Mongol hel bichigiin bolovsrol hereglee

2,294 views
2,013 views

Published on

Mongol helnii heregleenii tuhai, mongol helnii huuli, mongol helnii bolovsrol,

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
2,294
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
13
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Mongol hel bichigiin bolovsrol hereglee

  1. 1. МОНГОЛ ХЭЛ БИЧГИЙН БОЛОВСРОЛ, ХЭРЭГЛЭЭ Д-р Ж.Бат-Ирээдүй 2014/03/28 ХУУЛЬ САХИУЛАХ ИХ СУРГУУЛЬ ЕЭС Нийгмийн Ухааны Тэнхим
  2. 2. ХЭЛ ГЭЖ ЮУ ВЭ? • Хүний хэл бол сэтгэлгээний зэвсэг. • Хэл бол хүний харилцааны хэрэглүүр. • Уламжлалт сэтгэлгээний нарийн нандин нууц бүхэн хэлээр биежиж түүгээр хадгалагдах онцлогтой бөгөөд үүнийг хэлний хадгалан дамжуулах үүрэг гэдэг. • Монголчууд шугаман бус сэтгэлгээгээрээ дэлхийд дээгүүр орно. Үүний жишээ бол хэлц үг , хэвшмэл хэллэг болой.
  3. 3. ЭХ ХЭЛНИЙ БОДЛОГО 1 • “Төрийн албан ёсны хэлний хууль” 2003 • Төрөөс баримтлах хэлний бодлогын асуудалд” 2005 • Монгол улсын хэлний бодлого, 2006 • Монгол Улсын боловсролын салбарын хэлний бодлого, 2007 • Даяаршлын үеийн үндэстний ба гадаад хэл 2007 • Даяаршил ба төрөөс баримтлах хэлний бодлого, 2007 • Даяаршил –хэлний бодлого, олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл 2008 • “Монгол хэлний хууль” 2014 ???
  4. 4. ЭХ ХЭЛНИЙ БОДЛОГО 2 • Монгол хэлний асуудал бол монгол үндэстэн байх уу, мөхөх үү гэдэг асуудалтай дүйнэ. • Тээгчгүй болсон цагт хэл мөхнө. Өнөөдөр бол хэл мөхөж байгаа биш ядуурч байгаа юм. • Олон жил хайхрамжгүй арагш нь тавьсаар... • Хэлийг бол хуулиар хөгжүүлэхгүй. Гэхдээ хуульгүйгээр хөгжихгүй юм шиг байна. • Бүх төрлийн хэрэглээний толь бичиг гаргах хэрэгтэй • Хоймсон соёл буюу бицивилизация барьж явья. Л.Түдэв • Өнгөрсөн, өчигдрөөр биш маргаашаар амьдаръя.
  5. 5. ЭХ ХЭЛНИЙ БОДЛОГО 3 • Төрийн хэл гэж байхгүй түмний хэл гэж бий. • Хэрэгждэг хуультай болмоор байгаа юм. • Зөв бичих дүрмийн журамламал толь гаргах • Их дээд сургууль коллежид “Монгол яриа бичгийн соёл” гэдэг хичээл заах хэрэгтэй. • Монгол хүний сэтгэлгээнд монгол хэлний боловсрол чиний өдөр тутам иддэг талхтай адил сэтгэлгээний тэжээл буюу талх юм гэдгийг ойлгуулах хэрэгтэй байна.
  6. 6. ЭХ ХЭЛНИЙ ЗААХ АРГА • Эх хэлний заах аргыг шинэчлэх хэрэгтэй. • Орчин үеийн бүх төрлөөр хөгжүүлье. • Сургалтын төлөвлөгөө стандартыг бүр мөсөн шинэчлэх. • Сурах бичгийн агуулгыг шинэчлэх. • Багш нар заах аргаа өөрчлөнө. • Стандарт жигдрээгүй холимог, бас 3 өөр зүйлийг нэг хэсэг хүмүүс хийж байгаад гол учир оршиж байна.
  7. 7. ГАДААД ХЭЛНИЙ БОДЛОГО • Гадаад хэлийг дэмжиж ялангуяа англи хэлийг бүх нийтийн болон нэг дэх гадаад хэлээр зарласан нь зөв байх. • Гэхдээ сургалтад тусгай бодлогоор хөгжүүлэх хэрэгтэй. • Тахин шүтэх, цорын ганц гарц гэсэн маягаар сурталчлах нь маш буруу. • Үндэсний хэл сэтгэхүйг бүрэн суусны дараа гадаад хэл заах хэрэгтэй гэж олон хүн ярьж байна. • Энэ зарчим боловсролын чиглэлийн бүх сургуульд жигд мөрдөгдөх учиртай.
