Hayat boyu ogrenme taslak strateji belgesi tr

4,834 views
4,664 views

Published on

Published in: Business
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
4,834
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
53
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Hayat boyu ogrenme taslak strateji belgesi tr

  1. 1. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi (TASLAK)MEGEP, İş Piyasası EkibiAnkara, Ağustos 2007
  2. 2. ÖnsözMevcut Hayat Boyu Öğrenme (HBÖ) Strateji Belgesi MEGEP kapsamında hazırlanmış olan HayatBoyu Öğrenme Politika Belgesinin (Ankara, Eylül 2006) takibi niteliğindedir.Amaçları şunlardır; • Paydaşlar, özellikle de MEB tarafından gelecekte gerçekleştirilecek eylemler için anahtar stratejik amaçların belirlenmesi; • Eylül 2007’de sona erecek olan MEGEP projesinin özellikle de Mesleki Eğitim ve Öğretim ve çalışanların eğitimi alanlarındaki başarılarının sürdürülebilirliğinin sağlanması.Bu Strateji Belgesinde benimsenmiş olan perspektif, Türkiye’nin Mesleki Eğitim ve Öğretimsektörünün bütünüyle birlikte, MEGEP’in de ötesine geçmiştir. HBÖ birçok alanı kapsayan birkavramdır. Bu strateji belgesi büyük oranda, belirtilen HBÖ politika belgesinin “Gelecek içinTavsiyeler ve Öneriler” isimli 4. bölümüne dayanmaktadır. Politika belgesinde yapılan analiztekrarlanmaya çalışılmamıştır. Bu strateji belgesi daha çok uluslararası çapta yapılan tartışmadanortaya çıkan şekliyle, Türkiye açısından anahtar HBÖ hususlarına odaklanmaktadır.Türk Hayat Boyu Öğrenme politikaları için sekiz stratejik amaç belirlenmiştir. Bunlar: 1. Hayat Boyu Öğrenme Sistemi ve Altyapısının Güçlendirilmesi 2. Hayat Boyu Öğrenme Finansman kaynaklarının Arttırılması 3. İzleme ve Karar-Alma için Verilerin Toplanması ve Kullanılması 4. Yerinden Yönetim ve Yetki Devri, Sivil Toplum ve İşbirliğinin Sağlanması 5. Öğrencilere Bilgi, Tavsiye ve Rehberlik Hizmetlerinin Yaygınlaştırılması ve Öğrenme Kültürünün Oluşturulması 6. Kalite Güvencesi ve Akreditasyon Sisteminin Oluşturulması 7. Personel Kapasitesinin Geliştirilmesi 8. Uluslararası İşbirliğinin SağlanmasıMevcut Strateji Belgesi, öncelikle MEB’e ve Bakanlığın ötesinde Türkiye’de Hayat Boyu Öğrenmepolitikalarının geliştirilmesi sürecine katılan kamu sektöründen ve özel sektörden tüm paydaşlara hitapetmektedir. Seçilmiş olan stratejik amaçların haklı çıkarıldığı daha ayrıntılı tartışmalar ile ilgilenenokuyucular, faaliyet gösterdiği dört yıl içinde MEGEP’e bağlı olarak çalışmış olan Türk ve yabancıuzmanların hazırladığı Hayat Boyu Öğrenme politika belgesi ve diğer belgeleri incelemeye teşvikedilmektedir (www.svet.meb.gov.tr).Bu belgede, MEGEP projesinin teknik ekibine tavsiyede bulunan, Hayat Boyu Öğrenme ÇalışmaGrubunda temsilcileri bulunan MEGEP personeli, MEB ve diğer Türk kuruluşlarının üyeleri ilegerçekleştirilmiş olan sayısız tartışmadan faydalanılmıştır. Yararlı katkılarından ötürü herkeseteşekkür ederiz. Bu belgenin içeriğinin sorumluluğu MEGEP teknik destek ekibince taşınmaktadır.Ankara, Temmuz 2007
  3. 3. İçindekilerÖnsöz ......................................................................................................................................................2İçindekiler ..............................................................................................................................................31. Hayat Boyu Öğrenme Kavramı ........................................................................................................62. Hayat Boyu Öğrenme Sistemi ve Altyapısı ...................................................................................11 2.1 Giriş..............................................................................................................................................11 2.2 Tavsiyeler .....................................................................................................................................113. Hayat Boyu Öğrenmenin Finansmanı ............................................................................................13 3.1 Giriş..............................................................................................................................................13 3.2 Yararlananlar / İlgili Taraflar .....................................................................................................13 3.3 Türkiye İçin Bir Finansman Stratejisi ..........................................................................................144. İzleme ve Karar-Alma için Veri Toplanması ve Kullanılması ....................................................18 4.1 Giriş..............................................................................................................................................18 4.2 Türkiye için bir hayat boyu öğrenme izleme ve değerlendirme programı ...................................18 4.3 Veri Eksiklikleri ve Uluslar Arası Veri Kaynakları ....................................................................195. Yerinden Yönetim ve Yetki Devri, Sivil Toplum ve İşbirliği ......................................................216. Öğrenciler için Bilgi, Tavsiye ve Rehberlik ve Bir Öğrenme Kültürü .......................................23 6.1 Giriş..............................................................................................................................................23 6.2 Mesleki Rehberlik .........................................................................................................................24 6.3 Tavsiyelerin özeti..........................................................................................................................297. Kalite Güvencesi ve Akreditasyon .............................................................................................318. Personel Kapasitesinin Geliştirilmesi .............................................................................................33 8.1 Giriş..............................................................................................................................................33 8.2 Mesleki Eğitim ve Öğretim Öğretmeni Eğitiminin Geliştirilmesi ................................................339. Uluslararası İşbirliği ........................................................................................................................35Ek 1Hayat Boyu Öğrenme için On Beş Kalite Göstergesi Alanı .............................................................36Ek 1Hayat Boyu Öğrenme için On Beş Kalite Göstergesi Alanı .............................................................36Ek 1Hayat Boyu Öğrenme için On Beş Kalite Göstergesi Alanı .............................................................36Ek 1Hayat Boyu Öğrenme için On Beş Kalite Göstergesi Alanı .............................................................36
  4. 4. Ek 1Hayat Boyu Öğrenme için On Beş Kalite Göstergesi Alanı .............................................................36Ek 1Hayat Boyu Öğrenme için On Beş Kalite Göstergesi Alanı .............................................................36Ek 2Avrupa’daki eğitim ve öğretim sistemlerinin performansı ve ilerlemesinin izlenmesi için yirmidokuz gösterge ve beş Avrupa karşılaştırma ölçütü 2010 ................................................................40Ek 2Avrupa’daki eğitim ve öğretim sistemlerinin performansı ve ilerlemesinin izlenmesi için yirmidokuz gösterge ve beş Avrupa karşılaştırma ölçütü 2010 ................................................................40Ek 2Avrupa’daki eğitim ve öğretim sistemlerinin performansı ve ilerlemesinin izlenmesi için yirmidokuz gösterge ve beş Avrupa karşılaştırma ölçütü 2010 ................................................................40Ek 2Avrupa’daki eğitim ve öğretim sistemlerinin performansı ve ilerlemesinin izlenmesi için yirmidokuz gösterge ve beş Avrupa karşılaştırma ölçütü 2010 ................................................................40Ek 2Avrupa’daki eğitim ve öğretim sistemlerinin performansı ve ilerlemesinin izlenmesi için yirmidokuz gösterge ve beş Avrupa karşılaştırma ölçütü 2010 ................................................................40Ek 2Avrupa’daki eğitim ve öğretim sistemlerinin performansı ve ilerlemesinin izlenmesi için yirmidokuz gösterge ve beş Avrupa karşılaştırma ölçütü 2010 ................................................................40 Beş Avrupa karşılaştırma ölçütü 2010 ..............................................................................................41 Beş Avrupa karşılaştırma ölçütü 2010 ..............................................................................................41 Beş Avrupa karşılaştırma ölçütü 2010 ..............................................................................................41 Beş Avrupa karşılaştırma ölçütü 2010 ..............................................................................................41 Beş Avrupa karşılaştırma ölçütü 2010 ..............................................................................................41
  5. 5. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 20071. Hayat Boyu Öğrenme KavramıHayat boyu öğrenme; kişisel, toplumsal, sosyal ve/veya istihdam ile ilişkili bir bakış açısı içinde bilgi,beceri ve yeterlilikleri geliştirmek amacıyla tüm yaşam boyunca üstlenilen her türlü öğrenmeetkinlikleri olarak tanımlanmaktadır. Bu yüzden hayat boyu öğrenme bilgi ve yeterliliklerin gelişiminidestekleyen tüm eğitim, öğretim ve öğrenme etkinliklerini içerir. Amacı tüm vatandaşların bilgiyedayalı topluma uyum sağlamalarına ve yaşamlarını daha çok kontrol edebilmeleri için sosyal veekonomik hayatın tüm evrelerine aktif bir şekilde katılmalarına imkân vermektir.Hayat boyu öğrenme örgün öğrenmeyi, yaygın öğrenmeyi, teknik eğitim ve becerilerin kazanılmasınısağlayan kursları, iş yerinde kazanılan mesleki becerileri ve diğer bilgi, anlayış ve becerilerinkazanılmasına yol açan öğrenmeyi içermektedir. Türkçede formal education için “örgün eğitim” venon-formal education için “yaygın eğitim” terimleri kullanılmaktadır. Ayrıca literatürde yer alaninformal education terimi ise daha çok “bireysel öğrenme”leri kapsamaktadır.Bu yüzden hayat boyu öğrenme okullarda, üniversitelerde, evde, işte ya da toplum içinde diğerherhangi bir yerde gerçekleştirilebilmektedir. Yaş, sosyo-ekonomik statü ve eğitim seviyesibakımından herhangi bir kısıtlamaya tabi değildir. Bu yolla, hayat boyu öğrenme bireylerin,topluluklarının ve tüm toplumun mesleki ve daha geniş sosyal başarısına yol açacak biçimde bilgi,anlayış ve becerilerin kazanılmasını destekleyen sürekli ve planlı bir etkinlik olarak görülmelidir.Temel düşüncesinin örgün eğitim sisteminden önceki