko Biltzarrean eta segimendu-mekanismoetan parte hartzeko akreditazioa duten GKEak bilkura-aldietan parte hartzera gonbidatuko dira, nahiz eta Kontseilu Ekonomiko eta Sozialak erakunde aholku-emaile gisa aitortuta ez eduki; non eta estatu kideek haien akreditazioaren inguruko oharrik egiten ez duten. Gobernuz kanpoko erakunde baten akreditazioaren inguruko eragozpenak jarriz gero, GKEak erantzuteko aukera izango du; horren ostean, prestaketa-komiteari egokituko zaio behin betiko erabakia hartzea, kontseiluaren 1996/31 Ebazpenean ezarritako ohiko prozeduraren arabera. • Kontseilu Ekonomiko eta Sozialak erakunde aholku-emaile gisa aitortu gabeko gobernuz kanpoko erakundeek eta Munduko Biltzarrean eta haren segimendu- mekanismoetan parte hartzeko akreditaziorik ez dutenek eskaera aurkeztu beharko dute komiteko idazkaritzan. Idazkaritzak jasotzen diren eskaera guztiak aztertuko ditu, kontseiluaren 1996/31 Ebazpenean adierazitako baldintza guztiak betetzen ote diren.V • Kontseilu Ekonomiko eta Sozialaren 1995/32 Ebazpenaren araberako akreditazioa duten herri indigenen ordezkariek parte hartzeko akreditazioa izango dute, baldin eta prestaketa-komiteko bilkura-aldietan parte hartzeko asmoa adierazten badute. Era berean, interesa adierazten duten herri indigenen bestelako ordezkariak ere akreditatu ahal izango dira, betiere 1996/31 Ebazpenean ezarritako ohiko prozeduren arabera. Prestaketa-komiteko bilkura-aldietan eta gobernuarteko lantalde irekian parte hartzen duten GKEek ahozko adierazpenak eta idatzizko aurkezpenak egin ahal izango dituzte. Kontseilu Ekonomiko eta Sozialak erakunde aholku-emaile gisa aitortutako gobernuz kanpoko erakundeek eta munduko biltzarrean eta haren segimendu-mekanismoetan − prestatze-komitean barne− parte hartzeko akrediazioa dutenek, adierazpena aztertzeko biltzarrean ere har dezakete parte.55 Kontseilu Ekonomiko eta Sozialak erakunde aholku-emaile gisa aitortu gabeko gobernuz kanpoko erakundeak eta munduko biltzarrean eta haren segimendu-mekanismoetan parte hartzeko akreditaziorik ez dutenak Azterketa Konferentzian parte hartzera gonbidatu zituzten. 55 Ikus Giza Eskubideen Kontseiluaren txostena, Durbango adierazpena aztertzeko biltzarraren prestaketa-lanei buruz: Prestaketa-komitearen txostena, lehen bilkura-aldiari buruz (66. artikulua, A/62/635). 100 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 100 09/03/2012 9:34:51
  • 114. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I A. GEGKBren baliabideak Giza Eskubideen Kontseiluaren webgunea Gizarte zibileko eragileei aldian-aldian Giza Eskubideen Kontseiluaren webgune nagusia kontsultatzea gomendatzen zaie, bilkura-aldietako parte-hartzearen inguruko informazio eguneratua izateko. Bilkura-aldi bakoitzari buruzko informazioa ohiko bilkura-aldia hasi baino bi aste lehenago argitaratu ohi da webgune nagusian. Extraneta Extranetak lotura zuzena du Giza Eskubideen Kontseiluaren webgune nagusiarekin. Ondorengoak topatuko dituzu bertan: • Giza Eskubideen Kontseiluaren ebazpenen proiektuak eta erabakiak. • Estatuen eta beste alderdi batzuen idatzizko adierazpen ez-ofizialak. • Estatu kideen, estatu behatzaileen eta GKEen ahozko adierazpenak; baita Giza Eskubideen Kontseiluko ohiko bilkuretako, bilera berezietako eta prestatze-bileretako beste parte-hartzaile batzuenak ere. Halaber, extranetak GKEekin harremanetan ipintzeko informazio-orri bat ere badauka, eta V bilkura-aldiei buruzko informazio eguneratua agertzen da bertan. Extraneteko orrialdean sartu ahal izateko, GEGKBren webgunean aurkituko duzun inprimaki elektronikoa bete behar da. Inprimakia bete ostean, posta elektronikoz igorriko dizkizugu erabiltzaile-izena eta pasahitza. Zuzeneko emankizunak Giza Eskubideen Kontseiluaren eta haren mekanismoetako batzuen bilerak zuzeneko emankizunen gunean ikus daitezke. Zuzeneko emankizunen gunean aurreko bilkuretako bideoteka bat ere badago. Zuzeneko emankizunak ikusteko, aplikazio informatiko jakin batzuk instalatuta eduki behar dira. Zuzeneko emankizunen gunean sartzeko, bisitatu GEGKBren webgunea. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 101NACIONES UNIDAS_3.indd 101 09/03/2012 9:34:51
  • 115. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUAV 102 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 102 09/03/2012 9:35:23
  • 116. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 103 BILERA/MEKANISMOA Gizarte zibileko Nola har dezakete parte Zer GZEk Zer motakoak izan zer eragilek (GZE) GZEek bileretan lagun dezakete daitezke ekarpenak? har dezake parte mekanismoaren lanean mekanismoaren (bileretara joateaz gain) bileretan Giza Eskubideen Akreditazioa jaso ondoren, • Idatzizko azalpenak ECOSOCek erakunde ECOSOCek erakunde Kontseiluaren ohiko eta ECOSOCek erakunde aurkeztea aholku-emaile gisa aholku-emaile gisa ezohiko bilkura-aldiak aholku-emaile gisa • Ahozko azalpenak onartutako GKEek soilik onartutako GKEek idatzizko onartutako GKEak eraman ditzakete idatzizko azalpenetarako gidalerroak • Gertaera paraleloak azalpenak ohiko eta bete behar dituzte egitea ezohiko bilkura-aldietara Aldizkako Azterketa Akreditazioa jaso ondoren, • Informazio bilerak Eragindako GZEak • Gobernuekin lankidetzan Unibertsala ECOSOCek erakunde babestea aritzea, herrialdeko aholku-emaile gisa • Iruzkin orokor laburrak txostenak gauzatzeko onartutako GKEak egin daitezke Giza • Parte hartzen duten aldeen Eskubideen Kontseiluaren adierazpenak ekartzea, ohiko bileretan, azken GEGKBren laburpenean dokumentuak onartu sartzeko egokiak izan aurretik daitezkeelako • AAUren emaitzen segimendua egitea (ondorioak, gomendioak, promes boluntarioak eta konpromisoak) Giza Eskubideen Akreditazioa jaso ondoren, • Idatzizko azalpenak Eragindako GZEak • Komite aholku-emailearen Kontseiluaren Aholku ECOSOCek erakunde aurkeztea funtziorako hautagaiak Komitea aholku-emaile gisa • Ahozko azalpenak proposatzea onartutako GKEak Salaketa-prozedura GZEek ezin dute salaketa- Ez da egokia Eragindako GZEak • Salaketak egitea salaketa- prozeduraren bileretan mekanismoarekin bat parte hartu, ezta haren lantaldeetan ere, ateak itxita egiten baitira Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera 103 I V09/03/2012 9:35:23
  • 117. I V 104 BILERA/MEKANISMOA Gizarte zibileko Nola har dezakete parte Zer GZEk Zer motakoak izan zer eragilek (GZE) GZEek bileretan lagun dezakete daitezke ekarpenak?NACIONES UNIDAS_3.indd 104 har dezake parte mekanismoaren lanean mekanismoaren (bileretara joateaz gain) bileretan Prozedura bereziak GKEek eta beste GZE • Dialogo interaktiboa Eragindako GZEak • Premiazko deialdiak batzuk bilerak hitzartu mandatuen titularrekin, egitea edo kasu ditzakete mandatuen prozedura berezien partikularrak aurkeztea titularrekin, prozedura urteko bileraren zenbait • Herrialdeetara egindako berezien urteko bilera-aldi saiotan bisitetan laguntzea zehatzetan • ECOSOCek erakunde • Prozedura berezien aholku-emaile gisa inguruko lanak onartutako GKEek zabaltzeko, segimendua dialogo interaktiboetan Gizarte zibilarentzako eskuliburua egiteko eta aplikatzeko har dezakete parte lan egitea mandatuen titularrekin • Mandatuen titularrekin Giza Eskubideen biltzea Kontseiluko ohiko bileretan • Hautagaitzak proposatzea mandatuetako titularrentzat Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Garapen-eskubideari ECOSOCek erakunde Goi-mailako talde Eragindako GZEak • Lantaldean adierazpenak aholku-emaile gisa bereziaren bileretara egitea Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan buruzko lantalde irekia onartutako GKEak joaten diren GKEek • Talde bereziarekin lantaldearen bileren saio sarrera adierazpenak egin harremanetan egotea publikoetara joan daitezke ditzakete. Lantaldeen • Lantaldearen gomendioak akreditazioa jaso ondoren. bileretan, ordea, ezingo aplikatzen direla zaintzea dituzte egin. GZEak ere joan daitezke goi mailako talde bereziaren saio publikoetara09/03/2012 9:35:23
  • 118. BILERA/MEKANISMOA Gizarte zibileko Nola har dezakete parte Zer GZEk Zer motakoak izan zer eragilek (GZE) GZEek bileretan lagun dezakete daitezke ekarpenak?NACIONES UNIDAS_3.indd 105 har dezake parte mekanismoaren lanean mekanismoaren (bileretara joateaz gain) bileretan Gizarte-foroa GZE asko bileretara joan • Giza eskubideen Eragindako GZEak • Gizarte-foroari informazioa daitezke alorreko nazioarteko ematea mekanismoen lanari buruzko bileretan oharrak egitea • Jardunbide egokien gaineko bileretan informazioa trukatzea • Oinarri-erakundeen aurkezpenak egitea bileretan Gutxiengoen auziei GZE asko joan daitezke, • Ahozko adierazpenak Eragindako GZEak • Foroari informazioa ematea buruzko Foroa baita GKEak, unibertsitate edo aurkezpenak • ECOSOCek erakunde zentroetako ordezkariak • Idatzizko azalpenak aholku-emaile gisa eta gutxiengoen arazoei onartzen dituen GKEek buruzko adituak ere hautagaitzak proposa ditzakete foroaren presidentetzarako Herri indigenen GZEetako asko, baita • Ahozko adierazpenak Eragindako GZEak • Informazioa ematea eskubideen inguruko GKEak, herri indigenak eta edo aurkezpenak adituen mekanismoari adituen mekanismoa horien erakundeak ere • Idatzizko azalpenak • Hautagaitzak atzeratzea aditu independenteen postuetarako Durbango adierazpena ECOSOCek erakunde • Ahozko adierazpenak Ezkerreko zutabeko • Informazioa aurkeztea eta ekintza-programa aholku-emaile gisa • Idatzizko azalpenak kategorietan dauden lantaldeari behar bezala aplika­ onartutako GKEak GZEak soilik eman tzeko gobernuarteko Durbango Mundu diezaiokete informazioa lantaldea Biltzarrean akreditatutako gobernuarteko lantaldeari GKEak Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO GIZA ESKUBIDEEN KONTSEILUA Sarrera 105 I V09/03/2012 9:35:23
  • 119. I V 106 BILERA/MEKANISMOA Gizarte zibileko Nola har dezakete parte Zer GZEk Zer motakoak izan zer eragilek (GZE) GZEek bileretan lagun dezakete daitezke ekarpenak?NACIONES UNIDAS_3.indd 106 har dezake parte mekanismoaren lanean mekanismoaren (bileretara joateaz bileretan gain) Goi-mailako aditu Bilerak ateak itxita egiten • Ikuspuntuak trukatzea Eragindako GZEak • Taldeari informazioa independenteen taldea dira berez. Hala ere, taldeak gonbidatu ematea taldeak GZEak gonbida ondoren ditzake, ikuspuntuak partekatzeko Jatorri afrikarreko ECOSOCek erakunde • Ahozko adierazpenak Eragindako GZEak • Informazioa aurkeztea pertsonen inguruko aholku-emaile gisa • Idatzizko azalpenak lantaldeari adituen lantaldea onartutako GKEak aurkeztea • Lantaldeak herrialdean Gizarte zibilarentzako eskuliburua Durbango Mundu egiten dituen misioetan Biltzarrean akreditatutako informazioa in situ ematea GKEak • Kideekin biltzea herrialdeetan egiten dituzte bisitaldietan Durbango adierazpena • ECOSOCek erakunde • Ahozko azalpenak Ezkerreko zutabeko • Idatzizko azalpenak aztertzeko aholku-emaile gisa • Idatzizko azalpenak kategorietan ageri diren aurkeztea prestaketa- Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa biltzarraren onartutako GKEak aurkeztea GZEek soilik aurkez komiteari eta lantalde prestaketa-komitea • Durbango Mundu diezaiekete informazioa irekiari bilkura-aldien Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Durbango adierazpena Biltzarrean prestaketa-komiteari eta artean akreditatutako GKEak gobernuarteko lantalde aztertzeko biltzarra • Erakunde aholku-emaile irekiari bilkura-aldien prestatzeko gisa ez onartutako eta artean komitearen Mundu Biltzarrean izan segimenduaz ez ziren GKEek parte arduratzen den hartzeko eskaerak bilkura-aldien arteko aurkez ditzakete gobernuarteko • Herri indigenen lantalde irekia ordezkariak Arau osagarriak ECOSOCek erakunde • Ahozko adierazpenak Eragindako GZEak • Informazioa eta azterketak ezartzeko ‘ad hoc’ aholku-emaile gisa • Idatzizko azalpenak aurkeztea Batzorde Komitea onartutako GKEak aurkeztea Bereziari Durbango Mundu Biltzarrean akreditatutako GKEak09/03/2012 9:35:23
  • 120. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I VI. PROZEDURA BEREZIAK Prozedura bereziak sinopsia Nola definitzen dira? pertsonak aditu jorratzen dituzte, eta independenteak dira, eta dagokion gobernuarekin Prozedura bereziak garai mandatuetako titular esaten zuzenean harremanetan bateko Giza Eskubideen zaie. Honako egitekoak jartzen dira; dela Batzordeak ezarritako izan ditzakete: kontalari banakoen kasuez, dela mekanismoak dira, berezi, ordezkari berezi, auzi orokorragoez. kontseiluak bere egin aditu independente edota • Herrialdeetara zituenak; prozeduron lantaldeetako kide. bidaiatzen dute helburua herrialde gertaerak argitzeko, eta edo lurralde jakin Nazio Batuen Giza gomendioak biltzen batean gertatutako giza Eskubideetarako Goi dituzten txostenak eskubideen urraketak Komisarioaren Bulegoak idazten dituzte. aztertzea, begiratzea, (GEGKB) laguntza ematen • Ikerketa tematikoak aholkatzea eta gizarteari die giza baliabideetan, egiten dituzte, arauen jakinaraztea da (herrialde logistikan eta mandatuak inguruko jarraibide gisa baterako mandatuak), betetzeko ikerkuntzan. erabiltzeko. baita munduan nonahi • Herritarrak gertatutako giza Zer funtzio dituzte? mandatuarekin lotutako eskubideen urraketak ere gaien inguruan VI (mandatu tematikoak). Prozedura bereziak: sentsibilizatzen dituzte, 2008ko irailean, 38 • Egunero aritzen dira komunikabideak prozedura berezi zeuden giza eskubideak benetan baliatuta. martxan: batetik, 30 edota ustez urratu mandatu tematiko eta, zaizkien biktimekin, Itunen bidez sortutako bestetik, herrialde baterako eta haien eskubideak Nazio Batuetako organoek zortzi mandatu. defendatzeko lan egiten ez bezala, prozedura dute. bereziak martxan jartzeko Prozedura berezietako • Giza eskubideen ez da beharrezkoa estatuak karguetarako aukeratutako inguruko kontuak tresna edo ituna berrestea, Eskuliburua euskaraz eta formatu digitalean kontsulta daiteke GEGKBren webgunean http://www.ohchr.org/manualsociedadcivil/ Bertan, eskuliburuaren kapitulu guztiak jaits daitezke, bai eta argitalpenean agertzen diren erreferentzia guztien loturak kontsultatu ere. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 107NACIONES UNIDAS_3.indd 107 09/03/2012 9:35:24
  • 121. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua ezta prozedura berezietara • Banakoen kasuak jardueretan parte jo ahal izateko baliabide prozedura berezien hartzera gonbidatzea. nazionalak agortu izana aurrean aurkeztea. • Prozedura berezietako ere. • Giza eskubideen hainbat ordezkarirekin inguruko kezka jakinen bilerak egitea Nola jarri harremanetan berri ematea eta urtean zehar, eta prozedura bereziekin azterketak egitea. prozedura berezietako eta nola lan egin haiekin • Herrialdeetako mandatuetako titularren prozedura berezien urteroko bileran parte Gizarte zibileko bisitei laguntza ematea. hartzea. eragileak banaka edo • Tokian-tokian edo taldeka jar daitezke estatuan prozedura Gizarte zibileko eragileek, prozedura bereziekin berezien inguruko lanak halaber, hautagaiak harremanetan, baita zabaltzeko, segimendua proposa ditzakete haiekin lan egin ere. egiteko eta aplikatzeko prozedura berezietako Horretarako, honakoak lan egitea. mandatuetako titularren hartu beharko dira • Prozedura berezietako postu hutsetarako. kontuan: mandatuetako titularrak Nola jarri harremanetan prozedura bereziez arduratzen diren mandatuetako titularrekin Helbide elektronikoa: SPDInfo@ohchr.org (informazio orokorra eskatzeko)VI urgent-action@ohchr.org (partikularren kasuetarako edo salaketetarako soilik) Faxa: +41 (0)22 917 90 06 Posta helbidea: Erantzun Azkarreko Bulego Zentrala Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Ahal dela, gizarte zibileko eragileek mezuaren gaia zehaztu beharko dute mezu elektronikoan, faxean edota gutunazalean, baita baliatu nahi duten/dituzten prozedura/k ere. Prozedura berezi guztien helbidea berbera denez, erantzuna azkarragoa izango da mezuaren gai nagusia edo helburua argi adieraziz gero. Era berean, gutunazalean informazio zabala, partikularren salaketak edo bestelako edozer eskaera txertatu den adieraztea komenigarria da; esate baterako, biltzar batera joateko gonbidapena edota mandatuetako titularrekin edo haien laguntzaileekin biltzeko eskaera. 108 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 108 09/03/2012 9:35:24
  • 122. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Prozedura berezien motak Prozedura berezietarako sarrera Prozedura bereziak garai bateko Giza Eskubideen Batzordeak ezarritako mekanismoak dira, Giza Eskubideen Kontseiluak bere egin zituenak; prozeduron helburua herrialde jakin batean gertatutako giza eskubideen urraketez arduratzea da, baita munduan nonahi gertatutako giza eskubideen urraketez ere. Prozedura berezien funtsezko ezaugarrietako bat azkar erantzuteko ahalmena da, munduan nonahi eta noiznahi gertatzen diren giza eskubideen urraketak salatzen dituztenean. Prozedura berezietako mandatuek, oro har, herrialde edo lurralde jakin bateko (herrialde baterako mandatuak) giza eskubideen urraketak edo eztabaida tematikoak (mandatu tematikoak) aztertzea eta zaintzea eskatzen dute, bai eta haiei buruzko aholkuak eta informazioa ematea ere. Prozedura berezietako mandatu bakoitzaren definizioa sorrerako ebazpenean agertzen da. Mandatu tematikoak hiru urtean behin berritzen dira; herrialde baterako mandatuak, berriz, urtero (Giza Eskubideen Kontseiluak bestelako erabakiren bat hartu ezean, behintzat).56 2008ko irailean 38 prozedura berezi zeuden martxan; hau da, 30 mandatu tematiko eta herrialde baterako zortzi mandatu (ikusi kapitulu honetako eranskina). Hainbat pertsonak bete dezakete prozedura berezietako mandatuetako titular postua; esate baterako, kontalari bereziak, idazkari nagusiaren ordezkari bereziak, idazkari nagusiaren ordezkariak edo aditu independente batek. Era berean, pertsona taldeek ere bete dezakete, esaterako, lantalde batek.57 Mandatuetako titularrak independenteak dira, ez dute ordain- saririk jasotzen beren lanarengatik eta pertsonalki betetzen dute beren funtzioa, gehienez ere sei urteko epean. Mandatuetako titularrak independente izatea funtsezkoa da, beren eginkizunak inpartzialtasunez egiteko. VI Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoak (GEGKB) laguntza ematen die giza baliabideetan, logistikan eta mandatuak betetzeko ikerkuntzan. Prozedura bereziez arduratzen diren mandatuetako titularrek ondorengo funtzioak betetzen dituzte: • Giza eskubideen inguruko egoerei buruzko informazioa jaso eta aztertu. • Gobernuetako eta gobernuz kanpoko alderdi interesdunekin harremanetan aritu eta haiekin informazioa trukatu; bai Nazio Batuen barruan, bai kanpoan. 56 Ikus 5/1 Ebazpenaren eranskineko 60. lerrokada eta Terms of office of special procedure mandate- holders (prozedura berezietako titularren mandatua) Ebazpena (A/HRC/PRST/8/2). Ingelesez bakarrik dago. 57 Nazio Batuetako eskualde banatako bost pertsonak osatzen dituzte lantaldeak (Afrika, Asia, Latinoamerika eta Karibea, Ekialdeko Europa, Mendebaldeko Europa eta gainerakoak). Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 109NACIONES UNIDAS_3.indd 109 09/03/2012 9:35:24
  • 123. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua • Gobernuei argibideak eskatu −maiz premia handiz− ustezko urraketen inguruan, eta, beharrezkoa balitz, babes-neurriak aplikatzeko eskatu giza eskubideak zaintzeko edo gozatzeko. • Giza eskubideen aurkako mehatxuak eta urraketak agerian jartzen dituzten zenbait giza eskubideren, egoeraren eta fenomenoren inguruan kontzientziatu. • Egoerak hala eskatzen duenean, kezkaren arrazoiak iritzi publikoari adierazi, hedabideen edo bestelako adierazpen publikoen bidez. • Herrialdean bisitak egin, mandatuaren arabera giza eskubideen egoera ebaluatzeko, eta gomendioak eman gobernuei, egoerak hobera egin dezan. • Txostenak eta gomendioak aurkeztu Giza Eskubideen Kontseiluari azter ditzan, bai eta Batzar Nagusiari ere; zenbait kasutan, Segurtasun Kontseiluari ere bidaliko zaizkio. Ohiko jarduerak egin dagokion mandatuaren arabera, tokian tokiko bisitak egin eta zenbait joera eta izaera tematikoko fenomenoak aztertu. • Mandatuaren gaiaren inguruko arauak eta agindu arautzaileak prestatzeko azterlan tematikoak egin, edo zenbait gairen inguruko aholkularitza juridikoa eman. Prozedura berezietako mandatuen sistema aztertu, arrazionalizatu eta hobetu Batzar Nagusiak 60/251 Ebazpenean erabaki zuen Giza Eskubideen Kontseiluak prozedura berezien sistema guztia onartzea, aztertzea eta, beharrezkoa izanez gero, hobetzea era arrazionalizatzea. Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseiluko erakundeak indartzeari buruzko 5/1 Ebazpenean, kontseiluak prozedura berriak sortu zituen prozedura berezien mandatuetako titularrak aukeratzeko eta izendatzeko. Horrez gain, prozedura berezien mandatuak berrikusteko, arrazionalizatzeko eta hobetzeko sistema bat ere ezarri zuen. Kontseiluak, halaber, 5/2 Ebazpena ere onartu zuen; horren bidez,VI Giza Eskubideen Kontseiluko prozedura berezien mandatuetako titularren jokabide-kodea ezartzen da. Hala, 5/1 Ebazpena onartu ondoren, herrialde baterako bi mandatu bertan behera geratu ziren (Bielorrusia eta Kuba). Bederatzigarren ohiko bilkura-aldia bukatzean, kontseiluak beste bi mandatu tematiko sortuta zeuzkan (esklabotza-modu garaikideen eta haien arrazoien eta ondorioen inguruko kontalari berezia eta edateko ura eta saneamendua eskuratzearekin lotutako giza eskubideen obligazioei buruzko aditu independentea). Era berean, herrialde baterako bi mandatu deuseztatuta zeuzkan (Kongoko Errepublika Demokratikoa eta Liberia). Giza Eskubideen Kontseiluaren inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako V. kapitulua, «Giza Eskubideen Kontseilua» izenekoa. 110 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 110 09/03/2012 9:35:24
  • 124. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Mandatuetako titularrak aukeratzea eta izendatzea Izendatzeko irizpide orokorrak Mandatuetako titularrak proposatzeko, irizpide hauek aplikatuko dira, 5/1 Ebazpenak dioenarekin bat: • Ezagutza espezializatuak. • Mandatuaren alorreko esperientzia. • Independentzia. • Inpartzialtasuna. • Zintzotasun pertsonala. • Objektibotasuna. Mandatuetako titularrak izendatzeko orduan, generoaren eta ordezkaritza geografikoaren orekari arreta jarri behar zaio, bai eta sistema juridikoen ordezkaritza egokiari ere. Nor izan daiteke hautagai? Mandatuetako titularretarako hautagaiek pertsona oso kalifikatuak izan behar dute, eta giza eskubideen eremuan gaitasun errekonozituak eta ezagupen espezializatuak eduki behar dituzte, baita astia eta lanbide-eskarmentu handia ere.58 Baztertu egingo dira gobernuetan edo beste edozer erakundetan erabaki-karguak betetzen dituztenak, mandatuaren berezko ardurekiko interes-desadostasunak ekar baititzakete (gobernuz kanpoko erakundeak, giza eskubideen erakunde nazionalak eta giza eskubideen alorreko bestelako erakundeak barne). VI Era berean, giza eskubideen inguruko funtzioen aldi bereko pilaketa-printzipioa errespetatuko da. Horrek esan nahi du pertsona batek ez duela giza eskubideen mandatu batean baino gehiagotan egon behar aldi berean. Nork proposa ditzake hautagaiak? Honakoek proposa ditzakete hautagaiak prozedura berezietako mandatuetako titularren funtzioetarako: • Gobernuek. • Nazio Batuen giza eskubideen sistemaren barnean aritzen diren eskualdeko taldeek. • Nazioarteko erakundeek edo haien bulegoek (esate baterako, Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoak). • Gobernuz Kanpoko Erakundeek (GKE). 58 Ikus, halaber, Giza Eskubideen Kontseiluaren 6/102 Erabakia. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 111NACIONES UNIDAS_3.indd 111 09/03/2012 9:35:24
