Alice Bailey - Tự Truyện Chưa Hoàn Thành
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Alice Bailey - Tự Truyện Chưa Hoàn Thành

on

  • 438 views

Alice Bailey - Tự Truyện Chưa Hoàn Thành

Alice Bailey - Tự Truyện Chưa Hoàn Thành

Statistics

Views

Total Views
438
Slideshare-icon Views on SlideShare
438
Embed Views
0

Actions

Likes
1
Downloads
14
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Alice Bailey - Tự Truyện Chưa Hoàn Thành Alice Bailey - Tự Truyện Chưa Hoàn Thành Document Transcript

    • 1
    • 2
    • 3
    • 4 SAÙCH CUÛA TAÙC GIAÛ ALICE A. BAILEY (* laø baûn dòch tieáng Vieät; caùc quyeån khaùc coøn baûn tieáng Anh) Ñieåm Ñaïo trong Nhaân loaïi vaø Thaùi Döông Heä Thö veà Tham Thieàn Huyeàn Moân Taâm Thöùc cuûa Haït Nguyeân Töû Luaän veà Löûa Vuõ Truï AÙnh Saùng cuûa Linh Hoàn Linh Hoàn vaø Caùc Theå Töø Trí Tueä ñeán Tröïc Giaùc Luaän veà Chaùnh Thuaät Töø Bethlehem ñeán Calvary Ñöôøng Ñaïo trong Kyû Nguyeân Môùi – Taäp I Ñöôøng Ñaïo trong Kyû Nguyeân Môùi – Taäp II Nhöõng Vaán Ñeà Khoù Khaên cuûa Nhaân Loaïi Söï Taùi Laâm cuûa Ñöùc Chöôûng Giaùo Vaän Meänh cuûa Caùc Quoác Gia AÛo Caûm: Moät Vaán Ñeà Khoù Khaên cuûa Theá Giôùi Thaàn Giao Caùch Caûm vaø Theå Dó Thaùi Töï Truyeän Chöa Hoaøn Taát* Neàn Giaùo Duïc trong Kyû Nguyeân Môùi Söï Hieån Loä cuûa Ñaïi Ñoaøn Chöôûng Giaùo Luaän veà Baûy Cung: Taäp I – Taâm Lyù Hoïc Noäi Moân Taäp II – Taâm Lyù Hoïc Noäi Moân Taäp III – Chieâm Tinh Hoïc Noäi Moân Taäp IV – Khoa Trò Lieäu Noäi Moân Taäp V – Caùc Cung vaø Caùc Cuoäc Ñieåm Ñaïo
    • 5 ÑAÏI THÆNH NGUYEÄN Töø nguoàn AÙnh saùng trong Trí Thöôïng Ñeá Caàu xin AÙnh saùng tuoân raûi vaøo trí con ngöôøi. Caàu xin AÙnh saùng giaùng xuoáng Traàn gian. Töø nguoàn Tình thöông trong Taâm Thöôïng Ñeá Caàu xin Tình thöông tuoân raûi vaøo taâm con ngöôøi. Caàu mong Ñöùc Chöôûng Giaùo trôû laïi Traàn gian. Töø trung taâm bieát ñöôïc YÙ chí Thöôïng Ñeá Caàu xin Thieân yù höôùng daãn yù chí nhoû beù cuûa con ngöôøi — Thieân yù maø caùc Chaân sö ñeàu bieát vaø phuïng söï. Töø trung taâm chuùng ta goïi laø nhaân loaïi Caàu xin Thieân cô Tình thöông vaø AÙnh saùng thöïc thi Vaø caàu mong Thieân cô ñoùng kín cöûa vaøo neûo aùc. Caàu xin AÙnh saùng vaø Tình thöông vaø Quyeàn naêng phuïc hoài Thieân cô treân Traàn gian. “Lôøi Thænh nguyeän hay Caàu nguyeän treân ñaây khoâng thuoäc veà baát cöù ngöôøi naøo hay ñoaøn nhoùm naøo, maø thuoäc veà toaøn nhaân loaïi. Veû ñeïp vaø söùc maïnh cuûa Ñaïi Thænh nguyeän naèm trong tính ñôn giaûn, vaø do noù phaùt bieåu moät soá chaân lyù troïng taâm maø taát caû moïi ngöôøi bình thöôøng ñeàu chaáp nhaän moät caùch hoàn nhieân: - Chaân lyù noùi raèng voán coù moät Ñöùc Thoâng tueä neàn taûng maø chuùng ta goïi vôùi danh xöng mô hoà laø Thöôïng Ñeá; - Chaân lyù noùi raèng aån trong toaøn cuoäc bieåu hieän coù quyeàn naêng phaùt ñoäng vuõ truï, laø Tình thöông; - Chaân lyù noùi raèng coù moät Ñaáng Cao caû ñaõ ñeán theá gian, maø ngöôøi Thieân Chuùa giaùo goïi laø Ñöùc Christ, Ngaøi ñaõ theå hieän tình thöông ñoù ñeå chuùng ta coù theå hieåu ñöôïc; - Chaân lyù noùi raèng caû Tình thöông vaø Thoâng tueä ñeàu laø nhöõng hieäu quaû cuûa YÙ chí Thöôïng Ñeá; vaø cuoái cuøng laø - Chaân lyù hieån nhieân raèng chæ thoâng qua chính nhaân loaïi Thieân cô môùi coù theå thöïc thi.” ALICE A. BAILEY
    • 6 THE GREAT INVOCATION From the point of Light within the Mind of God Let light stream forth into the minds of men. Let Light descend on Earth. From the point of Love within the Heart of God Let love stream forth into the hearts of men. May Christ return to Earth. From the centre where the Will of God is known Let purpose guide the little wills of men — The purpose which the Masters know and serve. From the centre which we call the race of men Let the Plan of Love and Light work out And may it seal the door where evil dwells. Let Light and Love and Power restore the Plan on Earth.
    • 7 LÔØINOÙIÑAÀU Boán chöông ñaàu cuûa Töï truyeän naøy ñöôïc vieát trong naêm 1945. Caùc chöông naêm vaø saùu vieát naêm 1947. Caùc naêm thaùng noùi treân thaät coù yù nghóa ñoái vôùi nhöõng bieán coá cuûa theá giôùi vaøo thôøi gian ñoù. Baûn thaûo ñaùnh maùy ñaàu tieân ñöôïc vieát laïi naêm 1948. Baø Bailey ñaõ ñoïc laïi toaøn boä baûn vaên vaø söûa ôû vaøi choã. Nhieàu ngöôøi ñaõ laøm vieäc vôùi Baø Bailey vaøo nhöõng thôøi ñieåm khaùc nhau vaø moät soá ngöôøi ñaõ ñöôïc gôûi caùc baûn thaûo töøng phaàn ñeå hoï nhaän xeùt. Trong moät soá tröôøng hôïp ñaõ khoâng coù lôøi phaåm bình hoài ñaùp. Tuy nhieân, noùi chung taát caû nhöõng lôøi nhaän xeùt ñeàu thieáu soùt, khoâng chính xaùc trong caùc chi tieát ñaëc bieät, vaø roát cuoäc baø khoâng chaáp nhaän. Baø ñaõ ñònh theâm vaøo Töï truyeän naøy boán phaàn nöõa nhöng khoâng theå vieát ñöôïc. AÙp löïc ngaøy caøng taêng trong coâng vieäc toå chöùc khaép theá giôùi maø Baø Bailey chòu traùch nhieäm; nhöõng tình traïng xaùo troän, caêng thaúng cuûa nhaân loaïi maø baø thöôøng caûm nhaän; yù thöùc voâ duïng vaø do theá ñaõ trôû neân tieâu cöïc cuûa nhöõng ngöôøi thieän chí ôû khaép nôi maø baø ñaõ phaûi tìm caùch nhoïc nhaèn hoùa giaûi; söï thieáu huït taøi chính traàm troïng khieán khoâng theå trieån khai coâng vieäc treân theá giôùi vaø noãi buoàn naûn cuøng thaát voïng do khoâng theå ñaùp öùng ñöôïc nhu caàu vaø thöôøng laø khoâng theå taän duïng ñöôïc cô hoäi chæ vì thieáu tieàn — ñoù laø moät soá nhöõng aùp löïc ñaõ hôïp nhau ñöa baø vaøo tình traïng hoaøn toaøn suy kieät. Theå xaùc baø khoâng ñöôïc nghæ ngôi, coøn caên beänh tim maïch thì ngaøy caøng toài teä. Trong suoát hai naêm cuoái ñôøi, baø ñaõ chieán ñaáu vôùi caùc aùp löïc vaø tình traïng ñoù baèng moät yù chí ñanh theùp. Phaøm ngaõ Cung Moät cuûa baø ñaõ troãi daäy trong noã löïc choùt ñeå ñaùp öùng meänh leänh cuûa Linh hoàn. Chính vaøo naêm 1946 baø ñaõ quyeát ix
    • Lôøi noùi ñaàu8 ñònh khoâng cam chòu baát löïc. Vì theá maø moãi ngaøy, theo thoùi quen saün coù, baø ñaõ taän löïc laøm vieäc, khoâng keå gì söï moûi meät hay ñau ñôùn. Baø ñaõ quyeát daán thaân tích cöïc laøm vieäc vaø vaãn ñaûm traùch phaàn haønh. Baø ñaõ laøm ñieàu ñoù. Ngay caû nhöõng ngaøy cuoái trong beänh vieän ôû New York naêm 1949, baø vaãn tieáp khaùch, baøn thaûo coâng vieäc vôùi ban giaùm ñoác vaø vieát thö. Vaøo giôø phuùt baø töø traàn, Chaân sö K.H. cuûa baø ñaõ ñeán vôùi baø nhö Ngaøi ñaõ höùa töø laâu. Saùng hoâm sau ngaøy baø qua ñôøi, toâi gôûi böùc thö sau ñaây ñeán haøng ngaøn sinh vieân vaø thaân höõu cuûa baø treân khaép theá giôùi. Baïn thaân meán: Thö naøy thoâng baùo vôùi baïn söï chaám döùt cuûa moät chu kyø vaø môû ra moät chu kyø môùi höõu ích hôn vaø töï do hôn cho ngöôøi baïn cuûa taát caû chuùng ta, Baø Alice A. Bailey. Baø ñaõ thoaùt traàn, moät caùch bình an vaø haïnh phuùc, vaøo chieàu Thöù Naêm, 15-12-1949. Chuùng toâi noùi chuyeän vôùi nhau vaøo buoåi chieàu cuoái cuøng ñoù vaø baø ñaõ baûo, “Toâi thaáy caàn phaûi caùm ôn raát nhieàu. Toâi ñaõ soáng moät cuoäc ñôøi phong phuù vaø ñaày ñuû. Bieát bao nhieàu ngöôøi treân khaép theá giôùi ñaõ ñoái vôùi toâi heát söùc toát ñeïp.” Baø muoán töø giaõ coõi traàn ñaõ laâu; tuy nhieân, baø ñaõ ôû laïi chæ vì quyeát taâm muoán laøm troøn phaän söï, vaø bôûi baø thieát tha muoán hoaøn taát nhöõng toå chöùc cho töông lai cuûa Tröôøng Ar- cane, ñeå baèng caùch höõu hieäu nhaát giuùp baïn vaø toâi phuïng söï ñoàng baøo mình toát ñeïp hôn. Qua bao naêm baø ñaõ taïo döïng moâ hình cuûa Tröôøng chuùng ta baèng trí tueä saéc beùn, minh baïch vaø thaám nhuaàn noù vôùi töø löïc maïnh meõ cuûa traùi tim cao caû cuûa baø, moät traùi tim trieàn mieân ñau khoå. Coù ngöôøi hoûi taïi sao baø phaûi ñau khoå nhö vaäy “bôûi vì ñuùng laø baø ñaõ ñau khoå töø theå chaát, tình caûm ñeán tinh thaàn. Chính toâi bieát baø ñaõ thaønh coâng ñeán ñaâu khi môû taâm hoàn ñoùn nhaän x
    • Lôøi noùi ñaàu 9 taùc ñoäng cuûa nhieàu loaïi maõnh löïc huûy dieät ñang hoaønh haønh treân theá giôùi ñaày xaùo troän hieän nay; vaø baø ñaõ sieâu hoùa chuùng thaät tuyeät vôøi ñeán ñaâu, ñeå baûo veä taát caû nhöõng ngöôøi tìm ñaïo ñang phaán ñaáu vôùi nhöõng aùp löïc naëng neà, vaø nhöõng moân sinh non treû, hoï ñaõ ñeán vôùi baø, vôùi tröôøng cuûa baø bao naêm qua. Cho ñeán nay, phaàn lôùn coâng vieäc cuûa ñôøi baø vaãn luoân luoân ôû noäi giôùi. Chuùng ta ñaõ thaáy caùc hieäu quaû ôû beân ngoaøi, ñaõ theo doõi nhöõng gì xaûy ñeán vaø ñaõ qua ñi ôû ngoaïi giôùi; ñaõ giuùp ñôõ vaø thöông meán baø; ñoâi khi chæ trích, ñoâi khi phieàn traùch baø. Tuy nhieân, chuùng ta vaãn luoân luoân tieáp tuïc laøm vieäc vôùi baø vaø vì baø; vaäy maø chuùng ta laïi tieán cao hôn vaø phaàn naøo toát ñeïp hôn laø neáu chuùng ta khoâng laøm theá. Taát caû chuùng ta vaãn coøn ñaày nhaân tính vaø baø cuõng vaäy. Taïi sao baø ñau khoå? Vì baø ñaõ choïn loái ñi theo ñöôøng höôùng cuûa Nhöõng vò Cöùu theá. Baø ñaõ trôû laïi vôùi Chaân sö K.H. cuûa baø ñeå cuøng Ngaøi thöïc hieän nhöõng coâng taùc coøn quaû caûm hôn nöõa cho Ñöùc Chöôûng giaùo. Baø yeâu caàu chuùng ta haõy giöõ cho Tröôøng Arcane ñöôïc toát ñeïp, linh hoaït nhö hieän nay; haõy giöõ cho Tröôøng coù ñaày naêng löïc cöùu giuùp cuûa moät taäp theå caùc taâm hoàn yeâu thöông treân theá giôùi maø Tröôøng voán laø taäp theå ñoù; vaø haõy laøm sao cho chuùng ta luoân phuïng söï ñích thöïc. Chaân thaønh, New York 16-12-1949 (Kyù teân) FOSTER BAILEY xi
    • 10
    • 11 1 LÔØIGIÔÙITHIEÄU Ñieàu gì roát cuoäc ñaõ khieán toâi quyeát ñònh vieát veà cuoäc ñôøi toâi? Ñoù laø böùc thö toâi nhaän naêm 1941 töø moät ngöôøi baïn ôû Scotland baûo raèng anh aáy caûm thaáy neáu toâi coù theå baøy toû cho moïi ngöôøi bieát baèng caùch naøo maø töø tình traïng tröôùc kia toâi ñaõ trôû neân nhö hieän nay, thì haún ñoù laø moät haønh ñoäng phuïng söï ñích thöïc. Töôûng cuõng höõu ích khi bieát raèng laøm theá naøo moät ngöôøi phuïng söï Thieân Chuùa giaùo chính thoáng, coù tính cuoàng tín, laïi coù theå trôû neân moät huaán sö noäi moân ñöôïc nhieàu ngöôøi bieát ñeán. Coù leõ moïi ngöôøi seõ hoïc hoûi ñöôïc nhieàu, khi khaùm phaù ra caùch maø moät hoïc vieân Kinh thaùnh, suy tö theo leà loái thaàn hoïc, laïi coù theå ñi ñeán choã tin chaéc raèng caùc giaùo huaán Ñoâng vaø Taây phaûi ñöôïc hoøa hôïp vaø phoái hôïp tröôùc khi neàn chaân toân giaùo ñaïi ñoàng — maø moïi ngöôøi mong ñôïi — coù theå xuaát loä ôû theá gian. Thaät ñaùng cho chuùng ta bieát raèng tình thöông cuûa Thöôïng Ñeá voán coù tröôùc Thieân Chuùa giaùo, vaø tình thöông aáy khoâng heà chaáp nhaän ranh giôùi caùch ngaên. Ñaây laø baøi hoïc ñaàu tieân heát söùc khoù khaên maø toâi phaûi hoïc raát laâu môùi thuoäc. Taát caû nhöõng ngöôøi baûo thuû, coá chaáp ñeàu phaûi maát nhieàu thôøi gian môùi hoïc ñöôïc raèng Thöôïng Ñeá laø tình thöông. Hoï tuyeân boá ñieàu ñoù nhöng khoâng tin raèng noù ñang ñöôïc thöïc hieän, yù toâi muoán noùi ñöôïc thöïc hieän bôûi Thöôïng Ñeá. Trong nhöõng chi tieát khaùc, toâi muoán neâu roõ caùch naøo maø moät phuï nöõ ngöôøi Anh naëng loøng phaân chia giai caáp laïi coù theå môû maét nhìn thaáy theá giôùi cuûa nhöõng con ngöôøi; vaø laøm sao maø theá giôùi cuûa caùc giaù trò tinh thaàn vôùi guoàng maùy quaûn trò noäi taïi vaø tröïc tieáp cuûa theá giôùi ñoù ñaõ trôû thaønh moät söï kieän thöïc teá ñöôïc chöùng minh, ñoái vôùi moät ngöôøi Thieân Chuùa giaùo coù nhöõng tö töôûng heát söùc heïp hoøi. Toâi laáy laøm vinh döï vôùi danh hieäu ngöôøi Thieân Chuùa giaùo, nhöng giôø ñaây toâi thuoäc veà haïng ngöôøi Thieân Chuùa giaùo coù tinh thaàn bao dung chöù khoâng loaïi tröø.
    • Töï truyeän12 Trong caâu chuyeän naøy, moät trong nhöõng ñieàu toâi muoán neâu roõ laø thöïc ra thôøi söï theá giôùi ñang theo chieàu höôùng noäi taïi noùi treân; vaø muoán giuùp theâm nhieàu ngöôøi quen vôùi söï kieän thöïc teá raèng hieän ñang coù nhöõng Ñaáng (ôû haäu tröôøng) caùc Ngaøi nhaän traùch nhieäm höôùng daãn tinh thaàn nhaân loaïi, cuøng laø ñaûm traùch coâng taùc ñöa loaøi ngöôøi ra khoûi boùng toái böôùc vaøo AÙnh saùng, töø ñieàu giaû ñeán Leõ thaät vaø töø söï cheát ñeán söï Baát töû. Toâi muoán giuùp cho moïi ngöôøi hieåu raèng caùc vò Ñeä töû cuûa Ñöùc Chöôûng giaùo töùc laø caùc Chaân sö Minh trieát voán coù thaät, coù thaät nhö ñoái vôùi toâi vaø nhieàu ngaøn ngöôøi khaùc treân theá giôùi. Toâi khoâng coù yù muoán noùi ñaây laø moät thöïc taïi giaû ñònh (xin taïm duøng caùc töø naøy) hay chæ laø moät vaán ñeà thuoäc veà tín ngöôõng vaø ñöùc tin. Toâi muoán trình baøy veà caùc Ngaøi ñuùng nhö söï thöïc - laø Ñeä töû cuûa Ñöùc Chöôûng giaùo, laø nhöõng ngöôøi ñang soáng vaø bao giôø cuõng laø nhöõng nhaân toá haèng höõu trong caùc söï vuï nhaân loaïi. Ñoù môùi chính laø ñieàu quan troïng, chöù khoâng phaûi nhöõng kinh nghieäm traàn gian, nhöõng dieãn bieán vaø söï kieän trong ñôøi moät phuïng söï vieân naøo cuûa caùc Ngaøi. Chæ trong moät kieáp soáng, toâi ñaõ soáng nhieàu cuoäc ñôøi. Toâi ñaõ tieán tôùi lieân tuïc nhöng heát söùc khoù khaên (veà taâm lyù vaø theå chaát) ñeå böôùc vaøo moät lónh vöïc ngaøy caøng höõu ích hôn. Toâi xin trình baøy raèng trong moãi chu kyø kinh nghieäm toâi ñaõ thöïc söï coá gaéng ñi theo moät söï höôùng daãn phaùt xuaát töø noäi taâm vaø khi toâi laøm ñieàu ñoù, luoân luoân noù ñaõ trôû thaønh moät böôùc tieán tôùi theâm thoâng hieåu vaø do theá maø coù khaû naêng trôï giuùp nhieàu hôn. Keát quaû cuûa böôùc tieán beà ngoaøi coù veû muø quaùng ñoù (nhö khi toâi laäp gia ñình vaø sang Myõ) ñaõ môû ra nhieàu cô hoäi. Toâi ñaõ laøm nhieàu phaän söï trong ñôøi. Toâi ñaõ laø moät thieáu nöõ baát haïnh vaø heát söùc baát bình, moät thieáu nöõ thöôïng löu trong thaäp nieân 1890 vui nhoän (maø toâi khoâng thaáy vui bao nhieâu). Sau ñoù toâi laøm moät nhaø truyeàn giaùo kieåu Billy Sunday vaø laø moät ngöôøi hoaït ñoäng xaõ hoäi. Giai ñoaïn naøy cuõng khoâng vui veû bao nhieâu, ngoaïi tröø luùc aáy toâi coøn treû vaø heát söùc quan taâm ñeán 2
    • Töï truyeän 13 moïi söï. Veà sau, toâi keát hoân vôùi Walter Evans, laøm phaän söï ngöôøi vôï cuûa moät giaùo só thuoäc Giaùo hoäi Giaùm muïc Tin laønh ôû California vaø laø meï cuûa ba ñöùa con gaùi. Chính caùi kinh nghieäm ña daïng naøy trong sinh hoaït vaø laøm vieäc ôû Anh, Chaâu AÂu, Chaâu AÙ, Chaâu Myõ ñaõ ñem ñeán nhöõng thay ñoåi cô baûn trong thaùi ñoä cuûa toâi ñoái vôùi cuoäc soáng vaø moïi ngöôøi. Giöõ moät quan ñieåm tónh taïi, ñoái vôùi toâi döôøng nhö laø khoâng khoân ngoan. Noù coù nghóa laø ñeán moät möùc phaùt trieån naøo ñoù ngöôøi ta ngöøng hoïc hoûi, khoâng theå thaáu hieåu yù nghóa cuûa nhöõng söï kieän, nhöõng tröôøng phaùi tö töôûng vaø caùc hoaøn caûnh, vaø taâm trí cuûa hoï vaãn im laëng khi ñoái dieän vôùi cuoäc ñôøi. Ñoù thaät laø thaûm hoïa. Ñoù thaät laø tai haïi. Ñoù haún phaûi laø yù nghóa cuûa ñòa nguïc. Söï gheâ sôï cuûa ñòa nguïc (toâi khoâng tin ñòa nguïc theo quan ñieåm chính thoáng) chaéc haún ôû trong tính caùch “haèng haèng” baát bieán, ôû trong nhöõng tình traïng bò boù buoäc khoâng theå thay ñoåi. Keá ñoù, toâi trôû thaønh moät sinh vieân huyeàn moân, taùc giaû cuûa nhöõng quyeån saùch ñöôïc lieân tuïc löu haønh roäng raõi vaø ñöôïc dòch ra nhieàu thöù tieáng. Toâi ñaõ trôû thaønh hieäu tröôûng cuûa moät tröôøng noäi moân - hoaøn toaøn baát ngôø, khoâng heà döï tính tröôùc - vaø cuøng Foster Bailey, saùng laäp phong traøo Thieän chí Theá giôùi (khoâng phaûi laø moät phong traøo hoøa bình). Phong traøo naøy ñaõ thaønh coâng ñeán ñoãi khi theá chieán buøng noå naêm 1939 chuùng toâi ñaõ coù caùc trung taâm ôû möôøi chín quoác gia. Theá neân, toâi khoâng phaûi laø voâ ích cho coâng cuoäc phuïng söï theá giôùi, nhöng toâi khoâng vaø khoâng theå noùi raèng söï thaønh coâng cuûa toâi ñaõ chæ do nhöõng noã löïc cuûa caù nhaân toâi maø thoâi. Toâi luoân luoân ñaõ ñöôïc ban cho caùc vò phuø trôï vaø nhöõng thaân höõu quí meán; bao naêm qua hoï vaãn coøn laø thaân höõu cuûa toâi, duø toâi coù ñoái xöû vôùi hoï theá naøo. Toâi coù nhieàu thaân höõu nhö theá vaø - thaät ngaïc nhieân laøm sao - coù vaøi keû thuø. Nhöõng ngöôøi thuø ñoù ñaõ khoâng gaây haïi thöïc söï cho toâi, coù leõ vì toâi khoâng bao giôø coù theå gheùt hoï vaø luoân luoân toâi coù theå hieåu 3
    • Töï truyeän14 taïi sao hoï laïi gheùt toâi. Choàng toâi, Foster Bailey, hôn 25 naêm qua ñaõ giuùp cho taát caû coâng vieäc cuûa toâi ñöôïc thöïc hieän. Neáu khoâng coù anh aáy, toâi nghó coù leõ toâi chæ thaønh töïu ñöôïc ít thoâi. Ai coù ñöôïc tình yeâu thöông thoâng caûm saâu xa tröôøng cöûu, ñöôïc söï toân troïng vaø tình ñoàng chí gaén boù keo sôn, thì cuoäc ñôøi ngöôøi ñoù quaû thaät laø phong phuù vaäy. Ñoái vôùi toâi, anh aáy laø nguoàn söùc maïnh vaø laø “boùng maùt cuûa moät taûng lôùn treân vuøng ñaát khoâ caèn.” Coù nhöõng ñieàu maø seõ bò phöông haïi khi noùi leân baèng lôøi, vaø cuõng chæ voâ nghóa vaø voâ ích khi coá vieát ra. Moái lieân giao cuûa chuùng toâi laø moät trong nhöõng ñieàu nhö theá. Chaéc haún raèng chuùng toâi ñaõ soáng vaø laøm vieäc vôùi nhau trong nhieàu kieáp roài vaø caû hai chuùng toâi ñeàu mong seõ cuøng laøm vieäc chung trong nhieàu kieáp khaùc. Toâi khoâng coù gì ñeå noùi theâm veà vaán ñeà naøy. Toâi thöôøng töï hoûi, toâi ñaõ coù theå laøm gì neáu khoâng coù tình baïn caûm thoâng, söï thöông meán vaø coäng taùc ñaùng tin caäy cuûa nhieàu thaân höõu vaø coäng söï vieân, bao naêm qua hoï ñaõ giuùp ñôõ toâi? Toâi khoâng keå teân hoï ra ñaây, nhöng hoï laø nhöõng ngöôøi chính yeáu ñaõ goùp phaàn thaønh coâng vaøo nhöõng vieäc maø chuùng toâi laøm vôùi tö caùch moät taäp theå. Bôûi vaäy, lyù do vieát töï truyeän naøy goàm ba phaàn, vì coù ba ñieàu maø toâi chuù troïng vaø mong seõ laøm saùng toû. Tröôùc heát, söï kieän thöïc teá veà caùc Chaân sö Minh trieát, caùc Ngaøi laøm vieäc döôùi söï höôùng daãn cuûa Ñöùc Chöôûng giaùo. Toâi muoán giaûi roõ baûn chaát coâng vieäc cuûa caùc Ngaøi. Toâi muoán trình baøy cho theá gian bieát veà caùc Ngaøi nhö caù nhaân toâi bieát; bôûi vì trong nhöõng naêm tôùi ñaây ngaøy caøng coù theâm nhieàu ngöôøi chöùng thöïc söï hieän höõu cuûa caùc Ngaøi, vaø toâi muoán laøm cho ñöôøng hoï ñi deã daøng hôn. Vaán ñeà naøy veà sau toâi seõ noùi nhieàu hôn ñeå cho thaáy caùch naøo chính caù nhaân toâi ñaõ bieát ñöôïc caùc Ngaøi ñang hieän dieän. Cuoäc ñôøi moãi ngöôøi ñeàu coù nhöõng yeáu toá xaùc tín giuùp hoï coù theå soáng. Khoâng coù gì thay ñoåi ñöôïc nieàm tin ñoù trong hoï. Phaàn toâi, toâi tin chaéc vaøo caùc Chaân sö vaø söï hieåu bieát ñoù ñaõ laø ñieåm thaêng baèng oån ñònh cuûa ñôøi toâi. 4
    • Töï truyeän 15 Hai laø, toâi muoán neâu leân moät soá khuynh höôùng môùi treân theá giôùi ngaøy nay, ñang aûnh höôûng roõ reät ñeán nhaân loaïi vaø naâng cao taâm thöùc con ngöôøi. Toâi muoán ñöa ra moät soá yù töôûng môùi, phaùt xuaát töø taäp theå caùc Chaân sö ôû noäi moân, ñang nhaäp vaøo tröôøng tö töôûng cuûa nhaân loaïi ñeå ñöa ñeán moät neàn vaên minh vaø vaên hoùa môùi. Chuùng cuõng ñang huûy dieät nhieàu hình theå cuõ kyõ ñöôïc con ngöôøi yeâu meán - ñoù laø ñieàu töông ñoái khoâng quan troïng khi xeùt theo quan ñieåm cuûa söï soáng vónh cöûu. Cuõng nhö taát caû nhöõng nhaø tö töôûng khaùc, trong ñôøi toâi, toâi ñaõ thaáy söï tan bieán cuûa phaàn lôùn nhöõng gì voâ giaù trò thuoäc lónh vöïc toân giaùo, giaùo duïc vaø traät töï xaõ hoäi. Ñieàu ñoù raát toát. Nhìn laïi quaù khöù, toâi thieát töôûng khoâng coù gì ñaùng sôï hôn, ví duï nhö laø söï keùo daøi thôøi ñaïi nöõ hoaøng Victoria, vôùi nhöõng xaáu xa, kieâu caêng, töï maõn vaø cuoäc soáng quaù tieän nghi, deã daõi cuûa caùc giai caáp (goïi laø) thöôïng löu, cuøng nhöõng tình traïng gheâ gôùm maø caùc taàng lôùp lao ñoäng phaûi phaán ñaáu trong ñoù. Chính trong theá giôùi aám eâm, tieän nghi vaø sung tuùc aáy toâi ñaõ soáng khi coøn laø thieáu nöõ. Toâi thieát töôûng khoâng coù gì tai haïi cho tinh thaàn nhaân loaïi hôn khoa thaàn hoïc thôøi tröôùc, voán nhaán maïnh vaøo moät Ñaáng Thöôïng Ñeá chæ cöùu vôùt moät thieåu soá töï haøo, töï maõn, vaø buoäc ña soá nhaân loaïi phaûi chòu hình phaït ñôøi ñôøi. Toâi thieát nghó, vôùi söï baát oån, ñoài truïy, nhöõng haän thuø vaø chieán tranh, khoâng coù lyù do naøo xaùc ñaùng hôn laø tình traïng kinh teá theá giôùi vaøo thôøi ñoù cuõng nhö trong maáy möôi naêm qua. Tình traïng naøy haàu nhö laø nguyeân nhaân cuûa theá chieán (1914-1945). Haõy caûm taï Thöôïng Ñeá, vì chuùng ta ñang treân ñöôøng tieán ñeán nhöõng ñieàu toát ñeïp hôn. Cuøng vôùi nhieàu ñoaøn nhoùm khaùc ñang ñaùp laïi nieàm höùng khôûi gioáng nhau veà tình thöông nhaân loaïi, nhöõng ngöôøi ñaõ chia sôùt coâng vieäc vôùi chuùng ta seõ laøm phaän söï beù nhoû cuûa mình ñeå goùp phaàn mang laïi nhöõng thay ñoåi caàn thieát. Khuynh höôùng treân theá giôùi ñang nhaém ñeán nhöõng hình thöùc lieân bang, nhaém ñeán söï thoâng hieåu vaø hôïp 5
    • Töï truyeän16 taùc, vaø nhaém ñeán nhöõng gì seõ giuùp ích cho taát caû chöù khoâng chæ daønh rieâng cho moät thieåu soá ñöôïc choïn - ñaây thaät laø ñieàu quan troïng ñaùng khích leä. Chuùng ta ñang treân ñöôøng ñi ñeán tình huynh ñeä. Ñieàu thöù ba maø toâi muoán trình baøy laø con ngöôøi voán tuyeät dieäu nhö theá naøo. Toâi ñaõ soáng ôû ba chaâu luïc vaø trong nhieàu quoác gia. Toâi ñaõ quen bieát nhöõng ngöôøi raát giaøu vaø nhöõng ngöôøi raát ngheøo, thaät gaàn guõi vaø thaân höõu. Baïn toâi goàm nhöõng ngöôøi ôû ñòa vò raát cao vaø raát thaáp. Trong taát caû caùc giai caáp, caùc quoác gia, caùc chuûng toäc, ñaâu ñaâu toâi cuõng thaáy chính nhaân loaïi ñoù, cuõng cuøng söï myõ leä trong tö töôûng, cuõng cuøng taám loøng töï hy sinh vaø tình thöông yeâu vò tha, cuõng cuøng nhöõng toäi loãi vaø caùc nhöôïc ñieåm, cuõng cuøng söï kieâu caêng, ích kyû, cuõng cuøng nhöõng nguyeän voïng, nhöõng chuû ñích tinh thaàn vaø cuõng cuøng yù muoán phuïng söï. Neáu laøm sao toâi noùi leân ñöôïc ñieàu ñoù moät caùch roõ raøng, maïnh meõ, thì chæ baáy nhieâu cuõng ñuû lyù do ñeå vieát ra quyeån saùch naøy. Trong doøng lòch söû laâu daøi cuûa nhaân loaïi vaø so vôùi caùc Vó nhaân cuûa theá giôùi thì Alice Ann Bailey laø ai? Ñoù laø moät phuï nöõ hoaøn toaøn khoâng quan troïng; baø ñaõ bò buoäc phaûi ñaûm nhaän moät soá coâng taùc (thöôøng laø ngöôïc laïi yù muoán cuûa baø), bôûi nhöõng hoaøn caûnh, bôûi moät löông taâm can thieäp tích cöïc, vaø bôûi baø bieát nhöõng gì maø Chaân sö cuûa baø muoán ñöôïc thöïc hieän. Ñoù laø moät phuï nöõ luoân luoân nhuùt nhaùt trong cuoäc soáng (coù leõ moät phaàn cuõng do thôøi thô aáu quaù ñöôïc baûo döôõng). Baûn tính töï nhieân quaù ruït reø ñeán ñoãi thaäm chí ngaøy nay neáu coù phaûi ñi döï tieäc tuøng, baø cuõng phaûi thu heát can ñaûm môùi daùm goïi chuoâng. Baø khoâng thích sinh hoaït coâng coäng, voán quen ngheà noäi trôï, öa naáu nöôùng, giaët giuõ vaø (xin Thöôïng Ñeá chöùng giaùm, ñaõ laøm ñaày ñuû phaàn vieäc cuûa mình). Toâi chöa bao giôø thaät maïnh meõ nhöng laïi coù nguoàn sinh löïc doài daøo. Trong ñôøi toâi ñaõ bò buoäc phaûi naèm beänh suoát nhieàu tuaàn vaø ñoâi khi maát nhieàu thaùng. Trong taùm naêm cuoái ñôøi toâi ñaõ soáng nhôø y khoa; 6
    • Töï truyeän 17 tuy nhieân, ñieàu coù theå töï haøo laø toâi ñaõ tieáp tuïc coâng vieäc, duø beänh taät. Toâi ñaõ thaáy cuoäc soáng thaät laø toát ñeïp, ngay caû nhöõng luùc maø haàu heát moïi ngöôøi ñeàu xem laø thôøi kyø ñen toái nhaát. Coù bieát bao coâng vieäc caàn laøm, bieát bao nhieâu ngöôøi caàn hieåu. Chæ coù ñieàu phaûi phaøn naøn laø bao giôø toâi cuõng quaù meät nhoïc. Trong moät vuøng ñaát thaùnh tröôùc ñaây ôû Anh quoác, coù moät taám moä bia mang nhöõng doøng chöõ maø toâi raát thoâng caûm: Naèm ñaây laø moät phuï nöõ ñaõ luoân luoân meät nhoïc. Baø ñaõ soáng trong moät theá giôùi coù quaù nhieàu vieäc phaûi laøm. Hôõi baèng höõu, ñöøng khoùc cho toâi; bôûi vì ôû vuøng ñaát maø toâi ñang ñi ñeán Toâi seõ khoâng coøn phaûi lau chuøi, queùt töôùc hay khaâu vaù. Hôõi baèng höõu, ñöøng khoùc cho toâi, duø söï cheát coù chia caét chuùng ta. Vì maõi maõi toâi seõ khoâng phaûi laøm theâm ñieàu gì nöõa. Giôø ñaây, ñoái vôùi toâi nôi ñoù quaû thöïc laø ñòa nguïc vaø toâi khoâng muoán ñeán ñoù chuùt naøo. Toâi muoán khoaùc moät thaân xaùc môùi coù nhieàu ñieàu kieän toát hôn, noái laïi nhöõng moái lieân heä ñaõ coù, tìm laïi nhoùm phuïng söï vieân cuõ vaø tieáp tuïc laøm vieäc. Neáu caâu chuyeän ñôøi toâi khuyeán khích ñöôïc moät vò thöôøng nhaân khaùc tieán tôùi, thì quyeån saùch naøy ñaùng neân vieát ra; neáu noù giuùp ñöôïc moät ngöôøi chí nguyeän daán böôùc ñi theo söùc thoâi thuùc tinh thaàn, thì quaû laø phaàn naøo höõu ích; vaø neáu toâi coù theå mang laïi söùc maïnh, loøng can ñaûm vaø yù thöùc thöïc teá ñeán cho nhöõng ngöôøi ñeä töû vaø caùc phuïng söï vieân, thì ñieàu ñoù raát toát. Cho neân, baïn coù theå thaáy raèng caâu chuyeän cuoäc ñôøi toâi thì khoâng maáy quan troïng. Tuy nhieân, noù ñöôïc duøng ñeå chöùng minh moät soá söï kieän thöïc teá maø toâi bieát laø raát thieát yeáu cho haïnh phuùc vaø söï tieán boä cuûa nhaân loaïi trong töông lai. Ñoù laø nhöõng söï kieän thöïc teá veà caùc Chaân sö, veà töông lai roäng môû maø theá chieán (ñaõ qua) chæ laø giai ñoaïn chuaån bò, vaø khaû naêng coù ñöôïc caùc giao tieáp vaø nhöõng kieán thöùc tröïc tieáp 7
    • Töï truyeän18 veà maët tinh thaàn vaø vieãn caûm. Ñöôïc vaäy, nhöõng ñieàu toâi noùi ra haún seõ phuïc vuï toát. Qua caùc thôøi ñaïi, nhieàu ngöôøi nam nöõ chí nguyeän, nhieàu vò ñeä töû vaø nhöõng nhaø thaàn bí soáng caùch bieät nhau, hoï ñaõ bieát taát caû caùc ñieàu naøy. Nay ñaõ ñeán luùc quaûng ñaïi quaàn chuùng ôû khaép nôi cuõng phaûi bieát ñöôïc nhöõng ñieàu ñoù. Bôûi vaäy, toâi vieát caâu chuyeän ñôøi mình laø nhaèm muïc ñích naøy. Xin chôù ñeå bò laãn loän. Toâi khoâng muoán trôû thaønh moät ngöôøi ñaày xuùc caûm toân giaùo. Toâi voán coù tính haøi höôùc, traøo loäng vaø haàu nhö bao giôø cuõng saün saøng nhìn ñôøi theo nhöõng phöông dieän khoâi haøi. Xin noùi rieâng vôùi baïn raèng söï quan taâm quaù möùc cuûa moïi ngöôøi ñeán chính hoï, ñeán linh hoàn hoï vaø caùc phöùc caûm trong nhöõng kinh nghieäm lieân heä, haàu nhö laøm toâi ngaïc nhieân. Toâi muoán lay goïi hoï “Xin haõy ñi ra ngoaøi vaø tìm thaáy linh hoàn cuûa baïn nôi nhöõng ngöôøi khaùc vaø baèng caùch ñoù maø tìm thaáy chính mình.” Nhöõng gì ñang tieáp dieãn trong taâm vaø trí moïi ngöôøi vaø nhöõng gì ñang xaûy ra trong theá giôùi loaøi ngöôøi, ñoù laø moái quan taâm chính yeáu cuûa chuùng ta. Nhöõng cuoäc tieán hoùa roäng lôùn cuûa nhaân loaïi töø thôøi coå sô cho ñeán giai ñoaïn môû maøn cuûa neàn vaên minh môùi saép ñeán, taát caû ñeàu raát ñaùng quan taâm vaø raát quan troïng veà maët tinh thaàn. Nhöõng noã löïc töï khai ngoä cuûa caùc nhaø thaàn bí thôøi trung coå voán coù choã duøng, nhöng ñoù laø thuoäc veà quaù khöù. Nhöõng thaønh töïu cuûa neàn khoa hoïc hieän ñaïi (duø khoâng do con ngöôøi söû duïng caùc khai ngoä noùi treân) vaãn laø moät yeáu toá tinh thaàn chính yeáu cuûa thôøi nay. Cuoäc tranh ñaáu ñang tieáp dieãn giöõa caùc heä tö töôûng chính trò, giöõa tö baûn vaø lao ñoäng, cuøng nhöõng thaát baïi cuûa caùc heä thoáng giaùo duïc thôøi tröôùc, taát caû ñeàu laø daáu hieäu cuûa moät chaát men thieâng lieâng, tinh thaàn ñang chuyeån hoùa cuoäc soáng nhaân loaïi. Duø vaäy, con ñöôøng thaàn bí, höôùng noäi vaø hôïp nhaát thieâng lieâng phaûi ñi tröôùc con ñöôøng huyeàn moân, nhaän thöùc trí tueä vaø tröïc thöùc thieâng lieâng. Ñieàu ñoù luoân xaûy ra trong ñôøi cuûa moïi caù nhaân vaø toaøn nhaân loaïi. Con ñöôøng 8
    • Töï truyeän 19 thaàn bí vaø con ñöôøng huyeàn moân, con ñöôøng cuûa taâm vaø cuûa trí phaûi phoái hôïp vaø hoøa hôïp. Baáy giôø nhaân loaïi seõ bieát ñöôïc Thöôïng Ñeá, chöù khoâng chæ “coá caûm nhaän Thöôïng Ñeá ñeå coù theå may ra tìm ñöôïc Ngaøi.” Tuy nhieân, moãi caù nhaân seõ bieát ñöôïc Thöôïng Ñeá khi soáng moät caùch bình thöôøng vaø caøng toát ñeïp caøng hay; khi hoï phuïng söï, quan taâm ñeán ngöôøi khaùc, vaø do theá maø trôû neân baát vò kyû. Hoï seõ bieát ñöôïc Ngaøi khi nhaän ra söï soáng toát ñeïp vaø tính baûn thieän trong taát caû moïi ngöôøi; khi hoï tuoân raûi haïnh phuùc vaø khoân ngoan ñaùnh giaù ñöôïc caùc cô hoäi daønh cho hoï cuõng nhö cho tha nhaân; vaø khi hoï soáng moät caùch ñaày ñuû vaø vieân maõn. Trong nghóa trang ôû Anh quoác, nôi an taùng cha meï toâi, coù moät taám moä bia (vöøa qua khoûi coång laø thaáy) vôùi doøng chöõ “Baø ñaõ laøm heát khaû naêng mình.” Toâi thaáy sao noù buoàn baõ quaù “noù noùi leân moät söï thaát baïi. Toâi tieác ñaõ khoâng laøm ñöôïc taát caû nhöõng gì toâi coù theå laøm. Tuy nhieân, toâi ñaõ luoân luoân laøm heát söùc mình, theo möùc hieåu bieát cuûa toâi vaøo thôøi ñieåm ñoù. Toâi ñaõ laøm vieäc. Toâi ñaõ phaïm nhöõng sai laàm. Toâi ñaõ ñau khoå vaø ñaõ haân hoan. Toâi ñaõ coù moät khoaûng thôøi gian toát ñeïp ñeå soáng, vaø toâi seõ khoâng phaûi traûi qua moät thôøi gian toái taêm ñeå cheát!
    • Töï truyeän20 CHÖÔNGI Nhìn laïi thôøi thô aáu cuûa mình, toâi caûm thaáy heát söùc nhaøm chaùn. Vieát töï truyeän maø môû ñaàu nhö theá thì dó nhieân laø dôû vaø caùc nhaø sieâu hình hoïc goïi ñoù laø lôøi phaùt bieåu tieâu cöïc. Tuy nhieân, coù sao noùi vaäy. Toâi khoâng maáy thích nhöõng gì toâi coøn nhôù veà thôøi thô aáu cuûa mình, duø coù leõ nhieàu vò ñoäc giaû seõ cho ñoù laø moät cuoäc soáng hoaøn toaøn toát ñeïp khi so vôùi nhöõng naêm aáu thô cuûa muoân ngaøn ngöôøi khaùc. Laém keû baûo raèng thôøi thô aáu laø quaõng ñôøi haïnh phuùc nhaát trong cuoäc soáng moãi ngöôøi. Toâi khoâng heà tin ñieàu ñoù. Vôùi toâi thì ñoù laø nhöõng naêm maø thaân xaùc raát thoaûi maùi, xa hoa vaø hoaøn toaøn khoâng phaûi aâu lo veà nhöõng nhu caàu vaät chaát; nhöng ñoàng thôøi ñoù laïi laø nhöõng naêm baên khoaên khoå sôû, nhöõng gì mình toân thôø bò suïp ñoå, khaùm phaù ra nhöõng ñieàu baát haïnh vaø troáng traûi coâ ñôn. Duø vaäy, khi vieát ra ñieàu naøy, toâi vaãn bieát raèng thöïc ra nhöõng noãi khoán khoå cuûa tuoåi thô (vaø coù leõ noùi cuûa caû cuoäc ñôøi thì cuõng ñuùng) thöôøng bò phoùng ñaïi quaù ñaùng vaø coù veû kinh khuûng hôn trong thöïc teá. Con ngöôøi coù baûn tính kyø laï laø öa ghi nhôù vaø chuù troïng vaøo nhöõng giôø phuùt baát haïnh cuøng nhöõng bi kòch, nhöng laïi thôø ô vôùi nhöõng thôøi gian vui veû haân hoan vaø söï an laønh haïnh phuùc thoâng thöôøng. Nhöõng thôøi khaéc böùc baùch khaån tröông döôøng nhö aûnh höôûng ñeán taâm thöùc chuùng ta (töùc laø caùi nhaân toá kyø laï noù ghi nhaän moïi söï) raát nhieàu hôn laø voâ soá nhöõng khoaûng thôøi gian soáng bình thöôøng. Neáu nhaän thöùc ñöôïc ñieàu ñoù thì xeùt cho cuøng chuùng ta seõ thaáy raèng nhöõng ngaøy thaùng an oån bình thöôøng luoân luoân vaãn laø phaàn lôùn. Ñoù laø nhöõng naêm, thaùng, ngaøy, giôø ñeå ñöùc haïnh hình thaønh, oån coá vaø trôû neân saün saøng söû duïng vaøo nhöõng côn khuûng hoaûng coù taàm quan troïng thöïc söï ôû ngoaïi giôùi — nhöõng khuûng hoaûng maø qua nhieàu naêm chuùng 9
    • Töï truyeän 21 ta phaûi ñoái ñaàu trong moät ñoâi khi. Baáy giôø, ñöùc tính maø chuùng ta ñaõ phaùt trieån seõ hoaëc laø chòu noåi söï thöû thaùch vaø chæ ra loái thoaùt hoaëc laø noù thaát baïi vaø chuùng ta sa ngaõ, ít nhaát cuõng taïm thôøi. Chuùng ta bò buoäc phaûi tieáp tuïc hoïc hoûi theo loái naøy. Khi nhìn laïi quaõng ñôøi thô aáu, toâi khoâng thaáy toàn taïi trong kyù öùc cuûa mình bao nhieâu nhöõng thaùng ngaøy haïnh phuùc bình thöôøng, nhöõng thôøi gian ñieàu hoøa an oån, cuøng nhöõng tuaàn leã moïi vieäc troâi chaûy eâm xuoâi, maø toâi laïi thaáy nhöõng côn khuûng hoaûng, nhöõng giôø phuùt toâi hoaøn toaøn ñau khoå, nhöõng luùc maø cuoäc soáng döôøng nhö chaám döùt, coøn moïi söï tröôùc maét chöøng nhö voâ nghóa. Toâi coøn nhôù ñöùa con gaùi lôùn cuûa toâi ñaõ laâm vaøo tình traïng ñoù khi noù ngoaøi hai möôi tuoåi ñaàu. Luùc ñoù noù caûm thaáy raèng cuoäc soáng khoâng coù gì höùng khôûi, vaø ñôøi laø moät söï phí phaïm nhaït nheõo. Taïi sao cuoäc soáng laïi quaù nhaøm chaùn? Taïi sao noù phaûi soáng nhö theá? Khoâng bieát phaûi noùi sao vôùi con, toâi chôït hoài töôûng kinh nghieäm tröôùc ñaây cuûa mình, vaø nhôù laø ñaõ kheùo leùo baûo noù, “Naøy con, meï coù theå noùi vôùi con moät ñieàu laø con khoâng bao giôø bieát ñöôïc nhöõng gì saép ñeán ñaâu.” Toâi chöa bao giôø nhaän thaáy raèng toân giaùo, hay nhöõng caâu chaâm ngoân thoâng thöôøng, maø ngöôøi ta vaãn hay baûo nhau, ñaõ giuùp ích ñöôïc trong moät côn khuûng hoaûng. Ñieàu saép xaûy ñeán cho con toâi laø chaøng trai maø noù ñaõ keát hoân; ngöôøi maø trong voøng moät tuaàn noù ñaõ höùa hoân, vaø soáng chung haïnh phuùc keå töø ñoù. Chuùng ta caàn neân vun boài yù thöùc veà nhöõng nieàm haân hoan haïnh phuùc, chöù khoâng chæ ghi nhôù nhöõng ñieàu buoàn baõ, khoù khaên. Ñieàu toát cuõng nhö ñieàu xaáu laø moät toång theå coù yù nghóa, ñaùng cho ta ghi nhôù. Ñieàu toát giuùp chuùng ta vöõng tin vaøo tình thöông cuûa Thöôïng Ñeá. Coøn ñieàu xaáu thì mang laïi kyû luaät vaø nuoâi döôõng nguyeän voïng tinh thaàn. Nhöõng buoåi hoaøng hoân röïc rôõ khieán ta phaûi say nhìn trong caûm nhaän, baøng hoaøng; söï tónh laëng saâu xa, baát tuyeät cuûa ñoài nuùi, laøng queâ bao phuû taâm hoàn ta — taát caû nhöõng caùi ñoù ñeàu thaät ñaùng nhôù; moät ñöôøng 10
    • Töï truyeän22 chaân trôøi tuyeät ñeïp hay moät khu vöôøn muoân maøu coù söùc thu huùt khieán ta queân heát moïi ñieàu khaùc; söï ñoàng thanh ñoàng khí ñöa ñeán nhöõng giôø phuùt caûm thoâng vaø lieân giao myõ maõn; söï myõ leä cuûa linh hoàn con ngöôøi phaùt huy chieán thaéng khi ñoái ñaàu vôùi nhöõng khoù khaên — ta khoâng ñöôïc ñeå cho nhöõng ñieàu ñoù troâi qua maø khoâng ghi nhaän. Ñoù laø nhöõng yeáu toá chi phoái cuoäc soáng moät caùch lôùn lao. Ñoù laø nhöõng bieåu hieän cuûa söï soáng thieâng lieâng. Toâi khoâng bieát taïi sao chuùng laïi quaù thöôøng bò laõng queân, coøn nhöõng chuyeän buoàn thaûm, gheâ gôùm, baát bình laïi cöù maõi ghi khaéc trong taâm trí con ngöôøi ta nhö vaäy. Chöøng nhö treân haønh tinh cuûa chuùng ta ñaây, söï ñau khoå ñöôïc ghi nhaän saâu saéc hôn laø haïnh phuùc, vaø haäu quaû cuûa noù coù veû laâu daøi hôn. Cuõng coù leõ chuùng ta sôï haïnh phuùc vaø xua ñuoåi noù ñi xa do ñaëc tiùnh noåi baät nhaát cuûa con ngöôøi — laø SÖÏ SÔÏ HAÕI. Trong giôùi noäi moân, ñang coù nhöõng cuoäc thaûo luaän saâu roäng veà Ñònh luaät Nghieäp quaû, maø roát cuoäc ñoù chæ laø caùi teân ngöôøi Ñoâng phöông duøng ñeå goïi Ñaïi Luaät Nhaân Quaû; bao giôø ngöôøi ta cuõng chuù troïng ñeán nghieäp quaû xaáu vaø caùch naøo ñeå traùnh khoûi noù. Vaäy maø toâi daùm baûo ñaûm raèng, noùi chung thì coù nhieàu nghieäp quaû toát hôn laø nghieäp quaû xaáu. Toâi vaãn noùi leân ñieàu naøy, maëc duø theá chieán vôùi noãi kinh hoaøng khoâng xieát keå ñaõ vaø ñang bao truøm chuùng ta, vaø maëc duø toâi bieát roõ caùc teä naïn maø caùc nhaø hoaït ñoäng xaõ hoäi ñang lieân tuïc lo giaûi quyeát. Söï xaáu xa khoán khoå seõ troâi qua, nhöng haïnh phuùc vaãn toàn taïi; treân heát moïi söï, con ngöôøi seõ nhaän thöùc ñöôïc raèng nhöõng gì xaáu xa ñaõ ñöôïc gaây taïo seõ phaûi tan bieán ñi vaø ngaøy nay chuùng ta ñang coù cô hoäi xaây döïng moät theá giôùi môùi, toát ñeïp hôn. Ñieàu ñoù ñuùng, bôûi vì Thöôïng Ñeá laø laønh thieän, cuoäc soáng vaø caùc kinh nghieäm ñeàu laønh thieän, coøn yù chí höôùng thieän thì toàn taïi maõi maõi. Chuùng ta luoân luoân coù cô hoäi ñeå söûa chöõa caùc sai laàm ñaõ gaây, ñeå khai thoâng nhöõng ñöôøng loái raéc roái quanh co ñaõ taïo. Caùc chi tieát veà noãi baát haïnh cuûa toâi thöôøng quaù vuïn vaët 11
    • Töï truyeän 23 ñeán ñoãi khoù loøng keå roõ vaø toâi cuõng khoâng muoán laøm phieàn caùc baïn baèng nhöõng chuyeän maø toâi coøn nhôù. Phaàn lôùn nguyeân nhaân laø do nôi toâi, toâi chaéc vaäy. Xeùt veà maët ñôøi, toâi khoâng coù lyù do gì ñeå khoå caû; gia ñình vaø baïn beø toâi haún laø heát söùc ngaïc nhieân neáu hoï ñaõ bieát ñöôïc caùc phaûn öùng cuûa toâi. Trong cuoäc ñôøi, baïn ñaõ khoâng coù bieát bao laàn töï hoûi veà nhöõng gì ñang xaûy ra trong taâm trí cuûa moät ñöùa treû, hay sao? Treû con vaãn coù nhöõng yù töôûng roõ reät veà cuoäc soáng vaø hoaøn caûnh chung quanh; chuùng vaãn soáng trong theá giôùi cuûa rieâng chuùng, baèng moät caùch maø khoâng ai xen vaøo ñöôïc; ít ai nhaän bieát ñieàu naøy. Toâi khoâng theå nhôù laïi ñöôïc khi naøo laø khoaûng thôøi gian maø toâi chöa bieát suy tö, tìm hieåu, thaéc maéc, choáng ñoái vaø hy voïng. Vaäy maø ñeán naêm 35 tuoåi toâi môùi thöïc söï khaùm phaù ra raèng toâi coù trí tueä vaø toâi coù theå söû duïng noù. Maõi cho ñeán luùc ñoù, toâi ñaõ chæ laø moät môù tình caûm vaø xuùc caûm maø thoâi; coøn trí tueä cuûa toâi ö — neáu nhö noù coù — thì haún noù ñaõ söû duïng toâi chöù khoâng phaûi toâi söû duïng noù ñaâu. Duø theá naøo, toâi cuõng ñaõ hoaøn toaøn baát haïnh cho ñeán khi toâi rôøi gia ñình ra soáng töï laäp vaøo khoaûng naêm 22 tuoåi. Trong suoát nhöõng naêm ñaàu tieân aáy, toâi ñaõ ñöôïc bao boïc baèng moïi ñieàu kieän toát ñeïp; cuoäc soáng toâi mang nhieàu saéc thaùi vaø toâi ñaõ gaëp gôõ nhieàu ngöôøi thaät thuù vò. Toâi khoâng heà bieát thieáu thoán ñieàu gì. Toâi ñaõ ñöôïc döôõng duïc trong söï xa hoa thoâng thöôøng cuûa giai caáp toâi vaøo thôøi ñoù; toâi ñaõ ñöôïc troâng nom heát söùc chu ñaùo — nhöng töï thaâm taâm toâi gheùt heát moïi thöù naøy. Toâi sinh ngaøy 16 thaùng Saùu, naêm 1880, ôû thaønh phoá Manchester, nöôùc Anh, nôi ñoù cha toâi laøm vieäc cho moät döï aùn coâng nghieäp lieân keát vôùi coâng ty cuûa oâng toâi — moät trong nhöõng coâng ty quan troïng nhaát ôû Vöông quoác Anh. Vì theá, toâi ñaõ ñöôïc sinh ra döôùi aûnh höôûng cuûa cung Song Nam. Ñieàu ñoù coù nghóa laø moät söï xung ñoät giöõa caùc caëp ñoái cöïc — ngheøo khoå vaø giaøu sang, nhöõng ñænh cao cuûa haïnh phuùc vaø nhöõng vöïc thaúm cuûa buoàn raàu, söï caêng keùo giöõa linh hoàn vaø phaøm 12
    • Töï truyeän24 nhaân hay laø giöõa chaân ngaõ vaø phaøm tính. Hoa Kyø vaø London chòu aûnh höôûng cuûa Song Nam cho neân chính trong quoác gia ñoù vaø Vöông quoác Anh maø cuoäc xung ñoät roäng lôùn giöõa Tö baûn vaø lao ñoäng seõ ñöôïc giaûi quyeát; hai ñoaøn nhoùm naøy bao goàm quyeàn lôïi cuûa nhöõng ngöôøi thaät giaøu vaø thaät ngheøo. Maõi cho ñeán naêm 1908 toâi khoâng heà thieáu thoán thöù gì; toâi khoâng bao giôø nghó ñeán tieàn baïc; toâi muoán ñi ñaâu hay laøm gì tuøy yù. Tuy nhieân, töø ñoù trôû ñi toâi ñaõ bieát ñeán nhöõng hoá saâu cuûa baàn cuøng. Coù luùc toâi ñaõ soáng baèng traø (khoâng ñöôøng, khoâng söõa) vôùi baùnh mì khoâ trong ba tuaàn, cho ba ñöùa con toâi coù nhu yeáu phaåm ñeå aên. Hoài coøn con gaùi, toâi ñaõ ñeán vieáng nhieàu dinh thöï, moãi laàn ôû nhieàu tuaàn leã; vaäy maø toâi ñaõ laøm coâng trong moät xöôûng noï ñeå nuoâi con. Ñoù laø moät xöôûng ñoùng hoäp caù moøi vaø cho ñeán nay toâi vaãn khoâng thích ngaém caù moøi chuùt naøo. Baïn toâi (töø naøy ñöôïc duøng theo thöïc nghóa) goàm ñuû haïng ngöôøi, töø nhöõng ngöôøi thaáp keùm nhaát cho ñeán nhöõng ngöôøi nhö Ñaïi Coâng töôùc Alexander, ngöôøi anh em beân vôï cuûa coá Nga hoaøng. Toâi chöa bao giôø ôû moät nôi naøo laâu, bôûi vì ngöôøi thuoäc cung Song Nam voán luoâân luoân di chuyeån. Chaùu ngoaïi toâi cuõng ñuùng laø thuoäc Song Nam, noù ñaõ ñi qua Ñaïi Taây Döông hai laàn, vaø ñaõ qua Keânh ñaøo Panama vaøo hai dòp khaùc, tröôùc khi noù ñöôïc boán tuoåi. Ngoaøi ra, neáu toâi khoâng töï ñeà phoøng thaät caån thaän, thì luoân luoân toâi coù theå hoaëc laø ôû treân nhöõng ñænh cao cuûa haïnh phuùc, höùng khôûi, hoaëc laø ngaõ xuoáng nhöõng hoá saâu cuûa buoàn naûn vaø tuyeät voïng. Qua nhieàu kinh nghieäm, toâi ñaõ hoïc ñöôïc caùch traùnh nhöõng ñieàu thaùi quaù vaø coá gaéng soáng ôû möùc bình thöôøng. Tuy nhieân, toâi vaãn chöa thaønh coâng hoaøn toaøn. Söï xung ñoät chính yeáu trong ñôøi toâi ñaõ laø cuoäc chieán giöõa linh hoàn vaø phaøm nhaân, vaø tình traïng ñoù vaãn coøn tieáp dieãn. Vieát ñeán ñaây, toâi chôït nhôù ñeán cuoäc nhoùm hoïp cuûa moät “Phong traøo Taäp theå” noï maø ngöôøi ta ruû toâi döï, vaøo naêm 1935 ôû Geneva, Thuïy Só. Moät vò nhoùm tröôûng “chuyeân nghieäp” khuoân 13
    • Töï truyeän 25 maët raén roûi, töôi cöôøi, coù veû töï maõn, ñang hieän dieän giöõ vai troø laõnh ñaïo, cuøng nhieàu ngöôøi soát saéng laøm chöùng veà nhöõng ñieàu quaáy quaù cuûa hoï vaø quyeàn naêng cöùu chuoäc cuûa Ñaáng Christ. Hoï cho toâi caùi caûm töôûng raèng Thöôïng Ñeá ñaõ ñích thaân Ngaøi quan taâm ñeán vieäc lieäu maø (theo lôøi laøm chöùng cuûa moät baø trong nhoùm naøy) baø ta ñaõ coù xin loãi hay chöa vôùi ngöôøi ñaàu beáp bò baø xöû teä. Theo toâi, khoâng phaûi laø Thöôïng Ñeá, maø caùch soáng toát ñeïp cuûa chuùng ta cuõng ñuû laø ñoäng löïc ñeå laøm ñieàu ñoù. Duø sao, moät ngöôøi phuï nöõõ duyeân daùng ñaõ ñöùng leân — baø tuoåi ñoä trung nieân, aên maëc töôm taát, vôùi aùnh maét haøi höôùc. Vò tröôûng nhoùm noùi, “Chaéc laø baø seõ ñöa ra moät ñieàu laøm chöùng tuyeät dieäu chöù ?” Ngöôøi phuï nöõ traû lôøi, “Khoâng, khoâng, cuoäc chieán vaãn coøn tieáp dieãn giöõa Ñöùc Christ vaø toâi, vaø hoaøn toaøn khoâng theå bieát ñöôïc raèng ai seõ thaéng”. Cuoäc chieán naøy ñang tieáp dieãn, vaø trong tröôøng hôïp cuûa ngöôøi chòu aûnh höôûng Song Nam thì noù trôû thaønh moät vaán ñeà thieát yeáu vaø cuõng khaù rieâng tö. Ngöôøi ta cuõng cho raèng nhöõng ai thuoäc cung Song Nam thì coù baûn tính deã bieán daïng, hay thay ñoåi vaø thöôøng soáng hai maët. Ít ra thì toâi cuõng khoâng coù maáy tính ñoù, duø raèng toâi coù nhieàu sai laàm, vaø coù theå laø cung nhaät xuaát cuûa toâi ñaõ cöùu toâi. Buoàn cöôøi laøm sao, nhöõng nhaø chieâm tinh haøng ñaàu laïi chæ ñònh caùc thieân töôïng khaùc laø cung nhaät xuaát cuûa toâi — nhö cung Trinh Nöõ, bôûi vì toâi thöông treû con, öa naáu nöôùng, nuoâi döôõng moät toå chöùc; nhö laø cung Maõnh Sö, bôûi vì toâi coù caù tính maïnh (yù hoï muoán noùi raèng toâi khoù khaên, öa thoáng trò) vaø naëng ngaõ chaáp; vaø laø cung Song Ngö, bôûi vì ñoù laø cung cuûa ngöôøi trung gian, ngöôøi hoøa giaûi. Toâi coù khuynh höôùng Song Ngö, bôûi vì choàng toâi thuoäc cung Song Ngö, bôûi vì ñöùa con gaùi lôùn thaân yeâu cuûa toâi cuõng sinh vaøo cung naøy, vaø luoân luoân chuùng toâi thoâng caûm nhau nhieàu ñeán ñoãi chuùng toâi vaãn thöôøng hay caõi nhau. Roõ raøng toâi cuõng ñaõ ñoùng vai troø trung gian, bôûi vì moät soá giaùo huaán maø caùc Chaân sö 14
    • Töï truyeän26 muoán ñöa ra cho theá gian trong suoát theá kyû naøy voán chöùa ñöïng trong nhöõng cuoán saùch maø toâi chòu traùch nhieäm xuaát baûn. Duø cung nhaät xuaát cuûa toâi laø gì thì toâi cuõng thöïc söï laø ngöôøi thuoäc Song Nam vaø cung naøy ñaõ aûnh höôûng roõ reät ñeán cuoäc ñôøi vaø caùc hoaøn caûnh cuûa toâi. Noùi chung, noãi baát haïnh khaù thaàm laëng cuûa thôøi thô aáu toâi coù nhieàu lyù do. Toâi laø ngöôøi taàm thöôøng nhaát trong moät gia ñình phong caùch heát söùc toát ñeïp vaø thaäm chí toâi coøn khoâng ñöôïc möùc bình thöôøng nöõa. Moïi ngöôøi luoân luoân xem toâi laø moät ñöùa treû khaù ngu doát ôû tröôøng vaø laø ngöôøi keùm thoâng minh nhaát trong moät gia ñình thoâng minh. Em toâi laø moät trong nhöõng thieáu nöõ xinh ñeïp nhaát maø toâi töøng thaáy, vôùi trí tueä thoâng minh tuyeät vôøi. Toâi vaãn yeâu quí em duø raèng em khoâng giuùp ñöôïc gì cho toâi, vì toâi laø moät ngöôøi Thieân Chuùa giaùo heát söùc chính thoáng, xem baát kyø ai bò ruûi ro phaûi ly dò cuõng laø ñieàu khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc. Em laø moät baùc só vaø laø moät trong nhöõng ngöôøi phuï nöõ ñaàu tieân, trong lòch söû laâu daøi cuûa Ñaïi hoïc Edinburg, ñaõ ñaït caáp baèng danh döï vaø — neáu toâi nhôù khoâng laàm — em ñaõ ñaït hai laàn. Hoài coøn raát treû em ñaõ xuaát baûn ba cuoán saùch veà thi ca; toâi ñaõ ñoïc baøi ñieåm caùc saùch aáy trong Phuï trang Vaên hoïc cuûa tôø London Times, hoï khen taëng em laø nöõ thi só lôùn nhaát cuûa nöôùc Anh ñöông thôøi. Toâi nghó raèng moät cuoán saùch em vieát veà Sinh hoïc vaø moät cuoán khaùc noùi veà caùc Beänh vuøng Nhieät ñôùi ñaõ ñöôïc xem laø caùc saùch giaùo khoa tieâu chuaån. Em toâi ñaõ keát hoân vôùi ngöôøi anh hoï ñaàu cuûa toâi, Laurence Parsons, moät vò chöùc saéc noåi tieáng cuûa Giaùo hoäi Anh quoác vaø coù thôøi ñaõ laø Linh muïc ñòa phaän Cape Colony. Meï anh aáy ñaõ ñöôïc Toøa Hoøa giaûi chæ ñònh laøm ngöôøi giaùm hoä cho chò em toâi. Coâ laø em gaùi uùt cuûa cha toâi vaø Laurence laø moät trong saùu ngöôøi con trai cuûa coâ maø thuôû beù ñaõ soáng vôùi chuùng toâi raát laâu. Choàng coâ, Döôïng Clare, moät ngöôøi ñaøn oâng hôi khoù tính vaø nghieâm khaéc, laø anh em vôùi Laõnh chuùa Rosse; vò naøy coù 15
    • Töï truyeän 27 ngöôøi con trai noåi tieáng veà kính vieãn voïng, ñaõ ñöôïc ñeà caäp ñeán trong Giaùo Lyù Bí Nhieäm. Hoài coøn nhoû toâi raát sôï döôïng toâi, vaäy maø tröôùc khi maát oâng ñaõ toû cho toâi thaáy moät phöông dieän khaùc cuûa baûn tính mình maø ít ai bieát. Toâi khoâng bao giôø queân döôïng ñaõ heát söùc töû teá vôùi toâi trong suoát theá chieán thöù nhaát, khi toâi laâm caûnh voâ cuøng tuùng thieáu ôû Hoa Kyø. Döôïng ñaõ vieát cho toâi nhöõng laù thö ñaày thoâng caûm vaø naâng ñôõ, khieán toâi caûm thaáy raèng ôû Anh quoác vaãn coøn coù nhöõng ngöôøi khoâng heà queân toâi. Toâi muoán noùi ñieàu ñoù ra ñaây, bôûi vì toâi khoâng tin raèng gia ñình cuûa döôïng hay con daâu cuûa döôïng, laø em toâi, ñaõ bieát chuùt gì veà moái lieân heä thaân höõu vaø toát ñeïp giöõa toâi vaø döôïng toâi vaøo cuoái cuoäc ñôøi cuûa ngöôøi. Chaéc raèng ngöôøi ñaõ khoâng heà noùi gì veà ñieàu ñoù vaø toâi cuõng khoâng heà noùi gì cho ñeán ngaøy nay. Em toâi veà sau nghieân cöùu ung thö vaø ñaõ noåi danh trong lónh vöïc heát söùc caàn thieát naøy. Toâi raát töï haøo veà em. Toâi khoâng bao giôø thay ñoåi tình thöông ñoái vôùi em toâi, vaø neáu em coù ñoïc töï truyeän naøy, thì toâi muoán em bieát cho ñieàu ñoù. May sao, toâi tin vaøo ñaïi luaät Luaân hoài vaø moät ngaøy naøo ñoù em vaø toâi seõ thöïc hieän ñöôïc moái lieân giao myõ maõn hôn. Toâi cho raèng moät trong nhöõng baát lôïi lôùn nhaát trong ñôøi cuûa baát kyø ñöùa treû naøo laø khoâng coù ñöôïc toå aám gia ñình thöïc söï. Söï thieáu thoán ñoù chaéc chaén ñaõ aûnh höôûng ñeán chò em toâi. Tröôùc khi toâi leân chín, caû cha meï toâi ñeàu maát vì beänh lao phoåi (nhö thôøi aáy ngöôøi ta ñaõ goïi). Trong nhöõng naêm thô aáu ñoù, noãi sôï haõi beänh lao cöù chöïc chôø ñe doïa caû hai chò em vaø cha toâi cuõng raát böïc boäi vì söï coù maët cuûa chuùng toâi, ñaëc bieät laø toâi, vì moät lyù do naøo ñoù. Coù leõ ngöôøi ñaõ caûm thaáy raèng haún laø meï toâi coøn soáng neáu khoâng coù hai ñöùa con ñaõ ruùt heát nhöïa soáng cuûa baø. Cha toâi laø Frederic Foster La Trobe-Bateman, coøn meï toâi laø Alice Hollinshead. Caû hai ñeàu thuoäc doøng doõi raát coå xöa; gia toäc cuûa cha toâi coù töø nhieàu theá kyû tröôùc, thaäm chí tröôùc thôøi kyø Thaäp töï quaân; coøn toå tieân cuûa meï toâi thuoäc doøng doõi 16
    • Töï truyeän28 cuûa Hollinshead, “vò Söû gia Bieân nieân”, laø vò maø ngöôøi ta baûo raèng Shakespeare ñaõ döïa theo ñoù ñeå vieát nhieàu truyeän cuûa mình. Ñoái vôùi toâi, gia phoå hay toäc heä chöa bao giôø coù veû thöïc söï quan troïng bao nhieâu. Ai ai cuõng coù doøng doõi cuûa mình, nhöng chæ coù moät soá gia ñình laø ghi cheùp laïi. Theo toâi bieát thì toå tieân toâi khoâng coù ai laøm ñieàu gì ñaùng chuù yù. Caùc cuï coù danh giaù nhöng coù veû khoâng xuaát saéc. Nhö em toâi coù laàn ñaõ baûo, “caùc cuï ñaõ ngoài giöõa nhöõng baép caûi cuûa mình trong nhieàu theá kyû.” Ñoù laø moät doøng doõi toát, trong saïch vaø coù vaên hoùa, nhöng khoâng ai noåi danh vì quaù gioûi giang hay thaät xaáu xa. Tuy nhieân, phuø hieäu cuûa gia ñình toâi raát ñaùng chuù yù, vaø xeùt theo khoa bieåu töôïng noäi moân thì heát söùc coù yù nghóa. Toâi khoâng bieát gì veà caùc ñaëc ngöõ hay nhöõng töø chính xaùc ñeå mieâu taû phuø hieäu naøy. Noù goàm moät caây gaäy moãi ñaàu coù moät caùnh, giöõa hai caùnh laø ngoâi sao naêm nhaùnh vaø hình traêng löôõi lieàm, nhaéc nhôû chuùng ta veà caùc ñoäi Thaäp töï quaân maø roõ raøng laø toå tieân toâi haún phaûi coù ngöôøi tham döï trong ñoù. Tuy vaäy, toâi laïi thích nghó ñeán toaøn theå phuø hieäu naøy nhö laø töôïng tröng cho ñoâi caùnh cuûa nguyeän voïng tinh thaàn, Ñieåm ñaïo Quyeàn tröôïng vaø veõ ra caùi cöùu caùnh vaø phöông tieän, muïc tieâu cuûa söï tieán hoùa vaø söùc thoâi thuùc giuùp taát caû chuùng ta tieáp tuïc höôùng ñeán söï hoaøn thieän — moät söï hoaøn thieän maø cuoái cuøng seõ ñöôïc vinh döï thöøa nhaän qua Ñieåm ñaïo Quyeàn tröôïng. Noùi theo khoa bieåu töôïng thì ngoâi sao naêm nhaùnh luoân luoân coù nghóa laø con ngöôøi hoaøn thieän, coøn traêng löôõi lieàm laø söï cheá ngöï baûn chaát hình theå hay phaøm tính. Ñaây laø nhöõng ñieàu sô ñaúng cuûa khoa bieåu töôïng noäi moân, nhöng toâi laáy laøm thuù vò khi thaáy chuùng ñöôïc gom laïi trong phuø hieäu cuûa gia ñình toâi. OÂng toâi laø John Frederic La Trobe-Bateman. OÂng laø moät kyõ sö raát nhieàu ngöôøi bieát tieáng, laø coá vaán cuûa Chính phuû Anh vaø ñaõ chòu traùch nhieäm cho caùc heä thoáng nöôùc xaây döïng ôû nhieàu ñòa phöông cuûa Anh quoác thôøi ñoù. Gia ñình oâng toâi raát ñoâng. Con gaùi lôùn nhaát cuûa ngöôøi, coâ Dora, ñaõ keát hoân 17
    • Töï truyeän 29 vôùi Brian Barttelot, anh trai cuûa Ngaøi Walter Barttelot ôû Stopham Park, Bulborough, Sussex. Khi oâng baø chuùng toâi maát, coâ ñöôïc chæ ñònh laøm ngöôøi giaùm hoä thì chuùng toâi gaëp coâ vaø boán ngöôøi con cuûa coâ raát thöôøng xuyeân. Hai trong boán ngöôøi naøy ñaõ giöõ tình thaân thieát vôùi chuùng toâi suoát ñôøi. Caû hai ñeàu lôùn tuoåi hôn toâi nhöng chuùng toâi thöông meán vaø raát thoâng caûm nhau. Brian (töùc laø ngaøi Ñoâ ñoác Brian Barttelot) qua ñôøi caùch ñaây chæ hai naêm; ñoù quaû laø söï maát maùt cho toâi vaø choàng toâi, Foster Bailey. Chuùng toâi laø ba ngöôøi baïn thaân vaø chuùng toâi raát nhôù tieác nhöõng böùc thö ñeàu ñaën cuûa oâng. Trong ñôøi naøy toâi coù nhieàu ngöôøi thaân, nhöng moät ngöôøi coâ khaùc laø Magaret Maxwell, coù leõ ñaõ aûnh höôûng ñeán toâi nhieàu hôn caùc vò kia. Baø khoâng bao giôø toû ra laø ngöôøi giaùm hoä maø laø chò toâi, vaø trong nhieàu naêm tröôùc, heø naøo toâi cuõng ñeán chôi vôùi baø taïi tö gia ôû Scotland. Maõi cho ñeán khi baø maát (ñaõ hôn taùm möôi tuoåi) baø vaãn ñeàu ñeàu vieát thö cho toâi ít nhaát moãi thaùng moät laàn. Vaøo thôøi ñoù, baø laø moät trong nhöõng ngöôøi ñeïp nhaát. Chaân dung cuûa baø ngaøy nay coøn treo trong laâu ñaøi Cardoness, ôû Kirkcudbrightshire, laø moät trong nhöõng phuï nöõ ñaùng yeâu nhaát maø ngöôøi ta bieát. Baø keát hoân vôùi “Thieáu chuû Cardoness” (ñoâi khi ngöôøi thöøa keá ñöôïc goïi nhö theá ôû Scot- land), töùc laø ngöôøi con caû cuûa Ngaøi William Maxwell. Nhöng choàng baø, laø Döôïng David cuûa toâi, ñaõ maát tröôùc thaân phuï oâng neân khoâng höôûng ñöôïc töôùc hieäu ñoù. Toâi mang ôn baø raát lôùn, khoù coù theå ñaùp ñeàn. Baø ñaõ höôùng toâi vaøo con ñöôøng tinh thaàn, vaø maëc duø giaùo lyù thaàn hoïc baø theo voán raát heïp hoøi, nhöng chính baø laïi raát phoùng khoaùng. Baø ñaõ daïy toâi moät soá chuû ñieåm cuûa cuoäc soáng tinh thaàn maø toâi khoâng heà queân, vaø cho ñeán cuoái cuøng chính baø cuõng khoâng bao giôø queân toâi. Khi toâi chuù yù ñeán nhöõng vaán ñeà noäi moân vaø khoâng coøn laø moät ngöôøi Thieân Chuùa giaùo chính thoáng theo thaàn hoïc, thì baø vieát thö cho toâi raèng baø khoâng hieåu ñöôïc vì sao nhöng baø vaãn tin töôûng toâi vì baø bieát raèng toâi ñaõ thöông meán Ñöùc Christ moät 18