  8. 8. НЭР ТОМЬЁО ОНОВЧТОЙ ЗОХИОХ • Нэр томьёог цэгцэлдэг хэлэлцдэг цэц байгуулах хэрэгтэй. • Салбар бүрээр мундаг эрдэмтэдийг үүнд ашиглах хэрэгтэй байна. • Үүнд бас стандарт мөрддөг болгох нь зүйтэй. • Хяналтын тогтолцоо бий болгох ёстой. • Шударга өрсөлдөөний нэг гол чиглэл бол мөн эх хэлний асуудал мөн.
  9. 9. ОНООСОН НЭРИЙН АСУУДАЛ • Хүний нэрийг цэгцлэх хэрэгтэй. • Хүний нэрийг галиглахад стандартаа зөв ягштал барих хэрэгтэй • Байгууллага, болон компанийн нэр дээр бодлоготой байх, гадаад нэр өгдөггүй болгомоор байна. • Нийт нэрийн бараг 40% нь гадаад нэр байна.
  10. 10. ҮСЭГ БИЧГИЙН АСУУДЛААР • Хэл, үсэг бичиг хоёр бол нэг зүйлийн хоёр тал. • Үсгийн хувьд хамгийн чухал нь зөв бичих дүрмийн асуудал байдаг. • Одоогийн дүрэм 64 зүйл, 133 дүрэмтэй • Шинэ дүрмээр 30 дүрэм, 10 орчим хавсралттай болно. • Бүр сүүлийн дүрэм бол 4 дүрэмтэй болно.
  11. 11. КИРИЛЛ ҮСГИЙН ДҮРЭМ • Авианы байрлалын тогтсон хуулийг бүрэн тусгаагүйгээс үеийн бүтэц, бүрэлдэхүүн, үгийн бүтэц, хэлбэрийг эвдсэн зохиомол дүрэм ихтэй болсон дутагдал бий. • Эрдэмтдийн санал бол үгзүйн зарчмыг голлох, үсгийн бүрэлдэхүүнийг шинэчлэх, балархай, гээгдэх эгшигийн дүрмийг хасах, үгийн үндэс язгуурыг тогтвортой болгох
  12. 12. Үргэлжлэл • Онцын шаардлагагүй зарим үсгийг хасах • Авиа зүйн төвшинд авиаын байрлал, үеийн бүтцийг бодитой болгож бусад холбогдох дүрмүүдийг хүчингүй болгох. • Үеийн бүтцийг бодьтой тусгаж, үгийн язгуур, үндэс, дагавар, нөхцөл эвдрэхгүй • Дүрэм эрс цөөрнө, сурахад амар болно. • Хэл аялгууныхаа бүтэц тогтолцоог зөв бодитой тусгах
  13. 13. ЛАТИН ҮСГИЙН ДҮРЭМ • Латин үсгийн нөлөө дэлхийн шинжтэй боллоо. • Хятад, Япон зэрэг оронд латинаар галиглах аргыг аль хэдийн боловсруулж бүх төвшинд хэрэглэж байна. • Монголчууд бараг 100 гаруй жилийн өмнө латин үсэг хэрэглэж байлаа. • 2002 онд “Монгол кирил үсгийг романчлах” стандарт, 2003 онд “Латин үсгийн үндэсний хөтөлбөр” УИХурлаар баталсан хэрэгжээгүй.
  14. 14. Зөв бичих олон дүрэм гарсан уу? • Гараагүй ээ. 1983 онд Ц.Дамдинсүрэн, Б.Осор нарын бичсэн “Зөв бичих дүрмийн толь” одоо ч хүчинтэй. • Зөв бичих дүрэм 1983 онд зохиосон юм уу гэдэг бол бас буруу ойлголт байна. Үүнээс өмнө байсан дүрмийг толь бичигтэй л болгосон. • Гагцхүү монголчууд толь бичиг хэрэглэдэг соёлд суралцах хэрэгтэй байна.
  15. 15. Зөв бичгийн дүрэм өөрчлөгдөөд л байгаа юу? • Эрдэмтдийн дунд зориуд зөв бичгийн дүрмээс гажиж бичдэг улс бий. • 700 үгийг чухам яаж бичихийг 2012 онд БШУ- ны сайдын тушаалаар тогтоосон. • Энэ бол үсгийн дүрэм өөрчлөгдсөн хэрэг биш үгийн бичлэгийг тогтоож нэг мөр болгосон хэрэг. • Дэлхий, мэлхий гэргий – дэгдээхэй, эрвээхэй байсныг дэгдээхий, эрвээхий болгов.
  16. 16. Үргэлжлэл • Дараах, дараахи, дараахь – хойгуурхи, хойгуурхь, хойгуурх • Шавьж (sibaji) – шавж, шавь сурагч биш шавах гэдэг үгээс үүссэн
  17. 17. Кирилээр бичиж болохгүй гэхийн учир • Алдаатай бичдэг улс өөрийн бурууг зөв бичгийн дүрэм рүү чихдэг арга • Кирил бичгийн дүрэм бол Монгол бичгийн дүрмээс муу дүрэмтэй нь үнэн. • Кирил бичгээр зөв бичиж болдоггүй гэж хэлэх үндэс байхгүй. Учир муу ч гэсэн тогтолцоотой, дүрэмтэй бичиг билээ. • Дүрмээ л барь гэж хэлмээр байна.