  • 125. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua • Giza eskubideen beste organo batzuek. • Hautagai indibidualek. Hautagaien zerrenda publikoa eta plaza hutsen zerrenda GEGKBk hautagai egokien zerrenda bat prestatzen, mantentzen eta eguneratzen du aldian- aldian, jasotako hautagaiak kontuan hartuta. Zerrendan hautagaien datu pertsonalak, espezializazio-eremuak eta lanbide-eskarmentua agertuko dira. GEGKBk sortzen diren mandatuen plaza hutsak ere argitaratzen ditu. Hautagaien zerrenda publikoa kontseiluaren extraneteko prozedura bereziei buruzko atalean agertzen da. Kontsultarako taldea Bost eskualde-taldeetako kide banak osatzen du kontsultarako taldea, eta pertsonalki aritzen dira. Talde horrek aztertzen eta proposatzen du GEGKBren hautagaien zerrenda publikoa, eta, ondoren, Giza Eskubideen Kontseiluko presidenteak hartzen du erabakia. Taldearen gomendioak publikoak izango dira, eta arrazoituta egon beharko dute. Mandatu bakoitzerako beharrezkoak diren ezagupen espezializatuak, eskarmentua, eskuduntzak eta baldintzak finkatzeko orduan, kontsultarako taldeak eragile interesdunen iritzia hartu beharko du kontuan, baita jarduneko edota kargua utzi behar duten mandatuetako titularrena ere. GEGKBk kontsultarako taldeari laguntza ematen dio.VI Mandatuetako titularrak izendatzea Kontsultarako taldearen gomendioak oinarri hartuta eta kontsultak egin ondoren, kontseiluko presidenteak plaza huts bakoitzerako hautagai egoki bana aukeratuko du. Presidenteak hautagai-zerrenda bat aurkeztuko die estatu kideei eta behatzaileei, eta kontseiluak izendapenak aztertzeko bilkura-aldia hasi baino bi aste lehenago proposatu beharko dira gutxienez. Halaber, beharrezkoa iritziz gero, presidenteak kontsulta gehigarriak egingo ditu, proposatutako hautagaien babesa lortze aldera. Prozedura berezietako mandatuetako titularren izendapena kontseiluak onartu ondoren burutuko da. Kontsultarako taldearen eta presidentearen hautagai-zerrendak kontseiluaren extranet orriko prozedura berezien atalean agertzen dira. 112 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 112 09/03/2012 9:35:25
  • 126. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Prozedura berezietako urteroko bilera eta koordinazio-komitea Prozedura berezietako mandatuetako titularren urteroko bilerak Genevan egiten dira 1994tik, eta haien xedea Vienako Giza Eskubideen Munduko Biltzarraren segimendua egitea da. Vienako Adierazpenean eta Ekintza Programan prozedura berezien sistema babestearen eta indartzearen garrantzia nabarmendu zuten, eta zehaztu zuten prozedurek eta mekanismoek beren lana bateratzeko eta arrazionalizatzeko aukera izan beharko luketela aldian aldiko bileren bidez. Urteroko bileretan, mandatuetako titularrek hainbat eragilerekin bilerak egiten dituzte, baita iritziak trukatu ere herrialdeetara egin dituzten bisiten edota gomendioen gainean. Besteak beste, estatu kideekin, kontseiluko mahaiarekin, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoekin, GKEekin eta gizarte zibileko gainerako eragileekin biltzen dira, baita Nazio Batuen idazkaritzako edota erakunde eta programetako ordezkariekin ere. Prozedura berezietako urteroko bileraren inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus GEGKBren webgunea. Prozedura berezietako mandatuetako titularrek 2005ean egin zuten bileran, Prozedura bereziak koordinatzeko Komitea sortzea erabaki zuten, besteak beste, GEGKBen, Nazio Batuen giza eskubideetako sistemaren esparru zabalagoaren eta gizarte zibileko eragileen arteko koordinazioaz eta loturaz arduratzeko. VI Koordinazio-komitea sei mandatu-titularrek osatzen dute; urtebeterako aukeratzen dira, eta haietako bat presidentea izaten da.59 Urteroko bileran komiteko kideak aukeratzen dituztenean, mandatuetako titularrek generoaren eta ordezkaritza geografikoaren oreka lortzen saiatzen dira. Horrez gain, prozedura berezien oreka ere bilatzen dute, bai herrialde bateko mandatuena, bai mandatu tematikoena. GEGKBren Prozedura Berezietako Atalak koordinazio-komitearen lana babesten du. Prozedura Berezietako Koordinazio Komitearen inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus GEGKBren webgunea. 59 Aurreko presidenteak komiteko buru izaten jarraituko du urtebetez, ex officio. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 113NACIONES UNIDAS_3.indd 113 09/03/2012 9:35:25
  • 127. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Nola egiten dute lan prozedura bereziek? Prozedura bereziez arduratzen diren mandatuetako titularrek ondorengo erremintak izaten dituzte mandatuaren baldintzak betetzeko: • Jakinarazpenak igortzea. • Herrialdeetara bisitak egitea. • Txostenak argitaratzea. • Ikerketa tematikoak egitea. • Prentsa-komunikatuak argitaratzea. Mandatuetako titularren egitekoa Prozedura berezien eskuliburuak eta Prozedura berezien mandatuetako titularren jokabide-kodeak arautzen dute. A. Nazio Batuetako giza eskubideen prozedura berezietako jokabide- kodea eta eskuliburua Prozedura berezietako mandatuetako titularren jokabide-kodea Giza Eskubideen Kontseiluak Prozedura berezien mandatuetako titularren jokabide-kodea onartu zuen 2007an, Giza Eskubideen Kontseiluko prozedura berezietako sistemaren eraginkortasuna indartzeko asmoz. Prozedura berezien mandatuetako titularrek beren funtzioak betetzean jarraitu behar duten jokabide etikoa eta profesionala finkatzen du kodeak. Prozedura berezien eskuliburuaVI Mandatuetako titularrek taxututako Prozedura berezietako eskuliburuaren xedea mandatuetako titularrei beren lanerako argibideak ematea da. Horrez gain, prozesuan interesa duten gainerako guztiei egindako lanari buruzko ezagutza handiagoa ematen die. Eskuliburuaren xedea jardunbide egokienak erakustea da, bai eta mandatuen titularrei giza eskubideak sustatzeko eta babesteko ahaleginetan laguntzea ere. Eskuliburua 1999ko prozedura berezietako mandatuen titularren urteroko seigarren bileran onartu zuten lehenbizikoz. Harrezkero, hainbatetan berrikusi da, Nazio Batuen giza eskubideen sistemako egituran izandako aldaketak, mandatuen eremuko aurrerapenak edota mandatuen titularren lan-metodologiaren bilakaera aintzat hartuta egokitzeko. Eskuliburuaren azken berrikuspena egiteko, gobernuei, GKEei eta gainerako alderdi interesdunei informazioa eskatu zieten. Eskuliburua aldian-aldian berrikusten dute, eta bat dator jokabide-kodearen xedapenekin. Prozedura berezietako eskuliburuari buruz informazio gehiago eskuratu nahi izanez gero, bisitatu prozedura berezien gunea extranet atalean. 114 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 114 09/03/2012 9:35:25
  • 128. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I B. Jakinarazpenak Prozedura berezietako mandatuetako titularren jardun nagusietako bat kasu indibidualen inguruan neurriak hartzea da, iturri egoki eta fidagarriek (batez ere, gizarte zibileko eragileek) ematen dieten informazioa kontuan hartu ostean. Esku-hartzeekin batera, gobernuari gutun bat bidaltzen zaio (alegazio-gutuna), alegazioen edota erantzunen inguruko informazioa eskatzeko. Era berean, beharrezkoa izanez gero, gobernuari kautelazko neurriak hartzeko edota ikerketa bat egiteko ere eskatzen zaio (premiazko deialdia). Ikerketa horiei jakinarazpen esaten zaie. 2007ko jakinarazpenak 2007an 1.003 jakinarazpen egin zituzten guztira; haietatik % 49 baterako jakinarazpenak izan ziren. Guztira 2.294 kasu izapidetu ziren; % 13 emakumeei buruzkoak izan ziren. Gobernuen erantzun-portzentajea % 52 izan zen. Orotara, 128 herrialdek jaso zituzten jakinarazpenak. Premiazko deialdiak biktimak bizitza galtzeko arriskua gero eta gertuago duenean egiten dira, baita biktimen bizia arriskuan jartzen duten egoerak sortzen direnean edota kalte larriak etengabeak edo berehalakoak direnean ere. Alegazio-gutunak giza eskubideen ustezko urraketei buruzko informazioa jakinarazteko eta argibideak eskatzeko bidaltzen VI dira, premiazko deialdia egitea egokia ez denean. Mandatuetako titularrek baterako jakinarazpenak bidaltzen dituzte, kasua bi mandaturi edo gehiagori baldin badagokio. Prozedura berezien mandatuetako titularrek gobernu baten aurrean esku hartzeko eskubidea dute, betiere onartzen dituzten irizpideak eta jokabide- kodeko arauak kontuan hartuta. Halaber, mandatuetako titularrek kontuan izan behar dute, modu zehatz eta egokian, tokian tokiko gobernuek beren mandatuekin bat datozen egoeren inguruan ematen duten informazioa. Mandatuetako titularrek honako alderdiak hartu beharko dituzte kontuan informazioa biltzeko orduan: • Zuhurtzia, gardentasun, inpartzialtasun eta objektibotasun printzipioetan oinarritzea. • Testigantzen konfidentzialtasuna gordetzea, baldin eta lekukotza horiek norbaiti kalterik egiten badiote. • Gertaera objektiboak eta fidagarriak kontuan hartzea, eta idazten dituzten txosten eta ondorioetako froga-arauak ezingo dira judizialak izan. • Estatuko ordezkariei ebaluazioen inguruko oharrak egiteko aukera ematea, estatu Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 115NACIONES UNIDAS_3.indd 115 09/03/2012 9:35:25
  • 129. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua horren aurka egindako salaketei erantzuteko. Hala, mandatuko titularrak estatuaren idatzizko erantzunen laburpena erantsi beharko du txostene(t)an. C. Herrialdeetara bisitak egitea Herrialdeetara bisitak edo gertaerak frogatzeko misioak antolatzea erreminta garrantzitsua da, prozedura berezien mandatuetako titularren lanerako. Eskuarki, mandatuetako titularrek idatzi bat bidaltzen diote gobernuari, herrialdea bisitatzeko eskaria eginez. Hala, gobernuak baiezkoa erabakitzen badu, bisita-gonbidapen bat egin ohi da. Herrialde batzuek gonbidapen iraunkorrak idatzi izan dituzte; horrek esan nahi du, hasiera batean, prest daudela prozedura berezien mandatuetako edozer titularren bisita jasotzeko. Bisitak jokabide-kodeko arauak kontuan hartuta egiten dira, bai eta gertaerak frogatzeko misioetako erreferentzia- terminoen arabera ere.60 2008ko irailean, 60 estatuk baino gehiagok zeuzkaten sinatuta gonbidapen iraunkorrak. Prozedura bereziei gonbidapen iraunkorrak egin dizkieten estatuen zerrenda ikusteko, bisitatu GEGKBren webgunea. Herrialdeetara egindako bisitei esker, giza eskubideen inguruko egoera orokorra ebaluatu ahal izaten dute mandatuetako titularrek. Era berean, bisiton bidez, estatu jakin baten egoera zehatza ezagut daiteke eremu instituzionalean, juridikoan eta administratiboan, betiere dagokion mandatuaren arabera. Mandatuetako titularrak hainbat eragilerekin biltzen dira bisitetan; hala nola, estatuko agintariekin, gizarte zibileko ordezkariekin, gizaVI eskubideak urratu zaizkien biktimekin, Nazio Batuen laguntza-taldearekin, goi-mailako irakaskuntza-munduko ordezkariekin, komunitate diplomatikoarekin edota hedabideekin. Emaitzak kontuan hartuta, gomendioak egiten dituzte txosten publikoetan. Txostenak Giza Eskubideen Kontseiluari bidaltzen dizkiote ondoren, aztertzeko. Mandatuetako zenbait titularrek prentsaurrekoak egiten dituzte, eta aldez aurreko hainbat ondorio idazten dituzte herrialdera egindako bisitaren ondoren. Herrialdeetara egindako bisitek arrakasta handiagoa izango dute, baldin eta gobernuak mandatuko titularraren lana babesteko konpromisoa hartzen badu (bai bisitaren aurretik, bai bisitaldian, bai ondoren) eta gizarte zibileko eragileek parte hartzen badute. 60 Herrialdeetara bisitak egiteko erreferentzia-terminoak prozedura berezietako 1997ko laugarren bileran onartu zituzten (E/CN.4/1998/45), Gobernuak herrialdeetarako bisiten inguruan orientatzeko. 116 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 116 09/03/2012 9:35:26
  • 130. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I D. Txostenak aurkeztea, Giza Eskubideen Kontseiluak hausnar ditzan Giza Eskubideen Kontseiluaren arauei loturik, prozedura berezietako mandatuen titularrek txosten bat aurkezten dute urtero, aurreko urteko jarduerak azaltzeko. Zenbait kasutan, litekeena da kontseiluak mandatuetako titularrei txosten bat eginaraztea, kontseiluaren aburuz interesgarria izan daitekeen gai edo auzi baten inguruan. Txosten horiek publikoak izaten dira, eta mandatuaren esparrua defendatzeko edota haien segimendua egiteko agintarien idatzi gisa ulertzen dira. Prozedura bereziez arduratzen diren mandatuetako titularren txostenen gaiak honakoak izaten dira: mandatuaren inguruko lan-metodoak, analisi teorikoa, joerak eta lorpen orokorrak. Batzuetan, gomendio orokorrak ere ematen dituzte. Hainbat txostenetan, halaber, gobernuei bidalitako komunikazioen laburpenak eta haien erantzunak ere biltzen dira. Herrialdeetara egindako bisiten inguruko txostenak urteko txostenaren gehigarri gisa aurkeztu ohi dira. Mekanismo batzuek txostenak aurkezten dituzte, Nazio Batuen Batzar Nagusiak hausnar ditzan. Biltzar hori urtean behin biltzen da New Yorken, irailetik abendura bitartean. Halaber, prozedura berezietako mandatuen titularrek Giza Eskubideen Kontseiluaren lanaren inguruko ezagutza gehiago ere zabal ditzakete. Kontseiluaren prozedura berezietako txostenak kontsultatu nahi izanez gero, ikus GEGKBren webgunea. VI Elikagaien munduko krisialdiari buruzko ezohiko bilkura-aldia Elikagaiak eskuratzeko kontseiluak ezohiko Elikagaiak eskuratzeko eskubidearen aldeko bilkura-aldi bat egin zuen eskubidearen aldeko kontalari bereziak, 2008ko maiatzaren 22an kontalari berezia bilkuran Olivier De Schutter jaunak, («Munduko krisialdia izan zen, eta zuzenean munduko elikagaien larritzeak elikagaiak parte hartu zuen ezohiko krisiaren inguruko eskuratzeko eskubideari bilkura-aldian (eztabaida ezohiko bilkura-aldi bat eragindako ondorio tematiko bati buruzko egiteko eskatu zion Giza negatiboak, besteak lehenengoa izan zen). Eskubideen Kontseiluari beste, elikagaien prezioak 2008ko maiatzean. neurriz kanpo garestitu Eskaera horri erantzunez, izanagatik»). Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 117NACIONES UNIDAS_3.indd 117 09/03/2012 9:35:26
  • 131. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua E. Ikerketa tematikoak Mandatuetako titularrek ere egin ditzakete ikerketa tematikoak, eta orientabide erabilgarria dira gobernuentzat eta gizarte zibilarentzat, araudiaren funtsari eta arauen zein giza eskubideen printzipioak aplikatzeari dagokienez. Mandatuetako titularrek, era berean, giza eskubideen inguruko eztabaida tematikoei buruzko adituen bilerak babes ditzakete, bai eta haietara joan ere. Emakumeari torturaren aurrean babes handiagoa emateko adituen tailerra Emakumeari torturaren izenean. Asmoa torturaren Eztabaidetan hainbat aurrean babes handiagoa aurka borrokatzeko eskualdetako, gobernu- emateko adituen nazioarteko arauak erakundetako eta gobernuz tailer bat antolatu modu sistematikoagoan kanpoko erakundetako zuen GEGKBk 2007ko aplikatzeko ekarpena 25 adituk hartu zuten irailean, torturaren eta egitea zen, bereziki parte, baita Nazio Batuen bestelako tratu edo emakumeei dagozkien mekanismoek ere (dela zigor krudel, anker edo kontuetan; baita eskualdeetakoek, dela umiliagarrien inguruko emakumeei babes torturaren aurkakoek). kontalari bereziaren handiagoa ematea ere. F. Prentsa-komunikatuakVI Prozedura berezietako mandatuetako titularrek prentsa-komunikatuak idatz ditzakete banaka edo taldean, egoera jakin bat edota estatuek errespetatu beharreko nazioarteko arauak agerian jartzeko. Prozedura bereziek bidalitako prentsa-komunikatuak, adierazpenak eta gainerako mezuen kopiak GEGKBren webguneko atalean kontsulta daitezke. Nola jarri harremanetan prozedura bereziekin eta nola lan egin haiekin «Gizarte zibilak, oro har, eta eskualdeetako, estatuetako eta nazioarteko GKEek, bereziki, oso laguntza baliagarria ematen diote prozedura berezien sistemari. Informazioa eta azterketak ematen dituzte, ondorioak zabaltzen laguntzen dute eta segimendua errazten dute; hala, giza eskubideen inguruko hezkuntzarako politika eta programa egokiak martxan 118 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 118 09/03/2012 9:35:26
  • 132. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I jartzen laguntzen dute, prozedura bereziek aztertzen dituzten gaien inguruko egoerak hobetzeko asmoz. Gizarte zibilaren ordezkariekin egiten diren bilerak probetxugarriak dira prozedura berezien laneko alderdi guztiei dagokienez; bai Genevako eta New Yorkeko jardueretan, bai tokian tokiko misioetan, bai beste zenbait jardueratan. Hori dela eta, komenigarria da mandatuetako titularrek arretaz eta behar bezala aztertzea GKEek eskualdeko hitzaldietan, eztabaidetan, mintegietan eta biltzarretan parte hartzeko bidalitako gonbidapenak. Oro har, gizarte zibilarekin lotuta dauden mandatuetako titularren jardueren inguruko informazioa eman beharko litzaioke GEGKBri.» Giza Eskubideen Kontseiluko prozedura berezien operazio-eskuliburua (133. lerrokada) Urteen poderioz, prozedura bereziek gizarte zibileko hainbat eragilerekin jardun dute harremanetan eta elkarlanean. Prozedura bereziek biktimak babesten lagundu diete (bai benetakoak, bai potentzialak), eta, aldi berean, eragileoi aurrerapausoak egiten ere lagundu diete. Mandatu bakoitzak parte hartzeko eta lankidetzan aritzeko bere modalitateak sortu ditu. Giza eskubideak babesteko eta urraketak saihesteko prozedura berezietako sistemak eraginkorrak izango badira, giza eskubideen alorreko alderdi interesdunen jarduera zuzena ezinbestekoa da, baita gizarte zibilarena ere. Nazioarteko, eskualdeetako eta estatuetako gobernuz kanpoko erakundeak eta gizarte zibileko bestelako eragileak partaide erabakigarriak dira prozedura berezien sistemarako. Gainera, gizarte zibila giza eskubideak arautzen eta sustatzen buru izan da, mandatu berriak sortzeari dagokionez. Hauexek dira prozedura bereziekin harremana duten gizarte zibileko eragileak: • Giza eskubideen aldeko erakundeak (GKEak, elkarteak, biktima-taldeak). VI • Giza eskubideen defendatzaileak. • Aurrekoekin zerikusia duten alorretan jarduten duten erakundeak. • Koalizio-taldeak eta sareak (emakumeen eskubideak, haurren eskubideak, gutxiengoen eskubideak, ingurumen-eskubideak). • Ahalmen-urritasuna duten pertsonak eta haiek ordezkatzen dituzten erakundeak. • Komunitate-taldeak (herri indigenak, gutxiengoak). • Erlijioaren inguruko taldeak (elizak, erlijio-taldeak). • Sindikatuak (batetik, talde sindikalistak, eta, bestetik, kazetarien elkarteak, abokatuen elkargoak, epaileen elkarteak, ikasleen sindikatuak eta tankerako lanbide-elkarteak). • Gizarte-mugimenduak (bakearen aldeko mugimenduak, ikasle-mugimenduak, demokraziaren aldekoak). • Giza eskubideen eremuan zuzenean lan egiten duten profesionalak (gizaldeko langileak, abokatuak, medikuak eta gainerako osasun-langileak). • Biktimen senideak. • Giza eskubideen alde lan egiten duten erakunde publikoak (eskolak, unibertsitateak, ikerkuntzako erakundeak). Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 119NACIONES UNIDAS_3.indd 119 09/03/2012 9:35:26
  • 133. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Prozedura bereziek gizarte zibileko eragileekin 2007an izandako elkarreragina (ehunekotan) 100 100 93 90 80 69 70 70 65 60 60 50 50 45 40 34 30 18 20 13 9 10 0 Nazioarteko GKEak Estatuetako GKEak Goi-mailako irakas- kuntza-erakundeak Biktimak Lanbide-elkarteak Giza eskubideen defendatzaileak Oinarrizko taldeak Erlijioaren inguruko erakundeak Komunitateko liderrak Gazte-erakundeak Fundazioak Kontsumitzaileen elkarteak Gizarte zibileko eragileak banaka edo taldeka jar daitezke prozedura bereziekin harremanetan, baita haiekin lan egin ere. Itunen bidez sortutako Nazio Batuetako organoek ez bezala, prozedura bereziak martxan jartzeko ez da beharrezkoa estatuak tresna edo ituna berrestea, ezta prozedura berezietara jo ahal izateko baliabide nazionalak agortuVI izana ere. Horrenbestez, mekanismo hori edozer herrialdetan eta giza eskubideekin lotutako edozer gairekin aplika daiteke, gaur egungo mandatuen arabera. Gizarte zibileko eragileek ondorengo funtzioen bidez lagun dezakete prozedura berezien lanean: • Giza eskubideen urraketen salaketa indibidualak bidalita prozedura bereziez arduratzen diren mandatuetako titularrei. • Prozedura bereziez arduratzen diren mandatuetako titularrei herrialdeetako bisitetan lagunduta, eta giza eskubideen urraketen inguruko informazioa emanda eta azterketak eginda. • Prebentzio-lana eginda eta prozedura bereziei giza eskubideak urra litzaketen legedi berrien inguruko informazioa emanda. • Prozedura berezietako gomendioen segimendua eginda tokian-tokian eta estatuan, baita eremu zabalagoan ere; prozedura bereziez arduratzen diren mandatuetako titularren lana eta emaitzak barrutietan zabaltzen lagunduta. Prozedura berezien eta gizarte zibilaren arteko harremana agerian geratzen da giza eskubideen defendatzaileen egoeraren inguruko kontalari bereziaren mandatuan. 120 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 120 09/03/2012 9:35:27
  • 134. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Giza eskubideen defendatzaileen egoeraren inguruko kontalari berezia Nor da giza eskubideen biltzea, jasotzea eta Giza eskubideen defendatzaileen aztertzea; ondoren, unibertsaltasuna Giza egoeraren inguruko informazio horri Eskubideen Adierazpen kontalari berezia? erantzutea. Unibertsalean definitzen • Mundu osoan den modu berean onartu Giza Eskubideen Batzordeak aitortutako giza behar dute. Pertsona giza eskubideen eskubideak eta batek ezin dizkio inori defendatzaileen egoeraren oinarrizko eskubideak giza eskubideak ukatu, gaineko kontalari sustatzeko eta eta gero giza eskubideen bereziaren mandatua babesteko duten defendatzaile gisa agertu ezarri zuen 2000n, eskubidearen eta beste pertsona batzuk 2000/61 Ebazpenaren betebeharraren defendatzen dituelako. bidez (garai bateko giza inguruko adierazpena eskubideen defendatzaileen (Giza eskubideen Gizarte zibileko egoeraren inguruko idazkari defendatzaileen eragileak giza nagusiaren ordezkari Adierazpena) sustatzeko eskubideen berezia), prozedura eta modu eraginkorrean defendatzaileak al dira? berezien mekanismo gisa. aplikatzeko interesa duten Mundu osoan giza Mandatu hori sortuta, giza gobernuekin eta beste eskubideekin lotutako eskubideen defendatzaileek eragileekin elkarlanean auzietan gizarte zibilarekin mundu osoan egiten duten aritzea eta haiekin eta GKEekin lan egiten lan garrantzitsua eta maiz elkarrizketak izatea. duten langileak eta ezegonkorra errekonozitzen • Giza eskubideen boluntarioak, nazionalak da. Kontalari berezien kezka defendatzaileak hobeto edo nazioartekoak, giza VI nagusia giza eskubideen babesteko estrategia eskubideen defendatzailetzat defendatzaileak babestea eraginkorrak gomendatu har litezke; baita giza da; esan beharrik ez dago, eta gomendio horiek eskubideak defendatzen defendatzaileak babestea betetzen diren ala ez dituzten erakundeetan ez ezik, giza eskubideak zaindu. edota elkarteetan lan egiten defendatzeko eskubidea dutenak ere. babesteaz ere ari direla. Zer dira giza eskubideen Hauexek dira kontalari defendatzaileak? Zer da giza eskubideen bereziaren jarduera nagusiak: Eskubide zibil eta defendatzaileen • Giza eskubideak eta politikoak, ekonomikoak, adierazpena? oinarrizko askatasunak sozialak eta kulturalak Batzar Nagusiak giza banaka zein taldeka banaka zein taldeka eskubideen defendatzaileen sustatzen eta babesten sustatzen eta babesten adierazpena onartu zuen dituen pertsona ororen dituzten pertsonak 1998ko abenduan. Bertan, egoerari eta eskubideei dira giza eskubideen giza eskubideak defendatzea, buruzko informazioa defendatzaileak. berez, eskubidea dela esaten Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 121NACIONES UNIDAS_3.indd 121 09/03/2012 9:35:27