tarihlere uzanmasına rağmen, modern hayatboyu öğrenme kavramı Türkiye’de oldukça yenidir. Bununla beraber herkes, iş piyasasında rekabetetmek ve yaşamlarının farklı alanlarında başarılı olmak ve tam öğrenme sağlamak için insanlarınsürekli olarak beceriler kazanması ve bu becerileri genişletmesi, yenilemesi ve değiştirmesi gerektiğikonusunda hemfikirdir. Ancak bilgi, beceri ve yeterliliklerin geliştirilmesi amacı ile sürekli birtemelde üstlenilen önemli bir öğrenme etkinliği olarak hayat boyu öğrenme, Türkiye’de değişenöğrenme, yaşama ve çalışma şekillerinin tamamlayıcı bir parçası olarak işlememektedir. Bu kavrammevcut Türk eğitim ve iş piyasası politikasında henüz ortak yol gösterici bir ilke olarakanlaşılmamaktadır.Günümüzde, her birey, gelişim ve değişime uyum sağlamak için; kendi kişisel yeteneklerini, işe ilişkinbecerilerini ve yeterliliklerini geliştirmek amacıyla sürekli öğrenme çabası içinde olmalıdır. Modernhızla değişen ve rekabetçi küresel toplumda hem kişisel hem de çalışma piyasası ihtiyaçlarıdoğrultusunda eğitim ve öğretim gerçekleştirmeyi devam ettirmek yine bu amaçlar için hayatiolmaktadır. Bu bakımdan hayat boyu öğrenme Türkiye’deki hayat kalitesini yükseltmek için hayati biraraçtır.Kavram, sadece farklı pratik politikalarda yararlı olmaktadır. Bu yüzden, hayat boyu öğrenmeyaklaşımına ait farklı temel unsurları göz önünde bulundurmamız gerekmektedir. Örneğin, yapılan herfaaliyette, bütün bir “sağlayıcı sistemini” daha çeşitli, açık ve erişilebilir ya da kullanımını kolay halegetirmek, kalite, yüksek standartlar ve öz sermaye konusunda önemli ilkeleri temin ederken öğrenmedestekleri ve kaynaklarına ait daha geniş bir alanın serbest bırakılması gibi unsurlar açısından bizinereye götürmektedir?Bu politika sorularının pek çoğu, arzu edilir amaçlar arasından yapılmasını gerektiren zor seçimleriiçermektedir. Önceliklerin belirlenmesi ve onlara göre hareket edilmesi ve aynı zamanda uzun, kararlıbir bakış açısının korunmasını gerektirmektedir.5/40
  6. 6. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007Son on yıl boyunca, hayat boyu öğrenme her zamankinden daha merkezde ve daha önemli hale gelmiştir.Günümüzde hayat boyu öğrenme sadece endüstrileşme sonu ya da sonrası dönemin kapsamında değil, yenibilgi (bilgi ve iletişim teknolojileri) devriminin özellikle de küreselleşme ve günümüzde bilgi toplumu adınıverilen konunun da kapsamındadır. İşte bu yeni kapsam ve küreselleşmenin yeni zorunluluları dolayısıyla,Hayat Boyu Öğrenme, sadece eğitimde değil pek çok bakanlık içinde ve hatta Başbakanlık gibi üst düzeyportföyler ve Hazine veya Maliye Bakanlığı ve Sivil Toplum Kuruluşları dahilinde yeniden politikasahnesinin tam ortasına gelmiştir.Aynı zamanda, kavram, sıklıkla ve büyük ölçüde, tüm sosyal ve insani gelişimden işyeri becerilerininedinilmesine kadar genişletilmiştir. İşyerinin değiştirilmesi, çeşitli iş türlerinin kısa süreli olmasıbeklentisi ve bu iş türlerinin kayboluşu, diğerlerinin ortaya çıkışı, belirsizlik ve bunun sebep olduğu işpiyasası istikrarsızlığı, tüm dünyadaki iş ve işçi göçü, hepsinden önemlisi yeni bilgisayarteknolojilerinin körüklediği sonsuz teknolojik devrim; Bu zorunluluklar hayat boyu öğrenme fikrinipolitikanın merkezinde tutmakta ve aynı zamanda ekonomiye özel önem atfetmektedir ki bu daçoğunlukla kısa vadede olmaktadır.Politika kavramı olarak hayat boyu öğrenme, önceden sadece en zengin gelişmiş ekonomilere aitti. Sonzamanlarda ise orta gelirli ve gelişmekte olan ülkelerde de gündeme alınmaya başlanmıştır örneğin DünyaBankası yoluyla. Türkiye gibi gelişmekte olan orta gelirli ve geleneksel ile moderni bir areya getiren bir ülkeiçin ekonomik ve sosyal gelişmeyi, bireylerin becerilerinin yanı sıra bilgi toplumuna dönüşümünü içeren dahageniş bir kapsam, özellikle önem taşımaktadır. Ekonomik gelişme ile ilgili adı ve tüzüğü’ne karşın OECD, budaha geniş sosyal kapsam, sosyal sermaye ve varlık boyutlarına oldukça pratik ve uygulamalı bir ilgiatfetmektedir. Sıklıkla doğrudan ekonomik etkileri de söz konusudur.Hayat boyu öğrenme, adından da anlaşılacağı gibi yaşamın tüm safhalarını kapsamaktadır. Buçerçevede, erken çocukluk dönemindeki aile öğretileri ve okul öncesi ya da anaokuluöğrenmelerinden, ilk örgün eğitimin tüm aşamaları ve yaşam boyunca kazanılan öğrenmelerdenemeklilik sonrası üçüncü yaş ve günümüzde bazen geç yaşlılık dönemi dördüncü yaş adı verilendönemler boyunca kazanılan öğrenmeleri kapsar.Hayatı üç safhada düşünmek alışılagelmiş bir eğilimdir: erken yıllar ve okul yılları, çalışma hayatının‘üretkensafhası’ ve emeklilik ya da yaşlılık. Hayat Boyu Öğrenme politikalarının tüm hayat döngüsünü dikkate almasıelzemdir. Erken yıllardaki ve okul eğitimindeki öğretim programı çalışma hayatı ve daha sonraki hayatgözetilerek tasarlanmalı ve icra edilmelidir. Mesela öğrenmeyi öğrenme ve tüm hayat için beceri ve karakterinoluşumu modern ilköğretimin üç temel becerisi (okuma, yazma, aritmetik) artı hesaplama kadar önemlidir.Hayat Boyu Öğrenme sadece yetişkinler için yaygın eğitim, güncelleme eğitimi ve ikinci şans eğitimini ifadeetmez, aynı zamanda eğitim ve öğrenimin tüm kısımlarının örgün, yaygın ve bireysel öğrenme olarakgörülmesinin de bir yoludur.Hayatın okul, iş ve emeklilik olmak üzere 3 aşamaya ayrıldığı fikri de yanıltıcıdır. Otuz yıldan dahafazla bir süre önce OECD tarafından geliştirilen tekrarlanan eğitim fikri, ilkokul döneminin daha dauzatılması ve daha sonra öğrenmenin sonsuza kadar unutulması yerine, bu sıranın yaygın eğitimin yanısıra örgün eğitim çeşitleri ile de tüm hayat süresi boyunca karıştırılmasını ileri sürmektedir.Günümüzde değişen demografi ve çalışma düzenleri, özellikle daha uzun yaşam ve daha yaşlı nüfusile bu “üç evre” fikri de eskimektedir.Bu hususların tümü, önceki öğrenme kredilerinin biriktirilebileceği ve derecelerin sahiplerini hayatboyu yeterli ve öncelikli kılmadığı esnek sistemlere yönelik ihtiyaca işaret etmektedir. Aynı zamandabizi, öğrenme konusunda ve bazen iş becerilerinin ve alışkanlıkların ortaöğretim yıllarındakullanılması konusunda düşünmeye sevk etmektedir. Ayrıca iş piyasasının izin verdiği ve ihtiyaç6/40
  7. 7. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007duyduğu durumlarda ya da toplumun sadece iş piyasası sektörü içinde olmayan diğer temelihtiyaçlarına katkı sağlamak için çalışmaya devam etmek amacıyla üçüncü yaş döneminde dahi okulageri dönmek hakkında düşünmemiz gerekmektedir. En “gelişmiş” toplumların yeni demografik yapısısebebiyle alışılmış üç evre, tam “emekliliğin” önünde görülen beceri eksikliği ve emekli maaşıkrizinin birlikte sebep olduğu yeni uzatılmış iş yaşamı evresi ile birlikte hızlı bir şekilde dört evreolmaktadır. Türkiye bu yeni eğilimlerden haberdar olmalıdır ancak diğerlerini yalnızca zamansız birşekilde taklit etmemeli ve kendi demografik ve ekonomik görünümü üzerinde yoğunlaşmalıdır.Bu, Hayat Boyu Öğrenmenin sadece Hayat Boyu olmadığının altını çizmektedir. Aynı zamanda Life-wide. İşyerinde öğrenme, Eğitim ve Çalışma Bakanlıklarının sorumluluklarını ve kaynaklarını birleştirerek bununnasıl başarılı bir şekilde yapılacağı konusunda daha fazla anlayış kazanma anlamına gelmektedir. Ayrıcahayat boyu öğrenme toplumsal, sivil, siyasi, kültürel ve eğlence hayatındaki toplum ihtiyaçlarına bakılmasıanlamına da gelmektedir. İnsanlara bu yeni alanlarda, yeni yollarla öğrenme olanağı tanıyarak, canlı bir işhayatı ve sürdürülebilir bir demokrasiye sahip olunması anlamına da gelmektedir.Demokrasi, sosyal ve sivil hayata atıfta bulunurken HBÖ’nin life-wide anlamına gelen ve aynızamanda bütün hayatı kapsayan alanına girmekteyiz. Sosyal ve ekonomik amaçlar anlamında da life-wide’dır. Sosyal sermayenin ve sosyal kapsamın dili, varlığı, cinsiyet ve sosyal sınıf açısından fırsateşitliği konunun bir parçasıdır. İş amaçlı beceriler sıklıkla HBÖ politikalarının odak noktasıdır ancakkavram dar ve kısa vadeli ekonomik başarıdan fazlasını ifade etmektedir. Toplumun bilinmeyen birgelecek için güçlü ve sürdürülebilir olup olmadığı ile ilgilidir.Hayat boyu öğrenme, Türkiye’nin gelişim anahtarıdır. Merkezi olarak modernizasyon ile ilgili olsa dahayat boyu öğrenme aslında bundan daha fazlasıdır. Hayat boyu öğrenme, kendi kendini yenileyen birkapasite oluşturulması ve sürdürülebilirlikle ilgilidir.Hayat boyu öğrenme, tüm hükumetin her bakanlığı, bölümü ve portföyünü kapsamaktadır ve bunun yanındadiğer kamu ve özel kuruluşlar ile sivil toplum kuruluşlarını içermektedir. Sadece Milli Eğitim Bakanlığıiçerisindeki politika ve bütçelere indirgenemez. Bu yüzden, öğrenmenin her yerde, hayatın herevresinde, ailede, işte ve boş vakitlerde olmasına benzer şekilde, idari birimlerin farklı bölümlerinin dehayat boyu öğrenmeye bağlanmasına ilişkindir. Farklı türlerdeki işlerin mevcut olması ve farklıbecerilere yönelik ihtiyaçlar arasında bağlantı kurmak için iş dünyası ile ve dolayısıyla ÇalışmaBakanlığı ile ilişkiler doğrudan doğruya önem taşımaktadır. Bu da iş ve becerilere olan ihtiyaç, talepve arz arasında pratik ve hareketli bir dengenin bulunmasını gerektirmektedir. Ancak, bağlantılarsosyal refah ile ilişkili konularda ve diğer birçok konuda da elzemdir. Dahil olan ana paydaşların rolve sorumlulukları aşağıdaki gibi tanımlanabilir: 1. EĞİTİM SAĞLAYICILAR, şöyle temınlanabilir: Üniversiteler Ortaöğretim sonrası Mesleki Eğitim Kurumları Genel ve Mesleki Ortaöğretim Kurumları Kamu ve Mesleki Eğitim Kurumları Özel Öğretim Kurumları İlköğretim Okulları Okul öncesi yapılar o Öğrenenlerin ihtiyaçlarına gore eğitim sağlamak o Eğitimin yüksek kalitede temin edilmesini sağlamak o Sosyal ortaklar ve STK’lar ile işbirliği içinde yerel eğitim ihtiyaçlarını belirlemek o Çeşitli belirgin öğrenici gruplarına esnek eğitim olanakları geliştirmek7/40