    • Töï truyeän30 caùch saâu xa, vaø duø toâi coù töø boû giaùo lyù naøo thì toâi vaãn khoâng bao giôø töø boû Ngaøi. Söï thöïc ñuùng nhö vaäy. Baø thaät laø toát, xinh ñeïp vaø deã thöông. AÛnh höôûng cuûa baø ñaõ lan roäng khaép quaàn ñaûo Anh. Baø coù rieâng moät tieåu beänh vieän ñöôïc xaây döïng vaø ñaëc bieät taøi trôï; baø baûo trôï cho nhöõng nhaø truyeàn giaùo ôû caùc nöôùc ngoaïi ñaïo, vaø laø chuû tòch cuûa Hoäi Phuï nöõ treû Coâng giaùo ôû Scotland. Neáu toâi ñaõ giuùp ích ñöôïc phaàn naøo cho ñoàng baøo toâi, vaø neáu toâi ñaõ laøm ñöôïc ñieàu gì ñeå giuùp moïi ngöôøi ñaït moät möùc nhaän thöùc tinh thaàn naøo ñoù, thì phaàn lôùn cuõng vì baø ñaõ yeâu thöông toâi nhieàu ñeán möùc giuùp toâi khôûi haønh ñuùng ñaén. Baø laø moät trong soá ít ngöôøi ñaõ chaêm soùc toâi nhieàu hôn laø chaêm soùc em toâi. Giöõa toâi vôùi baø ñaõ coù moät söï lieân keát beàn chaët vaø seõ beàn chaët maõi maõi. Toâi ñaõ noùi veà ngöôøi em gaùi uùt cuûa cha toâi, coâ Agnes Parsons. Coøn coù hai ngöôøi nöõa; coâ Gertrude, ñaõ keát hoân vôùi moät oâng noï teân laø Gurney Leatham, vaø em trai uùt cuûa cha toâi, chuù Lee La Trobe Bateman, ngöôøi duy nhaát hieän coøn soáng. Baø toâi laø Anne Fairbairn, con gaùi cuûa Ngaøi William Fairbairn vaø laø chaùu cuûa Ngaøi Peter Fairbairn. Toâi tin raèng oâng coá toâi, Ngaøi William, ñaõ laø moät coäng söï cuûa Watts (noåi tieáng veà maùy hôi nöôùc) vaø laø moät trong nhöõng nhaø xaây döïng ñöôøng saét ñaàu tieân trong thôøi ñaïi Victoria. Theo nhuõ danh cuûa baø coá toâi laø La Trobe thì toâi thuoäc doøng doõi Huguenot ôû Phaùp; vì theá, nhöõng gia ñình La Trobe ôû Baltimore cuõng coù hoï haøng vôùi toâi, duø raèng toâi chöa bao giôø thaêm vieáng hoï. Charles La Trobe, oâng toå thuùc cuûa toâi, laø moät trong nhöõng vò thoáng ñoác ñaàu tieân ôû UÙc vaø moät vò La Trobe khaùc laø thoáng ñoác ñaàu tieân cuûa tieåu bang Maryland. Coøn moät ngöôøi anh em khaùc cuûa oâng, Ed- ward La Trobe, laø moät kieán truùc sö vaø ñaõ ñöôïc bieát nhieàu ôû Washington vaø Anh. Doøng hoï Fairbairn khoâng thuoäc veà giôùi quí toäc goïi laø baåm sinh maø ngöôøi ta ñaùnh giaù raát cao. Coù leõ ñoù laø nhôø doøng hoï Bateman — Hollinshead — La Trobe. Hoï thuoäc veà 19
    • Töï truyeän 31 giôùi quí toäc trí thöùc vaø ñieàu ñoù coù taàm quan troïng lôùn lao hôn trong thôøi ñaïi daân chuû hieän nay. Caû hai oâng luùc ñaàu ñeàu laø con moät noâng daân ngheøo ôû Scotland vaøo theá kyû 18. Nhöng roát cuoäc hai oâng ñeàu giaøu vaø ñöôïc phong töôùc hieäu quí toäc. Chuùng ta coù theå thaáy teân cuûa Ngaøi William Fairbairn trong töï ñieån Webster, coøn Ngaøi Peter thì ñöôïc döïng töôïng kyû nieäm treân moät quaûng tröôøng cuûa thaønh phoá Leeds, nöôùc Anh. Toâi nhôù caùch ñaây vaøi naêm coù ñeán Leeds ñeå dieãn thuyeát. Khi xe taxi chaïy qua moät quaûng tröôøng toâi ñeå yù thaáy moät töôïng ñaøi maø toâi nghó laø töôïng cuûa moät cuï giaø taàm thöôøng coù raâu. Hoâm sau, khi choàng toâi ñeán xem, toâi môùi bieát ra raèng toâi ñaõ pheâ bình oâng toå thuùc cuûa toâi! Thaäm chí vaøo nhöõng thôøi xa xöa ñoù nöôùc Anh cuõng ñaõ coù daân chuû, vaø moïi ngöôøi ñeàu coù cô hoäi thaêng tieán neáu hoï xöùng ñaùng. Coù leõ do söï pha troän huyeát thoáng maø trong caùc anh chò em toâi vaø con caùi hoï ñaõ coù nhieàu ngöôøi ñaøn oâng noåi tieáng hay nhöõng phuï nöõ xinh ñeïïp. Cha toâi khoâng thöông toâi, neân khi xem aûnh cuûa mình luùc nhoû toâi thaáy khoâng coù gì ngaïc nhieân — gaày oám, coù veû sôï seät vaø nhuùt nhaùt. Toâi khoâng nhôù ñöôïc gì veà meï toâi vì ngöôøi maát ôû tuoåi 29, khi toâi môùi leân saùu. Toâi coøn nhôù maùi toùc vaøng xinh ñeïp vaø veû dòu daøng cuûa ngöôøi, chæ baáy nhieâu. Toâi cuõng nhôù tang leã cuûa ngöôøi ôû Torquay, Devonshire, bôûi vì phaûn öùng chính cuûa toâi ñoái vôùi bieán coá ñoù goàm trong maáy lôøi toâi noùi vôùi em hoï toâi, Mary Barttelot, “Xem neø, chò coù ñoâi vôù daøi maøu ñen vaø caëp moùc treo” — nhöõng moùn ñoù toâi coù laàn ñaàu. Toâi ñaõ qua khoûi tuoåi mang vôù ngaén roài. Döôøng nhö ngöôøi ta luoân luoân xem quaàn aùo laø vaán ñeà quan troïng, duø ôû tuoåi naøo hay tröôøng hôïp naøo! Hoài ñoù toâi thöôøng giöõõ chieác hoäp lôùn baèng baïc maø cha toâi vaãn quen mang ñi khaép nôi vôùi ngöôøi, trong ñoù coù böùc chaân dung duy nhaát cuûa meï toâi maø toâi coù ñöôïc. Vaøo naêm 1928, sau khi toâi ñaõ mang noù theo mình ñi khaép theá giôùi, hoäp aáy ñaõ bò maát troäm vaøo moät ngaøy muøa heø, 20
    • Töï truyeän32 trong ngoâi nhaø toâi ôû hoài ñoù taïi Stamford, Connecticut, khi toâi vaéng nhaø; cuoán Kinh Thaùnh cuûa toâi vaø moät chieác gheá ñaù gaõy cuõng maát. Thaät toâi chöa bao giôø nghe keû troäm laïi choïn laáy nhöõng thöù laï luøng nhö vaäy. Cuoán Kinh Thaùnh laø maát maùt lôùn nhaát cuûa caù nhaân toâi. Noù raát ñoäc ñaùo vì ñaõ laø sôû höõu yeâu quí cuûa toâi trong 20 naêm. Catherine Rowan-Hamilton, moät ngöôøi baïn thaân thôøi con gaùi, ñaõ taëng cho toâi. Noù ñöôïc in baèng giaáy moûng coù chöøa leà roäng duøng ñeå ghi chuù. Leà roäng gaàn naêm phaân, treân ñoù ghi laïi löôïc söû cuoäc soáng tinh thaàn cuûa toâi, chöõ vieát raát nhoû baèng moät caây buùt nhoïn. Trong ñoù coù daùn nhöõng taám aûnh nhoû xíu cuûa caùc baïn thaân cuøng nhöõng doøng löu buùt cuûa caùc baïn ñoàng haønh vôùi toâi treân ñöôøng Ñaïo. Öôùc sao baây giôø toâi coù laïi cuoán Kinh Thaùnh aáy, vì noù seõ cho toâi bieát nhieàu ñieàu, nhaéc toâi nhôù ñeán nhieàu ngöôøi, nhieàu giai ñoaïn, vaø giuùp toâi xem xeùt laïi söï phaùt trieån tinh thaàn cuûa toâi — söï phaùt trieån cuûa moät ngöôøi phuïng söï. Hoài môùi sinh ra ñöôïc vaøi thaùng, toâi ñöôïc ñöa ñeán Montreal, Canada, nôi ñoù cha toâi ñaõ laø moät kyõ sö tham döï coâng trình xaây döïïng caàu Victoria treân soâng Thaùnh Lawrence. Nôi ñoù ngöôøi em gaùi ñoäc nhaát cuûa toâi ñaõ ra ñôøi. Trong thôøi ñoù chæ coù hai ñieàu quan troïng toâi coøn nhôù. Moät laàn toâi ñaõ laøm cho cha meï toâi voâ cuøng lo laéng, vì toâi ñaõ ruû em gaùi nhoû cuûa toâi leo vaøo moät caùi röông lôùn chöùa raát nhieàu moùn ñoà chôi cuûa chuùng toâi. Chuùng toâi bò maát tích moät hoài laâu vaø gaàn nhö bò ngheït thôû do naép röông ñoùng kín beân treân. Moät vieäc nöõa laø laàn ñaàu tieân toâi ñaõ toan töï töû chæ vì thaáy raèng ñôøi khoâng coù gì ñaùng soáng! Kinh nghieäm soáng naêm tuoåi ñôøi khieán toâi caûm thaáy raèng moïi chuyeän thaät laø voâ ích, neân toâi ñaõ quyeát ñònh raèng neáu toâi töø treân cuøng caùc baäc ñaù doáùc ñöùng cuûa nhaø beáp maø gieo mình xuoáng döôùi thì haún laø toâi coù theå cheát. Nhöng toâi khoâng thaønh coâng. Chò Bridget ñaõ aüm toâi (bò va chaïm vaø saây saùt) leân laàu, ôû ñoù toâi ñöôïc voã veà an uûi, nhöng khoâng ai hieåu toâi caû. 21
    • Töï truyeän 33 Khi tieáp tuïc soáng, toâi ñaõ hai laàn khaùc coá gaéng töï keát lieãu ñôøi mình, nhöng chæ ñeå thaáy raèng töï töû cuõng khoâng phaûi laø chuyeän deã daøng. Toâi ñaõ thöïc hieän taát caû nhöõng toan tính ñoù tröôùc tuoåi möôøi laêm. Hoài khoaûng möôøi moät tuoåi toâi ñaõ coá laøm cho mình bò cheát ngaït baèng caùt, nhöng caùt vaøo mieäng, vaøo muõi, vaøo maét khoù chòu quaù vaø toâi ñaõ quyeát ñònh hoaõn laïi caùi ngaøy haïnh phuùc ñoù. Laàn cuoái, toâi ñaõ coá gieo mình xuoáng moät con soâng ôû Scotland. Nhöng moät laàn nöõa baûn naêng töï veä cuûa toâi ñaõ quaù maïnh meõ. Töø ñoù trôû ñi toâi khoâng coøn maáy quan taâm ñeán chuyeän töï töû, duø raèng toâi luoân luoân hieåu ñöôïc ñoäng cô cuûa noù. Thaûm traïng taùi dieãn lieân tuïc naøy coù leõ laø bieåu hieän ñaàu tieân cuûa khuynh höôùng thaàn bí trong ñôøi toâi maø veà sau noù ñaõ thoâi thuùc moïi suy tö vaø hoaït ñoäng cuûa toâi. Caùc nhaø thaàn bí laø nhöõng ngöôøi coù yù thöùc nhò nguyeân heát söùc naëng neà. Luoân luoân hoï laø nhöõng ngöôøi tìm kieám, bieát raèng coù moät ñieàu gì ñoù phaûi tìm cho baèng ñöôïc; luoân luoân hoï laø nhöõng ngöôøi yeâu thöông, tìm kieám moät ñieàu gì ñoù ñaùng cho hoï yeâu thöông; bao giôø hoï cuõng yù thöùc veà moät ñieàu gì ñoù maø hoï phaûi tìm caùch hôïp nhaát. Hoï bò chi phoái bôûi traùi tim vaø xuùc caûm. Hoài ñoù toâi khoâng thích “nhöõng gì maø mình caûm nhaän ñöôïc” veà cuoäc soáng. Daùng veû beà ngoaøi cuûa cuoäc soáng vaø nhöõng thöù maø ñôøi ñaõ cho toâi, toâi thaáy khoâng coù giaù trò gì. Toâi ñaõ tin raèng coù nhöõng ñieàu toát ñeïp hôn ôû moät nôi naøo khaùc. Tinh thaàn toâi thaät laø beänh hoaïn, thöông thaân tuûi phaän, hoaøn toaøn coâ ñôn, heát söùc höôùng noäi (noùi theá ñuùng hôn laø chaáp ngaõ), vaø cöù tin raèng khoâng ai thích toâi caû. Hoài töôûng ñieàu naøy toâi thaáy taïi sao ngöôøi ta laïi caàn phaûi thích toâi môùi ñöôïc chöù. Toâi khoâng theå traùch hoï ñöôïc. Chính toâi, toâi ñaõ cho hoï ñieàu gì ñaâu. Bao giôø toâi cuõng chaát chöùa nhöõng phaûn öùng cuûa mình ñoái vôùi moïi ngöôøi vaø hoaøn caûnh. Toâi ñaõ laø caùi trung taâm baát haïnh, töï bi kòch hoùa trong theá giôùi beù nhoû cuûa mình. Söï caûm nhaän veà nhöõng ñieàu toát ñeïp hôn ôû moät nôi naøo ñoù, khaû naêng “caûm thoâng” vôùi moïi 22
    • Töï truyeän34 ngöôøi, vôùi caùc hoaøn caûnh vaø thöôøng hieåu ñöôïc nhöõng gì hoï ñang suy tö vaø traûi qua, ñoù laø böôùc ñaàu cuûa giai ñoaïn thaàn bí trong ñôøi toâi, töø ñoù naûy sinh nhieàu ñieàu toát ñeïp maø veà sau toâi môùi nhaän thaáy. Theá laø toâi höõu thöùc khôûi ñaàu cuoäc tìm kieám ngaøn ñôøi, tìm kieám theá giôùi caùc yù nghóa. Phaûi tìm cho ñöôïc theá giôùi naøy neáu chuùng ta muoán tìm ra caâu giaûi ñaùp cho nhöõng vaán ñeà khoù khaên phöùc taïp cuûa cuoäc soáng vaø nhöõng noãi ñau khoå cuûa nhaân loaïi. Söï tieán boä voán baét nguoàn töø yù thöùc thaàn bí. Tröôùc heát, moät nhaø huyeàn bí hoïc chaân chính phaûi laø moät nhaø thaàn bí thöïc haønh (hoaëc yù toâi muoán noùi ñeán moät nhaø thaàn bí thöïc duïng — coù leõ caû hai). Söï öùng ñaùp cuûa caùi taâm vaø naêng löïc caûm nhaän (caûm nhaän ñuùng ñaén) caàn phaûi phaùt trieån moät caùch töï nhieân vaø bình thöôøng tröôùc khi coù ñöôïc khaûo höôùng cuûa trí tueä vaø naêng löïc hieåu bieát. Chaéc raèng baûn naêng tinh thaàn phaûi coù tröôùc tri thöùc tinh thaàn, cuõng nhö nhöõng baûn naêêng cuûa loaøi thuù, cuûa treû con vaø cuûa nhöõng ngöôøi keùm phaùt trieån luoân luoân ñi tröôùc nhaän thöùc trí tueä. Chaéc raèng chuùng ta phaûi thaáy ñöôïc caùi vieãn aûnh tröôùc khi bieát phöông caùch laøm noù trôû thaønh hieän thöïc. Chaéc raèng nhöõng thaéc maéc vaø caûm nhaän muø quaùng veà Thöôïng Ñeá phaûi coù tröôùc khi haønh giaû höõu thöùc daán böôùc leân “Ñöôøng Ñaïo”, con ñöôøng ñöa ñeán söï khai ngoä. Coù leõ trong thôøi gian tôùi caùc nam nöõ thanh thieáu nieân cuûa chuùng ta seõ ñöôïc quan taâm giuùp ñôõ theo nhöõng ñöôøng loâái naøo ñeå hoï ích duïng ñöôïc caùc khuynh höôùng thaàn bí bình thuôøng cuûa mình. Caùc khuynh höôùng aáy quaù thöôøng khi bò gaït boû, xem laø nhöõng ñieàu töôûng töôïng cuûa tuoåi treû, vaø roát cuoäc seõ khoâng coøn thích hôïp khi hoï tröôûng thaønh. Ñoái vôùi toâi, ñoù laø cô hoäi cho caùc nhaø giaùo vaø caùc baäc cha meï. Khoaûng thôøi gian naøy coù theå ñöôïc söû duïng moät caùch heát söùc xaây döïng vaø coù chieàu höôùng. Neáu nhöõng ngöôøi coù traùch nhieäm döôõng duïc giôùi treû coù theå thaáu hieåu ñöôïc nguyeân nhaân vaø muïc ñích cuûa nhöõng baên khoaên thaéc maéc, cuûa nhöõng khao khaùt aâm thaàm,
    • Töï truyeän 35 vaø nhöõng kyø voïng vieãn töôûng trong loøng ngöôøi treû, thì hoï coù theå giuùp giôùi treû ñònh höôùng ñöôïc cuoäc ñôøi mình vaø nhieàu noãi khoán khoå veà sau seõ ñöôïc giaûi toûa. Chuùng ta coù theå giaûi thích cho nhöõng ngöôøi treû bieát raèng coù moät tieán trình ñang xaûy ra trong hoï, noù voán ñuùng ñaén vaø bình thöôøng, noù laø keát quaû cuûa kinh nghieäm caùc tieàn kieáp, vaø cho thaáy raèng phöông dieän trí tueä trong baûn tính cuûa hoï caàn ñöôïc chuù yù. Treân heát moïi söï, chuùng ta cuõng coù theå noùi roõ raèng linh hoàn laø con ngöôøi tinh thaàn ôû noäi taâm ñang tìm caùch hieån loä. Chuùng ta caàn nhaán maïnh tính caùch phoå bieán cuûa tieán trình naøy, ñeå cho hoï khoâng coøn thaáy coâ ñôn, ñeå hoï khoâng coøn caùi caûm nghó sai laàm raèng mình leû loi, kyø dò, ñoù voán laø nhöõng ñaëc ñieåm cuûa kinh nghieäm naøy, khieán hoï baên khoaên boái roái. Toâi tin raèng phöông phaùp naøy nhaèm ích duïng caùc khaùt voïng vaø nhöõng öôùc mô cuûa tuoåi treû, veà sau seõ ñöôïc chuù yù nhieàu hôn. Toâi xem nhöõng noãi khoán khoå daïi doät buoàn cöôøi cuûa tuoåi treû maø toâi ñaõ traûi qua chæ nhö laø söï môû maøn cho giai ñoaïn thaàn bí cuûa ñôøi toâi maø ñuùng luùc noù nhöôøng choã cho giai ñoaïn noäi moân, vôùi söï baûo ñaûm chaéc chaén hôn, vôùi söï thoâng hieåu vaø nhöõng nieàm tin khoâng heà thay ñoåi. Sau khi chuùng toâi rôøi Canada, meï toâi bò beänh naëng neân chuùng toâi ñaõ ñi ñeán Davos, Thuïy Só, vaø ôû ñoù trong nhieàu thaùng cho ñeán khi cha toâi ñöa meï trôû veà ñeå qua ñôøi ôû Anh quoác. Sau khi meï toâi maát, caû hai chuùng toâi ñeàu ñeán soáng ôû nhaø oâng baø toâi, taïi Moor Park, Surrey. Luùc ñoù, söùùc khoûe cha toâi bò suy yeáu traàm troïng. ÔÛ Anh quoác oâng thaáy khoâng khaù, neân tröôùc khi oâng maát ít laâu boïn treû chuùng toâi ñöôïc ñöa cuøng oâng ñeán vuøng Pau, nuùi Pyrenees. Daïo aáy, toâi ñöôïc taùm tuoåi coøn em toâi leân saùu. Tuy nhieân, beänh cuûa oâng tieán trieån quaù nhanh, neân chuùng toâi trôû laïi Moor Park vaø ôû ñoù, trong khi cha toâi (cuøng vôùi moät ngöôøi haàu gaùi) tieáp tuïc moät chuyeán haûi haønh daøi ñeán UÙc chaâu. Chuùng toâi khoâng bao giôø thaáy laïi ñöôïc oâng vì oâng ñaõ maát treân ñöôøng töø UÙc ñi ñeán Tasmania. Toâi coøn 23
    • Töï truyeän36 nhôù roõ caùi ngaøy maø ngöôøi ta baùo cho oâng baø toâi bieát tin cha toâi maát, cuõng nhö sau ñoù ngöôøi haàu gaùi quay veà vôùi ñoà duøng vaø nhöõng moùn quí giaù cuûa oâng. Laï laøm sao, nhöõng chi tieát nhoû nhaët nhö khi ngöôøi aáy trao caùi ñoàng hoà cuûa cha cho baø toâi, toâi laïi coøn nhôù, trong khi ñoù nhöõng vieäc quan troïng hôn nhieàu thì haàu nhö toâi queân heát. Caùi gì ñaõ chi phoái kyù öùc con ngöôøi theo caùch ñoù ? Taïi sao coù nhöõng ñieàu ñöôïc ghi nhaän coøn nhöõng vieäc khaùc laïi khoâng? Moor Park laø moät trong nhöõng toaø nhaø lôùn ôû Anh maø duø sao cuõng khoâng neân duøng laøm nhaø ôû nhöng ngöôøi ta vaãn duøng ñeå ôû. Toaø nhaø naøy khoâng coå laém, ñöôïc ngaøi William Temple xaây döïng vaøo thôøi Nöõ hoaøng Anne. OÂng laø ngöôøi ñaõ ñöa hoa uaát kim höông vaøo nöôùc Anh. Traùi tim cuûa oâng (ñöïng trong moät chieác bình baïc) ñöôïc choân ôû döôùi chieác ñoàng hoà maët trôøi naèm giöõa khu vöôøn ngay haøng thaúng loái, beân ngoaøi caùc cöûa soå thö vieän. Tính caùch cuûa Moor Park laø moät khu tröng baøy vaø ngöôøi ta ñaõ môû cöûa cho coâng chuùng vaøo xem trong moät soá ngaøy Chuùa nhaät. Toâi coøn hai kyû nieäm veà thö vieän aáy. Toâi nhôù coù laàn ñaõ ñöùng beân moät cöûa soå thö vieän vaø coá gaéng hình dung ra caùi quang caûnh maø haún laø ngaøi William Temple ñaõ thaáy nhö vaäy — vôùi nhöõng vöôøn hoa kieång vaø caùc saân gaïch, vôùi nhöõng vò quí toäc vaø caùc phu nhaân maëc caùc trang phuïc thôøi ñoù. Coøn moät quang caûnh khaùc nöõa thì khoâng phaûi töôûng töôïng; toâi ñaõ thaáy chieác quan taøi coù quaøng xaùc cuûa oâng toâi, treân ñaët voøng hoa lôùn cuûa Nöõ hoaøng Victoria ban taëng. Cuoäc soáng cuûa chò em chuùng toâi ôû Moor Park ñaët trong kyû luaät raát gaét gao vaø chuùng toâi ñaõ ôû ñoù cho ñeán khi toâi gaàn 13 tuoåi. Ñaây laø ñoaïn ñôøi hay thay ñoåi, ñi ñoù ñi ñaây nhieàu, vaø toâi chaéc vì theá maø heát söùc caàn coù kyû luaät. Nhieàu coâ giaùo cuûa chuùng toâi ñaõ aùp duïng kyû luaät naøy. Trong nhöõng ngaøy thô aáu ñoù toâi coøn nhôù coù moät coâ ñöôïc goïi baèng caùi teân raát laï laø coâ Millichap. Coâ coù maùi toùc deã thöông, neùt maët giaûn dò, maëc nhöõng chieác aùo daøi raát kieåu caùch gaøi nuùt töø gaáu ñeán coå vaø coâ 24
    • Töï truyeän 37 luoân luoân yeâu vò phoù linh muïc ñöông nhieäm. Ñoù laø moái tình voâ voïng, vì coâ khoâng heà keát hoân ñöôïc vôùi moät vò naøo trong soá ñoù. Chuùng toâi coù moät phoøng hoïc roäng theânh thang ôû taàng treân cuøng ngoâi nhaø vôùi moät coâ giaùo, moät baø baûo maãu vaø moät ngöôøi haàu gaùi chòu traùch nhieäm saên soùc chò em toâi. Kyû luaät aùp duïng thôøi ñoù ñöôïc tieáp tuïc cho ñeán khi toâi tröôûng thaønh vaø giôø ñaây nhìn laïi toâi môùi thaáy noù gaét gao gheâ gôùm ñeán möùc naøo. Ngöôøi ta saép ñaët cuoäc soáng chuùng toâi trong töøng nöûa giôø vaø cho ñeán ngaøy nay toâi vaãn coøn coù theå thaáy baûng thôøi bieåu treo treân töôøng phoøng hoïc chuùng toâi, ghi roõ boån phaän naøo phaûi laøm keá tieáp; Toâi coøn nhôù bieát bao laàn ñaõ ñi ñeán ñoù vaø töï hoûi: “Baây giôø phaûi laøm gì nöõa ñaây?” Duø muøa ñoâng hay muøa haï, naéng hay möa, toâi cuõng phaûi thöùc daäî vaøo luùc 6 giôø saùng; taäp ñaøn trong moät giôø hoaëc chuaån bò baøi vôû trong ngaøy neáu ñeán phieân em toâi ñaøn; ñuùng 8 giôø aên saùng ôû phoøng hoïc, roài ñeán 9 giôø xuoáng phoøng aên ñeå caàu nguyeän vôùi gia ñình. Chuùng toâi phaûi khôûi ñaàu moãi ngaøy baèng vieäc töôûng nieäm Thöôïng Ñeá, vaø maëc duø tín ngöôõng trong gia ñình voán raát nghieâm khaéc, toâi nghó raèng ñoù laø moät thoùi quen toát. Vò gia tröôûng ngoài ôû ñoù vôùi cuoán Kinh Thaùnh cuûa gia ñình ñeå tröôùc maët, coøn ngöôøi nhaø vaø caùc quan khaùch ngoài quanh oâng; roài caùc toâi tôù môùi keá theo tuøy phaän söï vaø caáp baäc — vieân quaûn gia, ngöôøi ñaàu beáp, caùc nöõ tyø cuûa quí baø, tröôûng toaùn gia boäc vaø caùc nöõ boäc, ngöôøi phuï beáp, ngöôøi phuï baùt ñóa, nhöõng ngöôøi haàu, vaø ngöôøi gaùc haàm röôïu ôû sau cuøng ñeå ñoùng cöûa. Trong khi caàu nguyeän moïi ngöôøi cuõng thöïc söï suøng kính vaø coù nguyeän voïng tinh thaàn, nhöng cuõng coù laém ñieàu böïc boäi vaø heát söùc buoàn chaùn, bôûi vì cuoäc soáng ôû ñoù laø nhö vaäy. Tuy nhieân, noùi chung hieäu quaû vaãn toát, vaø chuùng toâi coù theå töôûng nieäm theâm ñöôïc chuùt ít veà söï soáng thieâng lieâng. Töø 9 giôø 30 ñeán tröa chuùng toâi hoïc baøi vôùi coâ giaùo vaø sau ñoù laø moät cuoäc ñi daïo. Chuùng toâi ñöôïc aên tröa ôû phoøng aên nhöng khoâng ñöôïc pheùp noùi chuyeän, coøn coâ giaùo thì chaêm chuù 25
    • Töï truyeän38 xem xeùt ñeå giöõ cho chuùng toâi neát na vaø im laëng. Cho ñeán nay toâi vaãn coøn nhôù coù laàn toâi ñaõ ngoài thaû hoàn mô moäng (nhö taát caû treû con vaãn hay laøm), khuyûu tay ñeå treân baøn, maét nhìn ñaêm ñaêm ra ngoaøi cöûa soå. Thình lình toâi bò goïi giaät trôû laïi cuoäc soáng thöôøng ngaøy khi nghe baø toâi noùi vôùi moät ngöôøi haàu baøn: “James, anh haõy muùc hai ñóa nöôùc roài ñeå hai khuyûu tay cuûa coâ Alice vaøo ñaáy”. Anh James lieàn vaâng leänh vaø toâi phaûi ñaët khuyûu tay ôû ñoù cho ñeán heát böõa aên. Toâi khoâng bao giôø queân ñöôïc noãi xaáu hoå ñoù vaø thaäm chí ngaøy nay, ñaõ hôn naêm möôi naêm qua, toâi vaãn coøn caûm thaáy laø mình ñang phaïm luaät neáu ñaët khuyûu tay leân baøn — taät naøy toâi vaãn coøn. AÊn tröa xong, chuùng toâi phaûi naèm treân moät taám vaùn phaúng nghieâng trong moät giôø nghe coâ giaùo ñoïc moät cuoán saùch luyeän kyõ naêng, roài laïi ñi daïo, xong chuùng toâi laøm baøi cho ñeán 5 giôø chieàu. Vaøo giôø ñoù, chuùng toâi phaûi ñeán phoøng nguû cho ngöôøi haàu gaùi giuùp aên maëc saün saøng ñeå ñi xuoáng phoøng giaûi lao. Chuùng toâi ñöôïc leänh phaûi maëc aùo daøi traéng, ñeo baêng maøu, vôù luïa, toùc chaûi caån thaän, roài chuùng toâi naém tay nhau ñi vaøo phoøng giaûi lao, nôi ñoù moïi ngöôøi trong nhaø ñang nhoùm hoïp sau khi duøng traø. Chuùng toâi cuùi chaøo vaø ñöùng ôû ngöôõng cöûa roài cöù theá maø chòu noãi khoán khoå laø bò nhöõng lôøi pheâ phaùn vaø haïch hoûi cho ñeán khi coâ giaùo ñeán daét chuùng toâi ñi. Chuùng toâi aên toái ôû phoøng hoïc vaøo luùc 6 giôø 30, aên xong laïi hoïc cho ñeán 8 giôø toái, töùc laø giôø ñi nguû. Vaøo thôøi ñoù, thôøi Nöõ hoaøng Victoria, vôùi tö caùch caù nhaân, chuùng toâi khoâng bao giôø coù thôøi gian laøm baát cöù ñieàu gì maø mình muoán laøm. Ñoù laø moät cuoäc soáng trong kyû luaät, tieát ñieäu vaø buoäc phaûi vaâng lôøi, coù khaùc chaêng laø thænh thoaûng buøng leân nhöõng söï choáng ñoái vaø haäu quaû laø bò tröøng phaït. Khi xem xeùt cuoäc soáng cuûa ba ñöùa con gaùi toâi ôû Hoa Kyø, nôi chuùng ñaõ sinh ra vaø soáng cho ñeán gaàn 20 tuoåi, vaø khi thaáy chuùng hoïc qua heä thoáng tröôøng coâng laäp ôû nöôùc naøy, toâi ñaõ töï hoûi laøm sao chuùng coù theå thích ñöôïc cuoäc soáng goø boù maø chò 26
    • Töï truyeän 39 em toâi ñaõ traûi qua. Duø thaønh coâng nhieàu hay ít, toâi cuõng ñaõ coá gaéng cho caùc con moät cuoäc soáng haïnh phuùc, vaø khi chuùng phaøn naøn veà nhöõng noãi khoù khaên trong ñôøi — nhö ñöông nhieân taát caû nhöõng ngöôøi treû vaãn thöôøng hay phaøn naøn — thì toâi buoäc phaûi thöøa nhaän raèng chuùng ñaõ coù moät thôøi gian soáng thaät tuyeät dieäu bieát bao neáu so vôùi caùc thieáu nöõ cuøng caùc ñieàu kieän xaõ hoäi cuûa theá heä toâi. Maõi cho ñeán hai möôi tuoåi toâi vaãn hoaøn toaøn soáng trong kyû luaät ñònh ñaët bôûi nhöõng ngöôøi khaùc hay laø bôûi caùc öôùc leä cuûa xaõ hoäi ñöông thôøi. Toâi khoâng theå laøm ñieàu naøy; Toâi khoâng theå laøm ñieàu kia; thaùi ñoä nhö theá laø khoâng ñuùng; moïi ngöôøi seõ nghó hay noùi gì ? Neáu laøm nhö vaäy nhö vaäy thì seõ bò ngöôøi ta ñaøm tieáu; ñoù khoâng phaûi laø haïng ngöôøi maø ta neân quen bieát; chôù coù chuyeän troø vôùi ngöôøi ñaøn oâng hay ngöôøi ñaøn baø aáy; ngöôøi toát thì khoâng bao giôø noùi hay nghó nhö vaäy; khoâng ñöôïc ngaùp hay haét hôi tröôùc moïi ngöôøi; khoâng ñöôïc noùi tröø khi coù ai noùi ñeán mình,.v.v. vaø v.v. Cuoäc soáng hoaøn toaøn bò raøo kín bôûi nhöõng ñieàu khoâng theå laøm vaø bò ñaët trong nhöõng qui luaät heát söùc tæ mæ chi phoái moïi tình huoáng coù theå xaûy ra. Toâi coøn nhôù hai ñieàu khaùc. Hoài coøn raát nhoû chuùng toâi ñaõ ñöôïc daïy bieát quan taâm ñeán ngöôøi ngheøo, ngöôøi beänh vaø yù thöùc raèng khi ñöôïc soáng trong hoaøn caûnh may maén chuùng ta phaûi coù traùch nhieäm vôùi keû khaùc. Moãi tuaàn nhieàu laàn, khi ñeán giôø ñi daïo, chuùng toâi phaûi ñeán phoøng ngöôøi quaûn gia ñeå nhaän thaïch naáu ñoâng vaø xuùp ñem cho moät ngöôøi beänh naøo ñoù ôû xoùm ngheøo, nhaän quaàn aùo treû con ñeå cho moät em beù môùi sinh trong caên nhaø ôû thueâ, hoaëc mang saùch ñeán cho moät ngöôøi naøo ñoù bò buoäc phaûi ôû nhaø, ñeå hoï ñoïc. Coù leõ ñaây laø moät ví duï cho chuû nghóa gia tröôûng vaø neàn phong kieán ôû Anh nhöng noù cuõng coù nhöõng ñieåm hay. Theo yù rieâng, toâi tin raèng coù leõ neàn phong kieán ñoù ñaõ tan bieán ñi laø moät ñieàu toát. Tuy nhieân, vieäc huaán luyeän yù thöùc traùch nhieäm vaø boån phaän ñoái vôùi tha nhaân 27
    • Töï truyeän40 thì raát coù ích cho chuùng toâi khi soáng trong söï giaøu sang treân ñaát nöôùc naøy. Chuùng toâi ñaõ ñöôïc daïy raèng coù tieàn baïc vaø ñòa vò cuõng coù nghóa laø nhaän theâm moät soá nghóa vuï vaø cuõng phaûi laøm troøn caùc nghóa vuï aáy. Moät ñieàu khaùc raát soáng ñoäng maø toâi coøn nhôù laø veû ñeïp cuûa vuøng queâ, cuûa nhöõng daûi ñaát ñaày hoa nôû vaø nhieàu khu röøng maø chò em toâi ñaùnh chieác xe ngöïa nhoû chaïy ngang qua. Hoài ñoù ngöôøi ta goïi noù laø “chieác xe cuûa coâ giaùo” maø toâi cho raèng ñöôïc ñaëc bieät thieát keá daønh cho treû em. Vaøo nhöõng ngaøy heø, chò em toâi thöôøng ñem xe ra, keøm theo laø moät chuù beù haàu maëc ñoàng phuïc coù ñôm nuùt, ñoäi noùn teát nô, ñöùng treân baäc theàm. Ñoâi khi toâi töï hoûi lieäu em toâi coù bao giôø nghó ñeán nhöõng ngaøy xöa aáy khoâng. Sau khi oâng toâi maát, ngöôøi ta baùn Moor Park ñi vaø chuùng toâi ñaõ ñeán soáng vôùi baø toâi ôû London moät thôøi gian ngaén. Ñieàu toâi nhôù roõ nhaát laø thöôøng cuøng vôùi baø ngoài treân chieác Victoria (noù ñöôïc goïi nhö theá) chaïy quanh coâng vieân vôùi ñoâi ngöïa, ngöôøi ñaùnh xe vaø ngöôøi haàu maëc ñoàng phuïc ngoài treân ngaên laùi. Thaät laø nhaøm chaùn vaø teû nhaït. Sau ñoù, chuùng toâi ñöôïc saép xeáp nhöõng vieäc khaùc, nhöng chò em toâi vaãn thöôøng soáng vôùi baø cho ñeán khi baø maát. Luùc maát baø ñaõ giaø laém roài, nhöng thaäm chí ôû tuoåi ñoù baø vaãn coøn giöõ nhöõng neùt xinh ñeïp; chaéc haún hoài coøn treû baø raát ñeïp vì moät böùc chaân dung cuûa baø ñöôïc veõ vaøo theá kyû 19 luùc baø keát hoân ñaõ chöùng toû ñieàu ñoù. Laàn thöù nhì toâi sang Hoa Kyø sau khi ñöa con gaùi lôùn cuûa toâi, luùc ñoù coøn laø moät em beù, veà queâ thaêm baø con, toâi ñaõ ñeán New York trong tình traïng meät nhoïc, beänh taät, khoán khoå vaø nhôù nhaø. Toâi ñeán khaùch saïn Gotham ôû Ñaïi loä 5 ñeå aên tröa. Ngoài trong phoøng ñôïi vôùi taâm traïng buoàn naûn, toâi laáy moät tôø taïp chí coù minh hoïa ñeå xem. Tình côø môû baùo ra, toâi raát ngaïc nhieân khi thaáy chaân dung cuûa baø toâi, oâng toâi vaø oâng coá ñang nhìn toâi. Toâi ngaïc nhieân baät khoùc, nhöng sau ñoù toâi khoâng coøn caûm thaáy quaù xa caùch oâng baø nöõa. 28
    • Töï truyeän 41 Töø khi rôøi London (luùc toâi khoaûng 13 tuoåi) cho ñeán khi vieäc hoïc cuûa chuùng toâi ñöôïc xem nhö hoaøn taát, cuoäc soáng toâi thöôøng thay ñoåi vaø luoân di chuyeån. Söùc khoûe cuûa hai chò em ñeàu khoâng khaù maáy neân chuùng toâi ñaõ ra nöôùc ngoaøi ñi nghæ muøa ñoâng nhieàu laàn ôû bôø bieån Riviera thuoäc Phaùp, nôi ñoù chuùng toâi ñöôïc daønh cho moät bieät thöï nhoû, keá beân moät bieät thöïï lôùn hôn cuûa moät coâ döôïng. Nôi ñoù chuùng toâi hoïc vôùi caùc giaùo vieân ngöôøi Phaùp cuõng nhö vôùi coâ giaùm hoä ôû cuøng chuùng toâi, vaø baøi vôû ñeàu ñöôïc laøm baèng tieáng Phaùp. Nhöõng kyø heø thì chuùng toâi ôû nhaø moät coâ khaùc ôû mieàn Nam Scotland, töø nhaø coâ ñi tôùi ñi lui ñeå thaêm vieáng nhöõng ngöôøi baø con thaân thuoäc khaùc ôû Galloway. Giôø ñaây, toâi thaáy raèng ñoù laø moät cuoäc soáng giao tieáp phong phuù ñeán möùc naøo; ñoù laø nhöõng ngaøy thaùng thaät nhaøn roãi, nhieàu höùng thuù vaø phaùt trieån thöïc söï. Chuùng toâi coù thôøi gian ñoïc saùch vaø nhieàu giôø ñaøm luaän thuù vò. Vaøo muøa thu, chuùng toâi thöôøng xuoáng ôû Devonshire, luoân luoân cuøng vôùi coâ giaùo Godby, ngöôøi ñaõ ñeán soáng vôùi chuùng toâi töø naêm toâi möôøi hai tuoåi maõi cho ñeán khi chuùng toâi ñeán London hoaøn taát hoïc trình vaøo tuoåi möôøi taùm. Coâ laø ngöôøi duy nhaát maø toâi caûm thaáy laø “nôi nöông töïa tin caäy”. Coâ cho toâi moät caûm thöùc “ñoàng thanh ñoàng khí” vaø laø moät soá trong maáy ngöôøi hoài ñoù toâi caûm thaáy thöïc söï thöông toâi vaø tin töôûng toâi. Thôøi ñoù, coù ba ngöôøi cho toâi nieàm tin naøy. Moät ngöôøi laø coâ toâi, baø Maxwell ôû Castramont, maø toâi ñaõ ñeà caäp ñeán tröôùc ñaây. Chuùng toâi thöôøng nghæ heø ôû nhaø baø vaø nhìn laïi thôøi ñoù toâi thaáy baø laø moät trong nhöõng löïc aûnh höôûng cô baûn trong cuoäc ñôøi toâi. Baø ñaõ daïy toâi moät nguyeân lyù chính yeáu trong cuoäc soáng, cho neân maõi ñeán ngaøy nay toâi vaãn caûm thaáy raèng baát cöù thaønh töïu naøo cuûa toâi ñaõ ñaït ñeàu coù theå laø do caùi aûnh höôûng tinh thaàn saâu saéc cuûa baø. Duø raèng toâi khoâng gaëp baø tröôùc khi baø maát ñeán 20 naêm, baø vaãn giöõ lieân laïc maät thieát vôùi toâi cho ñeán cuoái cuøng. Moät ngöôøi khaùc ñaõ luoân luoân cho toâi nieàm thoâng caûm laø Ngaøi William Gordon ôû Earlston. OÂng 29
    • Töï truyeän42 khoâng coù lieân heä do huyeát thoáng maø do hoân nhaân, vaø ñoái vôùi taát caû chuùng toâi oâng chæ laø “Döôïng Billie” maø thoâi. OÂng laø moät trung uùy treû tuoåi vaøo thôøi ñoù, vaø laø moät trong nhöõng ngöôøi daãn ñaàu “Cuoäc taán coâng cuûa Löõ ñoaøn AÙnh saùng” ôû Balaklava, vaø ngöôøi ta ñoàn raèng oâng laø ngöôøi duy nhaát ñaõ rôøi traän ñòa “mang theo ñaàu cuûa mình”. Hoài toâi coøn nhoû, toâi thöôøng sôø nhöõng caùi neïp baèng vaøng maø nhaø phaãu thuaät thôøi aáy ñaõ gaén vaøo xöông soï cuûa oâng. Duø theá naøo, oâng cuõng luoân luoân naâng ñôõ toâi vaø giôø ñaây toâi vaãn coøn coù theå nghe lôøi oâng baûo toâi (nhö oâng vaãn thöôøng baûo), “Ta tin töôûng nôi con, Alice aø. Haõy ñi con ñöôøng cuûa chính mình. Noù seõ toát cho con.” Ngöôøi thöù ba laø coâ giaùo maø toâi ñaõ keå vôùi quí baïn. Toâi vaãn luoân luoân lieân laïc thö töø vôùi coâ vaø ñaõ gaëp coâ ít laâu tröôùc khi coâ maát vaøo khoaûng naêm 1934. Baáy giôø coâ ñaõ laø moät baø laõo, nhöng ñoái vôùi toâi döôøng nhö coâ vaãn vaäy. Khi aáy coâ quan taâm ñeán hai ñieàu. Coâ hoûi choàng toâi, toâi coù coøn tin nôi Ñöùc Christ hay khoâng, vaø khi anh aáy noùi raèng nhaát ñònh laø toâi tin Ngaøi thì döôøng nhö coâ heát söùc an loøng. Coøn moät ñieàu nöõa maø coâ ñaõ ñem ra baøn vôùi toâi coù lieân quan ñeán khoaûng thôøi gian nghòch ngôïm nhaát trong ñôøi toâi. Coâ muoán bieát xem lieäu toâi coù coøn nhôù hoài khoaûng 14 tuoåi moät buoåi saùng noï toâi ñaõ neùm moïi thöù nöõ trang cuûa coâ xuoáng boàn caàu veä sinh roài keùo nöôùc doäi ñi. Dó nhieân laø toâi nhôù. Toâi ñaõ coá tình laøm quaáy. Toâi ñaõ böïc töùc coâ veà moät ñieàu gì ñoù, nhöng giôø ñaây toâi khoâng coøn nhôù laø chuyeän gì. Toâi ñaõ ñeán phoøng coâ; gom heát moïi moùn ñoà quí giaù cuûa coâ — ñoàng hoà tay, nhöõng chieác traâm vaø voøng ñeo tay,.v.v. vaø.v.v., roài thuû tieâu luoân. Toâi cöù nghó laø coâ khoâng theå bieát laø toâi ñaõ laøm ñieàu ñoù. Tuy nhieân, veà sau toâi môùi khaùm phaù ra raèng coâ quí toâi vaø söï phaùt trieån cuûa toâi hôn laø nhöõng moùn sôû höõu cuûa coâ. Khoâng nhöõng toâi deã noùng giaän, maø toâi luoân luoân coøn muoán bieát ngöôøi ta haønh xöû theá naøo, vaø ñieàu gì khieán hoï ñaõ laøm vieäc vaø cö xöû nhö theá. Coâ Godby vaãn thöôøng giöõ moät cuoán soå töï kieåm ñeå moãi toái ghi vaøo ñoù nhöõng thaát baïi cuûa mình trong ngaøy. Coâ ñaõ phaân 30
    • Töï truyeän 43 tích moät caùch hôi khoâng ñöôïc laønh maïnh (xeùt theo thaùi ñoä soáng hieän nay cuûa toâi) caùc lôøi leõ vaø haønh ñoäng cuûa mình moãi ngaøy, döïa theo caâu hoûi: “Neáu Ñöùc Jesus ôû tröôøng hôïp ñoù thì Ngaøi ñaõ laøm gì ?” Moät ngaøy noï, trong cuoäc rình moø luïc laïo toâi ñaõ khaùm phaù ra cuoán soå aáy vaø beøn laøm caùi chuyeän laø chaêm chuù ñoïc nhaät kyù cuûa coâ. Do theá, toâi ñaõ thaáy ra raèng coâ coù bieát toâi ñaõ laáy vaø neùm boû heát taát caû caùc nöõ trang cuûa coâ. Tuy nhieân, vì ñoù laø giôùi luaät cuûa coâ vaø cuõng ñeå giuùp toâi, neân coâ ñaõ coù yù ñònh khoâng noùi vôùi toâi moät lôøi naøo cho ñeán khi löông taâm toâi buoäc toâi phaûi thuù nhaän, bôûi vì coâ tin töôûng toâi — vaäy maø taïi sao toâi laïi khoâng nghó ra ñöôïc ñieàu ñoù nhæ. Sau ba ngaøy, toâi ñaõ ñeán vôùi coâ vaø noùi heát moïi ñieàu, chæ ñeå thaáy raèng coâ coøn buoàn phieàn vì toâi ñoïc leùn caùc giaáy tôø rieâng cuûa coâ hôn laø vieäc toâi tieâu huûy caùc moùn nöõ trang. Baïn thaáy ñoù, toâi ñaõ thuù nhaän ñaày ñuû, vaø söï phaûn öùng cuûa coâ ñaõ cho toâi hieåu moät yù thöùc môùi veà giaù trò. Ñieàu ñoù ñaõ khieán toâi phaûi voø ñaàu suy nghó, vaø nhö theá laø toát cho taâm hoàn toâi. Bôûi vì laàn ñaàu tieân toâi baét ñaàu phaân bieät ñöôïc giöõa caùc giaù trò tinh thaàn vaø vaät chaát. Ñoái vôùi coâ thì ñoïc giaáy tôø rieâng cuûa ngöôøi khaùc laø ñieàu baát chiùnh vaø toäi loãi nhieàu hôn laø huûy hoaïi caùc ñoà duøng vaät chaát. Coâ ñaõ giuùp toâi baét ñaàu baøi hoïc quan troïng thöù nhaát cuûa khoa noäi moân, ñoù laø phaân bieät giöõa caùi Ngaõ vaø phi-Ngaõ, giöõa caùc giaù trò voâ hình vaø höõu hình. Trong khi soáng vôùi chuùng toâi, coâ coù nhaän tieàn löông — tuy khoâng nhieàu nhöng cuõng ñuû cho coâ khoûi phaûi kieám soáng. Duø vaäy, coâ khoâng chòu rôøi chuùng toâi, vì (nhö veà sau khi toâi lôùn tuoåi hôn, coâ ñaõ noùi vôùi toâi) coâ caûm thaáy raèng caù nhaân toâi raát caàn söï troâng nom vaø thoâng caûm cuûa coâ. Khoâng phaûi laø toâi ñaõ coù ñöôïc nhöõng moái lieân giao thaät may maén hay sao, cuõng chæ vì moïi ngöôøi ñaõ ñoái vôùi toâi heát söùc deã thöông, toát ñeïp vaø ñaày thoâng caûm. Toâi muoán ghi nhaän theâm raèng coâ giaùo vaø coâ toâi, baø Margaret, ñaõ cho toâi nhöõng ñieàu coù yù nghóa ñích thöïc tinh thaàn ñeán ñoãi cho tôùi ngaøy nay toâi vaãn coá gaéng soáng theo caùi 31
    • Töï truyeän44 nguyeân lyù maø hoï ñaõ neâu ra. Hai baø raát khaùc nhau. Coâ giaùo Godby thì giaûn dò, vôùi khaû naêng vaø trình ñoä hoïc vaán bình thöôøng, nhöng raát toát vaø dòu daøng. Coøn coâ toâi thì heát söùc xinh ñeïp, ñöôïc nhieàu ngöôøi bieát vì caùc coâng cuoäc töø thieän vaø nhöõng quan nieäm toân giaùo cuûa baø, nhöng cuõng raát toát vaø dòu daøng. Vaøo naêm 18 tuoåi toâi ñaõ ñöôïc gôûi ñeán hoïc ôû moät tröôøng nghi leã giao teá ôû London, trong khi em toâi laïi ñi mieàn nam nöôùc Phaùp vôùi moät coâ giaùo. Ñoù laø laàn ñaàu tieân chuùng toâi chia tay vaø laø laàn thöù nhaát toâi soáng moät mình. Coù leõ laø toâi ñaõ khoâng maáy thaønh coâng ôû tröôøng; toâi gioûi lòch söû vaø vaên chöông, thöïc söï laø raát gioûi. Toâi ñaõ ñöôïc thuï höôûng moät neàn giaùo duïc coå ñieån toát ñeïp, vaø khi moät ñöùa treû coù ñöôïc moät giaùo vieân ñöùc haïnh, coù vaên hoùa daïy keøm thì caù nhaân em seõ thu hoaïch ñöôïc nhöõng ñieàu raát ñaùng keå trong cuoäc huaán luyeän chu ñaùo ñoù. Nhöng ñeán moân toaùn thì ngay caû loaïi toaùn thoâng thöôøng toâi cuõng dôû teä — dôû ñeán ñoãi trong hoïc trình cuûa tröôøng naøy toâi hoaøn toaøn bò rôùt moân toaùn, bôûi vì ngöôøi ta nghó raèng ñeå cho moät thieáu nöõ 18 tuoåi cao nhoøng ñi laøm toaùn coäng vôùi treû em 12 tuoåi, thì quaû laø moät ñieàu khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc. Toâi khoâng bieát lieäu coù ai coøn nhôù ñeán toâi laø coâ nöõ sinh ñaõ gom taát caû caùc chieác goái nhoài boâng roài töø laàu ba thaû xuoáng ñaàu caùc quan khaùch cuûa coâ Hieäu tröôûng khi hoï ñang nghieâm tuùc saép haøng ñi vaøo phoøng aên ôû taàng treät. Toâi ñaõ laøm ñieàu ñoù tröôùc nhöõng lôøi thì thaøo thaùn phuïc cuûa caùc nöõ sinh khaùc. Maáy naêm keá tieáp, cuoäc soáng thöôøng ngaøy cuûa chuùng toâi raát teû nhaït. Ngöôøi gaùc-dan ñaõ möôùn cho chuùng toâi moät ngoâi nhaø nhoû trong khu phoá nhoû ôû haït Hertfordshire gaàn thò xaõ Thaùnh Albans, ñeå chuùng toâi ôû ñoù vôùi caùc thöù ñoà duøng vaø moät coâ giaùm hoä. Vieäc tröôùc tieân caû hai chuùng toâi ñaõ laøm laø mua loaïi xe ñaïp toát nhaát hoài ñoù roài baét ñaàu ñi khaûo saùt vuøng queâ. Cho ñeán nay toâi cuõng coøn nhôù laø ñaõ heát söùc phaán khôûi khi hai chieác thuøng ñöôïc gôûi ñeán vaø chuùng toâi khui nhöõng boä maùy saùng loaùng naøy ra. Chuùng toâi ñaõ cöôõi xe ñi khaép nôi, thaät laø 32
    • Töï truyeän 45 vui thích. Chuùng toâi ñaõ ñi tìm hieåu quaän naøy, hoài ñoù vaãn coøn laø vuøng queâ, chöù khoâng phaûi trôû thaønh vuøng ngoaïi oâ thaønh phoá nhö hieän nay. Toâi cho raèng chính vaøo thôøi gian naøy toâi ñaõ coù loøng ham thích caùc ñieàu bí nhieäm maø veà sau trôû neân loøng ham meâ caùc truyeän huyeàn bí vaø trinh thaùm. Moät buoåi saùng noï trôøi naéng raùo, ñang khi chuùng toâi ñaåy xe ñaïp leân moät ngoïn ñoài raát doác thì coù hai ngöôøi cöôõi xe ñaïp töø treân lao xuoáng ngang qua chuùng toâi. Khi ngöôøi ñaàu lao xuoáng, anh ta ñaõ ngoaùi laïi noùi vôùi baïn: “Naøy caäu, tôù baûo ñaûm vôùi caäu laø noù ñaõ ñöùng baèng moät gioø vaø chaïy ñi nhö quyû aáy”. Toâi vaãn coøn ngaãm nghó veà ñieàu bí maät ñoù maø vaãn chöa hieåu ra laøm sao caû. Cuõng trong thôøi gian naøy laàn ñaàu tieân toâi ñaõ thöû ñi daïy hoïc. Toâi ñaõ nhaän moät lôùp nam sinh cuûa Tröôøng Chuùa nhaät. Ñoù laø nhöõng thieáu nieân vaø toâi ñöôïc cho bieát raèng chuùng raát cöùng ñaàu cöùng coå. Toâi ñònh laø seõ daïy chuùng trong moät caên phoøng troáng gaàn nhaø thôø nhöng khoâng ôû trong khuoân vieân Tröôøng Chuùa nhaät, ñeå toâi coù theå thong thaû maø laøm vieäc. Thôøi gian ñoù thaät höùng thuù. Luùc ñaàu chuùng raát nghòch ngôïm laøm toâi phaùt khoùc, nhöng sau ba thaùng thì caû lôùp thaønh moät nhoùm baïn beø thaân thieát. Toâi hoaøn toaøn khoâng coøn nhôù ñaõ daïy nhöõng gì vaø caùch daïy theá naøo. Toâi chæ nhôù lôùp naøy raát oàn, coù nhieàu chuyeän töùc cöôøi vaø raát thaân thieän. Toâi khoâng bieát raèng lieäu toâi ñaõ laøm ñöôïc ñieàu gì toát ñeïp laâu beàn ôû ñoù chaêng, nhöng toâi bieát chaéc moät ñieàu laø toâi ñaõ giöõ ñöôïc chuùng khoûi laøm troø tinh nghòch trong hai giôø, moãi saùng chuùa nhaät. Cho ñeán naêm 22, toâi (cuõng nhö em toâi) môùi ñöôïc laøm chuû moùn lôïi töùc ít oûi cuûa mình. Tröôùc ñoù, chuùng toâi vaãn soáng cuoäc ñôøi cuûa caùc thieáu nöõ thöôïng löu; chuùng toâi ñaõ xem “ba muøa hoäi lôùn ôû Luaân Ñoân”, döï caùc daï tieäc, tieäc traø vaø daï hoäi ôû caùc hoa vieân vaø roõ raøng laø ñang ôû trong nhöõng cuoäc mai moái hoân nhaân. Hoài aáy, toâi voán heát söùc suøng ñaïo nhöng phaûi ñi ñeán nhöõng nôi khieâu vuõ vì toâi khoâng muoán em toâi ñeán nhöõng choán ñoài baïi aáy maø khoâng coù toâi. Toâi khoâng bieát laøm sao maø nhöõng 33
    • Töï truyeän46 ngöôøi toâi gaëp hoï ñaõ chòu ñöôïc toâi. Toâi ñaõ suøng ñaïo quaù möùc, quaù thaâm nhieãm yù thöùc thaàn bí vaø taâm hoàn toâi ñaõ quaù nhaïy caûm ñeán möùc beänh hoaïn, cho neân hoài ñoù toâi khoâng theå khieâu vuõ vôùi moät nguôøi ñaøn oâng hay laø ngoài keá beân moät ngöôøi naøo trong böõa tieäc, neáu khoâng bieát chaéc laø hoï ñaõ ñöôïc “cöùu chuoäc” hay chöa. Toâi nghó coù leõ ñieàu duy nhaát ñaõ giuùp toâi khoûi bò ngöôøi ta hoaøn toaøn gheùt boû vaø ñoá kî laø vì söï thaät toâi voán chaân thaønh, vaø roõ raøng laø toâi khoâng thích toø moø caâu chuyeän cuûa ai. Ngoaøi ra, toâi laïi coøn raát treû trung, raát ngôø ngheäch, khaù xinh xaén vaø aên maëc töôm taát — vaø cho duø coù hôi khoa tröông söï thaùnh thieän cuûa mình, toâi vaãn nhaõ nhaën, thoâng minh, ñöôïc giaùo duïc ñaøng hoaøng vaø ñoâi khi cuõng toû ra thuù vò. Khi nhôù laïi, toâi thaàm nghó mình thaät ñaùng neå vì toâi ñaõ nhuùt nhaùt vaø kín ñaùo quaù ñaùng ñeán möùc khieán toâi phaûi chòu voâ vaøn noãi khoán khoå vì vuïng veà bieåu loä söï quan taâm lo laéng cho linh hoàn cuûa keû khaùc. Ngoaøi vieäc coâ toâi vaø coâ giaùo toâi laø nhöõng ngöôøi suøng ñaïo, thì ñieàu gì ñaõ khieán toâi heát söùc gaén boù vôùi nguyeän voïng tinh thaàn cuûa mình vaø quyeát taâm soáng thaät toát ñeïp ? Noùi raèng söï quyeát taâm sôû dó coù laø do aûnh höôûng cuûa hoaøn caûnh toân giaùo quanh toâi, thì ñieàu ñoù khoâng thaät söï lieân quan ñeán vaán ñeà naøy. Toâi ñaõ khoâng bieát gì khaùc hôn laø bieåu loä loøng toân suøng cuûa mình khi döï thaùnh leã saùng sôùm moãi ngaøy, khi naøo coù theå ñöôïc, vaø trong coá gaéng cöùu roãi moïi ngöôøi. Caùch bieåu loä ñaëc thuø aáy qua nghi leã vaø hoaït ñoäng toân giaùo ñaõ khoâng giuùp ích ñöôïïc toâi vaø roát cuoäc toâi ñaõ vöôït qua khoûi noù. Vaäy thì nhaân toá naøo ñaõ bieán toâi töø moät thieáu nöõ noùng naûy, khaù töï haøo vaø voâ duïng trôû thaønh moät ngöôøi phuïng söï, vaø taïm thôøi thaønh moät ngöôøi cuoàng tín? Vaøo ngaøy 30 thaùng 6 naêm 1895, toâi ñaõ traûi qua moät kinh nghieäm khieán toâi nhôù maõi ngaøy ñoù, khoâng bao giôø queân ñöôïc. Ñaõ maáy thaùng toâi phaán ñaáu vôùi nhöõng noãi khoán khoå cuûa tuoåi thieáu nieân. Toâi thaáy ñôøi khoâng ñaùng soáng. Moïi chuyeän ñeàu 34
    • Töï truyeän 47 chaúng coù gì khaùc hôn laø buoàn phieàn, böïc boäi. Khoâng ai môøi toâi ñeán coõi ñôøi naøy nhöng toâi laïi coù maët ôû ñaây. Toâi chæ môùi 15. Khoâng coù ai yeâu thöông toâi caû; toâi bieát taâm tính toâi thaät ñaùng gheùt neân khoâng laï luøng gì maø cuoäc soáng toâi khoù khaên. Tröôùc maét toâi khoâng heà coù töông lai maø chæ coù hoân nhaân vaø cuoäc soáng nhaøm chaùn cuûa giai caáp, ñoaøn nhoùm toâi. Toâi gheùt taát caû moïi ngöôøi (chæ tröø vaøi ba ngöôøi) vaø toâi ñaõ ganh tò vôùi em toâi veà trí tueä vaø nhan saéc. Toâi ñaõ ñöôïc daïy Thieân Chuùa giaùo theo yù nghóa heïp hoøi nhaát; nhöõng ngöôøi naøo khoâng coù tö töôûng nhö toâi thì khoâng theå ñöôïc cöùu roãi. Giaùo hoäi Anh quoác ñaõ bò chia thaønh giaùo hoäi phaùi Thöôïng phaàn lôùn laø ngöôøi Cô Ñoác goác Anh, vaø Giaùo hoäi phaùi Haï tin vaøo moät loaïi ñòa nguïc daønh saün cho nhöõng ai khoâng tin nhaän moät soá giaùo ñieàu naøo ñoù, vaø coù moät loaïi Thieân ñaøng daønh cho nhöõng ngöôøi naøo tin nhaän. Trong saùu thaùng ñaàu naêm toâi thuoäc veà moät giaùo hoäi, coøn saùu thaùng sau (khi toâi rôøi Scotland vaø veà ôû trong aûnh höôûng cuûa coâ toâi) thì toâi laïi thuoäc veà giaùo hoäi kia. Toâi ñaõ bò giaèng xeù giöõa nhöõng veû ñeïp cuûa nghi leã vaø tính heïp hoøi cuûa giaùo ñieàu. Caû hai nhoùm ñeàu coá ghi khaéc coâng taùc truyeàn giaùo vaøo taâm trí toâi. Theá giôùi ñaõ ñöôïc chia thaønh nhöõng ngöôøi Thieân Chuùa giaùo ñang coá gaéng cöùu roãi caùc linh hoàn, vaø nhöõng ngöôøi ngoaïi ñaïo cuùi ñaàu thôø laïy caùc hình töôïng baèng ñaù. Hình aûnh cuûa Ñöùc Phaät laø moät böùc töôïng baèng ñaù, nhöng hoài ñoù toâi khoâng heà nhaän ra raèng caùc hình töôïng cuûa Ñöùc Phaät ñaâu khaùc gì caùc hình töôïng cuûa Ñöùc Christ maø toâi ñaõ heát söùc quen thuoäc ôû AÂu luïc. Toâi hoaøn toaøn ôû trong ñaùm söông muø. Vaø sau ñoù — khi toâi ñang ôû trong noãi baát haïnh saâu xa, giöõa nhöõng baên khoaên thaéc maéc vaø tình traïng tieán thoaùi löôõng nan — thì moät trong caùc vò Chaân sö Minh trieát ñaõ ñeán vôùi toâi. Vaøo luùc söï vieäc xaûy ra vaø maõi nhieàu naêm sau ñoù, toâi hoaøn toaøn khoâng bieát ñöôïc Ngaøi laø ai. Toâi ñaõ sôï haõi söõng sôø tröôùc söï vieäc xaûy ra. Duø luùc aáy toâi coøn treû tuoåi, toâi vaãn coù ñuû trí thoâng minh ñeå hieåu ñöôïc ñoâi ñieàu veà tính thaàn bí cuûa tuoåi thieáu nieân 35
    • Töï truyeän48 vaø söï meâ cuoàng toân giaùo; toâi ñaõ nghe nhieàu phuïng söï vieân trong giaùo hoäi thaûo luaän ñieàu ñoù. Toâi ñaõ tham döï nhieàu cuoäc hoäi hoïp ñeå khoâi phuïc ñöùc tin, vaø ñaõ thaáy nhieàu ngöôøi (maø toâi goïi laø) “maát töï chuû”. Theá neân, toâi khoâng bao giôø keå kinh nghieäm cuûa toâi cho baát cöù ai vì sôï hoï seõ lieät toâi vaøo haïng “bò beänh taâm thaàn”, töùc laø haïng ngöôøi caàn phaûi ñöôïc troâng nom vaø ñoái xöû thaän troïng. Tinh thaàn toâi noàng nhieät thaùi quaù. Toâi ñaõ yù thöùc veà caùc laàm loãi cuûa mình ñeán möùc baát bình thöôøng. Toâi ñaõ gheù qua nhaø coâ Margaret ôû Castramont, quaän Kirkcudbrightshire, vaøo thôøi ñieåm vaø hoaøn caûnh thaät thích hôïp. Luùc ñoù vaøo moät saùng chuùa nhaät. Moät baøi giaûng toâi nghe vaøo chuùa nhaät tuaàn tröôùc ñaõ khôi daäy taát caû nhöõng nguyeän voïng tinh thaàn cuûa toâi. Vì moät lyù do naøo ñoù maø chuùa nhaät naøy toâi khoâng ñi leã. Caû nhaø ñaõ ñi nhaø thôø vaø chæ coøn mình toâi ôû nhaø vôùi nhöõng ngöôøi giuùp vieäc. Toâi ñang ñoïc saùch ôû phoøng giaûi lao. Caùnh cöûa môû ra vaø moät ngöôøi ñaøn oâng cao lôùn böôùc vaøo, oâng maëc AÂu phuïc (toâi nhôù laø caét raát kheùo) nhöng ñaàu laïi vaán khaên. OÂng böôùc vaøo vaø ngoài xuoáng beân caïnh toâi. Toâi quaù sôï haõi tröôùc hình aûnh chieác khaên vaán ñaàu ñeán ñoãi toâi khoâng theå noùi ñöôïc lôøi naøo hoaëc laø hoûi xem oâng ñang laøm gì ôû ñaây. Roài oâng baét ñaàu noùi. OÂng baûo cho toâi bieát raèng coù moät vaøi coâng vieäc ñaõ ñònh laø toâi coù theå laøm ôû theá gian, nhöng vôùi ñieàu kieän laø toâi phaûi thay ñoåi taâm tính ñeán möùc thaät khaû quan. Toâi caàn phaûi töø boû loái soáng cuûa moät thieáu nöõ thieáu thieän caûm vaø phaûi coá gaéng ñaït cho ñöôïc moät möùc ñoä töï chuû naøo ñoù. Trong töông lai toâi seõ höõu ích cho oâng vaø cho ñôøi ñeán ñaâu ñeàu tuøy möùc toâi coù theå töï chuû cuõng nhö nhöõng söï thay ñoåi maø toâi coù theå thöïc hieän. OÂng baûo raèng neáu toâi coù theå ñaït möùc thöïc söï töï chuû thì baáy giôø toâi seõ ñöôïc tín nhieäm, seõ ñi khaép theá giôùi, thaêm vieáng nhieàu nöôùc vaø “luoân luoân laøm vieäc cho Chaân sö cuûa con”. Keå töø ñoù, maáy lôøi naøy cöù maõi vaêng vaúng beân tai toâi. OÂng muoán nhaán maïnh raèng taát caû ñeàu tuøy thuoäc vaøo toâi, tuøy theo nhöõng gì maø toâi coù theå laøm vaø toâi neân laøm ngay ñi. 36
    • Töï truyeän 49 OÂng coøn noùi theâm raèng oâng seõ tieáp xuùc vôùi toâi nhieàu laàn nöõa, moãi laàn caùch nhau nhieàu naêm. Cuoäc dieän kieán thaät ngaén nguûi. Toâi khoâng noùi lôøi naøo maø chæ laéng nghe trong khi oâng noùi nhöõng lôøi hoaøn toaøn roõ raøng, döùt khoaùt. Khi ñaõ noùi xong nhöõng gì caàn noùi, oâng ñöùng leân vaø böôùc ra ngoaøi, sau khi döøng laïi ôû ngöôõng cöûa trong giaây laùt vaø nhìn toâi vôùi aùnh maét maø cho ñeán ngaøy nay toâi vaãn coøn nhôù raát roõ. Toâi khoâng bieát phaûn öùng caùch naøo caû. Khi ñaõ hoài tænh sau côn söõng sôø kinh ngaïc, toâi baét ñaàu sôï vaø nghó laø toâi saép hoùa ñieân hoaëc laø ñaõ naèm mô trong giaác nguû, roài sau ñoù toâi laïi caûm thaáy moät söï töï maõn thoâ thieån. Toâi nghó mình gioáng nhö Nöõ Thaùnh Joan d’ Arc (vò Thaùnh thôøi ñoù toâi raát ngöôõng moä), nghó raèng, cuõng gioáng nhö baø, toâi ñaõ thaáy ñöôïc nhöõng linh aûnh vaø do theá maø ñaõ ñöôïc choïn duøng cho moät ñaïi cuoäc. Luùc aáy, toâi khoâng theå töôûng töôïng ra ñaïi cuoäc ñoù nhö theá naøo, nhöng toâi ñaõ hình dung mình nhö laø moät vò huaán sö tuyeät vôøi ñöôïc muoân ngaøn ngöôøi thaùn phuïc. Ñaây laø moät söï laàm laãn raát thöôøng coù nôi nhöõng ngöôøi sô cô, vaø ngaøy nay trong nhoùm noäi moân toâi cuõng thaáy khoâng ít. Moät ngöôøi khi coù loøng chaân thaønh vaø nhieät voïng tìm ñaïo thì thöôøng coù ñöôïc moät söï giao tieáp naøo ñoù ôû noäi taâm, baáy giôø hoï beøn dieãn giaûi noù nhö laø moät söï thaønh coâng vaø taàm quan troïng cuûa caù nhaân hoï. Ñoù laø söï phaûn öùng do kích thích thaùi quaù. Keá theo phaûn öùng ñoù, nhöõng lôøi oâng pheâ bình laïi noåi leân trong trí toâi. Toâi beøn keát luaän raèng coù leõ xeùt cho cuøng thì toâi khoâng ôû vaøo trình ñoä cuûa Thaùnh Joan d’ Arc ñaâu, maø chæ laø moät con ngöôøi coù theå toát hôn tröôùc kia, vaø coù theå baét ñaàu cheá ngöï caùi tính khí quaù thoâ keäch cuûa mình. Toâi baét ñaàu laøm ñieàu naøy. Toâi coá khoâng noùng giaän, coá kieåm soaùt lôøi noùi cuûa mình vaø trong moät thôøi gian toâi ñaõ toû ra toát ñeïp thaùi quaù khieán cho gia ñình toâi phaùt lo. Hoï baên khoaên khoâng hieåu toâi coù beänh hoaïn gì chaêng vaø haàu nhö mong toâi trôû laïi nhöõng loái cö xöû boác ñoàng tröôùc ñaây. Toâi toû ra dòu daøng, töï maõn vaø ña caûm. 37
    • Töï truyeän50 Thôøi gian qua, toâi nhaän thaáy raèng maõi cho ñeán naêm toâi ñöôïc 35 tuoåi, cöù 7 naêm moät laàn laïi coù nhöõng chæ daãn cho thaáy vò naøy ñang troâng nom vaø quan taâm ñeán toâi. Roài vaøo naêm 1915, toâi ñaõ bieát ñöôïc Ngaøi laø ai vaø coù nhöõng ngöôøi khaùc ñaõ bieát Ngaøi. Töø ñoù trôû ñi, moái lieân heä naøy ngaøy caøng chaët cheõ vaø cho ñeán nay thì toâi coù theå tieáp xuùc vôùi Ngaøi tuøy yù muoán. Veà phaàn Chaân sö, Ngaøi chæ coù theå ñoàng yù tieáp xuùc nhö theá khi naøo ngöôøi ñeä töû cuõng töï nguyeän khoâng bao giôø laïm duïng cô hoäi naøy, ngoaïi tröø nhöõng giôø phuùt thaät söï khaån thieát trong cuoäc phuïng söï theá gian. Toâi ñaõ bieát ñöôïc raèng vò khaùch ñoù laø Chaân sö K.H., töùc laø Chaân sö Koot Hoomi, moät vò Chaân sö raát thaân caän vôùi Ñöùc Christ. Ngaøi thuoäc ngaønh giaùo huaán vaø tieâu bieåu roõ reät cho nguoàn baùc aùi-minh trieát ñöôïc phaùt bieåu ñaày ñuû nôi Ñöùc Christ. Giaù trò thöïc cuûa kinh nghieäm naøy khoâng phaûi ôû choã toâi, moät thieáu nöõ teân laø Alice La Trobe Bateman ñaõ ñöôïc dieän kieán vôùi moät vò Chaân sö, maø do söï kieän thöïc teá raèng duø khoâng heà bieát baát cöù ñieàu gì veà söï hieän dieän cuûa caùc Chaân sö, toâi ñaõ ñöôïc gaëp moät vò trong caùc Ngaøi vaø vò aáy ñaõ noùi chuyeän vôùi toâi. Kinh nghieäm aáy coù giaù trò bôûi vì moïi ñieàu maø Ngaøi ñaõ noùi vôùi toâi ñeàu ñaõ trôû thaønh söï thöïc (sau khi toâi ñaõ coù coá gaéng heát söùc ñeå ñaùp öùng caùc ñieàu kieän caàn thieát) vaø cuõng do toâi ñaõ khaùm phaù ra raèng Ngaøi khoâng phaûi laø Chaân sö Jesus, nhö tröôùc ñaây ñöông nhieân toâi cho laø nhö vaäy, maø laø moät vò Chaân sö toâi khoâng heà nghe noùi ñeán vaø hoaøn toaøn khoâng bieát Ngaøi. Duø sao, Chaân sö K.H. vaãn thöïc söï laø vò Chaân sö thaân yeâu cuûa toâi. Toâi ñaõ laøm vieäc cho Ngaøi maõi töø khi toâi 15 tuoåi vaø hieän nay toâi laø moät trong nhöõng cao ñoà trong nhoùm cuûa Ngaøi, hay laø — noùi theo nghóa Noäi moân — ôû trong Ñaïo vieän cuûa Ngaøi. Toâi khaúng ñònh nhöõng ñieàu naøy vôùi moät muïc ñích roõ reät trong trí. Veà liõnh vöïc naøy, ngöôøi ta ñaõ noùi raát nhieàu ñieàu voâ lyù, vaø nhöõng ngöôøi chöa coù kinh nghieäm laøm ñeä töû cuõng nhö söï ñònh höôùng caàn thieát veà trí tueä vaø tinh thaàn laïi baûo raèng 38
    • Töï truyeän 51 nhöõng ngöôøi ñeä töû thöïc söï ñeàu e ngaïi khoâng muoán noùi ñeán coâng vieäc vaø ñòa vò cuûa mình. Toâi muoán taïo söï deã daøng hôn cho nhöõng ngöôøi ñeä töû ñoù trong töông lai, cuõng nhö ñeå “ñính chiùnh” nhöõng ñieàu phi lyù maø nhieàu tröôøng phaùi tö töôûng (goïi laø) bí giaùo ñaõ ñöa ra. Luoân luoân chuùng ta ñöôïc pheùp coâng boá vai troø ngöôøi ñeä töû. Lôøi coâng boá aáy khoâng heà truyeàn ñaït ñieàu gì maø chæ ñem laïi aûnh höôûng toát neáu ngöôøi ñoù ñang soáng cuoäc ñôøi phuïng söï. Khoâng ai ñöôïc pheùp coâng boá raèng mình laø moät ñieåm ñaïo ñoà ôû moät ñòa vò naøo ñoù, ngoaïi tröø giöõa nhöõng ngöôøi cuøng ñaúng caáp, nhöng baáy giôø hoï ñaõ bieát nhau neân khoâng caàn phaûi noùi. Theá giôùi hieän coù nhieàu vò ñeä töû. Haõõy ñeå hoï coâng nhaän ñieàu ñoù. Haõy ñeå hoï keà vai saùt caùnh nhau trong söï lieân keát treân Ñöôøng Ñaïo vaø taïo söï deã daøng hôn cho nhöõng ngöôøi khaùc cuõng laøm nhö vaäy. Baèng caùch ñoù maø söï hieän höõu cuûa caùc Chaân sö seõ ñöôïc chöùng minh vaø chöùng minh ñuùng caùch — thoâng qua cuoäc ñôøi vaø caùc baèng chöùng cuûa nhöõng ngöôøi maø caùc Ngaøi huaán luyeän. Moät söï vieäc nöõa ñaõ xaûy ra cuøng thôøi gian naøy khieán toâi tin chaéc raèng ñang coù nhöõng söï kieän xaûy ra trong moät theá giôùi khaùc. Ñoù laø nhöõng ñieàu maø — vaøo thôøi gian noù xaûy ra — toâi khoâng theå töôûng töôïng noåi vì khoâng chæ daãn naøo cho thaáy moät söï kieän nhö theá laø khaû dó coù ñöôïc. Ñaõ hai laàn toâi coù moät giaác mô vôùi yù thöùc hoaøn toaøn tænh taùo. Toâi goïi ñoù laø giaác mô bôûi vì hoài aáy toâi khoâng theå töôûng töôïng ñöôïc noù coù theå laø ñieàu gì khaùc hôn. Giôø ñaây toâi bieát raèng toâi ñaõ tham döï vaøo moät söï vieäc maø thöïc teá ñaõ xaûy ra. Vaøo thôøi gian coù söï kieän song ñoâi naøy, söï hieåu bieát ñoù hoaøn toaøn ôû ngoaøi phaïm vi nhaän thöùc thoâng thöôøng cuûa toâi. Söï vieäc naøy coù giaù trò laø ôû choã ñoù. Khoâng theå naøo noùi raèng toâi ñaõ töï gôïi yù cho mình hoaëc do nhöõng suy tö mong öôùc cuûa toâi, hoaëc do toâi quaù töôûng töôïng. Khi coøn soáng vaø laøm vieäc ôû Anh, toâi ñaõ hai laàn tham döï moät cuoäc leã phi thöôøng vaø gaàn hai thaäp nieân sau khi tham döï