  • 135. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua da, eta giza eskubideen Nola jo kontalari Urraketen inguruko alorrean lan egiten duen bereziarengana edo nola alegazioak bidaltzeko: edonor dela giza eskubideen salatu giza eskubideen urgent-action@ohchr.org. defendatzaile. Giza defendatzaileen aurkako Mandatuaren titularrarekin eskubideen adierazpena urraketak? Gizarte zibileko beste arrazoi batzuk direla- beren jardueran. Ez du eragileek kontalari bereziari eta harremanetan jartzeko: eskubide berririk sortzen; idatz diezaiokete ondoren defenders@ohchr.org. aitzitik, egungoak indartzen agertzen den helbidera. Faxa: +41 (0)22 928 9010 ditu, giza eskubideen Gutunean argi adierazi Telefonoa: +41 (0)22 917 defendatzaileen egoerari eta behar da mezua giza 12 35 zenbakia Genevako egiteko praktikoari errazago eskubideen defendatzaileen (Suitza) Nazio Batuen aplikatu ahal izateko. mandatuarekin lotuta dagoela. telefonogunekoa da. Hara Kontalari bereziaren deitutakoan, prozedura oinarrizko egitekoetako Giza eskubideen bereziez arduratzen bat mundu osoko giza defendatzaileen egoeraren den GEGKBko langile eskubideen defendatzaileen inguruko kontalari batekin hitz egiteko egoeraren berri ematea berezia Nazio Batuen eskatu behar da; hain da, bai eta defendatzaileen Giza Eskubideetarako Goi zuzen, giza eskubideen babesa indartzeko Komisarioaren Bulegoa Palais defendatzaileen egoeraren bitartekoen ingurua ere, des Nations 8-14, avenue de inguruko kontalari adierazpenean ezarritako la Paix CH-1211 Geneva 10 bereziaren mandatuaren guztiarekin bat. Helbide elektronikoa: laguntzaileekin. Giza eskubideen aldeko emakumeak 2002an, giza eskubideen aldeko emakumeak izan batez ere emakumearenVI defendatzaileen egoera ziren. eskubideak defendatzen aztertzeko idazkari dituztenean.61 Halaber, nagusiaren ordezkari Ordezkari bereziak bere ordezkari bereziak 449 izandakoak, Hina Jilani agintaldian behin eta kasu aztertu zituen bere andreak, hiru urteko berriz berretsi zuen giza mandatuan; horietan, nazioarteko kanpaina bat eskubideen alde aritzen giza eskubideen aldeko gidatu zuen. Kanpainaren diren emakumeek arrisku 1.314 emakumeren amaieran, giza eskubideen handiagoa dutela indarkeria eskubideak urratu zituzten. aldeko emakumeen eta murrizketak jasateko. Emakumearen aurkako munduko biltzarra egin Era berean, behin eta berriz indarkeriaren eta haren zuten Sri Lankan, eta, adierazi zuen emakumeak kausa-ondorioen inguruko bertan, genero-kontuetako ahulagoak direla estatuen eta kontalari bereziak tankera aditu garrantzitsuenak eta gizarte-eragileen aurreiritzien, horretako 65 jakinarazpen 70 herrialdetako baino bazterketaren eta arbuiatze igorri zituen, beste zenbait gehiagoko giza eskubideen publikoaren aurrean, eragilerekin batera. 61 Ikus E/CN.4/2002/106 dokumentuko 80-94 lerrokadak. 122 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 122 09/03/2012 9:35:27
  • 136. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I A. Banakako kasuak prozedura bereziez arduratzen diren mandatuetako titularrei aurkeztea Giza eskubideen urraketen inguruko informazio sinesgarri eta fidagarria edozeinek aurkez dezake, giza eskubideen urratzeen inguruko informazioa jasotzeaz arduratzen diren prozedura berezietako mandatuetako titularren aurrean. Prozedura bereziak kontuan hartuta salaketak aurkezteko mekanismoak, kasu partikularretan zuzeneko esku-hartzea lortzeko metodo eraginkorrenetako bat dira. Gizarte zibileko eragileak maiz bitartekari izaten dira giza eskubideen urraketak salatzen dituztenentzat. Bidalitako eta jasotako jakinarazpenak isilpekoak izan ohi dira, harik eta mandatuaren titularrak Giza Eskubideen Kontseiluari aurkeztuko dion txostena publiko egin arte; salbu eta kontseiluak ez duen erabakitzen prentsa-komunikatu bat bidaltzea prozesuaren hasieran. Txosten horrek kasu jakinen inguruan igorritako jakinarazpenen informazioa izaten du, bai eta gobernuek emandako erantzunak ere. Txostenetan ustezko biktimen izenak agertzen dira, non eta biktimok adingabeak edota biktima-kategoria jakin batzuetakoak ez diren; sexu- indarkeriaren biktimak, esaterako. Prozedura berezietako mekanismoetako txostenak publikoak direnez, giza eskubideak urratu zaizkien biktimak ordezkatzeko erakundeek arduratu behar dute biktimak hainbat alderdiren inguruan informatzeaz; esate baterako, adierazi behar diete biktimei beren kasua prozedura berezietako mekanismoei aurkeztu zaiela, beren izen-abizenak edo beren inizialak agintariei jakinaraziko zaizkiela eta, ondorioz, prozedura bereziaren txosten publikoan agertuko direla. Hala eta guztiz ere, beti ez da beharrezkoa biktimak oniritzia ematea kasua aurkezteko (esate baterako, biktimarekin harremanetan ipini ezin denean, atxilotuta edota antzeko egoera batean dagoelako). Zenbait mandatuk banakako inprimakiak ditu, giza eskubideen VI urraketen inguruko informazioa emateko. Prozedura berezi bakoitzak jakinarazpenak igortzeko baldintza desberdinak ezartzen ditu. Nolanahi ere, ondorengo oinarrizko datuak eman behar dira ebaluatu beharreko jakinarazpen guztietan: • Ustezko biktim(ar)en nortasun-datuak. • Urraketaren ustezko egile(ar)en nortasun-datuak. • Jakinarazpena igortzen du(t)en pertson(ar)en edo erakunde(ar)en nortasun-datuak (informazio hau isilpekoa izango da). • Gertakariaren data eta lekua. • Ustezko urraketak zer egoeratan gertatu ziren zehatz-mehatz deskribatzea. Era berean, gizarte zibileko eragileek segimenduaren informazioa igor diezaiekete Mandatu bakoitzeko inprimaki estandarrak ustezko urraketak salatzeko mandatuen sinadurarekin agertzen dira. GEGKBren webgunera jo daiteke haiek kontsultatzeko. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 123NACIONES UNIDAS_3.indd 123 09/03/2012 9:35:28
  • 137. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua mandatuetako titularrei, aurretik aurkeztu dituzten giza eskubideen inguruko kasuetan gertatutako edozer aldaketari buruzko informazioa emateko. Segimenduari buruzko informazioa oso erabilgarria da mandatuetako titularrentzat. Haietako batzuek herrialdeetara bisitak egiteko jakinarazpenetan ikusitako joerak dituzte oinarri. Prozedura berezietara igorritako informazioak ez du arrazoi politikoek baldintzatuta egon behar, ez du neurrigabekoa izan behar eta ez du hedabideen txostenetan soilik oinarrituta egon behar. Banakoen kasuak edo salaketak helbide honetara bidaliko dira: Helbide elektronikoa: urgent-action@ohchr.org Faxa: +41 (0)22 917 90 06 Posta helbidea: OACDH-ONUG, 8-14 avenue de la Paix, CH–1211, Geneva 10, Suitza. Adierazi salaketa prozedura berezietako zer mekanismori dagokion, posta elektronikoz, faxez edo gutunez bidalitako mezuaren gaiko erreferentzia-laukian. Prozedura berezietara ustezko urraketei buruzko jakinarazpenak nola bidali informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako VIII. kapitulua, «Nola aurkeztu giza eskubideen ustezko urraketen salaketak» izenekoa, kontsultatu GEGKBren webgunea edota idatzi e-mail bat SPDInfo@ohchr.org helbidera. B. Nola lagundu herrialdeetara egindako bisitetanVI Prozedura bereziez arduratzen diren mandatuetako titularren bisitak funtsezkoak dira lehen eskuko informazioa lortzeko. Izan ere, herrialde jakin bateko giza eskubideen egoera zuzenean ikusten dute. Estatuko eta nazioarteko GKEek, gizarte zibileko kideek eta tokian tokiko mugimenduek ekarpen garrantzitsua egin dezakete misioaren fase guztietan. 1. Herrialde bat bisitatzeko proposamena Gizarte zibileko eragileek gobernuak adoretu ditzakete mandatuetako titularrak herrialde bat bisitatzera gonbidatzeko, baita prozedura bereziei gonbidapen iraunkor bat igortzeko ere. Halaber, mandatuetako titularrak estatuetan planteatzen diren hainbat gairen inguruan ere ohartaraz daitezke, bisita jakin bat eskatu ala ez jakiteko. Izan ere, zenbait mandatutako titularrek herrialdeak bisitatzea eskatzen dute jasotako informazioa oinarri hartuta, konparazio batera, partikularren salaketak edo kasuak. Zenbait mandatutako titularrek baterako bisitak egin dituzte herrialdeetara. 124 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 124 09/03/2012 9:35:28
  • 138. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I 2. Herrialdeetako bisitak baieztatzea Herrialde bateko bisita baieztatu ondoren, hau da, estatu batek mandatu bateko titularraren bisita-eskaera onartzen duenean eta datak adostu ondoren, gizarte zibileko eragileek herritarrak sentsibiliza ditzakete bisitaren inguruan. Gizarte zibileko eragileek, halaber, mandatuetako titularrei informazio egokia eta gai kezkagarriak helaraz diezazkiekete, herrialdea bisitatu baino lehen. Hala, mandatuetako titularrek gaia aldez aurretik behar bezala azalduko diete agintariei, eta, beharrezkoa izanez gero, kudeaketak egingo dituzte misioko egitarau ofizialean txertatzeko; esate baterako, espetxe edo errefuxiatuen kanpamentu jakin batera joateko baimena eskatzea, edota estatuko edo tokian tokiko agintariekin zein partikularrekin elkarrizketatzeko hitzordua hartzea. Brasilgo GKEen koordinazioa esparru nazionalean Plataforma Dhesc elikadura, osasuna gaiaren inguruko izeneko Brasilgo GKE edo enplegua izateko baliabideak eta ezagutzak taldeak giza eskubideak eskubidea. Gaiari buruzko ahalik eta gehien zaintzeko sistema bat ezarri txostenak egin ostean, aprobetxatu nahi dira. zuen, prozedura berezien prozedura berezietako Horrez gain, eginkizunak tankerakoa. Sei zentrok mandatuetako titularrei bikoiztea saihesten da, eta gai ekonomiko, sozial eta igortzen dizkiete. modu eraginkorragoan kulturalak jorratzen dituzte; babesten da prozedura bereziki, etxebizitza duina, Talde bakoitzari gai berezien lanaren hezkuntza, ingurumena, partikular bat esleituta, eraginkortasuna. VI 3. Bisitaldian Bisitaldian, gizarte zibileko eragileek elkarrizketak ados ditzakete mandatuetako titularrekin faxez, posta arruntez edo posta elektronikoz, baita Genevako edo tokian tokiko GEGKBko langileekin ere. Herrialdeko bulegoaren edo langile arduradunen helbideei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus GEGKBren webgunea 4. Herrialde batera egindako bisitaren ondoren Herrialde bateko bisitaldiaren ostean, gizarte zibileko eragileek funtsezko egitekoa dute ondorioen eta gomendioen segimenduan, betiere honakoetan oinarrituta: Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 125NACIONES UNIDAS_3.indd 125 09/03/2012 9:35:28
  • 139. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua • Gomendio horiek dagokion barrutian zabaldu. • Prozedura berezien lana zabaldu eta sentsibilizazio-kanpaina orokorra egin. • Ekintza-programak eta ekintzak antolatu herrialdeko bisitaren ondoren, lanean jarraitzeko. • Gobernuekin elkarlanean aritu, prozedura berezien gomendioak aplikatzeko. • Mandatuetako titularren segimendu-txostenen inguruko oharrak egin. • Gomendioak aplikatzeko gobernuak beharrezko neurriak hartzen dituela zaindu, eta mandatuetako titularrei jakinarazi zer-nolako aurrerapenak egin dituzten estatuek gomendioak aplikatzeko bidean. Prozedura berezien gomendioak aplikatzeko sareak osatzea Arrazakeriaren, arraza- 85 talderekin batera, eta xenofobiak gehien diskriminazioaren, arraza-diskriminazioa kaltetutako komunitateen xenofobiaren eta haiekin ezabatzeko helburuz artean sortutako lotutako intolerantzia- eta bere egitekoaren elkarrizketak ere. formen kontalari berezi txostena oinarri hartuta. Komunitate horien barnean izandakoak, Doudou Sare horren bidez, GKEek daude ainuak (Japoniak Diène jaunak, Japoniara Japoniako arrazakeriari 2008an onartu zituen herri 2005ean egindako bisitaren eta diskriminazioari indigenatzat ofizialki), ondoren, Diskriminazio buruzko informazioa gutxiengo nazionalak eta arrazakeria trukatu ahal izango (Buraku herria eta Okinawa forma guztien dute, bai eta nazioarteko herria), Japoniako kolonia aurkako nazioarteko mekanismoekin izandakoen herrietako Mugimenduak gobernuz harremanetan jarri ondorengoak (korearrakVI kanpoko erakunde-sare bat ere. Kontalari bereziak eta txinatarrak) eta Asiako, sortu zuen, gutxiengoak atseginez hartu zuen sare Afrikako, Hego Amerikako eta giza eskubideak hori, bai eta agintarien, eta Ekialde Ertaineko ordezkatzen dituzten GKEen eta arrazakeriak etorkin berriak. C. Nola eman informazioa mandatu berezietako titularrei GKEek informazioa aurkez diezaiekete prozedura bereziei herrialde jakin bateko giza eskubideen inguruko egoera jakin bati buruz edo bertako legeek edo jardunek giza eskubideetan duten ondorioen inguruan. Zenbaitetan, litekeena da mandatuetako titularrek informazioa eskatzea beren mandatuekin lotutako gai baten gainean, edota ezohiko biltzarrak egitea GKEekin eta gizarte zibileko beste eragile batzuekin, ikerkuntza- zentroetako eta goi-mailako zentroetako ordezkariekin barne. 126 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 126 09/03/2012 9:35:28
  • 140. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Gizarte zibilak eta hezkuntza-eskubiderako kontalari bereziak elkarrekin lan egitea, ahalmen-urritasuna duten pertsonen hezkuntza-eskubideari buruzko txostena egiteko Hezkuntza-eskubiderako adierazten du, baita GEGKBk, halaber, kontalari bereziak, oztopoak gainditzeko zer bi eguneko mintegia Vernor Muñoz Villalobos erronkari heldu behar antolatu zuen kontalari jaunak, 2007ko hirugarren zaion ere. bereziarekin batera txostena (A/HRC/4/29) ahalmen-urritasuna duten ahalmen-urritasuna duten Txostena osatzeko, pertsonen hezkuntza- pertsonen hezkuntza- kontalari bereziak eskubideari buruz. Bertan, eskubideari buruz prestatu estatuko eta eskualdeetako ahalmen-urritasuna duten zuen; izan ere, kolektibo erakundeei egin zien pertsona askok parte hartu hori da hezkuntzak gehien kontsulta, baita ahalmen- zuen, bai eta gai hori baztertu izan duena. urritasuna duten aztertzen duten hainbat pertsonen erakundeei pertsonak ere. Gizarte Txostenak ahalmen- ere. Hala, informazioa zibileko ordezkariek urritasuna duten pertsonen bertatik bertara bildu mintegian egindako hezkuntza-eskubidearen zuen; ondo errotutako ekarpena kontalari esparru juridikoa eta tokiko eta eskualdeetako bereziaren txostenean instituzionala luze-zabal erakundeetatik, alegia dago jasota. Zabalpen aztertzen ditu. Era berean, (ikerketak, estatistikak eta handia izan zuen ahalmen- hezkuntza inklusiboaren ikuspegiak, besteak beste). urritasuna duten pertsonen ondorioak jorratzen ditu Horri esker, ahalmen- eta pertsona horiek dokumentuak, hezkuntza- urritasuna duten pertsonek ordezkatzen dituzten eskubidearen berezko zer oztopo eta zer erronka erakundeen artean, baita eta funtsezko alderdi dituzten zehaztu zuen unibertsitateetan, gobernu- VI den aldetik; horrez gain, hezkuntza-eskubidea erakundeetan eta gizarte ahalmen-urritasuna duten erabat baliatzeko. zibileko beste zenbait pertsonen hezkuntza- Azterketa hori egin ostean, taldetan ere. eskubidea erabat betetzea hainbat gomendio eman zerk eragozten duen zituen. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 127NACIONES UNIDAS_3.indd 127 09/03/2012 9:35:29
  • 141. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Irakaskuntza-erakundeek idazkari nagusiaren ordezkari bereziaren mandatuari egindako ekarpena, giza eskubideen eta enpresa transnazionalen zein beste merkataritza-enpresa batzuen inguruan Mundu osoko goi-mailako hainbat gai jakinen ordezkari bereziari bere irakaskuntza-erakunde inguruan ikerketa-lanak mandatuaren gainean askok laguntzen diote giza egin dituzte, kontalari bidalitako auzien oharrak eskubideen eta enpresa bereziak eskatuta edota eta jakinarazpenak ere transnazionalen zein berarekin adostuta. baliatu dituzte. Ordezkari beste merkataritza- Halaber, kontalari bereziak bereziak jasotako ekarpen enpresa batzuen adostutako adituen biltzar guztiak enpresei eta giza inguruko idazkari eta bileretan ere parte eskubideei buruzko nagusiaren ordezkari hartu dute azterketa lanak informazio-zentroaren bereziari. Horretarako, egiteko; horrez gain, webgunean daude.62 D. Nola lan egin tokian-tokian edo estatuan, prozedura berezietako lanak zabaltzeko, aplikatzeko eta haien segimendua egiteko Prozedura bereziez arduratzen diren mandatuetako titularren txostenek eta gomendioek balio handia dute, ondoren gizarte zibileko eragileek beren etengabeko sustapen-jardueretan txertatzeko. Honakoak izan daitezke: 1. Prozedura berezien gomendioak estatuan aplikatzeaVI Prozedura berezien gomendioak aplikatzeko segimendua sustatzea da gizarte zibilak giza eskubideak betetzeko eskura duen egiteko baliagarrienetako bat, batez ere herrialdea bisitatu ondoren. Gizarte zibileko eragileek gertutik segi dezake gobernuak gomendioak aplikatzeko zer neurri hartu dituen. Era berean, gizarte zibileko eragileak beren kontura ere saiatu ahal izango dira gomendiook betetzen, gizarte zibilari dagozkionean. 62 GEGKBk ez du bere gain hartzen kanpoko web orrien edukiaren inguruko erantzukizunik, eta orri honetan dauden estekek ez dute esan nahi GEGKBk eta orri horietako edukiak loturik daudenik. 128 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 128 09/03/2012 9:35:29
  • 142. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I 2. Estatuko edo tokian tokiko arauak ezartzea Prozedura bereziez arduratzen diren mandatuetako titularrek nazioarteko arauak, lege- ereduak edota jardunbide egokiak hartzen dituzte oinarri. Horiei guztiei esker, gizarte zibileko eragileek gai jakin batzuen inguruko sentsibilizazio-lanak egiten dituzte, baita estatuko edo tokian tokiko arauak hobetzeko kanpainak ere. Era berean, estatuko legeak interpretatzeko erreferentzia-parametro gisa ere baliatzen dituzte. Gizarte zibileko eragileek prestakuntza-ekitaldiak eta programak babes ditzakete araudia osatzeko. Era berean, gizarte zibileko beste hainbat eragileri lagun diezaiekete, prozedura bereziak baliatzeko gaitasuna indartzeko eta prozedura horiekin harremanetan egoteko. Mandatuetako titularrek gaitasuna indartzeko ekintzak prestatzen kolaboratu ohi dute. 3. Jarraibide operatiboak ezartzeko metodoak Prozedura berezietako mandatuetako titularren lana material-iturri aberatsa da, erakundeek barne-ildo operatiboak ezartzeko erabil ditzaketen eskubide eta betebeharren inguruan: • Adibide gisa hezkuntza-eskubidearen kontalari bereziaren lana aipa daiteke, ildo baliagarriak ezartzen baititu hezkuntza-erakundeetarako. • Torturaren eta bestelako tratu edo zigor krudel, anker edo umiliagarrien kontalari bereziaren lana eredu izan daiteke, atxiloketa-gune eta espetxeetarako barne-prestakuntza programak eta arau operatiboak osatzeko. • Emakumearen aurkako indarkeriaren eta haren kausa-ondorioen kontalari bereziaren lanak definizio baliotsuak eman ditzake emakumearen aurkako indarkeriaren inguruan, baita haren kausei eta ezabatzeko jardunbide egokiei buruz ere. Ildo horiek ikastetxeetan, espetxeetan, emakumeentzako harrera-etxeetan edota emakumearen segurtasunaz arduratzen diren bestelako erakundeetan erabil daitezke. VI E. Nola bildu mandatu berezietako titularrekin Prozedura berezien mandatuetako titularrak prest egoten dira gizarte zibileko eragileekin biltzeko, Genevan eta New Yorken egiten dituzten biltzarretan (Batzar Nagusira joaten direnen kasuan) edota herrialdeetara egiten diren bisitetan. Bilera horiek garrantzi handia dute mandatu berezien eta gizarte zibilaren artean lotura iraunkorra sortzeko. Bilerok urte osoan adostu daitezke, GEGKBko kideekin harremanetan jarrita. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 129NACIONES UNIDAS_3.indd 129 09/03/2012 9:35:29
  • 143. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua GEGKBren baliabideak Prozedura berezietako webgunea Gizarte zibileko eragileek aldian-aldian kontsultatu behar dute prozedura bereziei buruzko atala GEGKBren webgunean, haiei buruzko informazio eguneratua eskuratzeko. Webgunea espainieraz, frantsesez, ingelesez eta errusieraz dago. Gaur egun arabierazko eta txinerazko guneak prestatzen ari dira. Giza Eskubideen Kontseiluaren webgunea Gizarte zibileko eragileek aldian-aldian kontsultatu behar dute Giza Eskubideen Kontseiluari eskainitako GEGKBren webgunea, kontseiluaren bilkura-aldien inguruko informazio eguneratua izateko, bai eta prozedura bereziei eta txostenen aurkezpenei buruzko argibideak eskuratzeko ere. Extraneta Prozedura berezien sistemako alderdiei buruzko informazioa kontsultatzeko tokiak: • Prozedura bereziei eskainitako atala, giza eskubideen ataleko extranetean. • Prozedura berezien extraneta. Prozedura berezien buletina GEGKBk buletin bat argitaratzen du hiru hiletik behin, prozedura berezien ekintzen inguruan. Buletina prozedura bereziei eskainitako GEGKBren webgunean dago.VI Giza Eskubideen Kontseiluaren extranet orrian sartzeko, formatu elektronikoan eskuratutako inprimakia bete behar da. Inprimakia bete ostean, posta elektronikoz igorriko dizkizugu erabiltzaile-izena eta pasahitza. Prozedura berezien extranet orrian sartzeko, inprimaki elektronikoa bete behar da. Prozedura berezien urteko gertakariak eta kopuruak GEGKBk argitalpen bat prestatzen du urtero prozedura berezien gertakarien eta kopuruen inguruan. Bertan jakinarazpenen, herrialdeetarako bisiten, txostenen eta prentsa- komunikatuen inguruko informazioa eta estatistikak biltzen dira, bai eta koordinazio- lanarekin eta eztabaida tematikoekin zerikusia duten ekitaldien ingurukoak ere. Gertakariak eta kopuruak GEGKBren webgunean kontsulta daitezke, prozedura bereziei eskainitako atalean. 130 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 130 09/03/2012 9:35:29