  8. 8. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007 o Yerel işletme ve kurumlara eğitim olanakları geliştirmek o Mezunların işe yerleşme ve kariyer yönlendirmesini desteklemek 2. DEVLET KURUM VE ORGANİZASYONLARI, şöyle tanımlanabilir: Bakanlıklar ve ilgili kurumlar Kurumlar, kurullar ve kanunla kurulmuş yüksek komiteler Bölgesel ve yerel yetkililer TSK o Konsept ve ölçek olarak Hayat Boyu Öğrenmenin tanımlanması ve belirlenmesinde diğer paydaşlarla işbirliği yapmak o HBÖ’nin paydaşları arasında işbirliği, paylaşma ve koordinasyonla kaynakların etkin ve verimli kullanılmasını ssağlamak o Eğitim ve öğretimim kalitesini sağlamak o Hem yatay hem de dikey, esnek öğrenme yolları önündeki engellerin kaldırılması ve kişinin eğitim ve öğretime erişiminin sağlanması o Toplum ihtiyaçlarına uygun olarak kamu eğitim ve öğretim kurumlarının kurulması ve finance edilmesi o HBÖ gereklerini dikkate alarak eğitim ve öğretim düzenleyici çerçevesinin oluşturulması o Eğitim program ve müfredatının HBÖ gereklerini yansıtmasını sağlamak o Profesyonel rehberlik ve ihtiyaç tanımlamasında sosyal ortaklarla koordinasyon o Kişilerin istihdam edilebilirliğini teşvik etmek o Üniversitelerin HBÖ araştırmasında daha güçlü bir rol üstlenmesini teşvik etmeyi de içeren HBÖ uygulamalarında karar alma ve izleme için veri toplama ve kullanma o Teşviklerle özel HBÖ kurumları ve kariyer rehberlik merkezlerinin desteklenmesi o Kamu ve tüm paydaşlara açık Mesleki Rehberlik ve Bilgi sistemi oluşturmak ve yürütmek o AB standartları ile aynı çizgide, kamu kurumları çalışanlarının HBÖ ihtiyaçlarını karşılamak için planlamalar yapmak o Eğitim sağlayıcılarının teknik ve teknolojik tabanını geliştirmek için diğer paydaşlarla işbirliği yapmak o Diğer paydaşlarla işbirliği içinde beceri ihtiyaçları ve meslek standartlarının yeterlilikler ve eğitim programlarına dönüştürülmesi o Engelli ve diğer dezavantajlı grupların öğrenme imkanlarına erişiminin teşvik edilmesi. Özel bir görev de şartlı tahliyeli cezalılara eğitim imkanları yaratmak olacaktır. 3. İŞ DÜNYASI, şöyle tanımlanabilir: Işletmeler ve diğer çalışma örgütleri Sendikalar ve işveren örgütleri Profesyonel kamu kurumları (TESK, TOBB, Odalar) o HBÖ kültürü yaratma amacıyla, halkı bilgilendirme yoluyla HBÖ teşviki o Talep edilen işgücünün yeterlilik profilinin belirlenmesi o Çalışanların profesyonel gelişimi için eğitim olanaklarının oluşturulmasını ve eğitime erişimlerinin sağlanmasını desteklemek o Tanımlanan çalışma piyasası ihtiyaçları tabanında eğitim ve öğretim programlarının kalite güvencesine katkıda bulunmak o Kişilerin, HBÖ çerçevesinde kazanılan bilgi, beceri ve tecrübeye dayalı kariyer gelişimini desteklemek (kariyer haritaları…)8/40
  9. 9. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007 4. SIVIL TOPLUM ÖRGÜTLERI, şöyle tanımlanabilir: Vakıflar Birlikler o Üyelerinin ve hedef grupların çıkarlarını temsil eder o Kişilere öğrenme olanakları hakkında bilgi sağlar o Kendi öğrenme olanakları sağlar o Öğrenme yapılarının gelişimi ve ağ çalışmasını destekler o Kalite güvence uygulamalarına yardımcı olur o Mesleki rehberlik ve kariyer gelişimi ile ilgili danışmanlık sağlar o HBÖ’de iyi uygulamaların değişimini teşvik eder 5. MEDYA, o HBÖ kültürü bilgilendirme ve uygulama yoluyla, toplumu, HBÖ’nin önemi hakkında bilinçlendirmede aktif rol oynar. o Topluma ve paydaşlara iyi örneklerin sunulması anlamında HBÖ’nin farkındalığının sağlanmasında önemli bir rol oynar o Eğitim ve diğer programlar yoluyla informel öğrenmede belirgin bir rolu vardırMümkün olduğu kadar fazla kişiye yönelik olarak zorunlu öğrenme imkânlarına en geniş erişimeTürkiye’nin mali gücü nasıl yetebilir? En önemli bilgi ve becerilere öncelik verilmesini Türkiye nasılsağlayabilir? Soruları irdelendiğinde, cevapların çoğu mahalli toplum çabalarından ve yine mahalli becerilerikullanarak gelmelidir. Bu yüzden, yerinden yönetim ve merkezi hükümetten yerel birimlere yetki aktarımı bukadar önemlidir. Bu aynı zamanda öğrenme bölgeleri ve öğrenme toplumları fikirlerinin, en zengin ülkelerdeve en gelişmiş ekonomilerde bile güçlü bir nüfuz elde etmesinin sebebidir. En başarılı merkezi hükümetbürokrasisi bile bunu yalnız başına gerçekleştiremez.Özet olarak hayat boyu öğrenme, modern toplumlar ve ekonomiler ve de eğitim ve öğretim sistemleriiçin evrensel olarak kabul görmüş, her şeyi kapsayan anahtar kavramdır. Bu sebepten HBÖ, tümgeleneksel kamu yönetimi, idare ve kontrol sınırlarını aşmaktadır.9/40
  10. 10. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 20072. Hayat Boyu Öğrenme Sistemi ve Altyapısı2.1 GirişKurumsal sistemin ve altyapının geliştirilmesi ve reforme edilmesi yatay düzeyde değişiklik anlamınagelmektedir: kamu kurumları arasında ve bunun yanında sosyal ortaklarla daha iyi işbirliği vebütünleşmedir. Bu bütünleşmiş bir kurumsal çerçeve ile bu çerçevenin, mevcut kurumsal sistemingerektikçe daha fazla geliştirilmesi temeline dayalı ve sürekli iyileştirme döngüsü içinde eşgüdümü veişletilmesini gerektirir.Bu, aynı zamanda örgün, yaygın ve çıraklık eğitimi, iş piyasası, sivil ve kültürel alanları içeren genişbir ortaklar dairesini bir arada tutan kurumsal sistemi ifade eder. Sistem içerisinde sivil toplumörgütlerinin sayısı ve rolü artmalı, büyüyen eğitim ve öğretim arzı içerisinde özel ve kâr amacıgütmeyen eğitim sağlayıcıları sayısı ve katılımına özellikle dikkat edilmelidir. İyi, çıktıya yönelikeğitim ve öğretim için faydalı ve etkin düzenlemeler, kalite güvence ve eğitim programlarınınçeşitliliğini arttırmak için geniş bir aralıktaki devlet teşvik ve diğer desteklerin geliştirilmesigereklidir.Milli Eğitim Bakanlığının (MEB) rolü, okullar ve eğitim programları konusunda ulusal standartlar vepolitika çerçevelerinin oluşturulmasına daha fazla odaklanacak biçimde yeniden tanımlanmalıdır. Bubağlamda MEB, hükümet içerisinde eğitim ile Türkiye’nin karşı karşıya olduğu başlıca sosyal veekonomik zorluklar arasındaki elzem bağın oluşturulmasını sağlamalı, veri toplama ve analiz,araştırma, yerel seviyedeki organlara teknik yardım ve milli politika ile tutarlı muhasebe ve kontrolprosedürlerinin sürdürülmesi gibi hayati merkezi konuları güvence altına almalıdır.2.2 TavsiyelerBir Bakanlıklar-Arası ve Sivil Toplum Kuruluşları Çalışma Grubu İle Hayat Boyu Öğrenme İçinDüzenleyici Çerçevenin GüçlendirilmesiTürkiye’deki hayat boyu öğrenmeyi destekleyici ve bütünleştirici pek çok yasa teklifi yürürlüğekonulamamıştır (örneğin Yaygın Eğitim Koordinasyon Kanunu Tasarısı). Hayat boyu öğrenmeyidestekleyen yasalar ve sair mevzuat yeniden değerlendirilmelidir.Sivil toplum kuruluşlarını da içeren bakanlıklar-arası zaman sınırlaması olan bir çalışma grubukurulması tavsiye edilmektedir. Görevi, hedeflenen hayat boyu öğrenme yasal düzenlemesi bakışaçısından şu anki sistemin yasal kurallarını gözden geçirmek ve büyük ölçüde basitleştirmek olmalıdır.Ayrıca, istihdam, sosyal politika, işletme, eğitim ve idareye ilişkin yasal düzenlemeleri uyumlu halegetirecek bir hayat boyu öğrenme çerçeve kanunu oluşturulması da önerilmektedir. Buna Hayat BoyuÖğrenme [Kural Rasyonelleştirme] Çalışma Grubu adı verilebilir.Yeni Bir Hayat Boyu Öğrenme Ulusal Kurulu Tesis Edilmesi.Millî Eğitim Bakanlığı ve ilgili kamu kurumları yanında sivil toplum kuruluşlarını da içeren yeni TürkHayat Boyu Öğrenme Ulusal Kurulu kurulmalıdır. Faaliyetleri kendi kuruluş tüzüğüne dayanmalı,üstten alta uygulanmamalı ve özerkliği güvence altına alınmalıdır. Kurul sadece hayat boyuöğrenmenin iki yönü, yani, ekonomik rekabetçilik ve sosyal uyum ile değil hayat boyu öğrenmenindiğer tüm yönleriyle de ilgilenmelidir.Kurul, Milli Eğitim Bakanlığı koordinasyonunda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve diğer bakanlıklarile Sivil Toplum Kuruluşları temsilcilerinden oluşacaktır. Kurul, danışmanlık ve politika geliştirmedanışmanlık organı, sivil toplumun ve sosyal ortakların görüşlerini destekleme ve koordinasyon ve anlaşma10/40
  11. 11. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007sağlama rollerini yerine getirecektir. Kurul, kurumların gelişimi, kanunlar ve reformlar, anket çalışmaları vearaştırmalar için teklifler sunacak ve belirlenen faaliyet planına göre performansı izleyecek vedeğerlendirecektir.Türkiye Hayat Boyu Öğrenme MerkeziKanuna dayanan kendi kuruluş tüzüğüne sahip kamu tarafından sübvanse edilen, yarı özerk TürkiyeHayat Boyu Öğrenme Merkezi’nin kurulması önerilmektedir. Yönetim organının %50’si örneğin,MEB, İŞKUR, TÜİK, TÜBİTAK, YÖK, Ulusal Ajans gibi devlet kurumlarının temsilcilerinden vediğer yarısı da sivil toplum ve sosyal ortakların temsilcilerinden oluşabilir.Türkiye Hayat Boyu Öğrenme Merkezi tarama çalışmaları, yayınlar, eğitim sağlayanlarındeğerlendirmesi ve akreditasyonu, iş bulma kurumlarının ülke geneli, il ve bölge seviyelerindekikurumsal ağları ile yakın işbirliği içinde kalite güvence, Ulusal Yeterlilikler Çerçevesi kurumları,koordine faaliyetler için ekonomi, iş, sosyal ortaklar ve sivil toplum ağlarının birlikleri gibi alanlardaulusal seviyede hizmetler sağlayacaktır. Türkiye Hayat Boyu Öğrenme Merkezinin işlemesi kısmendevlet bütçesi desteğine dayanmalı ve kısmen de özel eğitim sağlayıcılar ya da üniversitelerle işbirliğiiçinde eğitim piyasasında çalışmakla yükümlü olmalıdır.Bu önerinin bir alternatifi, ülkemizdeki hayat boyu öğrenme politikalarının oluşturulması, diğer resmive özel kurum/kuruluşların bu alandaki çalışmalarının desteklenmesi amacıyla 1971 yılında kurulmuşolan Millî Eğitim Bakanlığı Yaygın Eğitim Enstitüsünün yeniden yapılandırılarak güçlendirilmesiolabilir. Bu kurum diğer bakanlıklar ve özel-resmi kurum/kuruluşlar, üniversiteler ve sivil toplumkuruluşları dahil edecek şekilde yeniden yapılandırılarak genişletilebilir. İşlevleri, yukarıda bhasedilenTürkiye Hayat Boyu Öğrenme Merkezi doğrultusunda zenginleştirilebilir ve güçlendirilebilir.Gelecekteki faaliyetlerini Hayat Boyu Öğrenme Ulusal Kurulu tarafından alınan kararlar vedüzenlemeler doğrultusunda yürütür.HBÖ’de Profesyonel Örgütlerin RolüOdalar kadar işveren ve çalışanların profesyonel sectör örgütleri, kendi sektörlerindeki teknolojikgelişmeleri sürekli izlemeli ve değerlendirmeli, eğitim ihtiyaçlarını belirlemeli, üyelerini haberdaretmeli ve eğitim sunabilecek veya mevcut eğitim birimlerini yeniden yapılandıracak birimleroluşturmalıdır. Kendi başlarına eğitim sunabilecek durumda değillerse işletmelerin ve diğer örgütlerinkapasitelerini faydalı hale getirmelidir.Sivil Toplum Örgütü Kapasitesinin GeliştirilmesiSivil Toplum Örgütü ya da sivil toplum sektörünün, yüksek kalitede hayat boyu öğrenmeninsunulması ve temsil edilmesindeki önemi göz ardı edilemez. HBÖ’nin genel olarak halkayayılabilmesi için güçlü ve geniş tabanlı STK’ların özellikle de ulaşılması zor gruplara yaygın eğitimigötürmesi, desteklemesi ve güçlendirmesine ihtiyaç vardır. Sivil toplum örgütlerinin de bu ihtiyacıkarşılayacak kurumsal güce ulaşmalarının sağlanması amacıyla eğitim birimlerini ve HBÖ’ninörgütsel yeterliliğini sağlayacak uzmanlarını güçlendirmeleri gerekmektedir. Sivil toplum kuruluşları,çeşitli eğitim faaliyetleri uygulamanın dışında, toplumsal bilinç artırma, öğrenme ve eğitim süreçlerinekatılımı motive etme konularında da daha fazla sorumluluk almalıdır. Güçlü bir şekilde sivil toplumadayalı ulusal ağ sivil toplum örgütlerine güzel örnekler olarak Birleşik Krallıktaki NIACE veAlmanya’daki DVV gösterilebilir.11/40
