Terreur en transcendentie

Pier Paolo Pasolini, IL VANGELO SECONDO MATTEO

Carl Th. Dreyer
Jeanne d ’ Arc
1927

Sjabrai Zwi
28 mei 1665

Vincent van Gogh
1853-1890

Dietrich Bonhoeffer
1906-1945

Sayyid Qutb
1906-1966

Paul Hill
29 juli 1994

Mohammed B.

Sajida Mubarek
Atrous al-Rishawi

Rome, juli 1966

vormen van radicalisering

Categorie afhankelijk van tijd, cultuur en ideologie
Messias Kunstenaar
Psychoticus Terrorist

Spiegelbeeldige processen Terreur en het ‘ Godvormig gat ’
- - - -
religie psychose zin waanzin samenhang antinomie kunst anti-kunst

Spiegelbeeldige processen Terreur en het ‘ Godvormig gat ’ terreur imperialisme fundamentalisme radicale secularisering

Terreur en het ‘ Godvormig gat ’ Jessica Stern Karen Armstrong Het terrorisme waar we nu mee geconfronteerd worden, is niet alleen een reactie op politieke wrok, zoals dat in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw gebruikelijk was. Het is een reactie op het ‘ Godvormig gat in de moderne cultuur, waarover Sartre heeft geschreven. Het is een reactie op waarden als tolerantie en gelijke rechten voor vrouwen die uitermate frustrerend zijn voor wie zich in de steek gelaten voelt door de moderniteit Sartre, die het bestaan erkende van een gat met een om van God in het moderne bewustzijn, stelde dat het desondanks onze plicht was goddelijkheid, die onze vrijheid loochende te verwerpen.(..) Zonder de restrictie van een hogere mythische waarheid kan de rede bij gelegenheid demonisch worden en tot misdaden komen die even ernstig zijn, zo niet ernstiger, als iedere willekeurige gruweldaad die fundamentalisten plegen.

‘ De droom van de rede brengt monsters voort ’
Goya,
ets en aquatint
1797

Jean Paul Sartre De duivel en God, 1951
Op elk moment vroeg ik me af wat ik kon zijn in de ogen van God. Nu wist ik het antwoord. God ziet me niet. God hoort me niet. God kende me niet. Zie die leegte op onze gezichten? Dat is God. Zie je die kier in de deur? Dat is God. Zie je dat gat in de grond? Dat is weer God. De stilte, dat is God. God is de eenzaamheid van de mensen.
Jean Paul Sartre

Een goddeloos heelal? Na de tweede wereldoorlog
Auschwitz Hirosjima

Een goddeloos heelal?
De angst van Pascal (17de eeuw)
De wetenschap lijkt een aantal wetten te hebben ontdekt die ons binnen de beperkingen van het onzekerheidsprincipe vertellen hoe het heelal zich in de tijd ontwikkelt wanneer we de toestand op een gegeven tijdstip kennen. Deze wetten kunnen oorspronkelijk door God zijn opgesteld, maar het heeft er alle schijn van dat hij het heelal daarna aan die wetten heeft overgeleverd en dat hij nu niet meer ingrijpt.
Stephan Hawking (1988)

Een goddeloos heelal? Copernicus Darwin Freud 1473-1543 1809-1882 1856-1939

Simon Vestdijk Toekomst der religie 1947
Waardig afscheid van het christendom
Religie > ‘ Constructie van de ideale mens ’
Einde van metafysische projectie van God( te gevaarlijk)
Geniale constructie van Christendom ( Incarnatie god > mens)
Toenemende desintegratie van gevoel en verstand (mede door christendom)
Toekomstige plaats voor religie voor religie zonder Godsprojectie
Sociaal bewustzijn

Leegloop en afbraak sinds jaren zestig
Alkmaar
2001

Verdwijnend wereldbeeld Bogotata

Frans Kellendonk 1951-1990
Mystiek Lichaam 1986
‘ Ik heb in het hart van de schepping een leemte ontdekt, waar God als hij bestaat mooi in zou passen, maar helaas is het niet zo dat het geloof begint waar het verstand ophoudt ’
De terugkeer van de religie als thema in de literatuur

Job Koelewijn
Opwekking
1995

De heropleving van de Islam

Islamofobie

Wat is religie?
> religare (verbinden)
Onderscheidt zich van filosofie (>geloof, praxis)
Visie op totaliteit (Mens – Wereld –God)
Rechtvaardiging van het kwaad
Manier om te leven (sterven)
Monotheisme – Polytheisme
Offer of Barmhartigheid
Met of zonder God
God = natuur of persoon, zijnde of niet-zijnde
Vele Godsbeelden (theïsme, deïsme)
Transcendent(buiten) / Immanent (binnen), of geen van beide
Gevoelsreligie (mystiek, piëtisme,)
Openbaringsreligie
Verlossingsreligie