  • 144. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Prozedura berezien gomendioen urteko bilduma GEGKBk prozedura bereziek egiten dituzten gomendioen bilduma bat argitaratzen du urtero, herrialdeen arabera banakatuta. Argitalpen hori GEGKBren webgunean kontsulta daiteke, prozedura bereziei eskainitako atalean. Giza eskubideen aurkibide unibertsala Giza eskubideen aurkibide unibertsala on line dagoen informazio-tresna da. Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoek eta kontseiluko prozedura bereziek argitaratutako dokumentuak erraz eskuratu ahal izateko dago diseinatuta. Webgune horretara GEGKBren orritik sar daiteke, eta azken oharpen guztiak biltzen ditu. Era berean, Giza Eskubideen Kontseiluaren prozedura bereziek herrialde espezifikoen inguruan 2006tik hona argitaratutako ondorioak eta gomendioak ere bertantxe daude. Hemendik gutxira, Giza Eskubideen aldizkako azterketa unibertsalaren esparruan egindako gomendio guztiak on line eskuratzea ere posible izango da. VI Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 131NACIONES UNIDAS_3.indd 131 09/03/2012 9:35:29
  • 145. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Eranskina 2008ko irailean 38 prozedura berezi zeuden martxan; hau da, 30 mandatu tematiko eta herrialde baterako zortzi mandatu. Prozedura berezietako mekanismoen zerrenda eguneratua kontsultatzeko, ikus GEGKBren webgunea, hain zuzen, prozedura bereziei eskainitako atala. A. Mandatu tematikoen koadroa Ezarritako mandatua Luzatutako mandatua Mandatuaren izena Zer ebazpenen Zer ebazpenen Urtea Urtea arabera arabera Etxebizitza egokia bizi-maila egokia Giza Eskubideen Giza Eskubideen osatzen laguntzen duen elementu gisa 2000 Batzorde aren 2000/9 2007 Kontseiluaren 6/27 aztertzeko kontalari berezia Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) Giza Eskubideen Giza Eskubideen Jatorri afrikarreko pertsonen 2002 Batzordearen 2002/68 2008 Kontseiluaren 9/14 inguruko adituen lantaldea Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) Giza Eskubideen Giza Eskubideen Atxiloketa arbitrarioari buruzko 1991 Batzordearen 1991/42 2007 Kontseiluaren 6/4 lantaldea Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) Haurren salmentari eta prostituzioari Giza Eskubideen Giza EskubideenVI eta haurrak pornografian erabiltzeari 1990 Batzordearen 1990/68 2008 Kontseiluaren 7/13 buruzko kontalari berezia Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) Giza Eskubideen Giza Eskubideen Hezkuntza-eskubideari buruzko 1998 Batzordearen 1998/33 2008 Kontseiluaren 8/4 kontalari berezia Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) Giza Eskubideen Giza Eskubideen Bortxazko edo nahi gabeko 1980 Batzordearen 20 2007 Kontseiluaren 7/12 desagerpenenen inguruko lantaldea Ebazpena (XXXVI) Ebazpena (hiru urterako) Judizioz kanpoko exekuzioei, Giza Eskubideen Giza Eskubideen exekuzio sumarioei edo arbitrarioei 1982 Batzordearen 1982/35 2008 Kontseiluaren 8/3 buruzko kontalari berezia Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) Giza eskubideen eta muturreko Giza Eskubideen Giza Eskubideen pobreziaren gaiari buruzko aditu 1998 Batzordearen 1998/25 2008 Kontseiluaren 8/11 independentea Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) Giza Eskubideen Giza Eskubideen Elikagaiak eskuratzeko eskubideari 2000 Batzordearen 2000/10 2007 Kontseiluaren 6/2 buruzko kontalari berezia Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) 132 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 132 09/03/2012 9:35:30
  • 146. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Ezarritako mandatua Luzatutako mandatua Mandatuaren izena Zer ebazpenen Zer ebazpenen Urtea Urtea arabera arabera Iritzi eta adierazpen askatasuna Giza Eskubideen Giza Eskubideen izateko eskubidea babesteko eta 1993 Batzordearen 1993/45 2008 Kontseiluaren 7/36 sustatzeko kontalari berezia Ebazpena. Ebazpena (hiru urterako) Giza Eskubideen Giza Eskubideen Erlijio edo sinesmen askatasunerako 1986 Batzordearen 1986/20 2007 Kontseiluaren 6/37 kontalari berezia Ebazpena. Ebazpena (hiru urterako) Osasun fisikoa eta mentala ahalik Giza Eskubideen Giza Eskubideen eta mailarik handienean gozatzeko 2002 Batzordearen 2002/3 1 2007 Kontseiluaren 6/29 pertsona ororen eskubiderako Ebazpena. Ebazpena (hiru urterako) kontalari berezia Giza eskubideen defendatzaileen Giza Eskubideen Giza Eskubideen egoeraren inguruko kontalari berezia 2000 Batzordearen 2000/6 1 2008 Kontseiluaren 7/8 (garai bateko idazkari nagusiaren Ebazpena. Ebazpena (hiru urterako) ordezkari berezia) Giza Eskubideen Giza Eskubideen Epaileen eta magistratuen 1994 Batzordearen 1994/41 2008 Kontseiluaren 8/6 idependentziarako kontalari berezia Ebazpena. Ebazpena (hiru urterako) Indigenen giza eskubideetarako eta Giza Eskubideen Giza Eskubideen oinarrizko askatasunetarako kontalari 2001 Batzordearen 200 1/57 2007 Kontseiluaren 6/12 berezia Ebazpena. Ebazpena (hiru urterako) Herrialde barruan desplazatutako Giza Eskubideen Giza Eskubideen pertsonen giza eskubideetarako 2004 Batzordearen 2004/55 2007 Kontseiluaren 6/32 idazkari nagusiaren ordezkaria Ebazpena. Ebazpena (hiru urterako) Herriek determinazio askerako Giza Eskubideen Giza Eskubideen VI eskubidea ez baliatzeko 2005 Batzordearen 2005/2 2008 Kontseiluaren 7/21 mertzenarioak erabiltzeari buruzko Ebazpena. Ebazpena (hiru urterako) lantaldea Giza Eskubideen Giza Eskubideen Migratzaileen giza eskubideetarako 1999 Batzordearen 1999/44 2008 Kontseiluaren 8/10 kontalari berezia Ebazpena. Ebazpena (hiru urterako) Giza Eskubideen Giza Eskubideen Gutxiengoen auziei buruzko aditu 2005 Batzordearen 2005/79 2008 Kontseiluaren 7/6 independentea Ebazpena. Ebazpena (hiru urterako) Egungo arrazismo, arraza- Giza Eskubideen Giza Eskubideen diskriminazioa eta intolerantzia 1993 Batzordearen 1993/20 2008 Kontseiluaren 7/34 moduei buruzko kontalari berezia Ebazpena. Ebazpena (hiru urterako) Egungo esklabotza moduetarako Giza Eskubideen eta haien kausa eta ondorioetarako 2007 Kontseiluaren 6/14 kontalari berezia, Ebazpena (hiru urterako) Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 133NACIONES UNIDAS_3.indd 133 09/03/2012 9:35:30
  • 147. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Ezarritako mandatua Luzatutako mandatua Mandatuaren izena Zer ebazpenen Zer ebazpenen Urtea Urtea arabera arabera Giza eskubideei eta nazioarteko Giza Eskubideen Giza Eskubideen elkartasunari buruzko aditu 2005 Batzordearen 2005/55 2008 Kontseiluaren 7/5 independentea Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) Erreforma ekonomikoari buruzko politikek eta kanpo zorrak giza Giza Eskubideen Giza Eskubideen eskubide guztiak –batez ere, eskubide 2000 Batzordearen 2000/82 2008 Kontseiluaren 7/4 ekonomiko, sozial eta kulturalak– baliatzeko ondorioei buruzko aditu Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) independentea Edateko ura eta sanemeandua izateko Giza Eskubideen giza eskubideekin lotutako beharren 2008 Kontseiluaren 7/22 auziari buruzko aditu independentea Ebazpena (hiru urterako) Terrorismoaren aurkako borrokan Giza Eskubideen Giza Eskubideen giza eskubideen eta oinarrizko 2005 Batzordearen 2005/80 2007 Kontseiluaren 6/28 askatasunen sustapenari eta babesari buruzko kontalari berezia Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) Torturaren eta bestelako tratu krudel, Giza Eskubideen Giza Eskubideen anker edo umiliagarrien gaiari 1985 Batzordearen 1985/33 2008 Kontseiluaren 8/8 buruzko kontalari berezia Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) Produktu eta hondakin toxiko eta arriskutsuak legez kanpo Giza Eskubideen Giza Eskubideen garraiatzeak eta isurtzeak eragindako 1995 Batzordearen 1995/81 2008 Kontseiluaren 9/1VI giza eskubideen urraketaren ondorio Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) kaltegarriei buruzko kontalari berezia Pertsonen –batez ere, emakume Giza Eskubideen Giza Eskubideen eta haurrak– salerosketari buruzko 2004 Batzordearen 2008 Kontseiluaren 8/12 kontalari berezia 2004/110 Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) Idazkari nagusiaren ordezkari berezia Giza Eskubideen Giza Eskubideen giza eskubideen eta nazioarteko 2005 Batzordearen 2005/69 2008 Kontseiluaren 8/7 enpresen zein bestelako merkataritza enpresen gainean Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) Emakumearen aurkako indarkeriaren Giza Eskubideen Giza Eskubideen eta haren kausa-ondorioen inguruko 1994 Batzordearen 1994/45 2008 Kontseiluaren 7/24 kontalari berezia Ebazpena Ebazpena (hiru urterako) 134 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 134 09/03/2012 9:35:30
  • 148. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO PROZEDURA BEREZIAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I B. Herrialde baterako mandatuen koadroa Ezarritako mandatua Luzatutako mandatua Mandatuaren izena Zer ebazpenen Zer ebazpenen Urtea Urtea arabera arabera Giza Eskubideen Giza Eskubideen Burundiko giza eskubideen egoerari Batzordearen 2004/82 Batzordearen 9/19 2004 2008 buruzko aditu independentea Ebazpena (ez da finkatu Ebazpena (ez da finkatu mandatuaren iraupena) mandatuaren iraupena) Kanbodiako giza eskubideen Giza Eskubideen Giza Eskubideen egoerari buruzko idazkari nagusiaren 1993 Batzordearen 1993/6 2008 Kontseiluaren 9/15 ordezkari berezia Ebazpena Ebazpena (urtebeterako) Koreako Errepublika Demokratikoko Giza Eskubideen Giza Eskubideen giza eskubideen egoerari buruzko 2004 Batzordearen 2004/13 2008 Kontseiluaren 7/15 kontalari berezia Ebazpena Ebazpena (urtebeterako) Giza Eskubideen Haitiko giza eskubideen egoeraren Giza Eskubideen Kontseilua A/ idazkari nagusiak izendatutako aditu 1995 Batzordearen 1995/70 2008 HRC/PRST/9/1 independentea Ebazpena Presidentearen mintzaldia (bi urterako) Giza Eskubideen Giza Eskubideen Myanmarreko giza eskubideen 1992 Batzordearen 1992/58 2008 Kontseiluaren 7/32 egoerari buruzko kontalari berezia Ebazpena Ebazpena (urtebeterako) Giza Eskubideen Palestinako lurralde okupatuetako Batzordearen 1993/2 giza eskubideen egoerari buruzko 1993 A Ebazpena («Israelen kontalari berezia okupazioa amaitu arte» VI Giza Eskubideen Giza Eskubideen Somaliako giza eskubideen egoerari 1993 Batzordearen 1993/86 2008 Kontseiluaren 7/35 buruzko aditu independentea Ebazpena Ebazpena (urtebeterako) Giza Eskubideen Giza Eskubideen Sudango giza eskubideen egoerari Kontseiluaren 9/17 2005 Batzordearen 2005/82 2008 buruzko kontalari berezia Ebazpena (bederatzi Ebazpena urterako) Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 135NACIONES UNIDAS_3.indd 135 09/03/2012 9:35:30
  • 149. NACIONES UNIDAS_3.indd 136 09/03/2012 9:35:30
  • 150. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ALDIZKAKO AZTERKETA UNIBERTSALA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I VII. ALDIZKAKO AZTERKETA UNIBERTSALA Aldizkako azterketa unibertsalaren sinopsia Nola definitzen da? Zer egiteko du? laburpena, hura ere GEGKBk prestatuta. Aldizkako azterketa Giza Eskubideen • Azterketa Genevan unibertsala (AAU) Batzar Kontseiluaren 5/1 izan ohi da, aldizkako Nagusiaren 60/251 Ebazpenak azterketaren azterketa unibertsalaren Ebazpenean ezarritako giza maiztasuna eta ordena lantaldearen eskubideen mekanismo ezartzen ditu. Aldizkako esparruan. Lantalde berria da. Mekanismo azterketa unibertsalak lau hori kontseiluko 47 honi esker, Giza urteko zikloa izaten du, eta estatu kideek osatzen Eskubideen Kontseiluak honako fase hauek biltzen dute, eta aztertutako aldian-aldian berrikusten ditu: estatuaren, estatu ditu Nazio Batuetako kideen eta kontseiluko 192 estatu kideek giza • Azterketaren behatzaileen arteko eskubideen eremuan oinarri izango den elkarrizketa interaktiboa dituzten betekizunak eta informazioa: aztertutako da. Lantaldea urtero konpromisoak. Aldizkako estatuak prestatutako biltzen da, eta bi azterketa unibertsala informazioa (estatuaren asteko hiru bilkura-aldi mekanismo kooperatiboa txostena); Nazio Batuek izaten ditu. Haietako da, eta giza eskubideen aztertutako estatuaren bakoitzean hamasei itunen bidez sortutako inguruko informazio- estatu aztertzen ditu; organoen lana osatzea eta bilketa, Nazio Batuetako alegia, 48 estatu urtean. ez bikoiztea du helburu. Giza Eskubideen Goi • Hiru kontalariko taldeak Komisarioaren Bulegoak egiten du azterketa (GEGKB) prestatuta; eta (troika); kontalariok beste alderdi interesdun kontseiluko kideen batzuek (gizarte artean zozketa bidez VII zibileko eragileek hautatzen dituzte. barne) aurkeztutako • Lantaldeak azken informazioaren dokumentu bat onartzen Eskuliburua euskaraz eta formatu digitalean kontsulta daiteke GEGKBren webgunean http://www.ohchr.org/manualsociedadcivil/ Bertan, eskuliburuaren kapitulu guztiak jaits daitezke, bai eta argitalpenean agertzen diren erreferentzia guztien loturak kontsultatu ere. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 137NACIONES UNIDAS_3.indd 137 09/03/2012 9:35:31
  • 151. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua du azterketa bakoitza kanpoko erakundeek eta, egokitzat joz amaitu ostean. (GKE), giza eskubideen gero, GEGKBk • Kontseiluak hurrengo defendatzaileek, goi- taxutzen dituen bilkura-aldian aztertu mailako irakaskuntzako eta alderdi interesdunen eta onartu ohi du ikerkuntzako erakundeek aurkezpenen aldizkako azterketa eta tankerako gizarte laburpenean sartzea; unibertsalaren azken zibileko ordezkariek ere. GEGKBren laburpena dokumentua. lantaldeari aurkezten • Aztertutako estatuek Aldizkako azterketa zaio estatuak aztertzen eta beste alderdi unibertsalari buruzko direnean. interesdun batzuek lantaldearen eta Giza • Segimendu-lanetan ‑gizarte zibilak barne‑ Eskubideen Kontseiluaren laguntzea, azterketaren azken dokumentuko bilkura-aldietara azken ondorioak ondorioen eta joateko, ezinbestekoa aplikatze aldera. gomendioen da ECOSOCek aholku- aplikazioari segimendua erakundetzat aitortzea. Lantaldearen bilkura- egitea. Hala eta guztiz ere, gizarte aldietako emankizunak zibileko eragileek beste zuzenean ikus daitezke Nola jarri harremanetan modu batzuk ere badituzte GEGKBren zuzeneko aldizkako azterketa aldizkako azterketa emankizunen gunearen unibertsalarekin unibertsalen lanari bidez. Horrez gain, beste laguntzeko: hainbat dokumentu Alderdi interesdun eta aldizkako azterketa eta egoki guztiek • Tokian tokiko giza unibertsali buruzko prozesuan parte hartzea eskubideei buruzko informazioa ere aurki aurreikusten du 5/1 txosten nazionalak daiteke GEGKBren Ebazpenak. Hala, fase egiteko gobernuek webgunean, bai eta Giza bakoitzean gobernuarteko antolatzen dituzten Eskubideen Kontseiluko erakundeek eta giza biltzarretan parte extranetean ere, aldizkako eskubideen erakunde hartzea. azterketa unibertsalari nazionalek (GEEN) parte • Aztertutako estatuetan eskainitako orrialdean.VII hartzea aurreikusita giza eskubideei buruzko dago, baita gobernuz aurkezpenak prestatzea, 138 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 138 09/03/2012 9:35:31
  • 152. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ALDIZKAKO AZTERKETA UNIBERTSALA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Aldizkako azterketa unibertsalaren inguruko helbide garrantzitsuak GEGKBko Giza Eskubideen Kontseiluaren Azpiatala Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Telefonoa: +41 (0)22 917 92 69 Faxa: +41 (0)22 917 90 11 GEGKBren Gizarte Zibilaren Bulegoa Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Telefonoa: +41 (0)22 917 90 00 Helbide elektronikoa: CivilSocietyUnit@ohchr.org Zer da aldizkako azterketa unibertsala? Aldizkako azterketa unibertsala ezartzea Aldizkako azterketa unibertsala (AAU) Batzar Nagusiak ezarri zuen 2006ko martxoaren 15eko 60/251 Ebazpenean, eta Giza Eskubideen Kontseiluak garatu zuen 2007ko ekainaren 18ko 5/1 Ebazpenarekin. Giza eskubideen mekanismo honen bidez, Giza Eskubideen Kontseiluak aldian-aldian berrikusten du Nazio Batuetako 192 estatu kideek nola betetzen dituzten giza eskubideen eremuko eginbeharrak eta konpromisoak. Beraz, aldizkako azterketa unibertsala lankidetzarako mekanismoa da, aztertutako estatu bakoitzaren, estatu kideen eta kontseiluko behatzaileen arteko elkarrizketa interaktiboan oinarritzen dena. Helburua giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen lana osatzea eta ez bikoiztea da. VII Aldizkako azterketa unibertsalak lau urteko zikloa eta hainbat fase ditu; hala nola, azterketaren oinarri diren dokumentuak prestatzea eta aztertzea, eta azterketatik ateratako ondorioen eta gomendioen segimendua. Hala, azterketa-aldiko fase bakoitzean gobernuarteko erakundeek eta giza eskubideen erakunde nazionalek (GEEN) parte hartzea dago aurreikusita, baita gobernuz kanpoko erakundeek (GKE), giza eskubideen defendatzaileek, goi-mailako irakaskuntzako eta ikerkuntzako erakundeek eta tankerako gizarte zibileko ordezkariek ere. Aldizkako azterketa unibertsalaren lehen zikloa bukatu ostean, Giza Eskubideen Kontseiluak mekanismo honen modalitateak eta maiztasuna berrikusi ahal izango ditu, betiere jardunbide egokienak eta jasotako irakaspenak kontuan hartuta. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 139NACIONES UNIDAS_3.indd 139 09/03/2012 9:35:31
  • 153. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Aldizkako azterketa unibertsalaren printzipio eta helburu gidariak Aldizkako azterketa unibertsalak zenbait printzipio ditu fase guztietan. Hauexek dira: • Giza eskubide guztien unibertsaltasuna, interdependentzia, zatiezintasuna eta elkarren arteko lotura. • Informazio objektibo eta fidagarria oinarri duen lankidetzarako mekanismoa, bai eta elkarrizketa interaktiboa oinarri duena ere. • Estatu guztietarako estaldura unibertsala eta tratu-berdintasuna bermatzea. • Nazio Batuetako kideek zuzendutako gobernuarteko prozesua, ekintzara zuzendua. • Aztertutako herrialdearen parte-hartze osoa edukitzea. • Giza eskubideen beste mekanismo batzuen lana osatzea eta ez bikoiztea; hala, balio erantsia ematen dio. • Modu objektibo, garden, ez-selektibo eta eraikitzailean garatzea, norgehiagoka eta politizazioa saihestuta. • Aztertutako estatuari edota kontseiluaren agendari gehiegizko zamarik ez ezartzea. • Prozesuak ez du oso luzea izan behar. Errealista izan beharko luke; ez luke denbora eta giza zein finantza baliabide gehiegi xahutu behar. • Ez luke murriztu behar kontseiluak giza eskubideen inguruko premiazko egoerei erantzuteko duen ahalmena. • Genero-ikuspegia erabat txertatzea. • Herrialdeen garapen-maila eta berezitasunak kontuan hartu behar ditu; nolanahi ere, ez dira ahaztu behar azterketaren oinarria osatzen duten elementuetan aurreikusitako eginbeharrak. • Eragile interesdun guztien parte-hartzea bermatu behar da, gobernuz kanpoko erakundeak eta giza eskubideen erakunde nazionalak barne; edonola ere, Batzar Nagusiaren 60/251 Ebazpena, Kontseilu Ekonomiko eta Sozialaren 1996/31 Ebazpena eta kontseiluak gaiaren inguruan har dezakeen beste edozer erabaki kontuan hartu behar dira. Hauexek dira azterketaren helburuak: • Giza eskubideen egoera tokian-tokian hobetzea. • Estatuak giza eskubideen alorreko eginbeharrak eta konpromisoak betetzea, etaVII planteatutako aurrerapenen eta erronken ebaluazioa egitea. • Estatuaren ahalmena eta laguntza teknikoa sendotzea, aztertutako estatuari kontsultatuta eta haren oniritzia jaso ondoren. • Estatuen eta bestelako eragile interesdunen arteko jardunbide egokienak trukatzea. • Giza eskubideak sustatzeko eta babesteko kooperazioa babestea. • Giza Eskubideen Kontseiluarekin, giza eskubideen beste organo batzuekin eta Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoarekin (GEGKB) erabateko lankidetza eta konpromisoa sustatzea. Bi finantza-mekanismo ezarri ziren: Aldizkako azterketa unibertsalerako borondatezko ekarpenen funts Fiduziarioa eta Laguntza finantzario eta teknikorako borondatezko 140 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 140 09/03/2012 9:35:31
  • 154. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ALDIZKAKO AZTERKETA UNIBERTSALA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I ekarpenen Funtsa63. Helburua garapen bideko herrialdeek aldizkako azterketa unibertsaleko mekanismoan parte hartzea eta azterketaren segimenduari estatuaren eremuan laguntzea da, bereziki, gutxien garatuta daudenek. Nola funtzionatzen du aldizkako azterketa unibertsalak? A. Azterketaren aldizkakotasuna, ordena eta oinarria Aldizkakotasuna Aldizkako azterketa unibertsalak lau urteko zikloa izaten du. Giza Eskubideen Kontseiluak egutegi bat onartu zuen seigarren bilkura-aldian, 2007ko irailean. Haren arabera egingo dituzte Nazio Batuetako estatu kide guztien azterketak lehen zikloan. Lehen zikloan (2008-2011) azterketa egingo duten estatuen ordena jakin nahi izanez gero, ikus GEGKBren webgunea. Azterketaren ordena Azterketaren ordenak unibertsaltasun eta tratu-berdintasun printzipioak islatu beharko lituzke. 5/1 Ebazpenean azterketaren ordena ezartzeko xedapenak ere agertzen dira: • Kontseiluko kide guztiak aztertuko dituzte kontseiluko kide diren aldian. • Kontseiluko hasierako kideak aztertuko dituzte lehendabizi, urtebeterako edo birako aukeratutakoak bereziki. • Estatu kideen eta kontseiluko estatu behatzaileen konbinazio batek egin beharko luke azterketa. • Azterketa egiteko herrialdeak aukeratzeko orduan, bidezko banaketa geografikoa errespetatu beharko litzateke. Azterketaren oinarria VII Estatu bakoitza aztertzeko, ondorengo arauak hartuko dira aintzat: • Nazio Batuen Gutuna. • Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsala. • Estatua partaide den giza eskubideen tresnak; bere borondatez egin dituen promesak eta hartu dituen konpromisoak, baita Giza Eskubideen Kontseilurako hautagaiak aurkeztean hartutakoak ere. • Kasu honetan aplika daitekeen Gizaldeko Nazioarteko Zuzenbidea. 63 Ikus Giza Eskubideen Kontseiluaren 6/17 Ebazpena. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 141NACIONES UNIDAS_3.indd 141 09/03/2012 9:35:31
  • 155. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua B. Azterketaren prozesua 1. Dokumentazioa Azterketarako informazioa prestatzea prozesuaren atariko fasea da. Estatuen azterketek hiru dokumentutan agertzen den informazioa izaten dute oinarri: • Aztertutako estatuak prestatzen duen informazioa. • Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoak prestatutako informazio-konpilazioa. • Beste zenbait solaskidek emandako informazioaren laburpen bat (GEGKBk prestatuta). Hiru dokumentu horiek ikuspegi desberdinak eta osagarriak eskaintzen dituzte aztertutako estatu bakoitzeko giza eskubideen egoerari buruz. Txosten horiek azterketa egin baino sei hilabete lehenago egon beharko lukete erabiltzeko moduan gutxienez, eta aldizkako azterketa unibertsalari eskainitako GEGKBren webgunearen atalean argitaratuko dira. (a) Aztertutako estatuak prestatutako informazioa (estatuaren txostena) Aztertutako estatuak azterketarako prestatutako informazioa aurkeztuko du, ahoz edo idatziz; txosten nazional baten bidez, esaterako. Informazioak ez du hogei orrialde baino gehiago izango. Estatuei informazioa prestatzeko eskatzen zaie, egokiak diren eragile interesdun guztiekin egindako kontsulta- prozesu zabal baten bidez (gizarte zibilarekin barne). (b) Nazio Batuetako Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoak prestatutako Nazio Batuen informazioaren konpilazioa. Nazio Batuetako Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoak itunen bidez sortutako organoen txostenetako, prozedura berezietako eta Nazio Batuetako beste zenbait dokumentu ofizialetako informazioaren konpilazio bat prestatuko du, gehienez ere hamar orrialdekoa. (c) Beste zenbait solaskidek emandako informazioaren laburpen bat (GEGKBk prestatuta).VII Halaber, Nazio Batuetako Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoak laburpen bat prestatuko du, giza eskubideen erakunde nazionalek, gobernuz kanpoko erakundeek, gizarte zibileko eragileek eta tankerako beste solaskide batzuek aldizkako azterketa unibertsalean emandako informazio gehigarriarekin. Informazio horrek, gehienez ere, hamar orrialde edukiko ditu. Beste solaskide batzuek emandako informazioaren laburpena hurrengo azterketan jorratuko da. Aldizkako azterketa unibertsalaren eremuko informazioa prestatzeko ildo orokorrak Giza Eskubideen Kontseiluaren 6/102 Erabakian informazioa aldizkako azterketa unibertsalaren arabera prestatzeko ildo orokorrak ezartzen dira. Estatuek, solaskideek 142 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 142 09/03/2012 9:35:32