  12. 12. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 20073. Hayat Boyu Öğrenmenin Finansmanı3.1 GirişHayat boyu öğrenme hem makro hem de mikro seviyede pahalı olabilir. İlk eğitim daha ilerikieğitimin temeli olduğu için göreceli olarak düşük bir seviyede eğitim kazanımı olan ülkelerin HayatBoyu Öğrenemeye yüksek seviyede eğitim kazanımı olan ülkelerden daha fazla yatırım yapmalarıgerekecektir. Bireyler açısından, eğitimin maliyetleri birinci derecede önemli değildir. Fakat kaybolangelirler hayat boyu öğrenmenin maliyetleri içinde önemli bir paya sahiptir. Buna paralel olarak, zamanunsuru da sıklıkla bir engel teşkil etmektedir.Hükümetler hayat boyu öğrenmeyi tek taraflı olarak finanse edememektedir. Bunun ilk sebebi yüksekmaliyetlerdir fakat aynı zamanda toplumsal kaynakların ana yararlananın bireyin kendisi olduğu biryatırım için kullanılmasının adil olmaması da bir sebep teşkil etmektedir. Hayat Boyu Öğrenme ilkeğitim seviyesi ile olan kuvvetli pozitif korelasyonundan ötürü sosyal uyumu zayıflatabilir, böylecesağlam eğitim ve mesleki yeterlilikleri olan ve olmayanlar arasındaki boşluğu arttırabilir. Bununlabirlikte, dezavantajlı grupları genel olarak eğitime ve özel olarak hayat boyu öğrenmeye çekmek içindevlet finansmanı gereklidir.“Hayat boyu öğrenmenin finansmanını kim karşılayacaktır?” sorusuna cevaben benimsenebilecekmantıklı bir yaklaşım hayat boyu öğrenmenin kendisinden yararlananlar tarafından finanse edilmesigerektiği yönünde olabilir: Hayat boyu öğrenmenin yararlananları hayat boyu öğrenmeninmaliyetlerini paylaşmalı ve “eş-finansman” sağlamalıdır. Maliyetlerin fiili bölüşümü muhtemelen birtartışma konusu olacaktır ve ülkeler, sektörler, v.b. arasında farklılıklar gösterecektir.Hayat boyu öğrenme için “nihai olarak kimin ödeme yapacağı” sorusu, “kim derhal finansman sağlar”sorusundan farklıdır. Bireylerin, eğitim alırken eğitim için ödeme yapma konusunda problemleriolması muhtemeldir. Ancak gelirlerinin de eğitim programını tamamladıktan sonra artmasıbeklenmektedir. Bu yüzden, eğitimin kullanım noktasında ödeme gerektirmesi durumunda sadeceeğitimden önce kaynakları olan bireylerin eğitime katılabileceği görüşü ortaya çıkmaktadır.Hayat boyu öğrenmenin finansmanına ilişkin politika tartışmaları yeterli mali kaynaklar elde edilmesive bu kaynakların eksik yeterlilik sahibi ve dezavantajlı bireylerin katılımına izin verecek biçimde adilbir dağıtımı konularına odaklanmıştır. Buna ilaveten, politikalar ayrıca eğitim piyasası ve iş piyasasıüzerine olan etkileri bakımından da değerlendirilmelidir.Özet olarak, hayat boyu öğrenmenin maliyetli olması muhtemeldir ve kendisinden yararlananlartarafından finanse edilmelidir. Finansman politikaları eğitim piyasası ve iş piyasasını etkileyebileceğiiçin, Türkiye’de hayat boyu öğrenme için bir finansman politikası geliştirirken bu piyasalar üzerindekietkiler dikkate alınmalıdır. Hayat Boyu Öğrenme Politika Belgesindeki Ek-7’de Hayat BoyuÖğrenmenin finansmanı ile ilgili kapsamlı bir tartışmaya yer verilmektedir.3.2 Yararlananlar / İlgili TaraflarHayat boyu öğrenmenin birinci ve en açık yararlananı bireysel katılımcıdır. Bireylerin hayat boyuöğrenmeye ilişkin yatırımın geri dönüş biçimi ve tutarı konusunda emin olmaları gerekli olmamaklabirlikte, kendileri aşağıdakilerden birini ya da birden fazlasını elde edebilirler: (1) Artan istihdamedilebilirlik / kariyer esnekliği, (2) Daha yüksek kazançlar (3) Artan beceriler ve (4) Kişisel tatmin.12/40
  13. 13. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007İşverenler hayat boyu öğrenmeye katılan çalışanlar açısından artan verimlilik ve artan seviyedeistihdamda süreklilik bekleyebilir çünkü bir işverenin eğitim faaliyetlerine gösterdiği destek, çalışanlariçin önemli bir yan faydadır. İşverenler için bir diğer avantaj da, çalışanların artan intibak etmeyeteneğidir: çalışanlar diğer becerileri edindikçe ve istihdam edilebilirlikleri arttıkça önceki durumdandaha fazla sayıda pozisyonda istihdam edilebilirler. Açıkça, çalışanların katkıları diğer çalışanmaliyetleri (örn. maaşlar ve aynı zamanda da yan faydalar) ile ilişkili olarak dikkate alınmalıdır.Son yararlanan, toplumun çıkarlarını temsil eden devlettir. Devlet için en açık yararlar daha yüksekgelirlerden sağlanan daha fazla vergi geliri biçimindeki mali geri dönüşler ile ekonomik bağımlılıktakiazalmanın bir sonucu olarak işsizlik destekleri için olan talepte azalmadır. Ayrıca, sosyal uyumdakiartış da devlet için olan yararlardan biri olabilir.Son olarak, yüksek seviyede eğitilmiş bir işgücü bir ülkenin ekonomik kalkınması için avantajlıdır.Yukarıda belirtilen üç tarafın tümü iyileştirilmiş bir ulusal ekonomiden fayda sağlayacaktır.3.3 Türkiye İçin Bir Finansman StratejisiGirişYatırımların ve maliyetlerin hayat boyu öğrenme perspektifinden analiz edilmesi için bir fizibiliteçalışması önerilmektedir. Eğitim ve öğretime yapılan yatırımları arttırmak ve yatırımların verimliliğiniiyileştirmek için yeni yönetmelikler gereklidir. Bireysel öğrenme hesapları, katkı kuponları, eğitimkredileri ve programları gibi eş finansman mekanizmaları ve farklı önlemler değerlendirilmelidir(bakınız aşağı). Faydalar ve sorumlulukların hükümet, iş dünyası ve bireyler arasında paylaşılması iletoplumum marjinal gruplarının dâhil olmasına ilişkin mali teşviklerin de üzerinde halen çalışılmasıgereklidir.İşletmelerin eğitime yatırım yapmasına yönelik devlet teşviklerine acilen ihtiyaç vardır. Güçlü pro-aktif finansman yönetmelikleri hayat boyu öğrenmeye ve yaygın eğitime katılma motivasyonununyükseltilmesine dikkat etmelidir. Özel sektörün daha fazla yatırım yapmak için teşvik edilmesi vekamu yükünün azaltılması için, vergi muafiyeti, vergi iadeleri, düşük faizli krediler, yatırımtahsisatları, ucuz arazi tahsisi ve kuruluşları sırasında üniversitelere devlet desteği gibi yenidüzenlemeler gereklidir.Ancak, sürekli eğitimin finansmanı devlet, bireyler ve işverenleri içeren üçlü mekanizmalaradayanmalıdır. Sosyal ortakların eğitimin işverenler tarafından eş finansmanı ve öğrenmeye katılımıpratik olarak fizibil yapan daha esnek çalışma düzenlemeleri için olan düzenlemelerin görüşülmesindeoynayacakları önemli bir rol vardır.Türkiye’nin, eğitimin GSYİH ve milli bütçe içindeki yüzdesi bakımından, AB ve OECD ülkelerinedaha da yaklaştırılması için, hükümet, örgün ve yaygın eğitime olan bütçe desteğini önemli ölçüdearttırmalıdır. AB önerilerine göre, kamu kaynaklarından eğitime ayrılan oran 2000–10 döneminde enaz GSYİH’nin %10’u ve konsolide bütçenin %25’i olmalıdır ve ayrıca mesleki eğitim ve öğretimeayrılan pay da arttırılmalıdır (Avrupa Eğitim Vakfı, 2004a).İlk, orta ve yüksek öğretimdeki çocuklar ve genç yetişkinler için hâlihazırda kurulmuş olan finansmanmekanizmaları bulunduğundan, aşağıdakilerin başlıca odak noktası yetişkin eğitiminin (orta öğretim,yüksek öğretim ve iş piyasası ile ilgili eğitim de dâhil olmak üzere) finansmanıdır. Bununla birlikte,Türkiye’nin nihai Hayat Boyu Öğrenme finansmanı stratejisinde, tüm finansman mekanizmalarının(çocuklar, genç yetişkinler ve yetişkinlere yönelik) kapsam altına alınması gerekmektedir.13/40
  14. 14. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007Eğitim ihtiyaçları ve finansman imkânları iller, sektörler ve şirket türleri arasında büyük orandafarklılık göstermektedir. Türkiye’de hayat boyu öğrenmenin finanse edilmesi için finansmanmekanizmalarının bir karışımına ihtiyaç duyulmasının sebebi de budur. Bu karışım: 1. Yeterli mali kaynak sağlamalı ve 2. Dezavantajlı bireylerin katılımına olanak sağlayacak şekilde eşit erişim sağlamalıdır.Buna ek olarak, eğitim piyasası ve iş piyasası üzerindeki etkiler de dikkate alınmalıdır.Yeterli mali kaynakların sağlanması için OECD tarafından tanımlandığı şekliyle “hükümetin tümüyaklaşımı” önerilmektedir. Bu yaklaşıma göre, farklı bakanlıkların fonları birleştirilmekte ve HayatBoyu Öğrenmenin finansmanına ilişkin farklı politikalar birbirlerini tamamlayacak ve birbirleri iletutarlı olacak şekilde düzenlenmelidir. Bu sadece politikaların etkililiği ve verimliliğini arttırmaklakalmayıp, aynı zamanda da bunlar genellikle tek bir bakanlığın mevcut kaynaklarını aştığından,gerekli yatırımların bulunması için de bir gereklilik haline gelecektir.Kaynaklara eşit erişim dezavantajlı grupları eğitim veya öğretim faaliyetlerine katılmaya ikna edecekyetkilendirme stratejileri ile sağlanabilir. Bu bakımdan, mali desteğin “aktif” mi, yoksa “pasif” miolması gerektiği sorusu gündeme gelecektir. Pasif finansman araçları “sahipliği” ve bireylerin kendigelişimleri ile ilgili sorumluluklarını azaltabilir. Bunun aksine, bireysel öğrenme hesabı ya da çalışmazamanı hesapları gibi aktif finansman stratejileri ise sahiplik duygusunu arttırır ve bireylerin kendigelişimlerinin sorumluluğunu üstlenmelerini sağlar.Hayat boyu öğrenme finansman mekanizmaları dikkatli bir şekilde uygulanmalıdır. Türk iş piyasasıişlemesi üzerine etkisi (hem arz hem de talep açısından) dikkatle izlenmeki ve değerlendirilmelidir.Eğitim piyasası üzerindeki etkisi açısından finansman politikaları “potansiyel öğrenciler için mevcutseçenekleri artırmalı, hangi kuruma gidecekleri ve hangi kursu göreceklerine karar vermek için onlarayardımcı olacak bilginin artırılmasını ve eğtim kurumları arasındaki rekabeti atrırmalıdır.” (Palacios).Buna ek olarak eğitim piyasasındaki etkinliği artırmalıdır. Eğitim piyasasındaki artırabileceği veeğitime eşit erişimi sağlayabileceği için eğitim kurumlarına basitçe fon transferi yapmaktansa (kuponyoluyla finanslama yönteminin karmaşık olması bir yana) kuponlar tercih edilmelidir.Son olarak, çalışma isteğini azaltan finanslama mekanizmaları (mesela mezuniyet vergisi) dikkatleuygulanmalıdır. Türk iş piyasası halen yüksek işsizlikle tanımlansa da kalifiye çalışanların düşükçalışma isteklerinin etkileri üzerine de çalışılmalı ve bir finans stratejisi kararı alınrıken dikkatealınmalıdır.Bir finansman stratejisinin içerdikleriHayat Boyu Öğrenme Finansman mekanizmalarına ilişkin, çeşitli ülkelerden (Avustralya, Avusturya,Belçika, Danimarka, Almanya, Hollanda, Güney Kore, İsveç, Birleşik Krallık ve ABD) örnekler deiçeren ayrıntılı bir tartışma, yukarıda belirtilen Hayat Boyu Öğrenme politika belgesinde yeralmaktadır. Aşağıda, yeni finansman mekanizmalarından Türkiye için daha uygun gözüken bazılarıönerilmektedir.Hayat boyu öğrenmenin Eş-Finansmanı hakkındaki OECD 2004 raporu hayat boyu öğrenmeninfinansman araçlarının üç hedefi arasında ayırım yapmaktadır. Araçlar (1) öğretim ücretleri ve kitaplargibi öğrenmenin doğrudan maliyetlerini ödemek, (2) öğretim süresi boyunca önceden tahmin edilenkazançları ya da yaşam maliyetlerini kapsamak ve/veya (3) bireylerin yatırım risklerini azaltmakamacına yöneliktir. Finansman araçlarının çoğu ilk iki kategoriye aittir ancak üçüncü kategoriye aitbazı örneklere de yer verilmektedir.14/40
