Romantiek en de wortels van het fascisme
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Romantiek en de wortels van het fascisme

on

  • 1,065 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,065
Views on SlideShare
361
Embed Views
704

Actions

Likes
0
Downloads
2
Comments
0

2 Embeds 704

http://www.huubmous.nl 703
http://translate.googleusercontent.com 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Romantiek en de wortels van het fascisme Romantiek en de wortels van het fascisme Presentation Transcript

    • De romantischewortels van hetfascisme‘Hoe romantisch was het nazisme? Was het tochniet eerder geperverteerd rationalisme danverwilderde Romantiek?’In de tijd van de Romantiek raakte het denken voorhet eerst betrokken in de stroom van degeschiedenis en het worden.Het was die maalstroom van de tijd die alles uitelkaar dreef, zelfs het klassieke verbond tussen hetgoede, het ware en het schone. Maar om daarmeenu te zeggen dat Hitler een romanticus was?Hoe zat dat dan precies?’Rüdiger Safranski, Romantiek. Een Duitse affaire
    • De jaren zeventig:ontmythologisering‘Wer von Faschismus spricht darf von Kapitaismus nicht scweigen’Max Horkheimer
    • ...der Tod ist ein Meister aus Deutschland sein Auge ist blau...Paul Celan, Todesfuge
    • ‘Politiek is de hoogste en meest alles omvattende kunst dieer is. Wij, die moderne Duitse politiek vormgeven, voelenonszelf kunstenaar. Het is te taak van de kunst en dekunstenaar om te scheppen, nieuwe vormen te bedenkenom de zieken te verwijderen en vrijheid te creëren voor degezonden.’Joseph Goebbels (1933)‘Abwärts wend ich mich zu der heiligen unaussprechlichen,geheimnisvollen Nacht. Fernab liegt die Welt, in eine TiefeGruft versenkt: wüst und einsam ist ihre Stelle. In denSaiten der Brust weht tiefe Wehmut. In Tautropfen will ichhinuntersinken und mit der Asche mich vermischen.‘Novalis, Hymnen an die Nacht (1800)Het primaat van het esthetische
    • De holocaust en het subliemeClaude Lanzmann, Shoah 1985shoah (‫שואה‬ = vernietiging)
    • OrdenenRomantiek en estheticaTerreur en het subliemePsychiatrie en tijdgeest
    • Romantiek, religie en waanzin
    • 1800: Breekpunt in de westerse filosofieGeest is als spiegel >>>>> Geest is als lamp
    • Europarond 1800
    • Romantische beweging rond 1800 ontstaan als eenexplosief mengsel van kunst, religie en politiek, heeftde Europese cultuur naar de rand van de afgrondgebracht.Vroeg romantische verlangen (Schiller, Novalis,Hölderlin en Schlegel) naar een betere wereld wasonschuldige Schwärmerei.Latere ‘romantici’ als Marx, Wagner en Nietzschewilden verlangen daadwerkelijk realiseren.De ‘gestaalde romantiek’ (Goebbels) van hetnationaalsocialisme heeft de Duitsers hardhandiggewekt uit hun romantische roes.Het romantisch verlangen van demaatschappijkritische tegencultuur van de jaren ’60,dat uitliep in terreur (R.A.F.), vormt een blijvendebedreiging de in de Verlichting wortelendedemocratische cultuur.De verbeelding aan de macht ?Safranki’s conclusies
    • Adorno: ‘Na Auschwitz is het schrijvenvan een gedicht een daad vanbarbaarsheid geworden.’
    • Radicale Romantiek
    • A R N O L D L A B R I E
    • Romantiek Romantiek 2.0expressie ironieecht onechtorigineel kopiegeloven acterenwaarheid schijnauthentiek sentimenteelmoreel a-moreelonbewust overbewustverheven banaalgeheimzinnig onttoverdonbekend bekendoneindig eindignatuurlijk onnatuurlijk