    • Töï truyeän52 toâi môùi khaùm phaù ra cuoäc leã aáy nhaèm muïc ñích gì. Roát cuoäc toâi ñaõ bieát raèng cuoäc leã maø toâi ñaõ tham döï voán thöïc söï xaûy ra haøng naêm vaøo thôøi gian “Traêng Troøn Thaùng Naêm Döông Lòch”. Ñoù laø kyø traêng troøn cuûa thaùng Vaisakha (Cung Kim Ngöu), goïi theo caùi teân xöa cuûa noù trong lòch AÁn Ñoä. Thaùng naøy raát quan troïng ñoái vôùi caùc Phaät töû vaø moàng moät thaùng naøy laø ngaøy quoác leã, goïi laø Ngaøy Ñaàu Naêm AÁn Ñoä. Söï kieän phi thöôøng naøy dieãn ra haøng naêm trong moät thung luõng cuûa raëng Hi-maõ-laïp-sôn vaø thöïc söï xaûy ra ôû coõi traàn chöù khoâng phaûi laø moät chuyeän thaàn thoaïi mô hoà. Toâi thaáy mình (hoaøn toaøn tænh taùo) ôû trong thung luõng ñoù, giöõa moät ñaùm ngöôøi raát ñoâng nhöng coù traät töï — phaàn lôùn laø ngöôøi AÙ ñoâng vôùi nhöõng ngöôøi Taây phöông raát raûi raùc. Toâi bieát chính xaùc choã ñöùng cuûa mình trong ñaùm ñoâng vaø hieåu ra raèng ñoù laø choã ñuùng ñaén cuûa toâi, noù cho thaáy vò theá tinh thaàn cuûa toâi. Thung luõng naøy roäng, hình baàu duïc vaø lôûm chôûm ñaù, boán beà coù nuùi cao. Ñaùm ngöôøi tuï taäp trong thung luõng, quay maët veà phía ñoâng, höôùng veà moät loái vaøo heïp, hình coå chai ôû cuoái thung luõng. Ngay tröôùc loái vaøo hình pheãu naøy coù moät taûng ñaù roäng, noåi leân treân maët thung luõng nhö moät caùi baøn lôùn, beân treân coù moät caùi boàn baèng pha leâ chöùa ñaày nöôùc, xem chöøng ñöôøng kính coù ñeán moät meùt. Coù ba nhaân vaät ñöùng tröôùc ñaùm ñoâng vaø ñoái dieän vôùi taûng ñaù. Ba Vò naøy hôïp thaønh moät tam giaùc vaø laï luøng laøm sao, vò ôû ñænh cuûa tam giaùc toâi thaáy döôøng nhö laø Ñaáng Christ. Taäp theå ñang chôø ñôïi chöøng nhö di chuyeån lieân tuïc, vaø khi di chuyeån hoï hình thaønh caùc bieåu töôïng chính yeáu vaø raát quen thuoäc — nhö nhöõng daïng thaäp töï khaùc nhau, voøng troøn vôùi taâm ñieåm, ngoâi sao naêm caùnh vaø nhieàu loaïi tam giaùc treùo nhau. Noù gaàn gioáng nhö moät vuõ ñieäu trang nghieâm, nhòp nhaøng, raát chaäm raõi vaø raát trang troïng nhöng hoaøn toaøn yeân laëng. Boãng nhieân, ba Nhaân vaät tröôùc thaïch baøn ñöa tay caùc Ngaøi höôùng leân trôøi. Ñaùm ñoâng laëng yeân baát ñoäng. Ngoaøi xa, cuoái ñöôøng ñeøo hình pheãu, chuùng toâi thaáy moät Nhaân vaät 39 40
    • Töï truyeän 53 treân baàu trôøi, bay lô löûng treân loái vaøo vaø töø töø ñeán gaàn thaïch baøn. Baèng moät caùch naøo ñoù maø trong taâm toâi bieát raèng ñoù chính laø Ñöùc Phaät. Toâi nhaän thöùc ñöôïc ñieàu naøy. Ñoàng thôøi toâi bieát raèng Ñöùc Christ cuûa chuùng ta cuõng khoâng keùm phaàn quan troïng. Toâi thoaùng thaáy söï hôïp nhaát vaø Thieân Cô maø Ñöùc Christ, Ñöùc Phaät vaø taát caû caùc Chaân sö maõi maõi hieán mình thöïc hieän. Laàn ñaàu tieân toâi nhaän thöùc ñöôïc, duø coøn lôø môø vaø chöa chaéc chaén, söï hôïp nhaát cuûa toaøn cuoäc bieåu hieän. Toâi hieåu raèng taát caû cuoäc hieän toàn — theá giôùi vaät chaát, lónh vöïc tinh thaàn, ngöôøi ñeä töû tìm ñaïo, loaøi thuù ñang tieán hoùa, veû myõ leä cuûa giôùi thaûo moäc vaø khoaùng vaät — taát caû hôïp thaønh moät toaøn theå thieâng lieâng soáng ñoäng, tieáp tuïc tieán tôùi ñeå phaùt bieåu nguoàn vinh quang cuûa Ñaáng Chí Toân. Toâi thaàm hieåu raèng nhaân loaïi caàn Ñöùc Christ, caàn Ñöùc Phaät vaø caàn taát caû caùc nhaân vieân cuûa Ñaïi Ñoaøn Chöôûng Giaùo (Ñ.Ñ.C.G.) treân haønh tinh naøy, cuõng nhö hieåu raèng ñaõ coù nhöõng dieãn bieán vaø söï kieän coù taàm quan troïng lôùn lao cho söï tieán boä cuûa nhaân loaïi raát nhieàu hôn laø nhöõng ñieàu ñaõ ñöôïc ghi laïi trong lòch sö.û Toâi ñaõ hoang mang boái roái, bôûi vì (vaøo thôøi ñoù) ñoái vôùi toâi daân ngoaïi vaãn laø daân ngoaïi, coøn toâi laø moät ngöôøi Thieân Chuùa giaùo. Taâm trí toâi baét ñaàu noåi leân nhöõng moái nghi ngôø saâu xa trong neàn taûng. Töø ñoù cho ñeán nay cuoäc ñôøi toâi ñaõ chòu aûnh höôûng cuûa söï hieåu bieát raèng voán coù caùc vò Chaân sö vaø nhöõng söï kieän aån trong caùc caûnh giôùi tinh thaàn noäi taïi, theá giôùi cuûa caùc yù nghóa. Theá giôùi ñoù voán laø moät thaønh phaàn cuûa cuoäc soáng vaø coù leõ laø thaønh phaàn quan troïng nhaát. Laøm sao toâi coù theå khieán cho nhöõng ñieàu ñoù thích hôïp ñöôïc vôùi khoa thaàn hoïc haïn heïp vaø cuoäc soáng haêøng ngaøy cuûa mình, toâi cuõng chaúng bieát. Ngöôøi ta baûo raèng chôù bao giôø neân ñeà caäp hay baøn luaän veà nhöõng kinh nghieäm tinh thaàn maät thieát vaø saâu xa nhaát cuûa chính mình. Trong cô baûn thì ñuùng nhö vaäy, vaø khoâng moät “ngöôøi theå nghieäm” thöïc söï naøo laïi coù chuùt quan taâm gì ñeán
    • Töï truyeän54 vieäc baøn luaän nhöõng ñieàu naøy. Khi söï theå nghieäm caøng saâu saéc vaø soáng ñoäng, ngöôøi ta caøng ít bò caùm doã phaûi noùi ra. Chæ coù nhöõng ngöôøi sô cô vôùi nhöõng söï vieäc töôûng töôïng, theo giaû thuyeát trong taâm thöùc môùi töï xöng coù nhöõng kinh nghieäm nhö theá. Tuy nhieân, toâi ñaõ thaän troïng caân nhaéc khi ñeà caäp ñeán hai söï kieän noäi taïi keå treân (hoaëc chæ coù söï kieän thöù nhaát laø noäi taïi?) bôûi vì ñaõ ñeán luùc nhöõng ngöôøi coù vò theá tinh thaàn cuøng nhöõng ngöôøi ñöôïc thöøa nhaän laø minh maãn vaø hieåu bieát neân goùp theâm baèng chöùng cuûa hoï vaøo baèng chöùng cuûa caùc huyeàn bí gia vaø thaàn bí gia maø vaãn thöôøng khoâng ñöôïc tín nhieäm. Vò theá thuaän lôïi cuûa toâi laø moät phuï nöõ bình thöôøng nhöng coù hieåu bieát, laø moät quaûn trò vieân höõu hieäu vaø moät vaên só saùng taïo. Toâi quyeát ñònh goùp theâm söï xaùc tín vaø hieåu bieát chaéc chaén cuûa toâi vaøo baèng chöùng cuûa nhieàu ngöôøi khaùc qua caùc thôøi ñaïi. Trong suoát thôøi gian naøy toâi ñöôïc höôùng veà caùc hoaït ñoäng töø thieän. Toâi laø moät phuïng söï vieân nhieät thaønh cuûa Hoäi Phuï Nöõ Treû Coâng Giaùo. Tuy toâi coøn quaù treû nhöng ngöôøi ta cuõng chaáp nhaän cho toâi ñöôïc coù maët trong caùc cuoäc hoïp cuûa ban giaùm ñoác vì coâ toâi laø Hoäi tröôûng. Toâi ñaõ daønh raát nhieàu thôøi gian ñeå ñeán vieáng caùc cuoäc hoäi lôùn ôû tö gia, nôi ñoù ngöôøi ta ñaõ chaøo ñoùn toâi vì toâi laø Alice La Trobe-Bateman vaø nôi ñoù toâi ñaõ tranh ñaáu vôùi linh hoàn cuûa nhöõng ngöôøi ñöông thôøi ñeå giuùp hoï ñöôïc cöùu roãi. Thôøi aáy toâi raát gioûi trong vieäc cöùu roãi linh hoàn moïi ngöôøi. Tuy nhieân, giôø ñaây khi nhìn vaán ñeà moät caùch khoân ngoan, thöïc teá hôn, toâi laïi töï hoûi lieäu hoï khoâng muoán cöùu roãi mau choùng laø vì hoï muoán traùnh khoûi bò toâi quaáy raày hay chaêng, bôûi vì toâi voán nhieät thaønh nhöng laïi quaù ñoãi coá chaáp. Trong khi ñoù thì khuynh höôùng thaàn bí cuûa cuoäc soáng toâi ngaøy caøng trôû neân saâu saéc; ñoái vôùi toââi thì Ñöùc Christ laø moät thöïïc taïi haèng höõu. Toâi vaãn thöôøng ñi ñeán nhöõng thaûo nguyeân ôû Scotland hay thô thaån moät mình trong nhöõng vöôøn cam ôû Mentone thuoäc mieàn Nam nöôùc Phaùp, hoaëc theo nhöõng ven ñoài ôû Montreux beân hoà Geneva ñeå coá caûm 41
    • Töï truyeän 55 nhaän Thöôïng Ñeá. Toâi vaãn thöôøng naèm ngaû löng treân ñoàng ruoäng hoaëc keá beân moät taûng ñaù vaø coá chuù taâm vaøo söï tónh laëng chung quanh ñeå nghe Tieáng noùi Thieâng lieâng — sau khi taát caû caùc aâm thanh ôû ngoaïi caûnh vaø ôû noäi taâm toâi ñeàu ñaõ laéng dòu. Toâi ñaõ bieát raèng aån trong taát caû nhöõng gì maø toâi coù theå nhìn thaáy vaø tieáp xuùc ñöôïc, laïi coù Moät-Ñieàu-Gì-Ñoù toâi khoâng theå thaáy nhöng coù theå caûm nhaän. Noù voán chaân thaät hôn vaø thöïc söï thieát yeáu hôn laø caùi höõu hình. Toâi ñaõ ñöôïc döôõng duïc ñeå tin vaøo Ñaáng Thöôïng Ñeá Sieâu vieät; Ngaøi ôû beân ngoaøi theá giôùi saùng taïo, khoâng theå hieåu ñöôïc, khoâng theå löôøng tröôùc ñöôïc, vaø thöôøng ñoäc aùc (neáu xeùt theo nhöõng ñieàu maø Kinh Cöïu Öôùc ghi laïi), Ngaøi chæ thöông nhöõng ai ñaõ thöøa nhaän vaø chaáp nhaän Ngaøi, vaø ñaõ hy sinh con moät cuûa Ngaøi ñeå cho nhöõng ngöôøi nhö toâi coù theå ñöôïc cöùu roãi vaø khoûi bò cheát maát ñôøi ñôøi. Taän thaâm taâm toâi phaûn ñoái vieäc trình baøy moät Ñaáng Thöôïng Ñeá Baùc aùi theo loái ñoù, nhöng toâi ñaõ chaáp nhaän moät caùch maùy moùc. Tuy nhieân, Ngaøi laïi ôû quaù xa neân chuùng ta khoâng theå naøo ñeán ñöôïc. Vaäy maø bao giôø trong toâi cuõng coù moät ñieàu gì ñoù, duø thaàm laëng vaø baát ñònh, nhöng cöù maõi vöôn tôùi tìm kieám Ñaáng Thöôïng Ñeá Haèng höõu Noäi taïi, tìm kieám moät vò Thöôïng Ñeá aån trong moïi hình theå; laø Ñaáng maø chuùng ta coù theå tieáp xuùc, thöïc söï bieát ñöôïc, vaø coù theå gaëp Ngaøi ôû khaép nôi, laø Ñaáng thöïc söï yeâu thöông muoân loaøi — caû toát laãn xaáu — Ngaøi hieåu thaáu caû chuùng sinh, caû nhöõng söï haïn cheá vaø nhöõng noãi khoù khaên cuûa hoï. Ñaáng Thöôïng Ñeá naøy khoâng chuùt gì gioáng vôùi Ñaáng Thaùnh linh phi thöôøng khuûng khieáp maø Giaùo hoäi Thieân Chuùa ñaõ saáp mình thôø laïy, nhö toâi töøng bieát. Tuy nhieân, theo khoa thaàn hoïc thì khoâng heà coù moät vò Thöôïng Ñeá nhö vaäy. Hoï baûo raèng chæ coù moät vò Thöôïng Ñeá maø chuùng ta caàn phaûi xoa dòu; Ngaøi lo baûo veä uy quyeàn cuûa mình; Ngaøi ñaõ coù theå gieát Con moät cuûa mình theo moät keá hoaïch phi lyù naøo ñoù ñeå cöùu nhaân loaïi vaø Ngaøi ñaõ khoâng thöïc söï töû teá nhö moät baäc cha meï bình thöôøng ñoái xöû vôùi con mình. Toâi ñaõ xem yù nghó 42
    • Töï truyeän56 keå treân laø nhöõng tö töôûng doái traù, toäi loãi vaø coá xua ñuoåi chuùng ra khoûi taâm trí mình, nhöng moät caùch kín ñaùo, aâm thaàm chuùng cöù ray röùt toâi maõi. Tuy nhieân, toâi luoân luoân coøn coù Ñöùc Christ. Toâi ñaõ bieát Ngaøi; Ngaøi ñaõ thieát tha thöông meán vaø chieán ñaáu vì nhaân loaïi; Ngaøi ñaõ chòu ñau khoå ñeå cöùu roãi hoï nhöng döôøng nhö hoaøn toaøn khoâng theå cöùu ñöôïc phaàn ñoâng nhaân loaïi, vaø do theá maø Ngaøi ñaõ phaûi ñöùng nhìn hoï sa ñòa nguïc. Hoài aáy, chính toâi khoâng hoaøn toaøn thaáy roõ ñöôïc taát caû caùc ñieàu naøy; baûn thaân toâi ñaõ ñöôïc cöùu roãi vaø toâi sung söôùng vì ñöôïc cöùu roãi, theá thoâi. Toâi ñaõ coá gaéng cöùu roãi ngöôøi khaùc, vaø ruûi ro thay Thöôïng Ñeá ñaõ taïo ra ñòa nguïc. Tuy vaäy, toâi ñaõ ñöông nhieân cho raèng Ngaøi voán bieát taïi sao phaûi laøm theá vaø duø sao khoâng moät ngöôøi Thieân Chuùa giaùo chaân chính naøo laïi thaéc maéc veà Thöôïng Ñeá: hoï chæ chaáp nhaän nhöõng ñieàu ngöôøi ta daïy hoï, xem ñoù laø lôøi Chuùa phaùn, vaø noù laø vaäy roài. Ñoù laø voán lieáng tinh thaàn vaø phaïm vi suy tö cuûa toâi. Nhöng söï ñôøi khoâng deã daøng nhö vaäy. Chò em toâi vaãn chöa keát hoân, duø raèng ñaõ coù nhieàu saép ñaët cho chuùng toâi coù cô hoäi tieáp xuùc vôùi nhieàu ngöôøi. Thaät laø nheï gaùnh cho caùc coâ, döôïng khi chuùng toâi ñeán tuoåi tröôûng thaønh, qua phaùn quyeát cuûa Toøa Hoøa giaûi vaø baét ñaàu ra ôû rieâng. Thöïc ra, khi em gaùi toâi ñöôïc 21 tuoåi toâi môùi ñöôïc keå nhö tröôûng thaønh. Chuùng toâi böôùc vaøo moät chu kyø môùi. Hai chò em moãi ngöôøi moãi ngaû. Hoùa ra chò em toâi coù nhöõng quan taâm hoaøn toaøn khaùc nhau, vaø giöõa chuùng toâi baét ñaàu coù söï chia reõ. Em toâi ñaõ quyeát ñònh theo hoïc y khoa, vaø sau maáy thaùng luyeän thi ñaõ vaøo Ñaïi hoïc Edinburg, vôùi moät töông lai töôi saùng. Coøn phaàn toâi, hoài ñoù toâi khoâng bieát ñích xaùc mình phaûi laøm gì. Toâi ñaõ ñöôïc thuï höôûng moät neàn giaùo duïc coå ñieån heát söùc toát ñeïp. Toâi noùi ñöôïc tieáng Phaùp löu loaùt vaø chuùt ít tieáng YÙ. Toâi coù ñuû tieàn ñeå soáng thaät tieän nghi vaøo thôøi ñoù, khi maø ngöôøi ta coù theå soáng tieän nghi nhöng töông ñoái khoâng maáy ñaét ñoû. Toâi tin chaéc vaøo Ñöùc Christ, bôûi vì khoâng phaûi toâi laø moät trong 43
    • Töï truyeän 57 nhöõng ngöôøi ñöôïc choïn hay sao. Toâi ñaõ tin vaøo moät coõi thieân ñöôøng haïnh phuùc daønh cho nhöõng ai suy nghó gioáng toâi vaø moät ñòa nguïc cho nhöõng ai khoâng suy nghó nhö vaäy, duø raèng toâi ñaõ coá khoâng nghó ñeán nhöõng ñieàu ñoù nhieàu quaù, sau khi toâi ñaõ laøm heát söùc mình ñeå cöùu roãi linh hoàn hoï. Toâi ñaõ hieåu Kinh Thaùnh thaät saâu saéc, coù khieáu thaåm myõ veà trang phuïc, dung maïo cuõng xinh xaén vaø hoaøn toaøn doát naùt veà nhöõng ñieàu thöïc teá trong ñôøi. Khoâng ai chæ daïy toâi ñieàu gì veà caùc dieãn trình trong cuoäc soáng, vaø do theá maø toâi ñaõ ngôõ ngaøng thaát voïng tröôùc khi vaøo ñôøi; vaø do theá maø hoài ñoù döôøng nhö toâi ñöôïc moät söï “baûo veä” heát söùc laï luøng trong caùi coâng vieäc ñaëc bieät, laï thöôøng maø toâi ñaõ quyeát ñònh thöïc hieän trong chu kyø soáng tôùi ñaây, töø 21 ñeán 28 tuoåi. Tröôùc ñoù, toâi ñaõ soáng cuoäc ñôøi hoaøn toaøn ñöôïc baûo boïc, khoâng heà ñi ñaâu maø khoâng keøm theo moät baø giaùm hoä, moät ngöôøi thaân hay moät ngöôøi haàu gaùi. Toâi ñaõ quaù ngaây thô ngôø ngheäch ñeán ñoãi vì moät lyù do naøo ñoù maø toâi coù veû hoaøn toaøn ñöôïc an laønh. Moät chuyeän laï luøng vaøo naêm toâi 19 tuoåi ñaõ chöùng toû ñieàu ñoù. Toâi ñaõ ñeán ôû trong moät ngoâi nhaø lôùn ôû Anh, cuøng vôùi ngöôøi haàu gaùi. Dó nhieân laø toâi khoâng coøn nhôù teân ngoâi nhaø hoaëc noù ôû ñaâu. Trong taäp theå ôû ngoâi nhaø roäng lôùn ñoù toâi laø ngöôøi duy nhaát khoâng coù töôùc hieäu. Ñeâm ñaàu tieân ñeán ôû ñoù toâi ñaõ ñeå yù thaáy ngöôøi haàu gaùi chuaån bò nguû trong caên phoøng khaùch nhoû gaàn phoøng nguû cuûa toâi vaø khi toâi toû yù ngaïc nhieân thì chò aáy baûo raèng duø toâi coù thích ñieàu ñoù hay khoâng thì chò cuõng khoâng ñeå cho toâi ôû moät mình. Toâi khoâng hieåu bieát gì hôn nhöõng ñieàu toâi ñaõ hieåu qua caùc lôøi ñoái thoaïi trong böõa aên. Toâi tin chaéc raèng coù nhieàu quan khaùch ôû ñaây ñaõ caûm thaáy chaùn ngaáy ñoái vôùi toâi vì hoï xem toâi laø moät keû hoaøn toaøn ngoác ngheách. Nhöõng lôøi aùm chæ vaø yù nghóa cuûa nhöõng caâu ñoái ñaùp ñaõ khieán toâi phaûi suy nghó vaø caûm thaáy mình thaät laø khôø khaïo. Chæ coù ñieàu an uûi laø toâi aên maëc töôm taát, sang troïng vaø coù theå khieâu vuõ. Toâi ôû ñoù vöøa 44
    • Töï truyeän58 ñöôïc hai ngaøy thì moät saùng noï sau böõa ñieåm taâm coù moät ngöôøi ñaøn oâng quen bieát nhieàu ôû ñaây — anh ta raát coù duyeân, haáp daãn vaø ñeïp trai nhöng coù nhöõng tai tieáng khoâng ñöôïc toát laém — ñaõ yeâu caàu noùi chuyeän vôùi toâi. Chuùng toâi ñi vaøo moät nôi goïi laø phoøng giaûi trí maøu hoàng vaø nhaân luùc vaéng ngöôøi anh ta baûo: “Toâi ñaõ noùi vôùi baø chuû nhaø raèng saùng nay coâ seõ rôøi khoûi ñaây treân chuyeán taøu löûa 10 giôø 30; xe ngöïa seõ ñeán kòp thôøi ñeå ñöa coâ ra ga vaø ngöôøi tôù gaùi cuõng ñaõ ñöôïc leänh thu xeáp ñoà ñaïc cho coâ”. Toâi môùi hoûi anh ta raèng toâi ñaõ laøm ñieàu gì ñeán ñoãi. Anh ta beøn voã vai toâi vaø ñaùp: “Toâi cho coâ bieát hai lyù do. Thöù nhaát, ñoái vôùi haàu heát nhöõng ngöôøi ôû ñaây thì coâ laø keû phaù ñaùm duø raèng toâi khoâng nghó vaäy, bôûi vì luùc naøo coâ cuõng coù veû heát söùc boái roái hoaëc toû ra khoù chòu. Coøn lyù do kia laø ñoâi khi ñaùng neân toû ra khoù chòu thì coâ laïi khoâng. Söï vieäc nghieâm troïng thaät ñaáy. Cho neân toâi keát luaän raèng coâ khoâng hieåu bieát gì hôn vaø toát nhaát laø toâi neân troâng nom coâ caån thaän.” Toâi ñaõ ra ñi theo söï thu xeáp cuûa anh ta, cuõng khoâng bieát laø phaûi töï haøo hay caûm thaáy bò thöông toån. Tuy nhieân, caâu chuyeän naøy khoâng chæ cho thaáy söï khôø daïi, doát naùt cuûa caùc thieáu nöõ thuoäc giai caáp toâi vaøo thôøi ñoù (thuoäc trieàu ñaïi Victoria), maø thöïc teá laø coù moät vaøi ngöôøi tuy aên chôi phoùng ñaõng nhöng cuõng raát töû teá vaø coù loøng thoâng caûm. Vôùi soá kieán thöùc, kinh nghieäm naøy cuøng vôùi quyeát taâm muoán cöùu vôùt nhöõng linh hoàn bò hö maát, toâi ñaõ baét ñaàu laøm moät vaøi vieäc maø toâi tin raèng seõ höõu ích. Tuy nhieân, toâi nhaát ñònh phaûi ñöôïc töï do vôùi baát cöù giaù naøo. 45
    • Töï truyeän 59 CHÖÔNGII Theá laø chaám döùt moät ñoaïn ñôøi maø toâi ñaõ soáng thaät tieän nghi, deã daõi, khoâng aâu lo vaø töông ñoái thieáu traùch nhieäm. Noù keùo daøi 22 naêm, vaø ñoù laø khoaûng thôøi gian duy nhaát trong ñôøi maø toâi laø thaønh vieân cuûa moät gia ñình vaø ñaõ thuï höôûng ñöôïc nhöõng hieåu bieát, kinh nghieäm, danh tieáng vaø söï an toaøn cuûa gia ñình. Toâi ñaõ coù moät thôøi gian töôi ñeïp; toâi ñaõ gaëp gôõ nhieàu ngöôøi vaø ñaõ du lòch nhieàu nôi. Toâi khoâng coøn nhôù ñaõ bao nhieâu laàn qua laïi eo bieån Maêng ñeå ñeán ñaát lieàn vì ñi quaù nhieàu. May sao, toâi laø tay ñi bieån haïng nhaát vaø voán yeâu bieån duø soùng gioù nhieàu ñeán ñaâu. Toâi khoâng theå nhôù baát cöù ngöôøi baïn rieâng naøo, chæ tröø moät ngöôøi, chò aáy cho ñeán nay vaãn coøn laø baïn vaø trao ñoåi thö töø vôùi toâi. Chuùng toâi gaëp nhau ôû Thuïy Só vaø ñaõ cuøng hoïc ñan ren Ireland. Toâi luoân töï haøo veà thaønh quaû ñoù, ñaëc bieät coù laàn toâi baùn hai thöôùc ren ñöôïc 30 ñoàng, tieàn thu ñöôïc ñem taëng cho Hoäi Truyeàn giaùo, bôûi vì hoài ñoù toâi khoâng caàn tieàn. Tuy nhieân, nay ñaõ ñeán luùc toâi caûm thaáy raèng caàn phaûi trôû neân coù ích phaàn naøo cho ñôøi vaø chöùng minh lyù do hieän dieän cuûa mình. Ngaøy aáy toâi ñaõ phaùt bieåu thoâi thuùc naøy trong caâu “Chuùa Jesus ñaõ ñi khaép nôi laøm ñieàu laønh,” neân toâi laø ngöôøi theo Ngaøi, toâi cuõng phaûi laøm nhö theá. Bôûi vaäy, moät caùch nhieät thaønh vaø cuoàng tín, toâi ñaõ baét ñaàu “laøm vieäc laønh”. Toâi ñaõ trôû thaønh moät nhaø truyeàn giaùo coù lieân heä vôùi quaân ñoäi Anh. Nhìn laïi thôøi gian laøm vieäc vôùi tö caùch laø moät nhaø truyeàn giaùo giöõa caùc binh ñoaøn Anh, toâi nhaän thaáy raèng ñoù laø thôøi gian haïnh phuùc nhaát vaø haøi loøng nhaát cuûa ñôøi toâi. Toâi ñaõ hoaøn toaøn baèng loøng vôùi chính mình vaø vôùi taát caû nhöõng gì lieân heä ñeán toâi. Toâi ñaõ laøm nhöõng gì toâi muoán laøm vaø ñaõ raát thaønh coâng. Toâi khoâng phaûi lo laéng veà chuyeän ñôøi, vaø ngoaøi phaïm vi coâng vieäc toâi choïn thì toâi khoâng coù chuùt traùch nhieäm 46 47
    • Töï truyeän60 naøo caû. Tuy nhieân toâi nhaän thaáy raèng ñoù laø moät giai ñoaïn quan troïng trong ñôøi toâi, noù ñaõ hoaøn toaøn thay ñoåi moïi thaùi ñoä cuûa toâi. Baáy giôø, toâi khoâng nhaän thöùc ñöôïc nhöõng ñieàu gì ñaõ xaûy ñeán cho mình suoát thôøi gian ñoù, nhöng nhöõng söï thay ñoåi ñaõ xaûy ra ôû noäi taâm. Tuy nhieân, toâi ñaõ coù nhöõng suy tö vaø hoaït ñoäng höôùng ngoaïi quaù nhieàu ñeán ñoãi toâi töông ñoái khoâng yù thöùc ñöôïc nhöõng thay ñoåi ñoù. Toâi ñaõ hoaøn toaøn thay ñoåi loái soáng vôùi gia ñình vaø ñaõ chaám döùt ñoaïn ñôøi cuûa moät thieáu nöõ thöôïng löu. Khi toâi noùi “hoaøn toaøn thay ñoåi” toâi khoâng coù yù muoán noùi raèng toâi ñaõ caét ñöùt moïi lieân heä. Töø ñoù ñeán nay toâi vaãn lieân laïc vôùi gia toäc toâi, tuy nhieân chuùng toâi ñaõ ñi nhöõng con ñöôøng xa caùch, quan taâm ñeán nhöõng ñieàu raát khaùc nhau, vaø hieän nay chæ coøn laø quan heä baïn beø chöù khoâng nhö baø con hoï haøng nöõa... Noùi chung, toâi tin raèng toâi ñaõ soáng moät cuoäc ñôøi thuù vò hôn gia toäc toâi. Toâi ñaõ khoâng bao giôø caûm nghó raèng caùc raøng buoäc huyeát thoáng ôû coõi traàn laïi quan troïng gì nhieàu. Taïi sao ngöôøi ta laïi öa thích nhau vaø baùm chaët vaøo nhau bôûi vì -do may hay ruûi - hoï tình côø coù chung oâng baø? Döôøng nhö ñieàu ñoù khoâng hôïp lyù, vaø toâi nghó raèng noù ñaõ ñöa ñeán nhieàu chuyeän phieàn haø. Neáu laø baèng höõu maø vöøa laø hoï haøng thì raát toát, nhöng ñoái vôùi toâi thì tình baèng höõu, söï quan taâm laãn nhau vaø caùc thaùi ñoä töông ñoàng trong cuoäc soáng coøn quan heä hôn nhöõng raøng buoäc huyeát thoáng raát nhieàu. Toâi muoán con toâi yeâu meán toâi bôûi vì toâi laø baïn cuûa chuùng vaø vì chính toâi ñaõ toû ra thaân thieän vaø ñaùng ñöôïc meán yeâu. Baûn thaân toâi yeâu thöông chuùng vì lôïi ích cho chính chuùng chöù khoâng rieâng chæ vì chuùng laø con toâi. Toâi cho raèng moät khi maø treû con ñaõ ñeán möùc khoâng coøn caàn ñeán söï chaêm nom veà theå chaát nöõa thì cha meï lo vun troàng tình baèng höõu vôùi con caùi laø ñieàu raát toát. Ngaøy nay, toâi thaáy döôøng nhö mình ñaõ non nôùt moät caùch thuù vò vaø ñaùng kinh ngaïc laøm sao, bôûi vì hoài aáy toâi tuyeät ñoái tin chaéc moïi ñieàu “ tin Thöôïng Ñeá, tin vaøo giaùo lyù, tin mình coù
    • Töï truyeän 61 khaû naêng laøm nhieàu vieäc, tin chaéc vaøo nhöõng hieåu bieát cuûa mình vaø tin baát cöù lôøi khuyeân naøo mình ñöa ra cuõng khoâng heà nhaàm laãn. Chuyeän gì toâi cuõng coù caùch giaûi ñaùp vaø bieát ñuùng nhöõng gì neân laøm. Hoài ñoù, toâi xöû lyù caùc tröôøng hôïp trong cuoäc soáng vôùi thaùi ñoä tin chaéc cuûa moät ngöôøi hoaøn toaøn thieáu kinh nghieäm. Toâi ñaõ giaûi ñaùp moïi ñieàu khoù khaên vaø chöõa trò moïi sai quaáy luoân luoân baèng caùch traû lôøi caâu hoûi: “Chuùa Jesus seõ laøm gì trong nhöõng tröôøng hôïp nhö vaäy?”. Moät khi ñaõ quyeát chaéc raèng Ngaøi seõ laøm gì (toâi khoâng roõ baèng caùch naøo maø toâi ñaõ bieát) toâi beøn tieán haønh thöïc hieän hay khuyeân nhöõng ngöôøi khaùc laøm theo caùch cuûa toâi. Trong khi ñoù duø chöa nhaän bieát vaø chöa bieåu loä, toâi ñaõ baét ñaàu coù nhöõng nghi vaán nhöng khoâng chòu giaûi ñaùp, vaø trong taát caû nhöõng söï tin chaéc, trong caùc giaùo ñieàu ñoäc ñoaùn coù nhöõng thay ñoåi ñang xaûy ra. Toâi bieát raèng ñaây laø khoaûng thôøi gian maø toâi ñaõ tieán tôùi moät böôùc roõ reät treân Ñöôøng Ñaïo. Duø khoâng bieát ñöôïc trong yù thöùc naõo boä hoàng traàn, toâi ñaõ daàn daø chuyeån töø vieäc chaáp nhaän uy quyeàn ñeán kinh nghieäm thöïc tieãn, töø söï tin töôûng heïp hoøi cuûa khoa thaàn hoïc trong caûm höùng chaáp theo ngoân töø cuûa caùc Thaùnh kinh cuøng nhöõng loái dieãn giaûi maø giaùo phaùi cuûa toâi tin theo, chuyeån thaønh moät söï hieåu bieát chaéc chaén veà caùc thöïc taïi tinh thaàn — nhöõng thöïc taïi maø caùc nhaø thaàn bí cuûa moïi thôøi ñaïi ñaõ thöïc chöùng, vaø phaàn ñoâng hoï ñaõ vì ñoù maø chòu ñau khoå vaø tuaãn ñaïo. Roát cuoäc toâi thaáy mình ñaõ coù ñöôïc söï hieåu bieát chòu noåi söï thöû thaùch cuûa thôøi gian cuøng caùc khoù khaên, trong khi nhöõng nieàm tin cuûa toâi tröôùc kia thì khoâng. Ñoù laø moät söï hieåu bieát noù heù loä cho toâi thaáy moät caùch ñeàu ñaën lieân tuïc raèng coù bao nhieâu, coù bieát bao nhieâu ñieàu toâi phaûi hieåu bieát theâm nöõa. Chaân tri thöùc khoâng bao giôø tónh taïi; noù chæ laø moät caùnh cöûa môû cho ta ñaït ñeán söï thoâng hieåu, thaønh töïu vaø minh trieát roäng lôùn hôn. Ñoù laø moät tieán trình taêng tröôûng soáng ñoäng. Hieåu bieát seõ ñöa chuùng ta töø söï khai ngoä naøy ñeán söï khai ngoä 48
    • Töï truyeän62 khaùc. Noù gioáng nhö khi chuùng ta leo leân moät ngoïn nuùi cao; ngay khi leân ñeán ñænh, ñoät nhieân tröôùc maét ta traûi ra moät vuøng ñaát höùa maø taát nhieân chuùng ta seõ phaûi tieán tôùi. Tuy nhieân, beân kia vuøng ñaát höùa, maõi taän ñaèng xa, moät ngoïn nuùi khaùc laïi söøng söõng hieän ra, noù che aùn nhöõng vuøng cao coøn roäng lôùn hôn nöõa. Tröôùc ñaây coù moät thôøi toâi vaãn thöôøng nhìn xuyeân qua cöûa soå phoøng nguû ñeå ngaém raëng nuùi Kinchengunga huøng vó ôû xa xa, noù laø moät trong nhöõng ngoïn cao nhaát trong daõy Hi-maõ. Noù troâng coù veû heát söùc gaàn guõi, chöøng nhö toâi chæ caàn ñi boä moät ngaøy laø tôùi chaân nuùi; tuy nhieân, toâi ñöôïc bieát raèng moät nhaø leo nuùi coù ñuû ñieàu kieän theå chaát cuõng phaûi maát ít nhaát 12 tuaàn laën loäi nhoïc nhaèn môùi ñeán nôi, roài sau ñoù phaûi traûi qua nhöõng khoù khaên khuûng khieáp ñeå leo leân ñænh - moät thaønh quaû maø ít coù ai ñaït ñöôïc. Söï hieåu bieát cuõng gioáng nhö vaäy. Ñieàu ñaùng bieát thì ngöôøi ta laïi ít khi ñaït ñöôïc deã daøng vaø chính noù cuõng chæ laø neàn taûng cho nhöõng hieåu bieát saâu roäng hôn. Nhöõng ngöôøi laøm toâi caûm thaáy thöông haïi vaø thaáy caàn phaûi nhaãn naïi vôùi hoï, laø nhöõng ngöôøi nghó mình laø ngöôøi hieåu bieát vaø coù theå giaûi ñaùp taát caû moïi vaán ñeà. Tình traïng cuûa toâi hoài ñoù laø nhö vaäy vaø baáy giôø toâi khoâng caûm thaáy buoàn cöôøi cho chính mình chuùt naøo. Toâi ñaõ quaù söùc nhieät thaønh. Ngaøy nay, toâi ñaõ coù theå töï cöôøi mình vaø hoaøn toaøn bieát chaéc raèng toâi khoâng theå giaûi ñaùp ñöôïc taát caû moïi vaán ñeà. Toâi khoâng coøn giöõ laïi giaùo lyù hay giaùo ñieàu naøo, hoaëc neáu coù cuõng chæ moät vaøi. Toâi bieát chaéc söï hieän höõu cuûa Ñöùc Christ vaø cuûa caùc Chaân sö laø ñeä töû cuûa Ngaøi. Toâi bieát chaéc raèng voán coù moät keá hoaïch maø caùc Ngaøi ñang coá gaéng thöïc hieän treân ñòa caàu; toâi tin raèng töï thaân caùc Ngaøi chính laø lôøi giaûi ñaùp vaø baûo ñaûm cho söï thaønh ñaït toái haäu cuûa con ngöôøi; vaø toâi tin raèng caùc Ngaøi hieän nay nhö theá naøo thì moät ngaøy kia chuùng ta cuõng nhö theá aáy. Toâi khoâng coøn coù theå noùi moät caùch chaéc yù vaø töï tin raèng moïi ngöôøi neân laøm gì. Bôûi vaäy, toâi ít khi ñöa ra lôøi khuyeân baûo. Dó 49
    • Töï truyeän 63 nhieân toâi khoâng coøn laøm ra veû coù theå dieãn giaûi ñöôïc söï minh trieát cuûa Thöôïng Ñeá vaø coù theå noùi leân ñöôïc nhöõng ñieàu Thöôïng Ñeá muoán nhö caùc nhaø thaàn hoïc treân theá giôùi vaãn laøm. Trong kieáp soáng naøy, toâi nghó laø thöïc söï ñaõ coù haøng ngaøn ngöôøi ñeán vôùi toâi ñeå nhôø giaûi thích, khuyeân baûo vaø gôïi yù hoï neân laøm ñieàu gì. Ñaõ coù khoaûng thôøi gian maø ngöôøi thö kyù cuûa toâi phaûi heïn cho toâi tieáp khaùch töøng 20 phuùt. Taïi sao toâi coù quaù nhieàu cuoäc heïn gaëp nhö vaäy? Toâi nghó moät trong nhöõng lyù do laø toâi khoâng bao giôø nhaän tieàn cuûa hoï, vaø ngöôøi ta cuõng thích ñöôïc moät ñieàu gì maø laïi mieãn phí. Ñoâi luùc toâi giuùp ích ñöôïc khi ngöôøi khaùch coù thaùi ñoä côûi môû vaø coù yù muoán nghe. Tuy nhieân, haàu heát ngöôøi ta chæ thích noùi vaø ñöa ra ñieàu mình quan taâm ñeå chöùng minh nhöõng quan nieäm saün coù nôi hoï, duø hoï thöøa bieát laø baïn coù theå seõ noùi vôùi hoï nhöõng gì. Bôûi vaäy, toâi thöôøng theo caùch ñeå cho ngöôøi ta töï noùi ra taâm tö cuûa hoï vaø khi ñaõ noùi heát hoï thöôøng töï tìm ñöôïc caâu ñaùp vaø giaûi quyeát ñöôïc nhöõng khoù khaên cuûa rieâng mình; luoân luoân nhö vaäy laø raát toát vaø ñöa ñeán nhöõng haønh ñoäng höõu hieäu. Coøn neáu maø hoï chæ coù yù muoán nghe tieáng noùi cuûa mình, cho raèng mình bieát moïi söï, thì baáy giôø toâi khoâng giuùp ñöôïc gì vaø toâi thöôøng ngaïi ñoái thoaïi. Toâi khoâng heà baän taâm ñeán vieäc ngöôøi ta coù ñoàng yù hay khoâng ñoái vôùi phaïm vi hieåu bieát hoaëc caùch dieãn ñaït chaân lyù cuûa rieâng toâi (bôûi vì chaéc haún taát caû chuùng ta ñeàu coù nhöõng caùch rieâng); tuy nhieân, neáu hoï hoaøn toaøn haøi loøng vôùi chính mình thì laøm sao giuùp hoï ñöôïc. Toâi raát nghi ngôø veà vieäc coù ñòa nguïc hay khoâng, vaø roát cuoäc toâi nghó neáu coù thì ñoù laø moät taâm thaùi maø ngöôøi ta hoaøn toaøn baèng loøng vôùi quan ñieåm cuûa rieâng mình. Do theá, hoï ôû trong moät tình traïng tónh taïi khieán cho moïi phaùt trieån trong tö töôûng vaø moïi böôùc tieán coù theå hoaøn toaøn ngöng treä. May maén thay, toâi bieát raèng cuoäc tieán hoùa voán laâu daøi vaø cöù ñi tôùi maõi; ñieàu naøy caùc neàn vaên minh vaø lòch söû ñaõ chöùng minh roài. Toâi 50
    • Töï truyeän64 cuõng bieát raèng aån trong moïi tieán trình phaùt trieån trí tueä voán coù moät Nguoàn Thoâng Tueä vó ñaïi, cho neân moät tình traïng tónh taïi nhö theá khoâng theå naøo coù ñöôïc. Thôøi ñoù, toâi laø moät keû baûo thuû haïng naëng. Toâi ñaõ khôûi ñaàu baèng söï tin töôûng raèng moät soá giaùo lyù chính thoáng cuûa khoa thaàn hoïc do caùc vò giaùo phaåm cao caáp ñöa ra chính laø toång keát cuûa caùc chaân lyù thieâng lieâng. Toâi ñaõ bieát roõ nhöõng gì Thöôïng Ñeá muoán vaø (bôûi quaù doát naùt) neân toâi saün saøng thaûo luaän baát cöù vaán ñeà gì, luoân luoân nghó raèng quan ñieåm cuûa mình laø ñuùng. Ngaøy nay, toâi thöôøng caûm thaáy raèng mình deã coù cô sai laàm trong nhöõng suy ñoaùn vaø chæ daãn ngöôøi khaùc. Nay toâi cuõng ñaõ tin chaéc vaøo linh hoàn nôi con ngöôøi vaø naêng löïc cuûa linh hoàn aáy coù theå ñöa hoï “ra khoûi boùng toái ñeå böôùc vaøo aùnh saùng vaø töø ñieàu giaû ñeán söï Chaân” — nhö ñaõ coù ghi trong lôøi caàu nguyeän toái coå cuûa theá giôùi. Hoài ñoù, toâi hoïc bieát raèng “tình thöông cuûa Thöôïng Ñeá voán bao la hôn taàm trí tueä cuûa con ngöôøi vaø Traùi Tim cuûa Söï Soáng Vónh Cöûu voán voâ cuøng toát ñeïp”. Tuy nhieân, ñoù khoâng phaûi laø moät vò Thöôïng Ñeá töû teá thaät söï. Sôû dó Ngaøi ban aân cho toâi laø vì Ngaøi ñaõ giaùc ngoä ñöôïc toâi cuõng nhö nhöõng ngöôøi suy nghó gioáng toâi. Coøn nhöõng ai trong ñôøi naøy maø khoâng caûi taïo ñöôïc thì Ngaøi cuõng saün saøng boû vaøo ñòa nguïc. Kinh Thaùnh ñaõ baûo nhö theá vaø Kinh Thaùnh thì bao giôø cuõng ñuùng, khoâng theå naøo sai ñöôïc. Hoài aáy, toâi ñaõ ñoàng yù vôùi nhöõng lôøi tuyeân boá cuûa moät Vieän Kinh Thaùnh noåi tieáng ôû Hoa Kyø raèng “hoï ñaõ caên cöù theo nhöõng baûn thaûo cheùp tay nguyeân thuûy cuûa Kinh Thaùnh”. Giôø ñaây toâi nhöõng muoán hoûi hoï raèng hoï ñaõ tìm ñaâu ra caùc baûn thaûo cheùp tay nhö vaäy. Thôøi ñoù toâi ñaõ tin theo nhöõng caûm höùng döïa vaøo ngoân töø cuûa caùc Thaùnh kinh maø khoâng bieát gì veà tình traïng “tam sao thaát baûn” cuõng nhö bao noãi lao taâm tieâu töù cuûa caùc dòch giaû chaân chiùnh vaø vì sao hoï chæ coù theå dòch gaàn ñuùng yù nghóa cuûa nguyeân baûn maø thoâi. Maõi ñeán nhöõng naêm maø caùc quyeån saùch cuûa toâi baét ñaàu ñöôïc dòch sang nhieàu thöù tieáng, toâi môùi yù thöùc 51
    • Töï truyeän 65 raèng y kinh giaûi nghóa laø ñieàu hoaøn toaøn khoâng theå ñöôïc. Neáu Thöôïng Ñeá ñaõ noùi baèng tieáng Anh vaø neáu Ñöùc Christ ñaõ giaûng baèng tieáng Anh thì coù leõ chuùng ta seõ tin chaéc hôn vaøo söï chính xaùc cuûa caùc kinh saùch (baèng Anh ngöõ); tuy nhieân, ñaõ khoâng coù ñieàu ñoù. Toâi coøn nhôù ñaõ coù laàn taùm hay chín vò (toaøn quoác tòch khaùc nhau) cuøng vôïï choàng toâi ngoài quanh moät chieác baøn treân bôø hoà Maggiore ôû YÙ vaø coá tìm xem tieáng Ñöùc vaøo töông ñöông vôùi töø “mind” hay laø “the mind” (trí tueä) cuûa ngöôøi Anh. Bôûi vì coù moät quyeån saùch cuûa toâi ñang ñöôïc dòch sang tieáng Ñöùc neân môùi coù vaán ñeà. Hoï ñaønh phaûi chòu thua vì khoâng coù tieáng Ñöùc naøo töông ñöông khi chuùng ta muoán noùi ñeán “the mind”. Töø “intellect” (hieåu bieát, trí thöùc) thì khoâng ñoàng nghóa. Hoï baûo raèng töø “geist” cuûa Ñöùc thì khoâng ñuû ñeå dòch vaø duø raèng chuùng toâi ñaõ tìm khaép nhöng khoâng coù töø naøo ñoàng nghóa caû. Cuõng coù maáy vò giaùo sö ngöôøi Ñöùc cuøng coá gaéng tìm vôùi chuùng toâi vaø coù leõ ñoù laø moät soá khoù khaên ôû Ñöùc. Baáy giôø toâi môùi hieåu ra raèng muoán dòch thaät ñuùng laø khoù ñeán möùc naøo. Moät töø nöõa thöôøng coù trong caùc saùch noäi moân laø “Path” (Ñöôøng Ñaïo), nghóa laø con Ñöôøng trôû veà vôùi coäi nguoàn cuûa mình, vôùi Thöôïng Ñeá, vôùi trung taâm tinh thaàn cuûa toaøn cuoäc soáng. Khi dòch noù sang tieáng Phaùp, chuùng ta seõ duøng töø naøo? Le chemin? La rue? Le sentier chaêng? hay töø naøo khaùc? Bôûi vaäy, khi coá gaéng dòch moät quyeån saùch coå nhö Kinh Taân Öôùc sang tieáng Anh thì laøm sao ta coù ñöôïc nghóa chính xaùc cuûa ngoân töø? Taát caû nhöõng gì chuùng ta coù ñöôïc laø moät baûn dòch töø tieáng coå Do Thaùi sang tieáng coå Hy Laïp, töø Hy Laïp sang La Tinh. Töø La Tinh sang coå Anh ngöõ vaø raát laâu veà sau môùi ñöôïc dòch töø ñoù sang phieân baûn tieâu chuaån cuûa Thaùnh James. Vieäc dòch Thaùnh Kinh sang nhieàu ngoân ngöõ khaùc cuõng gioáng vaäy. Ngöôøi ta baûo raèng caùch ñaây maáy möôi naêm khi dòch Kinh Taân Öôùc sang tieáng Phaùp hoï phaûi dòch nhöõng lôøi cuûa Ñöùc Christ khi Ngaøi baûo, “Ta laø nöôùc cuûa söï soáng”. Buoàn cöôøi thay, hoï beøn dòch laø 52
    • Töï truyeän66 “eau de vie” roài cho phaùt haønh. Khi bieát ra raèng ba töø ñoù laø teân ngöôøi Phaùp goïi loaïi röôïu maïnh “brandy”, hoï cho in laïi, laàn naøy dòch laø “eau vivante” — “Ta laø nöôùc soáng ñoäng”, vaø nhö theá laø khoâng chính xaùc. Ñaõ coù nhieàu ngöôøi dòch caùc baûn Kinh Thaùnh; ñoù laø keát quaû cuûa nhöõng tö töôûng thaàn hoïc cuûa nhieàu tu só vaø dòch giaû. Do theá maø caùc nhaø thaàn hoïc cöù maõi tranh caõi vôùi nhau veà ngöõ nghóa. Cuõng do theá maø coù leõ hoï ñaõ dòch sai nhöõng töø raát coå vaø cuõng do theá maø coù nhöõng ñieàu theâm thaét leäch laïc nhöng do thieän chí cuûa caùc tu só vaøo thôøi kyø ban sô cuûa Thieân Chuùa giaùo, khi hoï coá gaéng dòch caùc baûn kinh xöa naøy sang tieáng nöôùc mình. Ngaøy nay toâi ñaõ hieåu troïn caû vaán ñeà naøy, nhöng hoài aáy toâi nghó baûn Kinh Thaùnh tieáng Anh laø ñuùng ñaén, khoâng theå naøo sai vaø khoâng bieát gì ñeán nhöõng noãi khoù khaên trong phieân dòch. Ñaây laø tình traïng trí tueä cuûa toâi khi moät söï thay ñoåi lôùn lao ñaõ xaûy ra trong ñôøi toâi. Em gaùi toâi coù yù muoán ñeán Ñaïi hoïc Edinburgh ñeå hoïc y khoa, vaø toâi gaëp ngay vaán ñeà laø khoâng bieát seõ phaûi laøm gì. Toâi khoâng muoán soáng moät mình hoaëc boû thì giôø ñi du lòch ñeå vui thuù moät mình. Ñieàu ngaïc nhieân laø toâi khoâng muoán laøm nhaø truyeàn giaùo. Toâi ñaõ hieán mình ñeå laøm vieäc laønh, nhöng nhöõng vieäc laønh naøo môùi ñöôïc chöù? Toâi mang ôn raát nhieàu moät vò tu só hoài ñoù, oâng ta quen bieát toâi vaø ñaõ ñeà nghò toâi neân laøm moät nhaø truyeàn giaûng Kinh Thaùnh. Toâi khoâng quan taâm maáy... Coù raát nhieàu nhaø rao giaûng Kinh Thaùnh maø toâi ñaõ gaëp, hoï khoâng gaây aán töôïng cho toâi bao nhieâu. Hoï döôøng nhö laø nhöõng ngöôøi keùm hoïc thöùc; hoï maëc nhöõng quaàn aùo may vuïng, reû tieàn, toùc tai bieáng chaûi; hoï ñaõ quaù toát laønh neân khoâng caàn chaêm soùc baûn thaân. Toâi khoâng theå hình dung mình hoø la treân buïc giaûng nhö hoï coù veû ñaõ laøm theá vaø trong nhöõng tröôøng hôïp caàn hoâ haøo coâng chuùng. Toâi ñaõ do döï, baên khoaên, baøn baïc vôùi coâ toâi vaø coâ cuõng thaáy baên khoaên, do döï. Hôn nöõa, nhöõng thieáu nöõ thuoäc giai caáp toâi khoâng heà laøm loaïi coâng vieäc ñoù. Nhöõng ñoà trang söùc quí giaù, vieäc aên maëc, noùi naêng, chaûi toùc 53
    • Töï truyeän 67 kieåu caùch, caùc thöù ñoù khoâng heà haáp daãn ñöôïc nhöõng ngöôøi thöôøng döï caùc cuoäc hoäi khoâi phuïc ñöùc tin ñeå tìm söï cöùu roãi. Thaät laø khoâng thích hôïp tí naøo. Tuy nhieân, toâi ñaõ caàu nguyeän, chôø ñôïi vaø tin raèng moät ngaøy naøo ñoù toâi seõ ñöôïc “Ôn Treân keâu goïi” vaø seõ bieát caàn neân laøm gì. Trong thôøi gian chôø ñôïi, toâi ñaõ giaûi khuaây baèng caùch yeâu (toâi nghó theá) moät tu só teân laø Roberts. Anh ta heát söùc vuïng veà, ruït reø, nhieàu tuoåi lôùn hôn toâi, vaø thaáy khoâng ñi ñeán ñaâu neân thöïc söï toâi ñaõ mæm cöôøi caùo lui — bôûi vaäy quí baïn môùi roõ tình caûm cuûa toâi saâu caïn theá naøo. Roài thình lình toâi ñöôïc ñeà nghò neân ñeán thaêm caùc Traïi Binh só Sandes ôû Ireland. Sau khi giuùp em toâi yeân choã yeân nôi ôû Edinburgh, toâi ñaõ ñi Ireland ñeå xem xeùt. Toâi thaáy raèng caùc Traïi naøy thaät ñoäc ñaùo vaø chính coâ Elise Sandes laïi laø moät phuï nöõ coù vaên hoùa, xinh ñeïp, lòch laõm vaø vui tính. Nhaân vieân cuûa coâ toaøn laø nhöõng thieáu nöõ vaø phuï nöõ coù cuøng giai caáp xaõ hoäi nhö toâi. Coâ Sandes ñaõ hieán troïn ñôøi mình ñeå coá gaéng caûi thieän thaân phaän cuûa “ngöôøi lính Anh” vaø ñaõ ñieàu haønh caùc traïi cuûa coâ theo nhöõng ñöôøng loái raát khaùc vôùi nhöõng gì trong caùc traïi lính vaø raát khaùc vôùi vieäc giaûng Kinh Thaùnh thöôøng thaáy trong caùc thaønh phoá cuûa chuùng ta. Coâ ñaõ môû nhieàu traïi ôû Ireland vaø nhieàu traïi ôû AÁn Ñoä. Coù nhieàu ngöôøi laøm vieäc ôû caùc traïi ñoù ñaõ trôû thaønh baïn toâi, hoï giuùp toâi raát nhieàu ñeå toâi töï ñieàu chænh cho thích öùng vôùi caùc hoaøn caûnh thay ñoåi ôû caùc traïi Edith Arbuthnot-Holmes, Eva Maguire, John Kinahan, Catherine Rowan-Hamilton vaø caùc traïi khaùc. Kinh nghieäm ñaàu tieân cuûa toâi laø laøm vieäc ôû traïi Belfast. Taát caû caùc traïi naøy ñaõ ñöôïc trang bò nhöõng quaùn aên giaûi khaùt raát lôùn baùn thöùc aên theo baûng giaù moãi ñeâm cho haøng traêm ngöôøi. Coù nhöõng phoøng cho hoï vieát thö, döï caùc troø chôi, ngoài quanh loø söôûi ñoïc baùo chí, chôi caùc loaïi côø vaø coù chuùng toâi troø chuyeän khi naøo hoï caûm thaáy leû loi, buoàn chaùn vaø nhôù nhaø. Thöôøng thì coù hai coâ ôû moãi traïi vôùi truï sôû cuûa 54
    • Töï truyeän68 chuùng toâi ôû ñoù. Thöôøng coù moät khu taäp theå ñeå cho caùc binh lính vaø thuûy thuû coù theå nghó laïi qua ñeâm khi hoï ñi chôi gaàn ñoù; cuõng coù moät phoøng giaûng Kinh Thaùnh vôùi ñaøn phong caàm, saùch thaùnh ca, Kinh Thaùnh, gheá ngoài, vaø cuõng coù nhaân vieân giaûng kinh cuøng caàu nguyeän vôùi binh só ñeå cho linh hoàn hoï ñöôïc cöùu roãi. Toâi ñaõ phaûi hoïc moïi maët trong coâng vieäc vaø ñoù thaät laø coâng vieäc nhoïc nhaèn maëc duø toâi thaáy chuyeän naøo toâi cuõng thích. Thaùng ñaàu tieân laø khoù khaên nhaát. Bôûi vì khoâng deã daøng gì maø moät thieáu nöõ ruït reø nhö toâi laïi coù theå böôùc vaøo moät gian phoøng coù ñeán khoaûng ba traêm ngöôøi ñaøn oâng (haàu nhö khoâng coù theâm moät ngöôøi phuï nöõ naøo khaùc) roài laøm baïn vôùi hoï; ñi quanh phoøng hoaëc ngoài xuoáng beân caïnh chôi baøi vôùi hoï; toû ra töû teá vôùi hoï, giöõ thaùi ñoä voâ tö nhöng ñoàng thôøi phaûi cho hoï caûm thaáy raèng mình quan taâm ñeán hoï vaø muoán giuùp ñôõ hoï. Toâi khoâng bao giôø queân ñöôïc buoåi giaûng Kinh Thaùnh ñaàu tieân cuûa mình. Toâi voán ñaõ quen vôùi lôùp Kinh Thaùnh toâi daïy treû em tröôùc kia, ñaõ quen phaùt bieåu trong caùc cuoäc hoäi caàu nguyeän neân khoâng thaáy nghi ngaïi gì caû. Toâi chaéc laø toâi coù theå giaûng ñöôïc. Noù coøn deã raát nhieàu hôn vieäc töï giôùi thieäu vôùi moät ngöôøi lính, hoûi teân anh ta, döï troø chôi vôùi anh ta, hoûi thaêm vieäc gia ñình roài daàn daø môùi noùi ñeán vaán ñeà nghieâm tuùc laø cöùu roãi linh hoàn. Theá neân, toâi ñaõ hoaøn toaøn saün saøng döï giaûng. Moät chieàu Chuùa nhaät noï toâi ñaõ leân buïc giaûng trong moät gian phoøng roäng, tröôùc khoaûng vaøi traêm binh só vaø maáy nhaân vieân cuûa Sôû Caûnh saùt Hoaøng gia Ireland. Toâi baét ñaàu noùi troâi chaûy, chaäm daàn, roài bò khôùp, nhìn cöû toïa, rôm rôùm nöôùc maét vaø vuït chaïy khoûi buïc giaûng. Toâi ñaõ quyeát laø duø theá naøo cuõng khoâng quay laïi nöõa, nhöng vöøa luùc aáy ñeå ñaùp laïi caâu hoûi thöôøng xuyeân, “Chuùa Jesus muoán toâi laøm gì?” toâi ñaõ gaéng göôïng giaûng laïi. Tuy nhieân, ñieàu buoàn cöôøi laø, sau khi ñaõ quyeát ñònh nhö theá, ñeâm hoâm sau toâi ñeán giaûng ñöôøng chuaån 55
    • Töï truyeän 69 bò saün saøng vaø chuaån bò ñoát ñeøn ga. Toâi gaàn nhö bò baén tung ra khoûi phoøng, toùc tai chaùy xeùm vaø buoåi giaûng ñi ñôøi. Vuï noå keå nhö laø daáu chaám heát. Nhieàu tuaàn sau, toâi trôû laïi. Laàn naøy toâi ñaõ nhôù baøi noùi chuyeän; toâi ñaõ coá gaéng toát ñeïp cho ñeán giöõa chöøng khi toâi ñònh trích vaøi ñoaïn thô ñeå thay ñoåi khoâng khí cho ñeà taøi theâm höùng thuù. Toâi ñaõ taäp dieãn xuaát baøi thô aáy tröôùc taám göông soi roài ñaáy nheù. Hai doøng ñaàu thì suoân seû, roài keá ñeán laø bí, toâi khoâng nhôù ñöôïc ñieàu gì tieáp theo. Toâi ñöùng cheát laëng, maët maøy ñoû böøng vaø run leân. Baáy giôø, coù tieáng ôû haäu tröôøng vang ra: “Coâ ñöøng lo. Toâi seõ ñoïc heát baøi thô cho coâ ñeå coâ coù thì giôø nghó ñeán nhöõng ñieàu muoán noùi theâm”. Nhöng toâi ñaõ bieán maát khoûi buïc giaûng vaø chan hoøa nöôùc maét ôû trong phoøng roài. Toâi ñaõ khoâng laøm troøn phaän söï vôùi Chuùa vaø vôùi chính mình, vaø toát hôn laø haõy thoâi khoâng giaûng nöõa. Toâi naèm thöùc khoùc suoát ñeâm ñoù, khoâng chòu môû cöûa cho ngöôøi baïn ñoàng söï muoán vaøo ñeå an uûi toâi. Nhöng toâi nhaát ñònh khoâng boû cuoäc; loøng töï haøo ñaõ khoâng cho pheùp toâi töø choái vieäc thuyeát trình vaø toâi ñaõ quen daàn vieäc giaûng Kinh Thaùnh tröôùc ñaùm ñoâng. Tuy nhieân, ñoù laø moät quaù trình thaät gian khoå. Toâi vaãn thöôøng thöùc troïn ñeâm tröôùc böõa giaûng, nghó ngôïi veà nhöõng gì coù theå noùi, roài hoâm sau cuõng thöùc suoát ñeâm ñeå lo sôï veà loái noùi dôû teä cuûa mình. Tình traïng buoàn cöôøi naøy cöù taùi dieãn maõi cho ñeán moät ñeâm noï toâi chaêm chuù quaùn xeùt baûn thaân vaø nhaän ra nhöõng sai laàm cuûa mình. Toâi keát luaän raèng ñoù laø do loøng vò kyû vaø chaáp ngaõ maø ra; toâi ñaõ baän taâm nhieàu ñeán nhöõng gì moïi ngöôøi nghó veà mình. Trong cuoäc huaán luyeän naøy toâi ñaõ nhaän ñöôïc ngoïn ñoøn ñaàu tieân ñích ñaùng. Bôûi vaäy, toâi nghó neáu toâi thaät söï quan taâm ñeán ñeà taøi ñang thuyeát trình, neáu toâi thaät söï yeâu meán thính giaû chöù khoâng phaûi coâ Alice La Trobe- Bateman vaø neáu toâi coù theå ñi ñeán möùc khoâng mong caàu (hoài ñoù toâi khoâng duøng töø naøy) thì coù leõ toâi seõ khoûi bò aûnh höôûng vaø seõ höõu ích thöïc söï. 56
    • Töï truyeän70 Laï luøng laøm sao, töø ñeâm ñoù trôû ñi toâi khoâng coøn bò truïc traëc gì nöõa. Toâi ñaõ quen vieäc böôùc vaøo moät gian phoøng chaät ních ngöôøi ôû AÁn Ñoä, vôùi khoaûng boán hay naêm traêm ngöôøi lính trong ñoù, roài leo leân moät chieác baøn, khieán cho hoï chuù yù, vaø hôn theá nöõa phaûi laøm sao cho hoï chuù yù lieân tuïc. Toâi ñaõ trôû thaønh moät dieãn giaû gioûi vaø thaáy thích dieãn thuyeát, ñeán ñoãi maø ngaøy nay toâi thaät söï thaáy vui thích ôû treân buïc giaûng hôn baát cöù nôi naøo khaùc. Chính ôû Belfast toâi ñaõ vöôït qua khoûi caùc khoù khaên naøy. Toâi nhôù coù laàn ñaõ thöïc söï töï haøo veà thaønh coâng phi thöôøng cuûa mình trong lôùp Kinh Thaùnh ñeâm Chuùa nhaät toå chöùc ôû Lucknow, AÁn Ñoäää, nhieàu naêm sau ñoù. Moät nhoùm caùc huaán luyeän vieân quaân ñoäi thöôøng ñeán moãi Chuùa nhaät ñeå nghe toâi giaûng (cuøng vôùi maáy traêm ngöôøi khaùc) vaø theá laø toâi baét ñaàu caûm thaáy töï cao. Toâi keát luaän raèng neáu nhöõng ngöôøi thoâng minh nhö vaäy ñaõ ñeán töø Chuùa nhaät naøy sang Chuùa nhaät khaùc ñeå nghe toâi giaûng thì chaéc haún laø toâi thaät söï taøi gioûi roài; toâi beøn hiu hiu töï ñaéc. Ñeán cuoái loaït baøi giaûng, hoï môùi taëng toâi moät moùn quaø. Toâi vöøa toång keát xong thì ngöôøi tröôûng nhoùm böôùc tôùi phía tröôùc vaø trao cho toâi moät cuoän giaáy daøy, daøi gaàn moät thöôùc, coù thaét daûi baêng roäng maøu xanh, vaø noùi vôùi toâi maáy lôøi nhaõ nhaën. Thaäm chí luùc ñoù toâi vaãn coøn quaù nhuùt nhaùt neân khoâng daùm môû cuoän giaáy ngay taïi choã tröôùc maët hoï. Tuy nhieân, khi trôû veà truï sôû ñeâm aáy toâi ñaõ môû daây baêng ra, vaø trong baûn thaûo tuyeät vôøi naøy coù ghi töøng loãi vaên phaïm vaø nhöõng nghóa boùng duøng laãn loän maø toâi ñaõ maéc phaûi trong suoát loaït baøi giaûng. Toâi nghó mình ñaõ ñöôïc chöõa laønh vaø vónh vieãn thoaùt khoûi taät töï ñaéc vì hieäu quaû cuûa noù ñaõ laøm toâi cöôøi ñeán chaûy nöôùc maét. Cuõng nhö caùc dieãn giaû gioûi hoï chæ ghi baøi vaén taét vaø phaàn lôùn ñöôïc öùng khaåu noùi ra khi thính giaû gôïi leân cho hoï nhöõng yù töôûng caàn thieát, toâi khoâng ghi hoaøn toaøn ra toác kyù. Toâi nhìn baøi thuyeát trình vaø noùi: “Coù theå toâi ñaõ baøn veà vaán ñeà ñoù nhö 57
    • Töï truyeän 71 theá naøy chaêng?”. Neáu baïn coù khieáu ngoân ngöõ thì toâi chaéc raèng bí quyeát ñeå noùi hay laø baïn yeâu meán thính giaû, taïo söï thoaûi maùi cho hoï baèng caùch toû ra dòu daøng, thaân thieän. Toâi khoâng bao giôø tìm caùch giaûng daïy ai caû. Toâi noùi vôùi thính giaû nhö noùi chuyeän vôùi moät ngöôøi naøo ñoù. Toâi chia seû taâm tö nguyeän voïng vôùi hoï. Toâi khoâng bao giôø toû ra mình hieåu bieát moïi ñieàu. Toâi thöôøng baûo: “Ñaây laø nhöõng gì toâi hieåu veà ñieàu ñoù, hieän nay; khi toâi hieåu khaùc hôn, toâi seõ trình baøy theâm vôùi caùc baïn”. Toâi khoâng bao giôø trình baøy chaân lyù (theo möùc hieåu cuûa mình) baèng caùch khieán noù trôû thaønh giaùo ñieàu. Toâi thöôøng noùi vôùi hoï: “Naêm ngaøn naêm sau, nhöõng giaùo huaán maø chuùng ta goïi laø tieân tieán naøy seõ coù veû laø baøi hoïc a,b,c daønh cho treû con; ñieàu ñoù cho thaáy hieän nay chuùng ta vaãn coøn non nôùt ñeán möùc naøo”. Toâi raát thích phaàn vaán ñaùp ôû cuoái baøi thuyeát trình. Toâi vaãn thöôøng bò bí vaø khoâng ngaïi thöøa nhaän raèng mình khoâng bieát ñieàu ñoù. Nhöõng dieãn giaû naøo cöù nghó raèng neáu thöøa nhaän mình thieáu hieåu bieát moät vaán ñeà gì töùc laø laøm giaûm giaù trò cuûa mình vaø do theá maø laãn traùnh vaán ñeà hoaëc töï cao töï ñaïi thì hoï coøn phaûi hoïc nhieàu laém. Ngöôøi nghe bao giôø cuõng thích moät dieãn giaû coù theå nhìn hoï vaø noùi: “Ôn Chuùa, toâi khoâng bieát gì veà vaán ñeà naøy caû.” Laïi noùi veà chuyeän ôû Belfast. Thöôïng caáp thaáy raèng toâi coù khaû naêng cöùu roãi linh hoàn, vaø toâi ñaõ laäp ñöôïc thaønh tích toát ñeán möùc coâ Sandes gôûi thö môøi toâi ñeán laøm vieäc vôùi coâ ôû Traïi Thöïc taäp Phaùo binh thuoäc mieàn Trung Ireland vaø ñöôïc huaán luyeän theâm ôû ñoù. Ñaây laø moät vuøng queâ xanh töôi deã meán vaø toâi khoâng bao giôø queân ngaøy toâi ñeán ñoù. Tuy nhieân, duø phong caûnh xinh ñeïp nhöng aán töôïng roõ reät nhaát nôi toâi laïi laø tröùng. Ñaâu ñaâu cuõng thaáy tröùng laø tröùng. Tröùng trong boàn taém; tröùng trong xoong chaûo; tröùng trong caùc ngaên keùo ôû baøn trang ñieåm cuûa toâi; tröùng trong caùc hoäp ôû döôùi giöôøng. Neáu toâi nhôù ñuùng thì trong nhaø sôû coù ñeán moät traêm ngaøn quaû tröùng vaø phaûi ñeå chuùng trong moät loaïi thuøng chöùa lôùn. Toâi thaáy moãi 58
    • Töï truyeän72 ñeâm chuùng toâi ñaõ duøng 72 taù tröùng cho quaùn aêên ôû traïi Binh só, vaø vì chuùng toâi phuïc vuï ba traïi trong quaän ñoù, neân chuùng toâi ñaõ duøng tröùng nhieàu voâ keå. Do theá, tröùng laø tröôùc heát moïi söï — chæ sau Kinh Thaùnh maø thoâi. Moãi saùng, sau moät giôø ngoài yeân laëng ñoïc Kinh Thaùnh döôùi coät caây ngoaøi ñoàng noäi, vieäc ñaàu tieân cuûa toâi laø nöôùng baùnh ngoït — haøng traêm chieác — ñeå ñeán chieàu chaát leân xe ngöïa (chæ coù moät con löøa duøng keùo xe) roài ñöa ñeán caùc caên leàu, nôi maø binh só tuï taäp ban ñeâm. Moät ngaøy noï chuù löøa aáy ñaõ laøm toâi xaáu hoå quaù chöøng. Khi ñang vui veû ñaùnh xe doïc theo moät con ñöôøng queâ, treân xe chaát ñaày baùnh ngoït, toâi nghe moät ñoaøn phaùo binh ñang treân ñöôøng tieán veà phía toâi. Toâi voäi vaøng laùi xe vaøo leà, nhöng con löøa quyû quaùi cöù ghì chaët boán chaân xuoáng ñaát khoâng nhuùc nhích. Doã daønh, roi voït ñeàu voâ hieäu. Ñoaøn phaùo binh döøng caùch toâi maáy böôùc. Caùc só quan heùt leân baûo toâi traùnh, nhöng toâi khoâng laøm gì ñöôïc; vaø cuoái cuøng moät toaùn lính ñaõ tieán ñeán kheânh caû chieác xe, toâi vaø con löøa ñem neùm xuoáng möông; roài hoï ñi thaúng. Theá laø nhöõng ngöôøi lính phaùo binh khoâng ngôùt keå laïi taán kòch aáy. Hoï reâu rao raèng baùnh ngoït cuûa toâi naëng quaù neân con löøa ñi khoâng noåi, vaø hoï thöôøng ñi caø nhaéc vaøo leàu roài baûo toâi raèng bò baùnh cuûa toâi rôùt truùng chaân. Toâi ñaõ quen daàn vôùi tieáng noå cuûa caùc khaåu phaùo vaø chuyeän ngöôøi lính bò uø tai trong nhöõng buoåi chieàu baén phaùo. Toâi quen daàn vôùi nhöõng chuyeän say söa, bieát caùch thaûn nhieân vôùi nhöõng ngöôøi say cuõng nhö bieát caùch ñoái xöû vôùi hoï; tuy nhieân, toâi khoâng bao giôø quen noåi moùn tröùng chieân, ñaëc bieät laø khi duøng keøm vôùi ca- cao. Toâi nghó raèng toâi ñaõ baùn tröùng, ca-cao vaø thuoác ñieáu nhieàu hôn phaàn ñoâng nhöõng ngöôøi khaùc. Ñoù laø nhöõng ngaøy thaùng baän roän nhöng haïnh phuùc. Toâi ñaõ yeâu meán coâ Sandes, vì coù ai maø khoâng yeâu meán coâ cô chöù? Toâi thöông coâ vì coâ xinh ñeïp, coù nghò löïc tinh thaàn, thaâm hieåu Kinh Thaùnh, thaáu ñaùo nhaân tình theá thaùi, vaø cuõng vì coâ coù tính haøi höôùc teá nhò. Toâi thöông coâ nhaát laø vì toâi ñaõ bieát ra 59
    • Töï truyeän 73 raèng coâ thaät söï thöông toâi. Toâi ñaõ nguû chung phoøng vôùi coâ trong ngoâi nhaø nhoû troâng raát buoàn cöôøi, laø nôi chuùng toâi truù nguï. Cho ñeán giaây phuùt naøy toâi vaãn coù theå thaáy hình aûnh coâ naèm nguû luùc saùng sôùm vôùi chieác vôù ñen che maét ñeå ngaên aùnh saùng. Coâ coù nhöõng quan ñieåm roäng raõi vaø lôùn lao raát nhieàu hôn nhöõng ngöôøi coäng söï. Toâi coøn nhôù coâ thöôøng nhaùy nhaùy maét nhìn hoï vaø khoâng noùi gì. Taát caû chuùng toâi ñeàu coá heát söùc ñeå cöùu vôùt caùc linh hoàn, coøn coâ thì troâng nom, mong moûi chuùng toâi thaønh coâng vaø chæ baûo nhöõng gì caàn thieát. Tuy nhieân, toâi cuõng bieát raèng coâ thöôøng troâng nom vôùi veû heát söùc haøi loøng trong khi chuùng toâi noã löïc phaán ñaáu. Moät laàn noï, coâ ñaõ laøm toâi thaät söï söûng soát, vaø toâi chaéc ñieàu ñoù ñaõ khieán toâi baét ñaàu thaéc maéc trong loøng vaø veà sau ñaõ giuùp toâi thoaùt khoûi caùc chöôùng ngaïi cuûa giaùo ñieàu thaàn hoïc. Trong ba tuaàn leã, toâi ñaõ heát söùc coá gaéng ñeå cöùu roãi linh hoàn cuûa moät ngöôøi lính hoaøn toaøn thaáp keùm, xaáu xa, baån thæu. Anh ta laø ngöôøi maø ôû Anh goïi laø “moät phaàn töû nguy hieåm” — moät ngöôøi lính xaáu vaø moät con ngöôøi toài teä. Toâi ñaõ chôi baøi vôùi anh ta ñeâm naøy qua ñeâm khaùc (anh ta thích theá) vaø toâi ñaõ doã daønh anh ñi döï caùc buoåi giaûng Kinh Thaùnh thì anh ta cuõng chòu. Nhöng khi toâi yeâu caàu anh ta ñeå cho ñöôïc cöùu roãi thì voâ hieäu. Coâ Elise Sandes ñaõ troâng nom söï vieäc moät caùch vui loøng cho ñeán khi döôøng nhö coâ thaáy raèng nhö theá laø ñaõ ñuû. Neân moät ñeâm noï coâ goïi toâi ñeán choã coâ ñang ñöùng beân moät chieác döông caàm trong gian leàu chaät ních ngöôøi, vaø xaûy ra cuoäc ñoái thoaïi nhö sau: “Alice naøy, em thaáy ngöôøi ñaøn oâng ñaèng kia chöù?” coâ neâu vaán ñeà cuûa toâi ra. “Vaâng, phaûi yù coâ muoán noùi ñeán ngöôøi maø em ñaõ cuøng chôi baøi cho ñeán nay?” “Naøy, cöng, em haõy nhìn traùn anh ta xem?” Toâi nhìn vaø baûo raèng noù coù veû thaáp quaù. Coâ gaät ñaàu ñoàng yù. 60