  • 156. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ALDIZKAKO AZTERKETA UNIBERTSALA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I eta GEGKBek aplikatu behar dituzte ildo horiek, beren ardurapeko dokumentuak prestatzeko orduan. Ildo horien arabera, aurkeztu beharreko informazioak honakoak hartu beharko ditu aintzat: • Aldizkako azterketa unibertsalaren eremuan eman beharreko informazioa prestatzeko metodologiaren eta kontsulta-prozesu zabalaren deskribapena. • Aztertzen den herrialdearen aurrekariak eta herrialde horretan giza eskubideak sustatzeko eta babesteko markoa, bereziki arau-emailea eta instituzionala: konstituzioa, legedia, neurri arau-emaileak, estatuko jurisprudentzia, giza eskubideen azpiegitura, giza eskubideen erakunde nazionalak eta «azterketaren oinarrian» adierazitako nazioarteko betebeharren eremua (ikus gorago). • Giza eskubideak tokian-tokian sustatzea eta babestea: «azterketaren oinarrian» adierazitako giza eskubideen nazioarteko eginbeharrak betetzea, estatuko legedia eta borondatezko konpromisoak, giza eskubideen erakunde nazionalen jarduerak, giza eskubideen inguruko sentsibilizazio publikoa eta giza eskubideen mekanismoekin lankidetza. • Lorpenak, jardunbide egokienak, erronkak eta mugak zehaztea. Estatu bakoitzak ondorengoei buruzko informazioa ere eman behar du: • Estatu interesdunak zer lehentasun, ekimen eta konpromiso nazional hartuko dituen bere gain erronka eta muga horiek gainditzeko, bai eta tokian-tokian giza eskubideen egoera hobetzeko ere. • Estatu interesdunak ahalmena sustatzeko dituen aukerak, eta laguntza tekniko eskaerak, halakorik balego. • Egoki iritzitako beste edozer informazio. • Ondorengo azterketetan, estatu interesdunak aurreko azterketaren segimenduari buruzko informazioa aurkeztea. 2. Aldizkako azterketa unibertsalari buruzko lantaldea Aldizkako azterketa unibertsalari buruzko lantaldeari dagokio estatuen azterketak egitea. Giza Eskubideen Kontseiluko presidentea da lantaldearen burua, eta kontseiluko 47 estatu kideak daude bertan. Lantaldea urtero biltzen da, eta bi asteko hiru bilkura-aldi egiten ditu. Haietako bakoitzean hamasei estatu aztertzen ditu; hau da, 48 estatu urtean. Lantaldea 2008ko apirilean bildu zen lehenengoz. VII Herrialde bakoitzaren azterketak hiru ordu irauten du, eta aztertutako estatuaren, estatu kideen eta kontseiluko estatu behatzaileen arteko eztabaida interaktiboa izaten da. Eztabaidan, estatu kideek eta behatzaileek bi ordu izaten dituzte aztertutako estatuari galderak eta gomendioak egiteko. Aztertutako estatuak, azterketa bukatutakoan, ordubete izango du azterketarako prestatutako informazioa lantaldeari helarazteko, estatuek aldez aurretik eta elkarrizketa interaktiboan egindako galderei eta gomendioei erantzuteko eta azken oharpenak egiteko.64 64 Ikus Modalities and practices for the universal periodic review process dokumentua, aldizkako azterketa unibertsalaren modalitateei eta jardunei buruzkoa (A/HCR/PRST/8/1). Ingelesez soilik. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 143NACIONES UNIDAS_3.indd 143 09/03/2012 9:35:32
  • 157. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Nazio Batuen Kontseilu Ekonomiko eta Sozialak (ECOSOC) aholku-erakundetzat aitortutako GKEak aldizkako azterketa unibertsalari buruzko lantaldearen bilkura-aldietara joan daitezke, baina ez dute inolako funtziorik beteko eztabaida interaktiboan. Lantaldearen bilkura-aldiei buruzko informazio eguneratu gehiago nahi izanez gero (GKEetarako ohar informatiboak barne), ikus GEGKBren webgunea. ECOSOCek aholku-erakundetzat aitortzeari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus GEGKBren webgunea. Troikak Hiru kontalariko taldea, troika, arduratzen da estatu bakoitza aztertzeaz. Estatu bakoitza aztertzeko troika desberdina izaten da; kideak zozketa bidez aukeratzen dira kontseiluko kideen artetik, eta hainbat eskualde-taldetakoak izaten dira.65 GEGKBk laguntza ematen die troikako kideei beren lanean. Estatuari buruzko galderak egiteko edo gaiak eztabaidatzeko aukera izango dute estatuek azterketaren aurretik.66 Troikari dagokio galdera edo gai horiek jasotzea, eta, egokitzat joz gero, elkartu egingo ditu.67 Horren ostean, troikak aldizkako azterketa unibertsalari igorriko dizkio galderak eta gaiak; hark, berriz, aztertutako estatuari, azterketa hasi baino hamar egun lehenago gutxienez. Halaber, galderak eta gaiak estatuko kideen eta kontseiluko estatu behatzaileen artean banatuko dira. 3. Aztertutako estatuari buruzko lantaldearen azken dokumentuaVII Estatu bakoitzari buruzko eztabaida interaktiboaren ondoren, troikak azterketari buruzko azken dokumentu edo txosten baten prestaketa gidatuko du, aldizkako azterketa 65 Aztertutako herrialdeak hiru kontalarietako bat bere eskualde-taldekoa izatea eska dezake; era berean, kontalari bat ordezkatzeko ere eska dezake. Kontalari batek azterketako prozesu jakin batean ez parte hartzea eskatu ahal izango du. 66 Galdera edo gai horiek troikari bidaltzen zaizkio, eta aldizkako azterketa unibertsaleko hiru dokumentuetan oinarritu behar dira funtsean. 67 Troikak ez du inola ere galderen edo gaien esanahia aldatu behar, eta ez du ebaluatuko aztertutako estatuko giza eskubideen inguruko egoerari buruzko galderarik edo gairik. 144 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 144 09/03/2012 9:35:32
  • 158. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ALDIZKAKO AZTERKETA UNIBERTSALA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I unibertsalaren idazkaritzaren laguntzaz eta aztertutako estatuaren erabateko parte- hartzearekin. Lantaldeak gehienez ere 30 minutu eskainiko dizkio azken dokumentuak aztertzeari eta onartzeari, beranduenik ere azterketaren osteko 48 orduen barruan. Lantaldearen herrialdeko txostenak ad referendum onartzen dira. Ondoren, estatuek bi aste izango dituzte adierazpenetan aldaketak egiteko. Azken dokumentuetan honakoak agertzen dira: azterketaren prozeduren laburpen bat, ondorioak edo gomendioak eta aztertutako estatuak egindako edozer agindu edo konpromiso. Aztertutako estatu bakoitzak azken dokumentuan agertzen diren ondorioak edo gomendioak babesten dituen ala ez adierazi ahal izango du. Ondorengo momentuetan egin dezake: • Lantaldearen bileran. • Lantaldearen bilkura-aldiaren eta kontseiluko hurrengo bilkura-aldiaren artean. • Kontseiluak lantaldearen azterketaren emaitza onartzeko egindako bileran. Estatuak onartzen dituen gomendioak azken dokumentuan agertuko dira; babesik ez dutenak ere azalduko dira, estatuak haiei buruz egindako oharpenenekin batera. 4. Giza Eskubideen Kontseiluak azterketaren emaitza onartzea Lantaldeak aldizkako azterketa unibertsalari buruzko txostena onartu ondoren, aztertutako herrialdeari buruzko txosten bakoitza Giza Eskubideen Kontseiluari bidaliko zaio. Oro har, kontseiluak hurrengo bilkura-aldian aztertzen eta onartzen ditu azken dokumentuak, eta ordubete eskaintzen dio dokumentu bakoitzari. Azken dokumentuak onartu aurretik, 5/1 Ebazpenaren arabera: • Aztertutako estatuak ondorio edo gomendioei, borondatez egindako aginduei eta hartutako konpromisoei buruzko ikuspegia aurkez dezake, bai eta lantaldeko eztabaida interaktiboan behar bezala jorratu diren galderen edo gaien erantzunak ere. • Aztertutako estatuak eta kontseiluko kideek azterketaren emaitzari buruzko ikuspegia VII adieraz dezakete, bai eta estatu behatzaileek ere. • Giza eskubideen erakunde nazionalek, ECOSOCek aholku-erakundetzat onartutako GKEek eta tankerako eragile interesdunek ohar orokorrak egin ahal izango dituzte. Halaber, azterketaren emaitza onartzean, kontseiluak erabakiko du azterketaren segimendua egokia den ala ez, eta, egin behar bada, zer egunetan egin behar den. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 145NACIONES UNIDAS_3.indd 145 09/03/2012 9:35:32
  • 159. I VII 146 AAU prozesuaNACIONES UNIDAS_3.indd 146 A. Informazioa aztertzeko B. Aldi zkako azterketa prestatzea unibertsalari buruzko lantaldea •• Estatuaren informazioa, kontsulta •• Bi asteko hiru bilkura-aldi egiten ugari egin ostean (txosten ditu, eta bakoitzean hamasei estatu nazionalak). aztertzen ditu (urtean 48 estatu). •• GEGKBk Nazio Batuen •• Aztertutako estatuarekin elkarrizketak. informazioarekin egindako •• Ondorioak, gomendioak eta informazio-bilketa. borondatezko konpromisoak biltzen •• Beste solaskideek prestatutako dituen txostena ad referendum informazioaren laburpena (GEGKBk onartzea. prestatuta). •• Aztertutako estatuak adieraziko du fase honetan edo ondorengoetan (beranduenik ere, ohiko bilkuran) zer Gizarte zibilarentzako eskuliburua gomendio onartzen dituen. Lau urteko Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa zikloa Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan D. Emaitzak txertatzea C. Giza Eskubideen •• Aztertutako estatuaren ardura, eta, Kontseiluaren ohiko saioa dagokionean, inplikatutako beste •• Kontseiluak ordubete ematen du alderdi batzuena. dokumentu bakoitza aztertzen. •• Nazioarteko komunitateak laguntza •• Aztertutako estatuek eta ematen du ahalmenak indartzeko kontseiluko kide diren estatuek eta laguntza teknikoa emateko. iritziak eman ditzakete azken •• Giza Eskubideen Kontseiluak, dokumentua onartu aurretik, baita azken unean, aldizkako azterketa inplikatutako gainerako alderdiek unibertsalarekin kolaboraziorik ez ere. dagoen kasuei heldu ahal izango •• Kontseiluak onartutako die. azterketaren emaitza.09/03/2012 9:35:33
  • 160. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ALDIZKAKO AZTERKETA UNIBERTSALA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I 5. Azterketaren segimendua Azterketaren emaitzan agertzen diren ondorioak eta gomendioak aldizkako azterketa unibertsalaren segimendurako oinarri izango dira, baldin eta aztertutako estatuaren babesa badute. Aldizkako azterketa unibertsalaren emaitza (ondorioak, gomendioak, eta borondatez egindako aginduak eta hartutako konpromisoak barne) aztertutako estatuak aplikatu beharko luke, 5/1 Ebazpenaren arabera. Era berean, hura aplikatzea beste eragile interesdun batzuei ere badagokie, gizarte zibileko eragileei, esaterako. Nazioarteko komunitateak ahalmena eta laguntza teknikoa sustatzeko gomendioak eta ondorioak aplikatzen laguntzen du, betiere aztertutako herrialdearekin kontsultatu eta haren oniritzia lortu ondoren. Hurrengo azterketa-zikloen gaia, besteak beste, estatu bakoitzaren gomendioen aplikazioa izango da. Horretarako, aldizkako azterketa unibertsaleko mekanismoarekin elkarlanean aritzeko estatua adoretzen ahalegin guztiak egin ondoren, mekanismoarekin elkarlanik ez duten estatuen kasuak aztertuko ditu. Nola jarri harremanetan aldizkako azterketa unibertsalarekin Gizarte zibilak zeresan handia du aldizkako azterketa unibertsalaren fase guztietan; alegia, azterketarako informazioa prestatzen, azterketak egiten laguntzen, eta aldizkako azterketa unibertsalaren gomendioak eta ondorioak aplikatzeko segimenduan parte hartzen. A. Estatuekin elkarlanean aritzea txosten nazionalak prestatzen Azterketan aurkeztuko duen informazioa prestatzeko eskatzen die 5/1 Ebazpenak estatuei. Horretarako, kontsulta-prozesu zabal bat irekitzen du estatuko eragile interesdun guztiekin. Bertan, giza eskubideen inguruko erakunde nazionalek, gizarte zibileko ordezkariek (GKEek barne), giza eskubideen defendatzaileek eta goi-mailako irakaskuntzako eta ikerkuntzako erakundeek parte har dezakete. VII Aldizkako azterketa unibertsalak, orain arteko eskarmentuan oinarrituta, hainbat eredu ditu gizarte zibilarentzako jardunbide egokienei eta gobernuak txosten nazionalak prestatzeko lankidetzari dagokienez. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 147NACIONES UNIDAS_3.indd 147 09/03/2012 9:35:33
  • 161. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Estatuaren informazioa prestatzen laguntzeko moduak (txosten nazionalak) Aldizkako azterketa Gobernuari aurkezteko gobernuaren txosten- unibertsalari buruzko hasierako proiektu bat proiektuari ohar mamitsuak lantaldearen bigarren prestatu eta igorri zuen. egin zizkion, eta, horrez bilkura-aldian, Suitzako gain, gomendio-sorta azterketa egin behar Suitzako gobernu bat ere bai. Aldizkako zenean (2008ko federalak aldizkako azterketa unibertsalera maiatzean), Suitzako azterketa unibertsalerako aurkeztu zuten txosten 32 GKE batzen dituen txosten nazionalaren nazionalaren azken koalizioa bildu zen, alderdi proiektua GKEen bertsioan koalizioaren interesdunen aurkezpena koalizioarekin partekatu zenbait ohar agertu ziren. koordinatuta prestatzeko. zuen, eta gobernuetako Gobernuak, era berean, GKEen koalizioak ordezkariekin eztabaida- atal bat idatzi zuen; bertan, koordinatu zuen Amnistia jardunaldi batean parte koalizioak proposatutako Internazionalaren Suitzako hartzera gonbidatu zituen zenbait funtsezko gai atala (Humanrights.ch); koalizioko kideak. Bilera aipatzen dira. CODAPek, berriz, Suitzako horretan, koalizioak B. Solaskide egokien aurkezpenak 5/1 Ebazpenaren arabera, bestelako solaskide egokiei aztertutako estatuei buruzko informazioa aurkezteko eskatzen zaie, GEGKBk prestatuko duen informazioaren laburpenean txertatzeko, egokitzat joz gero. Azterketa egiteko oinarri hartuko dituzten hiru dokumentuetako bat, GEGKBk prestatzen duen bestelako solaskide egokien informazioaren laburpena izango da. Aztertutako estatuari buruzko solaskide egokien informazioak sinesgarria eta fidagarria izan behar du. GEGKBk informazioa aurkezten duten solaskide guztiak aipatuko ditu, laburpenean txertatzeko. Gainera, solaskideen informazioa bidalita bezalaxe agertuko da webgunekoVII aldizkako azterketa unibertsalaren atalean. Aurkezteko moduak Solaskide egokiek GEGKBri eman beharreko informazioak honako baldintzak bete beharko ditu: • Aldizkako azterketa unibertsalerako informazio prestatzeko, ildo orokorretan zehaztutako egiturari jarraitu behar zaio, 6/102 Erabakiarekin bat (ikus aurreko atala). • Gehienez ere bost orrialde izango ditu; koalizioak direnean, berriz, gehienez ere hamar orrialde. • Gehienez ere lau urteko aldia hartuko du aintzat. • Nazio Batuen hizkuntza ofizial batean idatzi beharko da; hobe ingelesez, frantsesez edo espainieraz egiten bada. 148 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 148 09/03/2012 9:35:33
  • 162. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ALDIZKAKO AZTERKETA UNIBERTSALA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Solaskide egokiek GEGKBri eman beharreko informazioa prestatzea eta bidaltzea Indonesiako giza aritzen diren estatuko GEGKBn duen eskubideen inguruko GKE batzuk deitu idazkaritzara bidali zuen. erakundeen koalizioak, zituen, aldizkako Human Rights Working azterketa unibertsalaren HRWG-Indonesia Group (HRWG) – mekanismoaz erakundeak Komnas Indonesia izenekoak, eztabaidatzeko, baita HAMekin (giza eskubideen Indonesia aztertzeko informazioa aurkezteko inguruko Indonesiako solaskideen informazioa plan eta egitura bat erakundearekin) lan egin eman zuen aldizkako egiteko ere. Bileraren zuen, eta Indonesiako azterketa unibertsalari ondoren, GKE bakoitza Kanpo Harremanetarako buruzko lantaldearen lehen bere eremuaren inguruko Ministerioko ordezkariekin bilkura-aldian, 2008ko informazioa prestatzeaz ere jardun zuen apirilean. arduratu zen. HRWGk harremanetan, solaskide informazioa idatzi zuen, egokien informazioa Horretarako, HRWGk eta, ondoren aldizkako prestatzeko. zenbait gairen inguruan azterketa unibertsalak • Informazioa ematen duen erakundeak bere helburuen eta lanen berri eman beharko du, lerrokada labur batean. • Testuak prozesatzeko ohiko formatu batean aurkeztu behar dira, orrialdeak eta lerrokadak zenbatuta. • Sarreran lerrokada bat izango du, puntu nagusiak laburtuta. • Txostenaren informazioari buruzko giltza-hitzak izango ditu; esate baterako, etxeko indarkeria. • Ez ditu errepikatuko giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen iruzkinak eta gomendioak, ezta Giza Eskubideen Kontseiluko prozedura bereziarenak ere; nolanahi ere, dokumentuak aplikazioarekin lotutako erreferentziak izan ditzake.68 • Ez du bestelako erakundeen txostenik erantsiko edota aipatuko. Oharra: VII • Ez da onartuko arauzko bost edo hamar orrialdeak gainditzen dituen aurkezpenik. • Ez da onartuko Nazio Batuen sei hizkuntza ofizialetako batean idatzita ez dagoen aurkezpenik. • Ez da onartuko arauzko epea amaitu ondoren jasotako aurkezpenik. • Ez da onartuko esamolde iraingarri edo zakarrak dituen aurkezpenik, ezta indarkeria bultzatzen edota hizkera arrazista erabiltzen duenik ere. 68 Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen eta prozedura berezien gomendio eta oharrak, GEGKBk prestatzen duen Nazio Batuen informazio-konpilazioan txertatuko dira. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 149NACIONES UNIDAS_3.indd 149 09/03/2012 9:35:33
  • 163. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Gizarte zibileko eragileei aldizkako azterketa unibertsalari eskainitako GEGKBren webguneko atala kontsultatzea gomendatzen diegu. Bertan, lantaldearen bilkura-aldi bakoitzerako informazioa aurkezteko epeak agertzen dira. Lantaldeen bilkura-aldietarako informazioa bilkura-aldiak hasi baino bost hilabete lehenago bidaliko da GEGKBra gutxienez. GEGKBren solaskide egokien laburpenean txertatzeko eta kontuan hartzeko informazioa aurkeztea pentsatzen duten gizarte zibileko eragileek UPRsubmissions@ ohchr.org helbidera bidali behar dute esandako informazioa. Edonola ere, ez diegu gomendatzen gizarte zibileko eragileei informazioaren kopia faxez edo posta arruntez bidaltzea GEGKBren idazkaritzara. Nolanahi ere, posta elektronikoarekin zailtasun teknikorik izanez gero egin dezakete. Hauxe da horretarako erabiliko den fax zenbakia: +41 (0)22 917 90 11. Era berean, gizarte zibileko eragileek beste solaskide egoki batzuen informazioa aurkezteko ildo teknikoak kontsultatu beharko lituzkete. GEGKBren webgunera jo daiteke haiek kontsultatzeko. C. Aldizkako azterketa unibertsalari buruzko lantaldeen bilkura- aldietan parte hartzea ECOSOCek aholku-erakundetzat aitortutako GKEak, akreditatu ostean, joan daitezke aldizkako azterketa unibertsalari buruzko lantaldearen bilkura-aldietara, baina ezin dute ahozko adierazpenik egin bileretan. Aldizkako azterketa unibertsalari buruzko lantaldearen bilkura-aldietan parte hartzeko akreditazioaren inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus GEGKBren webgunea. Informazio-bilerak ECOSOCek aholku-erakundetzat aitortutako GKEek, lantaldearen bilkura-aldira joatekoVII akreditazioa jaso ondoren, informazio-bilerak egin ditzakete lantaldearen bilkura-aldian. Mota honetako bilerak egiteko interesa duten GKEek aldizkako azterketa unibertsalaren idazkaritzari jakinaren gainean ipini beharko dute. D. Giza Eskubideen Kontseiluaren bilkura-aldietan parte hartzea ECOSOCek aholku-erakundetzat aitortutako GKEak, akreditazioa jaso ostean, Giza Eskubideen Kontseiluko ohiko bilkura-aldietara joan daitezke; aldizkako azterketa unibertsalaren azterketen emaitzak aztertzen eta onartzen direnetara, hain justu. ECOSOCek aholku-erakundetzat aitortutako GKEek iritzi laburrak adierazi ahal izango dituzte, Giza Eskubideen Kontseiluak azterketaren emaitza onartu baino lehen. 150 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 150 09/03/2012 9:35:34
  • 164. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ALDIZKAKO AZTERKETA UNIBERTSALA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Aldizkako azterketa unibertsalari buruzko lantaldearen bilkura-aldietan parte hartzeko akreditazioaren inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus GEGKBren webgunea. E. Nola parte hartu azterketaren emaitzen segimenduan 5/1 Ebazpena aintzat hartuta, aztertutako estatuei dagokie gehienbat azterketaren emaitzak aplikatzea, ondorioak eta gomendioak barne, baita estatuek beren borondatez egindako aginduak eta hartutako konpromisoak ere. Halaber, 5/1 Ebazpenak aplikazioan lagun dezaketen beste eragile interesdun batzuei ere egiten die erreferentzia, gizarte zibileko eragileei, esaterako. GKEek, irakaskuntzaren munduak, hedabideek, sindikatuek, lanbide-elkarteek eta tankerako gizarte zibileko eragileek aldizkako azterketa unibertsalaren emaitzen segimenduan parte har dezakete, ondoren adierazten den moduan: • Gobernuarekin, parlamentuarekin, epaileekin, giza eskubideen alorreko erakundeekin eta beste hainbat erakunde erakunde nazionalekin lan eginda, estatuak bere obligazioak bete ditzan; estatuko legeen beharrezko erreformak sustatzeko eta politika nazionalak ezartzeko katalizatzaile izan ohi da gizarte zibila maiz. Halaber, aldizkako azterketa unibertsalaren emaitza estatuko erakundeekin elkarrizketan hasteko eta dagokion ekintza-plana diseinatzeko erabil daiteke. • Giza eskubideen egoerari eta onartutako neurri nazionalei begiratuta, aldizkako azterketa unibertsalaren emaitza aplikatze aldera. • Aldizkako azterketa unibertsalaren eta estatuek aplikatu beharreko emaitzen inguruan sentsibilizatuta, bai eta giza eskubideak estatuan hobeto gozatzen laguntzeko duten ahalmenaren berri emanda ere. Horretarako, eztabaida tematikoak, mahai- inguruak, mintegiak eta tailerrak egin daitezke eta, era berean, aldizkako azterketa unibertsalaren emaitzak itzuli eta argitaratu; horrez gain, garrantzitsua da giza eskubideen inguruko erakunde nazionalei eta hedabideei laguntzea eta aldizkako azterketa unibertsalari buruzko kontzientziazio orokorra sustatzea herritar xeheen eta gizarte zibilaren artean. • Erakunde nazionalekin harremanetan jarrita, hurrengo aldizkako azterketa unibertsalerako informazioa prestatzeko asmoz. • Gizarte zibileko beste eragile batzuekin elkarlanean arituta eta GEGKBri aldizkako VII azterketa unibertsalaren emaitzak zer-nola aplikatu diren segimendua bidalita. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 151NACIONES UNIDAS_3.indd 151 09/03/2012 9:35:34