    • Romantiek bij Hegel ‘In dieser Weise sucht diesymbolische Kunst jene vollendeteEinheit der Inneren Bedeutung undäusseren Gestalt, welche die klassische in derDarstellung der substantiellenIndividualität für die sinnlicheAnschauung findet und die romantische in ihrerhervorragenden Geistigkeit.überschreitet.’ Hegel, Vorlesungen über die Ästhetik
    • Romantiek of Romantische ironieFriedrich Schlegel:De eeuwige oscillatie tussen enthousiasme en ironie.
    • Schelling (1775-1854)Gaat uit van totaliteit waarin subject en object nogéén zijn (het absolute)Ur-sein ist Wollen(natuur is oerwil tot differentie.)Natuur is ‘zichtbaar geworden geest’Zocht naar:een zinnelijke religie,een mythologie van de redeesthetische BildungDe wereld is een zichzelf producerend kunstwerk datpas in een kunstwerk zelf wordt geopenbaardKunst is organon van de waarheidKunst als religieuzeopenbaring
    • ‘De eclips van God in Auschwiz’Martin Buber‘We zouden Hitler deoverwinning gunnen als westellen dat door Auschwiz eentranscendente God ondenkbaaris geworden.’Emil Fackenheim
    • Reactie op ontmythologiseringPiet Fontaine, De onbekende Hitler, 1992
    • Twee benaderingswijzen van Hitler
    • Walter C. LangerThe brain of Adolf Hitler,1972
    • Het ‘geval’ HitlerMessiasyndroom Vader >> moederGestoorde seksualiteit Oedipuscomplex, anaalgefixeerd, pervers,a-seksueelHet lege zelf AlmachtsfantasieénProjectieve identificatie De eeuwige jood, siphylus,zuivering van kwaadPsychische noden gelijk aan‘nood’ van Duitse volkNiet alleen leider maar ookproduct van historischesituatieSlaapwandelend,automatismeWilloos ‘instrument van’massahysterie
    • Hitler 1914-1918
    • Het raadsel HitlerWas Hitler uniek?Beging Hitler het kwaad wetend dat het kwaad was?‘Als acteur die zodanig gelooft in zijn rol dat hetwerkelijkheid wordt’‘Calculatie wordt oprecht in een duistere dialectiek’
    • De ‘gespeelde’ waanzinLuigi Pirandello, Hendrik IV (1922)Hitler: acteur of gelovige
    • Adolf HitlerGebouwen in Wenen Speer, Germania
    • Het Wenenvan Freud en Wittgenstein Laboratorium voor moderniteit en vernietiging Fascinatie voor seks en geweld Ratio, Ethiek en Esthetica definitief losgekoppeld Wittgenstein: Rede is alleen instrument van het goede als inhanden is van een goed mens
    • De freudiaanse Hitler
    • Sigmund Freud (1856-1939)kunst verbonden met onbewuste (binnen)en niet een buitenmenselijke bron (buiten) Kunstontmythologiseerd Kunst is als mildenarcose Freud: product 19deeeuw scheiding bewuste enonbewuste (ratio-drift) isprodukt van Romantiek Mens wordt systeeminnerlijke krachten (vgl.gaswetten)
    • De ‘freudiaanse’ kunstenaarDe psychologie van de kunstenaar Otto Rank (1884-1939) Kunstenaar heeft sterke neiging omeigen wil te verheerlijken Kunstenaar wil werkelijkheid naar eigenbeeld hervormen Ware kunstenaar streeft naaronsterfelijkheid Dit doet hij door zich te vereenzelvigenmet collectieve wil van cultuur/religie Ontwikkeling van persoon is strijd omzelfstandigheid Drie typen: aangepaste, neurotische encreatieve
    • Julius EngelhardBad im Bergsee1940Adolf HitlerNaaktstudie
    • Hitlers halfnicht Geli Raubal