    • Töï truyeän74 “Baây giôø haõy nhìn ñoâi maét anh ta. Coù gì laï khoâng?” Toâi ñaùp, “Hai con maét coù veû gaàn nhau quaù.” “Ñuùng. Coøn caèm vaø ñaàu anh ta hình gì?” “Nhöng anh ta khoâng coù caèm, coøn ñaàu thì raát nhoû vaø troøn vo,” toâi noùi maø loøng hoaøn toaøn boái roái. “AØ, theá thì, Alice thaân meán, taïi sao khoâng giao anh ta laïi cho Chuùa?” Noùi xong, coâ böôùc ñi. Keå töø ñoù, toâi ñaõ giao nhieàu ngöôøi laïi cho Thöôïng Ñeá. Giôø ñaây, toâi xin tieáp tuïc ghi raèng hoài ñoù toâi ñaõ tin vaøo söï hoaùn caûi cuûa con ngöôøi thì ngaøy nay toâi vaãn tin vaøo söï hoaùn caûi cuûa con ngöôøi. Hoài ñoù toâi ñaõ tin vaøo quyeàn naêng cöùu roãi cuûa Ñöùc Christ thì ngaøy nay toâi coøn tin moät ngaøn laàn hôn vaøo quyeàn naêng cöùu roãi cuûa Ngaøi. Toâi bieát raèng ngöôøi ta coù theå hoaùn caûi nhöõng sai laàm trong caùch soáng cuûa hoï; vaø heát laàn naøy ñeán laàn khaùc toâi ñaõ thaáy hoï tìm ra ñöôïc chaân tính nôi chính hoï, ñieàu maø Thaùnh Paul goïi laø “Ñöùc Christ ôû trong baïn, nguoàn hy voïng vinh quang.” Nhôø hieåu bieát ñieàu ñoù neân toâi tin chaéc vaøo söï cöùu roãi vónh vieãn cuûa toâi vaø toaøn nhaân loaïi. Toâi bieát raèng Ñöùc Christ voán haèng soáng vaø chuùng ta vaãn soáng trong Ngaøi; bieát raèng Thöôïng Ñeá laø Ñaáng Cha Laønh cuûa chuùng ta vaø trong Cô Tieán Hoùa vó ñaïi cuûa Ngaøi moïi linh hoàn ñeàu cuoái cuøng tìm ñöôïc con ñöôøng veà vôùi Ngaøi. Toâi bieát raèng nguoàn soáng Christ trong taâm con ngöôøi coù theå ñöa taát caû töø söï cheát ñeán söï baát töû. Toâi bieát raèng bôûi vì Ñöùc Christ voán haèng soáng neân chuùng ta cuõng haèng soáng nhö Ngaøi vaø ñöôïc cöùu roãi baèng söï soáng cuûa Ngaøi. Tuy nhieân, toâi vaãn thöôøng nghi vaán veà nhöõng phöông caùch cöùu roãi cuûa con ngöôøi vaø tin raèng con ñöôøng cuûa Thöôïng Ñeá thöôøng laø toát nhaát. Toâi tin raèng Ngaøi thöôøng ñeå cho chuùng ta tìm con ñöôøng cuûa chính mình ñeå trôû veà, vaø bieát raèng trong taát caû chuùng ta coù moät phaàn cuûa Ngaøi, noù voán baát töû vaø ñöa ñeán söï hieåu bieát. Toâi bieát raèng khoâng coù gì trong caøn khoân vuõ truï naøy coù theå ngaên caùch tình thöông cuûa Thöôïng Ñeá vôùi con 61
    • Töï truyeän 75 cuûa Ngaøi. Toâi bieát raèng Ngaøi tieáp tuïc quan phoøng “cho ñeán khi ngöôøi haønh höông meät moûi cuoái cuøng ñaõ tìm ñöôïc con ñöôøng trôû laïi queâ xöa.” Toâi bieát raèng moïi söï ñeàu maõi maõi phuø trôï cho nhöõng ai yeâu thöông Thöôïng Ñeá, töùc laø khoâng phaûi chuùng ta yeâu thöông moät Ñaáng Thaàn linh tröøu töôïng naøo ôû xa xaêm, maø laø yeâu thöông ñoàng baøo mình. Yeâu thöông ñoàng baøo mình laø baèng chöùng — coù leõ khoâng roõ reät, nhöng chaéc chaén — raèng chuùng ta yeâu thöông Thöôïng Ñeá. Coâ Elise Sandes ñaõ daïy toâi ñieàu ñoù baèng cuoäc soáng cuûa coâ, tình thöông cuûa coâ, trí tueä vaø söï thoâng hieåu cuûa coâ. Thôøi gian toâi ôû Ireland khoâng laâu laém nhöng thaät thuù vò. Tröôùc ñaây toâi chöa töøng ôû Ireland vaø laàn naøy phaàn lôùn thôøi gian toâi ôû Dublin vaø Traïi Currach, khoâng maáy xa Kildare. Chính trong thôøi gian ôû Currach toâi ñaõ laøm moät coâng vieäc heát söùc laï thöôøng maø neáu gia ñình toâi bieát ñöôïc chaéc hoï ñaõ phaûi kinh khuûng laém. Toâi khoâng bieát laø toâi coù neân traùch hoï hay khoâng. Xin quí baïn nhôù cho raèng noùi cho cuøng hoài aáy toâi chæ môùi hai möôi hai, vaø thieáu nöõ thôøi ñoù khoâng ñöôïc töï do nhö hieän nay. Luùc ñoù, coù moät ñoaøn quaân cuûa Phaùo binh Kî maõ Hoaøng gia ñoùng ôû Newbridge Barracks, vaø caùc binh só trong ñoaøn (maø toâi coù gaëp ôû traïi huaán luyeän vaøo muøa heø) hoï ñaõ yeâu caàu toâi moãi chieàu ñeán giaûng ôû ñoù, trong Phoøng Tieát ñoä Quaân ñoäi. Töùc laø ñeán ñoù luùc 6 giôø chieàu vaø trôû veà raát khuya; bôûi vì ngöôøi ta cho pheùp toâi môû buoåi giaûng Kinh Thaùnh trong phoøng Tieát ñoä sau khi caêng-tin ñaõ ñoùng cöûa. Sau khi baøn baïc kyõ, moïi ngöôøi quyeát ñònh raèng toâi coù theå nhaän lôøi môøi, vaø moãi toái toâi côõi xe ñaïp ñeán ñoù, sau buoåi cheø cheùn say söa be beùt cuûa binh só maø ngöôøi Anh goïi laø “high tea”. Khoaûng töø 11 giôø ñeán nöûa ñeâm toâi môùi quay veà, coù hai binh só theo hoä toáng; moãi toái hoï saép ñaët ngöôøi naøo seõ ñöa toâi veà vaø caáp giaáy pheùp caàn thieát. Toâi khoâng bao giôø bieát ñöôïc ngöôøi hoä toáng toâi laø moät binh só Coâng giaùo ñöùng ñaén, ñaùng tin caäy, hay laø moät anh chaøng thoâ loã tuïc taèn. Toâi chaéc laø hoï ñaõ baét thaêm ñeå choïn ngöôøi naøo seõ 62
    • Töï truyeän76 ñöa toâi veà, vaø neáu thaêm truùng moät bôïm nhaäu thì ngaøy ñoù caùc ñoàng ñoäi chu ñaùo cuûa anh seõ caån thaän ngaên ngöøa, khoâng cho anh ta ñeán caêng-tin. Duø sao, cuõng xin quí baïn haõy hình dung moät thieáu nöõ vôùi neà neáp thôøi Victoria ñöôïc giöõ gìn kyõ löôõng kinh khuûng, moãi ñeâm ñi xe ñaïp veà nhaø sôû vôùi hai chaøng lính queøn maø coâ ta khoâng bieát ra laøm sao caû. Vaäy maø khoâng heà coù laàn naøo, lôøi noùi naøo ñaõ xuùc phaïm ñeán ngöôøi thieáu nöõ toân thôø thanh giaùo kia, vaø toâi ñaõ thích ñieàu ñoù bieát bao ! Toái naøo nhöõng ngöôøi lính ôû caêng-tin cuõng ñeán phoøng giaûng gaëp toâi. Toâi khoâng coá môøi hoï ñeán döï, nhöng chuùng toâi raát hoøa haûo. Ñaây laø nôi toâi ñaõ hoïc ñöôïc caùch phaân bieät nhöõng haïng ngöôøi say. Dó nhieân, coù haïng say söa quaäy phaù vaø coù nhieàu traän say röôïu ñaùnh nhau maø toâi ñaõ lao vaøo can giaùn — khoâng bao giôø bò thöông, nhöng chaéc raèng ñaõ laøm hoï böïc mình. Haïng naøy khoâng heà gaây phieàn phöùc gì cho toâi, vaø toâi cuõng khoâng bò toån haïi gì khi can thieäp. Caùc Quaân caûnh vaãn thöôøng hoan ngheânh söï giuùp ñôõ cuûa toâi ñeå daøn xeáp binh lính; toâi haàu nhö ñaõ trôû thaønh chuyeân gia trong vaán ñeà naøy. Roài ñeán haïng say röôïu toáng tình, maø toâi raát sôï. Toâi khoâng bao giôø bieát anh ta seõ laøm hay noùi gì, nhöng luoân luoân toâi giöõ moät caùi gheá hay caùi baøn giöõa toâi vaø anh ta. Caùc nhaø thuaàn hoùa sö töû thaáy raèng ñaët moät caùi gheá chaéc chaén giöõa hoï vaø moät chuù sö töû caùu kænh laø raát höõu ích; vaø trong tröôøng hôïp cuûa keû say röôïu toáng tình thì toâi coù theå hoaøn toaøn tin töôûng maø ñeâà nghò caùch naøy. Ngöôøi say laàm lì döõ tôïn thì khoù giaûi quyeát hôn raát nhieàu, nhöng khoâng thöôøng coù. Ngöôøi ta cuõng hoïc caùch phaân bieät nhöõng ngöôøi maø côn say aûnh höôûng ñoâi chaân, vaø nhöõng ngöôøi maø phaàn ñaàu bò aûnh höôûng, vaø caùch ñoái xöû vôùi moãi haïng cuõng khaùc nhau. Trong khi laøm vieäc giöõa caùc binh só, nhieàu laàn toâi ñaõ ñöôïc Quaân caûnh yeâu caàu giuùp hoï ñöa moät ngöôøi lính say yeân laëng veà traïi. Hoï thöôøng laùnh maët nhöng ôû raát gaàn, vaø baáy giôø ngöôøi ta thaáy quang caûnh toâi vaø ngöôøi lính say söa loaïng choaïng ñi doïc theo ñöôøng. Coù leõ, quí baïn coù theå töôûng töôïng 63
    • Töï truyeän 77 ñöôïc noãi kinh hoaøng cuûa coâ toâi neáu baø chöùng kieán ñöôïc nhöõng böôùc tieán loaïng choaïng naøy. Tuy nhieân, toâi ñaõ laøm ñieàu naøy hoaøn toaøn “vì Chuùa Jesus” vaø chöa coù laàn moät ngöôøi lính naøo toan coù haønh ñoäng thoâ bæ caû. Tuy nhieân, chaéc haún toâi seõ khoâng thích thaáy moät ñöùa con gaùi toâi ôû trong tình traïng töông töï, vaø haún toâi ñaõ caûm thaáy raèng “ñieàu gì toát cho ngoãng meï thì khoâng phaûi bao giôø cuõng toát cho ngoãng con.” Coâng vieäc cuûa toâi thaät ña daïng: giöõ soå saùch, caém hoa trong caùc phoøng ñoïc saùch, vieát thö cho binh só, khoâng ngôùt toå chöùc hoäi giaûng Kinh Thaùnh, chuû toïa caùc buoåi caàu nguyeän haøng ngaøy, nghieân cöùu cuoán Kinh Thaùnh cuûa toâi moät caùch caàn maãn vaø raát, raát gioûi. Toâi ñaõ mua moïi loaïi saùch naøo coù theå giuùp toâi thuyeát giaûng toát hôn, nhö laø Nhöõng Böôùc daønh cho Nhaø Thuyeát giaùo, Nhöõng Baøi noùi chuyeän daønh cho Giaûng vieân, Caùc Baøi giaûng cho caùc Moân ñoà, Phaùc thaûo cho caùc Phuïng söï vieân (toâi ñaõ coù nhöõng cuoán saùch nhan ñeà treân) vaø nhöõng cuoán khaùc cuõng coù nhan ñeà haáp daãn töông töï. Toâi vaãn ñaõ coù yù muoán xuaát baûn moät cuoán töïa ñeà YÙ töôûng cho nhöõng Ngöôøi Khôø, vaø thaäm chí ñaõ vieát phaàn ñaàu, nhöng khoâng thöïc hieän ñöôïc. Coù theå noùi raèng toâi raát thuaän thaûo vôùi caùc baïn ñoàng söï. Maëc caûm töï ty naëng neà ñaõ luoân luoân khieán toâi khaâm phuïc hoï, vaø theá laø khoâng ai ganh tî vôùi toâi caû. Moät saùng noï, coâ Elise Sandes nhaän ñöôïc moät böùc thö maø toâi thaáy noù laøm cho coâ heát söùc lo laéng. Theodora Schofield, ngöôøi chuû nhieäm coâng vieäc ôû AÁn Ñoä ñaõ khoâng ñöôïc khoûe, vaø döôøng nhö neân ñeå cho coâ aáy veà nghæ. Tuy nhieân, döôøng nhö khoâng coù ai raûnh ñeå ñeán thay theá. Chính coâ Sandes thì tuoåi ñaõ cao, coøn coâ Eva Maguire cuõng khoâng raûnh. Vôùi tính thaúng thaén thöôøng ngaøy, coâ Sandes baûo raèng neáu coù tieàn thì coâ seõ phaùi toâi ñi, bôûi vì “duø em chöa ñöôïc gioûi laém nhöng coù em vaãn toát hôn khoâng coù ai caû.” Thôøi ñoù ñi AÁn Ñoä raát toán keùm, maø coâ Sandes coøn phaûi traû phí toån cho coâ Theo trôû veà. Vôùi tính töï maõn toân giaùo thöôøng leä, toâi noùi, “Neáu Chuùa muoán em ñi thì Ngaøi seõ gôûi 64
    • Töï truyeän78 cho tieàn.” Coââ nhìn toâi nhöng khoâng moät lôøi bình phaåm. Vaøi ba ngaøy sau, khi chuùng toâi ñang aên ñieåm taâm, toâi nghe coâ keâu leân, sau khi môû moät böùc thö. Roài coâ ñöa phong bì cho toâi. Trong ñoù khoâng coù thö vaø cuõng khoâng ghi ai gôûi. Tuy nhieân, beân trong laïi coù moät taám ngaân phieáu naêm traêm baûng Anh vôùi maáy chöõ, “Cho coâng vieäc ôû AÁn Ñoä” vieát ngang qua taám phieáu. Caû chuùng toâi khoâng ai bieát tieàn ñoù töø ñaâu ñeán, maø chæ nhaän noù nhö laø tröïc tieáp töø chính Thöôïng Ñeá. Theá laø giaûi quyeát ñöôïc tieàn veù taøu; coâ beøn hoûi laïi xem toâi coù muoán vì coâ maø laäp töùc qua AÁn Ñoä hay khoâng, ñoàng thôøi baûo raèng dó nhieân laø toâi chöa ñöôïc gioûi maáy, nhöng luùc ñoù coâ khoâng coù ai khaùc ñeå phaûi ñi. Ñoâi khi toâi töï hoûi coù phaûi Chaân sö toâi Ngaøi ñaõ gôûi soá tieàn ñoù hay khoâng. Ñieàu caàn caàn yeáu laø toâi phaûi qua AÁn Ñoäää ñeå hoïc moät soá baøi hoïc nhaát ñònh, vaø ñeå doïn ñöôøng cho coâng vieäc maø Ngaøi ñaõ noùi qua nhieàu naêm tröôùc ñaây raèng toâi coù theå laøm cho Ngaøi. Toâi khoâng bieát ñieàu ñoù vaø thaäm chí toâi khoâng bao giôø hoûi Ngaøi vieäc ñoù, bôûi vì noù khoâng phaûi laø ñieàu quan troïng. Toâi vieát thö cho gia ñình toâi hoûi xem toâi coù theå ñi hay khoâng — nguï yù raèng daàu sao thì toâi cuõng ñi, nhöng toâi muoán laøm theá cho phaûi ñaïo vaø ít ra cuõng toû ra lòch söï. Coâ toâi, coâ Clare Parsons, vieát thö noùi raèng coâ taùn thaønh vieäc ñoù neáu toâi coù veù taøu khöù hoài — vaø theá laø toâi ñöôïc moät veù taøu khöù hoài. Roài toâi ñi Luaân Ñoân ñeå mua haønh trang ñi AÁn Ñoä; baáy giôø toâi khoâng thieáu tieàn, neân toâi ñaõ mua moïi thöù toâi caàn, moät caùch thaät thích thuù. Chaéc chaén laø toâi ñaõ “tieâu pha thoaûi maùi”. Nhöng baát ngôø laøm sao, khi chieác röông ñöïng ñoà môùi cuûa toâi ñeán thaønh phoá Quetta, tænh Baluchistan (Pakistan) thì toâi thaáy ñoà ñaïc trong röông bò maát heát vaø thay vaøo ñoù laø nhöõng gieû raùch baån thæu. Cuõng may laø toâi ñaõ ñem theo mình nhieàu moùn; tuy nhieân, ñoù laø baøi hoïc ñaàu tieân cho toâi thaáy raèng caùc söï vaät trong ñôøi naøy ñeàu taïm thôøi. Nhöng cuõng caùi taät thích quaàn aùo (vaø cho ñeán nay toâi vaãn coøn thích) neân toâi ñaõ gôûi thö xin nhöõng moùn khaùc. 65
    • Töï truyeän 79 Em vaø coâ toâi ñaõ ra tieãn toâi ôû beán taøu Tilbury, vaø phaûi nhaän raèng toâi chöa bao giôø thích thuù ñieàu gì baèng cuoäc du haønh laâu ba tuaàn ñeán Bombay laàn ñoù. Cuõng nhö taát caû nhöõng ngöôøi thuoäc cung Song Nam, toâi vaãn luoân luoân thích du lòch; vaø baáy giôø toâi cuõng laø moät thieáu nöõ thaät hôïm hónh, neân laáy laøm haõnh dieän raèng caùi gheá xeáp cuûa toâi (do moät oâng döôïng möôùn cho) coù ghi töôùc hieäu cuûa toâi treân ñoù. Ñuùng laø keû thieåu trí thích chuyeän nhoû nhaët, vaø hoài ñoù trí tueä cuûa toâi coøn raát noâng caïn — thaät söï coøn nguû yeân. Toâi coøn nhôù raát roõ chuyeán ñi ñaàu tieân aáy. Ngoài cuøng baøn vôùi toâi trong phoøng aên coøn coù hai ngöôøi phuï nöõ khaùc, vaø naêm ngöôøi ñaøn oâng coù veû giaøu coù vaø heát söùc saønh ñieäu. Hoï toû ra thích ba ngöôøi phuï nöõ chuùng toâi, nhöng toâi thì heát söùc kinh sôï hoï. Hoï noùi chuyeän baøi baïc vaø ñua ngöïa; hoï uoáng raát nhieàu röôïu maïnh; hoï chôi baøi vaø — teä hôn nöõa laø — hoï khoâng bao giôø caàu nguyeän khi aên. Böõa aên ñaàu tieân ñaõ laøm toâi ngaïc nhieân vaø söõng sôø. Sau böõa aên tröa, toâi veà phoøng vaø heát söùc caàu nguyeän ñeå coù ñuû söùc maïnh vaø laøm ñieàu phaûi. Ñeán böõa aên chieàu thì toâi maát heát can ñaûm vaø phaûi caàu nguyeän theâm nöõa. Tuy nhieân, keát quaû laø buoåi ñieåm taâm saùng hoâm sau toâi ñaõ noùi leân ñöôïc, toâi choïn luùc caû naêm ngöôøi ñaøn oâng noï coù maët ôû phoøng aên, nhöng hai coâ gaùi kia chöa ñeán. Toâi hoaøn toaøn heát söùc sôï seät vaø heát söùc ngöôïng nghòu, nhöng toâi ñaõ laøm ñieàu maø toâi nghó laø Chuùa Jesus seõ laøm. Toâi nhìn hoï vaø noùi vôùi gioïng mau leï vaø boái roái: “Toâi khoâng uoáng röôïu vaø khoâng khieâu vuõ; toâi khoâng chôi baøi vaø cuõng khoâng ñi xem saân khaáu; toâi bieát quí vò seõ gheùt toâi, neân toâi nghó raèng toát hôn laø toâi ñeán moät baøn aên khaùc.” Moät söï im laëng naëng neà bao truøm chuùng toâi. Roài moät ngöôøi trong hoï (oâng naøy raát nhieàu ngöôøi bieát teân tuoåi neân toâi khoâng neâu ra ôû ñaây) beøn ñöùng daäy, nghieâng mình ngang qua baøn, chìa tay ra vaø noùi, “Naøo, baét tay. Neáu coâ keát baïn vôùi chuùng toâi thì chuùng toâi cuõng keát baïn vôùi coâ vaø chuùng toâi seõ coá heát söùc ñeå xöû söï thaät ñuùng ñaén.” Theá laø toâi coù ñöôïc moät chuyeán ñi heát söùc vui thích. Hoï ñaõ ñoái vôùi toâi toát66
    • Töï truyeän80 ñeïp khoâng theå töôûng, neân toâi vaãn nhôù ñeán hoï vôùi loøng thieän caûm vaø bieát ôn. Ñoù laø chuyeán ñi toát ñeïp nhaát cuûa toâi, bôûi vì trong naêm naêm toâi ñaõ qua laïi London vaø Bombay saùu laàn, neân toâi cuõng coù ít nhieàu kinh nghieäm. Quí oâng naøy coù thaáy thuù vò hay khoâng thì ñoù laø chuyeän khaùc, nhöng hoï khoâng bao giôø queân ñoái xöû töû teá vôùi toâi. Veà sau, moät ngöôøi trong hoï ñaõ gôûi cho toâi nhieàu saùch toân giaùo ñeå duøng cho moät Traïi Binh só. Moät ngöôøi khaùc thì gôûi cho moät taám ngaân phieáu thaät nhieàu tieàn, coøn moät ngöôøi khaùc nöõa, raát coù theá löïc trong ngaønh hoûa xa, ñaõ gôûi cho toâi moät chieác veù mieãn phí treân tuyeán Hoûa xa Baùn ñaûo Ñaïïi AÁn maø toâi vaãn duøng luoân hoài coøn ôû AÁn Ñoä. Khi ñeán Bombay, toâi cöù töôûng laø seõ ñoåi taøu ôû ñoù ñeå leân taøu AÁn Ñoä thuoäc Anh ñi Karachi, roài ñeán Quetta, tænh Baluchistan. Duø veà sau toâi cuõng coù ñi theo loä trình keå treân, nhöng luùc ñoù thì khoâng. Toâi nhaän moät böùc ñieän chôø saün baûo toâi haõy rôøi Bombay vaø ñi chuyeán xe toác haønh ñeán Meerut thuoäc mieàn Trung AÁn. Toâi sôï quaù. Toâi ñaõ bao giôø ñi du lòch moät mình trong ñôøi toâi ñaâu. Toâi ñang ñeán moät chaâu luïc maø toâi khoâng heà quen bieát moät ngöôøi naøo; khoâng nhöõng toâi phaûi ñoåi veù taøu thuûy ñi Karachi maø toâi coøn phaûi mua veù xe löûa Ñaïi AÁn ñeå ñi Meerut. Gioáng nhö moät chuù boà caâu thuaàn döôõng, toâi ñaõ ñeán vôùi Hoäi Phuï Nöõ Treû Coâng giaùo, nôi toâi ñöôïc moïïi ngöôøi ñoái xöû toát ñeïp vaø quan taâm lo laéng moïi beà. Xin quí ñoäc giaû nhôù cho raèng baáy giôø toâi coøn treû, ñeïp, vaø caùc thieáu nöõ thôøi ñoù cuõng khoâng heà laøm nhöõng ñieàu toâi laøm. ÔÛ ga xe löûa Bombay toâi ñaõ ñöôïc daïy doã qua moät kinh nghieäm ñaày tình ngöôøi. Kinh nghieäm ñoù ñeán ñeå chöùng toû raèng, con ngöôøi voán toát ñeïp nhö theá naøo — laø ñieàu maø quí baïn löu yù thaáy toâi coù theå chöùng minh vaø seõ chöùng minh trong trong quyeån saùch naøy. Nhö quí baïn ñaõ roõ, luùc ñoù toâi laø moät keû hoaøn toaøn töï haøo veà ñöùc haïnh cuûa mình, duø toâi coù nhieàu thieän chí. Haàu nhö toâi ñaõ soáng quaù söùc toát ñeïp vaø chaéc haún laø ñaõ thaùnh thieän ñeán möùc ñuû ñeå cho ngöôøi ta gheùt. Toâi khoâng heà 67
    • Töï truyeän 81 tham gia caùc sinh hoaït dieãn ra treân taøu thuûy maø cöù nghieâm nghò ñi daïo treân boong vôùi cuoán Kinh Thaùnh roäng khoå treân tay. Keå töø khi toâi rôøi London, treân taøu coù moät ngöôøi maø toâi raát gheùt. OÂng ta laø söùc soáng treân taøu; haèng ngaøy oâng ta ñieàu haønh soøng baïc, toå chöùc khieâu vuõ vaø saép ñaët caùc maøn trình dieãn. OÂng ta chôi baøi vaø uoáng raát nhieàu röôïu Whisky pha soda. Trong suoát cuoäc haønh trình ba tuaàn leã toâi luoân luoân troâng chöøng oâng ta moät caùch khinh bæ. Döôùi caùi nhìn cuûa toâi, oâng ta ñuùng laø quæ söù. OÂng ta coù noùi chuyeän vôùi toâi ñaâu moät, hai laàn nhöng toâi ñaõ toû ra raèng toâi khoâng muoán dính líu gì ñeán oâng ta caû. Ngaøy hoâm aáy, trong khi toâi ñang ñôïi taøu trong nhaø ga lôùn ôû Bombay vöøa lo sôï vöøa öôùc gì toâi khoâng ñeán ñaây, thì oâng ta ñeán vaø baûo toâi, “Chaùu gaùi aï, chaùu ñaõ toû ra roõ raøng laø khoâng thích chuù, nhöng chuù coù moät ñöùa con gaùi ôû tuoåi chaùu vaø chuù seõ phaûi hoái haän neáu ñeå cho noù ñi du lòch moät mình ôû AÁn Ñoä naøy. Duø chaùu coù thích hay khoâng, chaùu cuõng haõy chæ cho chuù toa taøu cuûa chaùu. Chuù muoán xem qua nhöõng ngöôøi ñoàng haønh vôùi chaùu, vaø quyeát ñònh cuûa chuù seõ raát coù ích cho chaùu. Chuù cuõng seõ ñöa chaùu ñi duøng böõa ôû nhöõng nhaø ga mình phaûi xuoáng aên”. Toâi khoâng bieát ñaõ hieåu nhö theá naøo, nhöng luùc ñoù toâi nhìn thaúng vaøo oâng ta vaø noùi, “Chaùu sôï laém. Xin chuù haõy troâng nom duøm chaùu.” OÂng ñaõ giuùp ñôõ toâi raát chu ñaùo, vaø toâi coøn nhôù hình aûnh cuoái cuøng cuûa oâng, maëc boä ñoà nguû vôùi chieác aùo khoaùc ñang ñöùng treân moät giao loä xe löûa luùc nöûa ñeâm; oâng ñaõ cho tieàn ngöôøi baûo veä ñeå troâng nom toâi vì oâng khoâng theå ñi cuøng ñöôøng vôùi toâi xa hôn nöõa. Ba naêm sau, toâi coù ñeán Rhanikhet trong daõy nuùi Hi-maõ ñeå môû moät Traïi Binh só môùi ôû ñoù. Moät ngöôøi chaïy giaáy töø moät quaän beân ngoaøi ñaõ ñeán mang theo böùc thö ngaén cuûa baïn oâng naøy, yeâu caàu toâi haõy ñeán thaêm oâng ta vì oâng ta saép maát vaø ñang caàn moät söï giuùp ñôõ tinh thaàn. OÂng ñaõ yeâu caàu toâi ñeán. Ngöôøi baïn ñoàng söï ñaõ khoâng chòu ñeå toâi ñi; baø aáy laø moät ngöôøi giaùm hoä cuûa toâi vaø ñaõ thaáy heát söùc lo ngaïi chuyeän naøy. Toâi khoâng ñi,
    • Töï truyeän82 vaø oâng ta ñaõ cheát trong coâ ñôn. Toâi cöù aân haän maõi — nhöng toâi bieát laøm sao ñöôïc? Truyeàn thoáng, tuïc leä vaø baø giaùm hoä, taát caû ñaõ ngaên caûn toâi; tuy nhieân, toâi ñaõ caûm thaáy raát khoå taâm vaø baát löïc. Treân ñöôøng töø Bombay ñeán Meerut, trong moät böõa côm toái noï, oâng ñaõ noùi thaúng vôùi toâi raèng toâi khoâng thaùnh thieän vaø ñaùng töï haøo nhö beà ngoaøi cuûa toâi, vaø oâng nghó moät ngaøy kia toâi seõ thaáy ra raèng toâi vaãn laø moät con ngöôøi. Hoài ñoù oâng ta ñang ñaém chìm trong nhöõng noãi khoù khaên maø toâi laïi khoâng coá gaéng giuùp ñôõ oâng. OÂng ñaõ trôû laïi AÁn Ñoä töø Anh quoác, nôi maø oâng ñaõ phaûi ñöa vôï vaøo nhaø thöông ñieân; ñöùa con trai ñoäc nhaát cuûa oâng vöøa bò gieát vaø ñöùa con gaùi duy nhaát boû troán theo moät ngöôøi ñaøn oâng coù vôï. OÂng khoâng coøn ai trong ñôøi. OÂng khoâng caàn gì nôi toâi hôn laø moät lôøi an uûi. Toâi ñaõ coù lôøi an uûi oâng, vì toâi ñaõ thaáy meán oâng. Tröôùc khi maát, oâng nhaén tin cho toâi, nhöng toâi khoâng ñi ñöôïc, thaät laø ñaùng tieác. Töø ñoù trôû ñi, cuoäc soáng cuûa toâi trôû neân raát baän roän. Vì coâ Schofield vaéng maët neân toâi phaûi chòu traùch nhieäm cho moät soá Traïi Binh só ôû Quetta, Meerut, Lucknow, Chakrata, vaø hai Traïi maø toâi ñaõ môû — Umballa vaø Rhanikhet — trong daõy Hi-maõ, caùch Almora khoâng xa laém. Chakrata vaø Rhanikhet ôû mieàn sôn cöôùc, cao khoaûng naêm, saùu ngaøn boä vaø dó nhieân laø nhöõng traïi nghæ heø. Töø thaùng Naêm cho tôùi thaùng Chín, chuùng toâi trôû thaønh “nhöõng con veït mieàn nuùi.” Cuõng coù moät Traïi khaùc ôû Rawal Pindi, nhöng toâi khoâng coù traùch nhieäm ôû ñoù, ngoaïi tröø coù laàn toâi ñaõ ñeán ñoù moät thaùng ñeå theá chaân cho ngöôøi chuû nhieäm laø coâ Ashe. ÔÛ moãi traïi ñeàu coù hai coâ vaø hai ngöôøi quaûn lyù, chòu traùch nhieäm ñieàu haønh quaùn aên giaûi khaùt vaø tu boå chung cho cô sôû. Hoï thöôøng laø nhöõng ngöôøi lính xuaát nguõ, vaø toâi nhôù laø ñaõ raát may maén ñöôïc söï trôï giuùp chu ñaùo cuûa hoï. Baáy giôø toâi haõy coøn quaù treû vaø thieáu kinh nghieäm; treân toaøn Chaâu AÙ toâi khoâng heà quen bieát moät ai; luùc ñoù toâi caàn ñöôïc baûo veä nhieàu hôn laø toâi ñaõ töôûng. Toâi deã laøm nhöõng ñieàu daïi doät, chæ vì toâi chöa bieát nhöõng gì thöïc söï taø vaïy, vaø khoâng heà 68
    • Töï truyeän 83 bieát vieäc gì coù theå xaûy ra cho caùc thieáu nöõ. Ví duï nhö, coù laàn toâi bò moät côn ñau raêng haønh haï ñeán möùc heát chòu noåi. Trong khu vöïc toâi ñang laøm vieäc laïi khoâng coù nha só thöôøng tröïc, nhöng thænh thoaûng coù moät nha só rong (thöôøng laø ngöôøi Myõ) ñi ngang qua vaø ñaët ñòa ñieåm chöõa raêng nôi moät nhaø nghæ. Vöøa khi aáy toâi nghe coù moät nha só ñeán thò xaõ, neân toâi ñeán ñoù moät mình maø khoâng heà noùi gì vôùi caùc baïn ñoàng söï cuûa toâi caû. Toâi gaëp moät ngöôøi Myõ treû tuoåi vaø moät ngöôøi nöõa giuùp vieäc cho oâng ta. Raêng toâi hö quaù nhieàu phaûi nhoå, neân toâi yeâu caàu oâng ta chuïp thuoác meâ toâi ñeå nhoå. OÂng ta nhìn toâi vôùi aùnh maét laø laï, nhöng cuõng laøm theo yeâu caàu. Khi toâi ñaõ tænh laïi, oâng ta môùi caûnh caùo toâi raèng, laøm sao maø toâi bieát ñöôïc oâng ta laø ngöôøi ñöùng ñaén, bôûi vì trong khi meâ toâi ñaõ hoaøn toaøn ôû trong tay oâng, vaø theo kinh nghieäm cuûa oâng thì nhöõng ngöôøi haønh ngheà rong, ñi lang thang khaép xöù AÁn Ñoä, thöôøng ñaõ khoâng toát gì hôn. Tröôùc khi ñi, oâng baét toâi phaûi höùa laø seõ caån thaän hôn sau naøy. Noùi chung, töø ñoù trôû ñi toâi ñaõ caån thaän hôn, nhöng toâi vaãn nhôù ñeán oâng vôùi loøng bieát ôn, duø toâi ñaõ queân teân oâng ta roài. Hoài ñoù, toâi hoaøn toaøn khoâng bieát sôï laø gì; toâi khoâng thaáy coù gì phaûi sôï caû. Moät phaàn vì tính voâ yù töï nhieân, moät phaàn vì doát naùt söï ñôøi, vaø moät phaàn cuõng vì toâi tin chaéc raèng Thöôïng Ñeá seõ che chôû cho toâi. Döôøng nhö Ngaøi ñaõ che chôû thöïc, bôûi vì, theo nguyeân taéc, toâi cho raèng nhöõng ngöôøi say, treû con vaø ngöôøi khôø ñeàu khoâng coù traùch nhieäm, vaø phaûi ñöôïc che chôû. Nhö theá, nôi ñaàu tieân toâi ñaõ ñeán laø Meerut, nôi toâi ñaõ laøm quen vôùi coâ Schofield vaø ñaõ ñöôïc chæ baûo nhöõng gì caàn bieát ñeå taïm thôøi nhaän vieäc cuûa coâ. Caùi khoù chính cuûa toâi laø toâi coøn quaù treû so vôùi traùch nhieäm. Nhöõng söï coá thöôøng vöôït quaù söùc toâi. Toâi thieáu kinh nghieäm neân khoâng coù yù thöùc veà giaù trò töông ñoái cuûa söï vieäc. Chuyeän khoâng ñaùng thì toâi laïi cuoáng cuoàng leân, coøn vieäc thöïc söï nghieâm troïng thì khoâng heà lo laéng. Nhìn chung laïi caùc naêm thaùng ñaõ qua, toâi khoâng nghó laø toâi ñaõ laøm vieäc thöïc söï teä quaù. 69 70
    • Töï truyeän84 Luùc ñaàu, toâi gaàn nhö söõng sôø tröôùc nhöõng ñieàu kyø laï cuûa Ñoâng phöông. Taát caû ñeàu quaù môùi meû, quaù laï luøng, vaø hoaøn toaøn khaùc vôùi nhöõng gì toâi töôûng töôïng. Maøu saéc, nhöõng dinh thöï xinh xaén, söï dô baån, ngheøo khoå, döøa vaø tre, nhöõng em beù deã thöông vaø nhöõng ngöôøi phuï nöõ (thôøi ñoù) ñoäi bình nöôùc treân ñaàu; nhöõng con traâu vaø nhöõng loaïi xe laï kieåu, nhö gharries vaø ekkas (toâi khoâng bieát giôø ñaây coøn khoâng), chôï buùa ñoâng ñuùc vaø nhöõng khu baùn haøng thoå saûn, vaät duïng baèng baïc vaø nhöõng taám thaûm ñeïp ñeõ, nhöõng ngöôøi baûn xöù ñi chaân traàn, ngöôøi Hoài giaùo, AÁn giaùo, Si-kim, ngöôøi Ra-put ôû Baéc AÁn, ngöôøi Gô-ca ôû Nepal, lính ñòa phöông vaø caûnh saùt, thænh thoaûng moät chuù voi ñi qua vôùi ngöôøi quaûn töôïng, nhöõng muøi vò xa laï, nhöõng ngoân ngöõ khoâng quen, vaø luoân luoân naéng raùo, chæ tröø muøa möa — luoân luoân vaø bao giôø cuõng noùng. Ñoù laø nhöõng ñieàu toâi coøn nhôù veà thôøi aáy. Toâi ñaõ meán xöù AÁn Ñoä. Toâi vaãn luoân luoân mong trôû laïi ñoù, nhöng e raèng khoâng theå trong kieáp soáng naøy. Toâi coù nhieàu baïn ôû AÁn Ñoä, vaø coù nhöõng ngöôøi baïn AÁn ôû caùc nöôùc khaùc. Toâi cuõng bieát ñoâi ñieàu veà noãi khoù khaên cuûa AÁn Ñoä, veà loøng mong muoán ñoäc laäp, nhöõng tranh chaáp, xung ñoät noäi boä, veà nhieàu tieáng noùi vaø chuûng toäc, veà daân soá ñoâng ñuùc vaø caùc tín ngöôõng cuûa xöù naøy. Toâi khoâng bieát roõ laém, vì toâi chæ ôû ñoù coù maáy naêm, nhöng toâi thích ngöôøi daân AÁn. Taïi Hoa Kyø ngöôøi ta khoâng bieát veà caùc khoù khaên ôû AÁn Ñoä neân hoï môùi khuyeân baûo Anh quoác neân laøm nhöõng gì. Nhöõng lôøi leõ naûy löûa, cuoàng noä cuûa nhöõng ngöôøi AÁn giaùo treân ñaát Myõ naøy coù veû aùt haún caùc cam keát ñieàm tónh cuûa chính quyeàn Anh ôû AÁn raèng chöøng naøo ngöôøi AÁn giaùo vaø Hoài giaùo giaûi quyeát ñöôïc caùc dò bieät giöõa hoï, thì AÁn Ñoä coù theå töï trò hoaëc hoaøn toaøn ñoäc laäp. Ngöôøi ta ñaõ lieân tuïc coá gaéng ñaït ñeán moät baûn hieán phaùp ñeå ngöôøi Hoài giaùo (moät thieåu soá baûy chuïc trieäu — öa gaây chieán, ñaày theá löïc vaø giaøu coù) cuøng ngöôøi AÁn giaùo coù theå soáng chung; moät hieán phaùp theá naøo ñeå coù theå thoûa maõn 71
    • Töï truyeän 85 ñöôïc caû hai nhoùm, cuõng nhö caùc vò phoù vöông vaø haøng trieäu ngöôøi khoâng thöøa nhaän hay höôûng öùng theo Ñaûng Quoác Ñaïi. Caùch ñaây maáy naêm, toâi coù hoûi moät yeáu nhaân AÁn giaùo raèng oâng nghó ñieàu gì seõ xaûy ra neáu ngöôøi Anh ruùt taát caû caùc quaân ñoaøn vaø söï quan taâm cuûa hoï ra khoûi AÁn Ñoä. Toâi hoûi theá vì muoán ñöôïc caâu traû lôøi thaønh thöïc chöù khoâng phaûi chæ ñeå tuyeân truyeàn. OÂng hôi do döï roài môùi noùi raèng: “Baïo ñoäng, noäi chieán, gieát choùc, cöôùp boùc vaø taøn saùt haøng ngaøn ngöôøi AÁn giaùo yeâu chuoäng hoøa bình bôûi ngöôøi Hoài giaùo.” Toâi môùi gôïi yù raèng duøng phöông phaùp chaäm raõi hôn laø giaùo duïc coù leõ seõ khoân ngoan hôn chaêng. OÂng ta nhuùn vai vaø quay sang toâi: “Naøy Baø Alice Bailey, Baø ñang laøm gì trong thaân xaùc ngöôøi Anh naøy? Baø laø moät ngöôøi AÁn giaùo taùi sinh, vaø Baø ñaõ mang xaùc thaân ngöôøi AÁn trong nhieàu kieáp roài.” Toâi ñaùp, “Toâi cuõng nghó nhö vaäy”, vaø sau ñoù chuùng toâi thaûo luaän veà söï thaät khoâng theå choái caõi raèng AÁn Ñoä vaø Anh quoác coù lieân quan maät thieát vôùi nhau, coù nhieàu nghieäp quaû phaûi cuøng nhau giaûi quyeát, vaø nghieäp quaû khoâng phaûi hoaøn toaøn cuûa ngöôøi Anh. Ñieàu thuù vò laø trong nhöõng naêm theá chieán vöøa qua, vieäc cöôõng baùch toøng quaân khoâng heà aùp duïng cho AÁn Ñoä, nhöng ñaõ coù nhieàu trieäu ngöôøi ñaêng kyù tình nguyeän, trong khi ñoù thì vôùi daân soá hôn 550 trieäu caû AÁn Ñoä vaø Mieán Ñieän chæ coù raát ít ngöôøi coäng taùc vôùi ngöôøi Nhaät. AÁn Ñoä seõ ñöôïc vaø phaûi ñöôïc töï do, nhöng töï do phaûi ñeán theo con ñöôøng ñuùng ñaén. Vaán ñeà khoù khaên thöïc söï khoâng phaûi laø giöõa ngöôøi Anh vaø khoái daân soá AÁn Ñoä, maø laø giöõa ngöôøi Hoài (ñaõ chinh phuïc AÁn Ñoä) vaø daân AÁn. Moät khi khoù khaên noäi boä ñoù ñöôïc giaûi quyeát, AÁn Ñoä seõ ñöôïc töï do. Moät ngaøy kia taát caû chuùng ta ñeàu seõ ñöôïc töï do. Nhöõng moái haän thuø chuûng toäc seõ tieâu tan; vai troø coâng daân moät nöôùc seõ vaãn quan troïng nhöng toaøn theå nhaân loaïi seõ quan troïng hôn nhieàu. Ranh giôùi vaø laõnh thoå vaãn ñöôïc ñaët ñuùng choã
    • Töï truyeän86 trong tö töôûng con ngöôøi, nhöng thieän chí vaø söï caûm thoâng treân tröôøng quoác teá seõ ñöôïc coi troïng hôn. Caùc dò bieät toân giaùo vaø nhöõng ñoá kî beø phaùi seõ ñeán luùc phaûi tan bieán vaø roát cuoäc chuùng ta seõ phaûi thöøa nhaän “Ñaáng Thöôïng Ñeá duy nhaát laø Ñaáng Cha laønh cuûa taát caû, Ngaøi sieâu vieät treân taát caû, haønh ñoäng thoâng qua taát caû vaø ôû trong taát caû chuùng ta.” Ñaây khoâng phaûi laø nhöõng moäng mô hoang töôûng. Ñoù laø nhöõng söï kieän thöïc teá ñang töø töø hieån loä, vaø seõ hieån loä mau choùng hôn khi caùc theá heä tôùi coù ñöôïc nhöõng quaù trình giaùo duïc ñuùng ñaén hôn; khi caùc giaùo hoäi bieát ñöôïc söï thaät veà Ñöùc Christ — chöù khoâng phaûi laø caùc dieãn giaûi cuûa khoa thaàn hoïc — vaø khi maø tieàn baïc vaø caùc saûn phaåm cuûa ñòa caàu ñöôïc xem laø nhöõng thöù taøi saûn caàn ñöôïc chia seû. Baáy giôø nhöõng vaán ñeà quan troïng treân theá giôùi seõ ñöôïc ñaët ñuùng choã, vaø moïi ngöôøi seõ tieán tôùi trong hoøa bình, an oån, höôùng veà neàn vaên hoùa môùi. Coù leõ nhöõng lôøi tieân ñoaùn cuûa toâi khoâng ñöôïc maáy ai ñeå yù. Tuy nhieân, toâi vaø nhöõng ngöôøi yeâu thöông ñoàng baøo mình ñeàu quan taâm ñeán caùc vaán ñeà treân. Toâi khoâng nhôù coù ñieàu gì ñaëc bieät xaûy ra trong nhöõng tuaàn ñaàu tieân ôû Meerut, nhöng toâi baét ñaàu coù kinh nghieäm thöïc söï môùi laï ôû Quetta. Toâi coøn nhôù roõ coâng vieäc cuûa toâi ôû Traïi Binh só Quetta laø moät trong nhöõng giai ñoaïn thuù vò. Toâi thích thuû phuû Quetta. Noù ôû ñoä cao khoaûng 5.000 boä, muøa heø raát noùng vaø khoâ coøn muøa ñoâng thì aâm 450 . Tuy nhieân, vaøo thôøi ñoù, ngay caû nhöõng ngaøy giaù reùt nhaát chuùng toâi cuõng phaûi ñoäi nhöõng chieác noùn roäng vaønh ñeå traùnh naéng. Ngaøy nay, toâi thaáy ngöôøi ta khoâng coøn ñoäi chuùng nhieàu nöõa; hai ñöùa con gaùi toâi theo choàng sang soáng nhieàu naêm ôû AÁn Ñoäää cuõng ít khi ñoäi chuùng vaø thöôøng cöôøi toâi veà chuyeän naøy; nhöng vaøo luùc toâi soáng thì ñoù laø thôøi trang. Quetta laø thaønh phoá lôùn nhaát cuûa bang Baluchistan, vaø bang naøy laø moät vuøng traùi ñoän giöõa AÁn Ñoä vaø Afghanistan. Toâi ñaõ ôû ñoù gaàn hai naêm, khoâng thöôøng xuyeân, nhieàu laàn ñi vaøo ñaát AÁn, vaø naêm laàn baêng qua sa maïc Sind. ÔÛ Baluchistan 72
    • Töï truyeän 87 ngoaøi gioáng caây ñoå tuøng thì thaûo moäc raát ít; maõi ñeán khi vuøng naøy ñöôïc daãn thuûy nhaäp ñieàn ngöôøi ta môùi troàng ñöôïc ñuû caùc thöù. Hoa hoàng ôû Baluchistan toâi thaáy ít coù nôi naøo saùnh kòp, vaøo thôøi ñoù chuùng nôû röïc rôõ trong moïi khu vöôøn. Vaøo muøa xuaân, cuùc vaïn thoï ñua nhau khoe saéc, roài ñeán hoa höôùng döông. Nhaân ñoù coù moät caâu chuyeän vui. Moät chieàu noï, khi giaûng trong lôùp Kinh Thaùnh ngaøy Chuùa nhaät, toâi coù noùi vôùi caùc binh só raèng con ngöôøi voán höôùng veà Thöôïng Ñeá moät caùch töï nhieân vaø bình thöôøng nhö theá naøo. Toâi ñaõ duøng hoa höôùng döông ñeå minh hoïa cho ñieàu naøy, neâu leân raèng sôû dó noù ñöôïc goïi laø hoa höôùng döông bôûi vì bao giôø noù cuõng höôùng theo vò trí cuûa maët trôøi treân khoâng trung. Saùng hoâm sau, moät ngöôøi lính ñeán cöûa phoøng khaùch chuùng toâi vôùi veû maët raát nghieâm troïng, anh ta yeâu caàu toâi chòu khoù ñi ra vöôøn chæ moät phuùt thoâi. Toâi ñaõ ñi theo anh ta, vaø, chaúng noùi chaúng raèng, anh ta chæ ngay caùc ñoùa hoa höôùng döông. Trong haøng traêm boâng hoa ôû ñoù, chieác naøo cuõng quay löng veà phía maët trôøi caû. Quetta laø nôi maø laàn ñaàu tieân toâi gaùnh vaùc traùch nhieäm vaø ít nhieàu gì cuõng laøm vieäc ñoäc laäp, duø coâ Clara Shaw vaãn ôû vôùi toâi. Caùc quaân ñoaøn ñeán Quetta ñaõ chieám cöù Traïi Binh só ñeán möùc hoï trôû neân heát söùc voâ kyû luaät. Toâi nghó raèng coâ chuû nhieäm traïi naøy coù hôi nhuùt nhaùt, duø raèng coù theå laø coâ khoâng nhuùt nhaùt nhö toâi. Moät ñaùm lính ñaõ thích thuù ñeán quaäy phaù nôi naøy moãi ñeâm. Hoï coù khoaûng 20 ngöôøi, thöôøng cuøng nhau ñeán töø doanh traïi. Hoï vaøo quaùn aên, goïi ca-cao vaø tröùng chieân roài duøng thôøi gian coøn laïi cuûa buoåi toái ñeå neùm caùc bình ca-cao vaø tröùng chieân leân töôøng. Quí ñoäc giaû coù theå deã daøng töôûng töôïng ra keát quaû nhö theá naøo. Thaät laø moät tình traïng hoãn ñoän gheâ gôùm vaø thaùi ñoä cuûa hoï laïi caøng teä theâm. Theá laø toâi ñöôïc phaùi tôùi ñeå xem coi coù theå laøm nhö theá naøo. Toâi thaáy thaät kinh khuûng vaø khoâng bieát phaûi laøm sao. Trong maáy buoåi toái ñaàu tieân toâi cöù thô thaån vaøo ra quaùn aên vaø caùc phoøng ñoïc saùch, vaø thaáy raèng söï coù maët cuûa toâi 73
    • Töï truyeän88 chæ laøm cho hoï trôû neân toài teä hôn. Hoï phao tin raèng toâi laø moät coâ naøng ñanh ñaù vaø toâi saép baùo caùo hoï leân thöôïng caáp, neân hoï beøn toû thaùi ñoä vôùi toâi. Roát cuoäc, khi ñaõ bieát hoï laø ai vaø nhöõng ngöôøi naøo caàm ñaàu, toâi môùi gôûi moät vieân tuøy phaùi ñeán doanh traïi moät saùng noï ñeå môøi nhöõng ngöôøi naøo khoâng tröïc ban haõy ñeán Traïi Binh só vaøo moät giôø ñaõ ñònh. Vì moät lyù do naøo ñoù maø boïn hoï khoâng coù ngöôøi naøo tröïc, vaø hoï ñaõ ñeán ñuû caû, hoaøn toaøn do loøng hieáu kyø. Khi hoï ñeán, toâi cho hoï leân nhöõng chieác xe ngöïa ñòa phöông (gharris), cuøng vôùi taát caû nhöõng thöù caàn duøng cho moät böõa aên ngoaøi trôøi, vaø ñöa ñeán moät ñòa ñieåm thôøi ñoù goïi laø Woodcock Spinney. Hoâm aáy laø moät ngaøy ñeïp trôøi, naéng raùo vaø noùng nöïc; vaø duø bieát raèng nôi ñaây coù raát nhieàu loaïi raén ñoäc krait (nhoû con nhöng caén cheát ngöôøi) döôøng nhö ñieàu ñoù cuõng khoâng laøm chuùng toâi baän taâm. Nôi ñaây chuùng toâi baøy tieäc traø, keå chuyeän khoâi haøi vaø ñaët caâu ñoá; chuùng toâi khoâng noùi veà toân giaùo, vaø toâi cuõng khoâng chuùt gì ñeà caäp ñeán vieäc laøm quaáy quaû cuûa hoï, roài ñeán chieàu toái, chuùng toâi quay veà. Toâi khoâng coù lôøi naøo pheâ phaùn, chæ trích, yeâu caàu hay naøi næ gì caû. Chaéc haún laø boïn hoï ñaõ toû ra boái roái. Suoát toái ñoù toâi khoâng noùi gì, coøn hoï thì vaãn baên khoaên vaø ñi veà doanh traïi. Chieàu hoâm sau, moät ngöôøi quaûn lyù cuûa quaùn aên ñaõ tìm gaëp vaø yeâu caàu toâi ñeán quaùn aên moät laùt. Nôi ñoù toâi thaáy nhöõng ngöôøi lính naøy ñang lau saïch vaø sôn caùc böùc töôøng, chaø röûa saøn nhaø, vaø laøm cho chieác quaùn trôû neân ñeïp ñeõ hôn tröôùc raát nhieàu. Toâi ñaõ töï hoûi: phaûi chaêng do toâi quaù sôï haõi maø vaán ñeà ñöôïc caûi thieän, hay laø toâi ñaõ xöû söï thaät khoân ngoan? Nhöng duø sao thì söï vieäc cuõng ñaõ xaûy ra: Toâi khoâng heà coù chuû taâm saép ñaët tröôùc. Luùc ñoù toâi ñaõ hoïc moät baøi hoïc quan troïng. Toâi raát ngaïc nhieân khi thaáy raèng ñoái vôùi nhieàu ngöôøi thì söï yeâu thöông, thoâng caûm raát höõu hieäu, trong khi nhöõng lôøi buoäc toäi vaø keát aùn laïi thaát baïi. Toâi khoâng coøn chuyeän raéc roái naøo vôùi toaùn lính aáy nöõa. Moät ngöôøi trong nhoùm vaãn coøn laø baïn toâi, duø 74
    • Töï truyeän 89 raèng töø aáy ñeán nay ñaõ boán möôi naêm qua toâi khoâng heà gaëp nhöõng ngöôøi kia. Ngöôøi baïn ñoù ñeán thaêm toâi khi toâi ôû Lon- don naêm 1934, vaø chuùng toâi ñaõ noùi veà nhöõng ngaøy xa xöa ñoù. OÂng ta noùi chuyeän raát thuù vò. Tuy nhieân, nhaân caâu chuyeän, toâi khaùm phaù ra moät ñieàu laøm toâi suy nghó. Caùc binh só ñoù ñaõ ñöôïc thuyeát phuïc vaø haønh ñoäng ñuùng ñaén, khoâng phaûi bôûi nhöõng baøi giaûng thao thao baát tuyeät cuûa toâi, hoaëc bôûi söï nhaán maïnh naøo veà giaùo ñieàu thaàn hoïc baûo raèng maùu huyeát cuûa Chuùa Jesus coù theå cöùu roãi hoï, maø chæ do loøng yeâu thöông, thoâng caûm. Toâi vaãn chöa tin raèng coù theå nhö theá ñöôïc. Hoài ñoù toâi chöa hoïc ñöôïc raèng tình thöông laø ñieàu coát yeáu trong giaùo huaán cuûa Ñöùc Christ, raèng chính tình thöông vaø cuoäc soáng cuûa Ngaøi môùi cöùu roãi con ngöôøi, chöù khoâng phaûi baát cöù nhöõng lôøi tuyeân boá thoâ baïo naøo cuûa khoa thaàn hoïc noùi veà noãi sôï haõi cuûa hoûa nguïc. Toâi coù theå keå nhieàu chuyeän khaùc lieân heä ñeán thôøi gian naøy ôû AÁn Ñoä, nhöng coù leõ maáy chuyeän ñoù ñaùng quan taâm ñoái vôùi toâi hôn laø vôùi quí ñoäc giaû. Toâi ñaõ ñi töø Traïi naøy ñeán Traïi kia, troâng nom soå saùch, hoûi han nhöõng ngöôøi quaûn lyù, khoâng ngôùt môû nhöõng cuoäc hoäi giaûng Kinh Thaùnh, noùi chuyeän vôùi binh só veà linh hoàn hay veà gia ñình cuûa hoï, thaêm vieáng caùc quaân y vieän, vaø giaûi quyeát nhieàu vaán ñeà khoù khaên maø ñöông nhieân phaûi coù khi haøng traêm, ngaøn binh só ñoàn truù ôû xa nhaø, gaëp phaûi nhöõng khoù khaên cuûa cuoäc soáng trong khí haäu noùng böùc vaø moät neàn vaên minh xa laï. Toâi ñaõ trôû neân quen thuoäc ñoái vôùi nhieàu quaân ñoaøn. Coù laàn toâi toång keát con soá nhöõng quaân ñoaøn maø toâi ñaõ laøm vieäc vôùi hoï ôû Ireland vaø ôû AÁn Ñoä, vaø thaáy leân ñeán 40. Trong soá ñoù, coù nhieàu quaân ñoaøn ñaõ ñaët nhöõng teân rieâng cho toâi. Moät quaân ñoaøn kî binh noåi tieáng ñaõ goïi toâi laø “Baø ngoaïi”. Moät ñoaøn veä binh khaùc, vì lyù do naøo khoâng bieát maø luoân goïi toâi laø “Bình söù”. Moät ñoaøn boä binh noåi tieáng noï thì luoân luoân noùi ñeán hay vieát veà toâi laø B.O.L., nghóa laø “Baø phöôùc”. Phaàn ñoâng caùc chaøng trai cöù goïi toâi laø “Meï beà treân”, 75
    • Töï truyeän90 coù theå vì toâi coøn quaù treû. Thö töø ñeán toâi ngaøy caøng nhieàu, vaø daàn daø toâi ñaõ hieåu roõ taâm tö cuûa ngöôøi lính. Toâi khoâng bao giôø thaáy hoï aên noùi nhö Rudyard Kipling ñaõ moâ taû. Thöïc ra, nhöõng ngöôøi lính binh nhì ñeàu baát bình tröôùc hình aûnh maø oâng ta moâ taû hoï. Toâi ñaõ chôi haøng ngaøn vaùn côø (ôû Anh goïi laø draughts) vaø trôû neân raát gioûi moân naøy, khoâng phaûi vì toâi chôi coù phöông phaùp khoa hoïc maø vì toâi coù loái ñoaùn ñuùng moät caùch laï thöôøng nhöõng gì maø ñoái thuû cuûa toâi ñònh laøm. Muøi ca-cao vaø tröùng chieân cöù maõi phaûng phaát trong muõi toâi. Toâi thöôøng “ñeäm” ñaøn döông caàm cho caùc baøi ca phoå thoâng haùt trong phoøng ñoïc saùch cho ñeán möùc chaùn ngaáy khi nghe nhöõng ngöôøi lính gaøo leân, “Em nhö laø daây leo, seõ baùm chaët laáy anh, v..v.” hoaëc, “taát caû nhöõng göông maët nhoû nhaén cuûa nhöõng chaøng nöõ tính ñang nhìn toâi mæm cöôøi,” voán laø nhöõng baøi haùt phoå thoâng cuûa thôøi ñoù. Tuy nhieân, hoï dieãn dòch baøi haùt baèng nhöõng lôøi leõ khaùc maø toâi heát söùc traùnh khoâng muoán nghe ñeå khoûi phaûi can thieäp. Toâi ñaõ nhieàu giôø ñaøn caùc baûn thaùnh ca baèng phong caàm vaø haàu nhö coù theå ñaøn thuoäc loøng. Hoài ñoù toâi coù gioïng cao trung bình raát hay, vôùi aâm phoå roäng vaø raát ñieâu luyeän. Toâi ñaõ maát gioïng ca aáy khi haùt trong nhöõng caên phoøng ñaày khoùi thuoác. Toâi cho laø toâi ñaõ baùn nhieàu goùi thuoác hôn caû moät cöûa haøng thuoác laù. Toâi raát thích höôùng daãn haùt thaùnh ca trong moïi cuoäc hoäi. Nhöõng ngöôøi lính thöôøng öa ñuøa giôõn, vaø chaúng bao laâu toâi bieát raèng khi hoï keâu ñoøi baûn “chicken” töùc laø baøi “Foul I to the fountain fly,” v.v. coøn baûn “child she-bear” laø noùi veà doøng nhaïc, “Can a woman’s tender care cease towards the child she bear.” Chuùng toâi duøng saùch Thaùnh ca cuûa Moody vaø Sankey; nhöõng baøi ca naøy thöïc hay vì aâm ñieäu du döông traàm boång, nhöng xeùt veà vaên chöông vaø thi ca thì quaù dôû. Toâi nhôù moät ñeâm noï ôû Chakrata toâi ñaõ giôùi thieäu baøi Thaùnh ca, “Chuùng ta seõ nhoùm hoïp beân doøng soâng”, noäi dung ñoan chaéc raèng neáu laøm theá chuùng ta seõ haïnh phuùc ñôøi ñôøi. Toâi noùi lôùn, 76
    • Töï truyeän 91 gioïng roõ raøng, “Naøo, caùc baïn, khi haùt baûn thaùnh ca naøy chuùng ta seõ haùt ‘khi nhoùm hoïp beân doøng soâng chuùng ta seõ haïnh phuùc maõaõi maõaõi’ hoaëc ‘khi nhoùm hoïp beân doøng soâoâng chuùng ta seõ haïnh phuùc maõi maõi’.” Toâi ngöôùc nhìn leân thì thaáy coù moät vò Töôùng ôû cuoái phoøng, vôùi só quan quaûn lyù cuøng toaùn nhaân vieân cuûa oâng ñeán thanh tra Traïi, hoï thaáy nhöõng gì chuùng toâi ñang laøm. Hoï raát ngaïc nhieân maø thaáy coù moät phuï nöõ treû maëc aùo ñaàm traéng ñeo baêng xanh, hôi thaát kính veà toân giaùo, khoâng gioáng vôùi hình aûnh cuûa nhaø giaûng Kinh Thaùnh maø hoï ñaõ töôûng. Ñeán ñaây, toâi xin noùi raèng toâi luoân luoân ñaõ ñöôïc söï ñoái ñaõi toát ñeïp thöôøng xuyeân cuûa caùc só quan trong caùc quaân ñoaøn; toâi cho raèng nhöõng giaây phuùt trong ñôøi (nay ñaõ xa xöa laém roài) maø toâi ñaõ töï haøo quaù loá, laø khi toâi vöøa ra khoûi nhaø thôø, theo sau cuoäc dieãn haønh cuûa giaùo hoäi, vaø ñöôïc caùc só quan cuøng binh só ñoùn chaøo. Ñeán giôø toâi vaãn coøn nhôù noãi xuùc ñoäng aáy. Trong suoát nhöõng naêm ñaøo taïo, huaán luyeän naøy, phaàn lôùn thôøi gian soáng cuûa toâi laø laøm vieäc vôùi nam giôùi. Thöôøng khi suoát nhieàu tuaàn leã toâi khoâng noùi chuyeän vôùi moät ngöôøi phuï nöõ naøo khaùc hôn laø coâ baïn ñoàng söï vöøa laø giaùm hoä cuûa toâi. Phaûi thöïc söï thöøa nhaän raèng cho ñeán nay toâi vaãn khoâng hieåu ñöôïc taâm tö cuûa ngöôøi phuï nöõ. Dó nhieân, noùi chung chung nhö vaäy thì cuõng coù choã khoâng ñuùng. Toâi vaãn coù nhöõng ngöôøi baïn nöõ vaø raát quí meán hoï, nhöng thöôøng thì toâi thích caùch suy nghó cuûa phaùi nam hôn. Moät ngöôøi ñaøn oâng ñoâi khi gaây cho chuùng ta nhöõng noãi khoù khaên nghieâm troïng; moät ngöôøi ñaøn baø thì luoân luoân taïo cho chuùng ta nhieàu ñieàu phieàn phöùc vuïn vaët, vaø toâi khoâng muoán ñieàu ñoù. Toâi nghó toâi khoâng theo phong traøo phuï nöõ, nhöng toâi bieát raèng neáu ngöôøi phuï nöõ chaân thaønh vaø thoâng minh thì hoï coù theå ñaït ñeán ñòa vò cao toät. Toâi thöôøng duøng nhöõng buoåi saùng ñeå nghieân cöùu Kinh Thaùnh, bôûi vì trung bình toâi toå chöùc möôøi laêm cuoäc hoäi moät tuaàn; ñeå lo veà thö töø, ñeå hoïp vôùi caùc quaûn lyù, vaø ñeå voø ñaàu böùt tai tính soå saùch, vì toâi khoâng coù chuùt naêng khieáu naøo veà keá toaùn. Chieàu 77
    • Töï truyeän92 naøo moãi quaùn aên cuõng phaûi phuïc vuï cho khoaûng naêm hay saùu traêm lính, neân vieäc mua baùn raát laø beà boän. Buoåi chieàu toâi thöôøng ôû beänh vieän, trong caùc traïi beänh khoâng coù nöõ y taù, bôûi vì nhu caàu coâng vieäc ôû ñoù raát lôùn. Toâi thöôøng ñi töø traïi naøy ñeán traïi khaùc trong caùc quaân y vieän lôùn ôû ñaây, mang theo saùch, baùo vaø raát nhieàu cuoán tieåu luaän. Trong soá ñoù ngaøy nay toâi chæ coøn nhôù coù hai cuoán. Moät cuoán nhan ñeà “Taïi Sao Meï Beà Treân Bò Ong Caén” (toâi khoâng heà bieát ñöôïc taïi sao), coøn cuoán kia laø “Noùi Thaúng Vôùi Nhöõng Ngöôøi Thaúng Thaén”, vaø toâi khoâng hieåu taïi sao nhöõng cuoán coù veû hay hôn toâi laïi khoâng nhôù. Daàn daø ôû caùc quaân y vieän ngöôøi ta bieát toâi khaù nhieàu, vaø caùc linh muïc ôû caùc giaùo xöù vaãn thöôøng môøi toâi ñeán ngoài beân caïnh nhöõng ngöôøi lính trong côn haáp hoái vaø, neáu toâi khoâng theå trôï giuùp ñöôïc ñieàu gì thì ít ra ngöôøi saép töø traàn cuõng coù theå naém baøn tay toâi. Khi ngoài troâng nom nhöõng ngöôøi ñang böôùc qua theá giôùi beân kia, toâi hoïc ñöôïc moät ñieàu quan troïng laø: Thöôïng Ñeá hay laø thieân nhieân chaêm soùc con ngöôøi trong nhöõng giaây phuùt ñoù, hoï thöôøng khoâng heà sôï cheát vaø vui veû ra ñi. Neáu khoâng thì hoï laïi meâ man vaø khoâng coøn yù thöùc gì trong theå xaùc caû. Chæ coù hai ngöôøi toâi troâng nom khi hoï töø traàn ñaõ haønh ñoäng khaùc haún. Moät ngöôøi, ôû Lucknow, luùc cheát ñaõ nguyeàn ruûa Thöôïng Ñeá vaø meï anh ta vaø traùch maéng cuoäc ñôøi, coøn ngöôøi kia laø moät ca sôï nöôùc khuûng khieáp. Khi ñoái dieän vôùi söï cheát, chuùng ta seõ thaáy noù khoâng gheâ gôùm nhö vaäy. Ñoái vôùi toâi söï cheát döôøng nhö laø moät ngöôøi baïn toát vaø toâi khoâng bao giôø coù caûm nghó raèng nhöõng gì chaân thöïc vaø chính yeáu nôi con ngöôøi laïi cheát maát. Ngay caû nhöõng ngaøy thaùng coøn theo caùc tö töôûng chính thoáng, khoâng bieát tí gì veà nhöõng khaûo cöùu taâm linh vaø luaät luaân hoài, toâi vaãn chaéc raèng cheát chæ laø moät vaán ñeà chuyeån sang laøm vieäc ôû theá giôùi beân kia. Trong tieàm thöùc toâi thöïc söï khoâng bao giôø tin chuyeän hoûa nguïc, maø theo quan ñieåm Thieân Chuùa giaùo chính thoáng thì coù raát nhieàu ngöôøi ñaõ phaûi ñeán ñoù. 78
    • Töï truyeän 93 Toâi khoâng coù yù muoán vieát moät baøi luaän vaên noùi veà söï cheát, nhöng toâi xin ñöa ra ñaây moät ñònh nghóa veà söï cheát maø luoân luoân coù veû laø ñuû ñoái vôùi toâi. Cheát laø “söï ñuïng chaïm cuûa Linh hoàn quaù maïnh ñoái vôùi theå xaùc”; cheát laø tieáng goïi cuûa thieân tính, khoâng theå choái töø; cheát laø tieáng noùi cuûa Thöïc theå tinh thaàn noäi taïi baûo con ngöôøi: Haõy trôû veà trung taâm, töùc laø nguoàn coäi cuûa ngöôi trong moät thôøi gian, haõy suy ngaãm caùc kinh nghieäm ñaõ traûi vaø caùc baøi ñaõ hoïc, cho ñeán luùc trôû laïi coõi ñôøi, ñeå böôùc vaøo moät chu kyø hoïc hoûi môùi, vôùi tieán boä vaø kinh nghieäm phong phuù hôn. Cöù theá, toâi gaén boù vôùi söï höùng thuù vaø nhòp ñieäu cuûa coâng vieäc; toâi luoân luoân öa thích töøng giaây phuùt laøm vieäc, maëc duø toââi khoâng ñöôïc khoûe vaø bò chöùng thieân ñaàu thoáng khuûng khieáp. Moãi laàn toâi naèm beänh maát maáy ngaøy, nhöng toâi luoân luoân göôïng daäy ñeå laøm nhöõng vieäc caàn phaûi laøm. Toâi ñang giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà maø (nhö tröôùc ñaây coù noùi) toâi hoaøn toaøn khoâng thích hôïp, trong ñoù coù moät soá thaät laø nhöõng taán thaûm kòch. Toâi ñaõ thieáu kinh nghieäm soáng ñeán ñoä khi quyeát ñònh moät ñieàu gì toâi khoâng bao giôø chaéc raèng ñoù laø moät quyeát ñònh ñuùng hay toát nhaát. Toâi ñaõ phaûi ñoái phoù vôùi nhöõng vaán ñeà maø ngay caû ngaøy nay khi nhìn laïi toâi cuõng thaáy khoâng thích giaûi quyeát chuùt naøo. Coù laàn, moät keû saùt nhaân vöøa môùi baén baïn y ñaõ ñeán aån naùu choã toâi; toâi ñaõ phaûi giao anh ta cho coâng lyù xeùt xöû khi caûnh saùt ñeán yeâu caàu toâi giao anh ta cho hoï. Moät laàn khaùc, moät vieân quaûn lyù cuûa chuùng toâi ñaõ gom heát tieàn quyõ cuûa moät Traïi roài boû troán, laøm toâi phaûi maát suoát ñeâm ñuoåi theo y treân ñöôøng xe löûa. Xin quí baïn nhôù cho raèng vaøo thôøi ñaïi cuûa toâi khoâng ai laøm vieäc naøy, vaø caùch haønh xöû cuûa toâi thaät heát söùc kyø cuïc neáu xeùt theo quan ñieåm thieáu töï nhieân vaø nhöõng taäp quaùn heïp hoøi cuûa ngöôøi ñöông thôøi. Coù laàn ôû Lucknow, moät saùng noï toâi thöùc daäy vôùi aán töôïng maïnh raèng toâi phaûi ñeán Meerut ngay. Toâi voán coù moät taám veù haïng nhaát mieãn phí treân Tuyeán Hoûa Xa Baùn Ñaûo Ñaïi AÁn 79
    • Töï truyeän94 (G.I.P.), coù theå ñi ñeán ñaâu tuøy thích, treân khaép mieàn Baéc AÁn. Ngöôøi baïn ñoàng söï ñaõ coá khuyeân toâi ñöøng ñi, nhöng toâi caûm thaáy raèng ngöôøi ta ñang caàn toâi. Khi ñeán Meerut, toâi thaáy raèng moät ngöôøi quaûn lyù ôû ñoù ñaõ bò truùng naéng, va ñaàu vaøo thanh goã vaø phaùt ñieân. Vôï con oâng ta ñang heát söùc lo laéng. OÂng ñaõ phaùt trieån chöùng ñieân loaïn muoán töï töû, vaø baùc só ñaõ löu yù toâi raèng noù coù theå trôû thaønh khuynh höôùng gieát ngöôøi. Toâi vaø ngöôøi vôï treû chaêm soùc anh ta trong möôøi ngaøy cho ñeán khi toâi lo xong vieäc ñöa anh ta veà Anh quoác, vaø cuoái cuøng anh ñaõ bình phuïc ôû ñoù. Moät ngöôøi quaûn lyù khaùc laïi buoàn naûn quaù söùc vaø cöù ñoøi töï töû. Sau moät thôøi gian xem xeùt, toâi chaùn ngaáy nhöõng lôøi anh ta ñe doïa lieân tuïc, neân moät ngaøy noï toâi laáy con dao xaét thòt roài yeâu caàu anh ta cöù laøm ñi chöù ñöøng noùi nöõa. Khi thaáy con dao, anh ta lieàn hoaûng sôï; toâi beøn caáp veù taøu cho anh ta trôû veà nöôùc Anh. Ñaây laø moät soá trong nhöõng ngöôøi khoâng chòu ñöïng noåi khí haäu, söï coâ ñôn hiu quaïnh vaø cuoäc soáng thieáu tieän nghi noùi chung ôû AÁn Ñoä ngaøy aáy. Hoài ñoù toâi khoâng bieát tí gì veà khoa taâm lyù, neân chuùng toâi khoâng giuùp ñôõ ñöôïc nhieàu cho nhöõng ngöôøi bò caùc chöùng taâm thaàn. Ñaây chæ laø moät vaøi tình huoáng trong caùc tröôøng hôïp toâi ñaõ phaûi ñoái phoù maø haàu nhö khoâng coù khaû naêng giaûi quyeát. Chính tình traïng khaån tröông lieân tuïc naøy roát cuoäc ñaõ laøm toâi ngaõ quò. Beân caïnh ñoù cuõng coù nhieàu thôøi khoaûng raát thuù vò. Toâi ñaõ thaønh coâng, giöõ ñöôïc binh só ôû trong caùc Traïi, khoâng ñeå cho hoï ñeán caùc choán aên chôi ñoài truïy ôû beân ngoaøi. Luùc ñoù, toâi vaãn cho raèng coù ñöôïc söï thaønh coâng laø nhôø naêng löïc cuûa tinh thaàn saâu saéc vaø taøi huøng bieän cuûa toâi khi dieãn giaûng. Giôø ñaây toâi laïi nghó raèng sôû dó toâi thaønh coâng laø vì baáy giôø toâi treû trung, vui tính vaø khoâng coù ai caïnh tranh. Ngoaøi caùc coâ ôû Traïi ra thì binh só ñaâu coøn coù theå chuyeän troø vôùi ai khaùc nöõa. Toâi cuõng cho raèng toâi coù khaû naêng khieán cho binh só caûm thaáy raèng toâi meán hoï, vaø quaû thöïc nhö vaäy. 80
    • Töï truyeän 95 Trong thôøi gian soáng ôû AÁn Ñoä, toâi ñaõ veà Anh quoác ba laàn, vì ngöôøi ta cho raèng nhöõng chuyeán ñi moãi laàn keùo daøi ba tuaàn leã aáy raát toát cho söùc khoûe cuûa toâi. Toâi laø moät ngöôøi ñi bieån gioûi, vaø treân bieån toâi hoaøn toaøn caûm thaáy thoaûi maùi nhö ôû nhaø. Coù laàn toâi ñi ba tuaàn trôû veà Anh quoác, ôû Ireland moät tuaàn, ôû Scotland moät tuaàn, ôû xöù Anh moät tuaàn, roài leân thuyeàn trôû laïi AÁn Ñoä. Cöù keå chung thì toâi ñaõ traûi qua nhieàu ngaøy thaùng treân ñaïi döông. Toâi cuõng khoâng coøn nhôù noåi ñaõ bao nhieâu laàn vöôït Ñaïi Taây Döông nöõa. Suoát thôøi gian ñoù, toâi vaãn lieân tuïc aùp ñaët nhöõng baøi giaûng ñaïo cuõ kyõ. Toâi vaãn laø keû chính thoáng haïng naëng, hoaëc — duøng töø môùi hôn — laø moät ngöôøi baûo thuû thieáu suy nghó, bôûi vì coù keû baûo thuû naøo chòu duøng trí tueä cuûa mình ñaâu. Toâi ñaõ nhieàu laàn tranh luaän vôùi caùc só quan vaø caùc binh só coù tö töôûng töï do phoùng khoaùng. Tuy nhieân, toâi cöù baùm chaët vaøo caùc giaùo ñieàu noùi raèng khoâng ai coù theå ñöôïc cöùu roãi vaø leân Thieân Ñaøng neáu hoï khoâng tin raèng Chuùa Jesus ñaõ cheát ñeå chuoäc toäi cho hoï, ñeå xoa dòu moät vò Thöôïng Ñeá giaän döõ, hoaëc tröø phi hoï chòu caûi hoái, töùc laø chòu xöng toäi vaø chòu töø boû nhöõng ñieàu hoï thích laøm. Hoï khoâng coøn ñöôïc uoáng röôïu, chôi baøi, chöûûi theà hoaëc ñi xem haùt, vaø dó nhieân laø khoâng ñöôïc dính líu gì ñeán phuï nöõ. Neáu khoâng thay ñoåi cuoäc soáng nhö theá, thì khi cheát hoï khoâng khoûi sa hoûa nguïc, nôi ñoù hoï bò ñôøi ñôøi thieâu ñoát trong hoà löûa vaø löu hoaøng. Tuy nhieân, daàn daø nhöõng söï nghi ngôø baét ñaàu len loûi vaøo taâm trí toâi, vaø coù ba ñoaïn ñôøi khieán toâi baét ñaàu quan taâm ñeán nhöõng ñoä saâu cuûa trí tueä. Nhöõng haøm yù cuûa chuùng cöù ray röùt toâi maõi, vaø haàu nhö do ñoù maø roát cuoäc toâi ñaõ thay ñoåi thaùi ñoä ñoái vôùi Thöôïng Ñeá, cuõng nhö vôùi vaán ñeà cöùu roãi ñôøi ñôøi. Toâi xin keå ra ñaây ñeå quí baïn hieåu caùi trình töï xaùo troän cuûa noäi taâm toâi. Nhieàu naêm tröôùc ñaây, luùc toâi ñoä möôøi hai, möôøi ba, coâ toâi ôû Scotland coù moät ngöôøi ñaàu beáp teân laø Jessie Duncan. Chuùng toâi ñaõ laø baïn chí thaân khi toâi coøn laø moät coâ beù, thöôøng leûn vaøo 81