Het begrip ‘ transcendentie ’ ( ‘ over-stijgen ’ , volledig ‘ buiten ’ zijn) Oudheid God is volledig buiten de wereld (die uit niets is geschapen) Middeleeuwen Het zijnde zelf ( ‘ ens ’ ) is tot op zekere hoogte ook transcendent Het ene, goede en ware zijn transcendentaal Moderniteit A priori vermogens tot kennis zijn transcendentaal (Kant)

Gelaagd wereldbeeld
Athene
25 eeuwen
Klassieke oudheid
Christendom
Moderniteit

Religie in de tijd
Grote religieuze systemen in axiale tijdperk (600vC-200nC)
Taoisme en Confucianisme (China) Boeddhisme en Hindoeisme(India), monotheisme (Iran en Midden O.)
Christendom en Islam herformulerigen van axiale impuls
Crisis in menselijk bewustzijn (subject), afscheid van magie en animisme,
Ervaring dat er iets grondig mis is met menselijk bestaan
Vanaf 13de eeuw in Westen: begin secularisering
God wordt verbonden met ratio (>>godsbewijzen)
>>opkomst wetenschap, scheiding kerk-staat (christendom<>Islam)
Schokken: Copernicus (aarde geen centrum) en Freud (ik geen centrum)
1800 - nu: Techniek verandert mens > crisis in het zijn
Schema mens-wereld-God raakt defintief uit balans
Dood van God = opslokken van God door de mens
Nieuw axiaal tijdperk? Geboorte van “ religieus atheisme? ” (Oost-West)

mythos logos Domein van geloof en traditie. Verankert bestaan in het transcendente Domein proefondervindelijke kennis Geen verankering in het transcendente Spiritueel, irrationeel, vorm van schouwende kennis gebaseerd op stilte en mystiek inzicht Rationeel, logisch, causaal wetenschappelijk, objectief, falsifieerbaar. Geeft betekenis aan leven Geeft geen betekenis aan het leven Kan niet direct in praktijk gebracht. Praktijk van rituelen Wel lessen hoe te leven (sterven) Kennis direct in praktijk gebracht. Geen rituele praktijken Geen lessen hoe te leven (sterven) Circulair, analoog ,a-historisch, tijdloos, ONBEWUST Lineair, digitaal, historisch, tijdgebonden, BEWUST Verzoenend (dood, lijden, kwaad) ) inspirerend ( geloof, hoop, liefde) Doelgericht, toekomstgericht utopisch

De balans tussen mythos en logos Axiale tijdperk (spiltijd) 600 vC – 200 (600) n C Naast mythos ontstaat logos Begin secularisering Vanaf 13 de eeuw logos overheerst mythos De industriële revolutie Vanaf 1800 mythos verdwijnt > crisis Pogingen tot radicaaal herstel extreme mythos als logos (fundamentalisme en terreur)

Freud over religie
Religie is illusie
Geloof geeft verlichting aan nooit geheel overwonnen conflicten die samenhangen met Oedipuscomplex
Geloof voorkomt neurose, maar is zelf ook neurotisch van aard
Religieuze Illusie moet met verstand verenigd worden
Geloof in God omdat het absurd is
Ongerijmdheden blijven voortbestaan als praktische fictie

Freud over ‘ het onbehagen in de cultuur ’
Schuldgevoel van mens veroorzaakt door moord op Oervader
Oervader kreeg na zijn dood een goddelijke status (>>religie)
Zonen haten hem maar hielden ook van hem
Geweten lost autoriteit van oervader af
Zo ontstaat systeem van driftverzaking en libidoverschuivingen (onbehagen in cultuur)
Kunst werk als “ milde narcose ” maar kan onbehagen in cultuur niet wegnemen
Cultuur ontwikkelt zich als individu
Culturen kunnen ‘ neurotisch ’ worden.
Op zoek naar pathologie en therapie voor culturen

Freud en Jung seks versus mythos
Breuk in 1913
Jung: deseksualisering van libido
“ Uit drang die mens wegvoert van directe seksuele bevrediging ontstaan mythe en rite, cultuur en wereldbeeld ”

Jung en religie
Wat kan men leren uit schizofrene breuk met realiteit over de wijze waarop ‘ libidinale bezetting ’ van realiteit in het normale geval tot stand komt ?
Wat is het verschil tussen een reële illusie en een genezende godsdientige ervaring?
Collectief onbewuste
archetypen

Gekte en God mythos versus seks
Wat is werkelijkheidservaring in religie, psychose en fantasie
Wat heeft seksuele identiteit te maken met gerichtheid op het religieuze in veel waansystemen
Waarom hebben zoveel gekken iets met God?