  15. 15. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007Hükümet, öğretime eşit erişimi sağlamada en büyük sorumluluğa sahip olduğundan, ana odak noktasıdiğer kaynaklar tarafından finansman sağlanması olası gözükmeyen gruplar için finansmanmekanizmaları olmalıdır. Örneğin, hükümet aşağıdaki finansman mekanizmalarından biri ya da dahafazlasını uygulamaya koyabilir: 1. Katkı kuponu Bir katkı kuponu programı, programı başlatan/organize eden taraf (hükümet veya diğer taraflar) gelecekteki katılımcıların karşılaması gereken gereklilikleri belirlediğinden, dezavantajlı ve düşük eğitime sahip grupları kolaylıkla hedef alabilir. Katkı kuponu programı sadece sınırlı bir gruba açık ise, daha fazla gruba açık olan finansman programları ile de birleştirilebilir. 2. Vergi Önlemleri Türkiye, bir “vergi muafiyeti programını” uygulamaya koymayı dikkate alabilir: bu programda vergi, işletmelerin öğretim faaliyetlerine harcadıkları miktar tutarında azaltılarak, maaş bordrosunun belirli bir oranına eşit olacaktır. Bu şekilde, işverenlerin eğitim faaliyetlerine makul oranda katkı sağlaması temin edilirken, “bedavacı-freerider” yaklaşım ile de mücadele edilecektir. Bu tür vergilerden elde edilebilecek gelirler bireylere örneğin sektörel fonlar aracılığıyla, öğrenim faaliyetlerini finanse etmelerinde yardımcı olmak üzere kullanılabilir. Bu tür bir “eğit ya da öde” programının uygulamaya konulmasının istenmemesi durumunda (örneğin çalışan maliyetlerinde yaşanacak bir artıştan dolayı), buna bir alternatif ise işletmelerin eğitim masraflarını (bir kısmını, tamamını ya da tamamından da fazlasını) işletme gideri olarak karlarından düşmelerine olanak sağlayabilir. Bu tür düzenlemelerden yararlanmalarını sağlayacak kadar fazla kar etmeyen şirketlere de vergi kredisi verilebilir. Buna benzer olarak, bireylere de öğrenim finansmanına yönelik olarak vergi indirimi sağlanabilir. 3. Krediler Göreceli olarak uzun ve/veya pahalı eğitimler için, hükümet bireyleri, okul taksitleri ya da yaşam giderleri için kredi sağlayarak desteklemeyi dikkate alabilir. Krediler faizsiz olarak verilebilir, faiz oranları ticari faiz oranlarının altında olabilir ya da krediyi sağlayan taraf da, öğrenci de faizin bir kısmını ödeyebilir. Geri ödeme gelire bağlı olabilir. 4. Bireysel Öğrenme Hesapları Bir Bireysel Öğrenme Hesabı, hükümet ve/veya işveren tarafından sağlanan bir katkı ile tamamlanan bireysel bir mevduat ile doldurulur. Bu mekanizmanın Türk eğitim ve iş piyasasında başarılı olup olmayacağı açık değildir. Daha çok göreceli olarak daha büyük olan katkıları karşılayabilen bireylerin (düzenli bir gelire sahip çalışanlar) bu finansman mekanizmasından faydalanması olasıdır. Diğer bir deyişle, bu mekanizma, buna en az ihtiyaç duyan grupları destekleyecektir. Bu durumda, hükümet Hayat Boyu Öğrenme fonlarını bireysel öğrenme hesapları haricinde başka finansman mekanizmaları için harcamayı seçebilir. Bununla birlikte, Bireysel öğrenme hesabı-girişimlerini küçük katkılar sağlayan sosyal ortaklar yoluyla, örneğin bireysel öğrenme hesaplarının faizlerini sermaye vergisinden muaf tutarak desteklemeyi tercih edebilir.15/40
  16. 16. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007 5. mevcut işsizlik sigorta fonlarının eğitim için etkin kullanımı İşsiz kalma durumunda olanlar ve işsizlere ayrılan fonlar eğitimin finansmanı için önemli bir araçtır. Bu fonların rolü HBÖ ile ilişkili olarak artırılmalıdır. Bu, kişilerin erişimi ve eğitim tedariği yönünde yasal değişiklikler gerektirecektir.Bir sektör ya da bir ildeki bir sektörde, işverenler ve çalışanlar aşağıdaki alternatiflerden birini ya dadaha fazlasını kullanıma koymaya karar verebilir: 1. Aşağıdakileri başlatmak ve eğitim ihtiyaçları için üyelerinin bütçelerinin bir bölümünü ayırma konusunda Toplu Anlaşmalar a. Bir eğitim fonu Bir eğitim fonu, çoğu işverenin kendi çalışanlarına eğitim vermeyi karşılayamadığı sektörler, örneğin birçok KOBİ’nin mevcut olduğu sektörlere uygundur. Eğitim fonu işverenler ve çalışanlar tarafından bir arada idare edilebilir. b. Bireysel öğrenme hesapları Bu, “para hesapları” ve “zaman hesaplarının” bir birleşimi olabilir. Bireysel Öğrenme Hesaplarının avantajı, hem işveren, hem de çalışanların katkı sağlaması fakat bireylerin kendi gelişimlerine ilişkin sorumluluğa sahip olmayı sürdürmesi ve sahiplik duygusu kazanması/bu duyguyu korumasıdır. 2. Transfer edilebilir krediler Transfer edilebilir kredilere ilişkin bir sistemin nasıl kurulabileceği araştırılmalıdır. Geri ödeme süresi içinde bir bireye bağlanan kredi ilkesi oldukça açıktır ve diğer bir şirket tarafından eğitilmiş olan çalışanları işe alan “ayartıcı şirketler” için de bir çözüm olabileceğini kanıtlamıştır.Ayarlama olanaklarıYukarıda belirtilen finansman mekanizmalarının tümü, sektör ihtiyaçlarına ya da bütün olarak ülkeninihtiyaçlarına göre ayarlanabilir. Bu tür ayarlamaların aşağıdaki alanlardan birinde gerçekleştirilmesiolasıdır: 1. Finansman mekanizmasını başlatan/organize eden taraf Örneğin, bölgesel ya da ulusal hükümetler, ticaret odaları, işverenler, çalışanlar, ticari finans şirketleri. 2. Hedef gruplar İşverenler, işsizler, çalışanlar, eğitim sağlayıcılar gibi. 3. Kapsam altına alınmış olan masraflar Doğrudan (eğitim ücretleri, materyaller) ya da dolaylı öğrenim masrafları (önceden belli olan gelirler, seyahat masrafları, eğitim sırasında çocuk bakımı vb.) 4. Gerekli bütçe 5. İdari düzenlemeler Örneğin, programa dâhil olan kurslar (dil kursları, BİT kursları, sosyal beceri kursları, resmi yeterliliklerin geliştirildiği kurslar), programın tasarımı. 6. Programın amacı Amaçlar sonsuz çeşitliliktedir, örneğin eğitim faaliyetlerine genellikle katılmayan katılımcıların çekilmesi, savunmasız grupların eğitime katılmaya teşvik edilmesi (işsizler, düşük eğitime sahip çalışanlar), belirli işletmelerde eğitimin teşvik edilmesi (örneğin KOBİler), eğitim sağlayıcılarının kalitesi ve etkililiğinin arttırılması, eğitimin sunumunda daha fazla seçenek ve yenilik sağlanması.16/40
  17. 17. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 20074. İzleme ve Karar-Alma için Veri Toplanması veKullanılması4.1 GirişBir İzleme ve Değerlendirme sisteminin uygulamaya konulması, hayat boyu öğrenme politikabelgesinde tanımlanan yedi anahtar değişim alanının ikincisine karşılık gelmektedir. Türkiye’dekidurumun değerlendirilmesinin ardından, hayat boyu öğrenme konusundaki istatistiklerin şu an buamaç için yetersiz olduğu değerlendirmesinde bulunulmuştur. Düzenli olarak toplanan uluslararasıkarşılaştırabilirliğe sahip istatistiklerin noksanlığı, yaygın eğitimin analiz edilmesini zorlaştırarak,kritik alan ve zayıflıkların belirlenmesini imkânsız hale getirmektedir ve bu sebeple de önceliklerinbelirlenmesi ve ilerlemenin izlenmesi de olanaksız hale gelmektedir. Buna ek olarak, Türkiye 2000yılından sonra Avrupa’daki Eğitim ve Öğretim Sistemlerinin Somut Amaçları çalışmasına tamanlamıyla katılmamış olduğundan, karşılaştırma ölçütü olarak kullanılacak anket materyalleri ya daTürkiye’deki eğitim ve öğretim durumuna ilişkin veriler ile ilgili bir eksiklik yaşamaktadır.Hayat boyu öğrenme verilerinin toplanmasına ilişkin metotların ve faaliyetlerin Eurostat ve Eğitim veÖğretim Sistemlerinin Somut AB Amaçları ile uyumlu hale getirilmesi tavsiye edilmektedir. Ortakeğitim, öğretim ve araştırma metotları, etkili planlama ve uygun karşılaştırma ölçütlerininkullanılmasına olanak sağlayacak şekilde, tutarlı bir biçimde uygulanmalıdır. Türkiye’nin orantılı veuygun hıza sahip bir takip oranını korumak istemesi durumunda, veri servisi metodolojisindeki veverilerdeki noksanlıkların bertaraf edilmesinin ardından, Türkiye için eğitim ve öğretim alanlarındakarşılaştırma ölçütleri belirlenmelidir.4.2 Türkiye için bir hayat boyu öğrenme izleme ve değerlendirmeprogramıTürkiye için bir hayat boyu öğrenme programı geliştirilmesi için üç etmene dayanan birleşik biryöntem önerilmektedir: (i) on beş hayat boyu öğrenme kalite göstergesi alanı (ayrıntılı açıklama içinEk 1’e bakınız), (ii) yirmi dokuz Lizbon eğitim ve öğretim göstergeleri (Ek 2’ye bakınız) ve (iii)zaman planlama. Sonuncusu bu belgenin amacı dışında olduğu için burada tartışılmayacaktır.Avrupa alanındaki 34 ülkenin (Türkiye de dâhil) ve bir dizi uluslararası kuruluşun temsilcilerindenoluşan bir çalışma grubu tarafından on beş hayat boyu öğrenme kalite göstergesi alanı tanımlanmıştır(Avrupa Komisyonu, 2002). Mümkün olan her durumda, her alan için merkezi kalite göstergeleri (verikaynakları da dâhil) tanımlanmıştır. On beş alan, hayat boyu öğrenme programının uygulanışınıplanlarken Türkiye’nin kendi önceliklerini belirleyebileceği uygun bir sistemi teşkil etmektedir.Bunlardan on tanesi, hayat boyu öğrenme politika belgesinin yazarları tarafından en yüksek vesürekliliğe sahip alanlar olarak dikkate alınmıştır. 1. Okuryazarlık; 2. Temel hesap bilgisi; 3. Etkin vatandaşlık, kültürel ve sosyal beceriler; 4. Erişim; 5. Katılım; 6. Hayat Boyu Öğrenmeye Yatırım; 7. Öğrenmede Bilgi ve İletişim Teknolojileri; 8. Stratejiler; 9. Akreditasyon ve belgelendirme; 10. Danışmanlık ve Rehberlik.17/40
  18. 18. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007İş piyasası ile ilişkili çıktılar da önemlidir fakat veri eksikliğinden dolayı, 2002 çalışma grubu bukonuyu ayrıntılı olarak ele alamamıştır. Ne yazık ki, yukarıda listelenen alanların tümü uygun birmerkezi kalite göstergesine sahip değildir ve buna sahip olanların bazıları da Türkiye ile ilgili verileresahip olmayabilir.Lizbon Stratejisindeki yirmi dokuz eğitim ve öğretim göstergesi seti sistemi, ülkelere özgü verilerinbirbirleri ve uluslararası standartlar ile karşılaştırılabilmesini sağlamaya yönelik olarak tasarlanmıştırve karşılaştırma ölçütlerini belirlemek ve karşılamak amacıyla kullanılmıştır. İzleme ve Avrupa’dakieğitim ve öğretim sistemlerinde ilerleme için şu ana kadar onaylanmış olan göstergelerin nasılTürkiye’de düzgün bir şekilde uygulanabileceği konusu, daha ileri profesyonel toplantı ve projelerdeele alınmalıdır.Türkiye, en yüksek önceliğe sahip karşılaştırma ölçütleri olarak hangilerinin karşılanabileceğini vehangi karşılaştırma ölçütlerinin daha önemsiz olduğunu gerçekçi bir biçimde planlayabilir. Aşağıdakigöstergelerin kısa, orta ve uzun vadeli stratejilerde yüksek önceliğe sahip karşılaştırma ölçütleri olarakdikkate alınması önerilmektedir.Bilgi Toplumu için Beceriler1. En az ortaöğretim ikinci devreyi tamamlamış olan 22 yaşındaki bireylerin yüzdesi (ISCED 3).2. Yaş gruplarına göre (25–34, 35–54 ve 55–64) son 4 haftada eğitim ya da öğretimin herhangi bir biçimine katılmış olan ortaöğretimin ikinci kademesinden daha az eğitimi olan yetişkinlerin yüzdesiMatematik, Bilim ve Teknoloji3. ISCED 5A, 5B ve 6 seviyelerine ayrıştırılmış biçimde 20–29 yaş arası 1000 kişi başına matematik, bilim ve teknoloji konularında üçüncü kademe eğitim mezunlarının sayısıEğitim ve Öğretime Yatırım4. GSYİH’nin yüzdesi olarak eğitime yapılan kamu harcaması5. GSYİH’nin yüzdesi olarak özel sektörün eğitime yaptığı harcama6. Toplam işgücü maliyetinin yüzdesi olarak sürekli mesleki eğitim kurslarına ilişkin işletme harcaması.Açık Öğrenme Ortamı7. Eğitim kazanımları seviyesine göre tarama çalışmasından 4 hafta önce eğitim ve öğretime katılan 25–64 yaş arasındaki nüfus yüzdesi.Öğrenmenin Daha Çekici Hale Getirilmesi8. NACE’ye göre 1000 çalışma saati başına sürekli mesleki eğitim saati (sadece sürekli mesleki eğitim kursu olan işletmeler).Yabancı Dil Eğitimi9. Yabancı dil öğrenen birinci ya da ikinci kademe ortaöğretim öğrencilerinin dağılımıMobilite10. Socrates (Erasmus, Comenius, Lingua ve Grundtvig) ve Leonardo da Vinci programlarında öğretmen ve öğrencilerin içeriye ve dışarıya hareketi11. Ülkenin yurtdışındaki (bir Avrupa ülkesi ya da diğer ülkeler) kayıtlı bulunan öğrencilerinin (ISCED 5–6) yüzdesi4.3 Veri Eksiklikleri ve Uluslar Arası Veri KaynaklarıTüm kalite göstergesi alanlarının ölçülmesine yönelik Türkiye’ye ilişkin veriler eksik olabileceği gibi,Türkiye de yukarıda belirtilen göstergelerin tamamını ölçmesi için gerekli verilere sahip olmayabilirve bu sebeple de uygun karşılaştırma ölçütlerini belirleyemeyebilir.18/40