    • Töï truyeän96 nhaø beáp cuûa chò ñeå laáy moät mieáng baùnh maø toâi bieát coù ôû ñoù. Trong ngaøy thì chò chæ laø ngöôøi toâi tôù, ñöùng leân khi toâi böôùc vaøo nhaø beáp, khoâng bao giôø ngoài khi toâi coøn ôû ñoù, chæ noùi khi toâi hoûi ñeán, vaø hoaøn toaøn ñuùng ñaén trong moïi quan heä ñoái vôùi toâi cuõng nhö moïi ngöôøi khaùc. Nhöng ñeán toái, sau khi chò ñaõ laøm xong coâng vieäc trong ngaøy vaø toâi ñaõ ñi nguû, thì chò thöôøng ñeán phoøng toâi, ngoài beân meù giöôøng vaø chuùng toâi noùi chuyeän huyeân thuyeân. Chò laø moät tín ñoà raát ngoan ñaïo. Chò raát thöông toâi vaø raát quan taâm troâng nom toâi khoân lôùn. Chò laø baïn thaân cuûa toâi, vaø khoâng ngaïi noùi thaúng khi naøo thaáy caàn. Neáu chò khoâng thích caùch cö xöû cuûa toâi thì chò noùi nhö vaäy. Neáu ôû beáp chò nghe ñöôïc nhöõng lôøi baùo caùo veà haønh ñoäng nghòch ngôïm cuûa toâi phía tröôùc nhaø thì chò noùi laïi cho toâi bieát. Neáu chò thaáy haøi loøng veà haïnh kieåm cuûa toâi noùi chung thì toâi cuõng nghe chò noùi ñieàu ñoù. Toâi khoâng nghó raèng ôû Myõ coù nhieàu ngöôøi nhaän thöùc hay ñaùnh giaù ñöôïc loaïi tình baïn vaø moái lieân giao coù theå naûy nôû giöõa nhöõng ngöôøi ñöôïc goïi laø giai caáp thöôïng löu vôùi caùc toâi tôù giaø nua cuûa hoï. Ñoù laø tình baïn chaân thaät vaø loøng thöông meán saâu xa ôû caû ñoâi beân. Moät buoåi toái kia Jessie ñeán thaêm toâi. Chieàu hoâm ñoù toâi ñaõ phaùt bieåu trong moät cuoäc hoäi giaûng Kinh Thaùnh nôi tieåu saûnh ñöôøng trong laøng, vaø toâi nghó raèng mình ñaõ aên noùi quaù hay. Toâi thaáy heát söùc haøi loøng vôùi chính mình. Jessie cuõng coù ôû ñoù vôùi nhöõng ngöôøi toâi tôù khaùc; toâi nhaän thaáy hoï ñaõ nghe toâi noùi moät caùch hoaøn toaøn baát bình vaø khoâng vui loøng chuùt naøo. Ñang khi cuøng toâi tranh luaän veà cuoäc hoäi thì thình lình chò nghieâng mình tôùi tröôùc vaø naém vai toâi laéc nheï ñeå nhaán maïnh ñieàu chò muoán noùi: “Naøy Coâ Alice, coù khi naøo Coâ bieát raèng Thaùnh Ñòa coù 12 cöûa, vaø moïi ngöôøi treân theá giôùi ñeàu ñeán ñoù theo cöûa naøy hay cöûa khaùc. Taát caû ñeàu gaëp nhau ôû trung taâm, nhöng khoâng phaûi ai cuõng ñi vaøo theo cöûa cuûa Coâ.” Hoài ñoù toâi khoâng hieåu yù chò muoán noùi gì, vaø chò ñaõ khoân ngoan khoâng noùi gì theâm. Toâi khoâng bao giôø queân lôøi chò noùi. Chò ñaõ 82
    • Töï truyeän 97 daïy toâi baøi hoïc ñaàu tieân veà taàm nhìn roäng raõi, veà tình thöông meânh moâng cuûa Thöôïng Ñeá vaø nhöõng gì Ngaøi chuaån bò cho daân Ngaøi. Hoài ñoù chò ñaâu bieát raèng nhöõng lôøi cuûa chò ñaõ ñöôïc chuyeån ñeán haøng ngaøn ngöôøi khaùc qua caùc baøi dieãn thuyeát coâng coäng cuûa toâi. Toâi ñöôïc daïy phaàn keá cuûa baøi hoïc ôû AÁn Ñoä. Toâi ñaõ ñeán Umballa ñeå môû Traïi Binh só ôû ñoù, cuøng vôùi moät oâng laõo giuùp vieäc daân ñòa phöông teân laø Bugaloo. Coù leõ toâi vieát teân oâng khoâng ñuùng, nhöng khoâng sao. Toâi nghó laø oâng laõo ñaõ thöïc tình thöông meán toâi. OÂng laø moät cuï giaø ñaùng kính vôùi choøm raâu daøi, traéng nuoät, vaø khoâng bao giôø oâng ñeå cho ai laøm baát cöù chuyeän gì cho toâi neáu coù oâng ôû ñoù; oâng chaêm soùc toâi heát söùc chu ñaùo, ñi khaép nôi vôùi toâi, doïn phoøng vaø lo buoåi ñieåm taâm cho toâi moãi ngaøy. Moät hoâm, khi toâi ñang ñöùng treân bao lôn truï sôû cuûa chuùng toâi ôû Umballa nhìn ra tröôùc saân, toâi thaáy voâ soá nhöõng ñaùm ñoâng ngöôøi AÁn — tín ñoà AÁn giaùo, Hoài giaùo, daân Af-gan, Si- kim, ngöôøi Gô-ca ôû Nepal, ngöôøi Ra-put ôû Baéc AÁn, nhöõng vieân kyù luïc, phu queùt ñöôøng, ñaøn oâng, phuï nöõ vaø treû em, hoï khoâng ngôùt qua laïi treân ñöôøng. Hoï böôùc ñi laëng leõ — ñang ñeán töø moät nôi naøo ñoù, ñang ñi veà moät nôi naøo ñoù, hoaëc ñang suy nghó moät ñieàu gì, coøn teân tuoåi cuûa hoï thì khoâng keå xieát. Thình lình oâng laõo Bugaloo böôùc leân ñeán gaàn toâi roài naém laáy caùnh tay toâi (ñieàu maø moät toâi tôù ngöôøi AÁn khoâng bao giôø laøm) vaø lay nheï ñeå toâi chuù yù. OÂng noùi baèng tieáng Anh nghe raát laï tai, “Coâ Baba nghe naøy. Muoân trieäu ngöôøi daân ôû ñaây. Muoân trieäu ngöôøi luoân luoân ôû ñaây raát laâu tröôùc khi ngöôøi Anh quí vò ñeán. Cuõng cuøng moät Ñaáng Thöôïng Ñeá vaãn yeâu thöông chuùng toâi nhö yeâu thöông quí vò vaäy.” Keå töø ñoù toâi cöù thaéc maéc hoaøi khoâng hieåu oâng laø ai, vaø ñaõ töï hoûi phaûi chaêng Chaân sö toâi, Ñöùc K.H., ñaõ duøng oâng ñeå ñaäp beå lôùp voû kieåu caùch hình thöùc nôi toâi. Ngöôøi tôù giaø troâng gioáng nhö vaø haønh ñoäng gioáng nhö moät vò thaùnh, coù theå oâng laø moät vò ñeä töû cuõng neân. Moät laàn 83
    • Töï truyeän98 nöõa, toâi ñaõ ñoái dieän vôùi cuøng vaán ñeà maø Jessie Duncan ñaõ neâu leân cho toâi — vaán ñeà tình baùc aùi cuûa Thöôïng Ñeá. Thöôïng Ñeá ñaõ laøm gì cho muoân trieäu con ngöôøi qua caùc thôøi ñaïi, treân toaøn theá giôùi, tröôùc khi Ñöùc Christ ñeán? Phaûi chaêng taát caû hoï ñeàu ñaõ cheát, khoâng ñöôïc cöùu vôùt vaø ñaõ sa hoûa nguïc? Toâi bieát ngöôøi ta vaãn thöôøng noùi raèng trong 3 ngaøy theå xaùc Ngaøi ñöôïc quaøng trong nhaø moà Ñöùc Christ ñaõ ñeán “giaûng ñaïo cho caùc hoàn ma trong hoûa nguïc,” nhöng ñieàu ñoù coù veû khoâng coâng baèng. Taïi sao laïi cho hoï moät cô hoäi nhoû nhoi chæ coù ba ngaøy, sau haøng ngaøn naêm ñoïa ñaøy trong hoûa nguïc, bôûi vì do ngaãu nhieân maø hoï soáng vaøo thôøi tröôùc khi Ñöùc Christ ñeán? Do ñoù, quí baïn coù theå thaáy baèng caùch naøo maø daàn daàn caùc nghi vaán noäi taâm naøy ñaõ ñaäp maïnh vaøo tri thöùc tinh thaàn cuûa toâi. Giai ñoaïn keá xaûy ra ôû Quetta. Toâi ñaõ quyeát ñònh ñöa ra moät baøi giaûng veà hoûa nguïc vì cho raèng ñieàu ñoù tuyeät ñoái caàn thieát cho söï an oån noäi taâm toâi vaø vì lôïi ích cho caùc binh só. Trong bao nhieâu naêm dieãn giaûng toâi chöa bao giôø laøm theá. Toâi ñaõ noùi quanh co vaø laån traùnh vaán ñeà. Toâi chöa bao giôø noùi döùt khoaùt raèng coù hoûa nguïc nhöng toâi tin coù ñieàu ñoù. Toâi khoâng bieát chaéc ñieàu gì veà hoûa nguïc caû. Ñieàu duy nhaát toâi tin chaéc laø toâi ñaõ ñöôïc cöùu roãi vaø toâi seõ khoâng bò boû vaøo hoûa nguïc. Chaéc haún raèng neáu coù hoûa nguïc thì ñaëc bieät neân ñeà caäp ñeán noù, bôûi vì Thöôïng Ñeá ñaõ duøng hoûa nguïc ñeå giam giöõ bieát bao nhieâu keû baát haûo roài. Theá laø toâi nhaát ñònh tìm ñoïc veà hoûa nguïc vaø quyeát tìm hieåu theâm veà noù. Toâi ñaõ nghieân cöùu vaán ñeà trong moät thaùng, nhaát laø ñoïc caùc taùc phaåm (maø toâi raát baát bình) cuûa nhaø thaàn hoïc Jonathan Edwards. Quí baïn coù bieát moät soá baøi giaûng cuûa oâng gheâ gôùm ñeán ñeán möùc naøo khoâng? Thaät laø nhöõng lôøi leõ taøn nhaãn, coù tính chaát man rôï. Ví duï nhö, coù ñoaïn oâng noùi veà nhöõng treû con cheát maø khoâng ñöôïc röûa toäi, noùi ñeán chuùng nhö laø “nhöõng con raén nhoû” chaùy kheùt trong löûa luyeän toäi. Giôø ñaây thì ñoái vôùi toâi ñieàu ñoù coù veû khoâng coâng bình tí naøo. Nhöõng ñöùa treû aáy coù yeâu caàu ñöôïc sinh ra 84
    • Töï truyeän 99 ñaâu; chuùng chöa ñuû lôùn khoân ñeå coù theå bieát ñöôïc ñieàu gì veà Chuùa Jesus, theá thì taïi sao chuùng laïi ñaùng bò thieâu ñoát ñôøi ñôøi? Toâi ñaõ ñaém mình trong tö töôûng veà hoûa nguïc vaø taâm trí böøng böøng vôùi caùc giaùo ñieàu ñeán ñoä toâi queân raèng chöa heà coù ai töø hoûa nguïc trôû veà baûo cho chuùng ta bieát raèng noù coù thöïc hay khoâng. Chieàu ñoù, toâi ñaõ ñöùng treân buïc giaûng tröôùc naêm traêm binh só, chuaån bò ñem caùc toøa phaùn xeùt treân coõi trôøi ra laøm cho hoï sôï. Ñoù laø moät gian phoøng roäng, coù nhöõng cöûa soå daøi kieåu Phaùp môû ra vöôøn hoàng, vaøo thôøi gian hoa hoàng ñang nôû roä. Toâi ñaõ thuyeát trình moät caùch huøng hoàn doõng daïc; toâi ñaõ nhaán maïnh ñeán nhu caàu heát söùc thieát yeáu cuûa caùc thính giaû. Toâi ñaõ bò cuoán huùt vaøo chuû ñeà vaø tö töôûng veà hoûa nguïc ñeán möùc toâi queân heát chung quanh. Nöûa giôø sau, thình lình toâi nhaän thaáy raèng khoâng coøn thính giaû nöõa. Hoï ñaõ laàn löôït leûn ra ngoaøi, qua cöûa soå. Hoï ñaõ nghe giaûng vaø daàn daàn caûm thaáy khoâng theå chòu noåi nöõa, neân tuï taäp trong ñaùm hoa hoàng vaø cöôøi nhaïo toâi, moät keû khôø daïi ñaùng thöông. Chæ coøn laïi toâi vaø moät nhoùm nhoû caùc binh só ngoan ñaïo (maø caùc baïn ñoàng ñoäi goïi hoï moät caùch baát kính laø “nhöõng quaû ñaám Kinh Thaùnh”). Hoï laø thaønh vieân cuûa moät nhoùm caàu nguyeän taäp theå; hoï im laëng, nhaãn naïi vaø leã pheùp chôø cho toâi giaûng xong. Khi toâi ñaõ chaám döùt baèng moät ñoaïn keát thuùc yeáu ôùt thì moät vieân trung só ñeán gaàn toâi vôùi aùnh maét thöông haïi vaø baûo, “Naøy, Coâ, khi naøo Coâ coøn noùi söï thaät thì chuùng toâi vaãn coøn ngoài nghe baát cöù ñieàu gì coâ muoán noùi, xin Coâ bieát cho ñieàu ñoù, nhöng ngay khi Coâ baét ñaàu noùi doái thì phaàn ñoâng chuùng toâi seõ ñöùng daäy boû ñi, nhö chuùng toâi ñaõ laøm.” Ñoù quaû laø moät baøi hoïc cay ñaéng, naëng neà, moät baøi hoïc maø hoài ñoù toâi vaãn chöa hieåu. Toâi voán tin raèng Kinh Thaùnh ñaõ daïy söï thaät veà hoûa nguïc, vaø giôø ñaây thì taát caû nhöõng tieâu chuaån giaù trò cuûa toâi ñang bò lung lay. Neáu giaùo huaán veà hoûa nguïc ñaõ khoâng ñuùng söï thaät, thì coøn ñieàu naøo khaùc sai laàm nöõa khoâng? 85
    • Töï truyeän100 Ba söï coá naøy ñaõ khieán cho taâm trí toâi voâ cuøng thaéc maéc, vaø roát cuoäc ñaõ laøm thaàn kinh toâi suy suïp naëng neà. Toâi ñuùng laø ñaõ ñi sai ñöôøng chaêng? Coù nhöõng ñieåm naøo khaùc maø toâi coøn phaûi hoïc khoâng? Coù nhöõng quan ñieåm naøo khaùc coù theå ñuùng? Toâi bieát ñaõ coù nhieàu ngöôøi raát toát nhöng hoï khoâng heà nghó nhö toâi ñaõ nghó, maø töø tröôùc ñeán giôø toâi cöù laáy laøm tieác cho hoï. Coù phaûi Thöôïng Ñeá ñuùng nhö toâi ñaõ hình dung ra Ngaøi? vaø (toâi coù caùi yù töôûng ñaùng sôï raèng) neáu Thöôïng Ñeá laø ñuùng nhö toâi töôûng töôïng, neáu thöïc söï toâi ñaõ hieåu ñöôïc Ngaøi cuõng nhö nhöõng gì Ngaøi muoán thì Ngaøi coù theå laø Thöôïng Ñeá ñöôïc khoâng — bôûi vì, neáu toâi coù theå hieåu ñöôïc Ngaøi thì chaéc haún Ngaøi cuõng bò giôùi haïn nhö toâi maø thoâi? Thaät söï ñaõ coù hoûa nguïc hay khoâng, vaø neáu coù thì taïi sao Ngaøi laïi ñöa con ngöôøi vaøo moät nôi gôùm ghieác nhö theá, trong khi Ngaøi laïi laø moät Ñaáng Thöôïng Ñeá baùc aùi? Neáu laø toâi, toâi khoâng theå laøm nhö vaäy. Toâi seõ noùi vôùi moïi ngöôøi raèng: “AØ, neáu caùc ngöôi khoâng theå tin nôi Ta thì thaät laø quaáy, bôûi vì Ta voán ñaùng tin caäy, nhöng Ta khoâng theå vaø seõ khoâng laøm khaùc hôn, coù leõ caùc ngöôi chöa heà nghe noùi veà Ta, hoaëc laø coù leõ caùc ngöôi ñaõ nghe nhöõng ñieàu sai laïc veà Ta.” Taïi sao toâi laïi coù theå nhaân töø hôn Thöôïng Ñeá? Phaûi chaêng toâi ñaõ bieát veà tình thöông nhieàu hôn Ngaøi ñaõ bieát, vaø neáu ñuùng nhö vaäy thì laøm sao Ngaøi ñaõ coù theå laø Thöôïng Ñeá ñöôïc, bôûi vì trong tröôøng hôïp ñoù thì toâi cao caû hôn Ngaøi ôû vaøi phöông dieän? Toâi bieát nhöõng ñieàu toâi ñang laøm ñaây laø gì khoâng? Laøm sao toâi coù theå tieáp tuïc giaûng daïy? Vaân vaân vaø vaân vaân. Quan ñieåm vaø thaùi ñoä cuûa toâi baét ñaàu toû ra thay ñoåi. Moät söï xaùo troän teá nhò ôû noäi taâm ñaõ phaùt khôûi, mang laïi nhöõng keát quaû cô baûn vaø nhieàu noãi thoáng khoå. Toâi heát söùc öu phieàn vaø baét ñaàu khoù nguû. Toâi khoâng theå suy nghó moät caùch roõ raøng minh baïch vaø cuõng khoâng daùm hoûi ai veà vaán ñeà naøy. Ñeán naêm 1906, theå chaát toâi baét ñaàu suy suïp. Chöùng nhöùc ñaàu toâi maéc phaûi töø tröôùc, nay caøng gia taêng, laøm toâi hoaøn toaøn suy nhöôïc. Coù ba nguyeân do gaây neân tình traïng ñoù. Moät laø, toâi 86
    • Töï truyeän 101 ñaõ gaùnh vaùc quaù nhieàu traùch nhieäm so vôùi tuoåi, vaø hai laø toâi ñang traûi qua moät côn noäi taâm xaùo troän naëng neà. Khi coù tai bieán vaø khoù khaên xaûy ra trong coâng vieäc thì taâm trí toâi cöù maõi traùch cöù mình. Toâi vaãn coøn phaûi hoïc baøi hoïc raèng ngöôøi ta chæ thaät söï thaát baïi khi bò ñaùnh ngaõ maø sau ñoù khoâng theå ñöùng daäy tieáp tuïc ñi tôùi maõi. Tuy nhieân, ñieàu quan troïng nhaát ñoái vôùi toâi laø caáu truùc noäi taâm cuûa cuoäc soáng toâi döôøng nhö ñang baét ñaàu tan vôõ. Toâi ñaõ ñaët troïn cuoäc ñôøi toâi vaøo caâu noùi cuûa Thaùnh Paul: “Toâi bieát Ñaáng maø toâi ñaõ tin, vaø toâi tin phuïc raèng Ngaøi coù theå giöõ gìn nhöõng gì toâi ñaõ phoù thaùc nôi Ngaøi cho ñeán ngaøy ñoù.” Nhöng toâi khoâng coøn tin chaéc raèng coù ngaøy phaùn xeùt hay khoâng; toâi khoâng bieát chaéc nhöõng gì toâi ñaõ phoù thaùc nôi Ñöùc Christ; toâi laïi ñang thaéc maéc taát caû nhöõng söï kieän maø toâi ñaõ tin phuïc. Ñieàu duy nhaát toâi khoâng bao giôø nghi ngôø vaø bieát chaéc maõi maõi ñoù laø söï kieän thöïc teá veà chính Ñöùc Christ. Quaû thöïc toâi bieát Ñaáng maø toâi ñaõ tin. Söï kieän ñoù ñaõ ñöôïc traéc nghieäm ñuùng; noù khoâng chæ coøn laø ñöùc tin maø laø söï hieåu bieát. Ñöùc Christ vaãn haèng soáng, Ngaøi laø “Chaân sö cuûa taát caû caùc Chaân sö vaø laø Thaày cuûa caùc Thieân thaàn cuõng nhö loaøi ngöôøi”. Tuy nhieân, ngoaøi söï kieän baát bieán duy nhaát naøy ra thì toaøn boä cô caáu noäi taâm toâi cuõng nhö thaùi ñoä cuûa toâi ñoái vôùi khoa thaàn hoïc cuõ kyõ cuûa caùc baïn ñoàng söï ñaõ bò lay chuyeån taän goác reã. Söï lay chuyeån ñoù cöù tieáp tuïc cho ñeán naêm 1915. Ruûi thay cho toâi, lyù do thöù ba ñöa ñeán söï suy suïp theå chaát laø, laàn ñaàu tieân, toâi ñaõ yeâu moät chaøng binh nhì trong quaân ñoaøn Hussar. Ñaõ nhieàu laàn toâi cöù töôûng raèng mình yeâu. Toâi coøn nhôù roõ moät vò thieáu taù trong quaân ñoaøn noï (nay laø moät vò töôùng noåi tieáng) ñaõ muoán keát hoân vôùi toâi. Thôøi gian ñoù thaät buoàn cöôøi. Trong khi ôû moät caên cöù treân ñaát AÁn, toâi maéc beänh sôûi vaø phaûi ñieàu trò noäi truù ôû moät beänh vieän ñòa phöông do caùc baùc só Anh ñieàu haønh. Chaån ñoaùn toâi bò sôûi, hoï cho toâi ôû nhaø caùch ly trong khu vöïc beänh vieän, coøn ngöôøi giuùp vieäc cho toâi thì ban ñeâm nguû beân kia cöûa. Toâi chöa töøng coù moät ngöôøi 87
    • Töï truyeän102 giaùm hoä naøo toát hôn. Ba vò baùc só vaø oâng taù noï thöôøng ñeán vôùi toâi buoåi toái, vaø cho ñeán nay toâi vaãn coù theå hình dung chuùng toâi ngoài quanh chieác baøn vôùi ngoïn ñeøn daàu, vì luùc ñoù vaøo muøa ñoâng. Baùc só X gaùc chaân leân beä loø söôûi, ñoïc baùo, baùc só kia thì chôi côø vôùi vò thieáu taù, coøn toâi thì ñang thôøi kyø leân sôûi, ngoài chaêm chæ khaâu vaù. Roát cuoäc vò thieáu taù ñaõ veà tay moät coâ giaùo khoâng ñöôïc ñeïp laém, coøn moät vò baùc só thì ñeå loøng yeâu toâi moät caùch voâ voïng trong nhieàu naêm. Thaäm chí oâng ñaõ ñeo ñuoåi toâi töø AÁn Ñoä ñeán taän nhaø toâi ôû Scotland, laøm cho toâi phaûi ngôõ ngaøng, boái roái, vaø gia ñình toâi ñaõ ngaïc nhieân khoâng hieåu taïi sao oâng ta laïi coù theå si tình ñeán theá. Cuõng coù nhöõng ngöôøi khaùc ñeå yù ñeán toâi, nhöng toâi chöa laàn naøo quan taâm maõi ñeán khi toâi gaëp Walter Evans. Anh aáy raát ñeïp trai, thoâng minh, coù giaùo duïc cao vaø ñaõ hoaùn caûi raát toát qua caùc cuoäc leã cuûa toâi. Neáu toâi khoâng laøm coâng vieäc baáy giôø toâi ñang laøm thì chaéc haún ñaõ khoâng coù gì khoù khaên, chæ tröø vaán ñeà taøi chiùnh maø thoâi. Tuy nhieân, caùi khoù maø toâi phaûi giaûi quyeát laø caùc coâ ñang laøm vieäc trong Traïi Binh só Sandes ñeàu thöïc söï coù nhöõng quan heä hoï haøng quí toäc, cho neân hoaøn toaøn khoâng coù vaán ñeà khaû dó hoï keát hoân vôùi binh só. Heä thoáng giai caáp ñöôïc minh ñònh ôû Anh ñaõ laøm cho tình traïng khoù khaên theâm. Hoï khoâng ñöôïc, khoâng theå vaø thöôøng khoâng neân yeâu thöông moät ngöôøi lính naøo. Cho neân, khoâng nhöõng toâi phaûi ñoái phoù vôùi vaán ñeà cuûa rieâng caù nhaân mình, bôûi vì Walter Evans khoâng coù ñòa vò xaõ hoäi nhö toâi, maø toâi coøn laøm giaûm giaù trò coâng vieäc, taïo neân nhöõng khoù khaên haàu nhö khoâng theå vöôït qua, cho caùc baïn ñoàng söï. Toâi heát söùc buoàn raàu. Toâi caûm thaáy mình ñaõ phaûn boäi. Traùi tim toâi loâi keùo toâi ñi theo moät chieàu höôùng, coøn ñaàu oùc toâi cöù khaêng khaêng baûo “khoâng”; toâi phaùt beänh naëng ñeán ñoä khoâng theå suy nghó ñöôïc ñieàu gì roõ raøng. Toâi thaät söï khoâng thích phaûi noùi veà ñoaïn ñôøi naøy, vaø khoâng muoán bôùi leân ñoáng tro taøn cuûa maáy naêm keá ñoù. Toâi ñaõ 88
    • Töï truyeän 103 ñöôïc huaán luyeän trong tinh thaàn töï troïng kín ñaùo, vaø coâng vieäc cuûa toâi trong caùc Traïi Binh só Sandes ñaõ daïy toâi khoâng neân noùi veà mình. Trong baát cöù tröôøng hôïp naøo toâi cuõng khoâng muoán baøn luaän veà chính mình, ñaëc bieät laø nhöõng söï vieäc trong ñôøi toâi coù lieân heä ñeán Walter Evans. Trong hai möôi naêm qua, toâi ñaõ boû ra bieát bao nhieàu thì giôø ñeå laéng nghe nhöõng ngöôøi bò öu phieàn, thöû thaùch, giaõi baøy taâm söï cuûa hoï. Toâi ñaõ ngoài ngaïc nhieân söõng sôø tröôùc nhöõng chi tieát heát söùc rieâng tö maø hoï mang keå cho toâi vôùi veû raát thích thuù. Toâi chöa bao giôø hieåu ñöôïc taïi sao ngöôøi ta laïi coù thoùi quen giaûi khuaây baèng caùch keå chuyeän ñôøi tö — ñoù laø caùi khoù cuûa toâi khi vieát töï truyeän naøy. Moät ñeâm noùng nöïc ôû Lucknow, toâi khoâng nguû ñöôïc. Toâi ñi tôùi ñi lui trong phoøng vaø caûm thaáy mình hoaøn toaøn bò boû rôi, khoán khoå. Toâi böôùc ra chieác bao lôn roäng phuû ñaày hoa giaáy nhöng khoâng thaáy gì khaùc hôn baày muoãi. Toâi trôû laïi phoøng vaø döøng laïi phuùt giaây beân baøn trang ñieåm. Boãng nhieân, moät luoàng aùnh saùng choùi raïng chieáu vaøo phoøng toâi vaø vang leân tieáng noùi cuûa vò Chaân sö maø Ngaøi ñaõ ñeán vôùi toâi luùc toâi möôøi laêm tuoåi. Laàn naøy toâi khoâng thaáy Ngaøi, nhöng toâi ñöùng ôû giöõa phoøng vaø nghe nhöõng lôøi Ngaøi noùi. Ngaøi baûo toâi chôù neân öu phieàn moät caùch khoâng ñaùng nhö vaäy, töø tröôùc ñeán giôø toâi vaãn ñöôïc troâng nom, vaø toâi ñang laøm nhöõng gì maø Ngaøi muoán toâi laøm. Ngaøi baûo raèng nhieàu vieäc ñaõ ñöôïc saép xeáp, raèng coâng vieäc cuûa kieáp naøy maø Ngaøi ñaõ vaïch ra cho toâi tröôùc ñaây seõ baét ñaàu thöïc hieän, nhöng theo moät phöông caùch maø toâi chöa nhaän ra. Ngaøi khoâng heà ñöa ra giaûi phaùp cho baát cöù vaán ñeà naøo rieâng tö cuûa toâi vaø khoâng baûo toâi laøm ñieàu gì. Caùc Chaân sö khoâng bao giôø laøm nhö vaäy caû. Caùc Ngaøi khoâng bao giôø baûo moät ñeä töû laøm ñieàu gì, hoaëc ñi ñeán ñaâu, hay laø caùch giaûi quyeát moät tình huoáng, maëc duø nhöõng ngöôøi suøng tín, toát buïng vaø ñaày haûo yù ñaõ noùi bieát bao nhieâu ñieàu voâ lyù veà vaán ñeà naøy. Chaân sö laø moät nhaø quaûn trò raát baän roän vaø coâng vieäc cuûa Ngaøi laø lo cho caû theá gian. Ngaøi khoâng bao giôø ñi nôi naøy nôi 89
    • Töï truyeän104 noï ñeå noùi nhöõng lôøi dòu ngoït thoâng thöôøng vôùi nhöõng ngöôøi hoaøn toaøn taàm thöôøng khoâng coù söùc aûnh höôûng naøo ñaùng keå vaø naêng löïc phuïng söï cuûa hoï chöa phaùt trieån. Toâi neâu leân ñieàu naøy, bôûi vì ñoù laø moät trong nhöõng ñieàu caàn ñöôïc söûa sai vì ñaõ laøm cho nhieàu ngöôøi raát toát phaûi bò laàm laïc. Chuùng ta hoïc trôû thaønh Chaân sö baèng caùch giaûi quyeát thaáu ñaùo nhöõng vaán ñeà khoù khaên cuûa chính mình, baèng caùch naâng nheï phaàn naøo caùc gaùnh naëng cuûa nhaân loaïi, vaø baèng caùch töï queân mình. Ñeâm ñoù, Chaân sö khoâng heà an uûi toâi, Ngaøi khoâng noùi lôøi naøo khen ngôïi hay nhöõng caâu khuyeân baûo thoâng thöôøng. Ngaøi ñaõ thöïc söï baûo raèng coâng vieäc phaûi tieán haønh. Ñöøng queân ñieàu ñoù. Haõy chuaån bò saün saøng ñeå laøm vieäc. Chôù ñeå bò löøa gaït bôûi caùc ñieàu kieän ngoaïi caûnh. Noùi cho ñuùng ra, Walter Evans ñaõ xöû söï heát söùc toát. Anh aáy ñaõ ñaùnh giaù ñöôïc vaán ñeà vaø coá gaéng toái ña ñeå giöõ mình ôû haäu tröôøng cuõng nhö taïo ñieàu kieän caøng deã daøng cho toâi caøng toát. Ñeán muøa noùng, toâi leân Ranikhet vôùi coâ Schofield, vaø ôû ñoù ñaõ keát thuùc troïn caû vaán ñeà giöõa toâi vaø Walter Evans. Ñoù laø moät muøa heø noùng böùc. Chuùng toâi ñaõ môû khu traïi môùi, coøn toâi thì khoâng khoûe chuùt naøo. Walter Evans leân ñoù theo ñôn vò laø moät quaân ñoaøn kî binh; anh aáy cuøng vaøi ngöôøi lính khaùc ñaõ daïy toâi côõi ngöïa gioûi hôn tröôùc. Coâ Schofield ñaõ thaáy bieát moïi söï. Coâ vaø toâi raát thaân nhau, vaø toâi raát may ñaõ coù coâ laø baïn vaøo luùc ñoù. Coá aáy raát hieåu toâi vaø tin töôûng toâi hoaøn toaøn. Moät ngaøy noï cuoái heø, khi nhöõng ñôït gioù muøa ñaõ qua ñi, coâ baûo toâi raèng Traïi seõ ñoùng cöûa trong moät tuaàn nöõa, coâ seõ ñeå toâi ôû laïi moät mình, duø thöïc söï coâ bieát coù Walter Evans taïi nôi naøy, vaø toâi haàu nhö moät mình ôû nhaø sôû. Ngaøy cuoái tröôùc khi toâi ñònh rôøi Ranikhet, toâi ñaõ gôûi thö môøi Walter Evans ñeán vaø noùi vôùi anh aáy raèng troïn caû cuoäc tình cuûa chuùng toâi laø khoâng theå ñöôïc, toâi seõ khoâng bao giôø gaëp laïi anh aáy nöõa, vaø nhö vaäy laø vónh bieät. Anh ñaõ chaáp nhaän quyeát ñònh cuûa toâi, vaø toâi trôû xuoáng mieàn bình nguyeân. 90
    • Töï truyeän 105 Khi ñeán ñoù, toâi ñaõ hoaøn toaøn suy kieät. Toâi ñaõ kieät löïc do laøm vieäc quaù söùc, do thöôøng xuyeân bò nhöùc ñaàu kinh khuûng, vaø do keát thuùc ñau khoå cuûa chuyeän tình. Toâi khoâng coù khaû naêng töï chuû. Toâi chöa bao giôø coù khaû naêng naøy, maëc duø chính caùi yù thöùc haøi höôùc thöïc söï ñaõ nhieàu laàn cöùu toâi. Luoân luoân toâi ñaõ traûi qua nhöõng ñoaïn ñôøi vaø nhöõng tröôøng hôïp heát söùc khoù khaên, vôùi cuoäc soáng noäi taâm cöïc kyø caêng thaúng. Toâi ñaõ coù caûm nghó raèng trong moät tieàn kieáp toâi ñaõ thaát baïi naëng neà, khoâng phuïc vuï ñöôïc caùc Chaân sö. Toâi khoâng nhôù laïi toâi ñaõ laøm gì, nhöng luoân luoân toâi coù caûm nhaän saâu xa raèng kieáp soáng naøy nhaát ñònh toâi khoâng ñöôïc boû beâ phaän söï ñoái vôùi Ngaøi, nhaát ñònh toâi phaûi laøm vieäc toát. Trong quaù khöù toâi ñaõ thaát baïi nhö theá naøo ñieàu ñoù khoâng quan troïng, nhöng ngaøy nay toâi khoâng ñöôïc thaát baïi. Luoân luoân toâi thaáy baát bình ñoái vôùi nhöõng ñieàu voâ lyù maø nhieàu ngöôøi ñaõ noùi veà “vieäc nhôù laïi kieáp tröôùc cuûa hoï.” Toâi heát söùc nghi ngôø söï hoài öùc naøy. Toâi tin raèng nhieàu cuoán saùch ñaõ ñöôïc xuaát baûn ñöa ra chi tieát veà tieàn kieáp cuûa caùc nhaân vaät huyeàn moân loãi laïc, ñaõ laø baèng chöùng cuûa moät söï töôûng töôïng taùo baïo, khoâng coù thöïc vaø laøm laàm laïc coâng chuùng. Nieàm tin naøy coù cô sôû, bôûi vì trong khi laøm vieäc, toâi ñaõ thöïc söï ñaõ gaëp haøng chuïc nhöõng vò Mary Magdalenes vaø Julius Caesars, vaø nhöõng nhaân vaät quan troïng khaùc, hoï ñaõ thuù nhaän vôùi toâi moät caùch ñaùng kinh ngaïc laøm sao, raèng tröôùc ñaây hoï laø ai; vaäy maø trong kieáp soáng naøy hoï laïi raát taàm thöôøng vaø khoâng coù gì ñaëc saéc caû. Caùc danh nhaân naøy ñaõ thuït luøi moät caùch ñaùng buoàn keå töø ñoù ñeán nay, khieán toâi ñaõ phaûi töï hoûi theá naøo laø tieán hoùa. Toâi cuõng khoâng tin raèng trong chu kyø kinh nghieäm laâu daøi cuûa linh hoàn, Chaân nhaân laïi nhôù hay baän taâm ñeán hình theå naøo maø mình ñaõ khoaùc, hoaëc mình ñaõ laøm gì caùch ñaây hai ngaøn, taùm ngaøn, hay moät traêm naêm tröôùc; gioáng nhö phaøm nhaân toâi ngaøy nay khoâng chuùt gì nhôù ñeán hay quan taâm ñeán ñieàu noù ñaõ laøm vaøo 3 giôø 45 phuùt chieàu ngaøy 17/11/1903. Coù leõ, ñoái vôùi linh hoàn thì moät kieáp soáng khoâng quan troïng hôn 91
    • Töï truyeän106 taàm quan troïng cuûa 15 phuùt soáng vaøo naêm 1903 ñoái vôùi toâi. Chaéc haún ñoâi khi coù nhöõng kieáp soáng noåi roõ trong kyù öùc cuûa linh hoàn, cuõng nhö trong kieáp soáng naøy coù nhöõng ngaøy chuùng ta khoâng theå queân, nhöng cuõng thænh thoaûng thoâi. Toâi bieát raèng tình traïng cuûa toâi hieän nay laø keát quaû cuûa kinh nghieäm soáng vaø caùc baøi hoïc ñaéng cay trong raát nhieàu kieáp ñaõ qua. Toâi chaéc raèng, neáu muoán phí thì giôø, linh hoàn coù theå gôïi laïi caùc tieàn kieáp cuûa mình, bôûi vì linh hoàn laø toaøn tri; nhöng gôïi laïi nhö theá ñeå laøm gì? Coù leõ ñoù chæ laø moät daïng khaùc cuûa tính vò ngaõ maø thoâi. Coù leõ ñoù laø nhöõng chuyeän ñaùng tieác. Neáu ngaøy nay toâi ñaõ khoân ngoan ñöôïïc ít nhieàu, vaø neáu coù ai trong chuùng ta coá traùnh nhöõng laàm loãi naëng neà hôn trong ñôøi, ñoù laø vì chuùng ta ñaõ hoïc ñöôïc qua caùc kinh nghieäm chua cay nhaát, raèng khoâng neân laøm nhöõng chuyeän ñoù. Theo quan ñieåm tinh thaàn hieän taïi cuûa chuùng ta thì coù leõ quaù khöù cuûa chuùng ta coù nhöõng ñieàu hoaøn toaøn ñaùng cheâ traùch. Trong quaù khöù chuùng ta ñaõ gieát ngöôøi; chuùng ta ñaõ troäm caép; chuùng ta ñaõ vu nhuïc ngöôøi khaùc vaø ñaõ soáng ích kyû; chuùng ta ñaõ tham duïc; chuùng ta ñaõ löøa ñaûo vaø ñaõ thieáu trung thaønh. Nhöng chuùng ta ñaõ traû giaù cho haønh ñoäng cuûa mình, bôûi vì ñaïi luaät maø Thaùnh Paul phaùt bieåu “Con ngöôøi gieo ñieàu gì thì gaët ñieàu ñoù” vaãn taùc ñoäng, vaø taùc ñoäng maõi maõi. Cho neân, ngaøy nay chuùng ta khoâng laøm nhöõng ñieàu ñoù vì chuùng ta khoâng thích caùi giaù chuùng ta ñaõ traû — vaø ñaõ traû roài. Coù nhöõng keû daïi doät boû ra quaù nhieàu thì giôø trong noã löïc nhôù laïi tieàn kieáp cuûa hoï; toâi nghó raèng ñaõ ñeán luùc hoï thöùc tænh tröôùc söï thöïc raèng ngay khi hoï thaáy ñöôïc hoài aáy thöïc söï hoï nhö theá naøo thì coù leõ hoï seõ giöõ im laëng maõi maõi. Toâi bieát raèng duø tieàn kieáp toâi laø ai vaø toâi ñaõ laøm nhöõng gì, thì toâi cuõng ñaõ thaát baïi. Nhöõng chi tieát khoâng hieän roõ, nhöng trong ñôøi toâi ñaõ coù saün moät noãi lo sôï thaát baïi thaät saâu xa. Do ñoù, toâi maéc phaûi maëc caûm töï ti roõ reät, nhöng toâi coá gaéng che giaáu vì coâng vieäc. Theá laø, vôùi quyeát taâm maïnh meõ, vôùi caûm tính anh huøng ôû 92
    • Töï truyeän 107 noäi taâm, toâi töï nguyeän soáng cuoäc ñôøi ñôn leû vaø coá gaéng tieáp tuïc coâng vieäc. Tuy nhieân, nhöõng haûo yù cuûa toâi khoâng ñuû giuùp toâi tieáp tuïc. Toâi beänh naëng quaù. Cho neân, coâ Schofield ñaõ quyeát ñònh ñöa toâi trôû laïi Ireland ñeå xem coi coâ Elise Sandes ñònh nhö theá naøo. Toâi quaù ñau yeáu neân khoâng phaûn ñoái vaø ñaõ ñeán möùc khoâng coøn baän taâm ñeán vieäc soáng hay cheát. Toâi ñaõ ñoùng cöûa Traïi Binh só ôû Ranikhet, vaø theo toâi bieát thì soå saùch raát raønh maïch. Toâi ñaõ coá gaéng toå chöùc caùc cuoäc hoäi giaûng Kinh Thaùnh cho ñeán cuøng, nhöng toâi coù yù nghó raèng toâi ñaõ maát heát nghò löïc. Nhöõng gì toâi coøn nhôù laø loøng heát söùc töû teá cuûa moät vò Ñaïi taù teân Leslie, oâng ñaõ troâng nom vieäc chuyeån toâi töø Ranikhet xuoáng mieàn bình nguyeân. Toâi ñaõ phaûi ñi baèng xe ngöïa; toâi ñaõ phaûi ñöôïc moät ngöôøi coõng ñi ngang qua doøng suoái chaûy xieát; toâi ñaõ phaûi ñi treân moät chieác xe keùo trong nhieàu daëm, laïi phaûi ñi xe ngöïa khaùc cho ñeán nôi toâi coù theå leân xe löûa ñeán Delhi. Hoài ñoù chöa coù teân New Delhi. OÂng ñaõ saép ñaët moïi söï — naøo laø neäm goái, caùc tieän nghi thöïc phaåm vaø moïi thöù toâi coù theå caàn. Ngöôøi thôï may cuûa toâi ñaõ quyeát ñònh ñi vôùi toâi, töï traû chi phí cho mình ñeán Bombay, chæ vì lo laéng cho toâi. OÂng ñaõ cuøng ngöôøi giuùp vieäc chaêm soùc cho toâi vaø toâi khoâng bao giôø queân ñöôïc loøng teá nhò vaø aân caàn cuûa hoï. Khi toâi ñeán Delhi, oâng tröôûng ga noùi vôùi toâi raèng vò Toång Giaùm ñoác ñaõ gôûi moät chieác xe ngöïa rieâng töø Bombay ñeán ñoùn toâi. Laøm sao oâng hay toâi beänh, toâi cuõng khoâng bieát nöõa, nhöng oâng laø moät trong naêm ngöôøi ñaøn oâng maø toâi ñaõ noùi ñeán trong chuyeán ñi ñaàu tieân. Toâi chöa bao giôø caùm ôn oâng, nhöng loøng toâi raát bieát ôn. Trong chuyeán ñi töø AÁn Ñoä ñeán Ireland toâi chæ nhôù coù hai vieäc. Vieäc thöù nhaát laø khi toâi ñeán Bombay, taïi khaùch saïn. Toâi nhôù laø ñaõ leân thaúng phoøng, naèm ngay vaøo giöôøng, quaù meät nhoïc ñeán ñoãi toâi khoâng kòp soaïn ñoà ñaïc hay taém röûa. Roài toâi tænh daäy möôøi baûy giôø sau, thaáy khuoân maët cuûa coâ Schofield ôû 93
    • Töï truyeän108 moät beân giöôøng, coøn beân kia laø baùc só. Toâi ñaõ nguû meâ man nhö theá moät hay hai laàn trong ñôøi khi toâi quaù suy kieät. Vieäc thöù nhì toâi nhôù laø ñaõ ñöôïc ñöa leân taøu P-O, nôi ñoù, vöøa tuyeät voïng vöøa xaáu hoå, hoaøn toaøn kieät löïc vaø suy nhöôïc taâm thaàn, toâi baét ñaàu khoùc. Toâi khoùc suoát ñoaïn ñöôøng töø Bombay ñeán AÙi Nhó Lan. Toâi khoùc treân thuyeàn; toâi khoùc luùc aên; toâi khoùc treân boong; toâi leân beán Marseilles vôùi nhöõng gioït leä treân maët. Toâi khoùc treân taøu hoûa ñeán Paris; toâi khoùc ôû khaùch saïn; toâi khoùc treân taøu hoûa ñeán Calais vaø treân thuyeàn ñeán xöù Anh. Toâi cöù maõi khoùc moät caùch tuyeät voïng, khoâng theå ngöng duø coá gaéng heát söùc. Toâi chæ nhôù hai laàn, luùc ñoù toâi cöôøi thöïc söï. Chuùng toâi ñaõ gheù laïi Avignon ñeå duøng böõa taïi moät khaùch saïn. Moät ngöôøi haàu baøn böôùc ñeán vôùi veû maët aâu lo. Vöøa nhìn thaáy toâi, anh ta lieàn ñaùnh rôi ba chuïc ñóa treân tay xuoáng ñaát töø chieác moät. Toâi nghó raèng söï thaät vì toâi cöù ngoài ñoù khoùc maõi, khoùc hoaøi. Moät chuyeän khaùc laøm toâi cöôøi ñaõ xaûy ra treân moät ga nhoû ôû Phaùp, khi xe löûa döøng laïi trong möôøi phuùt. Moät baø ôû toa toâi xuoáng xe ñeán nhaø veä sinh nöõ. Hoài ñoù xe löûa khoâng ñöôïc thoaûi maùi nhö hieän nay vaø thieáu caùc thöù tieän nghi. Chuùng toâi goïi nhaø veä sinh nöõ baèng caùi teân deã nghe hôn laø W.C. Baø aáy trôû leân xe löûa oâm buïng cöôøi ruõ röôïi, vaø sau khi ñaõ laáy laïi hôi môùi baûo toâi, “Coâ cuõng bieát ñaáy, toâi ñaõ ñeán nhaø veä sinh Wesleyan. ÔÛ ñoù gheâ laém, nhöng coù bao giôø Wesleyan maø saïch ñöôïc ñaâu. Tuy nhieân ñieàu laøm toâi töùc cöôøi laø moät anh khuaân vaùc ngöôøi Phaùp raát ngoä ñang ñöùng boàn choàn ngoaøi cöûa ñeå ñöa cho toâi nhöõng baûn thaùnh ca.” Trong giaây phuùt toâi ngöng khoùc vaø cöôøi ñeán noân ruoät, khieán cho coâ Schofield töôûng raèng toâi ñang maéc chöùng loaïn caûm (Hyteria). Cuoái cuøng chuùng toâi ñaõ ñeán Ireland ñeå gaëp coâ Sandes yeâu meán. Toâi caûm thaáy nheï nhoõm vaø cöù töôûng nhö moïi ñieàu phieàn muoän ñaõ qua ñi. Ít ra, coâ cuõng hieåu ñöôïc tình hình vaø haún laø seõ ñaùnh giaù cao nhöõng gì toâi ñaõ laøm. Nhöng ngaïc nhieân laøm sao, toâi thaáy raèng coâ xem taát caû nhöõng hy sinh can ñaûm cuûa 94
    • Töï truyeän 109 toâi laø moät haønh ñoäng hoaøn toaøn khoâng caàn thieát. Coù leõ coâ noùi ñuùng khi coâ giaûi thích cho toâi hieåu mình laø moät ñöùa beù ñang boái roái neân tìm caùch laån troán trong caùc bi kòch. Dó nhieân laø coâ heát söùc thaát voïng veà toâi. Toâi ñaõ laøm moät ñieàu maø caùc nöõ nhaân vieân khaùc chöa bao giôø laøm. Coâ ñaõ hy voïng raèng toâi seõ giuùp coâng vieäc cho coâ trong nhieàu naêm tôùi, vaø thaäm chí coâ ñaõ chuaån bò cho toâi moät chaân thaønh vieân trong ban quaûn trò, maëc duø toâi coøn treû. Coâ caûm thaáy raèng toâi coù theå tieáp tuïc coâng vieäc, bôûi vì nhö coâ ñaõ noùi, coâ thích yù thöùc haøi höôùc cuûa toâi, coâ nhaän thaáy toâi coù baûn chaát thoáng nhaát vaø ñaëc tính coâ goïi laø “söï thaêng baèng tinh thaàn,” cuõng nhö coâ bieát toâi chuû yeáu laø thaønh thaät. Maø ñuùng vaäy, coù laàn noï khi ñi daïo treân moät con ñöôøng queâ ôû Ireland, coâ ñaõ noùi vôùi toâi raèng laém khi, tính thaønh thaät cuûa toâi ñaõ laøm toâi gaëp phaûi khoù khaên, bôûi vaäy toát hôn toâi neân bieát raèng khoâng phaûi bao giôø cuõng caàn phaûi maïnh daïn noùi ra söï thaät. Ñoâi khi im laëng laïi laø höõu ích. Theá neân, theo caùi nhìn cuûa toâi hoài ñoù thì toâi ñaõ laøm cho toaøn caû coâng vieäc bò phöông haïi, luoân caû coâ Sandes. Baáy giôø toâi khoâng coøn khoùc nöõa vaø an taâm ôû vôùi coâ. Toâi coøn nhôù roõ chieác phoøng khaùch trong gian nhaø troï ôû moät thò traán duyeân haûi gaàn Dublin, nôi coâ gaëp Theo Schofield vaø toâi. Coâ ñaõ nghe chuyeän cuûa Theo vaø Theo ñaõ thöông toâi nhö theá naøo. Coâ cuõng ñaõ nghe chuyeän cuûa toâi — caâu chuyeän cuûa moät vò thaùnh töû ñaïo trong côn boái roái; ít nhaát hoài aáy toâi cuõng cho mình laø nhö vaäy. Toái ñoù coâ ñaõ ñöa toâi ñi nguû vaø baûo raèng saùng hoâm sau seõ trôû laïi gaëp toâi. Sau khi ñieåm taâm, coâ noùi raèng neáu toâi muoán keát hoân, thì coâ khoâng thaáy thöïc söï coù lyù do gì laïi khoâng neân, mieãn sao toaøn boä vaán ñeà ñöôïc phaùn ñoaùn vaø giaûi quyeát ñuùng ñaén. Tình huoáng naøy caàn “haønh ñoäng kheùo leùo” nhö ñaõ coù noùi trong Chí Toân Ca, moät baûn kinh xöa cuûa AÁn Ñoä. Coâ ñaõ an uûi, yeâu thöông vaø khuyeân toâi ñöøng lo laéng. Toâi vì quaù meät moûi neân ñaõ khoâng maáy quan taâm ñeán baát cöù chuyeän gì, vaø chaéc haún vì quaù meät moûi neân khoâng hieåu theá naøo laø haønh ñoäng cho 95
    • Töï truyeän110 kheùo leùo. Toâi ñaõ söõng sôø maø nhaän thaáy raèng tinh thaàn hy sinh tuyeät dieäu vaø anh huøng cuûa toâi vì coâng vieäc, laïi bò xem laø hoaøn toaøn khoâng caàn thieát. Toâi thaáy thaát voïng, tinh thaàn suy suïp naëng neà. Suoát ngaøy ñoù toâi laâm vaøo côn khuûng hoaûng; toâi thaáy mình thaät söï laø ngu ngoác vaø daïi doät. Roài ñeå cho hai coâ baøn thaûo lo lieäu, toâi böôùc ra ngoaøi, ñi trong ñeâm laïnh leõo. Toâi ñaõ quaù chaùn ngaùn, quaù buoàn naûn, taâm hoàn heát söùc ñau khoå, ñeán ñoãi toâi chæ nhôù laø sau ñoù ñöôïc moät ngöôøi caûnh saùt ñôõ daäy. OÂng ta giuùp toâi ñöùng leân, lay goïi toâi tænh laïi, vaø nhìn toâi vôùi aùnh maét nghi ngôø, oâng baûo: “Ñöøng coù ñi quanh ñaây vaø teù xæu nhö vaäy. Ñaõ chín giôø ñeâm roài, vaø cuõng may laø coâ gaëp toâi. Baây giôø coâ haõy veà nhaø ñi.” Toâi laàn moø trôû veà, laïnh giaù vaø öôùt suõng vì möa vaø buïi nöôùc cuûa soùng bieån xoâ vaøo caàu taøu, nôi maø döôøng nhö toâi naèm baát tænh moät luùc. Toâi khoùc loùc, keå leå moïi chuyeän cho caùc coâ Elise vaø Theo nghe, vaø ñöôïc aâu yeám uû aám ñöa vaøo giöôøng. Coù leõ toâi ñaõ coù ñöôïc phaàn naøo yù thöùc caân ñoái cuõng nhö hieåu ñöôïc caùc söï vieäc trong ñôøi coù tính caùch bi kòch ñeán ñaâu ñoái vôùi giôùi treû, vaø baûn tính töï nhieân cuûa hoï laø chuù yù thaùi quaù vaøo caùc söï vieäc ñoù nhö theá naøo. Ngaøy hoâm sau, toâi ñeán vôùi coâ Margaret Maxwell yeâu quyù cuûa toâi ôû Edinburgh. ÔÛ ñoù, vaán ñeà cuûa toâi laïi caøng theâm raéc roái, khoâng chæ vì coâ quaù lo laéng cho toâi maø vì moät anh chaøng vui tính, coù duyeân ñaõ theo toâi töø AÁn Ñoä ñeán vaø yeâu caàu keát hoân vôùi toâi. Ñaõ theá, laïi theâm moät chuyeän raéc roái khaùc. Saùng hoâm sau, toâi nhaän ñöôïc böùc thö cuûa moät vieân só quan, noùi raèng anh ta ñang coù maët ôû London vaø yeâu caàu keát hoân vôùi toâi ngay. Baáy giôø, vôùi ngöôøi coâ vaø hai ngöôøi coäng söï ñang lo laéng, toâi coøn coù ba ngöôøi ñaøn oâng ñang ñeo ñuoåi. Veà Walter Evans thì toâi coù theå noùi, vaø ñaõ trình baøy roõ vaán ñeà vôùi coâ. Nhöng toâi khoâng daùm noùi gì ñeán hai ngöôøi kia, bôûi vì coâ voán coù thaùi ñoä baûo thuû neân coù leõ coâ seõ caûm thaáy raèng neáu toâi ñaõ khuyeán khích caû ba ngöôøi naøy yeâu toâi cuøng moät luùc, thì chaéc laø toâi ñaõ laøm ñieàu gì ñoù heát söùc quaáy — maø thöïc ra toâi ñaõ 96
    • Töï truyeän 111 laøm gì ñaâu. Noùi cho coâng baèng vôùi mình, toâi khoâng bao giôø ñuøa vôùi tình yeâu caû. Toâi chæ ôû Edinburgh coù moät tuaàn tröôùc khi ñi London, bôûi vì tröôùc khi toâi rôøi AÁn Ñoä thì chuyeán ñi trôû laïi Bombay cuûa toâi ñaõ ñöôïc ñaêng kyù xong roài. Vaán ñeà baây giôø laø toâi coù theå ñeán vôùi ai ñeå nhaän ñöôïc lôøi khuyeân baûo? Raát deã daøng. Toâi ñaõ ñeán Sôû Phöôùc Thieän ôû Edinburgh ñeå gaëp Baø Chuû tröôûng nöõ phöôùc thieän cuûa Giaùo hoäi Scotland. Baø laø em gaùi cuûa Ngaøi William Maxwell ôû laâu ñaøi Cardoness, töùc laø em choàng cuûa ngöôøi coâ maø toâi ñang gheù thaêm. Ñoái vôùi toâi baø bao giôø cuõng laø “Coâ Alice”, vaø toâi ñaõ quyù meán coâ vì coâ khoâng heà heïp hoøi hay taàm thöôøng. Toâi coøn nhôù coâ daùng ngöôøi cao vaø thaúng thôùm trong boä ñoàng phuïc phöôùc thieän maøu naâu, ñöùng daäy ñoùn toâi trong gian phoøng khaùch xinh xaén cuûa coâ. Ñoàng phuïc cuûa coâ may baèng luïa naâu daøy vaø coâ thöôøng duøng coå vaø tay aùo theâu maø toâi laøm cho coâ. Toâi voán laø ngöôøi theâu ñan raát gioûi. Toâi ñaõ hoïc laøm haøng theâu Ireland raát ñeïp, hoài toâi coøn laø thieáu nöõ. Trong nhieàu naêm, toâi ñaõ theâu coå vaø tay aùo cho coâ ñeå toû loøng bieát ôn coâ ñaõ luoân luoân thoâng caûm vôùi toâi. Coâ khoâng heà laäp gia ñình, nhöng coâ hieåu ñôøi vaø thöông meán moïi ngöôøi. Toâi ñaõ keå cho coâ nghe veà Walter Evans, veà oâng thieáu taù noï ôû London vaø anh chaøng nhaø giaøu daïi doät ñaõ theo toâi ñeán taän nhaø maø thaäm chí coøn ñang ñöùng ôû beân ngoaøi nhaø coâ nöõa. Toâi nhôù coâ ñaõ ñeán beân cöûa soå, sau böùc reøm nhìn ra anh ta vaø baät cöôøi. Chuùng toâi troø chuyeän trong hai giôø vaø coâ baûo toâi cöù ñeå chuyeän ñoù cho coâ lo, coâ seõ suy nghó kyõ vaø caàu nguyeän ñeå bieát toâi neân laøm gì. Coâ baûo coâ seõ laøm nhöõng gì coù theå laøm theo leõ phaûi, ñeå giaûi quyeát caùc khoù khaên cuûa toâi, bôûi vì toâi quaù ñau yeáu neân khoâng coøn ñuû löông tri vaø söùc phaùn ñoaùn nöõa. Vôùi caùch xöû trí kheùo leùo cuûa coâ, toâi thaáy nheï nhoõm vaø caûm thaáy khoûe khoaén hôn, khi trôû veà nhaø coâ toâi. Vaøi hoâm sau, toâi ñi London xuoáng thuyeàn trôû laïi AÁn Ñoä, coù coâ Gertrude Davies-Colley ñi theo ñeå ôû beân caïnh 97
    • Töï truyeän112 toâi, saên soùc toâi, bôûi vì roõ raøng laø toâi quaù ñau yeáu khoâng theå ñi moät mình. Theá laø toâi trôû laïi laøm coâng vieäc, khoâng bieát roài ñaây ñôøi toâi seõ ra sao; toâi quyeát ñònh soáng töøng ngaøy moät chöù khoâng nhìn veà töông lai xa xoâi. Tin töôûng vaøo Chuùa vaø caùc thaân höõu, toâi chæ coøn caùch chôø ñôïi maø thoâi. Trong khi ñoù thì “Coâ Alice” lieân laïc vôùi Walter Evans. Gaàn maõn haïn phuïc vuï trong quaân ñoäi, anh ñaõ ñaêng kyù rôøi AÁn Ñoä. Coâ lo moïi chi phí cho anh ñi Hoa Kyø, döï moät khoùa thaàn hoïc ôû ñoù ñeå trôû thaønh moät giaùo só cuûa giaùo hoäi Myõ, töông ñöông vôùi giaùo hoäi Anh. Coâ laøm theá ñeå cho anh aáy coù moät ñòa vò xaõ hoäi, coâ laøm troïn caû vieäc naøy moät caùch hoaøn toaøn côûi môû, baùo cho toâi bieát töøng böôùc coâ ñaõ thöïc hieän cuõng nhö cho coâ Sandes bieát nhöõng gì ñang tieán haønh. Tuy nhieân, ngöôøi ta giöõ kín coâng vieäc toâi laøm trong quaân ñoäi, vaø roát cuoäc khi toâi rôøi AÁn Ñoää ñeå keát hoân thì moïi ngöôøi môùi bieát raèng toâi thaønh hoân vôùi moät giaùo só. Toâi ñaõ trôû laïi Umballa tieáp tuïc coâng vieäc suoát muøa ñoâng naêm aáy roài heø sang toâi leân ñieàu haønh Traïi Binh só ôû Chakrata. Söùc khoûe toâi ngaøy caøng theâm toài teä, coøn chöùng nhöùc ñaàu thì taùi phaùt thöôøng hôn. Coâng vieäc raát naëng nhoïc, vaø khi nhôù laïi toâi raát bieát ôn loøng toát vaø töû teá cuûa hai ngöôøi maø coù leõ toâi khoâng coøn soáng ñeán ngaøy nay neáu khoâng coù hoï. Moät vò laø Ñaïi taù Leslie, con gaùi oâng laø baïn beø ñoàng trang löùa vôùi toâi. Toâi ñeán nhaø oâng raát thöôøng, vaø oâng ñaõ chaêm nom toâi moät caùch thaät toát ñeïp. Vò kia laø Ñaïi taù Swan, oâng laø Só quan Quaân löông ôû quaän ñoù vaø laø baùc só ñieàu trò cho toâi. OÂng ñaõ laøm heát söùc mình, ñoâi khi ngoài haøng giôø ñeå chaêm soùc cho toâi. Tuy nhieân, toâi ñaõ quaù ñau yeáu ñeán ñoãi cuoái cuøng hai oâng töï quyeát ñònh moïi vieäc, ñaùnh ñieän cho gia ñình toâi vaø coâ Sandes bieát raèng hoï seõ gôûi toâi trôû veà Anh treân chuyeán taøu saép tôùi. Khi trôû veà London, toâi ñeán gaëp Ngaøi Alfred Schofield, anh cuûa coâ Theo Schofield, baáy giôø laø moät trong nhöõng baùc só 98
    • Töï truyeän 113 thaàn kinh taøi gioûi cuûa London. Toâi nhôø oâng ñieàu trò. OÂng laø moät ngöôøi thoâng minh vaø raát hieåu toâi. Toâi ñeán oâng vôùi noãi lo sôï veà beänh nhöùc ñaàu. Toâi cöù nghó raèng toâi coù moät caùi böôùu trong naõo, hoaëc saép söûa ñieân hay laø maéc moät chöùng gì töông töï, vaø vì theå chaát quaù ñau yeáu neân khoâng theå choáng laïi caùc noãi sôï haõi voâ lyù ñoù moät caùch hieäu quaû. Sau khi noùi chuyeän vôùi toâi moät laùt, oâng ñöùng leân ñeán keä saùch laáy ra moät pho saùch lôùn, daøy coäm. Roài oâng môû saùch ra chæ vaøo moät ñoaïn vaø baûo, “Naøy coâ em, haõy ñoïc boán, naêm doøng naøy vaø deïp boû noãi lo sôï cuûa coâ ñi.” Toâi ñoïc thaáy raèng chöùng thieân ñaàu thoáng khoâng heà gaây töû vong; noù khoâng gaây haäu quaû gì cho trí naêng cuûa beänh nhaân vaø ngöôøi bò beänh thöôøng coù naêng löïc naõo boä toát vaø trí tueä thaêng baèng. OÂng ñaõ khoân ngoan thaáu ñöôïc nhöõng noãi lo sôï thaàm kín cuûa toâi, vaø toâi noùi ra ñaây vì lôïi ích cuûa caùc beänh nhaân khaùc. Roài oâng cho toâi naèm döôõng beänh trong saùu thaùng, vaø baûo toâi haõy may vaù, theâu ñan trong thôøi gian ñoù. Theá neân, toâi ñeán vôùi coâ Margaret toâi ôû Castramont, trôû laïi ôû caên phoøng cuõ maø toâi ñaõ duøng bieát bao naêm, vaø baét ñaàu may moät boä quaàn aùo cho em toâi. Toâi voán gioûi theâu ñan, nhö quí baïn ñaõ bieát. Moãi ngaøy toâi thöùc daäy vaø ñi daïo treân ñoàng noäi, vaø moãi tuaàn qua toâi moät khaù hôn. Cöù vaøi ba ngaøy toâi laïi nhaän ñöôïc moät laù thö cuûa Walter Evans; keå töø khi anh aáy sang Myõ, toâi vaãn nhaän ñöôïc tin cuûa anh ñeàu ñaën. 99
    • Töï truyeän114 CHÖÔNGIII Toâi thaáy khoù vieát veà nhöõng naêm keá tieáp, cuõng nhö caùch naøo ñeå trình baøy giai ñoaïn keá cuûa cuoäc ñôøi toâi. Khi nhôù laïi, toâi nhaän thaáy raèng yù thöùc haøi höôùc nôi toâi ñaõ taïm thôøi maát ñi, vaø khi vieäc ñoù xaûy ñeán cho moät ngöôøi thöôøng coù theå cöôøi ñuøa vôùi moïi tröôøng hôïp trong ñôøi, thì haún laø kinh khuûng. Khi noùi “haøi höôùc” toâi khoâng nghó ñoù laø tính öa boâng ñuøa, maø laø khaû naêng moät ngöôøi coù theå töï cöôøi baûn thaân vaø caùc tröôøng hôïp, söï kieän trong ñôøi, nhìn ngaém chuùng trong töông quan vôùi hoaøn caûnh vaø sôû naêng cuûa mình. Toâi nghó mình khoâng thöïc söï coù tính khoâi haøi; ngay caû nhöõng “truyeän cöôøi” trong caùc tôø baùo Chuùa nhaät toâi cuõng khoâng hieåu vaø toâi khoâng bao giôø nhôù ñöôïc moät troø ñuøa naøo; nhöng toâi laïi coù yù thöùc haøi höôùc, vaø thaáy khoâng chuùt khoù khaên maø laøm cho moät nhoùm khaùn, thính giaû ñoâng ñaûo hay ít ngöôøi phaûi cöôøi oà leân. Toâi cuõng luoân luoân coù theå töï traøo. Tuy nhieân, trong ñoaïn ñôøi keá tieáp maáy naêm sau, toâi khoâng thaáy coù gì vui, neân toâi khoâng theå vieát veà thôøi gian naøy maø traùnh khoûi tính caùch nhaøm chaùn hay hình aûnh ñaùng thöông cuûa moät ngöôøi ñaøn baø khoán khoå bôûi vì luùc ñoù toâi thaät khoán khoå. Vaäy, toâi cöù vieát, cöù keå laïi nhöõng noãi ñau buoàn cuûa toâi, theo caùch naøo hay nhaát, chæ xin quí baïn chòu khoù ñoïc. Ñoù ñuùng laø moät khoaûng thôøi gian traàm laéng, naèm giöõa hai möôi taùm naêm haïnh phuùc tröôùc, vaø hai möôi taùm naêm haïnh phuùc sau — nhöõng naêm haïnh phuùc hieän ñang coøn tieáp dieãn. Töø 1907 veà tröôùc, toâi cuõng coù nhöõng khoù khaên öu phieàn nhöng chæ hôøi hôït beân ngoaøi. Toâi ñaõ laøm coâng vieäc toâi yeâu thích vaø ñaõ thaønh coâng. Theo choã toâi hieåu thì toâi ñaõ soáng giöõa nhöõng ngöôøi thöông meán, khen ngôïi toâi vaø toâi khoâng coù gì xích mích vôùi caùc baïn ñoàng söï. Veà maët taøi chiùnh toâi khoâng heà thieáu thoán baát cöù ñieàu gì. Toâi coù theå ñi ñeán nôi naøo toâi thích 100
    • Töï truyeän 115 treân ñaát AÁn vaø coù theå veà Anh khi naøo toâi muoán, khoâng moät chuùt ñaén ño. Thaät ra, toâi khoâng phaûi ñoái phoù vôùi noãi khoù khaên naøo cuûa rieâng toâi. Tuy nhieân, giôø ñaây toâi böôùc vaøo moät chu kyø baûy naêm, trong ñoù khoâng coù gì khaùc hôn laø söï ñau khoå, noù aûnh höôûng ñeán troïn caû baûn tính cuûa toâi. Toâi böôùc vaøo moät ñoaïn ñôøi maø taâm trí heát söùc öu phieàn. Toâi ñaõ laâm vaøo nhöõng tình huoáng khieán toâi phaûi coù nhöõng phaûn öùng xuùc caûm cuøng cöïc, coøn ñôøi soáng theå chaát thì trôû neân heát söùc khoù khaên. Toâi tin raèng nhöõng ñoaïn ñôøi nhö theá naøy caàn phaûi coù trong cuoäc soáng cuûa taát caû nhöõng ngöôøi ñeä töû tích cöïc. Thaät laø khoù loøng chòu noåi; tuy nhieân, toâi tin chaéc raèng khi böôùc vaøo ñoù vôùi ñaày ñuû quyeát taâm vaø tri thöùc cuûa linh hoàn thì chuùng ta taát seõ coù söùc maïnh thaéng phuïc hoaøn caûnh. Baáy giôø, (trong tröôøng hôïp cuûa toâi cuõng nhö taát caû nhöõng ngöôøi coá gaéng phuïng söï tinh thaàn) luoân luoân keát quaû seõ laø moät naêng löïc lôùn lao hôn ñeå ñaùp öùng nhu caàu nhaân loaïi, ñeå laøm “moät baøn tay maïnh meõ trong boùng toái” naâng ñôõ nhöõng ngöôøi baïn haønh höông. Toâi ñaõ keà caän, trôï giuùp moät ñöùa con gaùi toâi khi noù traûi qua moät kinh nghieäm heát söùc ñau buoàn; toâi ñaõ troâng nom noù — nhôø naêm naêm nhaãn naïi chòu ñöïng — vöôït qua khoù khaên vaø trôû neân khaù höõu duïng, maø neáu thieáu nhaãn naïi thì seõ khoâng ñöôïc nhö vaäy; bôûi vì noù haõy coøn treû, vôùi töông lai coøn nhieàu xaây döïng höõu ích. Neáu chính toâi chöa böôùc vaøo loø löûa toâi luyeän thì chaéc haún toâi khoâng theå giuùp con toâi nhö theá. Khi saùu thaùng döôõng beänh ñaõ qua, moïi ngöôøi môùi saép ñaët hoân leã cho toâi. Moùn tieàn nhoû cuûa toâi ñöôïc gôûi trong quyõ tín thaùc, neân Walter khoâng theå ñuïng ñeán, duø anh coù muoán. “Coâ Alice” ñaõ gôûi tieàn cho anh aáy ñeå töï saém söûa vaø ñeán Toâ Caùch Lan röôùc toâi. Luùc ñoù toâi ôû vôùi coâ toâi, baø Maxwell ôû Castramont. Toâi ñaõ thaønh hoân trong moät thaùnh ñöôøng tö gia cuûa moät ngöôøi baïn, nhôø oâng Boyd-Carpenter haønh leã. OÂng anh caû cuûa cha toâi, William La Trobe-Bateman (cuõng laø moät giaùo só), ñaõ ñöùng ra laøm chuû hoân. 101
    • Töï truyeän116 Sau hoân leã, toâi lieàn ñeán vôùi gia ñình Walter Evans ôû mieàn Baéc xöù Anh. Moät ngöôøi baø con cuûa toâi voán quen bieát nhieàu ngöôøi ôû xöù Anh, khi döï ñaùm cöôùi, ñeán luùc töø giaõ ñaõ noùi rieâng vôùi toâi raèng “Naøo, Alice, chaùu ñaõ thaønh hoân vôùi ngöôøi naøy vaø saép ñi ñeán vôùi gia ñình anh aáy. Chaùu seõ thaáy raèng hoï khoâng nhö hoï haøng nhaø mình vaø chaùu coù boån phaän phaûi laøm sao cho hoï caûm thaáy raèng chaùu nhìn hoï laø thaân toäâc thaät söï. Laïy Chuùa toâi, ñöøng laøm ra veû kieâu kyø nheù.” Vôùi maáy lôøi ñoù, baø ñaõ ñöa toâi vaøo moät quaõng ñôøi môùi, boû laïi sau löng giai caáp vaø ñòa vò xaõ hoäi, vaø boãng nhieân toâi hieåu ra theá naøo laø nhaân loaïi. Toâi khoâng ôû trong nhoùm ngöôøi tin raèng chæ coù nhöõng ngöôøi coâng nhaân môùi laø toát vaø ñuùng, giai caáp trung löu laø löông thieän, coøn giôùi quyù toäc thì hoaøn toaøn voâ duïng, ñaùng neân loaïi boû. Toâi cuõng khoâng chaáp nhaän quan nieäm raèng chæ coù giôùi trí thöùc môùi coù theå cöùu ñôøi, duø raèng ñoù laø moät vò theá toát hôn, bôûi vì nhöõng ngöôøi trí thöùc coù theå xuaát thaân töø taát caû caùc giai caáp. Toâi ñaõ gaëp nhöõng keû heát söùc hôïm hónh töø nhöõng giai caáp goïi laø thaáp keùm. Toâi cuõng ñaõ gaëp nhöõng haïng ngöôøi cöïc kyø kieâu caêng nhö theá trong giôùi quí toäc. Trong baát cöù quoác gia naøo, tính lòch söï thaùi quaù vaø tinh thaàn baûo thuû cuûa caùc gia caáp trung löu cuõng laø löïc caân baèng raát quan troïng. Söùc thuùc ñaåy vaø noåi daäy cuûa caùc taàng lôùp haï löu giuùp moïi ngöôøi phaùt trieån, trong khi ñoù thì truyeàn thoáng, vaên hoùa vaø caùc giaù trò cao thöôïng cuûa giôùi quí toäc laø moät phaåm tính quí giaù cuûa quoác gia naøy. Taát caû nhöõng yeáu toá naøy ñeàu raát höõu ích, ñuùng ñaén vaø toát ñeïp, nhöng taát caû cuõng ñeàu coù theå bò laïm duïng. Tính baûo thuû coù theå trôû neân phaûn tieán hoùa moät caùch nguy hieåm; moät söï noåi daäy ñuùng ñaén coù theå trôû thaønh cuoäc caùch maïng tuyeät vôøi; vaø yù thöùc traùch nhieäm cuõng nhö tính cao thöôïng thöôøng coù trong “caùc taàng lôùp thöôïng löu” coù theå thoaùi hoùa trôû thaønh moät chính saùch baûo hoä ngu ngoác. Khoâng coù quoác gia naøo khoâng phaân chia giai caáp. Coù theå coù giôùi quí toäc cha truyeàn con noái ôû Anh nhöng ôû Myõ laïi coù giôùi taøi phieät (quí toäc do tieàn 102
    • Töï truyeän 117 baïc) hoï coù nhöõng ranh giôùi cuõng heát söùc khaét khe, phaân chia, kyø thò. Ai seõ daøn xeáp söï tranh chaáp naøy, caùi naøo toát nhaát hoaëc caùi naøo xaáu nhaát? Toâi ñaõ ñöôïc döôõng duïc trong moät heä thoáng giai caáp raát khaét khe, vaø trong ñôøi toâi khoâng ñieàu gì coù khuynh höôùng laøm toâi bình ñaúng vôùi nhöõng ngöôøi khoâng thuoäc giai caáp cuûa mình. Toâi coøn phaûi hoïc ñeå thaáy ra raèng, aån trong taát caû nhöõng söï phaân chia giai caáp ôû Taây phöông vaø nhöõng heä thoáng ñaúng caáp ôû Ñoâng phöông, coù moät thöïc theå vó ñaïi maø chuùng ta goïi laø Nhaân Loaïi. Duø sao thì, vôùi nhöõng boä quaàn aùo ñeïp ñeõ, nhöõng moùn nöõ trang xinh xaén, vôùi gioïng noùi coù vaên hoùa vaø tö caùch thöôïng löu, toâi ñaõ lao mình vaøo gia ñình cuûa Walter Evans, khoâng heà nghó ngôïi vaø khoâng heà ñaùnh giaù ñöôïc tình hình. Ngay caû nhöõng ngöôøi laõo boäc cuõng toû ra ngôø vöïc. Cuï Potter, ngöôøi ñaùnh xe ngöïa, ñaõ ñöa toâi vaø Walter Evans ñeán ga xe löûa, sau ñaùm cöôùi. Toâi coøn nhôù hình aûnh cuï trong boä ñoàng phuïc cuûa gia nhaân, vôùi huy hieäu gaén treân noùn. Cuï bieát toâi töø hoài toâi coøn beù, vaø khi ñeán ga, cuï böôùc xuoáng, naém tay toâi vaø baûo, ‘’Coâ Alice, toâi khoâng thích anh ta vaø cuõng khoâng muoán noùi ñieàu ñoù vôùi coâ, nhöng neáu anh ta ñoái xöû vôùi coâ khoâng ñuùng thì coâ cöù trôû veà vôùi chuùng toâi. Cöù gôûi toâi ít chöõ laø toâi seõ ñeán ñoùn coâ ôû ga naøy.” Roài khoâng noùi gì theâm, cuï ñaùnh xe ñi thaúng. OÂng tröôûng ga ôû Scotch ñaõ daønh saün moät toa xe cho chuùng toâi ñi ñeán Carlisle. Khi ñöa toâi leân xe, oâng ñaõ thaúng thaén nhìn vaøo toâi vaø baûo, “Naøy coâ Alice, neáu laø toâi thì anh aáy khoâng phaûi laø ngöôøi toâi choïn cho coâ ñaâu, nhöng toâi hy voïng coâ seõ ñöôïc haïnh phuùc.” Nhöõng lôøi ñoù khoâng laøm toâi baän taâm chuùt naøo. Giôø ñaây thì toâi nghó raèng ngaøy aáy toâi ñaõ ñeå laïi sau löng caùc thaân toäc, baïn beø, gia nhaân, hoï raát lo laéng cho toâi, nhöng baáy giôø toâi hoaøn toaøn khoâng ñeå yù ñeán ñieàu ñoù. Toâi ñaõ laøm nhöõng gì maø toâi tin laø ñuùng, ñaõ chaáp nhaän hy sinh ñeå thöïc hieän vaø ñaõ gaùnh laáy haäu quaû. Quaù khöù ôû sau löng; coâng vieäc toâi laøm cho caùc binh só ñaõ xong. Tröôùc maét toâi veõ ra moät töông lai tuyeät 103