  • 165. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Nola parte hartu azterketaren emaitzen segimenduan Aldizkako azterketa • Aldizkako azterketa konpromisoen unibertsalerako unibertsalaren prozesuari segimenduan lan egin lantaldeak onartutako buruzko eztabaida zuen, eta kontu jakinen txostenaren segimendua publikoa hitzartu zuen inguruan aritzen diren Brasilgo parlamentuko GKEekin elkartu zen, Lantaldean Brasili buruzko Giza Eskubideen Brasilek aldizkako azterketa egin eta txostena Batzordearekin, Brasilgo azterketa unibertsalaren onartu ostean (2008ko GKEen koalizioarekin emaitzak aplikatzen apirilean), giza eskubideen elkarlanean (Comitê egindako aurrerapenak inguruko erakunde batek, Brasileiro de Direitos ebaluatzeko asmoz. Conectas izenekoak, Humanos Política • Gobernuarekin ondorengo ekintzak Externa izenekoarekin, elkarlanean aritu zen, gauzatu zituen: alegia). Bilera horretan, aldizkako azterketa Brasilgo azterketaren unibertsalaren • Lantaldearen emankizuneko zenbait gomendioak aplikatzeko txostenean agertzen zati proiektatu zituzten. neurriak eta politikak diren gomendioak ezartzeko prozesuan, eta borondatezko Giza Eskubideen baita beren borondatez konpromisoak Kontseiluak onartutako hartutako konpromisoak portugesera itzuli zituen. aldizkako azterketa lortzeko politikak • Lantaldearen txostena unibertsalaren ezartzekoan ere. aztertu zuen, eta emaitzaren segimendua ondorioak Brasilgo Conectas erakundeak Gobernuari bidali Kontseiluak Brasilgo azken Argentinan, Filipinasen, zizkioten aztertzeko. txostena onartu ondoren, Perun eta Hegoafrikan Ondorioak Conectas Conectasek ondorengoa elkartutako beste erakunde erakundeak Giza egin zuen: batzuekin partekatu Eskubideen Kontseiluko zituen bere esperientziak, zortzigarren bilkura- • Aldizkako azterketa herrialde horien azterketari aldiaren aurreko unibertsalaren ekarpenak egiteko.VII aurkezpenean prestatu gomendioen eta zituen. borondatez hartutako 152 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 152 09/03/2012 9:35:34
  • 166. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO ALDIZKAKO AZTERKETA UNIBERTSALA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I GEGKBren baliabideak Aldizkako azterketa unibertsalaren webgunea Lantaldearen bilkura-aldiei buruzko informazio eguneratu gehiago nahi izanez gero, GEGKBren webgunean aldizkako azterketa unibertsalari eskainitako atala maiz bisitatzea gomendatzen zaie gizarte zibileko eragileei. Giza Eskubideen Kontseiluaren webgunea Giza Eskubideen Kontseiluaren bilkura-aldiei buruzko informazio eguneratu gehiago nahi izanez gero, GEGKBren webgunean kontseiluari eskainitako atala maiz bisitatzea gomendatzen zaie gizarte zibileko eragileei. Bilkura-aldi bakoitzari buruzko informazioa ohiko bilkura-aldia hasi baino bi aste lehenago argitaratu ohi da webgune nagusian. Extraneta Extranetak lotura zuzena du Giza Eskubideen Kontseiluaren webgune nagusiarekin. Bertan, aldizkako azterketa unibertsalari eskainitako orrialde bat agertzen da, lantaldearen bilkura- aldi bakoitzari buruzko informazio eta guzti. Horrez gain, honakoak ere topa daitezke: • Bilkura-aldi bakoitzean aztertutako edo aztertu beharreko estatuen zerrenda. • Azterketa bakoitzak oinarritzat dituen dokumentuak. • Kontseiluko estatu kideek aztertutako estatuei azterketaren aurretik egindako galderak. • Azterketa bakoitzean estatu behatzaileek eta estatu kideek egindako ahozko adierazpenak. • Lantaldeak onartutako azterketen emaitzak. Extraneteko orrialdean sartu ahal izateko, inprimaki elektroniko bat bete behar da. Inprimakia bete ostean, posta elektronikoz igorriko dizkizugu erabiltzaile- izena eta pasahitza. Informazio gehiago behar izanez gero, kontsultatu GEGKBren webgunea. VII Zuzeneko emankizunak Lantaldearen bilkura-aldiak zuzenean ikus daitezke Giza Eskubideen Kontseiluko emankizunen webgunean. Zuzeneko emankizunen gunean aurreko bilkura-aldietako bideoteka bat ere badago. Zuzeneko emankizunak ikusteko, dagokion software euskarri logikoa deskargatu behar da. Zuzeneko emankizunen gunean sartzeko, bisitatu GEGKBren webgunea. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 153NACIONES UNIDAS_3.indd 153 09/03/2012 9:35:34
  • 167. NACIONES UNIDAS_3.indd 154 09/03/2012 9:35:35
  • 168. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO NOLA AURKEZTU GIZA ESKUBIDEEN USTEZKO URRAKETEN SALAKETA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I VIII. NOLA AURKEZTU GIZA ESKUBIDEEN USTEZKO URRAKETEN SALAKETAK Salaketa-prozeduren sinopsia Nola definitzen dira? Zer funtzio dituzte? aztertzea da, behar bezala frogatzeko Giza eskubideen Prozedura bakoitzak modukoak badira. urraketak salatzeko berezko baldintzak, prozedurak giza abantailak eta mugak Nola jarri harremanetan eskubideak ustez urratzen ditu. Hala, erabaki baino prozedura bereziekin direla Nazio Batuei lehen, arretaz aztertu eta nola lan egin haiekin jakinarazteko erabiltzen beharko da haietako zein dira. Hiru mekanismo den egokiena. Gizarte zibileko edozer dira: • Banakoek aurkeztutako eragilek jo dezake • Banakoen salaketak, giza eskubideen mekanismo horietara, giza eskubideen urraketen salaketak betiere prozedura inguruko nazioarteko giza eskubideen bakoitzak ezarritako itunen arabera funtsezko bost itunen baldintza zehatzak (eskaerak). arabera bidal daitezke. errespetatuta eta Nazio • Banakoen idatziak, • Banakoen Batuen aurrean duen Giza Eskubideen jakinarazpenak izaera gorabehera. Giza Kontseiluko prozedura Giza Eskubideen eskubideen ustezko berezien arabera. Kontseiluko prozedura urraketak bizi izan dituzten • Giza Eskubideen berezietako mandatu partikularrek aurkez Kontseiluaren salaketa- tematiko eta ditzakete prozedura prozedura. geografikoei dagozkie. hauetako bakoitzaren • Salaketa-prozeduraren araberako salaketak. xedea munduko edozer Bestela, haien ordezko tokitan eta egoeratan hirugarrenek; esate gertatutako giza baterako, gobernuz eskubide eta oinarrizko kanpoko erakunde askatasun guztien batek. Gizarte zibileko ageriko urraketak eragileek giza eskubideen VIII Eskuliburua euskaraz eta formatu digitalean kontsulta daiteke GEGKBren webgunean http://www.ohchr.org/manualsociedadcivil/ Bertan, eskuliburuaren kapitulu guztiak jaits daitezke, bai eta argitalpenean agertzen diren erreferentzia guztien loturak kontsultatu ere. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 155NACIONES UNIDAS_3.indd 155 09/03/2012 9:35:35
  • 169. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua urraketengatik ordaintza aurkeztuta. Nolanahi ere, ditzakeen ondorioen eskatzen duten banako baten izenean jakitun. Salaketa onartzeko banakoentzako eledun- salaketa egiten duenak baldintzak betetze aldera, lanak egin ditzakete, alderdi interesdunaren prozedura bakoitzaren haien izenean salaketa oniritziarekin egingo eskakizunak behar bezala bat prestatu, igorri eta du, betiere horrek izan egingo dira. Giza eskubideen mekanismoetako helbideak, salaketak aurkezteko Giza eskubideen itunen arabera egindako salaketak Giza Eskubideen Komitea, Torturaren Aurkako Komitea, Emakumearen aurkako diskriminazioa ezabatzeko Komitea, Arraza diskriminazioa ezabatzeko Komitea, eta Ahalmen-urritasuna duten pertsonen eskubideen Komitea Eskaeren lantaldea Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8 -14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Faxa: +41 (0)22.917 90 22 Helbide elektronikoa: tb-petitions@ohchr.org Prozedura berezien eremuko jakinarazpenak Prozedura Berezietako Atala Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10 - Suitza Faxa: +41 (0)22 917 90 06 Helbide elektronikoa: urgent-action@ohchr.org Giza Eskubideen Kontseiluaren eremuko salaketa-prozedura Giza Eskubideen Kontseiluaren Azpiatala (salaketa-prozedura) Nazio Batuetako Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des NationsVIII 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10 - Suitza Faxa: +41 (0)22 917 90 11 Helbide elektronikoa: crpd@ohchr.org 156 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 156 09/03/2012 9:35:35
  • 170. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO NOLA AURKEZTU GIZA ESKUBIDEEN USTEZKO URRAKETEN SALAKETA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Prozedura berezien motak Nazio Batuen sistemaren zati handi batek estatuen betebeharrak hartzen ditu ardatz, eta gobernuarteko eremuan egiten du lan. Hala eta guztiz ere, banakoek eta taldeek erabiltzeko moduko hainbat prozedura ditu Nazio Batuen giza eskubideen sistemak, Nazio Batuek haiei dagozkien kasuetan giza eskubideen inguruko neurriak har ditzaten. Giza eskubideen eremuko salaketa-prozedurak dira horiek. Giza eskubideen salaketa-prozeduren bidez, banakoek Nazio Batuei giza eskubideen inguruko gaiak helarazteko aukera dute, eta halaxe egiten du mundu osoko milaka pertsonak urtero. Giza eskubideen inguruko salaketak ondorengo hiru mekanismoen arabera aurkez daitezke: • Giza eskubideen nazioarteko itunak (eskaerak). • Giza Eskubideen Kontseiluko prozedura berezietako mekanismoak. • Giza Eskubideen Kontseiluaren salaketa-prozedura. Zenbait kasutan, salaketa-prozedura horiek osagarriak dira, eta haietako bat baino gehiago baliatuta bidera daitezke salaketak. Nola egiten dute lan prozedura bereziek? Garrantzitsua da arretaz aztertzea zein den salaketa-prozedura egokiena kasu partikular bakoitzerako. Prozedura bakoitzak berezko baldintzak, mugak, abantailak eta eragozpenak ditu. Kontuan hartuko dira biktim(ar)en interesak eta salaketa jakin bat egiten du(t)en partikular edo erakunde(ar)enak. A. Giza eskubideen inguruko nazioarteko itunen arabera banakoek egindako salaketak Giza eskubideen zazpi itunek onartzen dute banakoek giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen aurrean salaketak aurkeztea: • Eskubide zibil eta politikoen nazioarteko Itunak (ICCPR), bere lehen hautazko protokoloaren arabera. • Torturaren eta bestelako tratu krudel, anker edo umiliagarrien aurkako Konbentzioak (CAT), 22. artikuluaren arabera. • Emakumearen aurkako diskriminazio modu guztiak ezabatzeko Konbentzioak, bere hautazko protokoloaren arabera (itun honek taldeen zein banakoen jakinarazpenak VIII onartzen ditu). • Arraza diskriminazioko era guztiak ezabatzeko nazioarteko Konbentzioak, 14. artikuluaren arabera (itun honek taldeen zein banakoen jakinarazpenak onartzen ditu). Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 157NACIONES UNIDAS_3.indd 157 09/03/2012 9:35:35
  • 171. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua • Langile migratzaileen eta haien senideen eskubideak babesteko nazioarteko Hitzarmenak (ICMW), 77 artikuluaren arabera. Hala eta guztiz ere, hamar estatu partaidek gaiari buruzko adierazpen bat egiten dutenean jarriko da xedapen hori indarrean.69 • Ahalmen-urritasuna duten pertsonen eskubideen inguruko Konbentzioak, bere hautazko protokoloaren bidez (itun horrek, era berean, taldeen edo banakoen jakinarazpenak onartzen ditu). • Pertsona oro bortxazko desagerpenetik babesteko nazioarteko Konbentzioak, 31. artikuluaren bidez. 2008ko irailean konbentzio hori indarrean jartzeko zegoen artean. Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen nazioarteko Itunaren hautazko protokoloa70 indarrean jartzen denean, partikularren salaketak ere formulatu ahal izango dira. Abantailak • Itunen bidez sortutako organo baten aurrean salaketa bat egiteak badu abantaila nabarmen bat: ituna urratzen denean, estatu partaidea hartutako konpromisoak betetzera behartuta dago, baita neurri hertsagarriak eta eraginkorrak hartzera ere, baldin eta itunak dioena betetzen ez bada. Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoak, banakoen salaketetan oinarrituta, urraketa bat dagoen ala ez erabakitzen du. Hala, estatua behartuta dago erabakia onartzera. • Premiazko kasuetan, komiteek auzia babesteko behin-behineko neurriak onar ditzakete, harik eta horri buruzko behin betiko erabaki bat hartu arte. Aldi baterako neurri hori erabaki bat hartu arte egongo da indarrean. • Komite baten erabakia banakoen kasua baino harago joan liteke; hala, aurrera begira ildoak eman ditzake, zenbait kasu berriz gerta ez daitezen. • Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoek, halaber, prozedura berezi batek egindako edo jorratutako salaketak ere har ditzakete aintzat. Baldintzak eta mugak • Salaketak aurkezteko itunetan aplikazio-eremua zehaztuta egoten da, eta, salaketa onartzeko, kasuak aplikazio-eremu horren barruan egon behar du. • Salaketak onartu ahal izateko, beharrezkoa izango da estatua ituneko kide izatea eta hautazko protokoloa berretsita edukitzea (bestela dagokion komitearen eskuduntza onartuta edukitzea). • Itunen bidez sortutako organo baten aurrean salaketak egiten direnean, zenbait baldintza bete behar dira; hala nola, biktimaren onarpena edo baimena. Salaketak ezVIII dira aintzat hartuko baldintza guztiak bete ezean. 69 2008ko irailean, estatu batek baino ez zuen egin adierazpen hori. 70 Kontseiluak 2008ko ekainaren 18an onartu zuen hautazko protokoloa, eta espero izatekoa da Batzar Nagusiak urte berean onartzea. 158 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 158 09/03/2012 9:35:35
  • 172. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO NOLA AURKEZTU GIZA ESKUBIDEEN USTEZKO URRAKETEN SALAKETA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I • Arraza diskriminazioko era guztiak ezabatzeko nazioarteko Konbentzioari dagokionez, agintari nazional batek kasu jakin baten inguruko azken erabakia hartu eta beranduenik ere sei hilabetera aurkeztu behar dira salaketak. • Salatzaileek barne jurisdikzioko errekurtso eraginkor eta erabilgarri guztiak agortu behar dituzte salaketak itunen bidez sortutako organo batean aurkeztu baino lehen; izan ere, salatzaileari ordaintza jasotzeko aukera eskaintzen zaionean soilik da eraginkorra irtenbide hori. • Salaketa baten inguruko azken erabakiak bizpahiru urteren barruan ematen dira. • Oro har, itunen bidez sortutako organoetan egindako salaketek ezin diote erreferentziarik egin giza eskubideen urraketen egoera orokorrari. • Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoek ezin dituzte onartu nazioarteko edo eskualdeko auziei irtenbidea emateko beste prozedura batzuk aztertzen ari diren kasuak.71 Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako IV. kapitulua, «Itunen bidez sortutako organoak» izenekoa, edo GEGKBren webgunea. B. Prozedura berezien eremuko jakinarazpenak Prozedura berezietako mekanismo batek baino gehiagok onartzen ditu kasu partikularren edo giza eskubideen urraketa iraunkorren salaketak. Pertsona guztiek edo haien ordezkariek kasu partikularrak aurkez diezazkiekete prozedura berezietako mandatuetako titularrei, baldin eta mandatuak hala aurreikusten badu. Gizarte zibileko eragileek gehiegikerien aurkako giza eskubideen babesa bilatzen dutenei lagun diezaiekete maiz. Abantailak • Prozedura berezien arabera egindako partikularren jakinarazpenak kasu partikularretan balia daitezke, baita giza eskubideak behin eta berriz urratzen direnetan ere. • Premiazko kasuetan erabilgarria da; izan ere, premiazko neurriak edo prebentziozkoak (premiazko deialdiak deiturikoak) posible egiten dituzte. • Salaketak onartzeko, berdin da gertaerak zer estatutan jazo diren; alegia, ez da kontuan hartuko estatu horrek giza eskubideen itunak berretsita dituen ala ez. • Ez da beharrezkoa barne-jurisdikzioko errekurtso guztiak agortu izana prozedura hau baliatzeko. VIII 71 Itunen bidezko beste organo batek onar ditzake −esate baterako, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak edo Giza Eskubideen Ameriketako Auzitegiak−, baina ez Giza Eskubideen Kontseiluaren prozedura bereziak. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 159NACIONES UNIDAS_3.indd 159 09/03/2012 9:35:35
  • 173. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua • Ez da nahitaezkoa jakinarazpenak igortzen dituztenak biktimak izatea, baina iturriek fidagarriak izan behar dute. • Posible da salaketa itunen bidez sortutako organoetan eta, aldi berean, prozedura berezi baten aurrean ipintzea, baldin eta behar den mandatuari badagokio. Mugak • Prozedura berezi batean, giza eskubideen inguruko gai jakina edo herrialdea aztertuko dira, mandatu berezietako titular guztiek ez baitute ahalmenik partikularren kasuez arduratzeko. • Prozedura bereziak ez dira mekanismo juridikoki lotesleak: herrialdeek erabakiko dute prozedura bereziez arduratzen diren mandatuen titularren gomendioak bete ala ez. • Prozedurak desberdinak dira mandatuaren arabera. Prozedura bereziei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako VI. kapitulua, «Prozedura bereziak» izenekoa, edo kontsultatu GEGKBren webgunea. C. Giza Eskubideen Kontseiluaren eremuko salaketa-prozedura Giza eskubideen urraketen biktima dela alegatzen duen edozer partikular edo taldek egin dezake salaketa bat, bai eta urraketa horien ezagutza zuzen eta fidagarria duen edozer pertsonak edo taldek ere. Kontseiluaren salaketa-prozedura giza eskubideez eta oinarrizko askatasun guztiez arduratzen den prozedura unibertsal bakarra da. Jakinarazpenak igortzeko, ez da beharrezkoa estatuak itunen bidezko betebeharrak onartu izana, ezta prozedura berezietako mandatu bat edukitzea ere. Salaketa-prozedurei esker, estatu batean behin eta berriz gertatzen diren urraketei heltzen zaie. Ez ditu kontuan hartzen ustezko biktimen ordaintzak, eta helburua ez da kasu partikularrei irtenbidea bilatzea. Abantailak • Prozedurak giza eskubide guztien eta oinarrizko askatasun guztien urraketakVIII aztertzen ditu; prozedura honen arabera salaketa bat aurkezteko, ez da nahitaezkoa estatua itun bateko kide izatea. • Edozer herrialderen aurka aurkez daitezke salaketak. • Salaketa biktimak berak edo hura ordezkatzen duen edonork aurkeztuko du, eta ez da beharrezkoa baimen idatzirik izatea. 160 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 160 09/03/2012 9:35:36
  • 174. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO NOLA AURKEZTU GIZA ESKUBIDEEN USTEZKO URRAKETEN SALAKETA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I • Salatzaileei edo jakinarazleei ez zaie prozesuaren faseetako erabakien emaitza adieraziko. • Onargarritasun-irizpidea ez da gainerako salaketa-mekanismoetan bezain zorrotza. Muga egingarriak • Prozesuak izan lezake akatsik, salaketak hainbat azterketa fase baititu; hori dela-eta, ez da horren gomendagarria premiazko kasuetan. • Salatzaileek barne-jurisdikzioko errekurtso eraginkor eta erabilgarri guztiak agortu behar dituzte prozedura honen araberako salaketak egin baino lehen. • Ez dago behin-behineko babes-neurrien inguruko xedapenik. • Oro har, jakinarazpenek giza eskubideen urraketen egoera iraunkorrei egin behar diete erreferentzia; alegia, kasu partikularrik gabe, pertsona askorengan eragina duten kasuei. • Jakinarazpenak isilpekoak direnez, ez da herrialde jakin bateko iritzi publikoaren interesa piztuko bertako giza eskubideen egoeraren inguruan. • Giza eskubideak behin eta berriz urratzen direla dioten kasuak ez dira izapidetuko, aldez aurretik prozedura berezi bat, itunen bidezko organo bat edota giza eskubideen eremuko salaketa-prozedura bat kasu hori aztertzen ari baldin bada, dela Nazio Batuen sistemaren barnean, dela eskualdeko erakunde analogoen barruan. Salaketa-prozedurei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako V. kapitulua, «Giza Eskubideen Kontseilua» izenekoa, edo kontsultatu GEGKBren webgunea. Nola jarri harremanetan salaketa-prozedurekin eta nola lan egin haiekin Gizarte zibileko edozer eragilek jo dezake salaketa-prozeduretara, prozedura bakoitzeko baldintzak behar bezala betez gero. Giza eskubideen ustezko urraketak bizi izan dituzten partikularrek aurkez ditzakete prozedura hauetako bakoitzaren araberako salaketak. Bestela, haien ordezko hirugarrenek; esate baterako, gobernuz kanpoko erakunde batek. Gizarte zibileko eragileek giza eskubideen urraketengatik ordaintza eskatzen duten VIII banakoentzako eledun-lanak egin ditzakete, haien izenean salaketa bat prestatu, igorri eta aurkeztuta. Nolanahi ere, banako baten izenean salaketa egiten duenak alderdi interesdunaren oniritziarekin egingo du, betiere horrek izan ditzakeen ondorioen jakitun. Esate baterako, prozedura berezietara informazioa bidaltzen denean, mandatuaren titularrak kasu jakinaren inguruko idatzi bat bidaltzen dio estatuari, eta, azkenik, idatzi Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 161NACIONES UNIDAS_3.indd 161 09/03/2012 9:35:36
  • 175. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua hori txosten publiko batean txertatzen da. Itunen bidez sortutako organo baten aurrean salaketa aurkezten denean, partikularraren nortasuna jakinaraziko zaio gobernuari. Beraz, funtsezkoa da ustezko biktimak salaketa-prozedura bakoitzaren funtzionamenduarekin trebatuta egotea. Salaketa onartzeko baldintzak betetze aldera, prozedura bakoitzaren eskakizunak behar bezala egingo dira. A. Giza eskubideen inguruko nazioarteko itunen arabera banakoek egindako salaketak Salaketak banakoek edo behar bezala baimenduta dauden hirugarrenek egin ditzakete; hala nola, giza eskubideen urraketen biktima izan direla dioten pertsonak ordezkatzen dituzten abokatuek, gobernuz kanpoko erakundeek edota lanbide-taldeek. Atal honetan, partikularren salaketen baldintzak eta elementu nagusiak jorratuko ditugu. Baldintzak 1. Estatu partaideak berretsi izana Estatu batek itun baten arabera giza eskubideak urratu dituela sala daiteke, baldin eta: • Estatua itun partikularraren partaide bada, hura berretsi edo onartu duelako. • Estatu partaideak onartu badu giza eskubideen itunen bidez sortutako organoaren eskuduntza. Itun bakoitzaren arabera; horrek eskatzen du estatua dagokion hautazko protokolokoaren partaide izatea edota itunaren araberako adierazpena egin izana. Aipatu beharra dago, halaber, zenbait estatu partaidek eragozpen nabarmenak jarri edo adierazpenak egin zituztela; horrek itunen arabera beren egiten dituzten giza eskubideen norainokoa mugatu egiten du. Eragozpen edo adierazpen horiek ikertu egin beharko lirateke, itunaren xedapenen arabera salaketak bidezkoak diren ala ez jakiteko.72 2. Banakoen eskubideak urratzea Banakoen salaketetara jotzeko, itunen bidez sortutako organoek ezarritakoaren arabera, pertsona baten edo gehiagoren giza eskubideak urratu beharko dira. Edonola ere, salaketok ez dira egokiak giza eskubideak modu agerian eta behin eta berriz urratzen direnean biktimen nortasunik ezagutzen ez bada.VIII 72 Berrespenen eta adierazpenen egoerari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, edota estatu partaideek itun bakoitzari edo dagozkion hautazko protokoloei egindako eragozpenak ezagutzeko, kontsultatu GEGKBren webgunea. 162 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 162 09/03/2012 9:35:36
