• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Het kwaad
 

Het kwaad

on

  • 2,147 views

Het kwaad in religie en hedendaagse kunst

Het kwaad in religie en hedendaagse kunst

Statistics

Views

Total Views
2,147
Views on SlideShare
942
Embed Views
1,205

Actions

Likes
0
Downloads
5
Comments
0

2 Embeds 1,205

http://www.huubmous.nl 1204
http://webcache.googleusercontent.com 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Het kwaad Het kwaad Presentation Transcript

    • H et kwaad in hedendaagse kunst en religie ‘ Laten we de klassieke formulering van dit vraagstuk van Job tot Leibniz in herinnering roepen. Deze luidt: hoe kunnen we ons bij het zien van het kwaad van de wereld nog een God voorstellen. Na het verdwijnen van de oude God wordt de vraag van de theodicee aan de kunst gericht en luidt ze: hoe valt bij het zien van het kwaad in de wereld de luxe van de kunst te rechtvaardigen. ’ Rüdiger Safranski
    • overzicht
      • Actuele representatie van het kwaad
      • Job: de rechtvaardiging van God (theodicee)
      • Romantiek: de esthetisering van het kwaad
      • De geschiedenis van de theodicee
      • De geschiedenis van de duivel
      • Jaren ’ 60: crisis in kunst en religie
      • Nieuwe inzichten in agressie en geweld
      • Ritueel en geweld in jaren zestig en nu
      • De actualiteit van de theodicee: crisis in de kunst
    •  
    •  
    • Ronald Ophuis Birkenau I, 1999
    • Alain Sechas
      • Spoiled children
      • 2001
      • Mirroring Evil,
      • nazi imagery/recent art
      • 2001
      • Alan Scechner; fotomontage met blikje cola tussen Buchenwald gevangenen
      • Zbigniev Libera, Lego concentratiekamp set
    • Maurizo Cattalan
      • HIM, 2000
    • Luc Tuymans
      • Gaskamer
      • 1987
      • Rudolf Eichman
      • 1961
      • Harry Mulisch
      • De Zaak 40/61
    •  
    • De gezichten van het kwaad Messerschmidt, Karakterkoppen, 1783
    • Ter dood veroordeelden Andy Warhol, 1963 Benneton 1990
    • Het gezicht van het kwaad
      • Silence of the Lambs
      • 1991
    •  
    • Representatie politieke moord
      • Jacques Louis David
      • Dood van Marat
      • 1793
    • Volkskrant, 7 mei, 2002
      • JFK
      • (filmstill)
      • 1991
    • Zapruderfilm, 1963
    • Shit happens actuele representie van het kwaad
      • .
      • Oorlogsfotografie: kwaad is banaal, arbitrair en inwisselbaar
      • Actuele representatie in kunst kent vaak geen daders, geen slachtoffers
      • Actuele representatie benadrukt absurde, toevallige karakter van kwaad
      • Media en kunst gefascineerd door shock en horror van het kwaad
      • Actuele verbeelding laat zien dat kwaad los staat van gezicht of karakter
      • Hedendaagse kunst ontmythologiseert absolute kwaad van holocaust
      • Kwaad altijd weer onderhevig aan mythevorming (politieke moord)
      • Mediaverbeelding van kwaad neemt plaats in van werkeljkheid
      • In film : banalisering van kwaad (Pulp Fiction) en op zoek naar nieuwe metafysica (The Matrix)
    • Religie en het kwaad
      • Religie middel om kwaad een metafysische plaats te geven
        • Dualisme (Perzisch, gnostich)
        • Monisme (Kwaad heeft uiteindelijk oorsprong in God)
      • Metafysisch probleem (unde malum?)
      • Moreel probleem (taboe, zonde, erfzonde)
      • Sociaal probleem (vrijheid, recht, straf)
      • Monotheïsme kent probleem van de theodicee:
        • Hoe kan er een God bestaan die kwaad heeft gewild
        • Demiurg (Gnosticisme)
        • Tragische, zich terugtrekkende God (Joodse gnosis)
        • Augustinus: kwaad is afwezigheid van goede. Mens moet zich keren tot God
    • Job
      • Schilder onbekend
      • 19de eeuw
    • Het probleem van Job theodicee
      • drie waarheden die niet tegelijk waar kunnen zijn
      • God is almachtig en de oorzaak van alles wat er in de wereld gebeurt
      • God is rechtvaardig en zorgt ervoor dat het de goeden wèl gaat en de slechten gestraft worden
      • Job is een goed man
    • Job de theorie van de zondebok