    • Töï truyeän118 dieäu vôùi ngöôøi ñaøn oâng maø toâi ñaõ nghó laø toâi yeâu quí, treân vuøng ñaát môùi meû vaø tuyeät dieäu, bôûi vì luùc ñoù chuùng toâi ñang treân ñöôøng ñeán Hoa Kyø. Tröôùc khi ñeán caûng Liverpool, chuùng toâi ñaõ gheù laïi gia ñình cuûa choàng toâi vaø toâi chöa bao giôø traûi qua moät khoaûng thôøi gian kinh khuûng hôn theá. Hoï raát töû teá, toát buïng vaø ñaùng troïng, nhöng toâi chöa bao giôø aên uoáng vôùi nhöõng ngöôøi nhö theá, hoaëc nguû trong moät ngoâi nhaø nhö vaäy, hay laø duøng böõa trong moät “phoøng khaùch”, hoaëc ôû trong moät ngoâi nhaø khoâng coù ngöôøi giuùp vieäc. Toâi laáy laøm gheâ sôï hoï vaø hoï laïi caøng gheâ sôï toâi hôn, duø raèng Walter ñaõ cö xöû raát toát. Ñeå cho coâng bình ñoái vôùi Walter Evans, töôûng neân noùi raèng sau khi chuùng toâi ñaõ chia tay vaø anh aáy ñaõ ñeán moät tröôøng ñaïi hoïc lôùn ñeå theo ñuoåi cao hoïc, toâi nhaän ñöôïc moät laù thö cuûa oâng hieäu tröôûng tröôøng ñaïi hoïc aáy yeâu caàu toâi haõy trôû laïi vôùi Walter. Laø moät vò cao nieân ñaày kinh nghieäm, oâng ñaõ yeâu caàu toâi haõy trôû laïi vôùi choàng bôûi vì, oâng baûo raèng, trong kinh nghieäm laâu daøi tieáp xuùc vôùi haøng ngaøn ngöôøi treû, oâng chöa gaëp moät ngöôøi naøo coù nhöõng khaû naêng thieân phuù — veà maët tinh thaàn, theå chaát vaø trí tueä — nhö Walter Evans. Cho neân, khoâng coù gì phaûi ngaïc nhieân khi toâi ñaõ yeâu thöông vaø keát hoân vôùi anh aáy. Taát caû nhöõng bieåu hieän beân ngoaøi ñeàu raát toát, ngoaïi tröø vieäc anh thieáu tieàn vaø khoâng coù ñòa vò xaõ hoäi. Tuy nhieân, vì toâi ñaõ ñònh ñeán soáng ôû Myõ, vaø vì chaúng bao laâu nöõa anh aáy seõ nhaän chöùc vuï trong giaùo hoäi, neân vaán ñeà ñoù döôøng nhö khoâng coù gì ñaùng keå. Chuùng toâi coù theå soáng ñöôïc vôùi löông cuûa anh aáy vaø soá lôïi töùc ít oûi cuûa toâi. Töø Anh, chuùng toâi ñi thaúng ñeán Cincinnati, bang Ohio, nôi ñoù choàng toâi ñang theo hoïc ôû Chuûng Vieän Thaàn Hoïc Lane. Toâi lieàn tham döï caùc khoùa hoïc cuûa anh aáy, duøng soá tieàn toâi coù theå lo cho caû hai chuùng toâi vaø trang traûi moïi thöù. Khi ñi vaøo nhöõng chi tieát cuûa cuoäc soáng hoân nhaân, toâi môùi thaáy raèng toâi hoaøn toaøn khoâng coù gì töông ñoàng vôùi choàng toâi, chæ tröø coù 104
    • Töï truyeän 119 caùc quan ñieåm toân giaùo maø thoâi. Anh aáy thöïc söï khoâng bieát gì veà caùc sôû naêng, kinh nghieäm cuûa toâi, coøn toâi thì khoâng hieåu bao nhieâu veà anh aáy. Baáy giôø, caû hai chuùng toâi ñeàu coá gaéng laøm cho cuoäc hoân nhaân thaønh coâng, nhöng noù ñaõ toû ra thaát baïi. Toâi nghó coù leõ toâi ñaõ cheát trong buoàn khoå vaø thaát voïng neáu khoâng coù ngöôøi phuï nöõ da maøu, ngöôøi ñieàu haønh khu nhaø troï, noái lieàn vôùi chuûng vieän, ôû treân taàng choùt, trong ñoù chuùng toâi coù moät phoøng. Teân baø aáy laø Snyder, vöøa môùi gaëp laø ñaõ keát thaân vôùi toâi ngay. Baø ñaõ chaêm nom, an uûi vaø lo laéng cho toâi; baø ñaõ la raày toâi, chieán ñaáu baûo veä toâi, vaø vì moät lyù do naøo ñoù maø baø khoâng thích thaáy maët Walter Evans, laïi coøn laáy laøm vui maø noùi ñieàu ñoù ra cho anh bieát nöõa. Baø ñaõ quan taâm lo cho toâi nhöõng gì toát ñeïp nhaát trong khaû naêng baø. Toâi thöông baø vaø baø ñaõ trôû thaønh ngöôøi taâm phuùc duy nhaát cuûa toâi. Ñoù laø laàn ñaàu tieân trong ñôøi toâi ñaõ choáng ñoái vaán ñeà kyø thò chuûng toäc. Toâi khoâng heà coù caûm thöùc ñoá kî ngöôøi Da Ñen, chæ coù ñieàu toâi khoâng tin vaøo cuoäc hoân phoái giöõa caùc daân toäc da maøu vôùi ngöôøi da traéng, bôûi vì döôøng nhö noù khoâng bao giôø taïo ñöôïc haïnh phuùc cho caû ñoâi beân. Toâi ñaõ kinh ngaïc khi khaùm phaù ra raèng, theo hieán phaùp Myõ, ngöôøi ta chuû tröông taát caû moïi ngöôøi ñeàu bình ñaúng, nhöng (thoâng qua caùc thueá cöû tri vaø cheá ñoä giaùo duïc toài teä) ngöôøi ta ñaõ caån thaän laøm sao cho ngöôøi Da Ñen khoâng coù ñöôïc quyeàn ñoù. Tình traïng ôû mieàn Baéc thì coù toát hôn ôû mieàn Nam, tuy nhieân, vaán ñeà ngöôøi Da Ñen laø moät vaán ñeà maø ngöôøi daân Myõ seõ phaûi lo giaûi quyeát. Hieán phaùp ñaõ giaûi quyeát vaán ñeà ñoù cho hoï roài. Toâi coøn nhôù ôû Chuûng vieän Lane coù moät giaùo sö Da Ñen noï, tieán só Franklin, ñaõ ñöôïc môøi ñeán dieãn thuyeát cho caùc cöïu sinh vieân nghe. Sau khi ra khoûi giaûng ñöôøng, toâi cuøng choàng ñöùng noùi chuyeän vôùi vaøi vò giaùo sö vöøa luùc Tieán só Franklin ñi ngang qua. Moät giaùo sö ñoùn oâng laïi vaø ñöa tieàn cho oâng ta ñi aên tröa. Ngöôøi ta cho raèng thaäm chí oâng khoâng ñuû toát ñeå coù theå aên vôùi caû nhoùm chuùng toâi, duø raèng oâng ñaõ coù theå thuyeát giaûng cho chuùng toâi nghe veà caùc giaù trò tinh thaàn. Toâi ñaõ 105
    • Töï truyeän120 xuùc ñoäng ñeán möùc, vôùi tính nhaëm leï thöôøng ngaøy, toâi lieàn ñeán noùi chuyeän naøy vôùi vôï choàng moät vò giaùo sö maø toâi quen. Hoï lieàn cuøng toâi quay laïi vaø ñöa Tieán só Franklin veà duøng böõa ôû nhaø rieâng cuûa hoï. Vôùi toâi, vieäc khaùm phaù ra caûm thöùc kyø thò ngöôøi Da Ñen gioáng nhö tìm thaáy moät caùnh cöûa môû roäng ñeå böôùc vaøo ngoâi nhaø lôùn nhaân loaïi. Ñaây laø caû moät thaønh phaàn cuûa ñoàng baøo toâi, hoï ñang bò töø choái nhöõng quyeàn maø khi sinh ra Hieán phaùp ñaõ cho hoï. Keå töø ñoù, toâi ñaõ suy nghó, tìm ñoïc vaø thaûo luaän vaán ñeà cuûa caùc chuûng toäc thieåu soá. Toâi coù nhieàu beø baïn Da Ñen vaø coù theå noùi raèng chuùng toâi raát hieåu nhau. Toâi nhaän thaáy ngöôøi Da Ñen cuõng coù vaên hoùa, coù nhöõng tö töôûng toát ñeïp vaø thaän troïng nhö nhieàu ngöôøi baïn da traéng cuûa toâi vaäy. Toâi ñaõ ñem vaán ñeà ra thaûo luaän vôùi hoï vaø ñöôïc bieát raèng taát caû nhöõng ñieàu hoï yeâu caàu laø bình ñaúng trong moïi cô hoäi, trong giaùo duïc, vieäc laøm vaø ñieàu kieän sinh soáng. Toâi chöa heà gaëp ngöôøi Da Ñen naøo ñoøi hoûi bình ñaúng ñòa vò xaõ hoäi, duø raèng ñaõ ñeán luùc hoï phaûi coù vaø seõ coù söï bình ñaúng ñoù. Toâi nhaän thaáy raèng thaùi ñoä cuûa ngöôøi Da Ñen coù vaên hoùa, giaùo duïc cao ñoái vôùi nhöõng ngöôøi keùm phaùt trieån trong chuûng toäc hoï cuõng raát hôïp lyù vaø toát ñeïp; nhö coù laàn moät luaät sö Da Ñen noåi tieáng ñaõ baûo toâi: “Haàu heát chuùng toâi ñeàu laø nhöõng ñöùa treû. Ñaëc bieät laø ôû mieàn Nam, neân caàn ñöôïc yeâu thöông vaø phaùt trieån gioáng nhö treû con.” Caùch ñaây maáy naêm, ôû London toâi coù nhaän moät laù thö cuûa Tieán só Just, moät nhaø khoa hoïc, oâng hoûi toâi coù ñoàng yù tieáp oâng hay khoâng vì oâng ñaõ ñoïc moät soá ñieàu toâi vieát vaø muoán noùi chuyeän vôùi toâi. Toâi ñaõ môøi oâng duøng böõa ôû caâu laïc boä chuùng toâi, vaø khi oâng ñeán toâi môùi bieát oâng laø moät ngöôøi Da Ñen, nöôùc da raát ñen. OÂng laø moät ngöôøi lòch söï, coù duyeân vaø raát thuù vò, ñang treân ñöôøng trôû laïi Washington sau khi ñaõ dieån thuyeát ôû Ñaïi hoïc Berlin. OÂng laø moät trong nhöõng nhaø sinh vaät hoïc haøng ñaàu treân theá giôùi. Vôï choàng toâi ñaõ ñöa oâng veà nhaø chuùng toâi ôû Tunbridge Wells trong vaøi hoâm, 106
    • Töï truyeän 121 vaø chuùng toâi raát thích laàn vieáng thaêm ñoù. Moät ñöùa con gaùi toâi ñaõ hoûi oâng keát hoân chöa. Toâi coøn nhôù roõ oâng ñaõ quay sang noù vaø baûo: “Coâ beù thaân meán, chuù khoâng bao giôø mô öôùc coù theå yeâu caàu ñöôïc keát hoân vôùi moät coâ gaùi ngöôøi da traéng caû, vaø khoâng theå traùnh khoûi bò coâ laäp. Chuù cuõng chöa gaëp ñöôïc moät coâ gaùi thuoäc chuûng toäc chuù, coù khaû naêng trí tueä maø chuù caàn ñeå laøm ngöôøi baïn ñoàng haønh. Khoâng, chuù chöa bao giôø keát hoân caû.” Töø daïo ñoù oâng ñaõ cheát vaø toâi laáy laøm thöông tieác voâ cuøng. Toâi ñaõ hy voïng coù tình baïn thaân thieát hôn vôùi moät ngöôøi taøi ba nhö vaäy. Trong suoát ba möôi saùu naêm ôû treân ñaát nöôùc naøy, toâi ñaõ ngaøy caøng ngaïc nhieân, xuùc ñoäng vaø gheâ sôï tröôùc thaùi ñoä cuûa nhieàu ngöôøi Myõ ñoái vôùi caùc ñoàng baøo Myõ cuûa hoï, nhöõng ngöôøi thieåu soá Da Ñen. Vaán ñeà naøy seõ phaûi ñöôïc giaûi quyeát, vaø phaûi daønh cho ngöôøi Da Ñen moät choã ñöùng trong cuoäc soáng cuûa quoác gia. Chuùng ta khoâng neân ñeø neùn hoï vaø cuõng khoâng theå ñaøn aùp hoï ñöôïc. Haõy ñeå cho hoï töï chöùng toû taát caû nhöõng ñieàu maø hoï noùi laø baûn chaát cuûa hoï; vaø cuõng tuøy chuùng ta coù muoán thaáy hay chaêng, raèng hoï ñang laøm ñieàu ñoù, vaø raèng nhöõng lôøi phaùt ngoân ñaùng cheâ traùch vaø söï thuø gheùt cay ñoäc cuûa moät soá ngöôøi nhö Thöôïng nghò só Bilbo laø ñaøn aùp thöïc söï. Moät laàn nöõa, toâi tin raèng hieän nay (toâi khoâng coù yù tieân ñoaùn töông lai) chuùng ta khoâng theå giaûi quyeát vaán ñeà baèng nhöõng cuoäc hoân nhaân ña chuûng. Vaán ñeà phaûi ñöôïc giaûi quyeát baèng tinh thaàn coâng lyù quaû caûm, baèng caùch thöøa nhaän söï thaät raèng taát caû moïi ngöôøi ñeàu laø anh chò em vôùi nhau, vaø söï thaät laø neáu ngöôøi Da Ñen trôû thaønh vaán ñeà, thì ñoù laø loãi taïi chuùng ta. Ñaõ ñeán luùc nhöõng ngöôøi da traéng vaø nhöõng nghò só tieáng taêm trong löôõng Vieän Quoác hoäi vaø trong caû hai Ñaûng ôû Hoa Kyø haõy thoâi hoâ haøo daân chuû vaø tuyeån cöû töï do ôû caùc nöôùc vuøng Balkans cuøng nhöõng nôi khaùc, maø haõy aùp duïng cuõng chính nhöõng nguyeân taéc ñoù vaøo caùc Tieåu bang mieàn Nam cuûa hoï. 107
    • Töï truyeän122 Xin quí ñoäc giaû thoâng caûm boû qua cho nhöõng lôøi coâng kích, vì toâi caûm thaáy raát böùc xuùc ñoái vôùi vaán ñeà naøy. Baø Snyder, ngöôøi phuï nöõ da maøu naøy, ñaõ troâng nom toâi trong nhieàu thaùng vaø chaêm soùc cho ñeán khi toâi sanh ñöùa con gaùi ñaàu loøng. Baø cho môøi vò baùc só cuûa baø, oâng naøy khoâng phaûi da maøu nhöng khoâng gioûi laém, neân toâi khoâng coù ñöôïc söï saên soùc laønh ngheà maø ñaùng ra toâi ñaõ coù. Ñoù khoâng phaûi laø loãi cuûa baø, vì baø ñaõ laøm heát söùc mình ñeå giuùp toâi qua caûnh khoù khaên. Khi sinh ba ñöùa con, toâi ñaõ thieáu may maén moät caùch laï luøng, vaø chæ coù moät laàn laø ñöôïc moät ngöôøi ñieàu döôõng cuûa beänh vieän ôû beân caïnh. Duø sao, khi sinh ñöùa con ñaàu, toâi cuõng ñaõ ñöôïc söï chaêm soùc thieáu chuyeân moân. Trong thôøi gian ñoù Walter laïi maéc chöùng loaïn caûm, khieán cho baùc só phaûi haàu nhö lo cho anh aáy; tuy nhieân, baø Snyder gioáng nhö moät choã döïa maïnh meõ vöõng vaøng, toâi khoâng bao giôø queân ôn baø. Veà sau, baùc só ñaõ gôûi ñeán moät nöõ ñieàu döôõng thöïc taäp, nhöng coâ aáy quaù thieáu kinh nghieäm ñeán ñoãi coâ ñaõ laøm toâi ñau ñôùn khoå sôû trong ba thaùng. Sau ñoù chuùng toâi dôøi töø chuûng vieän ñeán moät quaän khaùc ñeå sinh soáng. Chuùng toâi coù moät caên hoä ôû ñoù, nôi maø laàn ñaàu tieân toâi bò boû moät mình vôùi ñöùa beù vaø taát caû coâng vieäc nhaø phaûi laøm. Maõi cho ñeán luùc ñoù, toâi chöa bao giôø giaët moät chieác khaên maët, luoäc moät quaû tröùng hay pha moät taùch traø, vaø laø moät thieáu phuï hoaøn toaøn thieáu khaû naêng. Caùi kinh nghieäm khoù khaên cuûa toâi khi hoïc laøm vieäc ñaõ khieán toâi phaûi laøm sao cho ba ñöùa con gaùi toâi bieát taát caû nhöõng gì caàn bieát veà gia chaùnh. Chuùng hoaøn toaøn ñuû khaû naêng laøm coâng vieäc. Toâi chaéc chaén raèng ñoù khoâng phaûi laø thôøi gian deã daøng gì cho Walter Evans, vaø chính vaøo luùc aáy — khi soáng moät mình vôùi anh aáy ôû nôi maø khoâng coù ai nghe thaáy chuùng toâi — toâi môùi baét ñaàu khaùm phaù ra raèng anh ñang phaùt trieån tính noùng naûy kinh khuûng. Toâi ñaõ phaûi chieán ñaáu gian khoå vôùi cuoäc giaët giuõ haøng tuaàn. Toâi thöôøng ñi xuoáng taàng treät, nôi coù gaén saün caùc ñoà chöùa ñeå 108
    • Töï truyeän 123 giaët ñoà. Toâi ñaõ mang theo taát caû caùc quaàn aùo em beù cuûa toâi hoài nhoû, goàm nhöõng taám len xoáp raát ñeïp, raát daøi, nhöõng taám loùt vieàn ren thöù thaät, raát quí — vaø haøng loâ caùc thöù khaùc, maø giaët giuõ chuùng laø caû moät vaán ñeà khoå sôû. Khi giaët xong, chuùng troâng thöïc kyø cuïc. Moät saùng noï, toâi nghe coù tieáng goõ cöûa, vaø khi môû cöûa toâi thaáy moät baø ôû caên hoä döôùi toâi. Baø nhìn toâi coù veû aùi ngaïi vaø noùi, “Xem naøy, baø Evans, hoâm nay laø saùng thöù hai roài, vaø toâi khoâng coøn chòu noåi nöõa. Toâi laø moät ngöôøi giuùp vieäc ôû Anh coøn baø laø moät phuï nöõ quí phaùi ngöôøi Anh, toâi coù theå hieåu ñöôïc ñieàu ñoù. Coù nhöõng vieäc toâi bieát maø baø khoâng bieát; vaäy moãi saùng thöù Hai baø haõy xuoáng vôùi toâi cho ñeán khi naøo toâi thaáy khoâng coøn caàn thieát nöõa, toâi seõ chæ baø caùch giaët quaàn aùo”. Baø noùi nhö theå baø ñaõ raønh coâng vieäc ñoù, vaø baø thöïc gioûi ñuùng nhö lôøi noùi. Ngaøy nay, khoâng coù vieäc naøo veà giaët giuõ maø toâi khoâng bieát, taát caû laø nhôø ôn baø Schubert. Ñaây laø moät ví duï nöõa veà moät ngöôøi maø toâi khoâng laøm gì cho hoï, nhöng töï hoï toû ra coù loøng nhaân aùi, toát buïng, vaø nhôø ñoù maø toâi coù theâm moät thoaùng nhìn vaøo toøa nhaø nhaân loaïi. Baø vaø toâi ñaõ laø baïn thaät söï, vaø baø thöôøng beânh vöïc toâi khi Walter Evans noåi côn giaän döõ. Thænh thoaûng, toâi laïi laùnh naïn trong caên hoä nhoû cuûa baø. Toâi khoâng bieát giôø ñaây baø vaø baø Snyder coù coøn soáng hay chaêng. Toâi cho laø khoâng; haún hai baø ñaõ giaø laém roài. Khi Dorothy ñöôïc khoaûng saùu thaùng, toâi trôû veà Anh thaêm gia ñình, ñeå choàng toâi ôû laïi hoaøn taát khoùa thaàn hoïc vaø nhaän chöùc vuï. Ñoù laø laàn sau cuøng toâi veà thaêm Anh quoác trong hai möôi naêm qua, vaø toâi khoâng nhôù chuyeán ñi ñoù coù gì vui veû caû. Toâi khoâng theå noùi vôùi thaân toäc raèng toâi khoâng haïnh phuùc, raèng toâi ñaõ sai laàm. Loøng töï aùi khoâng cho pheùp toâi noùi, nhöng roõ raøng laø gia ñình toâi ñaõ ñoaùn bieát, duø khoâng heà hoûi toâi. Vaøo dòp ñoù, em toâi ñaõ thaønh hoân vôùi ngöôøi em hoï toâi laø Laurence Parsons. Caû gia ñình thaân toäc ñaõ tuï hoïp ôû nhaø moät ngöôøi döôïng. Toâi chæ ôû Anh quoác coù maáy thaùng roài trôû laïi Hoa Kyø. Trong khi ñoù thì choàng toâi ñaõ toát nghieäp ra chuûng vieän, nhaän 109
    • Töï truyeän124 chöùc vaø laõnh traùch vuï döôùi quyeàn vò Giaùm muïc vuøng San Loaquin ôû California. Theá laø hoùa ra hay cho toâi, bôûi vì vò Giaùm muïc vaø vôï oâng ñaõ trôû thaønh baïn toâi. Toâi vaãn coøn bieát tin baø. Ñöùa con gaùi uùt cuûa toâi ñöôïc ñaët theo teân baø; baø laø moät trong nhöõng ngöôøi toâi raát yeâu meán, toâi seõ keå theâm veà baø sau naøy. Toâi trôû laïi nöôùc Myõ treân moät chuyeán taøu nhoû, caäp beán Boston. Ñoù laø chuyeán ñi teä nhaát cuûa toâi töø tröôùc ñeán giôø — moät chieác taøu nhoû, dô baån, phoøng boán ngöôøi, doïn aên treân nhöõng chieác baøn daøi vaø ngöôøi ta vöøa aên vöøa ñoäi noùn. Toâi nhôù laïi nhö côn aùc moäng. Tuy nhieân, ñieàu khoâng hay naøo roài cuõng chaám döùt, chuùng toâi ñeán Boston trong côn möa taàm taõ, toâi thaáy buoàn naûn, thaát voïng. Toâi nhöùc ñaàu döõ doäi; chieác röông quaàn aùo coù caån baïc voán cuûa meï toâi, ñaõ bò maát caép, coøn Dor- othy luùc ñoù khoaûng moät tuoåi thì naëng quaù aüm khoâng muoán noåi. Toâi ñi baèng veù cuûa haõng du lòch Cook, nhaân vieân cuûa hoï cuõng coù maët ôû treân taøu. OÂng ta ñöa toâi ñeán ga xe löûa vaø toâi phaûi chôø cho ñeán nöûa ñeâm; sau khi caên daën nhöõng ñieàu toâi caàn bieát vaø mua cho toâi moät taùch caø pheâ ñaäm, oâng töø giaõ. Toâi ngoài meät moûi suoát ngaøy ôû nhaø ga, raùng doã daønh con vì noù quaáy khoùc maõi. Ñeán giôø leân taøu, toâi ñang lo khoâng bieát laøm sao, thì thình lình nhìn leân, toâi thaáy ngöôøi nhaân vieân haõng Cook ñöùng beân caïnh toâi nhöng khoâng maëc ñoàng phuïc. OÂng ta baûo, “Baø laøm toâi lo laéng maõi töø saùng ñeán giôø, vaø toâi ñaõ nhaát ñònh laø toát hôn toâi neân ñích thaân ñöa baø leân taøu.” Roài oâng aüm ñöùa beù, goïi moät ngöôøi khuaân vaùc vaø tìm cho toâi moät choã thaät thoaûi maùi treân chuyeán taøu ñi California. Caùc toa naèm cho du khaùch hoài ñoù khoâng ñöôïc tieän nghi nhö ngaøy nay. Moät laàn nöõa, toâi ñaõ ñöôïc söï ñoái xöû töû teá maø toâi khoâng ñaùng ñöôïc, töø moät ngöôøi maø toâi khoâng heà laøm gì cho hoï. Xin quí baïn ñöøng nghó toâi coù nguï yù raèng toâi coù veû gì duyeân daùng hay xinh ñeïp khieán cho töï nhieân ngöôøi ta giuùp toâi. Toâi nghó raèng hoài ñoù toâi khoâng coù gì duyeân daùng caû. Toâi laø moät ngöôøi Anh nhuùt nhaùt, khaù töï cao vaø kín ñaùo ñeán möùc gaàn nhö caâm laëng. Khoâng, 110
    • Töï truyeän 125 khoâng phaûi theá maø chæ vì taâm hoàn ngöôøi bình daân voán töû teá vaø thích giuùp ñôõ. Xin ñöøng queân raèng moät trong nhöõng muïc ñích cuûa toâi khi vieát saùch naøy laø muoán chöùng minh tính baûn thieän ñoù. ÔÛ ñaây, toâi khoâng ñöa ra caùc ví duï, maø lieân heä nhöõng söï vieäc coù thaät. Tröôùc heát, choàng toâi laøm Linh muïc trong moät giaùo khu nhoû ôû R — vaø ñoù laø nôi toâi hoïc laøm boån phaän ngöôøi vôï cuûa moät giaùo só, nhöõng boån phaän khoâng ngôùt ñoøi hoûi toâi phaûi boû thì giôø vaøo. Toâi ñaõ ñöôïc giôùi thieäu vaøo caùc cuoäc hoäi hoïp ñaëc bieät cuûa phuï nöõ. Toâi ñaõ phaûi döï vaøo Hoäi Töông trôï Phuï nöõ. Toâi ñaõ phaûi toå chöùc caùc cuoäc Hoäi cuûa caùc Baø Meï; luoân luoân phaûi ñi nhaø thôø vaø khoâng ngôùt phaûi laéng nghe nhöõng baøi thuyeát giaùo baát taän cuûa Walter. Cuõng nhö taát caû caùc giaùo só vaø gia ñình cuûa hoï trong caùc giaùo xöù naøy, phaàn lôùn chuùng toâi soáng baèng thòt gaø, vaø toâi bieát taïi sao gaø laø moät loaïi gia caàm linh thaùnh — bôûi vì quaù nhieàu gaø ñaõ ñöôïc ñöa vaøo giaùo khu. Khoaûng thôøi gian naøy ñaùnh daáu moät söï môû mang nöõa trong taâm thöùc toâi. Suoát ñôøi, toâi chöa bao giôø soáng trong moät coäng ñoàng nhö ôû thò traán nhoû naøy. Nôi ñaây chæ coù moät ngaøn naêm traêm ngöoøi, nhöng coù ñeán möôøi baûy giaùo khu, moãi giaùo khu laø moät taäp theå raát nhoû. Trong soá caùc chuû noâng traïi beân ngoaøi, coù nhöõng ngöôøi vaên hoùa cao, thöôøng du lòch vaø ñoïc saùch, vaø ñoâi khi toâi cuõng gaëp gôõ hoï. Nhöng phaàn ñoâng daân chuùng laø caùc tieåu thöông, nhöõng ngöôøi laøm cho hoûa xa, thôï oáng nöôùc, coâng nhaân vöôøn nho, vöôøn traùi caây vaø caùc giaùo vieân. Nhaø sôû giaùo khu laø moät ngoâi nhaø treät nhoû coù saùu phoøng, ôû giöõa hai ngoâi nhaø lôùn; moät nhaø goàm cha meï vaø möôøi hai ñöùa con, vaø toâi ñaõ soáng trong tieáng treû nít ñuøa nghòch thöôøng xuyeân. Ñaây laø moät thò traán nhoû thöôøng thaáy — nhöõng cöûa hieäu vôùi maët tieàn laøm taïm, vôùi nhöõng caây coïc ñeå ngöôøi ta coät caùc coå xe ngöïa lôùn, nhoû vaøo ñoù (baáy giôø xe hôi coøn raát hieám), vaø nhaø böu ñieän, nôi ngöôøi ta noùi haønh laãn nhau vaø taát caû caùc chuyeän khaùc treân ñôøi. Khí haäu ôû ñaây thaät toát chæ coù ñieàu raát 111
    • Töï truyeän126 noùng vaø khoâ vaøo muøa heø. Tuy nhieân, veà maët vaên hoùa, trí tueä vaø tinh thaàn thì toâi caûm thaáy hoaøn toaøn coâ ñoäc. Döôøng nhö toâi thaáy raèng khoâng coù ai ñeå noùi chuyeän caû. Khoâng ai ñaõ töøng thaáy hay ñoïc ñieàu gì khaùc, vaø caâu chuyeän cuûa hoï chöøng nhö cöù xoay quanh vaán ñeà con caùi, muøa maøng, thöïc phaåm, vaø nhöõng chuyeän noùi xaáu trong vuøng. Trong nhieàu thaùùng trôøi, toâi vaãn giöõ thaùi ñoä kieâu haõnh nhö theá, vaø keát luaän raèng khoâng coù ai ñuû toát ñeå cho toâi keát giao. Dó nhieân, toâi vaãn laøm boån phaän ngöôøi vôï cuûa moät vò Linh muïc, toâi ñaõ toû ra töû teá, toát buïng, nhöng luoân luoân toâi thaáy coù moät haøng raøo ngaên caùch. Toâi khoâng muoán lieân heä gì nhieàu vôùi caùc giaùo daân, vaø ñaõ toû ra cho hoï bieát nhö vaäy. Tuy nhieân, toâi ñaõ môû moät lôùp hoïc Kinh Thaùnh vaø ñaõ thaønh coâng myõ maõn. Soá ngöôøi tham döï coøn ñoâng hôn cuoäc hoäi saùng Chuùa nhaät cuûa choàng toâi, vaø coù theå noù ñaõ taïo theâm khoù khaên cho moät tình traïng ñang ngaøy caøng teä haïi hôn. Chæ tröø nhöõng ngöôøi Thieân Chuùa giaùo chính thoáng, tín ñoà cuûa caùc giaùo hoäi khaùc ñeàu ñeán döï, vaø vôùi toâi ñoù laø thôøi gian töôi saùng trong tuaàn, toâi nghó moät phaàn cuõng vì noù noái keát mình vôùi quaù khöù. Côn noùng giaän cuûa choàng toâi ngaøy caøng trôû neân khoâng theå keàm cheá; toâi ñaõ nôm nôùp lo sôï raèng theá naøo caùc giaùo daân cuõng bieát ra, vaø anh aáy seõ maát vieäc. Vôùi tö caùch laø moät giaùo só, anh aáy ñöôïc moïi ngöôøi meán moä vaø laø moät hình aûnh raát aán töôïng trong boä leã phuïc cuûa mình. Anh aáy laø moät thuyeát giaû taøi gioûi. Toâi thaønh thaät nghó raèng toâi khoâng ñaùng traùch laém. Toâi vaãn soáng theo caâu chaâm ngoân “Chuùa Jesus muoán toâi laøm ñieàu gì?” Toâi khoâng phaûi laø ngöôøi noùng naûy hay öa gaây goå, nhöng coù leõ söï im laëng vaø coá gaéng nhaãn naïi cuûa toâi ñaõ laøm anh aáy giaän theâm. Tuy nhieân, toâi khoâng theå laøm caùch naøo cho anh aáy vöøa loøng; vaø sau khi ñaõ xeù boû taát caû nhöõng hình aûnh vaø saùch vôû maø anh cho laø quí giaù cuûa toâi, anh aáy ñaõ baét ñaàu ñaùnh ñaäp toâi, duø khoâng bao giôø ñuïng ñeán Dorothy caû. Anh aáy luoân luoân dòu daøng vôùi treû con. 112
    • Töï truyeän 127 Milfred, con gaùi thöù nhì cuûa toâi sinh vaøo thaùng Taùm naêm 1912. Baáy giôø toââi môùi tænh ngoä tröôùc söï thaät ñaùng ngaïc nhieân raèng khoâng phaûi ngöôøi daân ôû vuøng naøy coù gì quaáy quaû, maø chính toâi ñaõ sai laàm. Toâi ñaõ quaù baän taâm ñeán nhöõng khoù khaên cuûa naøng Alice La Trobe-Bateman (ngöôøi ñaõ coù moät cuoäc hoân nhaân döôøng nhö keùm may maén), maø queân maát vai troø cuûa baø Alice Evans, moät con ngöôøi. Khi sanh Milfred, toâi beänh nhieàu, vaø chính luùc ñoù toâi ñaõ khaùm phaù ra ngöôøi daân cuûa thò traán nhoû naøy. Milfred sinh treã möôøi ngaøy; ôû tieàn phoøng nhieät ñoä leân ñeán 1200 F; möôøi hai ñöùa treû nhaø keá beân ñang laøm aàm ó; toâi beänh naëng ñaõ nhieàu ngaøy, roài Dorothy, luùc ñoù hai tuoåi röôõi, chaïy nhaûy vaø teù vaøo mieäng coáng. Walter khoâng giuùp ñöôïc gì. Anh aáy cöù ñi bieät ñeå lo cho caùc phaän söï trong giaùo xöù. Toâi ñöôïc moät nöõ ñieàu döôõng ngöôøi Do Thaùi, nhoû nhaén vaø toát buïng chaêm soùc. Coâ aáy ñaõ laáy laøm lo sôï cho toâi neân cöù maõi goïi ñieän thoaïi cho baùc só vì oâng naøy ñeán treã. Thình lình cöûa môû, vôï ngöôøi chuû quaùn böôùc vaøo maø khoâng goõ cöûa. Baø nhìn toâi, böôùc voäi ñeán ñieän thoaïi, roài luøng kieám baùc só töø nhaø naøy sang nhaø khaùc, cho ñeán khi gaëp vaø buoäc oâng ta phaûi ñeán ngay. Baø aüm Dorothy leân, gaät ñaàu baûo ñaûm vôùi toâi seõ chaêm soùc noù ñaøng hoaøng, roài maát daïng. Toâi khoâng gaëp Dorothy ñaõ ba ngaøy, nhöng vì beänh quaù naëng neân toâi khoâng bieát gì nöõa. Milfred laø ñöùa treû ñöôïc sinh baèng y cuï vaø toâi ñaõ bò baêng huyeát hai laàn raát naëng. Cuõng nhôø söï taän tình chaêm soùc neân toâi môùi qua khoûi. Ngöôøi ta baûo nhau tình traïng khoù khaên cuûa toâi, vaø ñaõ coù bieát bao thöù toát laønh ñöôïc gôûi ñeán cuõng nhö bieát bao vieäc laøm toát ñeïp khieán loøng toâi maõi maõi nhôù ôn. Baùnh, möùt, röôïu vang, traùi caây töôi ñöôïc mang ñeán. Buoåi saùng, caùc baø ñeán giuùp giaët giuõ, queùt töôùc, ngoài troø chuyeän vôùi toâi, cuõng nhö may vaù. Hoï ñôõ ñaàn ngöôøi y taù trong khi chaêm soùc toâi. Hoï ñaõ môøi choàng toâi veà nhaø hoï ñeå anh aáy khoûi gaây phieàn phöùc, vaø toâi boãng nhieân thöùc tænh tröôùc söï thaät laø trong ñôøi coù nhieàu ngöôøi raát deã thöông maø töø tröôùc ñeán giôø toâi ñaõ muø quaùng khoâng thaáy ñöôïc. Toâi ñaõ ñi xa hôn vaøo trong gia ñình nhaân loaïi. 113
    • Töï truyeän128 Tuy nhieân, chính trong thôøi gian naøy chuyeän phieàn phöùc thaät söï ñaõ xaûy ra. Moïi ngöôøi baét ñaàu khaùm phaù ra thöïc chaát cuûa Walter Evans. Toâi ñaõ sinh Milfred ñöôïc chín ngaøy maø khoâng coù ngöôøi ñieàu döôõng hay baát cöù söï giuùp ñôõ naøo. Baø vôï cuûa ngöôøi troâng nom nhaø thôø ñaõ laáy laøm kinh khuûng khi khaùm phaù ra toâi ñang giaët quaàn aùo vaøo ngaøy aáy, vaø bieát raèng toâi ñaõ gaàn cheát vaøo möôøi ngaøy tröôùc ñoù; baø lieàn ñi tìm Walter Evans vaø leân tieáng caûnh caùo anh. Laøm vaäy thì cuõng khoâng lôïi ích gì, nhöng ñieàu ñoù ñaõ khieán baø sinh nghi vaø baét ñaàu troâng chöøng toâi kyõ hôn, vaø trôû neân thaân thieát vôùi toâi hôn nöõa. Söï noùng naûy cuûa anh ñaõ ñeán möùc nghieâm troïng, nhöng ôû anh coù ñieàu laï laø (ngoaøi tính noùng naûy döõ tôïïn, khoâng keàm cheá) anh khoâng heà coù baát cöù taät xaáu naøo caû. Anh khoâng bao giôø uoáng röôïu; khoâng heà chöûi theà; khoâng heà baøi baïc. Toâi laø ngöôøi phuï nöõ duy nhaát maø anh ñaõ chuù yù vaø laø ngöôøi phuï nöõ duy nhaát maø anh ñaõ hoân, vaø toâi tin raèng ñieàu naøy vaãn ñuùng cho ñeán khi anh qua ñôøi caùch ñaây vaøi naêm. Duø vaäy, haàu nhö khoâng theå chung soáng vôùi anh aáy ñöôïc, vaø roát cuoäc tình traïng trôû neân nguy hieåm khi soáng chung nhaø vôùi anh. Moät ngaøy noï, baø vôï cuûa ngöôøi phu nhaø thôø ñaõ ñeán vaø thaáy maët toâi baàm tím. Quaù ñau yeáu, meät moûi, vaø tröôùc taám loøng töû teá cuûa baø, toâi ñaõ thuù nhaän raèng choàng toâi ñaõ neùm toâi moät caân phoù maùt, truùng ngay vaøo maët. Baø veà nhaø vaø moät laùt sau ñöùc Giaùm muïc ñeán. Toâi öôùc sao qua caùc trang naøy toâi coù theå noùi leân taám loøng toát, töû teá vaø thoâng caûm cuûa ñöùc Giaùm muïc Sanford. Toâi gaëp oâng laàn ñaàu khi oâng ñeán xaùc minh. Toâi ñaõ doïn böõa toái vaø sau ñoù ñang röûa cheùn baùt trong beáp. Thình lình, toâi nghe coù ai ñang lau cheùn baùt ôû sau löng toâi, vaø trong giaây laùt toâi khoâng quay laïi, ñinh ninh raèng ñoù chæ laø moät baø trong giaùo khu. Toâi kinh ngaïc khi thaáy ñoù laø ñöùc Giaùm muïc vaø oâng vaãn thöôøng laøm nhö vaäy. Sau khi baøn baïc kyõ, oâng ñaõ cho Walter moät cô hoäi khaùc ñeå söûa ñoåi. Chuùng toâi doïn ngay ñeán moät giaùo xöù khaùc. Laàn naøy toâi raát haøi loøng vì ngoâi nhaø giaùo xöù khang trang hôn. 114
    • Töï truyeän 129 Ñoù laø moät coäng ñoàng lôùn hôn vaø toâi ñaõ thaân thieát hôn vôùi baø Ellison Sanford; baø laø moät ngöôøi thaät ñaùng meán vaø laø moät trong nhöõng ngöôøi baïn chaân thaønh nhaát cuûa toâi. Söùc khoûe cuûa toâi noùi chung coù khaù hôn, vaø maëc duø choàng toâi thöôøng noåi côn thònh noä, cuoäc soáng toâi baét ñaàu coù phaàn naøo töôi saùng. Toâi ôû gaàn thaønh phoá hôn, nôi vôï choàng ñöùc Giaùm muïc ñang soáng, vaø toâi cuõng gaëp hoï thöôøng hôn. Toâi ñaõ gaëp nhieàu ngöôøi trong giaùo khu maø toâi coù theå thoâng caûm hôn; tuy nhieân, ñoù vaãn laø thôøi gian khoán khoå trong nhieàu maët, vaø ñeán cuoái thu toâi bò beänh trôû laïi. Ellison, con gaùi uùt cuûa toâi sanh vaøo thaùng Gieâng, vaø trong moät côn noùng giaän choàng toâi ñaõ xoâ toâi xuoáng caàu thang, maø hoùa ra vieäc naøy ñaõ gaây aûnh höôûng tai haïi cho ñöùa beù. Sau khi sanh, noù raát eûo laû, tình traïng maø ngöôøi ta thöôøng goïi laø “ñöùa beù beänh tim baåm sinh” van tim bò hôû. Trong nhieàu naêm, khoâng ai tin raèng toâi coù theå nuoâi noù soáng. Nhöng toâi ñaõ laøm ñöôïc, vaø hieän nay noù laïi laø ñöùa maïnh nhaát trong ba chò em. Sau söï vieäc naøy, tình traïng ngaøy caøng toài teä hôn. Moïi ngöôøi ñeàu bieát ôû nhaø sôû coù vieäc khoâng hay, neân hoï coá gaéng tìm caùch giuùp ñôõ. Moät coâ gaùi raát toát ñaõ tình nguyeän ñeán laøm khaùch troï ñeå ôû trong nhaø vôùi toâi cho coù baïn, nhöng coâ ñaõ trôû neân sôï haõi, duø raèng coâ ñaõ ôû vôùi toâi cho ñeán heát haïn. Ñaùm ruoäng keá beân nhaø sôû ñöôïc caøy lieân tuïc, heát ngaøy naøy sang ngaøy khaùc; vaø khi (vì toø moø) toâi ñaõ hoûi ngöôøi ñaøn oâng ñang caøy raèng taïi sao ngöôøi ta cöù maõi laøm coâng vieäc ñoù, thì oâng baûo moät nhoùm ngöôøi ñaõ quyeát ñònh raèng toâi neân coù moät ngöôøi naøo ñoù ôû trong taàm coù theå nghe tieáng toâi keâu cöùu, bôûi vaäy hoï ñaõ thay phieân nhau caøy mieáng ñaát. Caùc coâ tröïc ñieän thoaïi cuõng bieát tình traïng naøy neân ñaõ quen thænh thoaûng goïi ñieän thoaïi cho toâi ñeå xem toâi coù khoûe khoâng. Vò baùc só saên soùc toâi khi sanh Ellison ñaõ raát lo ngaïi neân oâng baét toâi höùa raèng moãi ñeâm phaûi ñem giaáu con dao yeám vaø chieác rìu ôû döôùi taám neäm. Ngöôøi chung quanh ñeàu caûm thaáy raèng Walter Evans khoâng 115
    • Töï truyeän130 ñöôïc bình thöôøng. Coù ñeâm toâi thöùc giaác vaø nghe coù ai ra khoûi phoøng toâi vaø ñi xuoáng taàng döôùi. Ñoù laø vò baùc só ñaõ gheù thaêm söùc khoûe cuûa toâi. Nhö vaäy, moät laàn nöõa quí baïn thaáy raèng chung quanh toâi coù bieát bao nhieâu ngöôøi töû teá. Tuy nhieân, toâi caûm thaáy xaáu hoå vaø loøng töï aùi cuûa toâi bò thöông toån naëng neà. Moät saùng noï, moät ngöôøi baïn ñieän thoaïi môøi toâi ngaøy hoâm ñoù cuøng ba ñöùa nhoû ñeán nhaø chò chôi, vaø chò seõ ñeán ñoùn. Toâi ñaõ ñi, vaø ngaøy aáy caû maáy meï con thaät laø vui veû. Tuy nhieân, khi toâi trôû veà thì Walter Evans ñaõ ñöôïc ñöa ñi San Francisco, ñeå moät baùc só taâm thaàn ôû ñoù khaùm xem anh aáy coù bò beänh naøy hay khoâng. May cho toâi, baùc só ñaõ keát luaän raèng anh chæ cuïc tính chöù khoâng maát trí, vaø ñoù chaúng gì khaùc hôn laø söï noùng giaän hoaøn toaøn khoâng keàm cheá. Ñoàng thôøi Ellison laïi bò beänh “dòch taû treû em” raát naëng, khoâng hy voïng gì bình phuïc. Toâi coøn nhôù raát roõ moät ngaøy heø naéng chaùy trong khoaûng thôøi gian kinh khuûng ñoù. Ellison ñang côn nguy kòch naèm treân taám neäm moûng ôû saøn nhaø, coøn hai ñöùa kia thì ñang chôi beân saân laùng gieàng. Baùc só cuûa toâi laùi xe ñeán vaø böôùc vaøo nhaø, tay aüm moät ñöùa beù, theo sau laø moät ngöôøi ñaøn baø cao, coù duyeân, döôøng nhö ñang ôû beänh vieän. OÂng noùi raèng oâng ñem ñöùa beù ñeán nhôø toâi chaêm soùc, vaø toâi coù vui loøng cho ngöôøi meï naèm nghæ cuõng nhö chaêm soùc baø hay chaêng? Dó nhieân laø toâi ñaõ nhaän lôøi, vaø trong ba ngaøy toâi phaûi lo cho hai ñöùa treû oám vaø moät ngöôøi ñaøn baø bò beänh — quaù naëng vaø buoàn naûn ñeán möùc khoâng theå chaêm soùc con baø. Toâi ñaõ laøm heát söùc mình, nhöng ñöùa treû ñaõ cheát treân tay toâi. Cuõng khoâng theå cöùu soáng baø meï, maëc duø baùc só taøi gioûi vaø toâi chaêm soùc taän tình. OÂng baùc só ñoù thaät laø khoân ngoan; oâng bieát raèng tình traïng toâi coù nhieàu ñieàu phaûi lo, nhöng toâi cuõng caàn hoïc bieát raèng khoâng phaûi chæ mình toâi khoù khaên, maø nhöõng ngöôøi khaùc cuõng khoù khaên nhö toâi, vaø toâi coù naêng löïc laøm vieäc nhieàu hôn toâi ñaõ töôûng. Toâi hoaøn toaøn ngaïc nhieân tröôùc söï khoân ngoan vaø kieán thöùc taâm lyù saâu saùéc cuûa caùc baùc só 116
    • Töï truyeän 131 haønh ngheà trong thò traán nhoû naøy. Hoï quen bieát moïi ngöôøi; hoï soáng cuoäc ñôøi hy sinh cho keû khaùc; hoï raát thaønh thaïo vôùi nhöõng kinh nghieäm roäng raõi; hoï giaûi quyeát caùc tröôøng hôïp caáp cöùu raát nhanh choùng vaø chu ñaùo, bôûi vì hoï phaûi töï nöông töïa vaøo chính mình chöù khoâng vaøo ai khaùc. Phaàn toâi, toâi raát mang ôn caùc baùc só, ôû caùc thaønh phoá vaø mieàn queâ, hoï ñaõ laø baïn cuõng nhö laø thaày thuoác cuûa toâi. Sau söï vieäc naøy, baùc só khuyeân toâi haõy ñöa Ellison ñeán Beänh vieän Nhi ñoàng ôû San Francisco ñeå xem hoï coù chaïy chöõa ñöôïc gì khoâng. Baø Ellison Sanford lo cho hai ñöùa kia, duø baø coøn chaêm soùc boán ñöùa con cuûa mình. Toâi ñöa beù Ellison leân mieàn Baéc. Caùc baùc só ôû beänh vieän naøy baûo raèng noù khoâng theå soáng, neân toâi phaûi ñeå noù laïi ñoù vaø quay veà chaêm soùc hai ñöùa kia. Toâi khoâng noùi theâm veà noãi khoù khaên trong ñoaïn ñôøi naøy, vì ai coù con caùi haún ñeàu thoâng caûm. Toâi khoâng coøn hy voïng gaëp laïi con toâi, nhöng maàu nhieäm laøm sao, noù ñaõ bình phuïc, ñöôïc ba noù ñöa veà, anh aáy cuõng vöøa qua giai ñoaïn theo doõi vôùi giaáy chöùng nhaän söùc khoûe toát. Ñieàu naøy khoâng coù gì ñaùng cöôøi caû, phaûi khoâng caùc baïn? Vaø khi keå laïi, toâi cuõng khoâng thaáy buoàn cöôøi chuùt naøo. Tröôùc maët chuùng toâi laø moät naêm khoù khaên ñaëc bieät. Ñöùc Giaùm muïc khoâng theå giao moät chöùc vuï naøo cho Walter Evans. Tieàn daønh duïm cuûa chuùng toâi haàu nhö ñaõ caïn, coøn moùn lôïi töùc ít oûi cuûa toâi, do Theá chieán neân nay chæ nhö nhöõng moùn tieàn nhoû gioït. Khi Walter ñi San Francisco, toâi ôû laïi vôùi ba ñöùa treû vaø nhieàu giaáy nôï. Anh khoâng coù yù thöùc duøng tieàn ñuùng ñaén. Tieàn maø toâi ñöa cho anh, hoaëc phaàn löông cuûa anh duøng ñeå thanh toaùn caùc hoùa ñôn ñang thieáu, thì anh laïi tieâu vaøo caùc moùn xa xæ khoâng thieát yeáu. Nhö coù laàn anh rôøi nhaø ñi traû tieàn thöïc phaåm haøng thaùng, nhöng laïi trôû veà nhaø vôùi caùi maùy haùt ñóa. Suoát ñôøi toâi seõ khoâng bao giôø queân taám loøng heát söùc töû teá cuûa ngöôøi chuû tieäm taïp hoùa ôû thò traán nhoû naøy, nôi toâi 117
    • Töï truyeän132 ñang soáng vaø laø nôi Walter Evans nhaän nhieäm vuï choùt cuûa anh trong quaän San Joaquin. Chuùng toâi ñaõ nôï khoaûng vaøi traêm ñoâ-la tieàn thöïc phaåm, duø toâi haàu nhö khoâng hay bieát söï thöïc. Dó nhieân laø vieäc naøy ñaõ ñöôïc ngöôøi ta ñem keå trong laøng roài. Saùng hoâm sau ngaøy choàng toâi ñöôïc ñöa ñi San Francisco, chuoâng ñieän thoaïi reo vaø ñoù laø hieäu taïp phaåm. OÂng chuû tieäm laø moät ngöôøi Do Thaùi, moät ngöôøi Do Thaùi troâng raát bình thöôøng. Toâi khoâng heà laøm ñieàu gì cho oâng caû, tröø vieäc toû ra lòch söï, vaø baøy toû thaùi ñoä cuûa ngöôøi Anh laø khoâng coù caûm thöùc baøi Do Thaùi. ÔÛ Anh, ñaëc bieät laø luùc toâi coøn treû tuoåi ôû ñoù, ngöôøi ta khoâng heà coù thaùi ñoä baøi Do Thaùi. Moät soá yeáu nhaân cuûa chuùng toâi ñaõ laø ngöôøi Do Thaùi, chaúng haïn nhö Ñöùc oâng Reading laø Phoù vöông cuûa AÁn Ñoä, vaø caùc vò khaùc nöõa. Ngöôøi chuû tieäm naøy, qua ñieän thoaïi, ñaõ yeâu caàu toâi haõy ñaët mua haøng. Toâi hoûi chuùng toâi ñaõ thieáu oâng bao nhieâu, vaø oâng traû lôøi laø “treân hai traêm ñoâ-la”, nhöng oâng khoâng lo vì bieát raèng toâi seõ traû, cho duø phaûi maát naêm naêm. Roài oâng noùi theâm, “Neáu baø khoâng gôûi ñôn ñaët haøng thì toâi seõ phaûi gôûi tôùi nhöõng thöù maø toâi nghó laø baø caàn, vaø chaéc laø baø khoâng muoán theá, phaûi khoâng?” Bôûi vaäy toâi ñaõ gôûi giaáy ñaët haøng. Saùng hoâm ñoù, khi thöïc phaåm ñöôïc ñöa ñeán nhaø sôû, toâi thaáy coù moät chieác phong bì vôùi “chuùt tieàn moïn” möôøi ñoâ-la oâng gôûi, phoøng khi toâi coù thieáu tieàn maët; soá tieàn naøy oâng ñaõ coäng vaøo hoùa ñôn, vì oâng bieát raèng toâi khoâng muoán nhaän tieàn töø thieän. OÂng cuõng hoûi möôïn chieác chìa khoùa hoäp thö ñeå oâng troâng nom thö töø giuøm toâi. Töø ñoù cho ñeán nay toâi cöù maõi nhôù ôn oâng. Phaûi maát hôn hai naêm toâi môùi traû heát hoùa ñôn cuûa oâng, nhöng toâi ñaõ traû xong, vaø moãi laàn toâi traû goùp cho oâng naêm ñoàng, thì toâi laïi nhaän moät ñöôïc moät laù thö oâng caùm ôn, chaúng khaùc gì toâi laøm ôn cho oâng vaäy. Ngoaøi vieäc toâi ñaõ ñöôïc döôõng duïc ôû Anh, nôi maø daân chuùng ít coù thaùi ñoä baøi Do Thaùi, vaø nôi maø vaán ñeà ngöôøi Da 118
    • Töï truyeän 133 Ñen ñöôïc hieåu roõ hôn ôû Myõ, toâi coøn mang ôn raát nhieàu cuûa moät soá ngöôøi thuoäc hai saéc daân thieåu soá ñau khoå ñoù. Ñoái vôùi toâi thì vaán ñeà ngöôøi Da Ñen coù veû ñôn giaûn hôn vaán ñeà ngöôøi Do Thaùi, vaø deã giaûi quyeát hôn. Ñoái vôùi toâi thì vaán ñeà ngöôøi Do Thaùi coù veû haàu nhö khoâng theå giaûi quyeát ñöôïc. Hoài ñoù, toâi khoâng thaáy coù giaûi phaùp naøo, ngoaïi tröø nhôø dieãn trình tieán hoùa vaø moät cuoäc vaän ñoäng giaùo duïc coù keá hoaïch. Toâi khoâng heà coù yù thöùc baøi Do Thaùi; toâi coù moät soá baïn chí thaân nhö Tieán só Assagioli, Regian Keller vaø Victor Fox, hoï bieát roõ loøng quí meán cuûa toâi. Cuõng coù vaøi ngöôøi khaùc treân theá giôùi thaân thieát vôùi toâi nhö vaäy, hoï thöôøng cho toâi nhöõng lôøi khuyeân hay thoâng caûm vaø khoâng heà boû rôi toâi. Toâi ñaõ chính thöùc ôû trong “soå bìa ñen” cuûa Hitler, vì toâi ñaõ beânh vöïc cho ngöôøi Do Thaùi trong khi toâi ñi dieãn thuyeát nhieàu nôi ôû Taây AÂu. Tuy nhieân, maëc duø bieát roõ caùc phaåm tính toát ñeïp cuûa ngöôøi Do Thaùi, söï ñoùng goùp cuûa hoï vaøo neàn vaên hoùa, hoïc thuaät Taây phöông cuõng nhö taøi naêng tuyeät vôøi cuûa hoï trong caùc ngaønh vaên chöông, ngheä thuaät saùng taïo, toâi vaãn khoâng thaáy coù ngay giaûi phaùp naøo cho vaán ñeà khoù khaên nghieâm troïng cuûa hoï. Beân naøo cuõng coù loãi caû. ÔÛ ñaây toâi khoâng ñeà caäp ñeán nhöõng loãi laàm hay ñuùng ra laø nhöõng toäi aùc cuûa ngöôøi Ñöùc hay ngöôøi Ba Lan ñoái vôùi caùc coâng daân Do Thaùi cuûa hoï. Toâi chæ noùi ñeán taát caû nhöõng ai ñöùng veà phía ngöôøi Do Thaùi chöù khoâng choáng ñoái hoï. Laø caùc Daân Ngoaïi, chuùng ta chöa bieát laøm caùch naøo ñeå giaûi phoùng ngöôøi Do Thaùi khoûi söï ñaøn aùp — moät söï ngöôïc ñaõi qua bao nhieâu theá kyû roài. Trong caùc giai ñoaïn ñaàu cuûa lòch söû Kinh Thaùnh, ngöôøi Ai Caäp ñaõ ñaøn aùp Do Thaùi, vaø bao naêm qua söï ngöôïc ñaõi ñoù vaãn coøn. Toâi caûm thaáy do döï khoâng muoán ñöa ra lôøi keát luaän cuûa mình, nhöng toâi vaãn noùi leân, vôùi hy voïng giuùp ích phaàn naøo. Tuy nhieân, toâi chæ coù theå baøn vaén taét veà moät ñoâi ñieàu, vaø ôû böôùc ñaàu taát nhieân phaûi laø thieáu soùt. Haún phaûi coù moät nguyeân nhaân cô baûn naøo ñoù khieán ngöôøi Do Thaùi khoâng ngôùt bò ngöôïc ñaõi lieân tuïc, vaø lyù do taïi sao ngöôøi 119
    • Töï truyeän134 ta khoâng thích hoï. Lyù do ñoù coù theå laø gì? Coù theå nguyeân nhaân cô baûn naøy baét nguoàn saâu xa töø moät soá ñaëc tính chuûng toäc. Trong khi vieát maáy lôøi naøy, toâi vaãn bieát coøn nhieàu thieáu soùt vaø khoâng ñöôïc hoaøn toaøn coâng baèng, nhöng vôùi caùi nhìn roäng raõi toång quaùt thì laïi raát ñuùng — maëc duø theo laäp tröôøng cuûa caù nhaân moät ngöôøi Do Thaùi thì coù nhieàu tröôøng hôïp heát söùc baát coâng. Giöõa ngöôøi Do Thaùi vaø ngöôøi Ñöùc coù nhieàu ñieåm töông ñoàng. Ngöôøi Ñöùc xem hoï laø moät “chuûng toäc öu vieät”, coøn ngöôøi Do Thaùi chính thoáng thì cho mình laø Saéc daân Chuùa choïn. Ngöôøi Ñöùc nhaán maïnh raèng phaûi coù “noøi gioáng thuaàn khieát”, trong khi ñoù qua caùc thôøi ñaïi ngöôøi Do Thaùi ôû chaâu AÙ, AÁn Ñoä, ôû chaâu AÂu, cuõng nhö ôû treân ñaát Myõ naøy, vaø hoï vaãn laø ngöôøi Do Thaùi. Duø ñöôïc nhaän laøm coâng daân, hoï vaãn taùch bieät vôùi caùi quoác gia maø hoï ñang ôû trong ñoù. ÔÛ Anh hay Haø Lan thì toâi khoâng thaáy coù tình traïng naøy. Xin tha loãi vì toâi ñaõ laïc ñeà, nhöng kyù öùc veà oâng Jacob Weinberg, ngöôøi ñaõ giuùp ñôõ toâi raát nhieàu, khieán toâi vieát theâm moät vaán ñeà maø toâi heát söùc quan taâm. Theá laø Walter vaø toâi ñang ñöùng tröôùc löïa choïn neân laøm ñieàu gì? Toâi hieåu raèng thaân phaän anh aáy haàu nhö ôû trong tay toâi. Neáu toâi coù theå laøm sao cho anh cö xöû ñuùng ñaén vaø ñoái ñaõi vôùi toâi toát ñeïp bình thöôøng, thì cuoái cuøng coù leõ ñöùc Giaùm muïc seõ coá gaéng tìm cho anh moät chöùc vuï ôû giaùo xöù khaùc, nôi ñoù anh seõ khoâng bò trôû ngaïi do quaù khöù cuûa mình, maëc duø taát nhieân laø ñöùc Giaùm muïc vuøng ñoù phaûi bieát moïi chi tieát. Moät toái noï, sau khi baøn baïc raát laâu vôùi ñöùc Giaùm muïc, toâi ñaõ noùi thaúng vaán ñeà vôùi Walter. Toâi noùi cho anh aáy hieåu raèng thaân phaän cuûa anh ñuùng laø ôû trong tay toâi, cho neân anh aáy neân khoân ngoan maø ngöng ñaùnh ñaäp toâi. Toâi noùi theâm raèng baát cöù luùc naøo toâi cuõng coù theå ly dò anh aáy, vôùi baèng chöùng roõ raøng töø vò baùc só ñaõ chaêm soùc cho toâi khi sanh beù Ellison, oâng ñaõ thaáy nhöõng veát baàm treân khaép ngöôøi toâi. Theo quan ñieåm Anh giaùo thì lôøi ñe doïa naøy raát naëng. Con ñöôøng laøm giaùo só 121 122
    • Töï truyeän 135 cuûa anh coù theå seõ chaám döùt. Voán laø ngöôøi töï haøo (vaø trong loøng cuõng sôï nhöõng lôøi ñoàn ñaïi) neân töø hoâm ñoù trôû ñi, anh aáy khoâng bao giôø ñuïng ñeán toâi. Anh cöù laàm lì khoâng noùi naêng gì lieân tuïc trong nhieàu ngaøy, boû maëc cho toâi laøm haøng khoái coâng vieäc, nhöng toâi khoâng coøn phaûi sôï anh aáy nöõa. Chuùng toâi kieám ñöôïc moät caên nhaø ba phoøng ôû taän vuøng queâ hoang vaéng, khoâng xa Pacific Grove, vaø toâi baét ñaàu nuoâi gaø maùi, kieám chuùt ít tieàn nhôø baùn tröùng. Toâi thaáy ngay ra raèng neáu khoâng nuoâi gaø treân qui moâ lôùn (caàn nhieàu voán) thì khoâng theå kieám ñöôïc nhieàu tieàn. Gaø laø nhöõng con vaät thaät ngoác ngheách; chuùng coù veû maët ngoác ngheách vôùi nhöõng thoùi quen daïi doät vaø hoaøn toaøn thieáu thoâng minh. Trong ngheà nuoâi gaø chæ coù chuùt höùng thuù laø ñi tìm tröùng, nhöng ñoù laø vieäc laøm laám laùp. Duø sao toâi cuõng coá xoay xôû ñeå nuoâi gia ñình, caên nhaø chæ möôùn taùm ñoàng moät thaùng, maø coøn khoâng ñaùng giaù ñoù nöõa. Cuoäc soáng toâi luùc naøy hoaøn toaøn teû nhaït — troâng nom ba ñöùa beù, moät oâng choàng cau coù, laàm lì vaø maáy traêm con gaø maùi ngheách ngaùc. Chuùng toâi khoâng coù phoøng taém hay phoøng veä sinh trong nhaø. Ngay caû giöõ cho tuïi nhoû vaø nhaø cöûa saïch seõ cuõng ñaõ khoù khaên. Thöïc söï laø chuùng toâi khoâng coù tieàn, vaø moät phaàn hoùa ñôn thöïc phaåm ñöôïc traû baèng tröùng maø ngöôøi chuû tieäm luoân luoân mua, bôûi vì oâng laø baïn cuûa toâi. Toâi thöôøng ñaåy xe cuùt kít vaøo caùc khu röøng chung quanh, vôùi boïn treû chaïy theo sau, ñeå quô cuûi ñem veà chuïm löûa. Cho neân, toâi khoâng theå noùi raèng ñaây laø moät khoaûng thôøi gian vui thuù, cuõng nhö khoâng caûm thaáy coù gì haøi höôùc caû. Noù gioáng nhö moät cuoäc ñôøi hoaøn toaøn khaùc, vaø söï töông phaûn giöõa cuoäc soáng cuûa moät ngöôøi quaûn gia, moät ngöôøi meï, moät ngöôøi nuoâi gaø, laøm vöôøn, vôùi ñôøi soáng phong phuù cuûa toâi khi coøn con gaùi, vôùi ñôøi soáng ñaày ñuû khi toâi laøm giaûng vieân Kinh Thaùnh, roát cuoäc ñaõ khieán toâi hoaøn toaøn buoàn naûn. Toâi caûm thaáy mình khoâng ích lôïi gì cho baát cöù ai; chaéc haún toâi ñaõ ñi laïc ñöôøng neân môùi laâm vaøo tình traïng naøy. Toâi 123
    • Töï truyeän136 ñaém chìm trong maëc caûm xa xöa cuûa ngöôøi Thieân Chuùa giaùo raèng mình laø “moät keû toäi loãi khoán khoå”. Taâm trí toâi, voán bò chi phoái moät caùch beänh hoaïn bôûi khoa thaàn hoïc baûo thuû, cöù maõi baûo raèng toâi ñang bò phaït vì ñaõ thaéc maéc, nghi ngôø, vaø neáu toâi giöõ chaéc ñöùc tin cuûa toâi hoài thôøi con gaùi thì coù leõ giôø ñaây toâi khoâng ôû trong tình caûnh chua cay nhö vaày. Giaùo hoäi ñaõ laøm toâi thaát voïng, bôûi vì Walter laø ngöôøi cuûa giaùo hoäi, coøn nhöõng ngöôøi khaùc trong giaùo hoäi maø toâi ñaõ gaëp thì döôøng nhö quaù ñoãi taàm thöôøng, chæ tröø ñöùc Giaùm muïc maø thoâi. OÂng ñuùng laø moät vò thaùnh, nhöng hoài aáy toâi bieän luaän raèng duø oâng laø moät ngöôøi thôï oáng nöôùc hay laø ngöôøi mua baùn chöùng khoaùn thì oâng vaãn laø moät vò thaùnh. Toâi ñaõ bieát veà khoa thaàn hoïc ñeán möùc ñuû ñeå maát heát tin töôûng vaøo caùc lôøi dieãn giaûi thaàn hoïc, vaø toâi caûm thaáy raèng nôi toâi chaúng coøn giöõ laïi gì, ngoaïi tröø moät nieàm tin mô hoà vaøo Ñöùc Christ, maø baáy giôø Ngaøi coù veû ôû quaù xa. Toâi caûm thaáy raèng Thöôïng Ñeá vaø con ngöôøi ñeàu boû rôi toâi. Ñeán ñaây, toâi xin noùi raèng: roõ raøng laø Giaùo hoäi ñang thua cuoäc neáu hoï khoâng thay ñoåi kyõ thuaät. Toâi khoâng theå hieåu ñöôïc taïi sao ngöôøi trong giaùo hoäi laïi khoâng thay ñoåi cho hôïp thôøi. Taát caû nhöõng phaùt trieån thaêng tieán trong moïi laõnh vöïc ñeàu laø bieåu loä cuûa Thieân tính, vaø tình traïng tónh taïi cuûa caùc dieãn giaûi thaàn hoïc voán ñi ngöôïc laïi ñaïïi luaät cuûa vuõ truï, laø luaät tieán hoùa. Noùi cho cuøng thì khoa thaàn hoïc chæ laø caùch hieåu vaø giaûi thích cuûa con ngöôøi veà nhöõng gì maø hoï nghó laø yù muoán cuûa Thöôïng Ñeá. Nhöng chính caùi trí oùc mang nhaân tính höõu haïn ñaõ suy tö vaø ñaõ suy tö qua nhieàu thôøi ñaïi roài. Bôûi vaäy, coù theå coù nhöõng trí oùc höõu haïn khaùc cuûa con ngöôøi ñöa ra ñöôïc caùc dieãn giaûi khaùc coù yù nghóa saâu roäng hôn, ñeå baèng caùch ñoù maø laäp neân moät khoa thaàn hoïc tieán boä hôn. Ai daùm baûo raèng nhöõng ngöôøi sau naøy khoâng ñuùng ñaén nhö nhöõng giaùo só cuûa thôøi tröôùc? Neáu caùc giaùo hoäi khoâng chòu môû roäng taàm nhìn, khoâng chòu boû qua caùc tranh caõi veà nhöõng chi tieát phuï thuoäc, vaø neáu khoâng rao giaûng veà Ñöùc 124
    • Töï truyeän 137 Christ troãi daäy, haèng soáng, haèng yeâu thöông (thay vì moät Ñöùc Christ chòu cheát ñau khoå vaø hy sinh cho moät vò Thöôïng Ñeá giaän döõ), thì hoï seõ maát ñi söï uûng hoä cuûa caùc theá heä töông lai — ñuùng nhö vaäy. Ñöùc Christ voán haèng soáng, Ngaøi chieán thaéng söï cheát vaø haèng hieän dieän. Söï cheát Ngaøi ñaõ traûi qua, chuùng ta cuõng coù theå traûi — vôùi chieán thaéng veû vang nhö Thaùnh Kinh ñaõ noùi. Caùc giaùo hoäi seõ phaûi baét ñaàu chænh ñoán caùc chuûng vieän thaàn hoïc cuûa mình. Toâi ñaõ döï moät khoùa huaán luyeän thaàn hoïc, vaø toâi bieát toâi ñang muoán noùi gì. Nhöõng ngöôøi treû thoâng minh seõ khoâng coøn muoán vaøo chuûng vieän khi thaáy nhöõng lôøi leõ cuõ kyõ ñöôïc ñem ra giaûi thích nhöõng gì maø hoï xem laø caùc chaân lyù soáng ñoäng. Hoï khoâng quan taâm ñeán giaùo lyù veà Ñöùc Meï Ñoàng Trinh — maø hoï laïi quan taâm ñeán söï thaät veà Ñöùc Christ. Hoï ñaõ hieåu bieát nhieàu ñeán möùc khoâng coøn chaáp nhaän nhöõng caûm höùng theo ngoân töø cuûa caùc kinh ñieån, maø hoï ñöôïc chuaån bò saün saøng ñeå tin vaøo Lôøi cuûa Thöôïng Ñeá. Hieän nay, cuoäc soáng ñang ñaày bieán chuyeån, bieát bao nhieâu vò anh huøng, bieát bao veû myõ leä, bao bi kòch, tai bieán, bao thöïc teá vaø cô hoäi vinh quang, neân theá heä naøy khoâng coù thì giôø daønh cho nhöõng chuyeän aáu tró cuûa khoa thaàn hoïc. May maén thay, trong giaùo hoäi vaãn coù moät soá ngöôøi nhìn xa thaáy roäng, maø cuoái cuøng hoï seõ thay ñoåi ñöôïc thaùi ñoä baûo thuû, tuy nhieân, caàn phaûi coù thôøi gian. Trong khi chôø ñôïi thì caùc giaùo ñieàu vaø nghi leã seõ vaây boïc moïi ngöôøi. Tình traïng naøy khoâng nhaát thieát phaûi coù, neáu giaùo hoäi chòu thöùc tænh vaø mang laïi cho nhaân loaïi ñang thieát tha tìm kieám nhöõng gì maø hoï caàn, ñoù chính laø Ñöùc Christ haèng soáng, chöù khoâng phaûi laø nhöõng lieàu thuoác nguû, nhöõng thaåm quyeàn, nhöõng lôøi taàm thöôøng ngon ngoït. Neáu toâi nhôù ñuùng thì sau saùu thaùng soáng nhö theá, toâi ñaõ gaëp laïi ñöùc Giaùm muïc vaø noùi raèng Walter ñaõ cö xöû ñaøng hoaøng. OÂng beøn aân caàn ñi tìm kieám moät choã ñeå anh aáy coù theå trôû laïi laøm vieäc cho giaùo hoäi. Cuoái cuøng anh nhaän ñöôïc moät chöùc vuï nhoû ôû moät laøng haàm moû thuoäc Montana, vaø ñöôïc cho bieát raèng moät phaàn löông cuûa anh seõ ñöôïc gôûi cho toâi moãi thaùng. Ñoàng
    • Töï truyeän138 thôøi, toâi dôøi ñeán moät ngoâi nhaø nhoû, ba phoøng, ôû moät vuøng ñoâng daân hôn, thuoäc Pacific Grove. Luùc aáy vaøo naêm 1915, vaø laø laàn sau cuøng toâi gaëp Walter Evans. Thöïc teá laø khoâng phaàn löông naøo cuûa anh ñöôïc gôûi cho toâi, coøn thö anh ngaøy caøng nhieàu lôøi teä baïc, vôùi nhöõng lôøi ñe doïa vaø nguï yù baát haûo. Toâi khoâng theå laøm ñieàu gì khaùc hôn laø hieåu raèng toâi phaûi töï lo töï lieäu, vaø ñem heát söùc mình ñeå chaêm nom ba ñöùa con gaùi nhoû. Cuoäc chieán ôû Chaâu AÂu ñang ñeán hoài quyeát lieät. Nhöõng ngöôøi thaân cuûa toâi ñeàu phaûi toøng quaân. Moùn lôïi töùc nhoû cuûa toâi ñeán raát thaát thöôøng. Moùn tieàn ñoù bò ñaùnh thueá raát naëng, vaø ñoâi khi taám chi phieáu ngaân haøng gôûi khoâng ñeán ñöôïc do taøu chôû thö bò chìm. Toâi ôû trong tình traïng heát söùc khoù khaên; trong ñaát nöôùc naøy khoâng moät ngöôøi thaân ñeå coù theå ñeán nhôø caäy, vaø (ngoaøi vôï choàng ñöùc Giaùm muïc ra) toâi khoâng muoán noùi vôùi ngöôøi baïn naøo khaùc. Chung quanh toâi laø nhöõng ngöôøi baïn töû teá, toát buïng, tuy nhieân, khoâng ngöôøi naøo coù ñieàu kieän giuùp ñôõ toâi ñöôïc gì, vaø giôø ñaây nhôù laïi, toâi töï hoûi lieäu luùc ñoù toâi coù neân ñeå cho hoï bieát tình traïng cuûa toâi ngaët ngheøo ñeán möùc naøo. Ñöùc Giaùm muïc muoán vieát thö baùo cho thaân toäc toâi bieát roõ söï tình, nhöng toâi khoâng ñoàng yù. Toâi luoân luoân tin theo caâu tuïc ngöõ “Buïng laøm, daï chòu”, vaø khoâng heà nghó laø neân khoùc than, keå leå vôùi baïn beø. Toâi vaãn bieát “Thöôïng Ñeá chæ giuùp nhöõng ai bieát töï giuùp mình”, nhöng cuõng phaûi nhaän raèng hoài ñoù ñoái vôùi toâi thì döôøng nhö Thöôïng Ñeá cuõng rôøi boû toâi, vaø thaäm chí toâi cuõng khoâng theå than thôû vôùi Ngaøi. Toâi doø hoûi quanh vuøng ñeå xem coù vieäc gì laøm kieám chuùt ít tieàn, nhöng chæ ñeå thaáy ra raèng mình laø moät ngöôøi hoaøn toaøn voâ duïng. Toâi coù theå theâu ñan raát ñeïp nhöng khoâng ai caàn haøng toâi theâu, vaø duø sao toâi cuõng khoâng theå kieám ra vaät lieäu ñeå theâu ñan treân ñaát Myõ naøy. Toâi khoâng coù taøi gì ñaëc bieät, toâi khoâng theå ñaùnh maùy, toâi khoâng theå daïy hoïc, toâi khoâng bieát phaûi laøm gì. Trong quaän naøy chæ coù coâng nghieäp duy nhaát laø laøm caù moøi, vaø toâi quyeát ñònh thaø laøm coâng nhaân xöôûng ñoùng hoäp caù moøi hôn laø ñeå con caùi ñoùi khoå. 125 126
    • Töï truyeän 139 Khi toâi ñi ñeán quyeát ñònh naøy thì ñoù laø moät khoaûng thôøi gian khuûng hoaûng, moät söï khuûng hoaûng tinh thaàn quan troïng. Nhö ñaõ neâu ra tröôùc ñaây, toâi ñeán ñaát Myõ vôùi nhieàu nghi vaán trong loøng vì khoâng bieát nhöõng thöïc taïi tinh thaàn naøo coù theå tin ñöôïc. Khoùa thaàn hoïc maø toâi ñaõ tham döï khi vöøa ñeán ñaõ khoâng giuùp ích cho toâi ñöôïc gì. Baát cöù khoùa thaàn hoïc naøo cuõng coù theå laøm suy giaûm nieàm tin cuûa con ngöôøi neáu ngöôøi ñoù coù ñuû trí thoâng minh ñeå thaéc maéc vaø neáu ngöôøi ñoù khoâng phaûi laø haïng muø quaùng chaáp nhaän nhöõng lôøi noùi cuûa caùc giaùo só. Caùc baøi luaän giaûi maø toâi ñaõ tra cöùu trong thö vieän thaàn hoïc ñoái vôùi toâi döôøng nhö voâ nghóa, vaên töø keùm coûi, vaø laø nhöõng ñieàu thoâng thöôøng. Caùc baøi ñoù khoâng giaûi ñaùp ñöôïc vaán ñeà naøo caû, ngöôøi ta chìm ñaém vaøo nhöõng ñieàu thieáu thöïc teá, hoï laån traùnh thöïc taïi, ngay caû khi hoï tuyeân boá bieát chính xaùc nhöõng gì Thöôïng Ñeá muoán vaø ñònh laøm, vaø hoï tìm caùch giaûi quyeát taát caû caùc vaán ñeà baèng caùch trích daãn lôøi Thaùnh Augustine, Thomas Aquinas vaø caùc Thaùnh trong thôøi Trung coå. Döôøng nhö caùc nhaø thaàn hoïc khoâng bao giôø chòu ñoái dieän vôùi caùc vaán ñeà cô baûn, hoï cöù döïa vaøo caâu noùi thoâng thöôøng raèng “Thöôïng Ñeá ñaõ phaùn”. Nhöng coù leõ Ngaøi khoâng heà phaùn ñieàu ñoù, coù leõ lôøi dieãn dòch laø sai laàm, coù leõ maáy lôøi ñoù chæ laø theâm thaét. Trong Kinh Thaùnh coù nhieàu choã theâm thaét nhö theá. Roài trí toâi laïi nghi vaán taïi sao Thöôïng Ñeá chæ noùi vôùi ngöôøi Do Thaùi? Toâi chöa bieát gì veà caùc Thaùnh kinh khaùc treân theá giôùi, chöù neáu bieát ñöôïc thì haún toâi ñaõ khoâng xem ñoù laø nhöõng Thaùnh kinh. Coù nhöõng phaàn trong Kinh Cöïu Öôùc laøm toâi kinh ngaïc, vaø coù nhöõng phaàn khieán toâi thöôøng thaéc maéc laøm sao chuùng coù theå ñi qua ñöôïc böu ñieän. Neáu ôû trong moät cuoán saùch bình thöôøng thì ñieàu ñoù haún ñaõ bò xem laø doát naùt vaø haï caáp, nhöng khi ôû trong Kinh Thaùnh thì chuùng laïi ñöôïc cho laø ñuùng. Toâi baét ñaàu thaéc maéc khoâng bieát caùch giaûi thích cuûa mình coù ñuùng nhö caùch cuûa moät ngöôøi naøo khaùc khoâng. Moät hoâm toâi ngaãm nghó veà moät caâu trong Kinh Thaùnh “Chính toùc ôû treân ñaàu caùc ngöôi cuõng ñöôïc ñeám” toâi thaáy nhö vaäy thì Thöôïng Ñeá phaûi giöõ raát nhieàu baûn thoáng keâ.