  19. 19. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007Veri eksikliklerinin bertaraf edilmesi, bir hayat boyu öğrenme izleme sisteminin uygulamayakonulması, güvenilirliğin sağlanması ve Türkiye için karşılaştırma ölçütlerinin belirlenmesi için birön-koşuldur. Uygun verilerin (ve veri kaynaklarının) seçilmesi için daha fazla araştırma yapılmasıgerekmektedir. Türkiye’nin Eurostat Ulusal İşgücü Anketleri ve Eurydice veri toplamasında yeralmayı sürdürmesi önerilmektedir. Hayat boyu öğrenme sürecinin ve çıktılarının ölçülmesi için diğerilginç kaynaklar şunlardır:• Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatının (OECD) Çalışmaları o Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA, www.pisa.oecd.org). On beş kalite göstergesi alanından dördü, bir PISA puanı olarak tanımlanan merkezi bir kalite göstergesine sahiptir. Türkiye 2003 ve 2006 değerlendirmelerine katılmış olduğundan, bu izleme sistemi için değerli bir kaynak sağlamaktadır. o Uluslararası Yetişkin Okuryazarlığı Değerlendirmesi (IALS) ve Yetişkin Okuryazarlığı ve Yaşam Becerileri Anketi (ALL) yetişkin nüfusun okuryazarlık düzelerinin ölçülmesinin teşkil ettiği öneme rağmen, bu konuda yakın tarihli veriler mevcut değildir. Uluslararası Yetişkin Okuryazarlığı Değerlendirmesinin (IALS) 1994, 1996 ve 1998 değerlendirmelerine ilişkin nihai raporu, 2000 yılında yayınlanmıştır. o Yetişkin Okuryazarlığı ve Yaşam Becerileri Anketinin (ALL) sonuçları, 2005 yılında yayınlanmıştır ancak sadece az sayıda Avrupa ülkesi bu ankete katılmıştır (katılan ülkeler Bermuda, Kanada, İtalya, Norveç, İsviçre, ABD ve Meksika Devleti Nuevo Leo’dur) ve bu sebepten dolayı veriler yetişkin okuryazarlığının karşılaştırılması ya da AB ülkeleri için karşılaştırma ölçütlerinin belirlenmesine yönelik olarak kullanılamamıştır. o Ortaöğretim ikinci Kademe Uluslararası Tarama Çalışması (ISUSS) 2001 tarihli bu çalışmanın sonuçlarının 2004 yılında yayınlanması ile “ …ortaöğretim ikinci kademenin ne şekilde idare ve finanse edildiği, yeterlilik sahibi öğretmenleri sağlama yaklaşımları ve bu konuda karşılaştıkları zorluklar ile öğretmenlerinin mesleki gelişimlerini destekleme çabalarına ışık tutmuştur. Aynı zamanda, öğrenci kabul politikaları ve ortaöğretim ikinci kademe okulların iş dünyasına geçişte öğrencilerini ne şekilde desteklediklerini ve okulların bilgi ve iletişim teknolojilerini öğretim sürecine entegre etmede ne derece başarılı olduklarını karşılaştırmaktadır.” (Alıntı: www.oecd.org) o Ulusal İşgücü Anketlerinden derlenen eğitimsel başarı, Eurostat veritabanı ile ilgili daha fazla veri için, www.oecd.org.edu/eag2004 adresine bakınız.• Uluslararası Eğitim Başarılarını Değerlendirme Kuruluşunun (IEA) Çalışmaları o Uluslararası Yurttaşlık ve Vatandaşlık Eğitimi Çalışması (ICCS) o Uluslararası Okuma Becerilerinde Gelişim Çalışması (PIRLS) o Matematik ve Fen Bilimlerindeki Eğilimler (TIMMS) Bunlar ve diğer çalışmalara (Eğitimde İkinci Bilgi ve Teknoloji Çalışması olan SITES, ileri TIMMS, Dil Eğitimi Çalışması ve diğer birçok çalışma gibi) ilişkin bilgilere kuruluşun web sitesi olan www.iea.nl.’den ulaşılabilir.19/40
  20. 20. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 20075. Yerinden Yönetim ve Yetki Devri, Sivil Toplum veİşbirliğiTürkiye’deki eğitim sistemi (özellikle de ilköğretim ve ortaöğretim düzeyleri), ağırlıklı olarak merkeziyönetime tabidir ve piyasa ihtiyaçlarına ve teknolojik değişime yanıt vermekte güçlükleryaşamaktadır. Merkezileşmiş sistemler genellikle fırsat eşitsizliklerinin indirgenmesi açısından yüksekperformans ile değerlendirilirler. Ancak Türkiye’de MEB’in liderlik rolü ve İl Müdürlüklerine veokullara verilen sınırlı sorumluluklar, kırsal-kentsel ve diğer demografik eşitsizlikleri bertaraf etmedeistenilen oranda başarılı olamamıştır.Merkezi ve tek tip bir eğitim sisteminin tercih edilmesi ve yerinden yönetime direnilmesi sıklıkla,merkezi düzeyde kalması gereken anahtar işlevler ile piyasa ihtiyaçlarına daha iyi yanıt verebilmek vedaha etkili olabilmek amacıyla daha alt makamlara devredilebilecek işlevler arasında açık bir ayırımınmevcut olmamasından kaynaklanmaktadır. Yerinden yönetime ilişkin itirazların üstesindengelinebilmesi için, bu alanda yapılan tavsiyeler hem oldukça spesifik (hangi işlevler yerindenyönetime geçirilebilir ve hangi makama devredilebilir?) hem de her bir yetki düzeyinin kendisineverilecek ilave sorumlulukları icra etme kapasitesi konusunda gerçekçi olmalıdır. Yerinden yönetim,kendiliğinden bir politika amacı değil, daha yüksek düzeyde yanıt verebilirlik ve etkiye ulaşmanın biryoludur.Sorumlulukların ulusal, bölgesel ve yerel makamlar ile okullar arasında bölünmesi yerinden yönetimyönünde eğitim politikasına doğru değiştirilmelidir. Eğitim sisteminin daha alt seviyelerine merkezidüzeydeki anahtar politikalar çerçevesinde daha fazla karar alma yetkisi verilmesi anahtar biretmendir.Bölgesel ve yerel iş piyasası için planlama ve genişleyen istihdam, yerel sosyo-politik planlamaylaparalel gitmektir. Bu, Hayat Boyu Öğrenme planlarıyla uyumlu hale getirilerek başlatılmalıdır.Bölgesel ve yerel kurum personeli için hazırlık eğitimleri gereklidir. Bölgesel ve yerel eğitim öğretimalyapı gelişiminin genel yerinden yönetim reformuna bağlanması gereklidir. Yerel ve bölgesel işbirliğifaaliyetlerinin yanında akreditasyon ve kalite güvence de oturtulmalıdır.Kurumsal sistemin sosyo-ekonomik bir bakış açısından reformuna yönelik etkin maliyetli ve verimlibir yaklaşım kurumlar seviyesinde bu tür bir sistemin geliştirilmesi amacıyla kamu desteği içinrekabetçi çağrılar ile bölgesel seviyede bir hedefler ve göstergeler sistemi kullanmaktadır. Bu çerçeveiçinde: • kamu hizmetleri piyasa hizmetleri ile tamamlanmalıdır, • meslek örgütleri arasında birden fazla sektörü kapsayan işbirliği gereklidir, ve • eğitim ve öğretim sağlayanlar birleştirilmiş ve farklılaştırılmış akreditasyon ve kalite güvence sistemleri tarafından bir arada tutulmalıdır.Tanımlanan şartlara dayalı olarak, genel eğitimden, yetişkin eğitimine, iş piyasasına, özel öğretime,sivil toplum ya da piyasa teşebbüsleri örgütlerine kadar değişen kurumlar ihale aracılığıyla destekkazanabilir. Bunların gerekli fonksiyonları bir araya getirmesi ve ekonomi, piyasa, sosyal ortaklar ileyerleşim yerleri, alanlar, bölgeler ve ulus düzeylerinde sivil örgütler ile işbirliği içerisinde bir geribildirim sistemi işletmeleri önemlidir.Yukarıda da söylendiği gibi, GSYİH’den eğitim ve öğretim ihtiyaçlarına ayrılan oran yükseltilmeli,daha verimli kullanılmalı ve büyüme hızı arttırılmalıdır. Mali kurallar ve diğer mali yönetmelikler20/40
  21. 21. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007daha fazla yatırım çekecek ve artan talebe yanıt olarak arz artışını güvence alacak biçimdetasarlanmalıdır. Kurumsal özerkliği, girişimci eğitim yatırımını ve bireysel eğitim yatırımını motiveeden yönetmelikler, girişimler ve teşvikler oldukça yavaş devlet destek sistemi içindegüçlendirilmelidir.Bir piyasa düzenleme sisteminde kamu hizmetinin işlevi ve eş finansmanın gerçekleştirilmesi(işletmeler, devletin kolları ve belirli bir ölçüde bireyler) kamu desteğinin etkinliğini güvence altınaalmak için bir arada çalışmalıdır.MEB, bireysel olarak öğrenciler, okullar ve illerin kendilerine has ihtiyaçlarına cevap verecekpolitikaların uygulamaya konması sorumluluk ve yetkisini uygun kademelere devretmelidir (OECD,2005b). Yetki devrine ve bunun için öngörülen uygulanma yoluna ilişkin kararlar, devlet memurlarınıneğitimi, öğretim programı geliştirme, okulların yetkilendirilmesi ve yetki devri sistemi gibifaaliyetlerin uygulanabilirliği üzerinde etkili olacaktır.Özet olarak aşağıdaki eylemler gereklidir:- İşlevlerin ve hizmetlerin yasalar ve hükümet kararnameleri ile düzenlenmiş alt birimlere devredilmesi,- Hayat boyu öğrenme sağlayan eğitim kurumlarının yetkilerinin arttırılması ve finansman çekmenin bir ön koşulu olarak bu tarafların koordinasyon ve işbirliği ilkesine bağlanması,- Mümkün olan en geniş nüfusa, özellikle beceri seviyeleri düşük olanlara erişim için farklı paydaşların daha yakın işbirliği (öğrenme bölgesi girişimleri, öğrenme şehri hareketleri, v.b.) için fırsatlar yaratılması.21/40