Geestesziekten door kapitalisme? Kritiek op Freud Synthese met Marx
Deleuze en Guattari,
Anti-Oedipus, Capitalism
and Schizophrenia, 1972

Terreur en het ‘ Godvormig gat ’’ fundamentalisme in Jodendom, Christendom, Islam
Jessica Stern (2003) Karen Armstrong (1999)

Terreur van religieuze sektes Gif aanval Metro in Tokio, 1995 ( Shoko Asahara (Aum Shinrikyo sekte)

Vormen van religieus terrorisme
Islamitisch fundamentalisme
Joods fundamentalisme
Protestants fundamentalisme
Sektarisch fundamentalisme
Gestoorde éénlingen

Islam fundamentalisme en terreur
Afghanistan, Pakistan, Afrika, Indonesië, Tsjetjenië, Egypte
Fundamentalistische ideologen (Sajiid Qutb,Zawahiri)
Onderdrukking Islam in Egypte en Iran (imperialisme radicale modernisering)
Militaire steun van westen bij opkomst islamterrorisme
Politieke factoren,
Oprichting staat Israël 1948
Zesdaagse oorlog 1967
Islamitische revolutie in Iran
Oorlog in Afghanistan
Uitzaaiing na oorlog in Afghanistan
‘ Grote Jihad ’ , na fiasco terreur in Egypte (Zawahiri, 1997)
Dubbelrol VS en geheime diensten

Religie en terreur bestaat er rechtvaardig terrorisme?
Alle grote wereldreligies spreken zich uit voor de ‘ heiligheid ’ van individuele mensenleven en tegen geweld (ook islam)
Zowel in heilige boeken van christendom als islam zijn teksten te vinden die geweld rechtvaardigen
CITAAT BIJBEL:
Als ik mijn bliksemend zwaard vat, en mijn hand grijpt naar het gericht, dan zal ik wraak oefenen aan mijn tegenstanders en vergelding brengen over wie mij haten. Ik zal mijn pijlen dronken maken van bloed en mijn zwaard zal vlees verslinden
Deuteronomium 32:41, 32

Jessica Stern over : Terreur in naam van God
Individueel en sektarisch ( smeden van één lichaam)
Privatisering van oorlog,
Oorzaken sociale niveau: wrok, vernedering, demografische factoren, historisch onrecht, territoriale aanspraken
Gelaagde organisatiestructuren: zwermvorming, netwerken zonder leider.
Transformerend leiderschap
Gevaar voor gebruik van massa vernietigingswapens (gas, radioactiviteit)

Psychologische factoren
Individueel niveau; ervaring van spirituele leegte, culturele identiteitscrisis
‘ Doubling ’ , creëren van tweede moreel ongevoelige persoonlijkheid
(vgl. chirurgen en reddingswerkers).
Religieuze terreur ontstaat uit mix van spirituele en materiele behoeften
( ‘ kick ’ prestige, lustbeleving aan geweld)
Pathologische kern: grootheidswaan, creëren van eigen religie.
Letterlijk lezen van heilige boeken
( ‘ vergeestelijkt lezen ’ )
Creëren van ‘ point of no return ’ (al dan niet door indoctrinatie)

Jessica Stern over: Aantrekkingskracht van religieus geweld
Het maakt deel uit van de menselijke natuur om te verlangen naar transcendentie – het soort piekervaring die velen van ons maar zelden meemaken door contemplatie van schoonheid, door liefde of door gebed .
Hoe vreemd het ook mag klinken zo ’ n gevoel van transcendentie is voor terroristen een van de vele aantrekkelijke kanten van religieus geweld en gaat verder dan de aantrekkingskracht van het bereiken van hun doel.
Algemeen gesteld, terroristen streven niet alleen het bereiken van hun doel na; het gaat hun ook om het streven op zich.