  18. 18. Зарим эрдэмтдийн эгшиг гээдэггүй тухайд • Эгшиг гээхгүй бичдэг хүн тэр дундаа том эрдэмтэн нэлээд хэд бий. • Эд нар бол монгол бичгээ сайн мэддэг учраас ингэж бичээд байгаа байх гэж би боддог. • Эрдэмтдийн энэ бичлэг бол кириллийн дүрмийг засах ёстой гэдгийг харуулаад байгаа юм.
  19. 19. Үсгийн дүрмээр оролдох... • Үйл нь ирсэн хүн үсгийн дүрмээр оролдоно гэж 1970-аад онд гарсан хэллэг. • Гэхдээ үсгийн дүрмийн журам, толь бичиг, эсвэл ном дэвтэр гаргаагүй. • Энэ гэхдээ нийгэмд буруу муу нөлөөтэй. • Тийм учраас бүгдээрээ дүрмээрээ явах учиртай, үүнд хэвлэлийн газрууд чухал үүрэгтэй болой.
  20. 20. Түрүүний бөөс толгойд гарах... • Манай судлаач М.Саруул-Эрдэнэ ингэж хэлээд байна. • Хуучин цагт юм хатуу байхад хэчнээн алдаатай юм хийсэн түүнийг засаж хэвлэж байж. • Одоо цагт хэн дуртай нь өөрийнхөө дураар буюу “мэддэгээрээ, чаддагаараа” бичиж байна, түүнийг нь хянахгүй, засахгүй байна.
  21. 21. Монгол хэлний ядуурал ... • Охин компани – эр компани? • Бакалавр, магистр, менежер, бизнес, • Барь- барьц, барилга, - бармен • Усан доторх жараахай тоос татуулан давхилдана. • Би зун намаржив. • Үнэгний нүд залгисан юм шиг ≠ үнээний нүд залгисан юм шиг • Эмээлийн хэрэглэл бич – эмээл, мод, төмөр...
  22. 22. Хэл сэтгэлээний ядуурал • -лт: гэрлэлт, цуцлалт, төрөлт, хэтрэлт, эцэг тогтоолт, өөрчлөлт, үрчлэлт, нэр солилт, гэрчилгээ олголт, шилжилт, гм. • Болоо ш тээ, овоо муу гар уу үгүй юу, саак, шоудах, таг санах, доргих, чи шүү, кайф авах, улаан фэн, аавыгаа канондчихсан ... • Яаралтай зөөгч ажилд авна, нүднүүдийн нулимс хацраа даган урсана, -даг байгаа, • City news, kids time, Hey hey, lucky, total sport, movie time, odnoo’s talk show, en face, de facto,
  23. 23. Ядуурсаар... • Хакухо бол цээжээ цөмөлж голлож барилддаг. • Та бүхэн хэр зэрэг шинэ оноо хийморьтой угтахаа хараахан туршиж амжаагүй байна уу? • Болгоомжтой цаадах чинь үнэтэй бараа шүү хагалачихвал чи диваажинд очих болно шүү • Аварга маань сэтгүүлчдээс ёстой л нэг бултах шиг болж байна. • Хонгорынхон хордсон уу хамуурсан уу гэдэг нь тодорхойгүй үлдээ харин 2 хүн нэмээд мажийчихлаа...
  24. 24. Цаашдаа яах вэ? • Хүн бүр хичээж монгол хэлнийхээ дүрмээ сурах хэрэгтэй. • Дүрмээ мэдэх, дагах хэрэгтэй. • Хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд, хэвлэлийн газрууд орон тооны редакторуудтай болох хэрэгтэй байна. • Хяналтын тогтолцоог бүрдүүлж, зөв байх зарчим барих хэрэгтэй. • Төрийн байгууллагуудын хэвлэл мэдээллийг бүгдийг хянан зөв бичих талаас нь арга хэмжээ авья.
  25. 25. ДҮГНЭЛТ • Монгол хэлний боловсрол, хэрэглээний асуудал бол нэг сургууль тэнхимийн асуудал биш нийт улс үндэстний асуулдал байна. • МУ-ийн ИХ-аас “Монгол хэлний хууль” батлавал энэ бидний дээр ярьсан учир дутагдалтай асуудал арилж, нэг мөр болон цэгцэрч зөв гольдролдоо орох байх.

×