    • Töï truyeän140 Khi ñem vaán ñeà ñeán hoûi moät nhaø thaàn hoïc thì oâng traû lôøi toâi raèng caâu ñoù trong Kinh Thaùnh chöùng minh raèng Thöôïng Ñeá khoâng bò chi phoái bôûi thôøi gian. Sau ñoù toâi khaùm phaù ra hình thaäp töï khoâng phaûi laø moät bieåu töôïng cuûa Thieân Chuùa giaùo, maø noù coù tröôùc kyû nguyeân Thieân Chuùa raát xa, vaø ñieàu ñoù ñaõ giaùng cho toâi ñoøn cuoái cuøng. Theá laø toâi ñaõ hoaøn toaøn ngôõ ngaøng thaát voïng ñoái vôùi cuoäc ñôøi, ñoái vôùi toân giaùo trong caùch trình baøy chính thoáng, vaø ñoái vôùi con ngöôøi, vaø ñaëc bieät laø ñoái vôùi choàng toâi laø ngöôøi maø toâi ñaõ lyù töôûng hoùa. Khoâng ai caàn ñeán toâi caû chæ tröø ba ñöùa beù, trong khi ñoù thì tröôùc ñaây ñaõ coù haøng traêm, haøng ngaøn ngöôøi caàn ñeán toâi. Chæ coù moät soá ít nhöõng ngöôøi trong cuoäc soáng baän roän cuûa hoï laø coøn quan taâm ñeán ñieàu gì ñaõ xaûy ra cho toâi, trong khi tröôùc kia toâi ñaõ ñöôïc nhieàu ngöôøi coi troïng. Döôøng nhö toâi ñaõ ñeán moät möùc hoaøn toaøn voâ duïng, chæ laøm nhöõng coâng vieäc naëng nhoïc thöôøng ngaøy trong cuoäc soáng ôû moät khu phoá nhoû, nhöõng vieäc laøm maø haøng traêm, ngaøn phuï nöõ khaùc keùm toâi veà trình ñoä, giaùo duïc, trí tueä, coù leõ hoï coøn laøm toát hôn toâi. Toâi chaùn ngaùn vieäc giaët taõ loùt, caét baùnh mì vaø bô. Toâi hieåu theá naøo laø hoaøn toaøn tuyeät voïng. Toâi chæ coù nguoàn an uûi duy nhaát laø caùc con, nhöng chuùng coøn quaù beù boûng neân chæ giuùp toâi bôùt buoàn nhôø tính ngaây thô, voâ tö löï maø thoâi. Tình traïng naøy ñeán cöïc ñieåm vaøo moät ngaøy noï khi toâi hoaøn toaøn thaát voïng vaø, gôûi con cho ngöôøi haøng xoùm, toâi ñaõ ñi vaøo röøng moät mình. Toâi naèm uùp maët trong nhieàu giôø baên khoaên khoå sôû veà noãi khoù khaên cuûa mình. Roài toâi ñöùng daäy döôùi moät goác caây to, coù leõ giôø ñaây toâi vaãn nhaän ra neáu ngöôøi ta khoâng xaây döïng treân vuøng ñaát ñoù, toâi khaán nguyeän vôùi Thöôïng Ñeá raèng toâi ñaõ hoaøn toaøn tuyeät voïng, raèng toâi saün saøng nhaän laõnh baát cöù ñieàu gì, mieãn sao noù giuùp toâi giaûi thoaùt ñeå böôùc vaøo moät cuoäc ñôøi höõu ích hôn. Toâi nguyeän vôùi Ngaøi raèng toâi ñaõ ñem heát söùc mình ñeå laøm “moïi ñieàu nhaân danh Jesus”, raèng toâi ñaõ laøm heát söùc mình nhaân danh Ngaøi; raèng 127
    • Töï truyeän 141 toâi ñaõ lau queùt, naáu nöôùng, giaët giuõ vaø chaêm nom baày treû baèng heát khaû naêng mình, nhöng roài chaúng ñi ñeán ñaâu. Toâi coøn nhôù toâi ñaõ thaát voïng naõo neà khi hoaøn toaøn khoâng coù moät söï ñaùp öùng naøo. Toâi cöù tin chaéc raèng neáu toâi thöïc söï tuyeät voïng, thì toâi seõ nhaän ñöôïc söï ñaùp öùng; coù leõ toâi laïi nhaän ñöôïc moät loaïi linh thò naøo ñoù; hoaëc coù theå nghe tieáng noùi (nhö ñoâi laàn toâi ñaõ nghe) baûo toâi neân laøm ñieàu gì. Nhöng toâi khoâng nhaän ñöôïc linh thò naøo, toâi khoâng nghe ñöôïc tieáng noùi naøo maø phaûi voäi ñi veà nhaø ñeå lo côm toái. Tuy nhieân, suoát thôøi gian ñoù, lôøi khaán nguyeän cuûa toâi ñaõ ñöôïc nghe thaáy, nhöng toâi khoâng heà bieát. Suoát thôøi gian ñoù ñaõ coù nhöõng keá hoaïch giuùp toâi giaûi thoaùt nhöng toâi hoaøn toaøn khoâng hay. Duø toâi khoâng thaáy ñöôïc, nhöng moät caùnh cöûa ñang môû ra, vaø duø toâi khoâng nhaän bieát nhöng toâi saép ñeán moät khoaûng ñôøi haïnh phuùc nhaát vaø phong phuù nhaát. Cuõng nhö sau naøy toâi ñaõ noùi vôùi con gaùi toâi “Chuùng ta khoâng bao giôø bieát ñöôïc nhöõng gì saép ñeán.” Saùng hoâm sau toâi ñeán moät xöôûng lôùn ñoùng hoäp caù moøi ñeå xin vieäc. Toâi ñöôïc nhaän vì luùc ñoù ñang muøa neân ngöôøi ta caàn nhieàu coâng nhaân. Toâi saép xeáp vôùi ngöôøi laùng gieàng ñeå baø chaêm nom ñaøn treû, traû cho baø phaân nöõa soá tieàn toâi kieám ñöôïc duø ñoù laø bao nhieâu. Coâng vieäc ñöôïc höôûng theo saûn phaåm, toâi bieát mình leï tay neân hy voïng kieám ñöôïc nhieàu tieàn maø quaû nhö vaäy. Moãi saùng, toâi ñeán xöôûng luùc 7 giôø vaø trôû veà nhaø khoaûng 4 giôø chieàu. Trong ba ngaøy ñaàu, tieáng oàn, muøi caù, moâi tröôøng sinh hoaït toâi khoâng quen, nhöõng löôït ñi boä xa ñeán sôû roài veà nhaø, taát caû ñaõ khieán toâi gaàn muoán xæu khi veà ñeán nôi. Nhöng toâi cuõng quen daàn ñi, vì Thieân nhieân voán coù tính thích nghi, toâi xem ñoù laø moät trong nhöõng kinh nghieäm thuù vò nhaát trong cuoäc ñôøi toâi. Toâi ñaõ hoøa mình soáng giöõa moïi ngöôøi; giôø ñaây toâi chæ laø keû voâ danh, trong khi tröôùc kia toâi luoân luoân nghó mình laø moät nhaân vaät naøo ñoù. Toâi ñang laøm loaïi coâng vieäc maø baát cöù ai cuõng coù theå laøm. Ñoù laø loaïi lao ñoäng khoâng caàn tay ngheà. Ñaàu tieân toâi ñeán laøm ôû khu daùn nhaõn, daùn nhaõn hieäu Del 128
    • Töï truyeän142 Monte vaøo nhöõng hoäp caù moøi lôùn hình thuaån, nhöng ôû ñaây toâi khoâng kieám ñuû tieàn xöùng vôùi coâng söùc cuûa mình. Trong phaân xöôûng naøy coù nhieàu ngöôøi raát töû teá. Coù leõ ai cuõng thaáy raèng toâi nhuùt nhaùt, vì moät ngaøy noï, ngöôøi ñaøn oâng neùm hoäp caù leân baøn ñeå daùn nhaõn ñaõ kheàu nheï toâi vôùi moät cöû chæ vuïng veà vaø baûo “Naøy, toâi ñaõ bieát baø laø ai roài. Ngöôøi chò vôï toâi coù ôû giaùo xöù R — vaø chò ñaõ keå cho toâi nghe veà baø. Neáu baø caàn coù ngöôøi beânh vöïc ñeå deïp boû nhöõng lôøi thoâ loã ñoái vôùi baø, thì cöù nhôù raèng ñaõ coù toâi ôû ñaây.” OÂng ta khoâng bao giôø phaûi can thieäp theâm nhöng oâng toû ra raát töû teá maø troâng nom lo laéng cho toâi. Luoân luoân toâi coù ñuû hoäp ñeå daùn nhaõn vaø toâi raát bieát ôn oâng. Ngöôøi ta khuyeân toâi neân ñeán laøm ôû phaân xöôûng ñoùng hoäp caù moøi vaø toâi ñaõ laøm theo. Ñoù laø moät nhoùm coâng nhaân thoâ loã hôn raát nhieàu, nhöõng ngöôøi ñaøn baø khaù ñanh ñaù, nhöõng ngöôøi Meâ-hi-coâ vaø haïng ñaøn oâng maø toâi chöa heà gaëp bao giôø, ngay caû khi toâi laøm coâng taùc xaõ hoäi. Laàn ñaàu khi toâi ñi vaøo phaân xöôûng naøy, hoï gaây khoù khaên baèng caùch ñem toâi ra laøm troø ñuøa bôõn. Roõ raøng laø toâi khoâng thuoäc veà nhoùm naøy. Hieån nhieân laø toâi ñaõ toû ra quaù ñaøng hoaøng, quaù ñuùng ñaén, neân hoï khoâng bieát phaûi hieåu toâi nhö theá naøo. Hoï coù moät toaùn thöôøng tuï taäp gaàn coång vaøo xöôûng, vaø vöøa thaáy toâi laø hoï baét ñaàu haùt “Xin Chuùa cho con ñeán gaàn Ngaøi”. Luùc ñaàu toâi khoâng thích ñieàu ñoù vaø thöôøng lo sôï khi nghó phaûi ñi ngang qua coång, nhöng noùi cho cuøng thì toâi ñaõ coù nhieàu kinh nghieäm ñoái xöû vôùi phaùi nam, neân daàn daàn toâi thu phuïc ñöôïc tình caûm cuûa hoï, vaø ñaõ thöïc söï coù ñöôïc moät thôøi gian vui veû. Toâi khoâng bao giôø thieáu caù ñeå ñoùng hoäp. Thöôøng coù moät tôø baùo saïch bí maät ñeán choã toâi ngoài. Hoï troâng nom giuùp ñôõ toâi ñuû caùch vaø theâm moät laàn nöõa toâi muoán neâu leân raèng ñieàu naøy hoaøn toaøn khoâng phaûi do toâi. Toâi khoâng bieát teân nhöõng ngöôøi naøy vaø trong ñôøi toâi chöa heà laøm ôn cho hoï, theá maø hoï vaãn cöù xöû toát, vôùi toâi, khieán toâi khoâng bao giôø queân ñöôïc. Toâi thaáy raát meán hoï vaø chuùng toâi daàn daàn trôû neân baïn toát. Tuy nhieân, toâi khoâng bao 129
    • Töï truyeän 143 giôø thaáy thích caù moøi. Toâi ñaõ nhaát ñònh laø neáu toâi laøm thôï ñoùng hoäp caù thì toâi phaûi raùng kieám tieàn cho ñaùng coâng lao. Toâi caàn tieàn ñeå lo cho con, neân toâi ñeå taâm ñeán vaán ñeà ñoùng hoäp. Toâi quan saùt nhöõng ngöôøi thôï khaùc; toâi nghieân cöùu töøng ñoäng taùc, ñeå laøm sao cho khoûi phí coâng söùc vaø ba tuaàn sau ñoù toâi trôû thaønh ngöôøi thôï ñoùng hoïp kieåu maãu trong xöôûng. Moãi ngaøy trung bình toâi laøm ñöôïc möôøi ngaøn con caù vaø ñoùng ñöôïc maáy traêm hoäp. Khaùch ñeán vieáng xöôûng ñöôïc daét ñi ñeán xem toâi laøm; baáy giôø toâi phaûi traû giaù cho vieäc laøm gioûi cuûa mình vaø phaûi nghe nhöõng lôøi bình phaåm, “Moät ngöôøi ñaøn baø nhö vaäy maø laïi ñi laøm trong xöôûng naøy, theá laø theá naøo?”, “Chò ta coù veû quaù töû teá ñeå laøm coâng vieäc naøy, nhöng coù leõ cuõng chaúng töû teá gì ñaâu”, vaø “Chaéc chaén chò ta ñaõ laøm moät ñieàu gì ñoù khieán phaûi rôi vaøo loaïi coâng vieäc naøy”, hoaëc “Toát hôn ñöøng ñeå bò löøa theo beà ngoaøi, coù leõ chò ta laø quaû tröùng ung”. Toâi trích daãn nhöõng lôøi naøy ñuùng nhö söï thaät. Toâi nhôù coù laàn moät ngöôøi ñoác coâng ñöùng keá beân laéng nghe moät nhoùm khaùch ñang noùi veà toâi theo caùch ñoù, vaø oâng thaáy toâi xuùc ñoäng. Nhöõng lôøi aáy thöïc laø thoâ bæ, vaø ñoâi tay toâi ñaõ rung leân vì töùc giaän. Sau khi hoï ñaõ ñi qua, oâng môùi ñeán gaàn toâi vaø noùi vôùi neùt maët heát söùc töû teá, “Xin chôù buoàn laøm gì baø Evans, ôû ñaây chuùng toâi goïi baø laø ‘vieân kim cöông laïc trong buøn’.” Toâi thaáy caâu noùi naøy ñuû ñeàn buø cho taát caû nhöõng lôøi treân. Vaäy thì coù laï luøng hay chaêng khi toâi coù moät nieàm tin khoâng lay chuyeån vaø khoâng dôøi ñoåi nôi söï myõ leä vaø thieân tính trong nhaân loaïi? Neáu ñoù laø nhöõng ngöôøi ôû döôùi quyeàn toâi thì vaán ñeà laïi khaùc, nhöng ñaây laïi laø söï bieåu loä cuûa taát caû söï toát ñeïp töï phaùt trong taâm hoàn con ngöôøi ñoái vôùi nhöõng ai ñang ñoàng caûnh khoù khaên. Nhöõng ngöôøi ngheøo khoå vaãn thöôøng töû teá vôùi ngöôøi ngheøo. Toâi xin keå theâm moät chuyeän nöõa ñeå noùi leân ñaày ñuû hôn caùi thaùi ñoä toát ñeïp naøy cuûa con ngöôøi. Moät ngaøy noï, khi chuoâng reo baùo giôø aên tröa thì coù moät oâng laõo ngöôøi to lôùn, laám laùp, vuïng veà — beà ngoaøi thöïc kinh khuûng vôùi muøi hoâi nöïc 130
    • Töï truyeän144 noàng — oâng ñeán gaàn toâi vaø baûo, “Coâ haõy ñi qua beân naøy, toâi coù chuyeän caàn noùi vôùi coâ”. Toâi voán khoâng sôï ñaøn oâng, neân ñi theo oâng laõo. OÂng thoïc tay vaøo tuùi quaàn jeans cuûa mình vaø loâi ra moät nöûa taám taïp-deà saïch seõ, traéng treûo. OÂng noùi, “Xem naøy, Coâ, toâi ñaõ laáy caùi naøy cuûa baø nhaø toâi hoài saùng vaø toâi seõ treo noù treân moät caây ñinh ôû ñaây. Toâi khoâng muoán coâ lau tay baèng taám gieû raùch dô baån ôû phoøng veä sinh. Toâi coù saün nöûa kia vaø seõ treo noù leân khi nöûa naøy ñaõ dô.” Tröôùc khi toâi kòp caùm ôn thì oâng ñaõ quay goùt vaø khoâng bao giôø noùi gì theâm vôùi toâi, nhöng luoân luoân coù moät taám gieû saïch cho toâi lau tay. Toâi hoaøn toaøn tin chaéc raèng chuùng ta nhaän nhöõng gì chuùng ta ñaõ cho trong ñôøi. Toâi ñaõ hoïc caùch töø boû tính töï cao; toâi khoâng leân maët thuyeát giaûng; toâi chæ coá gaéng toû ra lòch söï töû teá vaø vì theá maø ñöôïc nhöõng ngöôøi khaùc ñoái laïi moät caùch lòch söï töû teá; baát cöù ai cuõng coù theå laøm nhö vaäy — ñoù laø baøi hoïc thöïc teá trong caâu chuyeän cuûa toâi. Caùch ñaây vaøi naêm coù moät baø ñaõ ñeán hoûi yù kieán toâi taïi vaên phoøng cuûa toâi taïi New York. Qua caâu chuyeän baø cho bieát ñang ôû trong moät khoaûng thôøi gian khoù khaên; baø ñang bò moïi ngöôøi noùi haønh vaø khoâng bieát laøm sao cho hoï chaám döùt. Baø khoùc loùc keå leå; theo lôøi keå thì ngöôøi ñôøi thöïc ñoäc aùc, vaø toâi coù vui loøng giuùp baø hay khoâng. Vì chöa heà bieát baø tröôùc ñoù, vaø cuõng khoâng hieåu söï thaät trong tröôøng hôïp naøy ra sao, neân toâi chæ coù theå laøm theo khaû naêng mình. Laï luøng laøm sao, vaøi hoâm sau toâi vaøo moät nhaø haøng vaø ngoài vôùi choàng toâi, Foster Bailey, trong moät phoøng nhoû. Toâi thaáy baø aáy ôû trong phoøng keá beân nhöng baø khoâng thaáy toâi. Baø ñang ngoài vôùi moät ngöôøi baïn vaø noùi lôùn tieáng, gioïng roõ raøng khieán toâi coù theå nghe roõ töøng lôøi. Toâi khoâng theå tin noåi nhöõng gì baø noùi veà caùc baïn beø cuûa mình. Khoâng lôøi naøo baø thoát ra maø töû teá. Baø ñang keå cho baïn nghe veà nhöõng ñieàu maø lôøi tuïc goïi laø “baån thæu” cuûa taát caû nhöõng ngöôøi baø quen bieát. Khi nghe baø noùi, toâi giaûi ra ngay vaán ñeà cuûa baø, vaø laàn keá khi baø gaëp toâi, toâi ñaõ noùi vôùi baø veà vaán ñeà ñoù, coù leõ toâi 131
    • Töï truyeän 145 noùi khoâng kheùo neân töø ñoù toâi khoâng coøn gaëp baø nöõa. Coù theå baø khoâng thích toâi, vaø chaéc raèng baø khoâng thích söï thaät. Coâng vieäc toâi laøm ôû xöôûng naøy keùo daøi trong nhieàu thaùng. Trong khi ñoù thì Walter Evans ñaõ rôøi Montana, ñeán moät ñaïi hoïc ôû mieàn Ñoâng ñeå theo chöông trình cao hoïc. Toâi ít khi nghe tin anh aáy. Anh cuõng khoâng gôûi tieàn baïc gì caû vaø ñeán naêm 1916 toâi hoûi yù kieán moät luaät sö veà vieäc ly dò. Toâi khoâng theå nghó ñeán vieãn aûnh trôû laïi vôùi anh hoaëc ñeå cho ñaùm con höùng chòu nhöõng côn saân si thònh noä cuûa anh. Anh ñaõ toû ra khoâng chuùt gì söûa ñoåi vaø khoâng heà coù yù thöùc traùch nhieäm ñoái vôùi vôï con. Ñeán naêm 1917 khi Hoa Kyø tham chieán, anh ñaõ ñi Phaùp vôùi Ñoaøn Thanh Nieân Coâng Giaùo vaø ñaõ ôû ñoù trong thôøi chieán. Anh ñaõ noåi danh vaø ñöôïc thöôûng chieán coâng boäi tinh. Bôûi vaäy toâi ñaõ ngöng thuû tuïc ly dò vaøo thôøi gian ñoù vì ngöôøi ta vaãn cheâ traùch nhöõng ngöôøi naøo xin ly dò khi choàng ôû ngoaøi maët traän. Döôøng nhö ñoái vôùi toâi thì ñieàu ñoù khoâng bao giôø thöïc laø hôïp lyù, bôûi vì ngöôøi ñaøn oâng ôû tieàn tuyeán hay ôû nhaø cuõng laø moät. Toâi cuõng khoâng bao giôø hieåu taïi sao moãi moät ngöôøi lính naøo trong quaân ñoäi cuõng ñeàu ñöôïc xem laø moät vò anh huøng. Coù theå ngöôøi lính ñoù ñaõ ñöôïc choïn vaø khoâng theå laøm khaùc hôn. Toâi hieåu nhöõng ngöôøi lính raát nhieàu, vaø toâi bieát taïi sao hoï laïi raát gheùt caâu chuyeän “anh huøng” treân baùo chí vaø trong coâng chuùng. Toâi thoâi khoâng vieát thö cho anh, vaø caûm thaáy heát söùc nheï nhoõm bôûi vì anh aáy ñaõ ôû quaù xa. Boïn treû ñeàu maïnh khoûe, raát vui veû, toâi cuõng khoûe duø raèng chæ coøn coù 99 caân. Toâi coá xoay xôû ñeå lo cho con, vaø döôøng nhö daàn daàn qua khoûi côn gioâng toá. Veà maët tinh thaàn, toâi vaãn coøn ôû trong boùng toái, nhöng vì quaù baän roän kieám tieàn vaø troâng nom ba ñöùa con gaùi, neân toâi khoâng coù thôøi gian ñaâu ñeå lo laéng cho soá phaän cuûa linh hoàn mình. 132
    • Töï truyeän146 CHÖÔNGIV Walter Evans xa toâi naêm toâi ba möôi laêm tuoåi. Nhieàu laàn quan saùt ñaõ cho toâi thaáy raèng naêm ba möôi laêm tuoåi thöôøng laø moät khuùc quanh trong nhieàu kieáp soáng. Neáu coù khi naøo ngöôøi ta muoán tìm coâng vieäc chính yeáu cho ñôøi mình, neáu coù bao giôø hoï muoán ñaït möùc xaùc tín vaø höõu ích trong cuoäc soáng, thì ñoù seõ laø khoaûng thôøi gian ba möôi laêm tuoåi. Caùc nhaø soá hoïc thöôøng xaùc ñònh lyù do laø 7 ´ 5 = 35; soá 7 töôïng tröng cho moät chu kyø hoaøn taát, ñaày ñuû, môû ñöôøng cho moät kinh nghieäm môùi; trong khi ñoù thì 5 laø con soá cuûa trí tueä, cuûa sinh vaät thoâng minh maø ta goïi laø con ngöôøi. Toâi chöa hieåu ñöôïc ñieàu naøy. Toâi chaéc raèng coù moät söï thaät naøo ñoù trong khoa soá hoïc, bôûi vì ngöôøi ta baûo raèng Thöôïng Ñeá laøm vieäc baèng caùc con soá vaø caùc hình theå, nhöng toâi chöa bao giôø quan taâm ñeán nhöõng lôøi giaûi ñoaùn cuûa khoa lyù soá. Tuy nhieân, söï thaät vaãn laø vaøo naêm 1915 toâi ñaõ böôùc vaøo moät chu kyø soáng hoaøn toaøn môùi; laàn ñaàu tieân toâi khaùm phaù ra raèng toâi coù moät theå trí vaø toâi baét ñaàu söû duïng, baét ñaàu khaùm phaù ra maõnh löïc vaø tính linh ñoäng cuûa noù, vaø baét ñaàu duøng noù nhö moät “ngoïn ñeøn pha” chieáu roïi vaøo caùc yù töôûng vaø caùc coâng vieäc cuûa rieâng mình, chieáu roïi vaøo theá söï ôû quanh toâi, vaø chieáu roïi vaøo lónh vöïc khaùm phaù maø chuùng ta goïi laø tinh thaàn — theá giôùi maø Patanjali, vò huaán sö AÁn Ñoä thôøi coå, goïi laø “ñaùm maây mang côn möa cuûa nhöõng ñieàu khaû tri.” Chính vaøo thôøi gian khoù khaên phaûi ñi laøm coâng trong cô xöôûng, toâi ñaõ tieáp xuùc vôùi giaùo lyù Thaàn Trieát. Toâi khoâng thích töø naøy, maëc duø noù coù haøm nghóa raát toát ñeïp. Trong taâm trí coâng chuùng, noù töôïng tröng cho quaù nhieàu ñieàu maø chính noù khoâng coù. Neáu coù theå, toâi hy voïng trình baøy ñöôïc thöïc nghóa cuûa noù laø gì. Ñaây laø khôûi ñieåm cuûa moät giai ñoaïn tinh thaàn môùi meû trong cuoäc ñôøi toâi. 133
    • Töï truyeän 147 ÔÛ Pacific Grove vaøo thôøi gian ñoù coù hai baø ngöôøi Anh coù cuøng xuaát thaân xaõ hoäi ôû Anh quoác nhö toâi. Toâi chöa bao giôø gaëp hoï, nhöng toâi muoán gaëp, chính laø vì toâi ñang coâ ñôn. Toâi vaãn thích gaëp gôõ ngöôøi ñoàng höông, vaø toâi ñaõ thaáy hoï coù maët treân khu phoá nhoû naøy. Toâi nghe lôøi ñoàn raèng hoï ñang toå chöùc nhöõng cuoäc nhoùm hoïp ñeå duøng traø vaø baøn veà moät loaïi ñeà taøi ñaëc bieät, vaø moät ngöôøi baïn quen caû toâi laãn hoï ñaõ saép xeáp ñeå toâi ñöôïc môøi ñeán döï. Bôûi vaäy, ñoäng cô thuùc ñaåy toâi ñi ñeán ñoù cuõng khoâng phaûi cao caû gì cho laém. Toâi khoâng ñeán ñoù ñeå nghe ñieàu gì môùi meû hoaëc thuù vò, hay ñeå ñöôïc giuùp ñôõ. Toâi ñeán vì toâi muoán gaëp hai ngöôøi phuï nöõ naøy, theá thoâi. Toâi thaáy baøi giaûng thieáu sinh ñoäng vaø dieãn giaû raát keùm. Toâi khoâng theå töôûng ôû ñaâu coù dieãn giaû keùm hôn. Vöøa môû ñaàu, oâng ñaõ noùi ngay “Caùch ñaây möôøi chín trieäu naêm caùc vò Hoûa chaân quaân ñaõ ñeán töø sao Kim vaø gieo haït gioáng trí tueä vaøo con ngöôøi.” Ngoaïi tröø caùc nhaø Thaàn Trieát ñang coù maët, toâi khoâng nghó coù ngöôøi naøo khaùc trong phoøng hieåu ñöôïc oâng ñang noùi gì. Ñoái vôùi toâi, nhöõng ñieàu oâng noùi khoâng coù yù nghóa gì caû. Moät lyù do laø hoài ñoù toâi laáy nieân lòch cuûa chu kyø tieán hoùa theo Kinh Thaùnh, maø Kinh Thaùnh thì aán ñònh thôøi kyø saùng theá xaûy ra vaøo naêm 4004 tröôùc Coâng nguyeân. Toâi quaù baän lo kieám soáng vaø lo boån phaän laøm meï ñeán ñoãi khoâng coù thì giôø ñeå ñoïc nhöõng cuoán saùch ñöông thôøi, baøn veà vaán ñeà tieán hoùa. Coù leõ baáy giôø toâi khoâng tin thuyeát tieán hoùa, vaø toâi nhôù ñaõ ñoïc saùch cuûa Darwin vaø Herbert Spencer vôùi moät caûm thöùc toäi loãi vaø thieáu trung thaønh vôùi Thöôïng Ñeá. Caùi quan nieäm raèng theá giôùi coù caùch ñaây möôøi chín trieäu naêm laø hoaøn toaøn thaát kính. Dieãn giaû ñaõ ñi lan man trong theá giôùi tö töôûng. OÂng noùi vôùi cöû toïa raèng moãi ngöôøi trong hoï ñeàu coù moät caùi chaân thaân (theå nguyeân nhaân) vaø döôøng nhö chaân thaân aáy laø choã truù nguï cuûa moät vò Agnishvatta. Ñoái vôùi toâi döôøng nhö ñieàu ñoù nghe ra hoaøn toaøn voâ nghóa, vaø toâi thaéc maéc khoâng bieát thuyeát 134
    • Töï truyeän148 giaûng nhö theá coù giuùp ích ñöôïc ai khoâng. Luùc ñoù toâi quyeát taâm raèng neáu coù dieãn thuyeát thì toâi seõ coá gaéng laøm nhöõng gì maø vò dieãn giaû Thaàn Trieát naøy ñaõ thieáu soùt. Duø sao toâi cuõng ñöôïc moät ñieàu — laø tình baïn cuûa hai ngöôøi phuï nöõ naøy. Hoï tieáp nhaän toâi ngay, cho saùch toâi ñoïc, vaø toâi thöôøng tôùi lui nhaø hoï, troø chuyeän, hoûi han raát nhieàu. Baáy giôø, ngaøy cuûa toâi trôû neân raát daøi. Saùng toâi thöôøng thöùc daäy luùc boán giôø. Toâi queùt doïn nhaø cöûa, chuaån bò böõa tröa cho caùc con, vaø cho chuùng aên saùng luùc saùu giôø, sau khi ñaõ giuùp chuùng röûa raùy vaø maëc quaàn aùo. Roài ñeán saùu giôø röôõi toâi ñöa con ñeán gôûi ôû nhaø baø keá beân, vaø thaúng ñeán xöôûng ñeå ñoùng hoäp maáy con caù moøi phaûi gioù. Ñuùng tröa, toâi thöôøng duøng böõa treân bôø bieån khi thôøi tieát toát. Thöôøng khoaûng boán giôø hay boán giôø röôõi toâi veà nhaø. Vaøo muøa ñoâng, toâi thöôøng chôi vôùi con ôû nhaø hoaêëc ñoïc saùch cho chuùng nghe. Neáu laø muøa heø thì toâi thöôøng daét chuùng ra bieån chôi. Khoaûng baûy giôø chuùng toâi veà nhaø aên toái, vaø sau ñoù thì tuïi nhoû ñi nguû. Sau khi ngaâm quaàn aùo hoaëc troän men cho boät baùnh mì noåi, toâi môùi meät nhoïc ñeán giöôøng vaø ñoïc saùch haàu nhö moät maïch cho ñeán nöûa ñeâm. Toâi vaãn luoân luoân laø moät trong nhöõng ngöôøi maø baûn chaát caàn raát ít nguû. Hoài toâi coøn laø thieáu nöõ, moät baùc só ñaõ bieát toâi raát roõ vaø baûo raèng moãi ñeâm toâi khoâng caàn nguû nhieàu hôn boán giôø; oâng ñaõ hoaøn toaøn noùi ñuùng. Cho ñeán ngaøy nay, toâi vaãn thöôøng thöùc daäy vaøo boán giôø röôõi saùng, vaø (sau khi ñieåm taâm) toâi vieát vaø laøm vieäc cho ñeán baûy giôø. Ñoù vaãn laø nhòp ñieäu sinh hoaït cuûa toâi töø tröôùc ñeán giôø, vaø coù leõ ñoù laø moät trong nhöõng lyù do taïi sao toâi ñaõ coù theå hoaøn taát ñöôïc nhieàu vieäc. Moät lyù do khaùc ñaõ giuùp toâi laøm vieäc chaêm chæ laø caùi kyû luaät neà neáp heát söùc gaét gao trong cuoäc soáng khi toâi coøn con gaùi. Kyû luaät ñoù ñaõ phaùt trieån nôi toâi tính khoâng theå laøm bieáng. Toâi khoâng bao giôø ñöôïc pheùp bieáng nhaùc, neân toâi khoâng heà bieáng nhaùc. Lyù do thöù ba thì toâi nghó laø coù theå raát höõu ích cho nhieàu ngöôøi. Coù quaù nhieàu ñieàu toâi muoán bieát vaø toâi ñaõ 135
    • Töï truyeän 149 phaûi tìm thôøi gian ñeå ñoïc taát caû nhöõng ñieàu ñoù maø khoâng boû beâ con caùi. Toâi khoâng bao giôø boû beâ con caùi caû, nhöng caàn phaûi coù saép xeáp, ñaëït chöông trình vaø kyû luaät môùi ñöôïc. Toâi ñaõ hoïc caùch uûi quaàn aùo vôùi moät quyeån saùch ñaët tröôùc maët, vaø cho ñeán nay toâi coù theå vöøa ñoïc saùch vöøa uûi maø khoâng laøm chaùy quaàn aùo. Toâi ñaõ hoïc caùch goït khoai taây trong khi ñoïc saùch maø khoâng bò ñöùt tay, vaø toâi coù theå loät voû ñaäu vôùi moät quyeån saùch tröôùc maët. Toâi luoân luoân ñoïc khi may vaù. Sôû dó ñöôïc nhö vaäy laø vì toâi muoán ñoïc, vaø nhieàu chò em phuï nöõ coù theå laøm nhö vaäy neáu hoï thaät quan taâm ñeán söï hieåu bieát. Caùi khoù laø coù nhieàu ngöôøi khoâng quan taâm ñuùng möùc. Toâi cuõng coù theå ñoïc raát nhanh, ñoïc hieåu caû nhieàu ñoaïn, nhieàu trang chæ nhö ngöôøi khaùc ñoïc moät caâu. Toâi khoâng nhôù thuaät ngöõ goïi khaû naêng ñoïc naøy laø gì. Nhieàu ngöôøi coù theå ñoïc nhö vaäy vaø nhöõng ngöôøi khaùc nöõa cuõng coù theå neáu hoï coá gaéng. Toâi ñaõ töï aán ñònh trong taâm veà boån phaän cuûa mình vôùi tö caùch laøm meï vaø ngöôøi quaûn trò gia ñình. Toâi ñaõ thaáy moät baø quen vôùi toâi, coù naêm ñöùa con. Döôøng nhö baø ñaõ ñöôïc ôn Chuùa keâu goïi ra ñi giaûng ñaïo, vaø baø ñaõ ñi rao giaûng — vôùi söï thieät thoøi cuûa maáy ñöùa con maø baø ñeå laïi nhaø vôùi söï troâng nom cuûa ñöùa con gaùi lôùn môùi möôøi laêm tuoåi. Ñöùa beù gaùi naøy ñaõ coá gaéng heát söùc, nhöng troâng nom boán ñöùa treû kia ñaâu phaûi laø chuyeän ñuøa. Chuùng toâi ñaõ phaûi giuùp cho chuùng aên uoáng, taém röûa, vaø khi caàn cuõng phaûi aùp duïng kyû luaät vôùi chuùng. Ñoù laø moät baøi hoïc cho toâi, vaø laø moät ví duï ñaùng sôï cho toâi thaáy nhöõng gì khoâng neân laøm. Bôûi vaäy, toâi nhaát ñònh raèng ngaøy naøo caùc con chöa ñeán tuoåi tröôûng thaønh thì toâi vaãn daønh heát thì giôø cho chuùng vaø coâng vieäc gia ñình. Khi chuùng ñaõ tröôûng thaønh vaø ñaõ trôû neân höõu ích, toâi seõ saép ñaët trôû laïi theo tæ leä naêm möôi phaàn traêm. Khoaûng naêm 1930, khi caû ba ñöùa con ñaõ thöïc söï lôùn khoân, toâi môùi baûo chuùng raèng toâi vaãn hieän dieän vôùi tö caùch laø meï vaø ngöôøi coá vaán, nhöng vì ñaõ thöïc söï cho chuùng troïn 136
    • Töï truyeän150 caû hai möôi naêm, neân töø ñoù trôû ñi toâi seõ lo vieäc coâng tröôùc, con caùi sau. Toâi nhaéc chuùng nhôù raèng toâi luoân luoân keà caän, vaø toâi cho raèng chuùng ñaõ nhôù ñieàu ñoù, hoaëc chuùng seõ nhôù sau naøy khi toâi töø traàn. Theá laø, toâi ñoïc saùch, nghieân cöùu vaø suy nghó. Trí tueä cuûa toâi böøng tænh khi toâi coá tìm hieåu caùc yù töôûng ñöôïc trình baøy vaø tìm caùch laøm sao cho caùc nieàm tin cuûa mình vaø caùc quan nieäm môùi naøy phuø hôïp vôùi nhau. Roài toâi ñeán gaëp hai baø cuï soáng trong hai ngoâi nhaø nhoû keá beân nhau — raát thaân nhau vaø thöôøng hay caõi nhau. Caû hai baø ñeàu laø moân sinh rieâng cuûa H. P. Blavatsky. Baø ñaõ giuùp hoï reøn luyeän vaø hoïc hoûi. Toâi ñaõ laøm quen vôùi boä saùch lôùn cuûa baø, boä “Giaùo Lyù Bí Nhieäm”. Toâi raát quan taâm ñeán boä saùch naøy, nhöng noù ñaõ laøm toâi hoaøn toaøn boái roái. Toâi khoâng theå hieåu ñaàu ñuoâi ra sao caû. Ñoù laø boä saùch raát khoù cho nhöõng ngöôøi sô cô, vì noù khoâng ñöôïc saép ñaët thöù töï vaø thieáu lieân tuïc. H.P.B. baét ñaàu noùi veà moät vaán ñeà, roài chuyeån sang moät vaán ñeà khaùc, roài baøn thaät daøi veà moät vaán ñeà thöù ba, vaø — neáu tìm kieám — baïn seõ thaáy baø trôû laïi chuû ñeà ban ñaàu ôû saùu möôi hay baûy möôi trang sau ñoù. Ngöôøi thö kyù cuûa Baø Blavatsky tröôùc kia, OÂng Claude Falls Wright, chính oâng ñaõ keå vôùi toâi raèng khi vieát taùc phaåm ñoà soä vaø baát huû naøy (maø ñuùng nhö vaäy) H.P.B. thöôøng vieát heát trang naøy ñeán trang khaùc, khoâng heà ñaùnh soá trang, vaø heã vöøa vieát xong thì baø neùm caùc trang ñoù xuoáng saøn ôû keá beân baø. Khi baø ñaõ vieát qua moät ngaøy, OÂng Wright vaø nhöõng ngöôøi phuï taù khaùc môùi gom caùc tôø giaáy vaø coá gaéng saép chuùng theo moät thöù töï naøo ñoù; theo lôøi oâng thì boä saùch ñöôïc roõ raøng nhö ngaøy nay cuõng laø moät ñieàu laï. Tuy nhieân, vieäc xuaát baûn saùch naøy ñaõ laø moät söï kieän quan troïng treân theá giôùi, vaø giaùo huaán chöùa ñöïng trong ñoù ñaõ laøm cuoäc caùch maïng trong tö töôûng nhaân loaïi, maëc duø ngöôøi ta ít nhaän thöùc ñöôïc ñieàu naøy. Toâi xem nhöõng giôø phuùt duøng nghieân cöùu boä saùch naøy laø nhöõng thôøi khaéc heát söùc quí giaù trong ñôøi toâi; taát caû nhöõng 137
    • Töï truyeän 151 ñieàu cô baûn vaø kieán thöùc toâi nhaän ñöôïc töø ñoù ñaõ giuùp toâi coù theå laøm vieäc raát toát trong caùc ñöôøng höôùng noäi moân. Ñeâm ñeâm, toâi thöùc ñoïc “Giaùo Lyù Bí Nhieäm” vaø baét ñaàu lô laø vieäc ñoïc Kinh Thaùnh, maø töø tröôùc ñeán giôø ñaõ thaønh thoùi quen cuûa toâi. Toâi thích boä saùch naøy vaø ñoàng thôøi cuõng khoâng thích noù. Toâi cho raèng caùch vieát raát dôû, thieáu ñuùng ñaén vaø loûng leûo, nhöng toâi khoâng theå naøo khoâng ñoïc noù cho ñöôïc. Roài hai cuï baø giuùp huaán luyeän toâi. Qua nhieàu tuaàn leã, hoï ñaõ daïy toâi ngaøy naøy qua ngaøy khaùc. Toâi ñaõ dôøi ñeán moät caên nhaø nhoû ñeå ôû gaàn hai baø. Ñaây laø moät vuøng ñaát an toaøn cho treû con, coù caây coái ñeå leo treøo, coù vöôøn ñeå troàng troït, vaø toâi khoûi phaûi lo laéng gì. Bôûi vaäy, trong khi chuùng chôi ñuøa, thì toâi thöôøng ngoài ôû phoøng tröôùc cuûa moät trong hai ngoâi nhaø, troø chuyeän vaø laéng nghe. Nhieàu moân sinh rieâng cuûa Baø Blavatsky ñaõ giuùp toâi vaø ñích thaân hoï ñaõ chòu khoù laøm sao cho toâi hieåu ñöôïc nhöõng gì ñang xaûy ra trong tö töôûng nhaân loaïi thoâng qua söï xuaát baûn “Giaùo Lyù Bí Nhieäm”. Toâi vaãn thöôøng buoàn cöôøi veà vieäc caùc nhaø Thaàn Trieát chính thoáng ñaõ khoâng chaáp nhaän nhöõng ñieàu toâi trình baøy caùc chaân lyù Thaàn Trieát. Neáu coù thì cuõng ít ai trong soá caùc vò ñoù ñaõ töøng ñöôïc ñaëc aân thuï huaán vôùi caùc moân sinh rieâng cuûa H.P.B. lieân tuïc trong nhieàu tuaàn, nhieàu thaùng. Toâi haàu nhö tin chaéc raèng, nhôø caùc moân sinh cao nieân ñoù maø toâi nhaän thöùc roõ reät veà nhöõng ñieàu “Giaùo Lyù Bí Nhieäm” nhaèm truyeàn ñaït, roõ reät hôn haàu heát caùc nhaø Thaàn trieát noùi treân. Taïi sao laïi khoâng? Toâi ñaõ ñöôïc daïy doã kyõ löôõng vaø toâi bieát ôn raát nhieàu. Toâi ñaõ gia nhaäp Phaân boä Thaàn trieát ôû Pacific Grove, vaø baét ñaàu môû lôùp giaûng daïy. Toâi nhôù cuoán saùch ñaàu tieân toâi baét ñaàu ñem ra giaûng giaûi. Ñoù laø cuoán saùch tuyeät dieäu cuûa baø Besant, “Khaûo cöùu veà Taâm thöùc”. Toâi khoâng bieát gì veà taâm thöùc vaø cuõng khoâng ñònh nghóa noù ñöôïc, nhöng toâi vaãn ñaët saùu trang saùch tröôùc lôùp hoïc vaø xoay sôû ñuû caùch ñeå noùi cho troâi. Hoïc vieân khoâng heà nhaän thaáy raèng toâi hieåu vaán ñeà ít 138
    • Töï truyeän152 ñeán ñaâu. Caû lôùp ñaõ hoïc ñöôïc bao nhieâu qua baøi giaûng thì toâi chaúng roõ, chöù phaàn toâi, toâi ñaõ hoïc raát nhieàu. Nhöõng ñieàu gì toâi hoïc ñöôïc ñaõ baét ñaàu giaûi quyeát thoûa ñaùng caùc öu tö, thaéc maéc trong taâm, trí toâi? Töø laâu, toâi ñaõ baên khoaên vôùi bao nhieâu ñieàu baát maõn. Vaøo thôøi gian ñoù, toâi chæ bieát chaéc coù hai ñieàu; söï thaät veà Ñöùc Christ, vaø maáy laàn giao tieáp ôû noäi taâm maø toâi khoâng theå phuû nhaän neáu toâi thaønh thaät vôùi chính mình, duø raèng toâi chöa giaûi thích ñöôïc. Giôø ñaây, toâi ngaïc nhieân laøm sao, aùnh saùng ñang baét ñaâu toû raïng. Toâi khaùm phaù ra ba yù töôûng cô baûn vaø môùi meû (ñoái vôùi toâi), vaø cuoái cuøng caû ba ñeàu phuø hôïp vôùi lòch trình cuoäc soáng tinh thaàn cuûa toâi, vaø cho toâi manh moái ñeå hieåu caùc söï vuï theá giôùi. Xin quí baïn ñöøng queân raèng baáy giôø giai ñoaïn ñaàu cuûa Theá chieán (1914-1918) ñaõ phaùt khôûi; vaø toâi ñang vieát baøi naøy vaøo cuoái giai ñoaïn Theá chieán thöù hai (1939-1945). Tröôùc heát, toâi khaùm phaù ra raèng coù moät Cô Tieán Hoùa thieâng lieâng vaø vó ñaïi. Toâi hieåu raèng vuõ truï cuûa chuùng ta khoâng phaûi laø moät söï “truøng hôïp ngaãu nhieân cuûa caùc nguyeân töû” maø laø theå hieän cuûa moät söï thieát keá hay moâ hình vó ñaïi, taát caû höôùng veà nguoàn vinh quang cuûa Thöôïng Ñeá. Toâi hieåu raèng heát gioáng daân naøy ñeán gioáng daân khaùc ñaõ xuaát hieän vaø bieán daïng treân ñòa caàu chuùng ta, vaø moãi neàn vaên minh, vaên hoùa ñaõ chöùng kieán nhaân loaïi tieán tôùi moät böôùc xa hôn treân ñöôøng veà vôùi Thöôïng Ñeá. Ñieàu thöù hai laø toâi ñaõ khaùm phaù ra raèng coù nhöõng Ñaáng chòu traùch nhieäm cho vieäc thöïc hieän Cô Tieán Hoùa aáy; heát böôùc naøy ñeán böôùc khaùc, heát giai ñoaïn naøy ñeán giai ñoaïn khaùc, caùc Ngaøi ñaõ daãn daét nhaân loaïi qua bao nhieâu theá kyû. Toâi ñaõ khaùm phaù ra ñieàu laï luøng (laï luøng laø ñoái vôùi toâi, bôûi vì toâi bieát quaù ít) raèng giaùo huaán veà con Ñöôøng Ñaïo hay Cô Tieán Hoùa naøy voán ñoàng nhaát, duø noù ñöôïc trình baøy ôû Ñoâng phöông hay Taây phöông, hoaëc noù coù tröôùc Coâng nguyeân hay sau ñoù. Toâi hieåu raèng Ñöùc Christ laø Tröôûng cuûa Ñaïi Ñoaøn Chöôûng Giaùo (Ñ.Ñ.C.G.) goàm caùc nhaø Laõnh ñaïo tinh thaàn; khi 139
    • Töï truyeän 153 thaáu ñöôïc ñieàu naøy, toâi caûm thaáy raèng Ngaøi ñaõ trôû laïi vôùi toâi moät caùch thaân thieát hôn. Toâi hieåu raèng Ngaøi laø “Thaày cuûa caùc Chaân sö vaø laø Huaán sö cuûa Thieân thaàn cuõng nhö loaøi ngöôøi.” Toâi bieát raèng caùc Chaân sö Minh trieát laø ñeä töû cuûa Ngaøi, gioáng nhö nhöõng ngöôøi nhö chuùng toâi laø ñeä töû cuûa moät vò Chaân sö naøo ñoù. Toâi bieát raèng (trong thôøi gian coøn theo quan nieäm chính thoáng) khi toâi noùi veà Ñöùc Christ vaø Giaùo hoäi cuûa Ngaøi, töùc laø thöïc söïï toâi ñang noùi ñeán Ñöùc Christ vaø Ñ.Ñ.C.G. cuûa haønh tinh naøy. Toâi hieåu raèng vieäc trình baøy chaân lyù noäi moân khoâng heà laøm giaûm giaù trò Ñöùc Christ. Ngaøi ñuùng thaät laø Con cuûa Thöôïng Ñeá, ngöôøi Con Tröôûng trong ñaïi gia ñình huynh ñeä, nhö lôøi Thaùnh Paul ñaõ noùi, vaø laø baûo ñaûm raèng chuùng ta cuõng coù thieân tính nhö Ngaøi. Giaùo huaán thöù ba maø toâi ñaõ hieåu ñöôïc vaø töø laâu ñaõ söûa ñoåi caùc quan nieäm cuûa toâi, laø nieàm tin veà caû hai ñònh luaät taùi sinh vaø luaät nhaân quaû, maø caùc nhaø Thaàn Trieát goïi laø Luaân hoài vaø Karma, laém khi hoï thích goïi nhö vaäy nghe cho coù veû uyeân baùc. Theo thieån yù, toâi nghó raèng taát caû caùc giaùo huaán caàn thieát naøy haún ñaõ ñöôïc phoå bieán nhanh choùng hôn neáu ngöôøi ta khoâng bò choaùng ngôïp vaø meâ hoaëc bôûi nhöõng töø Phaïn ngöõ. Neáu ngöôøi ta giaûng daïy veà luaät Taùi sinh thay vì giaùo thuyeát Luaân hoài, vaø neáu trình baøy luaät Nhaân quaû thay vì Luaät Karma thì haún laø ñaïi chuùng ñaõ thöøa nhaän chaân lyù nhieàu hôn. Toâi noùi vaäy khoâng phaûi coù yù chæ trích, bôûi vì toâi ñaõ bò meâ hoaëc nhö theá. Giôø ñaây nhôù laïi nhöõng baøi giaûng vaø caùc lôùp hoïc ñaàu tieân cuûa mình, toâi laáy laøm buoàn cöôøi vì ñaõ duøng caùc thuaät ngöõ tieáng Phaïn moät caùch khoù hieåu naëng neà, cuøng caùc chi tieát phieàn phöùc veà Minh Trieát Ngaøn Ñôøi. Toâi bieát raèng khi caøng lôùn tuoåi, toâi caøng trôû neân ñôn giaûn vaø coù leõ cuõng khoân ngoan hôn moät chuùt. Khi hieåu raèng coù ñònh luaät Taùi sinh toâi thaáy raèng nhieàu vaán ñeà cuûa rieâng caù nhaân toâi coù theå giaûi thích ñöôïc. Coù nhieàu ngöôøi khi hoïc Minh trieát Ngaøn ñôøi, luùc ñaàu thaáy khoù loøng 140
    • Töï truyeän154 chaáp nhaän söï thaät veà luaät Taùi sinh. Döôøng nhö ñònh luaät naøy coù tính caùch maïng thaùi quaù; thöôøng noù khieán cho ngöôøi ta caûm thaáy meät moûi, ngaùn ngaãm. Chæ kieáp soáng naøy cuõng ñuû khoù nhoïc roài, huoáng chi ngöôøi ta nghó raèng mình ñaõ soáng nhieàu kieáp khoù nhoïc trong quaù khöù vaø seõ soáng nhieàu kieáp khaùc trong töông lai. Vaäy maø, neáu chuùng ta xem xeùt caùc thuyeát khaùc veà vaán ñeà naøy thì döôøng nhö thuyeát Taùi sinh laø hay nhaát vaø höõu lyù nhaát. Chæ coù hai thuyeát khaùc ñaùng cho ta chuù yù. Moät laø thuyeát “cô giôùi”, cho raèng con ngöôøi laø thuaàn vaät chaát, khoâng coù linh hoàn vaø chæ soáng taïm moät thôøi gian, cho neân khi cheát thì laïi tan raõ thaønh tro buïi vaø trôû veà vôùi nguoàn coäi cuûa mình laø vaät chaát; theo thuyeát naøy thì tö töôûng chæ laø saûn phaåm cuûa naõo boä, gioáng nhö caùc cô quan khaùc saûn sinh caùc phaùt tieát hieän töôïng ñaëc thuø cuûa chuùng, vaø nhö theá con ngöôøi soáng khoâng coù muïc ñích hay lyù do gì caû. Toâi khoâng theå chaáp nhaän thuyeát naøy, vaø ôû baát cöù nôi naøo noù cuõng khoâng ñöôïïc nhieàu ngöôøi chaáp nhaän. Roài ñeán thuyeát “saùng taïo duy nhaát” cuûa ngöôøi Coâng giaùo chính thoáng, maø toâi ñaõ tin laø thaät vaø khoâng heà nghó ngôïi. Thuyeát naøy cho raèng coù moät Ñaáng Thöôïng Ñeá baát khaû tö nghò, Ngaøi ñaõ ñöa caùc linh hoàn con ngöôøi xuoáng traàn vôùi moät kieáp soáng duy nhaát, vaø töông lai vónh vieãn nhö theá naøo laø tuøy caùc haønh ñoäng vaø caùc suy nghó cuûa hoï trong kieáp soáng duy nhaát ñoù. Thuyeát naøy noùi raèng con ngöôøi khoâng coù dó vaõng, chæ coù moät kieáp quan troïng ôû hieän taïi, vaø moät töông lai voâ taän — moät töông lai tuøy thuoäc caùc quyeát ñònh cuûa moät kieáp soáng duy nhaát naøy. Ngöôøi ta vaãn khoâng bieát ñöôïc ñieàu gì ñaõ khieán cho Thöôïng Ñeá quyeát ñònh cho moãi ngöôøi ñòa vò, caên cô, trình ñoä, taøi naêng trong kieáp soáng ñoù. Döôøng nhö nhöõng gì Ngaøi laøm theo keá hoaïch “saùng taïo moät laàn duy nhaát” naøy laø khoâng coù lyù do gì caû. Toâi ñaõ thaéc maéc nhö theá veà ñieàu coù veû baát coâng naøy cuûa Thöôïng Ñeá. Taïi sao toâi laïi ñöôïc sinh ra trong nhöõng tröôøng hôïp toát laønh vôùi tieàn baïc, veû ñeïp, cô hoäi toát, vaø nhieàu 141
    • Töï truyeän 155 kinh nghieäm maø ñôøi ñaõ mang laïi cho toâi? Taïi sao laïi coù nhöõng ngöôøi nhö ngöôøi lính heøn moïn ñaùng thöông maø Coâ Sandes ñaõ ngaên khoâng cho toâi tieáp xuùc, hoï sinh ra ñôøi khoâng taøi naêng, roõ raøng laø thieáu hieåu bieát, khoâng tieàn baïc vaø khoâng theå thaønh coâng veà baát cöù ñieàu gì trong kieáp soáng naøy? Giôø ñaây toâi hieåu raèng taïi sao toâi coù theå giao anh ta laïi cho Thöôïng Ñeá; toâi hieåu raèng caû anh ta vaø toâi, duø ôû trong nhöõng vò theá rieâng bieät, vaãn coù theå tieáp tuïc leo leân chieác thang tieán hoùa, heát kieáp naøy ñeán kieáp khaùc, cho ñeán moät ngaøy kia moãi ngöôøi ñeàu cuøng thöïc hieän ñöôïc caâu, “Ngaøi theá naøo thì chuùng ta ôû trong coõi ñôøi naøy cuõng gioáng nhö vaäy.” Ñoái vôùi toâi döôøng nhö ñieàu hôïp lyù laø “Con ngöôøi gaët nhöõng gì y ñaõ gieo,” vaø toâi raát vui maø khaùm phaù ra raèng toâi coù theå vieän daãn lôøi cuûa Thaùnh Paul vaø cuûa Ñöùc Christ ñeå chöùng minh caùc giaùo huaán naøy. AÙnh saùng ñang soi toû khoa thaàn hoïc cuõ kyõ. Toâi thaáy raèng ñieàu sai laàm duy nhaát laø con ngöôøi ñaõ töï ñaët ra nhöõng lôøi dieãn giaûi veà chaân lyù, vaø quaû laø ñieàu khôø daïi neáu chæ vì moät hoïc giaû hay thuyeát giaû uyeân baùc naøo ñoù noùi raèng yù Thöôïng Ñeá nhö theá naøy hoaëc nhö theá kia maø chuùng ta laïi chaáp nhaän ngay. Vò hoïc giaû ñoù coù theå ñuùng, vaø neáu theá thì vôùi tröïc giaùc ngöôøi ta coù theå thaåm ñònh ñöôïc; nhöng tröïc giaùc laøm sao hoaït ñoäng neáu trí tueä chöa phaùt trieån, vaø phaàn lôùn khoù khaên laø do ñoù. Phaàn ñoâng coâng chuùng khoâng heà suy nghó, neân duø nhaø thaàn hoïc chính thoáng coù noùi gì thì luoân luoân oâng cuõng coù ngöôøi theo. Vôùi nhöõng yù ñònh toát, oâng ñaõ lôïi duïng nhöõng ngöôøi thieáu suy nghó trong ñôøi naøy. Toâi cuõng thaáy raèng thöïc söï laø khoâng coù lyù do naøo chæ vì moät giaùo só hay moät huaán sö caùch ñaây saùu traêm naêm ñaõ dieãn giaûi Kinh Thaùnh theo moät caùch (coù leõ thích hôïp vôùi thôøi ñaïi cuûa hoï) maø nay chuùng ta laïi chaáp nhaän caùch dieãn giaûi ñoù, khi chuùng ta ôû trong moät thôøi ñaïi khaùc, vôùi moät neàn vaên minh khaùc vaø nhöõng vaán ñeà khoù khaên hoaøn toaøn khaùc haún. Neáu chaân lyù cuûa Thöôïng Ñeá ñuùng laø chaân lyù thì noù seõ roäng môû vaø 142
    • Töï truyeän156 bao truøm, chöù khoâng ñi ngöôïc chieàu tieán hoùa vaø coù tính loaïi tröø. Neáu Thöôïng Ñeá ñuùng laø Thöôïng Ñeá, thì thieân tính nôi Ngaøi seõ thích öùng vôùi thieân tính ñang phaùt khôûi cuûa nhöõng ngöôøi con Thöôïng Ñeá, vaø moät ngöôøi con Thöôïng Ñeá hieän nay coù theå phaùt bieåu thieân tính raát khaùc vôùi moät ngöôøi con Thöôïng Ñeá caùch ñaây naêm ngaøn naêm tröôùc. Theá neân, quí baïn coù theå thaáy toaøn caû chaân trôøi tinh thaàn cuûa toâi ñöôïc roäng môû nhö theá naøo. Khi baàu trôøi tinh thaàn ñaõ saùng toû, toâi khoâng coøn laø ngöôøi ñeä töû bò boû rôi, ñang chieán ñaáu ñôn ñoäc, khoâng bieát chaéc ñöôïc ñieàu gì vaø khoâng bieát phaûi laøm gì, nhö toâi hieåu vaøo thôøi gian ñoù. Toâi daàn daàn thaáy ra raèng toâi ñang ôû trong moät ñoaøn theå huynh ñeä roäng lôùn. Toâi thaáy roõ raêøng toâi coù theå hôïp taùc vôùi Cô Tieán Hoùa neáu toâi muoán, coù theå tìm laïi nhöõng ngöôøi ñaõ laøm vieäc vôùi toâi trong nhöõng kieáp khaùc, coù theå bieát chaéc raèng nhöõng gì toâi ñaõ gieo laø toát, vaø coù theå tìm ra vò theá cuûa mình trong coâng vieäc cuûa Ñöùc Christ. Toâi coù theå coá gaéng tieán tôùi moät böôùc gaàn hôn vôùi Ñ.Ñ.C.G. cuûa haønh tinh naøy, maø trong tieàm thöùc toâi luoân luoân bieát caùc Ngaøi vaãn hieän höõu vaø döôøng nhö caùc Ngaøi ñang caàn ngöôøi phuïng söï. Ñaây laø nhöõng ñieàu daàn daàn môû ra trong taâm thöùc toâi vaøo nhöõng naêm 1916 vaø 1917. Ñoù khoâng phaûi laø nhöõng yù töôûng ñöôïc phaùt bieåu roõ reät, maø laø nhöõng chaân lyù maø toâi töø töø nhaän ra, tìm caùch daàn daàn ñieàu chænh theo vaø aùp duïng trong ñôøi soáng. Toâi xem xeùt ba ñöùa con gaùi cuûa mình theo phöông dieän naøy vaø thaáy ñöôïc soi saùng raát nhieàu. Toâi thaáy nghieäp quaû cuûa toâi vôùi ñöùa con gaùi uùt, Ellison, phaàn lôùn laø thuoäc theå chaát. Toâi ñaõ cöùu noù soáng baèng söï troâng nom chaêm chuù aân caàn, heát naêm naøy sang naêm khaùc. Theo leänh baùc só, noù ñaõ nguû vôùi toâi trong taùm naêm, ñeå noù coù theå haáp thuï sinh löïc cuûa toâi. Heát ngaøy naøy sang ngaøy khaùc, nhôø troâng nom caån thaän, khoâng bao giôø ñeå noù hoaït ñoäng quaù maïnh baïo, hoaëc leo ñoài hay leân caàu thang, maø toâi ñaõ thaéng ñöôïc beänh tim cuûa noù, vaø ñeán ngaøy nay noù trôû neân 143
    • Töï truyeän 157 maïnh khoûe nhaát nhaø. Giôø ñaây, Ellison khoâng toû daáu hieäu gì caàn toâi nöõa. Noù ñaõ coù gia ñình haïnh phuùc, soáng ôû AÁn Ñoä vaø coù hai ñöùa con. Toâi chaéc raèng noù töï haøo veà toâi, nhöng moái lieân heä naøy thuoäc veà quaù khöù. Toâi raát thaân thieát vôùi con gaùi lôùn cuûa toâi, vaø coù leõ vì theá maø chuùng toâi vaãn thöôøng hay caõi coï. ÔÛ noäi taâm, tình meï con raát laø saâu ñaäm, vaø maëc duø giôø ñaây ít gaëp maët nhöng toâi vaãn tin chaéc vaøo taám loøng cuûa noù, vaø noù tin chaéc vaøo tình thöông cuûa toâi. Mildred, ñöùa con gaùi thöù hai coù nghieäp quaû raát gaàn guõi vôùi toâi. Maëc duø meï con raát thaân thieát, nhöng toâi bieát noù vaãn caûm thaáy hoaøn toaøn töï do. Duø raèng noù ñaõ keát hoân hai laàn, nhöng meï con vaãn luoân luoân ôû beân nhau trong nhöõng tröôøng hôïp heát söùc ñaëc bieät; toâi raát caûm kích ñoái vôùi tình thöông vaø nhaát laø tình baïn cuûa noù. Neáu cha, meï, con gaùi, con trai ñeàu ñaùnh giaù ñöôïc nhieàu hôn veà tình baïn trong moái quan heä cuûa hoï, thì ñoù laø ñieàu raát toát. Toâi tin raèng, neáu toâi coù theå nhìn laïi caùc quan heä cuûa chuùng toâi trong quaù khöù, theo luaät Taùi sinh, thì coù leõ toâi giaûi roõ ñöôïc tình traïng haïnh phuùc thöïc söï hieän nay giöõa toâi vaø ba ñöùa con gaùi. Xin quí ñoäc giaû ñöøng vì theá maø suy luaän raèng gia ñình chuùng toâi luoân luoân hoøa thuaän. Cuõng coù nhöõng côn soùng gioù vaø nhöõng söï hieåu laàm. Khoâng phaûi bao giôø chuùng cuõng hieåu toâi, vaø toâi cuõng thöôøng buoàn loøng vì chuùng, muoán chuùng thay ñoåi ñieàu naøy, ñieàu noï, vaø mong chuùng seõ haønh ñoäng khaùc ñi, v.v... Ñeán cuoái naêm 1917 Walter Evans cuøng Ñoaøn Thanh Nieân Coâng Giaùo sang Phaùp, vaø ñöùc Giaùm muïc, baïn toâi, ñaõ saép xeáp cho toâi ñöôïc caáp moät traêm ñoâ-la moät thaùng, trích töø löông cuûa anh. Phaàn tieàn naøy ñöôïc Ñoaøn gôûi thaúng ñeán toâi cho ñeán khi naøo anh khoâng coøn laøm vieäc vôùi hoï nöõa. Soá tieàn naøy, cuøng vôùi moùn lôïi töùc ít oûi cuûa toââi (ñang baét ñaàu ñöôïc gôûi ñeán ñeàu ñaën hôn) giuùp toâi coù theå thoâi vieäc ñoùng hoäp caù moøi vaø ñaët nhöõng keá hoaïch khaùc. Coâng vieäc toâi laøm vôùi Phaân boä Thaàn Trieát ôû Pacific Grove ñang coù keát quaû vaø toâi ñang baét ñaàu laàn hoài ñöôïc moïi ngöôøi bieát ñeán nhö laø moät moân sinh. 144
    • Töï truyeän158 Thaáy thöïc teá taøi chiùnh cuûa mình phaàn naøo oån ñònh, toâi coù yù nghó muoán ñeán Hollywood nôi coù Truï sôû chiùnh cuûa Hoäi Thaàn Trieát taïi Krotona. Toâi quyeát ñònh dôøi nhaø, vaø ñeán cuoái naêm 1917 chuùng toâi ra ñi. Toâi tìm ñöôïc moät ngoâi nhaø nhoû ôû Beechwood Drive, gaàn Truï sôû chiùnh cuûa Hoäi vaø ôû ñoù cuøng caùc con. Thôøi ñoù, Hollywood töông ñoái coøn nguyeân veïn. Dó nhieân, kyõ ngheä ñieän aûnh vaãn laø chính, nhöng baáy giôø thaønh phoá naøy coøn raát ñôn sô. Taát caû caùc ñöôøng phoá chính ñeàu coù troàng hoà tieâu, vaø chöa heà coù tình traïng ngheït thôû, söï ñoå xoâ ñieân cuoàng, cuøng söï haøo nhoaùng choùi loïi nhöng mong manh cuûa Holly- wood taân tieán ngaøy nay. Hoài aáy, noù coù veû thanh tuù, dòu daøng hôn. Toâi muoán giöõ maõi caùi aán töôïng sau cuøng maø toâi ñaõ mang theo, khi toâi rôøi thaønh phoá naøy, söï toát ñeïp, töû teá, côûi môû vaø thoâng caûm cuûa caùc nhaân vaät haøng ñaàu trong laøng ñieän aûnh. Toâi ñaõ gaëp nhieàu ngöôøi nhö theá, hoï thaät cao ñeïp vaø ñaày tình ngöôøi. Dó nhieân laø cuõng coù nhöõng phaàn töû xaáu, nhöng ôû nôi naøo trong xaõ hoäi loaøi ngöôøi laïi khoâng coù moät hai phaàn töû xaáu? Trong taát caû nhöõng ñoaøn, nhoùm, coäng ñoàng, toå chöùc naøo cuõng ñeàu coù nhöõng con ngöôøi taø vaïy. Cuõng coù nhieàu ngöôøi heát söùc toát ñeïp, cuõng nhö nhöõng ngöôøi raát möïc taàm thöôøng, hoï chöa phaùt trieån ñuùng möùc ñeå coù theå trôû neân thaät toát hoaëc thaät xaáu. Caùch ñaây vaøi naêm, toâi ñi xe ñeán Ñaïi loä Naêm, ngöôøi taøi xeá taxi ñaõ quay sang toâi vaø hoûi, “Thöa Baø, coù bao giôø Baø quen moät ngöôøi Do Thaùi töû teá khoâng?” Toâi traû lôøi raèng chaéc chaén laø coù, vaø toâi coù maáy ngöôøi baïn Do Thaùi raát thaân. Roài oâng ta môùi hoûi toâi coù bieát ngöôøi Do Thaùi naøo xaáu khoâng, thì toâi ñaùp raèng toâi bieát raát nhieàu. Khi anh aáy hoûi toâi coù bieát ngöôøi Daân Ngoaïi naøo töû teá chaêng thì toâi töï nhieân ñaùp “Dó nhieân toâi thaät söï nghó raèng toâi laø moät ngöôøi nhö theá”. Roài khi anh hoûi veà nhöõng ngöôøi Daân Ngoaïi xaáu xa thì toâi cuõng ñaùp nhö treân. “Vaäy thì thöa Baø, chuùng ta thaáy toàn taïi vaán ñeà gì? Chæ laø nhöõng con ngöôøi nhö nhau.” Ñoù chính laø ñieàu toâi kinh nghieäm ñöôïc ôû khaép nôi. Duø thuoäc quoác gia hay chuûng toäc naøo, trong 145
    • Töï truyeän 159 cô baûn taát caû chuùng ta ñeàu gioáng nhau. Chuùng ta coù cuøng nhöõng loãi laàm, nhöõng thaát baïi, cuøng nhöõng söùc thoâi thuùc vaø caùc nguyeän voïng, cuøng nhöõng muïc tieâu vaø caùc ham muoán, vaø toâi nghó raèng chuùng ta caàn phaûi nhaän thöùc ñöôïc ñieàu naøy moät caùch saâu saéc vaø thöïc teá hôn nöõa. Chuùng ta cuõng caàn phaûi töï giaûi thoaùt ra khoûi nhöõng aán töôïng maø lòch söû vaø nhöõng chuû nghóa quoác gia caïn heïp, ñoâng cöùng trong ñoù ñaõ aùp ñaët leân chuùng ta. Lòch söû quaù khöù cuûa quoác gia naøo cuõng laø moät caâu chuyeän ñau buoàn, nhöng noù ñang chi phoái tö duy cuûa chuùng ta. Nhöõng hình tö töôûng to lôùn cuûa quoác gia ñang cheá ngöï caùc hoaït ñoäng cuûa moãi nöôùc, vaø chuùng ta caàn phaûi giaûi thoaùt ra khoûi caùc hình tö töôûng naøy. Chuùng ta deã daøng thaáy ñöôïc ñieàu ñoù, khi xem xeùt caùc quoác gia haøng ñaàu vaø nhöõng ñaëc tính cuûa hoï. Haõy laáy nöôùc Myõ laøm ví duï. Theá heä cha oâng, laø nhöõng khaùch haønh höông ñaõ ñeå laïi caùc daáu aán thaønh coâng treân ñaát nöôùc naøy, nhöng toâi coù khuynh höôùng ñoàng yù vôùi moät ngöôøi baïn cuûa toâi, nhaän xeùt raèng nhöõng nhaø saùng laäp thaät söï cuûa Chaâu Myõ chính laø nhöõng ngöôøi meï, nhöõng nöõ khaùch haønh höông can ñaûm, bôûi hoï ñaõ soáng ñöôïc vôùi nhöõng ngöôøi choàng, ngöôøi cha naøy, vaø bôûi vì nöôùc Myõ laø moät neàn vaên minh nöõ tính. Ñoù haún phaûi laø nhöõng ngöôøi ñaøn oâng raát heïp hoøi, thoâ baïo, kieâu kyø, raát khoù soáng chung, vì hoï ñaõ luoân luoân toû ra laø ñuùng. Tính caån troïng, kín ñaùo thaùi quaù vaø yù thöùc töï toân cuûa ngöôøi Anh laø nhöõng gì maø hoï phaûi thoaùt ra khoûi; ngöôøi Phaùp cuõng phaûi vöôït qua söï tin chaéc raèng nguoàn vinh quang cuûa Phaùp maø ñaõ ñaët hoï vaøo vai troø laõnh ñaïo trong thôøi Trung coå, thì nay phaûi ñöôïc khoâi phuïc. Moãi quoác gia coù nhöõng khuyeát ñieåm noåi baät maø caùc quoác gia khaùc bieát ñeán nhieàu hôn laø nhöõng öu ñieåm. Söùc soáng ñoäng cuûa nöôùc Myõ bò boû queân khi nhöõng lôøi khoe khoang roãng tueách cuûa hoï laøm cho caùc nöôùc khaùc töùc giaän. Tính coâng bình coá höõu cuûa nöôùc Anh bò boû qua khi ngöôøi Anh töø choái khoâng chòu giaûi thích nhöõng vaán ñeà cuûa mình. Trí thoâng minh 146
    • Töï truyeän160 tuyeät vôøi cuûa ngöôøi Phaùp laïi khoâng ñöôïc quan taâm vôùi nhöõng ai ñang ñeå yù raèng nöôùc Phaùp hoaøn toaøn thieáu tinh thaàn quoác teá. Ngaøy nay, vôùi tính treû trung, töôi vui, linh hoaït, vôùi trieån voïng oån ñònh, vôùi khaû naêng môùi meû coù theå giaûi quyeát caùc vaán ñeà khoù khaên cuûa mình vaø cuûa theá giôùi, nöôùc Myõ ñang theå hieän nhöõng di saûn thöøa keá cuûa mình, höôùng veà moät töông lai tuyeät vôøi, höõu ích vaø ñeïp ñeõ voâ song. Nhöõng söï chæ trích khuyeát ñieåm vaø coâng nhaän öu ñieåm töông töï coù theå ñuùng cho taát caû caùc quoác gia, vaø cuõng ñuùng vôùi moïi ngöôøi. Taát caû chuùng ta ñeàu coù nhöõng khuyeát ñieåm quaù loä roõ ñoái vôùi ngöôøi ñôøi khieán hoï queân maát nhöõng öu ñieåm cuõng raát ñaùng keå cuûa chuùng ta. Khi baét ñaàu vieát töï truyeän naøy, moät trong nhöõng vaán ñeà toâi lo ngaïi laø coù leõ vì voâ tình, khoâng heà coá yù, toâi seõ taïo ra moät hình aûnh toát ñeïp veà mình chaêng. Toâi coù nhöõng ñieåm toát; toâi khoâng heà xa lìa muïc ñích cuûa mình; toâi thöïc tình yeâu meán moïi ngöôøi; toâi khoâng heà kieâu haõnh. Toâi ñöôïc tieáng laø kieâu caêng, nhöng toâi nghó phaàn lôùn cuõng do daùng ñieäu. Toâi ñi ñöùng ngay thaúng vaø ngaång cao ñaàu, nhöng quyù baïn seõ laøm theá naøo khi (nhö moät nöõ sinh bò phaït trong lôùp) baïn phaûi laøm baøi, ñaàu vöøa ñoäi ba cuoán saùch, vôùi moät nhaùnh chuøm gôûi döôùi caèm. Toâi khoâng cho raèng toâi laø moät ngöôøi ích kyû, toâi khoâng quaù lo laéng ñeán söùc khoûe cuûa mình, vaø toâi coù theå thöïc söï noùi raèng toâi khoâng coù tính quaù thöông thaân xoùt phaän. Toâi coù tính baûo thuû ôû möùc bình thöôøng, vaø cuõng ñaõ laém khi chæ trích, nhöng nay toâi thöïc söï khoâng coøn thaùi ñoä naøy nöõa vì toâi coù theå thaáy ñöôïc taïi sao ngöôøi ta laïi laøm nhö vaäy; duø hoï coù laàm loãi theá naøo thì thaùi ñoä cuûa toâi ñoái vôùi hoï cuõng khoâng thay ñoåi. Toâi khoâng chaát chöùa söï noùng giaän, coù leõ vì phaàn lôùn toâi quaù baän roän neân khoâng phieàn giaän, vaø cuõng vì toâi khoâng muoán coù daáu veát ung nhoït ñoäc haïi trong trí toâi. Toâi bieát toâi deã böïc boäi vaø khoù soáng chung vôùi ai bôûi vì toâi thöôøng thuùc ñaåy chính mình vaø thuùc ñaåy nhöõng ngöôøi naøo coù lieân heä vôùi 147
    • Töï truyeän 161 mình. Tuy nhieân, nhöôïc ñieåm roõ neùt nhaát, noù ñaõ gaây cho toâi nhieàu phieàn phöùc trong ñôøi, ñoù laø söï sôï haõi. Toâi coá yù ñeà caäp ñeán nhöôïc ñieåm naøy vì toâi thaáy raèng khi caùc baèng höõu vaø moân sinh cuûa toâi bieát toâi ñaõ laø naïn nhaân cuûa söï sôï haõi suoát ñôøi, thì hoï seõ caûm thaáy heát söùc nheï nhoõm. Toâi ñaõ sôï thaát baïi, sôï phaïm sai laàm, sôï nhöõng gì ngöôøi khaùc nghó veà mình, sôï boùng toái, vaø sôï ñöôïc ngöôøi ta ngöôõng moä. Toâi khoâng thaáy coù gì tai haïi hôn laø ñöôïc ñaët leân moät beä cao vaø kính ngöôõng. Toâi raát taùn thaønh caâu tuïc ngöõ Trung Hoa noùi raèng, “Ai ñöùng treân beä cao thì khoâng coù ñöôøng naøo khaùc hôn laø böôùc xuoáng”. Toâi thaáy thaùi ñoä cuûa moät soá tröôûng nhoùm trung bình hoaëc huaán sö bí giaùo, nhieàu giaùo só vaø tu só deã laøm cho ngöôøi ta baát bình. Hoï laøm ra veû nhö laø moät ngöôøi thaät söï ñöôïc Chuùa taán phong; hoï laøm ra veû khaùc vôùi moïi ngöôøi, chöù khoâng chæ laø nhöõng con ngöôøi, vôùi söï giaûn dò bình thöôøng, ñang tìm caùch trôïï giuùp ñoàng baøo mình. Do nhöõng söï döôõng duïc vaø huaán luyeän tröôùc ñaây, toâi raát sôï dö luaän cuûa moïi ngöôøi. Giôø ñaây thì toâi khoâng baän taâm nöõa, vì toâi thaáy raèng duø ñuùng hay sai gì thì luoân luoân chuùng ta cuõng laø sai laàm ñoái vôùi moät soá ngöôøi naøo ñoù. Haàu heát nhöõng söï lo sôï cuûa toâi laø cho ngöôøi khaùc — cho choàng, con toâi — nhöng caù nhaân toâi coù moät söï lo sôï maø toâi khoâng bao giôø chòu khuaát phuïc, nhöng noù vaãn coøn maõi, ñoù laø sôï ñeâm toái, neáu toâi ôû moät mình trong ngoâi nhaø hay moät caên hoä. Maõi cho ñeán khi laøm vieäc taïi Traïi Binh só Quetta, toâi môùi bieát söï sôï haõi ñoù nhö theá naøo. Toâi ñaõ daïy doã caùc con toâi khoâng sôï boùng toái, nhöng caùi kinh nghieäm hoài ñoù ñaõ aûnh höôûng ñeán toâi, vaø töø ñoù toâi cöù phaûi chieán ñaáu vôùi noù maõi, duø raèng toâi khoâng bao giôø ñeå noù chi phoái caùc haønh ñoäng cuûa mình. Luùc ñoù, ngöôøi coäng söï cuûa toâi bò beänh thöông haøn raát naëng. Sau chaêm soùc caáp cöùu, coâ ñöôïc ñöa ñi beänh vieän, neân toâi ôû laïi moät mình trong Traïi Binh só roäng lôùn; voán coøn raát treû vaø neà neáp, toâi khoâng muoán ñeå cho hai vieân quaûn lyù cuûa 148
    • Töï truyeän162 Traïi (laø lính xuaát nguõ ngöôøi Anh) nguû trong toøa nhaø vôùi toâi, vì sôï ñieàu ñoù coù theå taïo neân nhöõng lôøi dò nghò. Bôûi vaäy, moãi ñeâm khi caùc binh só ñaõ veà, thì moät trong hai ngöôøi ñöa toâi veà phoøng toâi, khoaûng möôøi moät giôø röôõi khuya, anh xem xeùt phoøng taém, caùc ngaên tuû, xem döôùi giöôøng, roài khoùa taát caû caùc cöûa vaøo phoøng nguû cuûa toâi. Baáy giôø toâi coù theå nghe tieáng chaân cuûa anh ta ñi qua caùc phoøng kia. Phoøng toâi coù boán cöûa, moät cöûa aên thoâng vôùi phoøng haønh lang, cöûa kia vaøo phoøng khaùch, moät cöûa khaùc ñi vaøo phoøng nguû cuûa coâ coäng söï vôùi toâi, vaø coøn laïi laø cöûa phoøng taém cuûa toâi. Toâi khoâng bao giôø lo laéng gì; vieäc luïc soaùt choã nguû cuûa toâi laø do tính caån thaän cuûa vieân quaûn lyù coøn giöôøng toâi nguû ñöôïc keâ ngay giöõa phoøng, boán chaân coù boán chieác dóa saâu ñeå ngöøa coân truøng. ÔÛ AÁn Ñoä hoài ñoù chuùng toâi luoân luoân nguû trong phoøng coù ñeøn saùng. Toâi thöùc giaác khoaûng hai giôø saùng, nghe coù tieáng ñoäng ôû phoøng khaùch, vaø thaáy tay naém caùc cöûa bò xoay, vaën. May sao, noù ñaõ ñöôïc khoùa. Toâi bieát ñoù khoâng phaûi laø moät trong hai vieân quaûn lyù, toâi cuõng khoâng nghe hay thaáy ngöôøi gaùc cöûa, cho neân toâi ñoaùn raèng ñoù laø moät ngöôøi mieàn thöôïng hay moät teân troäm ñang coá ñeán tuû saét ôû phoøng khaùch. Moãi ñeâm coù maáy traêm ru-pi caát trong tuû saét ñoù. Vaøo thôøi gian naøy trong naêm, nhöõng ngöôøi ôû boä laïc mieàn thöôïng ñöôïc pheùp ñi xuoáng caùc doanh traïi. Lính gaùc ñöôïc taêng gaáp ñoâi vaø moïi bieän phaùp phoøng bò ñöôïc aùp duïng ñeå giaùm saùt hoï, bôûi vì ñoù laø nhöõng ngaøy soâi ñoäng ôû bieân giôùi. Toâi bieát raèng neáu hoï vaøo ñöôïc phoøng toâi thì ñôøi toâi keå nhö chaám döùt, bôûi vì (ñoái vôùi hoï) vieäc gieát moät ngöôøi phuï nöõ da traéng laø moät ñieàu ñaùng khen. Noù coù nghóa laø moät löôõi dao vaøo tim. Trong boán möôi laêm phuùt toâi ngoài treân giöôøng nhìn hoï ra söùc phaù ñoå caùc caùnh cöûa vöõng chaéc ñoù. Hoï khoâng daùm ñi theo caùnh cöûa ôû phoøng haønh lang vì sôï ngöôøi ngoaøi troâng thaáy, coøn ñi theo ngaõ phoøng taém hay phoøng nguû kia thì phaûi phaù hai laàn cöûa, vaø nhö vaäy tieáng ñoäng seõ raát lôùn. Baáy giôø toâi nhaän thaáy raèng khi sôï haõi ñeán 149