    • Jung over Hitler (1936)‘Duitse volk bezeten doorarchetype Wotan’ Duitse volk onder Hitler bezeten geraaktvan een collectieve Duitse geest,gepersonifieerd in het archetype Wodan
    • Richard Wagner(1813-1883)Hitler: ‘Uit Parcival bouw ik mijn godsdienst’
    • Verwilderde Romantiek Geperverteerd rationalismePrimo Levi: ‘Hier ist kein warum’
    • Het nazismeals Gesamtkunstwerk totale esthetisering
    • Esthetisering van hetkwaadWilliam Blake (1757-1827)Heaven and Hell
    • Het demonische>daimon (gr.)
    • Susan SontagFascinating Facism (1974) Wat interessant is aan de relatie tussenpolitiek en kunst onder het nationaalsocialisme is niet dat kunstondergeschikt was aan politiekebehoeften, maar dat de politiek zich deretorica van de kunst toeëigende, dekunst in zijn laat romantische fase. Hun naakten zien er uit als pin-ups diezowel schijnheilig aseksueel zijn en (intechnische zin) pornografisch, want zijhebben de perfectie van een fantasie
    • Nazi esthetiek retorica spektakelmaatschappij Arno Brekerklassiek en sentimenteel (‘erotic glamour’)anti-modern en hyper-modern
    • • Geschiedenis wordt theater• Beeld aanleiding om werkelijkheid te construeren en zo mogelijk teoverstijgen• Fascistische kunst verheerlijkt de overgave en exalteert de geestloosheid.Dood wordt glamour.• Fascistische esthetica is het transformeren van seksuele energie in spirituelekracht ten behoeve van de massa.• Verband tussen fascistische esthetiek, pornografie en s.m.Susan Sontag over nazi esthetiek
    • Het sublieme
    • Het sublieme bij Kant (1724-1804)‘pijn dat verbeelding niet harmonieert met rede
    • De herontdekkingvan het heilige Rudolf Otto, 1869-1933 Das Heilige,1917-1937 Aantrekken en sfstoten door das Heilige,Ganz Andere, Numineuze(geheimzinnge) Voortbouwend op Schleiermacher Andere scheidingrationeel –irrationneel Irrationeel = buiten denkkaders Tegen rationaliserig van godsidee Mythische en symbolische niet totgedachten te herleiden Voor de geest halen van krachtigreligieus gevoel =cruciaal voor theoloog, zoalsschoonheidservaring voorkunsthistoricus
    • Het gevecht gaat er om’, zo schreefBarnett Newman:‘Om uit het onwerkelijke, uit de chaos van deextase, iets voort te brengen dat de herinneringoproept aan een doorleefd moment van totalewerkelijkheid.’
    • Het breekpunt van HeideggerDe ‘stroom’ van van het ZijnEsthetica wordt ‘gebeuren’Benadering van kunstwerk alsfenomeen. ( Wat gebeurt hier?)Definitie van kunstwerk altijd vanuit het‘tuig’ afgeleid (‘tuig met esthetischekwaliteiten’)Terug naar de ware aard van het Ding(geen doelmatige vorm-stof-combinatie)Kunst laat de dingen zelf zien, laat eenhele wereld oplichtenIn het kunstwerk openbaart zichhet Zijn van het ding
    • Die Frage nach der Technik (1953)Moderne cultuur heeft schroom verlorenNiet kunst maar techniek bepaalt hetbestaanDe krachtcentrale als metafoorTechniek laat niet tevoorschijn komen,maar vordert (en slaat op inbestand)natuur wordt permantentbeschikbaar en bestuurbaarSpecifieke lostbestemming van het Zijn Het Gestell heerst op alle niveaus,politiek. media, kunstTechniek leidt tot zijnsverlatenheid,‘vernutzen’, excessieve groei, razendebedrijvigheid, nu-tijd, permanentextatisch hedenKunst moet zich in extremezijnsverlatenheid door het Zijn latenaanstoten (bereidwilligeontvankelijkheid)Kunst moet wezen van de techniek naarboven halenKunst moet lotloosheid van het Gestelltonen