      • Gewelddadig mechanisme aan basis van cultuur
      • Mechanisme van zondebok, >uitsluiting, heiligheid, verlossing
      • .
      • Blinde vlek in theologie en menswetenschap
      • Veel invloed op postmoderne filosofen
      • “ Wie met eigen geweld heiligheid tevoorschijn roept is niet in staat de waarheid te zien ”
    • Foucault (1926-1984) Macht is schuilplaats van het geweld
      • Straf en uitsluiting verbonden met opkomst burgelijke samenleving (gevangenis,gesticht)
      • Kwaad wordt inherent aan repressief maatschappelijk systeem van moderne tijd
      • Monotheisme (God) verbonden met “ organisatie van het zelf ’’ en structurering van macht in systeem
    • Jenny Holzer 1982
    • Leibniz 1646-1716
      • Essay du Theodicee (1710)
      • “ God schiep beste van
      • alle mogelijke werelden ”
      • >>Rationalistische
      • metafysica:
      • God is kenbaar en
      • noodzakeljk
      • bestaand wezen
      • Verworpen door Britse
      • Empirisme, en definitief
      • door Kant
    • Voltaire 1694-1778 aaanval op theodicee van Leibniz
      • Candide,1759
      • Satire op vooruitgangsfilosofie van Leibniz
      • Geschreven na aardbeving van Lissabon
      • Pleidooi voor gezond verstand en aanklacht tegen wreedheden in naam van godsdienst
      • Candide beleeft meest afschuwelijke dingen in “ beste van alle mogelijke werelden ” .
    • Esthetisering van het kwaad William Blake (1757-1827) Heaven and Hell
      • <<Sublieme
      • >> Romantiek
      • > 18de eeuwse mysticisme
      • Gnostisch
      • Wereldbeeld
      • (dualisme)
      • Verzet tegen
      • almachtige God
      • “ nobodaddy ”
    • Psychologisering van het kwaad
      • Füssli.
      • De nachtmerrie
      • 1820
    • Erotisering van het kwaad
      • Delacroix
      • De dood van
      • Sardanapalus
      • 1826
    • Demonisering van het kwaad
              • Rubens 1636
              • Goya 1823
    • Goya De verschrikkingen van de oorlog. 1812-1815
    • Actualiteit van theodicee
      • “ Hedendaagse kunst moet zich het oude vraagstuk van de theodicee moeten stellen ”
      • Hoe is kunst mogelijk met al dit kwaad in de wereld
      • Brecht: “ Wat voor tijden zijn dit dat we niet over schoonheid speken kunnen? ”
      • Adorno: “ Na Auschwitz is het schrijven van een gedicht een daad van barbaarsheid geworden ”
    • De geschiedenis van de Duivel Satyr, 5de eeuw v.C. Satyr, 79 v. C.
    • Autun, 10de eeuw Winchester Psalter 1161
    • Giotto di Bondone, 1302 Tres Riches heures du Duc du Berrry, 1410
    • Dirk Bouts, 1450 Boek van de 7 doodzonden , 15de eeuw
    • Jeroen Bosch, 1504 Onbekende meester, Portugal, 16de eeuw
    • Poussin, 1638 Rubens, 1638
    • Bernard Ricard, vroeg 18de eeuw Jean Michel Moreau, 1850
    • Antoine Wiertz 1839 Henri Gervex, 1874
    • Otto Greiner, 1890 Rodin, 1880-1907
    • Reclame eind 19de eeuw
    • De geschiedenis van de duivel in Bijbel en Oudheid
      • Duivel kan niet van God gescheiden worden
      • Monotheïsme kan niet aan duivel voorbijgaan (probleem)
      • Beeld van duivel (draak, monster) komt voort uit Mesopothamische mythen
      • Zoroaster( 600 v C): Strijd van Goed tegen Kwaad
      • Oude Testament; kwaad is duistere kant van Jaweh
      • Nieuwe Testament: duivel wordt autonoom. Christus ’ in duel tegen duivel: exorcisme
      • Duivel alomtegenwoordig in Nieuwe Testament, Slang> duivel (niet in OT)
      • Duivel is gevallen engel, Lucifer > apocalyptische literatuur
      • Verband met hoogmoed, seksualiteit, beheersing van natuur (techniek, vuur)
      • Grieken en Romeinen kenden geen duivel:
      • Polytheisme> kwaad in veel beelden: Satyrs, Pan, Titanen en giganten, Prometheus, Styx, Onderwereld
    • De geschiedenis van de duivel in christendom en moderne tijd
      • Duivel wordt probleem in vroege christendom <> Gnosis: wereld is slecht
      • Concilie van 553; verwerping van leer van Origenes (Duivel keert terug tot God)
      • 11de eeuw; Duivel wordt weerzinwekkend en angtsaanjagend o.i.v. kloosterverhalen
      • Toename van diabolische obsessie vanaf 13 de eeuw