  22. 22. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 20076. Öğrenciler için Bilgi, Tavsiye ve Rehberlik ve BirÖğrenme Kültürü6.1 GirişTürkiye’nin acilen öğrenmenin her tür insan için normal bir hayat tarzı, hakkı ve uygulaması olduğubir hayat boyu öğrenme kültürü geliştirilmesi ihtiyacı vardır. Medya ile hükümet ve sosyal ortaklarıntümünün oynayacak bir rolü vardır. İkinci olarak, Türkiye’nin her tür öğrenciye yönelik danışmanlıkiçin bireysel hale getirilmiş bilgi, tavsiye ve rehberliğin çok daha güçlü sistemlerini geliştirmesigereklidir.Eğitim ve öğretimin toplum tarafından daha iyi anlaşılmasını sağlamak için medyada, sivil örgütlerdeve işletmelerde bir öğrenme kültürü oluşturmayı amaçlayan her tür politikalar ve etkinliklerdesteklenmelidir ve bunlara katkı sağlanmalıdır.Sosyal diyalog başarılı ekonomik ve sosyal reform için elzem bir parametredir. AB Lizbon stratejisiartan beceriler ve yeterlilikler, çalışma örgütlenmesinin modernizasyonu, eşit fırsatların desteklenmesive etkin yaşlanma politikaları geliştirilmesi gibi Avrupa’nın karşı karşıya olduğu temel zorlukların elealınmasında sosyal diyalogun rolünü vurgulamaktadır. Sosyal ortaklar kapasitelerini ve politikabelirleme ve yürütme üzerine olan etkilerini güçlendirmeye ilişkin bir görüş ile Avrupa Topluluğutarafından finanse edilen programlardan yararlanmalıdırlarUlaşılması zor grupların öğrenme ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlayan sivil toplum örgütleri, dahasürdürülebilir bir kaynak temelinden yararlanabileceklerine inanmaktadırlar. Bunların pek çoğu kısavadeli projeler gerçekleştirmektedir. Zaman sınırı bulunan finansman rejimleri sebebiyle başarılıyaklaşımların projelerin parçası haline getirilemez. Hem uzun hem de kısa vadeli finansmankaynakları sivil toplum örgütlerine daha sürdürülebilir bir temelde açık olmalıdır.Hayat boyu öğrenme politikaları özellikle tehlikeye daha açık grupların yararlanması için tasarlanır.Çocuklar, yaşlılar, engelliler, yurt içerisinde göç edenler, işsizler, düşük gelirli kişiler, beceri seviyeleridüşük işçiler, öğrenme merkezlerinden uzakta yaşayan kişiler, özürlüler ve dezavantajlı gruplar hayatboyu öğrenmenin öncelikli hedefidir: herkesin öğrenmeye devam etme ihtiyacı olmasına rağmen bukimseler hayat boyu öğrenmenin ve kaynakların temel odağını oluşturmaktadır. Bu anlamda, tehlikeyedaha açık bu kişilere özel ilgi gösterilmelidir.Yetişkinlere temel becerilerin öğretilmesi genel olarak insanların ve özel sosyal grupların ihtiyaçlarınagöre belirlenmiş rehabilitasyon girişimlerini içermelidir. Amaç, hedef alınan gruplar için sosyaldışlanmanın önlenmesi ve bununla mücadele edilmesi ve bunların istihdam edilebilirliğininartırılmasıdır. Eylemler öncelikle okuma yazma, sayısal beceriler, kişisel yetkilendirme ve gelişim,rehberlik ve danışmanlık üzerine yoğunlaşmalıdır.Türkiye’nin özellikle okuma yazma oranı düşük olan bölgelerinde yetişkinler arasında okuma yazmabilinmemesinin sona erdirilmesine yönelik bir programa ihtiyaç vardır. Ayrıca, mesleki hazırlık veeğitim kursları da düzenlenmelidir. Ticari çalışmalar, bilişim bilimi, elektronik, spor, eğlence sanayive turizm etütleri, yiyecek içecek hizmetleri, çocuk bakımı, toplum bakım işleri, telekomünikasyon vebenzeri hizmetler, sanat ve el sanatları sektörleri ve drama gibi çok geniş yelpazede konular sunulmasıönemlidir.22/40
  23. 23. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007Mesleki eğitimlerini tamamlamadan profesyonel hayata başlayan kişiler, önceki öğrenme faaliyetlerive pratikte kazandıkları deneyimlerinin dikkate alınarak değerlendirilecekleri fırsatlar sunularak tekrareğitime yönelmeleri teşvik edilmelidir.6.2 Mesleki RehberlikGirişOECD ve Avrupa Komisyonu mesleki rehberliği şu şekilde tanımlamaktadır: “…her yaşta vehayatlarının her noktasındaki bireylere eğitim, öğretim ve mesleki seçimler yaparken ve kariyerlerinişekillendirirken yardımcı olmayı amaçlayan hizmetler ve faaliyetler.” Bu, hayat boyu öğrenmenintemelini oluşturan ilkeleri desteklediğinden, bu strateji belgesi bağlamına uygundur. Öğrencilere,kendi öğrenme faaliyetlerini idare etelerinde (öğrenci-güdümlü eğitimde gereklidir) yardımcıolmaktadır ve dezavantajlıların olanaklardan haberdar olmasını sağlayarak ve onların bu olanaklaraerişim sağlamalarını destekleyerek, emellerini yükseltmek suretiyle eğitim ve iş piyasası olanaklarınaeşit erişimi teşvik edebilir. Son olarak, daha iyi bilgiler kurumlar arasındaki rekabeti arttırarak, eğitimkalitesinin yükseltilmesini sağlayabilir.Gençler için mesleki rehberlik, yetişkinler için mesleki rehberlikten daha farklı bir yaklaşım gerektirir.Bunun sebebi açıktır: gençlerin çoğu halen (tam zamanlı) eğitim görmektedir, çok az iş tecrübesinesahiptir ve kısmen daha kolay olan başka bir meslek alanına kayabilir. Diğer yandan, yetişkinlerinçoğu hâlihazırda bir kariyere sahiptir ve eğitim piyasasından düşük ya da yüksek düzeydeuzaklaşmıştır. Bu yüzden, bir mesleki rehberlik sisteminin ayrı ayrı iki gruba hizmet sunmasıgerekmektedir. Hayat Boyu öğrenme politika belgesinin Ek 8’inde gençler ve yetişkinler için bazımesleki rehberlik sistemlerinin örneklerine yer verilmiştir.Okullardaki gençler için mesleki rehberlikOkullar, mesleki eğitim hizmetlerinin hayat boyu öğrenme gerekliliklerini karşılamasını sağlamak içinbirçok değişiklik yapmalıdır. Sadece belirli grupların değil, tüm öğrencilerin mesleki rehberliğeerişiminin olmasını sağlamalıdırlar. Mesleki rehberlik hizmetlerini mesleğe ve eğitime ilişkin acilkararlara odaklanan kişisel bir hizmetten öğrencilere bireylerin hayatları boyunca yapmak zorundakaldıkları eğitime ve mesleğe ilişkin seçimleri yönetebilecek beceriler geliştirme konusunda yardımcıolmaya değiştirmelidirler. Okul-tabanlı mesleki rehberlik hizmetleri, öğrencininkiler yerine okulunçıkarlarına hizmet edebileceğinden, bu hizmetlerin dış kuruluşların da katkısıyla tamamlanmasıtavsiye edilmektedir.Okullardaki mesleki rehberlik hizmetlerinin başarılı örnekleri:1. Rehberliğe-yönelik okul: Kişisel planlama ve kariyer planlaması okul yaşamı boyunca öğrenmenin geniş alanlarında birisidir, bu şekilde ilköğretim okullarında öğrencilerin kişilik gelişimi ve ortaöğretim okullarındaki kariyer planlama konusunda destek sağlanması olarak kabul edilir. Öğrencilerin eğitimlerinin (dil, matematik, fen, v.b. konularında) faydasını ve bunları nedenlerini anlamaları gereklidir.2. Portföy sistemleri: Fikir öğrencilerin portföyleri kariyere ilişkin öğrenimleri ve deneyimlerini kaydetmek için kullanmasıdır. Bu tür portföy ‘iş pasaportu’, ‘eğitim seyir defteri’ ya da ‘kariyer seçim defteri’ olarak adlandırılır ve öğrencilere kendi öğrenmelerini yönetme ve kariyer planları ile ilişkilerini görme konusunda yardımcı olabilir.3. Çalışma dünyasıyla köprüler inşa edilmesi: Öğrencilerin çalışma dünyasına (girişim dünyası da dâhil) ve kendi mesleki yönlenmelerine ilişkin görüş geliştirmeleri için ‘çalışma deneyimi’,23/40
  24. 24. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007 ‘çalışma deneyiciler’, ‘çalışma izleme’ ve/veya ‘çalışma ziyareti’ gibi geniş bir aralıktaki faaliyetler düzenlenebilir4. Çalışma dünyası konusunda bilgi sahibi kişilerden faydalanılması: Okulların önemli paydaşlarla ortaklığı teşvik edilir. Paydaşlar mesleki eğitim programına katkı sağlamaya davet edilir.Türkiye bu örnekleri, hayat boyu öğrenme stratejisinin bir parçası olarak, okullardaki meslekirehberlik hizmetlerini geliştirmek ve/veya iyileştirmek için bileşenler olarak kullanabilir.Erken yaşta okulu bırakma riski olan gençler için mesleki rehberlikErken yaşta okulu bırakan kişilerin sayısının azaltılması için iki yaklaşım mevcuttur: bunlardan biriistihdama, iş piyasası durgunluğuna ve marjinal beceri sahibi olmayan çalışmaya sürüklenen vebunların dışına çıkan erken yaşta okulu bırakanlardır ve bunların örgün öğrenmeye geri dönmelerininsağlanması amaçlanmaktadır. Diğer programlar ise gençlerin erken yaşta okulu bırakmasınıengellemeyi amaçlamaktadır. Bunların ikisi de, önemli miktarda rehberlik gerektirmektedir.Hayat Boyu öğrenme Politika Belgesinde üç başarılı örnek tartışılmaktadır.1. Entegre hizmet sunumu: Tipik özellikler, erken müdahale, karşılıklı yükümlülük ve bireysel eylem planlamadır. Programlar birçok diğer kişisel, eğitimsel ve istihdama ilişkin hizmeti içeren kişisel, eğitimsel ve mesleki bir dizi hizmete yönelik bireysel yaklaşımları birleştirmektedir. Mesleki rehberlik personeli diğer birçok çalışan ile yakın bir çalışma yürütmektedir.2. Proaktif yaklaşım: Yerel hükümet, genç yaşta okulu bırakanlar ile en az yılda iki kez irtibat kurmaktadır. Bu okul rehberlik danışmanları ya da gençlik rehberlik danışmanları tarafından gerçekleştirilebilir. 18 yaşının üstünde olan okulu bırakan kişiler, gençler için sunulan rehberlik hizmetine danışarak eylem planları geliştirilmesi ve uygulanması durumunda, sınırlı gelir desteği almaya hak kazanır. Önemli özellik, karşılıklı yükümlülüktür ve okulu bırakan kişilere eğitim ve öğretime tekrar katılmaları için yardımcı olunmasına odaklanılmaktadır.3. İşsiz gençliğe odaklanma: İşsiz gençlerin çoğu erken yaşta okulu bırakanlardır. Bu gruba yönelik bireysel programlardaki öğretmenler mesleki rehberlik becerileri konusunda eğitilmektedir ve yeterlilik sahibi rehberlik personeli de rehberlik hizmetlerini sağlamaktadır.Yukarıda vurgulanan örneklerin başarısının, gençlerin kişisel ve sosyal ihtiyaçlarının yanındaeğitimsel ve mesleki ihtiyaçlarını da hesaba katan yüksek düzeyde bireyselleştirilmiş bir yaklaşımınsonucu olması olasıdır.Üçüncü seviye öğretimde rehberlikOECD’ye göre, üçüncü seviye öğretim 1990 yılından bu yana daha çeşitli hale gelmiştir: yenikurumlar kurulmakta olup, kurumlar arasındaki rekabet artmakta, devam düzenleri değişmekte vesunulan programların çeşitleri artmaktadır. Bu değişiklikler, (potansiyel) öğrenciler için bağımsız bilgive rehberliğe yönelik ihtiyacı arttırmıştır. Aynı zamanda, daha fazla öğrenci belirli meslekiyeterliliklere sınırlı bağlantılara sahip olmayan kurslara kaydoldukça, üçüncü seviye eğitim ve işpiyasası arasındaki bağlantı daha da karmaşık hale gelmektedir. Sonuç olarak, mezunlar ile mezuniyetsonrası istihdam arasında bağlantı kurmanın daha ileri yollarının bulunması gerekmektedir.Birçok ülkedeki mesleki rehberlik hizmetleri bu ihtiyaçları karşılayamamaktadır. Üçüncü seviyeeğitimde mesleki rehberlik için olası bileşenler (İrlanda’da başarılı bir programın bir kısmı olan)şunlar olabilir:1. Öğrenciler için hizmetler: kişisel tavsiye; kariyer kütüphanelerine erişim, çevrimiçi materyaller ve münhal pozisyonlar, stajların ayarlanması konusunda yardım, iş tecrübesi ve istihdam, işverenlerle tanışılacak kariyer günleri.24/40