De pathologische kern Terreur in naam van God Psychose Extreme deformatie van Vervorming van realiteit, spiritueel of letterlijk lezen van Koran, Bijbel, Thora Ontstaan van wanen, diepe symboliek die werkelijkheid opnieuw structureert en de wil stuurt ‘ Doubling ’ van persoonlijkheid Terugtreken van het ‘ ik-compex ’ Seksuele obsessies (uitspattingen, seks als beloning) Terugtrekken van libidinale bezetting van werkelijkheid Fundamentalisme als extreem conservatieve reactie op moderniteit die moderniteit imiteert en toegankelijk maakt Rite de passage (bevrijding van psyche door tijdelijke chaos)

Karen Armstrong over Fundamentalisme
Fundamentalisme dient zich aan als interne een strijd binnen religie
Komt voort uit angst voor modernisering, angst om weggevaagd te worden door moderniteit. Wetenschap Secularisering, liberalisering
Extreem conservatisme altijd in aanleg kiem voor tegenoffensief.
Teveel logos als reactie op verdwijnen van mythos
Reactie op wetenschap brengt gebrekkige wetenschap voort en verarming van mythe. Fundamentalisme is tweeslachtig: verzet zich maar neemt middelen van vijand over.
Fundamentalisme heeft symbiotische relatie met agressieve secularisering en liberalisering
Letterlijk lezen van Bijbel, Koran en Thora (in wezen modern, positivistisch (verlies van symbool en mythe)
Messianisme is wanhopige poging om brug te slaan naar moderniteit

Antinomie ( Gr. Nomos, wet) tegenstrijdigheid van twee wetsystemen
Onoplosbare contradictie (antinomie) kan bij fundamentalisten leiden tot totale omkering van morele waarden
Fenomeen van ‘ heilige zonde ’
Fase in losbreken van verstarde religie
Overgansfase naar moderniteit

Voorbeeld van Antinomie Mohammed Atta (1968-2001)
Stedenbouwkundige
Opgegroeid in Caïro
In Egypte niet uitgesproken religieus
1995, pelgrimage naar Mekka
Sociaal bewogen student in Hamburg
Drankproblemen, seksuele obsessies
‘ Niets meer heilig ’
Armstrong :
“ Islamitisch antinomisch postfundamentalisme ”

Voorbeeld van Antinomie Protestants fundamentalisme in VS
Televisiedominees ‘ 80
Christian Identity beweging
Theologie van woede en haat
Aanslagen op abortus artsen

Voorbeeld van Antinomie Romantische esthetisering van het kwaad
Les fleurs du mal

Voorbeeld van Antinomie Alfred Jarry (1873 - 1907) PATAFYSICA

Voorbeeld van Antinomie Marcel Duchamp Anti-kunst At another time, wanting to expose the basic antinomy between art and "Readymades, “ I imagined a "Reciprocal Readymade": use a Rembrandt as an ironing board!

Fundamentalisme, antinomie en moderniteit ook herkenbaar in esthetica
Sinds Romantiek ‘ omkering van waarden ’ in esthetica
‘ Het zich hullen in esthetische en ethische duisternis ’
‘ Lelijkheid, schennis, esthetisering van het kwaad ’
‘ Anti-kunst eigen aan traditie van het moderne ’
Tegelijk radicale vernietiging van klassieke canon en traditie

Susan Sontag over: Antinomie in de moderne kunst Styles of radical will, 1969
“ Zoals de activiteit van de mysticus moet eindigen in de via negativa , een theologie van Gods afwezigheid, het vurig verlangen naar de wolk van onwetendheid en voor de stilte voorbij het spreken, zo moet kunst neigen naar anti-kunst, het elimineren van het onderwerp ( het object, het beeld) , het vervangen van intentie door toeval, en het volgen van de stilte..
Kunst is ongemaskerd en ongegrond en elke concreetheid van het middel van de kunstenaar blijkt een valstrik te zijn. Uitgevoerd in een wereld vol tweedehands waarnemingen en in het bijzonder tegenover het verraad van het woord, is de activiteit van de kunstenaar vervloekt.
Kunst wordt de vijand van de kunstenaar. Want het ontzegt hem de voltooiing, de transcendentie die hij verlangt. Daarom wordt kunst als iets dat ten val gebracht moet worden"

Tot slot
Messias Kunstenaar
Psychoticus Terrorist

http://www.huubmous.nl	664
http://207.46.192.232	5
http://translate.googleusercontent.com	4

Terreur en transcendentie

by Huub Mous on Nov 27, 2011

Accessibility

Categories

Tags

Upload Details

Usage Rights

3 Embeds 673

Statistics

Terreur en transcendentie — Presentation Transcript