      • Duivel wordt dubbelzinnig in late middeleeuwen (Tuin der Lusten)
      • Concilie van Trente (1545) codificactie van afbeeldeing van duivel
      • 16de eeuw: heksenjacht: anti-satanische codex (strijd tegen opkomend athisme)
      • Barok, terugkeer naar engelachtige duivel: schoonheid, klassieke satyrs, Pan
      • !8 de eeuw; overgang van religieuze obsessie naar literaire mythe
      • Romantiek: de duivel wordt erotiserende superstar > mode van het satanisme
      • 20ste eeuw: duivel leeft voort in beeldcultuur (film, reclame, popmuziek)
      • 2000: ontdaan van collectieve gedaante kan duivel elke vorm aannemen.
    • De duivel in de theologie van de 20ste eeuw
      • Duivel wordt probleem door seculariserig
      • Ontkennen van bestaan van duivel kan niet zonder zelfverloochening
      • Christendom raakt in spagaat
      • Karl Barh (1886-1968) : ‘ Duivel is leegte, irrealiteit, leugen, non-persoon ’
      • Rudolf Bultmann (1884-1996): ‘ Duivel is mythe en de vooruitgang van wetenschap heeft geloof in geesten en demonen verdreven ’
      • Paul Tillich (1986-1965) ’ Duivel is een mentale structuur
      • Nieuw Katechismus 1966: Duivel was nooit een dogma!
      • Katechismus van 1992: Traditionele leer over bestaan duivel wordt herbevestigd
      • Keerpunt in jaren 60: hoogtepunt van secularisering en ontmythologisering (crisis)
    • De geschiedenis van het Exorcisme
      • 398 4de Concilie van Carthago, eerste melding van exorcistenorde
      • 1523 Liber Sacerditalis , vastleggen symptomen van bezetenheid en ritueel vn exorcisme
      • 1598 Thyraeus, Daemoniaci : voor het eerst verband met geestesziekten
      • 1614 Rituale Romanum door Paulus V
      • 1632 De zaak Loudun
      • 1926,1952 Exorcisme ritueel bijgesteld door Vaticaan
      • 1972 Mysteria Quaedam van Paulus VI: exorcistenorde opgeheven, tenemende samenwerking met psychiatrie
      • 1982 Johannes Pauls II exorceert een jonge vrouw
      • 1999 Bijstelling van exorcismeritueel door Vaticaan
    • Crisis jaren ‘ 60 in protestantse theologie
      • John A.T. Robinson,
      • Honest to God, 1961
      • Op zoek naar ander Godsbeeld (immanent)
      • Laat optie 2 vallen in probleem van Job: God is goed, maar niet almachtig
    • Crisis jaren ‘ 60 in katholieke theologie
      • Vezet tegen:
        • kerkelijke autoritaire structuren
        • verstarring van theologische traditie
        • fixatie op seksualiteit
      • Rechtvaardiging zondaar door Gods genade
        • door vertrouwend geloven
        • werkzaam door liefde
        • God geen boekhouder van zonde en kwaad
        • overeenkomst Thomas Aquino en Barth.
      • Pleidooi voor eigen geweten en verantwoordelijkheid
    • Het klimaat rond 1960
      • Tinguely
      • Hommage
      • To New York
      • Selfdestructing
      • Machine
      • 17.3.1960
    • Het klimaat rond 1960
      • Yves Klein
      • Sprong in de leegte
      • 23 oktober 1960
      • op zoek naar spirituele
      • in hier en nu
      • Kunst=leven
      • Nieuw begin
      • NUL, Zero
      • Situationisten,Fluxus
      • Happenings
    • Crisis in de avantgarde in jaren ’ 60 en ‘ 70
      • Autonome kunst is niet waardevrij, maar vervult verhullende functie in maatschappelijk systeem
      • Maatschappelijk kwaad (vervreemding) wordt door kunst niet opgeheven maar bevorderd
      • Geheim verbond tussen avantgarde en kapitaal/macht
      • Kunst en kunstkritiek vormen gesloten systeem (veld, art-world)
    • Twee crises religie kunst
      • Crisis in Godsbeeld
      • God verdwijnt of wordt immanent
      • Ontmythologisering van religie
      • Theologische crisis (jaren 60)
      • Tendens naar secularising
      • Daarna:
      • ontkerkelijking en ontkerstening
      • Verdwijnen van religie als maatschappelijk bindmiddel
      • Crisis in avantgarde
      • Kunst >functie in sociaal systeem
      • Ontmythologisering van kunst
      • Crisis in kunsttheorie (jaren 60)
      • Tendens naar kunst=leven
      • Daarna:
      • Musealisering van cultuur