  25. 25. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 20072. Kariyer yönetiminde öğretim: iş arama becerilerine ilişkin seminerler, psikolojik testlere erişim, yeni mezunlar tarafından yapılan danışmanlık, öğretim programının resmi bir parçası olarak istihdam edilebilirliğe yönelik kişisel gelişim programı.3. Mezunlar için hizmetler: Kişisel tavsiye, işe yerleştirme konusunda yardım, kariyer kütüphanesine erişim. İşverenlerin, işe alma ve münhal pozisyonlar duyurma konusunda öğrencilerle iletişim kurmalarına olanak sağlanabilir.Rehberlik sisteminin “beslenmesi” amacıyla, mezunlarda hangi nitelikleri aradıklarının anlaşılmasıiçin işverenler arasında ve “hedeflerinin” anlaşılması için mezunlar arasında düzenli olarak anketleryapılması gereklidir.Yetişkinler için mesleki rehberlik hizmetleriİşsiz yetişkinler, küçük çocuk anneleri, işe geri dönen kadınlar, engelli kimseler, daha yaşlı yetişkinler,v.b. gibi kendilerine hizmet sağlanması gerekli olan sonsuz sayıda grup olduğundan ötürü tümyetişkinlerin mesleki rehberlik hizmetlerine erişimini sağlamak karmaşık bir iştir. Bu bölümde işsizlerve çalışmakta olan yetişkinlere yönelik mesleki rehberlik hizmetleri tartışılmakta ve bunu yetişkineğitiminde mesleki rehberlik ve daha yaşlı yetişkinler için mesleki rehberlik takip etmektedir. Sonolarak, mesleki rehberliğin erişimi arttırmaya yönelik etkin önlemlerin kimi örnekleri sunulmaktadır.İşsiz yetişkinlere yönelik mesleki rehberlik hizmetleriİşsiz yetişkinlere yönelik mesleki rehberlik hizmetleri geleneksel olarak kamu istihdam servisleritarafından, Türkiye’de ise İŞKUR tarafından sağlanmaktadır. İstihdam servisleri genellikle işsizliğinazaltılmasına odaklandığından ve sıklıkla faydaları korumaya yönelik olarak hareket ettiğinden,danışmanlık hizmetlerinin kalbinde sadece danışmanlık hizmetleri bulunmayabilir: danışmanlık rolü,geçit tutma rolü ve istihdam servislerinin mümkün olduğunca kısa sürede istihdamı azaltmaya yönelikamacıyla çelişebilir. Bu çelişkinin iki sebebi vardır: birinci olarak, rehberlik hizmeti bağımsız değildirve ikinci olarak mesleki rehberlik müşterinin tamamen dürüst olmasını gerektirirken, geçit tutma rolübunu kısıtlandırır.Bazı ülkeler bunu, kamu istihdam hizmetleri içinde ayrı bir mesleki rehberlik hizmetine ya da istihdamve refah (wellfare) hizmetlerinin birlikte bulunduğu “tek-durak merkezleri” adı verilen bir hizmetleresahip olarak çözümlemeye çalışmaktadır. Bu merkezler tek – duraklı bir kapı ve bir filtrelememekanizması olarak faaliyet göstermektedir. Refah (wellfare) müşterileri, eğitim hakkında bilgi,eğitim ve öğretim desteği, refah faydalarının idaresi ve geçerli olması durumunda diğer istihdamhizmetlerine gönderme gibi gerekli hizmetlere kolaylıkla erişebilmektedir.İşsizlere yönelik mesleki rehberliğin başarılı örnekleri şunlardır:1. Sıralı hizmetler vasıtasıyla işsiz yetişkinlerin farklı ihtiyaçlarının giderilmesi: Farklı seviyelerdeki hizmetlerin düzenlenmesi ile zaman ve kaynaklar rehberlik için mevcut hale gelir. İlk düzeyde ihtiyaçları karşılanan bireyler, ikinci düzeye ilerlemez ve sadece daha fazla hizmete ihtiyaç duyanlar daha sonradan üçüncü düzeye ilerler. Örneğin, ilk düzeyde bireylere self-servis tabanlı olarak bilgi sağlanmaktadır, ikinci düzeyde kısmen daha kısa kişisel mülakatlar gerçekleştirilmelidir ve üçüncü düzeyde de bireylere kişisel rehberlik sağlanmaktadır.2. Kamu istihdam servislerinde mesleki rehberlik sunan personelin eğitiminin iyileştirilmesi: Mesleki rehberlik yeterliliklerine sahip olan personel sayısı, bir mesleki rehberlik dersine kayıtlı olan istihdam hizmetleri personelinin okul ücretine katkı sağlanması ve gerekli yeterliliğe sahip olan personel ücretlerinin yükseltilmesiyle artırılabilir.3. Rehberliğe yönelik selfservis yaklaşımlarının geliştirilmesi için Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin kullanılması: İş arayan ya da işlerini değiştirmek isteyen kimseler için öz-değerlendirme ve öz- yönlendirme araçlarının kullanımını artırmaktadır. Buna bir örnek, bir elektronik portföy olarak kullanılabilen ve kişilerin kendi profillerini yönetmesini sağlayan açık iş bilgileri, özgeçmiş ve çevrimiçi [online] öğretim olanakları gibi araçları entegre eden bireysel bir profildir. İş25/40
  26. 26. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 2007 kurumlarının müşterilerini takip etmesini sağlayan bir takip sistemiyle böyle bir profilin tamamlanması mümkündür.4. Topluluğa dayalı rehberlik hizmetleri: Topluluğa dayalı kuruluşlar, örneğin, bilgi hizmetleri, mesleki rehberlik, iş arama çalıştayları ve hatta, çeşitli biçimlerde öğrenme programları ve topluluk çalışması gibi mesleki rehberlik hizmetleri sunabilir. Kamu istihdam hizmetlerine katkı olarak bu kuruluşları teşvik etmek ve desteklemek yerinde olacaktır.Çalışan yetişkinler için mesleki rehberlik hizmetleriISKUR, diğer birçok ülkede olduğu gibi, çalışan yetişkinlere çok az hizmet sunmaktadır. Web tabanlıhizmetler çoğunlukla erişilebilir değildir veya bu grubun ihtiyaçlarını karşılamamaktadır. Çalışanyetişkinler için mevcut hizmetler, çoğunlukla, açık iş bilgileri, internet basılı materyallere erişim gibibir selfservis temeline dayanmaktadır. Bu grubun ihtiyaçlarının karşılanması için Türkiye (kısmen)aşağıdaki unsurlardan bir veya daha fazlasını sunabilir:1. Kamu istihdam hizmetlerinde işsiz olanlardan ziyade iş sahibi olanların vurgulanması: İşsizlikle bağlantıların azaltılması için refah talep edenlere yönelik servisler, merkezlerin arkasında bulundurulmaktadır. Asıl amaç, müşterilere açık iş bilgileri, yazım imkânları (iş başvuruları ve özgeçmiş yazmaları için), internet, telefonlar (işverenlere ulaşmaları için), ve öz yardım araçlarının (örneğin, bir ilgi envanteri, bir kariyer seçme programı ve bir kariyer öğrenme programı) sağlanmasıdır.2. Şirket temelli mesleki rehberlik hizmetleri: Büyük işverenler çalışanları için hareketlilik merkezleri kurabilir. Bu merkezler temel olarak şirketin iç hareketliliğine odaklanacaktır, bunun yanı sıra, çalışanlara dış iş piyasasında fırsatlar bulma konusunda da yardımcı olacaktır. Ayrıca, çalışanlar eğitimli meslek danışmanlarından da faydalanabilir. Türkiye, maliyetleri vergiden muaf tutarak veya işletme temelli rehberlik hizmetleri için bir kalite marka programı getirerek böyle hizmetlerin geliştirilmesi için inisiyatifler verebilir.3. Mesleki rehberlik hizmetleri ve sendikalar: Sendikalar iki biçimde mesleki rehberlik hizmetleri sağlayabilir: mesleki rehberlik hizmetleri sağlanmasını işverenle müzakere ederek ya da rehberliği kendileri sağlayarak. Satış üyelerini (özellikle sınırlı nitelikleri olanları ya da nitelik sahibi olmayanları) eğitim ve öğretime erişme konusunda teşvik edebilir.4. Daha önceki öğrenme için mesleki rehberlik hizmetleri ve akreditasyon: Daha önceki öğrenmenin akreditasyonu kariyer gelişimi ve mesleki hareketliliğini kolaylaştırır. Başarılı bir yaklaşım, üç sıralı bir hizmet olacaktır, örneğin, (1) bilgilendirme, (2) danışmanlık ve (3) yeterliliklerin akreditasyonu da dâhil olmak üzere tamamlayıcı eğitim. Çalışan ya da işsiz müşteriler, özel ve kamu işletmeleri ve kariyer rehberlik profesyonellerinin kapsamına girmektedir.Yetişkin eğitiminde mesleki rehberlikYetişkin öğrenciler için rehberlik, farklı iş piyasası konumlarına ve öğrencilerin farklı ihtiyaçlarınaönem verir nitelikte olmalıdır. (Potansiyel) Yetişkin eğitimi öğrencilerine yönelik mesleki rehberliktarafsız olmalıdır ve öğrencileri işe almaya çalışarak veya onları alternatif öğrenme kaynaklarınayönlendirmede başarısız olarak, belirli bir kurumun çıkarlarını gözetmemelidir.Aşağıdakiler, yetişkinler için genel rehberlik hizmetleridir:1. Erişim kursları: önemli bir boşluktan sonra örgün öğrenmeye geri dönen yetişkinler. Katılımcılara eğitim becerileri geliştirme ve neyi öğrenmek istediklerini belirleme konusunda yardım sağlanır.2. Daha önceki öğrenmenin değerlendirilmesi ve tanınması: (1) bir kimsenin bir programa girip giremeyeceğinin ya da belirli bir niteliğin şartlarını karşılayıp karşılayamayacağının belirlenmesi veya (2) insanlara gayri resmi olarak kazandıkları bilgi ve yeterlilikleri tanımlama ve değerlendirme konusunda yardım sağlanması ve bilgi ve yeterliliklerin transfer edilebildiği yeni fırsatların keşfedilmesidir.26/40
  27. 27. Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi – Taslak Ağustos 20073. Daha gayri resmi ve topluluk eğitim sektöründe mesleki rehberlik: Daha gayri resmi yetişkin ve topluluk eğitim sektörü kariyeri, bu, çoğu kez yetişkinler için ikinci şans fırsatların önemli bir sağlayıcısı olması bakımından mesleki rehberlik için iyi bir ortam olabilir. Yetişkin öğrencilere hayatta ne istedikleri ve inançları ile değerlerinin keşfetme ve engelleri tanımlama ve üstesinden gelme konusunda yardım sağlayabilir.Bu alanda inisiyatif olarak, Türkiyenin, İngiltere genelinde oluşturulduğu ve İskoçya ve Galler’dekibenzer bölge temelli rehberlik hizmetleri ile olduğu gibi büyük ölçekli bölgesel yetişkin bilgi, tavsiyeve rehberlik ortaklıkları oluşturması gerekmektedir. İngiltere’deki ortaklıklar, zayıf niteliklere sahip vedüşük becerili yetişkinlerin eğitime dönmesini teşvik etmeye yönelik hükümet stratejisinin birparçasıdır. Performanslarını göstermek için, servisler kendilerine yardım sağlanan bir dizi anahtarhedef grup (tek ebeveynler ve eski suçlular) üzerine rapor vermektedir.Daha yaşlı yetişkinler için mesleki rehberlik hizmetleriTürkiye’nin nüfusunun genç olmasına rağmen, emeklilik yaşı nispeten düşüktür ve birçok emekli,emeklilik sonrasında çalışmaya devam etmektedir. Rehberlik hizmetleri, bu grup tarafından özelliklebeğenilebilir. Bu gruba özen gösterilmesi, emekliliğe esnek geçiş sağlanması anlamına gelmektedir.OECD’ye göre, “…genel emeklilik planlamasının bir parçası olarak mali planlama ve meslekirehberliğin entegre edilmesi, insanlara emekliliğe geçişte geçici istihdam, yarı zamanlı çalışma veserbest çalışmanın daha esnek bileşimlerini bir araya getirme konusunda yardımcı olabilir”. Bu grupiçin başarılı sayılabilecek mesleki rehberlik hizmetleri, belirli mesleklerdeki iş piyasası açıklarınıgiderebilecek olan emeklilere ve iş piyasasına tekrar girmek isteyen emekli kimselereodaklanmaktadır.Mesleki rehberliğe erişimi arttırmakGünümüzde, yetişkinler için verilen mesleki rehberlik hizmetleri yeterli değildir. OECD ve AvrupaKomisyonu mesleki rehberlik hizmetlerine erişimin artırılması için üç inisiyatif sıralamaktadır:1. Arama merkezi teknolojisi ile mesleki rehberlik sağlanması: İngiltere’deki “doğrudan öğren”servisi, bütün ülkede dağıtılan arama merkezleriyle, arama merkezi teknolojisi çevresinde inşaedilmiştir. Yetişkinlerin daha ileri eğitime ve öğretim fırsatlarına erişmesine yardımcı olmak içinücretsiz ve tarafsız tavsiye sağlamaktadır. Örneğin, bilgiler öğrenme fon imkânlarını ve çocuk bakımimkânlarını içermektedir. Arama merkezi yardım hatları tüm yıl boyunca akşama kadar açıktır.Arama merkezlerinin personeli üç seviyede çalışır, (1) Bilgi Danışmanları temel bilgi taleplerini elealır, (2) Öğrenme Danışmanları temel bilgilerden daha fazlasına ihtiyaç duyanların sorularını ele alır,ve (3) Hayat Boyu Öğrenme Danışmanları daha karmaşık taleplerle ilgilenir. Tüm seviyelerdekipersonel özel eğitim alır ve tümünün her seviyedeki yaklaşık 600.000 eğitim ve öğretim programı ilegeniş bir aralıktaki diğer basılı bilgilere ilişkin bir çevrimiçi veri tabanına erişimi vardır. Çevrimiçiveritabanına doğrudan erişilebilir ve veritabanı aylık olarak güncellenmektedir. İlgileri ve tercihlerideğerlendirmek için çevrimiçi bir tanı programı kullanılabilir.2. Özel sektörün Bilgi ve İletişim Teknolojilerine dayalı rehberliği: Bilgi ve İletişim Teknolojilerinedayalı rehberlik (örneğin, kariyer planlama ve iş arama araçları, çevrimiçi öz-değerlendirmealıştırması, e-posta rehberliği, Özgeçmiş Sihirbazı, vb.) özel sektör işletmeleri tarafından internetüzerinden sunulabilir. Finlandiya’da büyük bir gazete bu hizmetleri ücretsiz olarak vermektedir.3. Mobil merkezler: Kimi ülkeler ulaşılması zor olan toplulukları kapsamak için veya talebikarşılamak için yeterli kaynak olmamasından ötürü mobil, hareketli rehberlik takımlarını yaratıcıbiçimde kullanmışlardır.27/40

×