  • 176. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO NOLA AURKEZTU GIZA ESKUBIDEEN USTEZKO URRAKETEN SALAKETA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I 3. Barne-jurisdikzioaren bitartekoak Giza eskubideen nazioarteko itunen araberako partikularren salaketak aurkez daitezke, baldin eta barne-jurisdikzioaren bitarteko eraginkor guztiak agortu badira; hau da, kasuak edo salaketak administrazioarekiko auzien fase guztiak gainditu beharko ditu, arrazoizko denbora-tarte batean ordaintza eraginkorra lortzeko asmoz. Arau hau ezin da aplikatu barne- jurisdikzioko helegiteak eragingabeak edo sobera luzeak direnean. Oro har, ezin da zehaztu «bidegabeko atzerapenak» noiz gertatzen diren; beraz, kasu bakoitza banaka aztertzea komeniko litzateke. 4. Salaketak biktima ordezkatuz aurkeztea Banakoek edo erakundeek pertsona baten ordezkaritzan aurkez ditzakete salaketak, baldin eta biktimak idatzizko baimena eman badu; esate baterako, ordezkatzeko ahalorde bat edo prokurazio bat.73 5. Beste salaketa-prozedura batzuk Oro har, ezin da kasu bat izapidetzeko onartu baldin eta Nazio Batuetako beste erakunde batzuetako edo nazioarteko zein eskualdeko organizazioetako auziei irtenbidea bilatzeko prozedurak horretaz arduratu badira edota arduratzen ari badira. Giza Eskubideen Ameriketako Gorteak edo Giza Eskubideen Europako Auzitegiak kasu bat aztertu eta baztertuz gero, haren aurkako salaketa itunen bidez sortutako organo baten aurrean egin daiteke hainbat kasutan. Prozedura berezietako mandatuei aurkezten zaizkien kasuak itunen bidez sortutako organo baten aurrean ere aurkez daitezke. 6. Salatzeko moduak Salatzaileei eskatzen zaie kapitulu honetako I. eta II. eranskinean agertzen den salaketa- inprimakia erabiltzea; dena den, hasieran nahikoa da informazioa nola edo hala bidaltzea. Inprimakia betetzeko, itunen bidez sortutako organoaren lan-hizkuntzetako bat aukeratu behar da.74 VIII 73 Baimena ez da beharrezkoa egoerak hura lortzea ezinezko egiteko arrazoiak daudenean. 74 Hizkuntzar arabiera, txinera, espainiera, frantsesa, ingelesa eta errusiera izaten dira eskuarki, baina komeni da salatzaileek GEGKBren webgunea kontsultatzea, komite bakoitzaren lan-hizkuntzak ezagutzeko. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 163NACIONES UNIDAS_3.indd 163 09/03/2012 9:35:36
  • 177. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Zer informazio agertu behar da itunen bidez sortutako organoen araberako banakoen salaketetan? • Eskubideak ustez urratu zaizkion pertsonaren datu pertsonal nagusiak (izen- abizenak, herritartasuna eta jaioteguna). • Salatutako estatu partaidearen izena. • Salaketa beste pertsona baten ordez aurkezten bada, baimenaren edo ahalordearen kopia inprimatuak igorriko dira; bestela, baimenik edo prokuraziorik ez izatearen arrazoi sinesgarriak azalduko dira. • Salaketaren oinarri diren gertaeren zerrenda osoa, argiro eta ordena kronologikoz aurkeztuta. • Barne-jurisdikzioko errekurtso erabilgarri guztiak eta, horrez gain, estatu kidean egon daitezkeen administrazioarekiko auzi-errekurtso guztiak agortzeko hartutako neurriei buruzko informazioa. • Kasuaren edo gertaeren inguruko beste edozer neurriren inguruko informazioa, gertaerak argitzeko edo auziak konpontzeko nazioarteko beste zernahi erakunderen aurrean, hala badagokio. • Giza eskubideak urratu izana erakusten duten gertaeren deskribapena, itunaren xedapenen arabera. Erabilgarria da itunaren artikuluak aipatzea, egokia baita kasurako: • Salaketarako egokia den dokumentazioa eta argudioak (hala nola, auzitegien erabakiak, etab.). • Dagokion legedi nazionalaren kopiak, egokia izanez gero. Oro har, ez da izapidetuko esamolde iraingarri edo zakarrak dituen adierazpenik. 7. Preskripzioa Arraza diskriminazioko era guztiak ezabatzeko nazioarteko Konbentzioa salaketak aurkezteko epe ofizial bat aurreikusten duen itun bakarra da. Hala eta guztiz ere, salaketak lehenbailehen aurkeztuko dira, ustezko urraketak gertatu eta jurisdikzio nazionaleko errekurtso guztiak agortu ondoren. Salaketetako atzerapenek estatu partaideak behar bezala erantzutea eragozten dute, bai eta itunen bidez sortutako organoak argudiatutako gertaerak sakon ebaluatzea ere. Estatu partaidean salaketa- mekanismoa indarrean jarri aurreko gertaeren salaketak ez dira izapidetzeko onartuko,VIII non eta ez duten behin eta berriz eraginik eta mekanismoa urratzen ez duten. Arraza diskriminazioko era guztiak ezabatzeko nazioarteko Konbentzioari dagokionez, kasu jakin batean agintari nazionalak azken erabakia hartu baino sei hilabete lehenago aurkeztu behar dira salaketak. 164 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 164 09/03/2012 9:35:36
  • 178. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO NOLA AURKEZTU GIZA ESKUBIDEEN USTEZKO URRAKETEN SALAKETA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I 8. Premiazko neurriak Komite bakoitzak behin-behineko premiazko neurriak har ditzake, baldin eta kalte konponezinak jaso baditu kasuaren berri bide arruntez eduki baino lehen. Oro har, ekintza atzeraezinak saihesteko hartzen dira neurriok; esate baterako, heriotza-zigorra edo tortura- arriskua duten deportazioak ekiditeko. Banakoei edo erakundeei giza eskubideen itunen bidez sortutako organo batera jotzeko eskatzen zaie, salaketaren gaiaren inguruko behin-behineko neurriak hartzeko. 9. Auzi korapilatsuak Salaketak auzi korapilatsu pribatuak edo oso pertsonalak aipatzen dituenean, komiteari eska dakioke azken erabakian biktimaren nortasuna ez ezagutarazteko, iritzi publikoak jakin ez dezan. Prozeduretako elementuak Salaketan arestian aipatutako funtsezko elementu guztiak agertzen badira, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoari igorriko zaio kasua; alegia, erregistratu egingo da. Horren ondoren, estatu partaideari jakinaraziko zaio kasua, erantzun bat eman dezan. Estatu partaidearen erantzuna jaso ostean, estatu horrek emandako argudioei erantzun ahal izango die salatzaileak. Auzia orduantxe egongo da prest, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoak erabakia har dezan. Behin baino gehiagotan gogorarazita ere estatuak erantzuten ez badu, komiteak, besteak beste, salatzaileak behar bezala egindako arrazoibide guztiak aztertuko ditu. Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen berraztertze-prozeduraren bi fase garrantzitsuenak «onargarritasuna» eta «gaiaren muinaren azterketa» dira. Onargarritasunaren fasean, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoek erabakiko dute salaketa prozeduraren baldintzekin bat datozen ala ez. Auzia onartzeko modukoa den ala ez erabaki ondoren, salaketaren muina aztertuko dute. Fase horiek korrelatiboak izaten diren arren, litekeena da beregainak izatea ere, estatu partaideak hala eskatzen badu. Kasu batek ez badu onargarritasun-fasea gainditzen, litekeena da gaiaren muina ez aztertzea. Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoek ateak itxita egindako bileretan aztertuko dute kasu bakoitza. Giza eskubideen itunen bidez sortutako organoak kasu baten inguruko erabakia hartzen duenean, salatzaileari eta estatuari aldi berean igorriko zaie. Giza eskubideen itunen bidez sortutako organo batek erabakitzen badu estatu partaideak VIII salatzailearen giza eskubideak urratu egin dituela, konpontzeko beharrezko neurriak proposatuko ditu. Hala, xedatutako epean (sei hilabete, eskuarki) segimenduko informazioa emateko eskatuko dio estatu partaideari, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoak egindako ikerketaren emaitza aplikatze aldera. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 165NACIONES UNIDAS_3.indd 165 09/03/2012 9:35:36
  • 179. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua GEGKBren webgunean, kasuen muinari edo onargarritasun-erabakiei buruzko azken erabakiak kontsulta daitezke, giza eskubideen itunen bidez sortutako organoen jurisprudentziaren atalean. Giza eskubideen inguruko nazioarteko itunen bidez aurkeztutako banakoen salaketak igortzeko helbideak Ondorengo helbideetara igorriko dira salaketak: Eskaeren lantaldea Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8 -14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Faxa: +41 (0)22 917 90 22 (Premiazko auzietarako bereziki; beharrezko dokumentu guztiak inprimatuta erantsi behar dira.) Helbide elektronikoa: tb-petitions@ohchr.org Adieraz ezazu beti giza eskubideen itunen bidez sortutako zer organori bidaltzen diozun dokumentazioa. B. Prozedura berezien eremuko jakinarazpenak Mekanismo hauei esker, giza eskubideak behin eta berriz urratzen direnetan edota banakoen kasuetan egin beharreko jakinarazpenak aurkez daitezke. Ordezkatzen dituzten banakoek, taldeek edota erakundeek prozedura bereziez arduratzen diren titularrei helaraz diezazkiekete kasuak. Gizarte zibileko eragileak maiz bitartekari izaten dira giza eskubideen urraketak salatzen dituztenentzat. Prozedura bereziez arduratzen den edozer titularren aurrean kasu bat aurkeztu nahi duten banakoek edo erakundeek, lehendabizi, egiaztatu behar dute auzi hori herrialdeko mandaturen baten barruan dagoela edota bere kasuarekin lotutako gai tematikoren bat dela. Horrez gain, arretaz aztertu behar dituzte jakinarazpena onartu baino lehen bete beharreko mandatuaren irizpideak. Bereziki, atxiloketa arbitrarioari buruzkoVIII lantaldeak eta bortxazko edo nahi gabeko desagerpenei buruzkoak beste irizpide batzuk dituzte, desberdinak dira beste mandatukoekin alderatuta. Kasu partikular bat jaso ostean, esku hartzeko erabakia prozedura berezietako mandatuaren titularrari egokituko zaio. Mandatuaren titularrak ezarritako irizpideen barruan dago hori, eta 166 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 166 09/03/2012 9:35:37
  • 180. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO NOLA AURKEZTU GIZA ESKUBIDEEN USTEZKO URRAKETEN SALAKETA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I bat dator prozedura berezietako mandatuetako titularren jokabide-kodearekin. Oro har, irizpideak ondorengo alderdiekin lotuta daude: • Iturriaren fidagarritasuna (ez da komunikabideen txostenetan soilik oinarritu behar). • Jasotako informazioaren sinesgarritasuna (ez arrazoi politikoen mende egon behar). • Informazio zehatza. • Mandatuaren beraren eremua. Prozedura berezien arabera banakoek egindako salaketetan agertu beharreko elementuak • Ustezko biktim(ar)en nortasun-datuak. • Urraketaren ustezko egile(ar)en nortasun-datuak. • Jakinarazpena igortzen du(t)en pertson(ar)en edo erakunde(ar)en nortasun-datuak (informazio hori isilpekoa izango da). • Gertakariaren tokia eta data. • Ustezko urraketak zer egoeratan gertatu ziren zehatz-mehatz deskribatzea. Oharra: • Oro har, ez da onartuko esamolde iraingarri edo zakarrak dituen adierazpenik. • Informazioak argia eta zehatza izan behar du. • Berariaz adieraziko da prozedura berezietako zer mekanismori igortzen zaion salaketa. • Mandatu bakoitzak banakoen salaketak egiteko zer baldintza ezartzen dituen kontsultatu behar da beti. • Eskaerak espainieraz, frantsesez edo ingelesez egin daitezke. Prozedura berezien arabera banakoek egindako salaketak helbide honetara bidaliko dira: Prozedura Berezietako Atala Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Faxa: +41 (0)22 917 90 06 Helbide elektronikoa: urgent-action@ohchr.org Adierazi salaketa prozedura berezietako zer mekanismori dagokion, posta elektronikoz, faxez edo gutunez bidalitako mezuaren gaiko erreferentzia-laukian. Kontuan hartu behar da prozedura VIII berezietako mandatu batzuek salaketak izapidetzeko baldintza zehatzak ezartzen dituztela. GEGKBren webgunean mandatu bakoitzari dagozkion xehetasunak eta baldintzak kontsulta litezke. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 167NACIONES UNIDAS_3.indd 167 09/03/2012 9:35:37
  • 181. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Ustezko bortxaketen azterketa arintze aldera, zenbait mandatuk inprimakiak formatu elektronikoan dauzkate eskuragarri, ustezko urraketak salatu nahi dituztenentzat (ikus aurrerago). Hala eta guztiz ere, banakoen edo beste autore batzuen jakinarazpenak ere hartuko dira kontuan, galdetegiak beteta aurkeztu ez arren. Jakinarazpenen egileei eskatzen zaie prozedura bereziez arduratzen diren mandatuetako titularrei helarazitako informazioari buruzko datuak maiz eguneratuta igortzea. Prozedura bereziez arduratzen diren mandatuetako titularrek jakinarazpenak bidaltzen dizkiete gobernuei, giza eskubideen ustezko urraketen biktimek igorritako informazio fidagarrian eta onargarrian oinarrituta. Idatziok GEGKBren bitartez igortzen dira. Premiazko deialdiak izan daitezke, urraketa larria, iraunkorra edo berehalakoa denean; bestela, alegazio idatziak, ustezko bortxaketa eginda dagoenean. Jakinarazpenetan, mandatuaren titularrak kasu jakin bat argitzeko eskatzen dio dagokion gobernuari, edo hura zuzentzeko beharrezko neurriak hartzeko, bestela. Halaber, mandatuetako titularrek ikerketen eta gaiari buruz hartu beharreko neurrien emaitzak zabaltzeko eska diezaiekete gobernuei. Jasotako erantzunaren arabera, gaiari buruzko ikerketa gehiago egin behar diren erabakiko da, edota gomendio gehiago eman behar diren, bestela. Zenbait kasutan, komenigarria izan liteke gaia jendaurrean zabaltzea. Giza Eskubideen Kontseiluaren arauen arabera, prozedura berezietako mandatuetako titularrek txosten bat aurkezten dute urteko bilkura-aldiari dagozkion jarduerak azaltzeko. Bi aldeetako jakinarazpenak isilpekoak izaten dira harik eta mandatuko titularraren txostena publiko egin arte, non eta hark prentsa-komunikatu bat bidaltzea erabakitzen ez duen.75 Kontuan hartu behar da ustezko biktimen izenak prozedura bereziez arduratzen diren titularren txostenetan agertzen direla, adingabeen kasuan edo egoera jakinetan izan ezik. Prozedura berezietako mekanismoetako txostenak publikoak direnez, giza eskubideak urratu zaizkien biktimak ordezkatzeko erakundeek arduratu behar dute biktimak hainbat alderdiren inguruan informatzeaz; esate baterako, adierazi behar diete biktimei beren kasua prozedura berezietako mekanismoei aurkeztu zaiela, beren izen-abizenak edo beren inizialak agintariei jakinaraziko zaizkiela eta, ondorioz, prozedura bereziaren txosten publikoan agertuko direla.VIII 75 Urteko txostenez gain, prozedura bereziez arduratzen diren zenbait titularrek beste informazio mota bat argitaratzen dute, eta horrek ere laguntzen du mandatuaren lana eta eremua ulertzen. Bereziki, atxiloketa arbitrarioari buruzko lantaldeak gai orokorrei buruzko «deliberazioak» eta partikularren salaketei buruzko «iritziak» ematen ditu, eta bortxazko edo nahi gabeko desagerpenei buruzko lantaldeak «ohar orokorrak» egiten ditu pertsona guztiak bortxazko desagerpenen aurrean babesteko adierazpenari buruz. 168 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 168 09/03/2012 9:35:37
  • 182. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO NOLA AURKEZTU GIZA ESKUBIDEEN USTEZKO URRAKETEN SALAKETA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Ondorengo mandatuek ustezko urraketak salatzeko galdetegi-ereduak dituzte: • Atxiloketa arbitrarioari buruzko lantaldea. • Bortxazko edo nahi gabeko desagerpenei buruzko lantaldea. • Herriek determinazio askerako eskubidea ez baliatzeko eta giza eskubideak urratzeko mertzenarioak erabiltzeari buruzko lantaldea. • Judizioz kanpoko exekuzioei, exekuzio sumarioei edo arbitrarioei buruzko kontalari berezia. • Iritzi eta adierazpen askatasuna izateko eskubidea babesteko eta sustatzeko kontalari berezia. • Migratzaileen giza eskubideetarako kontalari berezia. • Haurren salmentari eta prostituzioari eta haurrak pornografian erabiltzeari buruzko kontalari berezia. • Torturaren eta bestelako tratu edo zigor krudel, anker edo umiliagarrien kontalari berezia. • Pertsonen salerosketa-biktimen giza eskubideen inguruko kontalari berezia (emakumeak eta haurrak, bereziki). • Emakumearen aurkako indarkeriari buruzko kontalari berezia, haren kausak eta ondorioak aintzat hartuta. • Giza eskubideen defendatzaileen egoeraren inguruko kontalari berezia. Hala eta guztiz ere, banakoen edo beste iturri batzuen jakinarazpenak hartuko dira kontuan, galdetegiak beteta aurkeztu ez arren. C. Giza Eskubideen Kontseiluaren eremuko salaketa-prozedura Giza Eskubideen Kontseiluaren salaketa-prozeduraren arabera, giza eskubideen urraketen biktima izatea argudiatzen duen edozer pertsonak edo taldek aurkez dezake salaketa, baita urraketa horien berri zuzen eta fidagarria duen edozer pertsonak edo taldek ere. Ondoren, prozedura honen oinarrizko elementuak ikusiko ditugu. VIII Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 169NACIONES UNIDAS_3.indd 169 09/03/2012 9:35:37
  • 183. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Zer informazio agertu behar da Giza Eskubideen Kontseiluko prozeduraren arabera aurkeztutako salaketetan? • Jakinarazpena igortzen du(t)en pertson(ar)en edo erakunde(ar)en nortasun- datuak (informazio hori sekretupekoa izango da, alderdi interesdunak hala eskatzen badu); ez da salaketa anonimorik onartuko. • Gertaerak ahalik eta zehatzen azaldu behar dira, eta ustezko biktimak, datak, tokiak eta beste edozein froga gaineratu behar dira. • Salaketaren xedea eta ustez urratu diren eskubideak. • Giza eskubideak behin eta berriz eta modu orokorrean zergatik urratzen diren arrazoiak eman beharko dira. • Barne-jurisdikzioan erabilgarri zeuden errekurtso guztiak nola agortu diren xehe- xehe azalduko da; bestela, berriz, haien eraginkortasunik eza edo bidegabeko atzerapena adierazi beharko da. Oharra: • Salaketa guztiak idatziz aurkeztuko dira, eta kontuan hartu behar da salaketak ezin direla hedabideen informazioetan oinarritu. Giza eskubideen txosten bat froga material gisa igorri nahi izanez gero, nortasun-datuak biltzen dituen gutun bat erantsiko zaio txostenari; bertan, Giza Eskubideen Kontseiluaren salaketa-prozeduraren arabera izapidetu nahi den salaketarekin lotutako kasua azalduko da. • Salaketa idatziek hamar-hamabost bat orrialde baino gehiago ez izatea komeni da. Gero, informazio osagarria igorri ahal izango da. • Eskaerak espainieraz, frantsesez, ingelesez edo errusieraz egin daitezke. Beste hizkuntzetan prestatutako dokumentuak lan-hizkuntzetako batera itzuli edo laburtu beharko dira. • Ez da izapidetuko esamolde iraingarriak edo zakarrak dituen dokumenturik. Salaketa-mekanismo hauen modalitateak eta prozedurak Kontseiluaren 5/1 Ebazpenean ageri dira. Kapitulu honetako informazioa ebazpen horren xedapenetan oinarritzen da. Espero izatekoa da xedapen eta lan-metodo horiek gehiago zabaltzea, salatzaileek prozesuaren faseetan egindako oharren bidez.VIII 170 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 170 09/03/2012 9:35:38
  • 184. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO NOLA AURKEZTU GIZA ESKUBIDEEN USTEZKO URRAKETEN SALAKETA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Hauexek dira salaketa-prozeduraren faseak: 1. fasea: hasierako azterketa Idazkaritzak aurkeztutako salaketa guztiak aztertzen ditu, jakinarazpenei buruzko lantaldearen presidentearekin elkarlanean; bestela, berriz, baztertu egiten ditu, funtsik ez dutelako edo anonimoak direlako. Salaketa-prozedura bigarren fasean izapidetzeko onartzen bada, hartu izanaren adierazpena bidaliko zaio igorleari. Ondoren, gobernuari helaraziko zaio, oharrak egin ditzan. 2. fasea: jakinarazpenei buruzko lantaldea Jakinarazpenei buruzko lantaldea Giza Eskubideen Kontseiluaren Aholku Komiteak izendatutako bost kidez osatuta dago, eta, mandatuaren arabera, bost eguneko bi bilkura- aldi egiten ditu urtero. Lantalde honek hasierako azterketa gainditu duten salaketak aztertzen ditu, bai eta gobernuek emandako edozer erantzun ere. Giza eskubideen eta oinarrizko askatasunen ageriko urraketak behin eta berriz errepikatzen badira eta behar bezala frogatuta badaude, lantaldea jakinaren gainean ipintzen da. 3. fasea: egoerei buruzko lantaldea Egoerei buruzko lantaldea Giza Eskubideen Komiteko bost kidek osatzen dute; pertsonalki betetzen dituzte beren funtzioak, eta, mandatuaren arabera, gutxienez bost eguneko bi bilkura-aldi egiten dituzte urtean, jakinarazpenei buruzko lantaldeak igortzen dizkien egoerak aztertzeko. Helarazten dizkioten kasuak aztertzen ditu, eta Giza Eskubideen Kontseilurako txosten bat egiten du; bertan, gomendio zehatzak ematen ditu giza eskubideen urraketa larrien egoera iraunkor bat agerian jartzen duen edozer egoeratan beharrezkoak diren neurrien inguruan. Egoera bat aztertzea edo kasua aintzat ez hartzea erabaki dezake. Giza Eskubideen Kontseiluaren Aholku Komitearen inguruko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus eskuliburu honetako V. kapitulua, «Giza Eskubideen Kontseilua» izenekoa, edo kontsultatu GEGKBren webgunea. 4. fasea: Giza Eskubideen Kontseilua Giza Eskubideen Kontseiluak egoerei buruzko lantaldeak helarazten dizkion egoerak aztertuko ditu osoko bilkuran. Kasu bakoitzak eskatzen duen maiztasunarekin bilduko da, gutxienez urtean behin. Halaber, egoerei buruzko lantaldeak igortzen dizkion txostenak isilpean aztertuko ditu, non eta kontrakoa erabakitzen ez den. Egoera bat aztertu ondoren, kontseiluak esku hartzea erabaki dezake; horretarako, ebazpen edo erabaki bat hartu ohi du. Kontseiluak ondorengo neurriak har ditzake: VIII • Egoeraren azterketa bertan behera uztea, azterketa bera edota ondoren hartu beharreko neurriak justifikatuta ez badaude. • Egoera bat aztertzen jarraitzea eta estatu interesdunari arrazoizko epe batean informazio gehigarria aurkeztaraztea. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 171NACIONES UNIDAS_3.indd 171 09/03/2012 9:35:38
  • 185. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua • Egoera bat aztertzen jarraitzea eta itzal handiko aditu independente bat izendatzea, egoeraren segimendu zehatza egiteko eta kontseiluari horri buruzko informazioa emateko. • Egoera sekretupean aztertzeari uztea prozedura berezien eremuan, eta haren azterketa publiko eginaraztea. • GEGKBri aholkatzea estatu interesdunari lankidetza teknikoa eman diezaion, bai eta ahalmenak indartzeko laguntza edota aholkularitza zerbitzuak ere. Banakoek eta gobernuek emandako material guztia eta prozeduraren fase guztietan hartutako erabakiak isilpekoak dira, eta ez dira jendaurrean jakinaraziko. Gauza bera gertatzen da artxibatuta edo etenda geratu diren egoerekin ere. Giza Eskubideen Kontseiluaren salaketa-prozeduraren arabera aurkeztutako salaketak zer helbidetara bidali Giza Eskubideen Kontseiluaren Azpiatala (salaketa-prozedura) Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Faxa: +41 (0)22 917 90 11 Helbide elektronikoa: crpd@ohchr.orgVIII 172 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 172 09/03/2012 9:35:38