      • Opkomst van kunst als recreatief massafenomeen
    • Onderzoek naar agressie Het experiment van Milgram, 1974
      • Stroomstoten op bevel
      • Conclusies
        • Agressie is aangeboren impuls
        • Onderhevig aan macht van autoriteit
      • 65 % bereid tot doden
    • Theorieën over agressie
      • Sigmund Freud: Oorzaak binnen de mens.
      • Positieve waardering van aggressie i.v.m. drift tot zelfbehoud. Negatieve waardering i.v.m. doodsdrift (zinloze destructie)
      • Konrad Lorenz: Agressie is aangeboren instinct.
      • Opvoeding moet aggressie in goede banen leiden.
      • J. Dollard: Oorzaak buiten de mens .
      • Agressie is symptoom van frustratie.
      • Kan positief middel zijn om van frustraties af te komen.
      • Erich Fromm: Instrumentele agressie
      • Agressie is instrument voor een positief of negatief doel.
      • Karakter verantwoordelijk voor wijze van aanwenden
    • Agressie in kunst jaren zeventig Nicolas Urbam, Knife performance, 1977
    • Ritualisering van geweld jaren ‘ 60
      • Allan Kaprow
      • Calling (Country Section), 1965
      • Happening
      • Films Godard
      • Le Weekend, 1970
    • Rituele uitbanning van geweld
      • Herman Nitsch, 1973:
      • “ Mijn doel is mensheid te bevrijden van animale element ”
      • “ Door een volstrekt uitleven en evaren wordt het feest van de wederopstanding gevierd ”
      • “ Ik wil mezelf herkennen in de vreugde van de wederopstanding ”
    • Andy Warhol sporen van aanslag
      • Avadon, foto, 1969
    • Rob Scholte autowrak na aanslag (jan. 1995)
      • Aanslag Rob Scholte
      • oktober 1994
      • citeren van
      • Andy Warhol
    • Andy Warhol Five deaths, 1963
    • Erotisering van verkeersongeluk Crash, film 1996
      • > boek; James Ballard, 1972 >erotiek van car-crashes > expliciete verbinding van geweld en erotiek geschreven toen media in opkomst waren discussie over perversiteit volgens auteur: moralistisch
    • Iconografie van martelaar
      • Erwin Olof, Lady Di, 2000
      • Salman Rushdie
      • Mediahype > Crash
    • Ritueel en samenleving jaren ’ 60 jaren ‘ 90
      • ritueel uit openbare leven
      • secularisering
      • crisis in christelijk ritueel
      • verdwijnen van traditionele liturgie
      • weinig waardering voor traditie en cultureel erfgoed
      • massatourisme
      • ontmytholigisering
      • maakbaarheid van landschap
      • afzetten tegen traditie
      • ‘ rituele explosie ’
      • opkomst van ‘ civil religion ’
      • profane vormen van ritueel
      • herwaardering van traditionele liturgie
      • veel waardering voor tradtie en cultureel erfgoed
      • cultuurtoerisme
      • musealisering
      • ritualisering van landschap
      • herontdekking traditie
    • Individuele strategieën Isolatie als ritueel, jaren ‘ 60
      • Joseph Beuys,
      • 1963
      • >transformatie van
      • het zelf
      • kunstenaar als
      • sjamaan
      • individuele = universeel
      • zware existentiële
      • symboliek
    • Individuele strategieën Isolatie als ritueel, jaren ‘ 90
      • Job Koelewijn,1994
      • zoeken naar een nieuw
      • houvast binnen zichzelf
      • kunstenaarsschap model voor relatie tussen subject en werkelijkheid
      • crisis van het subject
      • > spiritualliteit van alledaagse
    • Conclusies
      • Het kwaad in 20ste eeuw van zijn mythische en religieuze dimensie ontdaan
      • Hoogtepunt van dit proces in jaren zestig. Gedachte aan een nieuw begin: samenvallen van kunst en leven en formalisering van individuele leidde tot nieuwe vormen van spirititualiteit in kunst.
      • Na jaren zestig: kunst en religie in spiegelbeelding proces verwikkeld
      • Toenemende secularisering religie tegenover toenemende (schijn) sacraliserig van kunst
      • Huidige situatie: ervaring van crisis. Toenemende behoefte aan existentiële (her)oriëntatie van kunst
      • Safranski: Hedendaagse kunst zou zich het aloude vraagstuk van de theodicee moeten stellen:
      • ‘ Hoe is kunst mogelijk met al het kwaad in de wereld ’