    • De totalitaireverleiding1987: nieuwe onthullingen over sympathieenvoor NazismeDe Rectoraadsrede (1933)
    • Een modern verlangen naar vernietiging
    • Sublieme Mimesisherdefiniëring van mimesis en het sublieme Philippe Lacoue Labarthe Heidegger Lyotard
    • Lacoue Labarthe‘De Duitse nood:’‘Niet het Griekse model zou nogworden geïmiteerd, maar hetvermogen zichzelf de vormen,zonder enig model. Met anderewoorden, nagestreefd werd deimitatie van het geniale. Maarhet geniale als zodanig is perdefinitie niet te imiteren, en metdeze onmogelijkheid heeftDuitsland zich aan eenpsychotisch lot verbonden, zichletterlijk uitgeput.’
    • Afscheid van het totaliteitsdenkengetuigen van het onrepresenteerbare We hebben in de negentiendeen twintigste eeuw onze portieterreur wel gehad. We hebbeneen behoorlijke prijs betaaldvoor de nostalgie van het al enhet ene, ven de verzoening vanhet concept en het zintuiglijke,van de transcendentie en decommunicabele ervaring. Het antwoord is : oorlog aan hetal, laten we van hetonrepresenteerbare getuigen,laten we de geschillenopzwepen. Laten we de eer vande naam redden..
    • TerreurHoe je het fenomeen ook analyseert,terreur heeft iets weg van een rituelenoodsprong naar de absolute,onbemiddelde waarheid van eenonomkeerbare geweldsdaad. Elketerrorist speelt even voor God doorhet noodlot in eigen hand te nemen.Zijn denken houdt op om de schijnvan de wereld te weerspiegelen enbreekt door de spiegel heen.De esthetica van de mimesis lijkt tekantelen in het sublieme moment vanhet geweld. De altijd ophanden zijndeonthulling, die zich in een kunstwerknooit voltrekt, voltrekt zich juist in dedaad van een terrorist. In die zinvormt terreur misschien wel hetlaatste verdwijnpunt van de kunst.Zoals het fascisme een reactie was opde leegte en de vervreemding van demoderniteit, zou een terreurdaad eenfatale poging kunnen zijn om dewereld te redden van het sluimerendeen ogenschijnlijk eeuwigdurendevakantiegevoel van het hedendaagsematerialisme.
    • Hegeldialectiek van de geschiedenis Strijd tussen meester en slaaf ‘The winner takes it all’ ‘List van de rede’ corrigeert grote leiders Vrijbrief voor geweld en terreur in dienst vanrevolutie en bevrijding
    • Hegel en terreurFranse Revolutie en Islam Religieuze vervoering doorKoran van jihadisten vergelijkbaar metrevolutionaire vervoering bijFranse revolutie door revolutionairen Aangehaald door Afshin Ellian,in debat over terreur vanmoslimfundamentalisme na moord opTheo van Gogh
    • Negatieve dialectiek van de kunstKunst moet destructieve van Verlichtingsproject zichtbaar maken
    • Jean Baudrillardfilosoof van na ‘68 crisis in ervaring van reële Tragisch, fataal (itt Debord) Beïnvloed door Guy Debord hyperrealiteit obscene = toppunt van zichtbaarheid,einde van illusie mediale wereld wordt ‘echter dan echt’ simulacrum= een copie zonder origineel Simulacrum selfreferentieel Spektakel verliest zijn materiëlegrondslagDe crisis van hetreële
    • Baudrillard en DebordDrie stadia van een systeem (1) Diffuse toestand: > vrijheid (2) Dichtere toestand > veiligheid (3) Verzadiging > terrorisme“ (1) Geconcentreerde spektakel (2) Diffuse spektakel (3) Geïntegreerde spektakel