  • 186. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO NOLA AURKEZTU GIZA ESKUBIDEEN USTEZKO URRAKETEN SALAKETA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I I. eranskina – Salaketa-inprimakiaren eredua, ondorengo kasuetarako • Eskubide zibil eta politikoen nazioarteko Itunaren hautazko protokoloa • Torturaren eta bestelako tratu krudel, anker edo umiliagarrien aurkako Konbentzioa. • Arraza-diskriminazioko era guztiak deuseztatzeari buruzko nazioarteko Konbentzioa. Adierazi aipatutako zer prozeduraren laguntza eskatu nahi duzun: Data:______________ I. Salaketaren egileari buruzko informazioa: • Abizenak • Izena • Herritartasuna • Jaioteguna eta jaioterria • Salaketa honi buruzko gutunetarako helbidea • Noren izenean egin da jakinarazpen hau: ––norberaren izenean ––beste pertsona baten izenean [Beste pertsona baten izenean aurkeztuz gero:] • pertsona horri buruzko ondorengo datuak eman: • Abizenak • Izena • Herritartasuna • Jaioteguna eta jaioterria • Gaur egungo helbidea edo egonlekua Pertsona horren baimenarekin ari baldin bazara, salaketa hau bere izenean aurkezteko baimena ematen dizun idatzia aurkeztu behar duzu. edo Baimenik ez badaukazu, azaldu pertsona horrekin zer lotura duzun, eta zehatz-mehatz adierazi zergatik aurkeztu nahi duzun salaketa hau bere izenean. II. Estatu interesduna / urratutako artikuluak • Hautazko protokoloko partaide den estatuaren izena (Giza Eskubideen Komitearen aurreko salaketetan) edo dagokion adierazpena egin duen estatuarena (Torturaren VIII Aurkako Komitearen edo Arraza-diskriminazioa ezabatzeko Komitearen aurreko salaketetan). • Ustez urratu den itunaren edo konbentzioaren artikuluak. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 173NACIONES UNIDAS_3.indd 173 09/03/2012 9:35:38
  • 187. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua III. Barne-jurisdikzioko errekurtsoak agortzea / salaketa nazioarteko beste instantzia batzuen aurrean aurkeztea • Ustezko biktimek (edo beren izenean beste batzuek) egindako gestioak, estatu interesdunean izandako ustezko urraketengatiko ordaintza lortzeko. Eman ezazu eskatutako prozedurei buruzko informazio zehatza, epaitegien edo beste agintari publikoen aurreko errekurtsoak eta egindako erreklamazioak barne, bai eta haien datak eta lortutako emaitzak ere. • Izapidetzeko bidegabeko atzerapenagatik, eraginkortasun-ezagatik, eskura ez izateagatik edo beste edozer arrazoirengatik errekurtsoak agortu ez badira, azaldu arrazoiak zehatz-mehatz. • Gai bera aurkeztu al duzu auziak aztertzeko edo konpontzeko nazioarteko beste prozedura baten aurrean; esaterako, Giza Eskubideen Ameriketako Batzordean, Giza Eskubideen Europako Auzitegian edota Giza Eskubideen eta Herrien Afrikako Batzordean? • Hala baldin bada, eman prozedurari edo prozedurei buruzko xehetasunak, egindako erreklamazioak, aurkeztutako datak eta lortutako emaitzak. IV. Salatutako gertaerak • Azaldu zehatz-mehatz, ordena kronologikoz, ustezko urraketen gertaerak eta egoerak. Kasua aztertzeko eta ebaluatzeko interesgarriak izan daitezkeen alderdi guztien berri eman. Adierazi zure ustez nola eta zer egoeratan urratu dizkizuten eskubideak. • Egilearen edo salatzailearen sinadura. V. Ziurtagirien zerrenda (kopiak erantsi, ez jatorrizko dokumentuak): • Esku hartzeko idatzizko baimena (salaketa beste pertsona baten izenean aurkezten baduzu eta berariazko baimenik eza beste modu batera justifikatu ez bada). • Estatuko auzitegiek eta agintariek salaketari buruz hartutako erabakia (komenigarria da estatuan indarrean dagoen legediaren kopia eranstea). • Auziak aztertzeko eta konpontzeko beste edozer nazioarteko prozeduraren aurrean aurkeztutako salaketak eta haien erabakiak. • IV. atalean salatutako gertaeren deskribapena eta/edo deskribatutako gertaerek giza eskubideak urratzen dituztela ikusarazteko edozer froga, edota deskribatutako ekintzek eskubideak urratzen dituztela argudiatzea. Informazio hori erantsi ezean edo erantsitako dokumentazioa idazkaritzako lan-VIII hizkuntzetako batean idatzita ez badago, litekeena da salaketaren azterketa atzeratzea eta informazioa berariaz eskatu behar izatea. 174 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 174 09/03/2012 9:35:38
  • 188. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO NOLA AURKEZTU GIZA ESKUBIDEEN USTEZKO URRAKETEN SALAKETA Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I II. eranskina – Jakinarazpenak aurkezteko irizpideak, ondorengo kasuetarako • Emakumea diskriminatzeko era guztiak deuseztatzeari buruzko Konbentzioaren hautazko protokoloa. 01. Jakinarazpenaren egileari edo egileei buruzko datuak • Abizenak • Izena • Jaioteguna eta jaioterria • Herritartasuna • Nortasun txartelaren edo pasaportearen zenbakia (titularra izanez gero) • Sexua • Egoera zibila / seme-alabak • Lanbidea • Jatorri etnikoa, erlijioa, giza taldea (egokia bada horiek adieraztea) • Gaur egungo bizilekua • Isilpeko gutunak bidaltzeko helbidea (gaur egungo bizilekua ez bada) • Faxa/telefonoa/helbide elektronikoa • Adierazi noren izenean aurkezten duzun jakinarazpena: ––Ustezko biktima(k) naiz/gara. Ustezko biktima taldeen kasuan, bakoitzaren nortasun-datuak erantsi behar dira. ––Ustezko biktim(ar)en izenean; pertsona horien onespenaren frogak adierazi behar dira, edo jakinarazpena beharrezko baimenik gabe aurkeztea justifikatzen duten arrazoiak azaldu, bestela. 2. Ustezko biktim(ar)en inguruko informazioa, komunikazioaren egilea(k) ez bad(ir)a • Abizenak • Izena • Jaioteguna eta jaioterria • Herritartasuna • Nortasun txartelaren edo pasaportearen zenbakia (titularra izanez gero) • Sexua • Egoera zibila / seme-alabak • Lanbidea • Jatorri etnikoa, erlijioa, giza taldea (egokia bada horiek adieraztea) • Gaur egungo bizilekua • Isilpeko gutunak bidaltzeko helbidea (gaur egungo bizilekua ez bada) VIII • Faxa / telefonoa / helbide elektronikoa. 3. Estatu partaide interesdunari buruzko informazioa • Estatu partaidearen izena (herrialdea). Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 175NACIONES UNIDAS_3.indd 175 09/03/2012 9:35:38
  • 189. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua 4. Ustezko urraket(ar)en izaera Salaketa indartzen duen informazioa eman, bereziki: • Ustezko urraket(ar)en edo egile(ar)en deskribapena • Data(k) • Tokia(k) • Emakumea diskriminatzeko era guztiak deuseztatzeari buruzko Konbentzioaren xedapenak, ustez urratu direnak. Jakinarazpena xedapen bati baino gehiagori badagokio, alderdi bakoitza bereizita deskribatu behar duzu. 5. Barne-jurisdikzioaren errekurtso guztiak agortzeko neurriak Barne-jurisdikzioko errekurtso guztiak agortzeko neurri guztiak zerrendatu; hala nola, baliabide juridiko, administratibo, legislatibo, normatibo edo programatikoen bitartez konponbide bat lortzeko egindako ahaleginak. • Lortutako irtenbide mota(k) • Data(k) • Tokia(k) • Nork ireki zuen auzia • Zer agintariren edo erakunderen aurrean jo zen • Auziaz arduratu zen auzitegiaren izena (egokia bada hura aipatzea) • Errekurtso guztiak agortu ez badira, azaldu zergatik Oharra: Garrantzia duten dokumentu guztien kopiak erantsi. 6. Nazioarteko beste prozedura batzuk Adierazi nazioarteko auziak aztertzeko edo konpontzeko beste prozedura bat ari den auziaz arduratzen, edo noizbait arduratu den. Hala baldin bada, adieraz ezazu ondorengoa: • Prozedura mota • Data(k) • Tokia(k) • Emaitzak (egokia bada haiek adieraztea) Oharra: Garrantzia duten dokumentu guztien kopiak erantsi. 7. Sinadura eta data Data eta tokia:____________________ Egile(ar)en eta ustezko biktim(ar)en sinadura(k):________________VIII 8. Erantsitako dokumentuen zerrenda (kopiak soilik, ez erantsi jatorrizko dokumenturik) 176 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 176 09/03/2012 9:35:39
  • 190. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO FUNTSAK ETA LAGUNTZAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I IX. FUNTSAK ETA LAGUNTZAK Zenbait funts eta laguntza Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoak (GEGKB) kudeatzen ditu zuzenean; hala, gizarte zibileko eragileek (gobernuz kanpoko erakundeek barne), toki-erakundeek, lanbide-elkarteek eta banakoek atera dezakete etekina horietatik. Funts eta laguntzok gizarte zibilaren jardueretarako laguntza ekonomikoak ematen dituzte, giza eskubideen inguruko zenbait eremutarako. Funtsek laguntza ekonomikoak eskaintzen dituzte mandatuetako jarduerak sustatzeko. GEGKBk eta Nazio Batuen beste erakunde batzuek zenbait funts eta laguntza kudeatzen dituzte, baldintza jakin batzuk betetzen dituzten gizarte zibileko eragileentzat. Funtsek gobernuen, GKEen, beste erakunde publiko eta pribatu batzuen eta pertsonen borondatezko ekarpenak jasotzen dituzte, eta mandatu bakoitzaren arabera banatzen dira. GKEek, oinarri-erakundeek, komunitate-taldeek, lanbide-elkarteek eta gizarte zibileko tankerako erakundeek eska ditzakete, oro har, funtsak eta laguntzak. Zenbait kasutan, banakoek ere eska ditzakete. Hala eta guztiz ere, laguntzok eskatu nahi dituzten gizarte zibileko eragileek arauak arretaz aztertu behar dituzte, baldintza administratiboak eta gainerako eskakizunak betetzen dituztela egiaztatzeko. Funtsak eta laguntzak emateko edo eskuratzeko, ez da beharrezkoa Nazio Batuen Kontseilu Ekonomiko eta Sozialak (ECOSOC) GKEak edo gizarte zibileko gainerako alderdi interesdunak erakunde aholku-emailetzat aitortuta egotea. A. Zer dira funtsak eta laguntzak? GEGKBk laguntza eta funts hauek kudeatzen ditu: • Torturaren biktimentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsak diru- laguntzak eskaintzen dizkie torturaren biktimei eta beren senideei laguntza medikoa, psikologikoa, soziala, ekonomikoa, juridikoa, humanitarioa edota bestelakoa ematen dieten GKEei. Hauexek dira laguntzok eska ditzaketen gizarte zibileko eragileak: GKEak, birgaitze-zentro espezializatuak, biktimen elkarteak, fundazioak eta ospitaleak eta, gutxiagotan bada ere, giza eskubideen defendatzaileak (esaterako, biktimak ordezkatzen dituzten abokatuak). • Herri indigenentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsak bidaia- laguntzak ematen ditu, komunitate indigenetako ordezkariek eta erakundeek Eskuliburua euskaraz eta formatu digitalean kontsulta daiteke GEGKBren webgunean http://www.ohchr.org/manualsociedadcivil/ Bertan, eskuliburuaren kapitulu guztiak jaits daitezke, bai eta argitalpenean agertzen diren erreferentzia guztien loturak kontsultatu ere. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 177 IXNACIONES UNIDAS_3.indd 177 09/03/2012 9:35:39
  • 191. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua indigenen gaiekin zerikusia duten Nazio Batuetako bileretan parte hartu ahal izan dezaten. • Egungo esklabotzaren kontrako Nazio Batuen funts Fiduziarioak proiektu txikietarako bekak eskaintzen dizkie gizarte zibileko erakundeei; esaterako, egungo esklabotzaren biktimei laguntzeko GKEei, komunitate-taldeei eta gazte-elkarteei, bai eta sindikatuei eta lanbide-elkarteei ere. • «Denok batera komunitateei laguntzen» proiektuak, Giza Eskubideen aldeko ACC egitasmoak, beka txikiak eskaintzen ditu giza eskubideetan trebatzeko tokiko programetarako eta gai horri buruzko hezkuntza-ekimenetarako. Kapitulu honek, era berean, gizarte zibilaren jarduerak sostengatzeko beste zenbait funts ere aipatzen ditu. • Demokraziarako Nazio Batuen Funtsak erakunde demokratikoak sustatzeko eta indartzeko, giza eskubideak sustatzeko eta prozesu demokratikoetan talde guztien parte-hartzea bultzatzeko proiektuetarako laguntza ematen du. • Ahalmen-urritasuna duten pertsonentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsak gizarte zibileko erakundeen ahalmena sustatzen duten jardueretarako beka xumeak ematen ditu, ahalmen-urritasuna duten pertsonen eskubideei buruzko konbentzioa aplikatzen parte har dezaten. Nazio Batuen beste erakunde batzuek kudeatzen dituzten arren, GEGKBk egiteko jakina du bi funts horietako diru-laguntzak emateko orduan.IX 178 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 178 09/03/2012 9:35:39
  • 192. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO FUNTSAK ETA LAGUNTZAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Harremanetarako datuak: Funts eta laguntzetarako GEGKBren administrazioa Torturaren biktimentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsa Torturaren biktimentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsa Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Telefonoa: +41 (0)22 917 93 15 Faxa: +41 (0)22 917 90 17 Helbide elektronikoa: unvfvt@ohchr.org Herri indigenentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsa Herri indigenentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsa Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Telefonoa: +41 (0)22 928 91 64 edo +41 (0)22 928 91 42 Faxa: +41 (0)22 928 90 66 Helbide elektronikoa: IndigenousFunds@ohchr.org Egungo esklabotzaren kontrako Nazio Batuen funts Fiduziarioa Egungo esklabotzaren kontrako Nazio Batuen funts Fiduziarioa Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Telefonoa: +41 (0)22 928 93 81 edo +41 (0)22 928 91 64 Faxa: +41 (0)22 928 90 66 Helbide elektronikoa: SlaveryFund@ohchr.org «Denok batera komunitateei laguntzen» proiektua ACT proiektua Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Faxa: +41 (0)22.928 90 61 Helbide elektronikoa: ACTProject@ohchr.org Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 179 IXNACIONES UNIDAS_3.indd 179 09/03/2012 9:35:39
  • 193. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua Nazio Batuetako beste erakunde batzuek kudeatzen dituzten funtsak, non GEGKBk funtzio jakina betetzen baitu Demokraziarako Nazio Batuen funtsa Demokraziarako Nazio Batuen funtsa (FNUD) Nazio Batuak One UN Plaza, Room DC1-1330 New York, NY 10017 Ameriketako Estatu Batuak Telefonoa: +1 917 367 42 10 edo +1 917 367 80 62 Faxa: +1 212 963 14 86 Helbide elektronikoa: democracyfund@un.org Ahalmen-urritasuna duten pertsonentzako Nazio Batuen borondatezko diru- ekarpenen Funtsa Ahalmen-urritasuna duten pertsonen eskubideen konbentzioaren Idazkaritza Gai Ekonomiko eta Sozialetarako Saila Nazio Batuak Two UN Plaza, DC2-1372 New York, NY 10017 Ameriketako Estatu Batuak Faxa: +1 212 963 01 11 Helbide elektronikoa: enable@un.org B. Zein da funtsen eta laguntzen egitekoa? 1. Torturaren biktimentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsa Torturaren biktimentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsak laguntza humanitariorako proiektuetarako laguntzak ematen dizkie torturaren biktimei eta beren senideei (medikoa, psikologikoa, soziala, ekonomikoa, juridikoa). Laguntza horiek berariazko erakundeen bitartez bideratzen ditu; hala nola, gizarte zibileko aktoreak (GKEak barne), biktimen elkarteak, fundazioak eta ospitaleak, eta, neurri txikiagoan bada ere, giza eskubideen defendatzaileak. Gobernu-erakundeen eskaerak ez dira izapidetzeko onartuko; ez parlamentu edo administrazio erakundeenak, ez alderdi politikoen edo askapenerako mugimendu nazionalenak. Torturaren biktimentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsa GEGKBk kudeatzen duen funtsik handiena da, eta gizarte zibileko eragileek 60 herrialdetan baino gehiagotan egindako proiektuak sustatzen ditu. Idazkari nagusiak kudeatzen du funtsa, Funtsaren Sindikoen Batzarrak aholkatuta. Batzarrak bi bilera egiten ditu urtean: bata otsailean, politiken inguruko kontuez aritzeko, eta bestea urrian, laguntzak emateko. Batzarrak aurreko laguntzen erabilpena aztertzen eta berriei buruzko gomendioak ematen ditu.IX 180 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 180 09/03/2012 9:35:39
  • 194. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO FUNTSAK ETA LAGUNTZAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Halaber, bilerak egiten ditu funtsaren ohiko emaileekin, eta torturaren biktimen laguntzari buruzko politiken inguruko gaiak jorratzen ditu. Funtsaren Idazkaritza eta Batzarra GEGKBren Genevako egoitzan daude. Idazkaritzak proiektuen laguntzetarako eskaeren onargarritasuna ezartzen du, eta Sindikoen Batzarra eskaeren funtsezko kontuen inguruko merituak aztertzeaz arduratzen da. Horretarako, Sindikoen Batzarra honako alderdi hauetan oinarritzen da: • Proiektuak lagunduko dituen torturaren biktimen eta beren senideen kopurua. • Jasotako tortura mota eta sortutako ondorioak. • Eskatutako laguntza mota. • Torturaren biktimei laguntzeko proiektuko langileen lan-esperientzia. • Laguntzaren onuradun diren biktimen inguruko kasuen azterketa. • Torturaren biktimei laguntza humanitarioko proiektu txikietarako laguntza emateko beharra lehentasunezko eskualdeetan, gehienak behartsuak baitira. Afrika, Asia, Erdialdeko Asia eta Ekialdeko Europa. Funtsaren laguntzak hamabi hilabeterako esleitu ohi dira.Proiektu batekin jarraitzeko eta beste laguntza bat eskatzeko, eskaera gehiago ere egin ahal izango dira; horretarako, ordea, Sindikoen Batzarrak aldeko txostenak jaso beharko ditu aurreko laguntzaren erabilerari buruzko kontu-ikuskaritzako eta finantzetako idatzi eta txostenen inguruan. Hurrengo urterako laguntzak emateko zikloa: • Aurreko laguntzen erabilpenari buruzko eskaerak eta txostenak aurkezteko epea: apirilak 1. • Idazkaritzak eskaerak aztertzeko eta baldintzak betetzen dituzten eskatzaileen lehen aukeraketarako bisitak adosteko: apiriletik irailera. • Sindikoen Batzarraren bilera: urria. • Eskatzaileentzako informazioa, batzarrak gomendatuta: azaroa. • Laguntzak ematea: eskaera aurkeztu eta hurrengo urteko urtarrila. Torturaren biktimentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsari laguntza nola eskatu76 Nork eska dezake laguntza? • Laguntzak gobernuz kanpoko erakundeek, birgaitze-zentro espezializatuek, biktimen elkarteek, fundazio eta ospitaleek, eta, gutxiagotan bada ere, giza eskubideen defendatzaileek eska ditzakete (esaterako, biktimak ordezkatzen dituzten abokatuek). 76 Ekarpenak gobernuek, GKEek eta beste zenbait erakunde pribatuk edo publikok egin ditzakete. Ekarpenik bidali nahi izanez gero, jo idazkaritzara. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 181 IXNACIONES UNIDAS_3.indd 181 09/03/2012 9:35:39
  • 195. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua • Ez dira izapidetzeko onartuko gobernuek, nazio-askapenerako mugimenduek edota alderdi politikoek aurkeztutako eskaerak. • Proiektuen onuradun zuzenek torturaren biktimak edo beren senide zuzenak izan behar dute, halaxe zehazten du Pertsona oro torturaren eta bestelako tratu krudel, anker edo umiliagarrien aurka babesteko Adierazpenaren 1. artikuluak. • Proiektuko langileek esperientzia eduki behar dute torturaren biktimei zuzeneko laguntza ematen, eta laguntza ematen den egunean programak martxan egon behar du. • GEGKBren webgunean agertzen den funtsaren eskaera beteta aurkeztu behar da eskaera egiteko. • Eskaerak funtsaren idazkaritzara bidaliko dira urte bakoitzeko apirilaren 1a baino lehen. Funtsera eskaera bat lehen aldiz aurkezten dutenek honakoak bete beharko dituzte: • Beren erakundearen jarduerei buruzko aurrekarien berri eman behar dute. • Proiektuko langileek dokumentu egokiekin erakutsi behar dute esperientzia adierazgarria dutela torturaren biktimei laguntza ematen; curriculum vitaea erantsi behar dute. • Proiektuaren helburuak eta justifikazioa azaldu. • Erakundearen estatutuen ale bat aurkeztu. Zer proiektu mota dira onargarriak? • Laguntza medikoa, psikologikoa, ekonomikoa, juridikoa eta humanitarioa ematea izan behar du laguntzaren helburuak, edota torturaren biktimei eta beren senideei beste edozein laguntza mota ematea. • Torturaren biktimak gizartean edota lan-munduan berriro txertatzeko proiektu- eskaerak; esaterako, biktimei trebakuntza teknikoa emateko proiektuak. • Eskuragarri dauden funtsen arabera, profesionalak trebatzeko edota torturaren biktimen laguntzari buruzko hitzaldiak eta mintegiak antolatzeko diru-laguntza kopuru txiki bat eman daiteke. • Ez dira onargarriak torturaren aurkako proiektuak, tortura prebenitzekoak edo hirugarren erakundeak finantzatzea bilatzen dutenak. • Ez da eskaerarik onartuko ikerketen edo azterlanen inguruko proiektuetarako, informazio-liburuxkak argitaratzeko edo antzeko jardueretarako. • Oro har, ez da proiekturik onartuko gobernuz kanpoko erakundeak edo gizarte zibileko beste edozer erakunde mota sortzeko. • Torturaren biktimei laguntza juridikoa emateko proiektuak diruz laguntzeko eskaerak egiten dituzten GKEek adierazi behar dute ea justizia-administrazioak, barne- zuzenbidean oinarrituta, ofiziozko laguntza juridikorik eman diezaiekeen ala ez. Eskaerarekin batera, doako laguntza juridikoa emango zaien biktimen zerrenda erantsi behar da. • Funtsak ez die diru-konpentsaziorik ematen biktimei.IX 182 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren BulegoaNACIONES UNIDAS_3.indd 182 09/03/2012 9:35:40
  • 196. NAZIO BATUEN GIZA ESKUBIDEETARAKO FUNTSAK ETA LAGUNTZAK Sarrera GOI-KOMISARIOAREN BULEGOAREN AURKEZPENA I Premiazko laguntzak Behar beste funts dagoenean, salbuespen gisa, gizarte zibileko eragileek premiazko laguntza-eskaerak aurkeztu ahal izango dituzte, batzarraren bi bilkura-aldien artean, funtsak finantzatzen dituen baina ustekabeko finantza-arazoak dituzten proiektuetarako. Horretarako, gizarte zibileko eragileek funtsaren finantzazio-eskaeraren ohiko inprimakia bete behar dute. Horrez gain, gutun bat erantsi beharko dute; bertan, erakundeak larrialdiko laguntza hori zergatik behar duen arrazoitu beharko du. Aurretik sumatu ezin diren egoerak direla-eta, laguntza behar duen biktima kopurua bat-batean ugaritu den kasuetan bakarrik onartuko dira izapidetzeko eskaerak; esate baterako, torturaren biktimak krisi humanitario bat dela medio ugaritu direnean. Nola igorri eskaerak funtsera Oro har, eskaerak webguneko laguntzen kudeaketa-sistemaren bidez igortzen dira. Horretarako, kontsultatu GEGKBren webgunea. Salbuespen gisa, eskaera-inprimakiak posta arruntez edo elektronikoz igor daitezke. Eskaera-inprimakia idazkaritzan eska daiteke. Eskaerak helbide honetara bidali behar dira: Torturaren biktimentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsa Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa Palais des Nations 8–14, avenue de la Paix CH–1211 Geneva 10, Suitza Telefonoa: +41 (0)22 917 93 15 Faxa: +41 (0)22 917 90 17 Helbide elektronikoa: unvfvt@ohchr.org Eskaerak egitean, honako irizpideei jarraitu behar zaie: • Funtsaren idazkaritzak onartezintzat joko lituzke honako eskaerak: berariaz diseinatutako inprimakian aurkezten ez direnak, puntu bakoitzean eskatutako informazio guztia ematen ez dutenak, proiektuaren arduradunak datatu eta izenpetu ez dituenak edota, nola edo hala, funtsaren arauak betetzen ez dituztenak. • Eskaerak espainieraz, frantsesez edo ingelesez egin daitezke. Torturaren biktimentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsari buruzko informazio gehiago nahiz izanez gero, kontsultatu GEGKBren webgunea. Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren Bulegoa 183 IXNACIONES UNIDAS_3.indd 183 09/03/2012 9:35:40
  • 197. I Nazio Batuen programarekin lanean, giza eskubideen eremuan Gizarte zibilarentzako eskuliburua 2. Herri indigenentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsa Herri indigenentzako Nazio Batuen borondatezko ekarpenen Funtsaren xedea komunitate indigenen ordezkariek eta erakundeek beren eskubideez eztabaidatzeko Nazio Batuetako bi organoen bileretan parte-hartzea da: • Herri indigenen eskubideen inguruko adituen mekanismoa. • Indigenen auziei buruzko foro iraunkorra. Herri indigenen eskubideei buruzko adituen mekanismoa Giza Eskubideen Kontseiluko mekanismo berria da77, eta garai bateko Herri indigenen Lantaldearen ordez eratu zuten (Giza Eskubideak sustatzeko eta babesteko Azpibatzordearen barruan zegoen). Adituen mekanismoari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ik