    • Töï truyeän 163 möùc quaù tuyeät voïng thì ngöôøi ta seõ naém laáy baát cöù cô hoäi naøo. Toâi ñeán phía beân kia phoøng, môû cöûa ra vaø khoâng thaáy ai khaùc hôn laø hai ngöôøi quaûn lyù ôû phía ngoaøi, hoï ñang lo khoâng bieát toâi coøn soáng khoâng hay ñaõ cheát, vaø baøn nhau xem coù neân goõ cöûa ñaùnh thöùc toâi daäy hay chaêng. Hoï nguû trong leàu, ngoaøi vöôøn vaø ñaõ baét hai ngöôøi daân mieàn thöôïng aáy, nhöng ñaõ daïi doät khoâng nghó ñeán vieäc ñaäp cöûa thaät lôùn ñeå goïi toâi, maø neáu hoï laøm theá thì toâi haún ñaõ khoûi phaûi sôï haõi. Hôn nöõa, vaøo luùc ñoù, cuï Bugaloo, laø ngöôøi giuùp vieäc cuûa toâi, ñang nguû ngoaøi phoøng haønh lang, toâi coù theå keâu cuï deã daøng. Hai hoaëc ba thaùng sau ñoù, toâi quay veà Anh vaø ôû maáy tuaàn nôi ngoâi nhaø taïi Scotland maø thuôû xöa, khi coøn beù, toâi thöôøng ñeán ôû suoát naêm naøy sang naêm khaùc. Luùc aáy, nhaø raát ñoâng khaùch, coù khoaûng möôøi taùm ngöôøi gheù ñeán; vaø vì nhaàm laãn maø moät ngöôøi ñaøn oâng raát toát (phoøng anh ta keá beân phoøng toâi) ñaõ ñi vaøo phoøng toâi, moät ñeâm noï. Anh ta ñoïc saùch raát khuya ôû taàng döôùi, khi anh ta ñi leân thì gioù thoåi taét ngoïn neán cuûa anh vaø ñoàng thôøi thoåi tung cöûa phoøng toâi ra. Anh ta cöù nghó seõ tìm thaáy cöûa phoøng mình deã daøng nhôø laàn baèng tay theo töôøng, bôûi vì cöûa phoøng anh ta keá beân phoøng toâi. Gaëp ñöôïc cöûa troáng, anh ta töï nhieân cöù nghó ñoù laø cöûa phoøng mình. Trong luùc ñoù thì côn gioù laøm cho toâi thöùc giaác, toâi lieàn nhaûy ra ñoùng cöûa soå vaø va phaûi anh ta. Söï vieäc naøy, cuøng vôùi kinh nghieäm sôï haõi cuûa toâi maáy thaùng tröôùc, ñaõ khoâng giuùp ích gì cho toâi maø coøn cuûng coá tình traïng sôï haõi maø toâi chöa bao giôø loaïi boû ñöôïc haún. Trong ñôøi toâi, coøn hai laàn khaùc toâi ñaõ sôï haõi kinh khuûng khi ôû nhaø moät mình, cho neân, khoâng theå noùi raèng toâi coù chuùt can ñaûm naøo, tröø vieäc toâi khoâng ñeå cho noãi sôï haõi chi phoái caùc haønh ñoäng cuûa toâi, vaø toâi vaãn ôû moät mình khi naøo caàn phaûi nhö theá. Toâi raát sôï nhöõng ñieàu xaûy ra cho caùc coâ gaùi, vaø bôûi vì trí töôïng töôûng cuûa toâi luoân luoân laøm vieäc quaù möùc, neân toâi bieát raèng toâi ñaõ boû ra nhieàu thôøi gian trong ñôøi ñeå lo laéng nhöõng chuyeän khoâng bao giôø xaûy ra. 150
    • Töï truyeän164 Sôï haõi laø ñaëc tính cô baûn cuûa nhaân loaïi. Ai cuõng sôï haõi vaø ai ai cuõng coù nhöõng noãi lo sôï vuïn vaët. Neáu coù ngöôøi naøo baûo toâi laø hoï khoâng bao giôø sôï, thì toâi bieát raèng hoï khoâng noùi thaät. Nhaát ñònh laø hoï coù sôï moät caùi gì ñoù, ôû nôi naøo ñoù. Sôï haõi laø ñieàu khoâng coù gì phaûi xaáu hoå, vaø thöôøng thöôøng heã quí baïn caøng phaùt trieån cao thì baïn caøng trôû neân nhaïy caûm vaø caøng coù nhieàu phaûn öùng sôï haõi hôn. Ngoaøi nhöõng söï sôï haõi coù thaät vaø caùc aùm aûnh sôï haõi phi lyù, nhöõng ngöôøi nhaïy caûm coù khuynh höôùng caûm nhaän nhöõng noãi sôï haõi, kinh khuûng vaø nhöõng söï buoàn raàu, chaùn naûn cuûa ngöôøi khaùc. Do ñoù, hoï thu huùt nhöõng söï sôï haõi khoâng thuoäc veà hoï, vaø khoâng phaân bieät ñöôïc vôùi caùc moái lo sôï saün coù nôi mình. Ñieàu naøy hieän nay heát söùc ñuùng. Nhöõng söï sôï haõi, khuûng hoaûng ñang ngöï trò theá gian, vaø ngöôøi ta raát deã bò loâi cuoán vaøo nhöõng côn sôï haõi. Chieán tranh gaây neân sôï haõi, vaø vôùi chieán thuaät gieo khuûng khieáp, Ñöùc Quoác Xaõ ñaõ lôïi duïng ñieàu ñoù, tìm ñuû moïi caùch ñeå taêng cöôøng noãi khieáp sôï treân theá giôùi. Phaûi maát thôøi gian laâu daøi môùi xoùa ñöôïc söï sôï haõi, tuy nhieân, chuùng ta ñang tieán ñeán muïc tieâu ñoù khi baøn thaûo vaø laøm vieäc cho neàn an ninh traät töï. Coù nhöõng tröôøng phaùi tö töôûng daïy raèng neáu chuùng ta dung döôõng côn sôï haõi thì noù seõ laøm cho ñieàu ta sôï haõi trôû thaønh hieän thöïc. Rieâng caù nhaân toâi, toâi khoâng tin ñieàu ñoù chuùt naøo, bôûi vì suoát ñôøi toâi ñaõ sôï ñuû thöù chuyeän maø chuùng khoâng bao giôø xaûy ra. Hôn nöõa, toâi laø ngöôøi coù tö töôûng khaù maïnh, neân neáu ñieàu ñoù coù theå xaûy ra thì chaéc haún laø toâi ñaõ coù theå laøm cho moät caùi gì ñoù trôû thaønh hieän thöïc roài. Vaán ñeà ñaët ra laø laøm sao ta coù theå chieán ñaáu choáng laïi côn sôï haõi? Vaâng! Toâi chæ coù theå noùi chính mình ñaõ thaønh coâng caùch naøo. Toâi khoâng bao giôø coá chieán ñaáu vôùi côn sôï haõi. Toâi khoâng choáng traû vôùi chuùng; toâi khoâng tranh caõi vôùi chính mình; toâi chæ nhaän bieát nhöõng noãi lo sôï cuûa mình thöïc söï nhö theá naøo, roài tieáp tuïc tieán haønh coâng vieäc. Toâi nghó raèng chuùng ta neân hoïc chaáp nhaän söï thöïc moät caùch kieân nhaãn 151
    • Töï truyeän 165 hôn, chöù ñöøng boû quaù nhieàu thôøi gian ñeå töï daèn vaët veà nhöõng vaán ñeà khoù khaên cuûa caù nhaân mình. Vì lôïi ích chung, chuùng ta haõy chuù yù ñeán caùc khoù khaên cuûa ngöôøi khaùc laø hay hôn caû. Taäp trung vaøo coâng vieäc phuïng söï coù theå vaø nhaát ñònh seõ giuùp chuùng ta trôû neân voâ kyû. Toâi cuõng ñaõ töï hoûi raèng, taïi sao toâi khoâng caàn phaûi sôï haõi? Caû theá gian naøy ñeàu ñang sôï haõi, coøn toâi laø ai maø toâi caàn ñöôïïc ñöùng ngoaøi thaân phaän chung ñoù. Laäp luaän naøy cuõng ñöôïc aùp duïng cho nhieàu ñieàu khaùc. Nhöõng tröôøng phaùi tö töôûng naøo baûo coâng chuùng raèng bôûi vì hoï voán thieâng lieâng neân hoï caàn ñöôïc mieãn tröø khoûi phieàn naõo, beänh taät vaø ngheøo khoù, baûo theá töùc laø daãn daét coâng chuùng ñi sai ñöôøng. Dó nhieân, noùi chung thì hoï hoaøn toaøn thaønh thöïc, nhöng söï nhaán maïnh cuûa hoï laø sai laàm. Hoï khieán cho coâng chuùng nghó raèng söùc khoûe theå chaát vaø giaøu sang trong ñôøi laø ñieàu quan troïng treân heát, vaø coâng chuùng ñöôïc quyeàn coù nhöõng ñieàu ñoù, vaø seõ coù, neáu hoï khaúng ñònh thieân tính cuûa mình — moät baûn tính thieâng lieâng maø voán coù saün ñoù, nhöng hoï chöa tieán hoùa ñuùng möùc ñeå laøm phaùt loä ra. Taïi sao toâi caàn ñöôïc mieãn tröø khoûi caùc ñieàu naøy trong khi toaøn theå nhaân loaïi ñang khoán khoå vì chuùng? Toâi laø ai maø toâi caàn phaûi ñöôïc giaøu sang, trong khi ngheøo khoù hay giaøu sang ñeàu thöïc söï khoâng thaønh vaán ñeà? Toâi laø ai maø toâi caàn phaûi ñöôïc hoaøn toaøn khoûe maïnh, trong khi hieän thôøi vaän meänh cuûa nhaân loaïi ñang toû ra moät ñieàu gì ñoù khaùc hôn? Toâi tin chaéc raèng moät khi, nhôø dieãn trình tieán hoùa, toâi coù theå phaùt bieåu thieân tính nôi toâi moät caùch ñaày ñuû, thì toâi seõ coù ñöôïc söùc khoûe toaøn haûo. Toâi khoâng baän taâm raèng toâi ngheøo hay giaøu, vaø ñoái vôùi toâi, vieäc ñöôïc caùc caù nhaân khaùc meán chuoäng hoaøn toaøn khoâng thaønh vaán ñeà. Toâi döùt khoaùt neâu vaán ñeà naøy ra, bôûi vì caùc giaùo lyù daét daãn sai laïc ñoù ñang loâi cuoán taâm thöùc coâng chuùng vaø roát cuoäc ñöa ñeán noãi baøng hoaøng thaát voïng. Roài seõ coù thôøi gian maø chuùng ta seõ thoaùt khoûi ñöôïc taát caû caùc beänh taät theå chaát, nhöng chính 152
    • Töï truyeän166 vaøo thôøi ñieåm ñoù thì chuùng ta ñaõ hoïc ñöôïc moät yù thöùc giaù trò khaùc, vaø ta seõ khoâng duøng caùc quyeàn naêng thieâng lieâng cuûa mình ñeå thu ñaït nhöõng lôïi laïc vaät chaát cho chính mình. Taát caû nhöõng ñieàu toát laønh ñeàu ñeán vôùi nhöõng ai soáng moät caùch voâ haïi, cuõng nhö nhaân haäu vaø töû teá. Tuy nhieân, ñöùc voâ haïi laø then choát, vaø quí baïn haõy thöû nghó xem coù ñöôïc ñöùc voâ haïi trong lôøi noùi, haønh ñoäng vaø tö töôûng thì khoù khaên ñeán möùc naøo. Cuoäc soáng cuûa toâi ôû Hollywood nay ñaõ deã chòu hôn. Tuïi nhoû ñaõ khaù lôùn ñeå ñeáùn tröôøng vaø ñi maãu giaùo. Toâi coù nhieàu baïn beø, vaø vuøng ñaát Krotona, nôi Truï sôû chính cuûa Hoäi Thaàn Trieát, thaät laø vui veû. Krotona laø moät coäng ñoàng khoaûng naêm traêm ngöôøi, moät soá ôû taïi choã, coøn moät soá ôû nôi khaùc trong Hollywood hoaëc Los Angeles. Nôi ñaây coù nhöõng giaûng ñöôøng, phoøng hoïc, moät thaùnh ñieän laø nôi hoïp maët cuûa Boä phaän Bí giaùo, vaø moät quaùn baùn thöùc aên giaûi khaùt cho moïi nguôøi. Nôi naøy ñöôïc ñieàu haønh toát ñeïp, vaø laàn ñaàu tieân ñeán ñoù, toâi thaáy noù coù veû nhö moät thieân ñöôøng taïi theá. Toâi thaáy moïi ngöôøi ñeàu döôøng nhö ñaõ ñaït trình ñoä tinh thaàn raát thaâm saâu. Toâi töôûng raèng caùc vò laõnh ñaïo vaø caùc huaán sö ôû ñaây ít ra cuõng laø nhöõng ñieåm ñaïo ñoà caáp cao. Toâi döï nhöõng cuoäc hoäi, nhöõng lôùp hoïc, ñaõ ñöôïc hoïc hoûi raát nhieàu vaø toâi heát söùc bieát ôn. Sau khi ôû ñoù chaúng bao laâu, toâi ñöôïc yeâu caàu ñöùng ra troâng coi quaùn aên, vaø toâi ñaõ vui veû nhaän traùch nhieäm — thaät laø thaùnh nhaân ñaõi keû khuø khôø. Dó nhieân laø quaùn naøy hoaøn toaøn duøng chay, vaø toâi ñaõ aên chay luoân keå töø khi ñöôïc hoïc qua giaùo lyù Thaàn Trieát. Caùc con toâi cuõng khoâng heà ñuïng ñeán caùc thöù thòt caù, vaø toâi ñaõ maéc phaûi maëc caûm töï toân maø thoâng thöôøng vaãn laø ñaëc tính roõ reät cuûa ngöôøi aên chay. Toâi tin chaéc raèng trong cuoäc ñôøi cuûa nhöõng ngöôøi ñeä töû noäi moân coù moät giai ñoaïn maø hoï phaûi aên chay. Töông töï nhö vaäy, phaûi coù moät kieáp soáng naøo ñoù maø moät ngöôøi nam hay ngöôøi nöõ caàn neân soáng ñoäc thaân. Hoï phaûi laøm theá ñeå chöùng toû raèng hoï ñaõ hoïc ñöôïc caùch cheá ngöï baûn tính nhuïc theå. Moät 153
    • Töï truyeän 167 khi hoï ñaõ hoïc ñöôïc caùch cheá ngöï ñoù, vaø moät khi hoï khoâng coøn coù theå bò lung laïc bôûi caùc theøm khaùt cuûa thaân xaùc, thì baáy giôø hoï coù theå keát hoân hay khoâng, hoï coù theå aên thòt caù hay khoâng laø tuøy caùi naøo coù veû toát nhaát cho hoï, hoaëc nghieäp quaû cuûa hoï coù theå chöùng toû ñieàu ñoù, hoaëc do hoaøn caûnh cuûa hoï baét buoäc. Moät khi khaû naêng cheá ngöï ñoù ñaõ ñöôïc chöùng minh, thì tình traïng naøy lieàn thay ñoåi. Caùc giôùi luaät thaân xaùc laø moät giai ñoaïn trong cuoäc huaán luyeän, vaø khi baøi hoïc ñaõ thuoäc thì khoâng coøn caàn thieát nöõa. Lyù leõ cuûa thuyeát aên chay, caên cöù vaøo tính taøn aùc trong vieäc aên thòt sinh vaät, coù theå khoâng ñuùng nhö nhöõng ngöôøi naëng tình caûm, xuùc caûm vaãn cho laø ñuùng. Toâi raát baên khoaên veà vaán ñeà naøy, vì toâi thöông loaøi vaät. ÔÛ ñaây, toâi muoán ñöa ra hai ñieàu gôïi yù maø toâi ñaõ thaáy raát höõu ích. Voán coù moät ñònh luaät hy sinh chi phoái toaøn theå dieãn trình tieán hoùa. Giôùi thaûo moäc huùt chaát dinh döôõng töø giôùi khoaùng vaät, bôûi vì reã cuûa chuùng ôû trong ñaát ñai. Tuyeät ñaïi ña soá giôùi ñoäng vaät laáy döôõng chaát töø giôùi thaûo moäc vaø soáng nhôø thaûo moäc. Moät soá ñoäng vaät cao caáp laø thuù aên thòt, vaø theo luaät tieán hoùa, chuùng aên thòt laãn nhau, nhöng khoâng phaûi chuùng bò thuùc ñaåy ñeán tình traïng ñoù do tö töôûng cuûa con ngöôøi, nhö lôøi tuyeân boá cuûa nhöõng ngöôøi cuoàng tín. Roài keá ñeán, coù theå hôïp lyù cho raèng giôùi nhaân loaïi dinh döôõng nhôø giôùi ñoäng vaät, neân töôûng cuõng laø ñieàu bình thöôøng maø noùi raèng con ngöôøi soáng baèng caû ba giôùi ñoù, vaø hoï vaãn laøm theá. Trong caùc coå kinh Ñoâng phöông coù neâu ra raèng giôùi nhaân loaïi laø “thöïc phaåm cuûa caùc vò thaàn” vaø nhö vaäy laø “voøng xích hy sinh” roäng lôùn ñaõ hoaøn taát. Ñieàu thöù hai coù lieân quan ñeán luaät nhaân quaû, maø caùc nhaø Thaàn trieát goïi laø Karma. Trong giai ñoaïn ñaàu cuûa cuûa loaøi ngöôøi nguyeân thuûy, con ngöôøi laø naïn nhaân cuûa giôùi ñoäng vaät vaø hoï haàu nhö khoâng theå töï veä ñöôïc. Caùc daõ thuù thôøi xöa ñaõ saên baét ngöôøi nhö con moài. Trong moïi giôùi, Luaät Baùo phuïc vaãn taùc ñoäng. Coù theå chính luaät ñoù laø moät trong nhöõng yeáu toá khieán 154
    • Töï truyeän168 nhaân loaïi coù khuynh höôùng aên thòt. Daàn daø, ñuùng luùc toâi môùi hieåu ra vaán ñeà naøy trong taâm trí mình. Toâi ñieàu haønh quaùn aên vaø ñaõ hoïc trôû thaønh moät ngöôøi naáu aên chay gioûi. Vieäc ñaàu tieân toâi laøm ôû Krotona laø ñoå caùc thuøng raùc, cho neân, toâi ñaõ baét ñaàu töø möùc thaáp nhaát, vaø toâi ñaõ nhìn nhöõng ngöôøi — haàu heát toâi khoâng quen — naøy vôùi moái quan taâm ñaëc bieät. Toâi raát meán nhieàu ngöôøi trong soá hoï. Toâi thaät söï khoâng thích vaøi ngöôøi. Toâi ñi ñeán hai ñieàu keát luaän, raèng maëc duø taát caû ñeàu noùi veà moät thöïc ñôn thaêng baèng, nhöng hoï khoâng phaûi laø nhöõng ngöôøi ñaëc bieät maïnh khoûe, vaø toâi cuõng thaáy raèng heã ngöôøi ta coù quan nieäm aên chay caøng nghieâm ngaët vaø coá chaáp thì hoï caøng coù veû öa chæ trích vaø töï toân. ÔÛ Krotona coù nhöõng ngöôøi aên chay khoâng heà aên phoâ- mai, söõa hay tröùng vì ñoù laø caùc thöïc phaåm ñoäng vaät, vaø hoï caûm thaáy raèng hoï raát laø toát vaø raát laø cao treân con ñöôøng giaùc ngoä tinh thaàn. Nhöng khoâng coù ai giöõ ñöôïc tieáng toát ñoù. Toâi ñaõ thaéc maéc veà ñieàu naøy vaø keát luaän raèng thaø aên thòt boø bít- teát maø noùi lôøi töû teá coøn hôn laø aên chay thaät kyõ löôõng vaø ñöùng treân chieác beä töï toân, nhìn xuoáng, khinh thöôøng ngöôøi khaùc. ÔÛ ñaây toâi xin laëp laïi raèng lôøi noùi chung thì khoâng theå hoaøn toaøn chính xaùc ñöôïc. Toâi ñaõ quen bieát nhieàu ngöôøi aên chay raát deã thöông, dòu daøng, töû teá vaø toát ñeïp. Ngay trong naêm 1918, laàn ñaàu tieân toâi ñaõ khaùm phaù ra raèng vò ñaõ ñeán vieáng toâi ôû Scotland, khi toâi coøn laø moät thieáu nöõ möôøi laêm, laø ai. Toâi ñaõ ñöôïc nhaän vaøo Boä phaän Bí giaùo cuûa Hoäi Thaàn Trieát vaø döï caùc cuoäc hoïp cuûa hoï. Laàn ñaàu tieân böôùc vaøo Thaùnh ñieän toâi thaáy caùc böùc hình maø ngöôøi ta thöôøng thaáy cuûa Ñöùc Christ vaø caùc Chaân sö Minh trieát, noùi theo danh xöng cuûa caùc nhaø Thaàn Trieát. Ngaïc nhieân laøm sao, ôû ñoù coù böùc hình cuûa vò khaùch cuûa toâi, ñang nhìn thaúng vaøo toâi. Khoâng theå laàm ñöôïc. Ñaây laø vò ñaõ böôùc vaøo phoøng giaûi lao cuûa coâ toâi, nhöng khoâng phaûi laø Chaân sö Jesus. Hoài ñoù toâi coøn thieáu kinh nghieäm, neân toâi ñaõ chaïy ñeán caùc huynh tyû ôû Krotona vaø 155
    • Töï truyeän 169 hoûi danh hieäu cuûa vò Chaân sö naøy. Hoï cho toâi bieát raèng ñoù laø Chaân sö K.H., vaø baáy giôø toâi ñaõ phaïm moät sai laàm cô baûn maø töø ñoù toâi ñaõ phaûi traû giaù. Cöù töôûng raèng ñieàu ñoù seõ laøm hoï vui loøng, vaø khoâng tí gì coù yù khoe khoang, toâi ñaõ noùi, moät caùch hoaøn toaøn ngaây thô, “OÀ, theá thì, Ngaøi haún phaûi laø Chaân sö cuûa toâi, bôûi vì toâi ñaõ noùi chuyeän vôùi Ngaøi vaø ñaõ ñöôïc söï höôùng daãn cuûa Ngaøi keå töø ñoù.” Ngöôøi naøy nhìn toâi vaø noùi vôùi gioïng hôi khinh thöôøng, “Coù phaûi baø muoán toâi hieåu raèng baø tin mình laø moät ñeä töû Chaân sö?” Laàn ñaàu tieân trong ñôøi, toâi môùi gaëp phaûi phöông thöùc caïnh tranh cuûa Hoäi Thaàn Trieát. Tuy nhieân, ñoù laø moät baøi hoïc raát toát vaø raát boå ích cho toâi. Bieát caùch giöõ im laëng laø ñieàu thieát yeáu trong coâng taùc taäp theå, vaø laø moät trong nhöõng baøi hoïc ñaàu tieân maø nhöõng ai lieân thuoäc Ñ.Ñ.C.G. ñeàu phaûi hoïc. Suoát thôøi gian ñoù, caùc con lôùn leân, hoïc haønh, vaø ngaøy caøng laøm toâi vui loøng. Trong caùc böùc thö raát ngaén nguûi cuûa Walter Evans thænh thoaûng gôûi ñeán, khoâng coù gì cho thaáy laø anh ñaõ thay ñoåi, vaø toâi laïi xeùt ñeán vieäc caàn phaûi ly dò. Ñeán cuoái theá chieán, toâi hoûi yù kieán moät luaät sö vaø oâng cho bieát raèng toâi seõ khoâng gaëp khoù khaên gì. Ñeán thaùng Gieâng naêm 1919, toâi gaëp Foster Bailey, vaø veà sau, khi toâi ñaõ ñöôïc chaáp thuaän ly dò, chuùng toâi môùi ñính hoân. Caùc thuû tuïc ly dò ñaõ ñöôïc tieán haønh tröôùc khi toâi gaëp anh aáy. Toâi voán raát sôï caùc phieân toøa ly dò, nhöng laïi khoâng coù gì ñôn giaûn hôn. Caùc baèng chöùng raát ñuùng ñaén vaø nhaân chöùng laø nhöõng ngöôøi raát ñaùng tin caäy. Moät ngöôøi baïn coá tri cuûa toâi, baø John Weatherhead ñaõ ñi cuøng toâi ñeán toøa. Toâi ñaõ theà tröôùc toøa; oâng thaåm phaùn hoûi toâi vaøi caâu veà choã ôû vaø tuoåi caùc con, roài noùi, “Baø Evans, toâi ñaõ ñoïc lôøi caùc nhaân chöùng cuûa Baø roài, haõy theo phaùn quyeát naøy vaø nhaän quyeàn nuoâi caùc con. Xin chaøo — vuï keá.” Theá laø ñoaïn ñôøi ñoù ñaõ keát thuùc. Toâi ñaõ ñöôïc töï do, vaø toâi hieåu raèng toâi ñaõ laøm ñieàu toát nhaát cho caùc con. 156
    • Töï truyeän170 California laø moät trong nhöõng tieåu bang maø ôû ñoù ngöôøi ta khoù ly dò nhaát, vaø phieân toøa cuûa toâi ñöôïc giaûi quyeát mau choùng chöùng toû raèng tröôøng hôïp naøy laø phaûi vaø baèng chöùng cuûa toâi ñuùng ñaén. Walter Evans khoâng phaûn ñoái phaùn quyeát ñoù. Trong naêm 1919, Foster Bailey vaø toâi hoaït ñoäng ngaøy caøng tích cöïc hôn cho coâng vieäc cuûa Hoäi Thaàn Trieát vaø Baùc só Woodruff Shepherd ñaõ lieân keát raát chaët cheõ vôùi chuùng toâi. Luùc ñoù toâi ôû Beechwood Drive vôùi ba ñöùa con, coøn Foster Bailey ôû trong moät chieác leàu taïi Krotona. Anh aáy ñaõ giaûi nguõ sau ngaøy ñình chieán, nhöng vaãn coøn nghæ döôõng beänh nhieàu thaùng vì maùy bay anh bò rôi khi anh laùi noù, huaán luyeän caùc quan saùt vieân quaân ñoäi. Sau khi ñoïc moät baøi thuyeát trình ôû Krotona, toâi ñöôïc Dot Weatherhead giôùi thieäu vôùi anh; vò naøy khoâng nhöõng giôùi thieäu anh vôùi toâi maø ñaõ ñoùng vai troø daãn daét toâi ñeán vôùi chaân lyù noäi moân vaø vôùi Krotona. Foster nhôù laïi vaø toùm taét cuoäc giôùi thieäu ñoù baèng caâu: “Taát caû nhöõng gì toâi thaáy laø moät buùi toùc vaø moät ngöôøi phuï nöõ da boïc xöông!” Toùc toâi raát nhieàu. Ñoù laø di truyeàn cuûa gia ñình, vaø ba ñöùa con gaùi toâi coù nhöõng maùi toùc raát ñeïp. Toâi khoâng bao giôø queân lôøi nhaän xeùt cuûa Dorothy, con gaùi lôùn cuûa toâi (noù ñöôïc tieáng laø thöôøng noùi nhöõng caâu coù hai nghóa). Moät hoâm noï ôû Anh, toâi goäi ñaàu vaø ñang ngoài hong toùc ôû ngoaøi vöôøn, Taïi Ospringe Place, Faversham. Dorothy ñöùng trong cuûa soå nhìn ra vaø goïi, “OÂ! Meï ôi, neáu meï cöù quay löng veà phía moïi ngöôøi vaø hoï chæ thaáy maùi toùc ñeïp cuûa meï thoâi, thì hoï seõ khoâng bao giôø bieát tuoåi cuûa meï ñaâu!” Ñeán cuoái naêm 1919, oâng Bailey ñöôïc cöû laøm Thö kyù Xöù boä Hoäi Thaàn Trieát; Baùc só Shepherd ñöôïc cöû chöùc vuï Giaùm ñoác Truyeàn baù, coøn toâi trôû thaønh chuû bieân taïp chí Boä phaän Bí giaùo, tôø Söù Giaû, vaø laø chuû tòch cuûa hoäi ñoàng ñieàu haønh Kro-tona. Theá neân, chuùng toâi ñang ñöùng tröôùc trieån voïng cuûa moïi phöông dieän coâng vieäc vôùi taát caû caùc saùch löôïc vaø nhöõng nguyeân taéc khaùc nhau ñeå ñöa vaøo quaûn trò. OÂng A.P. 157
    • Töï truyeän 171 Warrington, vò Toång Thö kyù laø moät ngöôøi baïn thaân, taát caû caùc nhaân vieân cao caáp ñeàu laø baïn beø, neân döôøng nhö coù tinh thaàn coäng taùc vaø haøi hoøa thöïc söï. Tuy nhieân, daàn daø chuùng toâi ñaõ nhaän ra söï haøi hoøa naøy coù tính caùch hôøi hôït ñeán möùc naøo. Daàn daø, chuùng toâi böôùc vaøo moät thôøi khoaûng heát söùc khoù khaên vaø buoàn naûn. Caù nhaân chuùng toâi vaãn thaønh taâm thöông meán baïn höõu vaø caùc baïn ñoàng laõnh ñaïo, nhöng yù thöùc coâng bình vaø loøng chuùng toâi gaén boù vôùi caùc nguyeân taéc chæ ñaïo thì lieân tuïc bò phaûn ñoái. Söï thöïc cuûa vaán ñeà naøy laø vieäc quaûn trò Hoäi Thaàn Trieát ôû Myõ vaøo thôøi ñoù coù tính baûo thuû, loãi thôøi, vaø trung taâm quoác teá laø Adyar laïi coøn hôn theá nöõa, trong khi ñoù caùc khaûo höôùng môùi veà söï soáng vaø chaân lyù, söï töï do dieãn ñaït vaø tinh thaàn voâ tö laø nhöõng ñaëc tính maø ñaùng ra ñaõ chi phoái caùc saùch löôïc vaø phöông phaùp laøm vieäc, thì laïi khoâng. Hoäi ñaõ thaønh laäp ñeå taïo döïng tình huynh ñeä ñaïi ñoàng, nhöng ñang thoaùi hoùa thaønh moät taäp theå beø phaùi, chuù yù nhieàu ñeán vieäc toå chöùc, duy trì caùc phaân boä vaø taêng soá hoäi vieân, hôn laø mang caùc chaân lyù cuûa Neàn Minh Trieát Ngaøn Ñôøi ñeán vôùi coâng chuùng. Baèng chöùng laø hoï coù saùch löôïc khoâng nhaän ngöôøi naøo vaøo Boä phaän Bí giaùo ñeå hoïc giaùo huaán tinh thaàn, neáu ngöôøi ñoù khoâng laø hoäi vieân cuûa Hoäi T.T. trong hai naêm. Taïi sao caàn phaûi giöõ laïi giaùo huaán tinh thaàn cho tôùi khi moät ngöôøi ñaõ chöùng toû loøng trung thaønh cuûa hoï ñoái vôùi moät toå chöùc trong hai naêm? Taïi sao ngöôøi ta caàn phaûi chaám döùt quan heä vôùi nhöõng ñoaøn nhoùm khaùc vaø caùc toå chöùc khaùc, vaø theà trung thaønh vôùi “Ngoaïi Tröôûng” cuûa Boä phaän Bí giaùo, trong khi ñoù loøng trung thaønh caàn coù laø loøng trung thaønh hieán mình ñeå phuïng söï ñoàng baøo, phuïng söï Ñ.Ñ.C.G. cuûa haønh tinh, vaø tröôùc heát laø hieán daâng cho coâng vieäc phuïng söï cuûa linh hoàn mình? Khoâng phaøm nhôn naøo coù quyeàn ñoøi hoûi caùc phaøm nhôn khaùc phaûi theä nguyeän veà maët tinh thaàn. Chæ coù söï theä nguyeän maø baát cöù ngöôøi naøo cuõng neân laøm laø, tröôùc heát, vôùi 158
    • Töï truyeän172 thieân tính ôû chính noäi taâm mình, töùc laø linh hoàn, vaø sau ñoù, vôùi vò Chaân sö maø nhôø söï höôùng daãn cuûa Ngaøi y coù theå phuïng söï ñoàng baøo mình moät caùch toát ñeïp hôn. Toâi coøn nhôù taïi moät trong nhöõng cuoäc hoäi cuûa Boä phaän Bí giaùo laàn ñaàu toâi tham döï, Coâ Poutz, laø thö kyù cuûa Boä phaän naøy vaøo luùc ñoù, ñaõ coù lôøi phaùt bieåu ñaùng ngaïc nhieân raèng khoâng ai treân theá giôùi naøy coù theå laø ñeä töû cuûa caùc Chaân sö Minh trieát neáu hoï khoâng ñöôïc Baø Besant baùo cho bieát ñieàu ñoù. Lôøi nhaän xeùt naøy ñaõ laøm tan moái huyeãn caûm nôi toâi, duø baáy giôø toâi khoâng noùi ñieàu ñoù vôùi ai, ngoaïi tröø Foster Bailey. Toâi bieát toâi laø ñeä töû cuûa Chaân sö K.H. töø khoaûng thôøi gian maø toâi coù theå nhôù ñöôïc. Hieån nhieân laø Baø Besant ñaõ boû soùt toâi. Toâi khoâng theå hieåu ñöôïc taïi sao caùc Chaân sö, laø nhöõng vò maø ngöôøi ta cho raèng coù taâm thöùc bao quaùt, ñaïi ñoàng, laïi chæ tìm kieám ñeä töû caùc Ngaøi trong haøng nguõ Hoäi Thaàn Trieát maø thoâi. Toâi bieát raèng khoâng theå nhö vaäy ñöôïc. Toâi bieát caùc Ngaøi khoâng theå bò giôùi haïn trong taâm thöùc nhö theá, vaø sau naøy toâi ñaõ gaëp nhieàu ngöôøi laø ñeä töû cuûa caùc Chaân sö maø hoï chöa bao giôø lieân laïc vôùi Hoäi T.T. vaø thaäm chí chöa bao giôø nghe noùi veà Hoäi naøy. Vöøa khi toâi töôûng mình ñaõ tìm thaáy ñöôïc moät trung taâm aùnh saùng vaø thoâng hieåu tinh thaàn, thì cuõng laø luùc toâi nhaän ra raèng mình ñaõ lang thang vaøo moät moân phaùi khaùc. Sau ñoù, toâi khaùm phaù ra raèng Boä phaän Bí giaùo hoaøn toaøn chi phoái Hoäi T.T. Nhöõng hoäi vieân ñöôïc cho laø toát khi naøo, vaø chæ khi naøo hoï chaáp nhaän thaåm quyeàn cuûa Boä phaän Bí giaùo, neáu hoï ñoàng yù vôùi taát caû nhöõng lôøi tuyeân boá cuûa Ngoaïi Tröôûng, vaø neáu hoï toû loøng trung thaønh vôùi nhöõng ngöôøi maø vò laõnh ñaïo cuûa Boä phaän Bí giaùo trong moãi nöôùc baûo trôï. Moät soá nhöõng lôøi tuyeân boá ñoù coù veû buoàn cöôøi. Nhieàu ngöôøi ñöôïc baûo trôï thì raát möïc taàm thöôøng. Moät soá ngöôøi ñöôïc ngöôõng moä nhö laø caùc ñieåm ñaïo ñoà thì khoâng coù gì ñaëc bieät laø thoâng minh hay yeâu thöông, trong khi ñoù thì tình thöông vaø söï thoâng minh ñeán möùc ñoä vieân maõn laø ñaëc ñieåm cuûa vò ñieåm 159
    • Töï truyeän 173 ñaïo ñoà. Giöõa caùc hoäi vieân cao caáp coù söï caïnh tranh vaø töï xöng töï nhaän, vaø vì theá maø coù tranh chaáp lieân tuïc giöõa caùc phaøm nhaân — moät söï tranh chaáp khoâng chæ giôùi haïn trong caùc cuoäc ñaáu khaåu maø coøn ñöa leân caùc baøi baùo. Toâi khoâng heà queân noãi chaùn naûn cuûa mình vaøo moät ngaøy noï khi coù ngöôøi ôû Los Angeles noùi vôùi toâi, “Neáu baø muoán bieát nhöõng gì khoâng phaûi tình huynh ñeä, thì haõy ñeán soáng ôû Krotona.” Luùc noùi, oâng ta khoâng bieát raèng toâi ñang soáng ôû ñoù. Tình theá heát söùc nghieâm troïng vaø söï chia reõ noäi boä, giöõa nhöõng ngöôøi ñaïi dieän cho tình huynh ñeä, cho tính voâ kyû, cho thaùi ñoä khoâng töï xöng töï nhaän, cho söï hieán daâng phuïng söï nhaân loaïi, traàm troïng ñeán ñoãi Foster gôûi ñieän baùo cho Baø Besant raèng neáu Boä phaän Bí giaùo khoâng thoâi cheá ngöï Hoäi T.T. thì chaúng bao laâu nöõa hoï seõ bò coâng kích naëng neà. Vaøo thôøi khoaûng ñoù, Baø Besant ñaõ gôûi B. P. Wadia ñeán Myõ ñeå xem xeùt tình hình hö thöïc, vaø nhöõng cuoäc hoäi chính thöùc ñaõ ñöôïc môû ra vôùi Wadia ñöùng trung gian hoøa giaûi. Foster, Baùc só Shepherd vaø toâi cuøng nhieàu ngöôøi khaùc ñaïi dieän cho beân daân chuû, coøn oâng Warrington, Coâ Poutz vaø nhöõng ngöôøi ñöùng veà phía hoï ñaïi dieän cho thaåm quyeàn vaø söï thoáng trò cuûa Boä phaän Bí giaùo. Tröôùc ñoù, trong ñôøi toâi chöa bao giôø dính líu vaøo cuoäc tranh caõi trong moät toå chöùc naøo, vaø toâi hoaøn toaøn khoâng thích thôøi gian naøy. Toâi ñaõ meán moät soá ngöôøi trong nhoùm kia raát nhieàu, vaø ñieàu ñoù ñaõ laøm toâi heát söùc buoàn. Moái baát hoøa lan khaép Boä phaän Bí giaùo vaø caùc thaønh vieân tieáp tuïc töø chöùc. Trong khi ñoù, chuùng toâi vaãn coá gaéng laøm phaän söï trong Hoäi T.T.; caùc con vaãn maïnh khoûe, hoïc haønh; chuùng toâi döï ñònh seõ keát hoân khi moïi söï ñaõ phaàn naøo oån thoûa. Thu nhaäp cuûa chuùng toâi heát söùc thaáp. Löông ôû Krotona moãi tuaàn ñöôïc möôøi ñoâ-la. Tieàn cuûa Walter Evans ñaõ döùt töø khi ly dò. Luùc naøy Foster cuõng khoâng coù gì. Anh ñaõ thoâi haønh ngheà luaät trong thôøi gian chieán tranh, duø anh ñaõ ñònh laøm trôû laïi. Ñoù laø ngheà nghieäp töø xöa cuûa gia ñình, vaø môùi hai möôi taùm tuoåi anh ñaõ kieám ñöôïc raát 160
    • Töï truyeän174 nhieàu tieàn moãi naêm. Anh ñaõ töø boû chöùc nghieäp naøy hoaøn toaøn, ñeå giuùp toâi trong coâng vieäc ñang daàn daàn phaùt trieån cho chuùng toâi laøm — ñoù laø moät trong nhöõng hy sinh maø anh ñaõ choïn khi quyeát ñònh gaén lieàn thaân phaän vôùi toâi. Boïn treû yeâu kính anh maõi ñeán ngaøy nay; ñoù luoân luoân laø moät moái quan heä ñaày tình thöông, vaø veà phaàn anh laø moät söï hy sinh raát lôùn. Chuùng ñaõ chaáp nhaän anh ngay töø ñaàu. Anh laøm quen vôùi Dorothy, ñöùa lôùn, khi noù khoaûng chín tuoåi, luùc anh ñi ñeán Beechwood Drive ñeå thaêm toâi. Anh nghe nhöõng tieáng keâu theùt treân caây tröôùc maët. Chaïy voäi ñeán, anh thaáy moät beù gaùi ñang moùc ñaàu goái treân moät caønh caây lôùn. Anh nhìn leân ñöùa beù vaø baûo goïn, “buoâng”, vaø noù buoâng mình rôi vaøo tay anh, vaø nhö anh vaãn thöôøng noùi theo loái bieåu töôïng, noù naèm treân tay anh maõi maõi keå töø ñoù. Laàn ñaàu anh gaëp Mildred thì noù beänh raát naëng. Noù ñang bò beänh sôûi nhaäp lyù, soát ñeán 106o F, duø luùc ñoù chuùng toâi khoâng bieát roõ beänh traïng. Noù voán tính traàm laëng roõ reät, neân raát deã baûo khi bò beänh sôûi “nhaäp lyù”. Chuùng toâi ñang tìm baùc só chuyeân khoa; trong khi ñoù baïn toâi, Baø Copley Enos, vaø toâi suoát ngaøy laên khaên laïnh cho noù ñeå coá gaéng laøm haï côn soát. Foster ñeán vaø baét ñaàu giuùp chuùng toâi. Mildred lieác nhìn anh vaø keå töø ñoù raát thaân maät vôùi anh. Anh töï giôùi thieäu vôùi Ellison baèng caùch keát baïn vôùi moät ñöùa treû boâi baån, ñang laøm baùnh baèng ñaát buøn ôû vöôøn sau. Do ñoù, cuoäc soáng cuûa Foster vaø toâi ñang theo ñöôøng höôùng keát hôïp ñeå lo vieäc coâng, cuõng nhö saép ñaët, döï ñònh cho töông lai. Tình hình trong Hoäi T.T. trôû neân ngaøy caøng khoù khaên, vaø cuoäc hoäi naêm 1920 ñaõ ñöôïc saép ñaët ñeå ñöa ra toaøn boä vaán ñeà. Trong taâm toâi ñaõ baøng hoaøng thaát voïng vôùi Hoäi T.T. cuõng nhö vôùi Chính thoáng giaùo, nhöng tình theá khoâng ñeán ñoãi quaù khoù khaên vì toâi hieåu ñöôïc moät soá chaân lyù cô baûn, chính ñaïi, vaø toâi khoâng coøn coâ ñôn vì Foster vaø toâi ñaõ döï ñònh keát hoân. Giôø ñaây toâi ñi ñeán moät bieán coá trong ñôøi mình maø toâi ngaàn ngaïi khoâng muoán noùi ra. Noù lieân quan ñeán coâng vieäc maø toâi ñaõ 161
    • Töï truyeän 175 laøm trong hai möôi baûy naêm qua. Coâng vieäc naøy ñaõ ñöôïc khaép theá giôùi coâng nhaän vaø ñaõ gôïi leân loøng hieáu kyø ôû khaép nôi. Noù ñaõ ñem laïi cho toâi nhöõng söï ñuøa côït vaø ngôø vöïc, nhöng toâi khoâng ngaïc nhieân maáy, toâi hoaøn toaøn coù theå hieåu ñöôïc ñieàu ñoù, bôûi vì chính toâi khi baét ñaàu coâng vieäc toâi cuõng raát nghi ngôø. Toâi töï hoûi taïi sao toâi laïi coá gaéng vieát veà vaán ñeà naøy, vaø taïi sao toâi khoâng chæ vieäc tieáp tuïc saùch löôïc coá ñònh cuûa mình töø tröôùc ñeán giôø laø cöù ñeå cho coâng vieäc vaø caùc quyeån saùch cuûa toâi töï baøy toû vaø töï chöùng minh giaù trò cuûa chuùng. Toâi nghó mình coù hai lyù do. Tröôùc heát, toâi muoán neâu leân moái lieân keát maät thieát maø Ñaïi Ñoaøn Chaân sö ñang taïo laäp vôùi con ngöôøi, vaø toâi muoán taïo söï deã daøng hôn cho nhöõng ai seõ laøm cuøng loaïi coâng vieäc naøy, mieãn sao ñoù chính laø cuøng loaïi coâng vieäc naøy. Coù raát nhieàu khía caïnh cuûa caùi goïi laø caùc taùc phaåm taâm thoâng. Moïi ngöôøi thöôøng khoâng phaân bieät giöõa nhöõng gì phaùt bieåu caùc suy tö, mong öôùc, hay söï boäc loä cuûa moät tieàm thöùc raát toát ñeïp, dòu daøng, ñaày haûo yù cuûa ngöôøi Thieân Chuùa giaùo, hoaëc baøi vieát töï ñoäng cuûa caùc ñoàng töû meâ muoäi, töùc laø söï chaïm ñeán caùc doøng tö töôûng (maø ñieàu naøy luùc naøo cuõng coù ngöôøi laøm), hoaëc laø söï löøa gaït traéng trôïn; trong khi maët khaùc coù nhöõng taùc phaåm laø keát quaû cuûa moät moái lieân heä thaàn giao caùch caûm maïnh meõ trong taâm giôùi vaø söï öùng ñaùp vôùi caùc aán töôïng ñeán töø moät soá Nguoàn coäi Tinh thaàn cao caû. Trong Kinh Thaùnh thöôøng coù lôøi “Vaø Chuùa phaùn” roài sau ñoù nhaø tieân tri hay nhaø nhaõn thoâng môùi vieát ra nhöõng lôøi ñaõ phaùn. Coù nhieàu lôøi raát toát ñeïp vaø raát quan troïng veà maët tinh thaàn. Tuy nhieân coù nhieàu lôøi laïi mang daáu veát cuûa nhaân loaïi yeáu ñuoái phaùt bieåu quan nieäm cuûa hoï veà Thöôïng Ñeá, söï ghen tî cuûa Ngaøi, tính baùo thuø cuûa Ngaøi, vaø nhieàu tính ñoäc aùc, khaùt maùu. Ngöôøi ta noùi raèng caùc ñaïi nhaïc só nghe ñöôïc caùc baûn giao höôûng vaø thaùnh ca baèng noäi nhó, roài chuyeån chuùng thaønh caùc baûn kyù aâm. Coøn caùc ñaïi thi haøo vaø caùc danh hoïa qua caùc thôøi ñaïi ñaõ nhaän ñöôïc nguoàn caûm höùng cuûa hoï töø ñaâu? Taát caû ñeàu töø moät nguoàn coäi myõ leä naøo ñoù ôû noäi taâm. 162
    • Töï truyeän176 Toaøn boä caùc vaán ñeà ñaõ trôû neân khoù khaên, vì nhieàu taùc phaåm sieâu hình, thuoäc caùc hieän töôïng ñoàng coát coù möùc ñoä thoâng minh quaù thaáp, vaø coù noäi dung quaù thöôøng phaøm, ñeán ñoãi nhöõng ngöôøi coù hoïc cöôøi cheâ vaø khoâng buoàn ñoïc chuùng. Theá neân, toâi muoán baøy toû raèng coù moät loaïi aán töôïng vaø caûm höùng khaùc coù theå taïo neân nhöõng taùc phaåm cao hôn möùc bình thöôøng vaø truyeàn ñaït giaùo huaán caàn thieát cho caùc theá heä töông lai. Toâi noùi ñieàu naøy vôùi taát caû söï khieâm toán, bôûi vì toâi chæ laø moät caây vieát, moät ngöôøi toác kyù vaø moät ngöôøi truyeàn ñaït giaùo huaán töø moät vò maø toâi toân kính, ngôïi khen vaø ñaõ coù dieãm phuùc phuïng söï. Toâi tieáp xuùc vôùi Chaân sö Taây Taïng laàn ñaàu tieân vaøo thaùng Möôøi Moät naêm 1919. Toâi vöøa cho caùc con ñi hoïc vaø nghó raèng mình neân daønh ít phuùt ñeå ñi ra ngoïn ñoài beân kia nhaø. Toâi ngoài xuoáng vaø baét ñaàu suy nghó, roài boãng nhieân toâi giaät mình chaêm chuù. Toâi nghe moät caùi gì ñoù gioáng nhö moät noát nhaïc trong treûo vang ra töø treân khoâng, xuyeân qua ngoïn ñoài vaø vang doäi trong toâi. Roài toâi nghe moät tieáng noùi baûo raèng, “Coù moät soá saùch maø chuùng toâi mong muoán ñöôïc vieát ra cho coâng chuùng. Baø coù theå vieát caùc saùch aáy ñöôïc. Baø coù saün loøng laøm ñieàu ñoù hay khoâng?” Khoâng chuùt gì ñeå yù, toâi ñaùp ngay, “Chaéc chaén laø khoâng. Toâi khoâng phaûi laø tay thaàn thoâng bòp ñôøi, vaø toâi khoâng muoán bò loâi keùo vaøo baát cöù chuyeän gì gioáng vaäy.” Toâi ngaïc nhieân khi nghe mình noùi to leân nhö theá. Tieáng noùi kia tieáp tuïc baûo raèng ngöôøi khoân ngoan khoâng phaùn ñoaùn voäi vaøng, raèng toâi coù moät khaû naêng thaàn giao caùch caûm (vieãn caûm) caáp cao raát ñaëc bieät, vaø nhöõng ñieàu toâi ñang ñöôïc yeâu caàu laøm ñaây khoââng coù baát cöù phöông dieän naøo cuûa thaàn thoâng thaáp. Toâi ñaùp raèng duø theá naøo cuõng maëc, toâi khoâng heà quan taâm ñeán baát cöù coâng vieäc naøo coù tính thaàn thoâng. Ngöôøi voâ hình maø ñang noùi chuyeän moät caùch heát söùc roõ raøng vaø tröïc tieáp vôùi toâi baáy giôø môùi baûo raèng oâng ñeå cho toâi coù thôøi gian suy xeùt; raèng oâng khoâng chaáp nhaän caâu traû lôøi naøy cuûa toâi, vaø oâng seõ trôû laïi trong ñuùng ba tuaàn nöõa, ñeå xem toâi quyeát ñònh theá naøo. 163
    • Töï truyeän 177 Sau ñoù, toâi ruøng mình nhö ñang thöùc daäy sau moät giaác mô, roài veà nhaø vaø hoaøn toaøn queân baüng ñi caâu chuyeän. Toâi khoâng heà nghó ngôïi gì vaø thaäm chí cuõng khoâng heà keå cho Foster nghe chuyeän ñoù. Trong thôøi gian naøy toâi khoâng heà nhôù ñeán noù, nhöng ñuùng thaät, ñeán cuoái ba tuaàn toâi laïi nghe tieáng noùi ñoù vaøo moät buoåi toái khi toâi ngoài trong phoøng khaùch, sau khi boïn treû ñaõ ñi nguû. Moät laàn nöõa toâi töø choái, nhöng ngöôøi noùi yeâu caàu toâi haõy xeùt laïi, vaø ít ra haõy xem coi trong vaøi tuaàn toâi coù theå laøm ñöôïc nhöõng ñieàu gì. Baáy giôø toâi thaáy toø moø nhöng khoâng heà tin gì caû. Toâi muoán thöû vieát trong vaøi ba tuaàn hay moät thaùng, vaø sau ñoù môùi quyeát ñònh xem mình caûm thaáy vieäc ñoù nhö theá naøo. Chính trong maáy tuaàn ñoù toâi vieát nhöõng chöông ñaàu cuûa quyeån “Ñieåm ñaïo, trong Nhaân loaïi vaø Thaùi döông heä.” Toâi muoán noùi roõ raèng ñieàu toâi ñang laøm ñaây khoâng chuùt gì lieân quan ñeán vieäc chaáp buùt. Chaáp buùt laø moät vieäc laøm raát nguy hieåm, ngoaïi tröø nhöõng tröôøng hôïp ñaëc bieät hieám hoi (maø ruûi thay, haàu heát moïi ngöôøi cöù tin raèng tröôøng hôïp cuûa hoï laø ñaëc bieät hieám hoi). Caùc ñeä töû noäi moân vaø nhöõng ngöôøi tìm ñaïo khoâng bao giôø ñöôïc ñeå cho mình trôû neân nhöõng con ngöôøi maùy. Hoï khoâng bao giôø ñöôïc ñeå cho baát cöù boä phaän naøo trong caùc theå cuûa hoï ôû ngoaøi taàm kieåm soaùt höõu thöùc cuûa chính hoï. Neáu laøm theá töùc laø hoï ñang böôùc vaøo moät traïng thaùi tieâu cöïc thuï ñoäng raát nguy hieåm. Baáy giôø nhöõng ñieàu nhaän ñöôïc cuõng khoâng coù gì ñaëc saéc. Khoâng coù gì môùi meû trong ñoù, vaø noù thöôøng thoaùi hoùa theo thôøi gian. Coù laém laàn, söï tieâu cöïc cuûa chuû theå khieán cho moät maõnh löïc thöù nhì coù theå nhaäp vaøo maø, vì moät lyù do naøo ñoù, noù khoâng coù tieâu chuaån cao nhö chuû theå. Ñaây laø moái nguy hieåm cuûa söï aùm aûnh. Chuùng toâi phaûi ñaõ ñoái trò nhieàu tröôøng hôïp bò aùm aûnh do haäu quaû cuûa vieäc chaáp buùt. Trong coâng vieäc maø toâi laøm ñaây khoâng heà coù söï tieâu cöïc, maø toâi giöõ moät thaùi ñoä chuù taâm maïnh meõ, tích cöïc. Toâi vaãn hoaøn toaøn kieåm soaùt taát caû caùc quan naêng nhaän thöùc cuûa toâi 164
    • Töï truyeän178 vaø khoâng heà laøm gì coù tính caùch thuï ñoäng, maùy moùc. Toâi chæ laéng nghe vaø vieát ra nhöõng lôøi toâi nghe ñöôïc, vaø ghi nhaän caùc tö töôûng tuaàn töï rôi vaøo boä oùc toâi. Nhöõng ñieàu toâi ñöôïc truyeàn ñaït, toâi khoâng thay ñoåi gì khi ñöa ra cho coâng chuùng, ngoaïi tröø goït giuõa caâu vaên tieáng Anh hoaëc thay theá moät töø khoâng bình thöôøng vôùi moät töø roõ raøng hôn, nhöng luoân luoân giöõ nguyeân yù nghóa ñaõ nhaän. Toâi khoâng heà thay ñoåi baát cöù ñieàu gì maø Chaân sö Taây Taïng ñaõ truyeàn ñaït cho toâi. Neáu coù khi naøo toâi laøm theá thì haún laø Ngaøi ñaõ khoâng coøn ñoïc cho toâi vieát nöõa. Toâi muoán laøm hoaøn toaøn saùng toû vaán ñeà naøy. Khoâng phaûi luùc naøo toâi cuõng hieåu ñöôïc nhöõng ñieàu toâi nhaän. Khoâng phaûi luùc naøo toâi cuõng ñoàng yù vôùi caùc ñieàu ñoù. Nhöng toâi ghi cheùp ñieàu ñoù ra moät caùch hoaøn toaøn trung thöïc, roài sau ñoù môùi khaùm phaù ra raèng ñuùng laø noù coù yù nghóa vaø khôi daäy söï öùng ñaùp cuûa tröïc giaùc. Coâng vieäc naøy cuûa Chaân sö Taây Taïng ñaõ ñöôïc nhieàu ngöôøi vaø caùc nhaø taâm lyù hoïc ôû khaép nôi heát söùc quan taâm. Hoï baøn caõi veà nguyeân nhaân hieän töôïng, vaø laäp luaän raèng nhöõng ñieàu toâi vieát coù leõ ñeán töø tieàm thöùc cuûa toâi. Ngöôøi ta baûo toâi raèng Jung ñaõ ñöùng treân laäp tröôøng xem Chaân sö Taây Taïng laø caùi ngaõ cao cuûa toâi ñöôïc nhaân caùch hoùa, coøn Alice A. Bailey laø caùi ngaõ thaáp. Giôø ñaây, moät ngaøy naøo ñoù (neáu toâi coù ñöôïc nieàm vui gaëp gôõ oâng) toâi seõ hoûi oâng baèng caùch naøo maø caùi ngaõ cao ñöôïc nhaân caùch hoùa cuûa toâi coù theå gôûi cho toâi nhöõng goùi böu phaåm töø xöù AÁn Ñoä xa xoâi, bôûi vì Ngaøi ñaõ laøm ñieàu ñoù. Caùch ñaây maáy naêm, moät ngöôøi baïn raát thaân, vaø laø moät ngöôøi ñaõ keà vai saùt caùnh vôùi Foster cuøng toâi keå töø luùc coâng vieäc cuûa chuùng toâi baét ñaàu — töùc laø OÂng Henry Carpenter — ñaõ ñi AÁn Ñoä ñeå ñeán gaëp caùc Chaân sö ôû Shigatze, moät thò traán nhoû thuoäc ñòa phöông, trong daõy Hi-maõ, ôû haún beân kia bieân giôùi Taây Taïng. OÂng ñaõ ba laàn coá gaéng laøm theá, maëc duø toâi ñaõ noùi vôùi oâng raèng oâng coù theå tìm thaáy Chaân sö ôû ngay thaønh phoá New York naøy, neáu oâng thöïc hieän ñöôïc nhöõng böôùc ñuùng ñaén 165
    • Töï truyeän 179 vaø khi thôøi gian ñaõ chín muoài. OÂng caûm thaáy oâng muoán keå vôùi caùc Chaân sö (ñieàu naøy laøm toâi raát buoàn cöôøi) raèng toâi ñang traûi qua moät thôøi khoaûng raát khoù khaên vaø toát hôn Ngaøi neân laøm moät ñieàu gì ñoù ñeå giuùp ñôõ. Bôûi vì oâng laø baïn rieâng cuûa Ngaøi Reading, moät cöïu Phoù vöông AÁn Ñoä, neân oâng ñöôïc giuùp moïi söï deã daøng ñeå ñi ñeán ñích, nhöng Ñöùc Ña-lai Laït-ma ñaõ töø choái khoâng cho pheùp oâng ñi qua bieân giôùi. Trong chuyeán ñi thöù nhì ñeán AÁn Ñoä, khi ôû taïi Gyantse (möùc maø oâng coù theå ñeán gaàn bieân giôùi nhaát) oâng nghe coù tieáng oàn aøo huyeân naùo trong saân cuûa toøa nhaø böu ñieän. OÂng môùi böôùc ra xem thöû chuyeän gì thì thaáy moät vò laït-ma cöôõi moät con löøa ñang ñi vaøo saân. Vò naøy coù boán laït- ma khaùc tuøy tuøng vaø taát caû nhöõng ngöôøi daân ñòa phöông ôû trong saân ñeàu bao quanh hoï vaø cuùi chaøo. OÂng Carpenter nhôø ngöôøi thoâng dòch hoûi thaêm vaø ñöôïc cho bieát raèng vò laït-ma ñoù laø vieän tröôûng cuûa moät tu vieän beân kia bieân giôùi Taây Taïng, vaø ngaøi ñeán ñaëc bieät laø ñeå noùi chuyeän vôùi OÂng Carpenter. Vò vieän tröôûng noùi raèng ngaøi raát quan taâm ñeán coâng vieäc maø chuùng toâi ñang laøm vaø hoûi thaêm toâi. Ngaøi cuõng hoûi thaêm veà Tröôøng Arcane vaø trao oâng hai boù nhang lôùn gôûi cho toâi. Veà sau, oâng Carpenter coù gaëp Töôùng Laden Lha ôû Darjeeling. Vò töôùng naøy laø moät ngöôøi Taây Taïng, ñöôïc giaùo duïc ôû Anh trong caùc tröôøng coâng laäp vaø ñaïi hoïc, vaø ñaûm nhaän coâng taùc tình baùo treân bieân giôùi Taây Taïng. Giôø ñaây oâng ñaõ qua ñôøi nhöng hoài ñoù oâng laø ngöôøi raát toát vaø raát gioûi. OÂng Carpenter ñaõ keå cho caùc vò Töôùng naøy veà kinh nghieäm cuoäc gaëp gôõ giöõa oâng vaø vò laït-ma ñoù vaø noùi raèng ngaøi laø Vieän tröôûng cuûa moät tu vieän Laït Ma giaùo. Vò Töôùng ñaõ hoaøn toaøn phuû nhaän khaû naêng ñoù; oâng noùi raèng vò Vieän tröôûng laø moät baäc thaùnh raát cao caû, vaø chöa bao giôø coù ai thaáy ngaøi ñi ngang qua bieân giôùi ñeå vieáng moät ngöôøi Taây phöông caû. Tuy nhieân, khi oâng Car- penter trôû laïi vaøo naêm sau, thì Töôùng Laden Lha thöøa nhaän raèng oâng ñaõ sai laàm, raèng quaû laø vò Vieän tröôûng ñaõ coù ñeán vieáng oâng Carpenter thöïc. 166
    • Töï truyeän180 Sau khi vieát cho Chaân sö Taây Taïng khoaûng gaàn moät thaùng, toâi caûm thaáy hoaøn toaøn sôï haõi vaø döùt khoaùt töø choái khoâng laøm theâm baát cöù vieäc gì nöõa. Toâi noùi vôùi Ngaøi raèng ba ñöùa con gaùi nhoû chæ coù moät mình toâi troâng nom, raèng neáu toâi bò beänh hay hoùa ñieân (nhö quaù nhieàu nhaø thaàn thoâng coù veû ñaõ bò) thì chuùng seõ phaûi bô vô vaø toâi khoâng daùm lieàu lónh nhö theá. Ngaøi chaáp nhaän quyeát ñònh cuûa toâi, nhöng baûo toâi haõy thöû lieân laïc vôùi Chaân sö cuûa toâi, töùc laø Ñöùc K.H., vaø thaûo luaän vaán ñeà naøy vôùi Ngaøi xem sao. Sau khi suy nghó khoaûng moät tuaàn, toâi môùi quyeát ñònh lieân laïc vôùi Chaân sö K.H., vaø thöïc hieän ñieàu naøy baèng moät kyõ thuaät raát xaùc ñònh maø Ngaøi ñaõ daïy toâi. Khi toâi ñöôïc dòp tham vaán vôùi Ñöùc K.H. thì Ngaøi vaø toâi ñaõ baøn baïc caën keõ toaøn boä vaán ñeà. Ngaøi baûo ñaûm vôùi toâi raèng toâi khoâng heà bò nguy hieåm gì, duø laø veà maët theå chaát hay trí tueä, raèng toâi coù cô hoäi laøm moät coâng vieäc thöïc söï giaù trò. Ngaøi baûo toâi raèng chính Ngaøi, Ngaøi ñaõ ñeà nghò cho toâi giuùp Chaân sö Taây Taïng; raèng Ngaøi khoâng chuyeån toâi vaøo ñaïo vieän (nhoùm tinh thaàn) cuûa Chaân sö Taây Taïng, maø Ngaøi mong muoán toâi vaãn laøm vieäc trong ñaïo vieän cuûa Ngaøi. Vì theá, toâi ñaõ laøm theo yù muoán cuûa Ñöùc K.H. vaø noùi vôùi Chaân sö Taây Taïng raèng toâi seõ laøm vieäc vôùi Ngaøi. Roõ raøng toâi ñaõ laø ngöôøi thö kyù cuûa Ngaøi chöù khoâng phaûi laø moät thaønh vieân trong nhoùm cuûa Ngaøi. Ngaøi khoâng bao giôø can thieäp vaøo coâng vieäc rieâng hay cuoäc reøn luyeän cuûa caù nhaân toâi. Vaøo muøa xuaân naêm 1920 toâi ñaõ böôùc vaøo moät khoaûng thôøi gian raát haïnh phuùc ñöôïc coäng taùc vôùi Ngaøi, trong khi vaãn laøm vieäc vôùi tö caùch laø moät cao ñoà trong ñaïo vieän cuûa Chaân sö toâi. Keå töø ñoù, toâi ñaõ vieát nhieàu saùch cho Chaân sö Taây Taïng. Khoâng laâu khi vieát xong maáy chöông ñaàu cuûa quyeån “Ñieåm ñaïo, trong Nhaân loaïi vaø Thaùi döông heä” toâi ñaõ ñöa cho oâng B. P. Wadia xem baûn thaûo. OÂng raát phaán khôûi vaø noùi vôùi toâi raèng oâng seõ cho xuaát baûn baát cöù ñieàu gì “ñeán töø nguoàn ñoù” vaø oâng ñaõ cho in maáy chöông naøy trong baùo “Nhaø Thaàn trieát”, xuaát baûn ôû Adyar, AÁn Ñoä. Sau ñoù, tính ganh tî thoâng 167
    • Töï truyeän 181 thöôøng cuûa giôùi Thaàn Trieát vaø thaùi ñoä baûo thuû noåi leân, vaø khoâng coøn gì ñöôïc in theâm nöõa. Buùt phaùp cuûa Chaân sö Taây Taïng ñaõ caûi thieän qua nhieàu naêm. Luùc ñaàu, tieáng Anh Ngaøi ñoïc cho toâi raát dôû vaø khoâng troâi chaûy, nhöng Ngaøi vaø toâi ñaõ tìm caùch theå hieän moät loái vieát vaø trình baøy theá naøo cho thích hôïp vôùi caùc chaân lyù chính ñaïi maø Ngaøi coù phaän söï toû loä, coøn toâi vaø choàng toâi thì coù boån phaän trình baøy cho coâng chuùng. Trong nhöõng ngaøy ñaàu vieát saùch cho Chaân sö Taây Taïng, toâi ñaõ phaûi vieát vaøo nhöõng giôø nhaát ñònh, vaø ñoù laø loái vieát aùm taû ñích xaùc, roõ raøng, suùc tích. Toâi ñöôïc ñoïc cho vieát töøng chöõ, chaúng khaùc gì toâi ñaõ nghe moät tieáng noùi roõ raøng. Cho neân, coù theå noùi toâi ñaõ baét ñaàu baèng kyõ thuaät thaàn nhó; tuy nhieân, chaúng bao laâu khi trí tueä cuûa Ngaøi vaø toâi ñaõ hoøa hôïp, toâi thaáy thaàn nhó khoâng coøn caàn thieát, vaø neáu toâi taäp trung ñuùng möùc vaø hoaøn toaøn chuù yù thì toâi coù theå ghi nhaän vaø vieát ra caùc tö töôûng cuûa Chaân sö Taây Taïng (caùc yù töôûng Ngaøi phaùt bieåu ñaõ ñöôïc minh ñònh caån thaän) khi Ngaøi ñöa chuùng vaøo trí toâi. Muoán theá, toâi phaûi ñaït vaø giöõ ñöôïc moät möùc chuù taâm raát cao. Noù gaàn gioáng nhö moät moân sinh haønh thieàn gioûi coù theå giöõ ñieåm taäp trung tinh thaàn cuûa mình ôû caáp cao nhaát. Trong nhöõng giai ñoaïn ñaàu, coâng vieäc naøy coù theå raát khoù nhoïc, vì coù leõ haønh giaû phaûi coá gaéng quaù söùc ñeå laøm cho toát, tuy nhieân, veà sau noù trôû neân deã daøng vaø keát quaû laø söï saùng toû trong tö töôûng, vaø moät söùc kích thích mang laïi hieäu quaû toát ñeïp roõ reät nôi theå xaùc. Ngaøy nay, do keát quaû hai möôi baûy naêm laøm vieäc vôùi Chaân sö Taây Taïng, toâi coù theå baét lieân laïc thaàn giao caùch caûm vôùi Ngaøi khoâng chuùt khoù khaên. Trong suoát thôøi gian ñoù, toâi vaãn coù theå giöõ ñöôïc söï toaøn veïn trí tueä cuûa chính mình, vaø luoân luoân toâi coù theå tranh luaän vôùi Ngaøi neáu khi naøo toâi thaáy raèng döôøng nhö — vôùi tö caùch laø moät ngöôøi Taây phöông — coù leõ toâi bieát roõ hôn Ngaøi veà caùc ñieåm ñaõ trình baøy. Sau khi ñaõ tranh luaän vôùi Ngaøi theo moät chieàu 168
    • Töï truyeän182 höôùng naøo ñoù, toâi luoân vieát ra vaên baûn nhö yù Ngaøi muoán, duø raèng Ngaøi cuõng thöôøng thay ñoåi phaàn naøo nhöõng ñieàu trình baøy sau khi thaûo luaän vôùi toâi. Duø theá naøo, neáu Ngaøi khoâng thay ñoåi quan ñieåm vaø ngoân töø cuûa Ngaøi thì toâi khoâng heà thay ñoåi nhöõng gì Ngaøi ñaõ noùi. Xeùt cho cuøng, nhöõng quyeån saùch naøy laø cuûa Ngaøi, chöù khoâng phaûi cuûa toâi, vaø trong cô baûn laø traùch nhieäm cuûa Ngaøi. Ngaøi khoâng heà cho pheùp toâi laøm sai vaø xem xeùt baûn thaûo cuoái cuøng raát kyõ löôõng. Vaán ñeà khoâng chæ laø toâi vieát ra nhöõng ñieàu Ngaøi ñoïc, ñaùnh maùy, roài trình laïi cho Ngaøi xem. Vaán ñeà chính laø Ngaøi ñaõ giaùm saùt baûn thaûo cuoái cuøng raát caån thaän. Toâi coá yù neâu leân vaán ñeà naøy, bôûi vì coù moät soá ngöôøi, khi Chaân sö Taây Taïng noùi nhöõng gì maø caù nhaân hoï khoâng ñoàng yù, hoï thöôøng cho raèng nhöõng ñieåm maø hoï khoâng ñoàng yù ñoù laø do toâi ñaõ theâm thaét vaøo. Khoâng bao giôø coù chuyeän theâm thaét nhö vaäy; toâi xin laëp laïi raèng cho duø toâi khoâng luoân luoân ñoàng yù hay hieåu ñöôïc, nhöng toâi ñaõ cho xuaát baûn ñuùng y nhöõng ñieàu maø Chaân sö Taây Taïng ñaõ noùi. Toâi muoán nhaán maïnh ñieåm naøy. Cuõng coù vaøi moân sinh, khi caù nhaân hoï khoâng hieåu ñöôïc yù cuûa Chaân sö Taây Taïng muoán noùi gì, thì hoï baûo raèng nhöõng ñieåm goïi laø mô hoà ñoù voán do toâi ñaõ vieát ra sai vôùi nhöõng ñieàu Ngaøi noùi. Trong saùch cuûa Ngaøi coù moät soá choã khoâng roõ nghóa nhö theá, vaø sôû dó coù laø do Ngaøi khoâng theå noùi roõ hôn, bôûi caùc haïn cheá cuûa ñoäc giaû, vaø cuõng bôûi khoù tìm nhöõng töø ñeå bieåu ñaït caùc chaân lyù môùi meû hôn vaø caùc nhaän thöùc tröïc giaùc maø vaãn coøn treân taàm phaùt trieån taâm thöùc cuûa con ngöôøi. Caùc vò Huaán sö coù traùch nhieäm ñöa ra nhöõng chaân lyù môùi caàn thieát cho nhaân loaïi, xem caùc saùch maø Chaân sö Taây Taïng ñaõ cho vieát ra laø raát quan troïng. Trong ñoù cuõng coù ñöa ra caùc giaùo huaán môùi veà vieäc huaán luyeän tinh thaàn vaø chuaån bò cho nhöõng ngöôøi chí nguyeän böôùc vaøo Ñöôøng Ñaïo. Caùc 169
    • Töï truyeän 183 phöông phaùp vaø kyõ thuaät ñang ñöôïc thay ñoåi raát nhieàu vaø vì theá maø Chaân sö Taây Taïng ñaõ ñaëc bieät caån thaän ñeå chaéc raèng toâi khoâng phaïm sai laàm. Vaøo giai ñoaïn thöù nhì cuûa Theá Chieán, baét ñaàu töø naêm 1939, nhieàu nhaø hoaït ñoäng hoøa bình, vaø nhöõng ngöôøi tuy coù haûo yù nhöng thieáu suy nghó trong soá sinh vieân Tröôøng Arcane vaø trong coâng chuùng, maø chuùng toâi coù theå tieáp xuùc, hoï coù quan nieäm raèng toâi ñaõ vieát caùc taäp saùch vaø baøi vôû uûng hoä Lieân Hieäp Quoác vaø söï caàn thieát phaûi ñaùnh baïi phe Truïc, vaø hoï noùi raèng Chaân sö Taây Taïng khoâng chòu traùch nhieäm cho quan ñieåm choáng Quoác Xaõ trong caùc baøi vieát ñoù. Ñieàu naøy cuõng laïi laø khoâng ñuùng. Nhöõng ngöôøi hoaït ñoäng hoøa bình ñaõ ñöùng treân quan ñieåm chính thoáng vaø thieáu thöïc teá raèng bôûi vì Thöôïng Ñeá laø baùc aùi cho neân Ngaøi khoâng theå coù thaùi ñoä choáng Ñöùc hay choáng Nhaät. Bôûi vì Thöôïng Ñeá laø baùc aùi neân Ngaøi — cuõng nhö Ñaïi Ñoaøn Chöôûng Giaùo (Ñ.Ñ.C.G) laøm vieäc döôùi söï laõnh ñaïo cuûa Ñöùc Christ — khoâng coù choïn löïa naøo khaùc hôn laø maïnh meõ ñöùng veà phía nhöõng ngöôøi ñang tìm caùch giaûi thoaùt nhaân loaïi ra khoûi tình traïng noâ leä, taøn aùc, gaây haán vaø sa ñoïa. Lôøi cuûa Ñöùc Christ chöa bao giôø ñuùng nhö vaäy, “Keû naøo khoâng cuøng vôùi ta töùc laø choáng laïi Ta.” Trong caùc baøi vieát cuûa Ngaøi thôøi ñoù, Chaân sö Taây Taïng ñaõ coù laäp tröôøng maïnh meõ, vöõng vaøng, vaø ñeán nay (1945) cöù xeùt theo nhöõng toäi aùc, taøn nhaãn khoâng keå xieát vaø caùc saùch löôïc troùi buoäc, noâ leä con ngöôøi cuûa caùc nöôùc phe Truïc, thì vò theá cuûa Ngaøi ñaõ toû ra laø ñuùng. Baáy giôø, tình traïng ôû Krotona ngaøy caøng trôû neân nghieâm troïng hôn. Vôùi tö caùch laø ñaïi dieän cuûa Baø Besant, oâng Wadia ñaõ ñeán Krotona, khôi leân vaán ñeà khoù khaên, vaø chuùng toâi ñaõ hôïp taùc vôùi oâng ñeå coá heát söùc mình ñöa Hoäi Thaàn Trieát trôû laïi ñoäng löïc nguyeân thuûy cuûa noù laø tình huynh ñeä ñaïi ñoàng. Chuùng toâi ñaõ coäng taùc, bôûi vì luùc ñoù oâng Wadia toû ra ñuùng ñaén, chaân thaønh vaø thöïc loøng quan taâm ñeán Hoäi. Söï chia reõ trong Hoäi ngaøy moät lôùn, vaø ñöôøng phaân caùch caøng theâm roäng 170
    • Töï truyeän184 giöõa nhöõng ngöôøi theo quan ñieåm daân chuû vaø nhöõng ngöôøi ñaïi dieän cho thaåm quyeàn tinh thaàn, cho quyeàn kieåm soaùt hoaøn toaøn Hoäi Thaàn Trieát bôûi Boä phaän Bí giaùo. Caùc ñieàu leä cuûa Hoäi Thaàn Trieát döïa vaøo tính ñoäc laäp cuûa caùc phaân boä trong caùc xöù boä, nhöng vaøo thôøi gian Foster Bailey vaø toâi laøm vieäc thì toaøn boä vaán ñeà ñaõ bò thay ñoåi trong neàn taûng. Nhöõng ngöôøi coù chöùc vuï trong baát cöù phaân boä naøo cuõng laø thaønh vieân cuûa Boä phaän Bí giaùo, vaø thoâng qua hoï Baø Besant vaø caùc caáp laõnh ñaïo ôû Adyar ñaõ kieåm soaùt moïi phaân boä vaø xöù boä. Neáu khoâng chaáp nhaän yù kieán cuûa thaønh vieân Bí giaùo trong caùc phaân boä thì ngöôøi ta seõ bò baát tín nhieäm vaø haàu nhö caù nhaân naøy khoâng theå naøo laøm vieäc trong ñoù ñöôïc. Caùc taïp chí ôû caùc xöù boä vaø taïp chí quoác teá, tôø “Nhaø Thaàn Trieát” bò choaùn bôûi caùc cuoäc tranh caõi caù nhaân. Caùc baøi baùo ñöôïc duøng ñeå coâng kích hay beânh vöïc moät caù nhaân naøo ñoù. Moät giai ñoaïn xu höôùng thaàn thoâng maïnh meõ ñaõ lan khaép Hoäi do nhöõng lôøi tuyeân boá veà thaàn thoâng cuûa OÂng Leadbeater vaø vieäc oâng chi phoái Baø Besant quaù möùc bình thöôøng. Haäu quaû vuï tai tieáng cuûa oâng Leadbeater vaãn coøn gaây nhieàu baøn taùn. Nhöõng lôøi tuyeân boá cuûa Baø Besant veà Krishnamurti laøm cho Hoäi bò chia reõ naëng neà. Caùc meänh leänh ñöa ra töø Adyar, döïa treân nhöõng ñieàu maø ngöôøi ta tuyeân boá laø caùc meänh leänh cuûa moät vò Chaân sö gôûi cho Ngoaïi tröôûng Bí giaùo, noùi raèng moïi hoäi vieân Hoäi Thaàn Trieát phaûi giuùp vaøo moät hay caû ba loaïi coâng vieäc — Coâng taùc Tam Ñieåm, Coâng taùc Phuïng söï vaø moät phong traøo giaùo duïc. Neáu khoâng laøm theá thì ngöôøi hoäi vieân seõ bò xem laø khoâng trung thaønh, khoâng quan taâm ñeán nhöõng lôøi yeâu caàu cuûa caùc Chaân sö, vaø laø moät nhaø Thaàn Trieát xaáu. Nhöõng cuoán saùch cuûa oâng Leadbeater xuaát baûn ôû Adyar coù nhöõng nguï yù veà thaàn thoâng, khoâng theå kieåm chöùng ñöôïc vaø mang aâm ñieäu caûm tính maïnh meõ. Moät trong nhöõng taùc phaåm chính cuûa oâng, Con Ngöôøi: Töø ñaâu ñeán, caùch naøo vaø seõ veà ñaâu 171
    • Töï truyeän 185 (Man: Whence, How and Whither), laø moät cuoán saùch chöùng toû cho toâi thaáy tính chaát khoâng ñaùng tin caäy trong cô baûn cuûa nhöõng gì oâng vieát. Ñoù laø moät cuoán saùch phaùc hoïa veà töông lai vaø coâng vieäc cuûa Ñ.Ñ.C.G. trong töông lai. Ñieàu laï luøng laøm toâi chuù yù laø phaàn ñoâng nhöõng ngöôøi ñöôïc ñònh ñaët vaøo caùc chöùc vuï cao trong Ñ.Ñ.C.G. vaø trong neàn vaên minh saép ñeán taát caû ñeàu laø nhöõng ngöôøi baïn cuûa caù nhaân oâng Leadbeater. Toâi coù bieát moät soá trong nhöõng ngöôøi naøy — hoï laø nhöõng ngöôøi toát, ñaùng troïng, nhöng taàm thöôøng, khoâng coù ai thoâng minh phi thöôøng vaø haàu heát hoï khoâng coù gì quan troïng. Toâi ñaõ ñi khaù nhieàu nôi vaø ñaõ gaëp khaù nhieàu ngöôøi maø toâi bieát laø hoï phuïng söï theá giôùi höõu hieäu hôn, phuïc vuï Ñöùc Christ moät caùch thoâng minh hôn, vaø bieåu döông tình huynh ñeä moät caùch ñuùng thaät hôn, neân maét toâi ñaõ môû ra thaáy ñöôïïc tính caùch voâ duïng vaø voâ ích cuûa nhöõng baøi vieát ñoù. Do taát caû nhöõng nguyeân nhaân naøy maø nhieàu ngöôøi ñaõ rôøi Hoäi Thaàn Trieát vôùi noãi loøng hoang mang, chaùn naûn. Toâi vaãn thöôøng baên khoaên töï hoûi vaän meänh cuûa Hoäi T.T. seõ ra sao neáu hoï coù can ñaûm ôû laïi, neáu hoï ñaõ töø choái khoâng ñeå bò khai tröø, vaø neáu hoï ñaõ chieán ñaáu cho caùi cô baûn tinh thaàn cuûa phong traøo naøy. Nhöng hoï ñaõ khoâng laøm theá vaø moät soá ñoâng nhöõng ngöôøi xöùng ñaùng ñaõ ra ñi, caûm thaáy raèng ôû ñoù hoï bò ngaên trôû, boù buoäc, khoâng theå laøm vieäc ñöôïïc. Phaàn caù nhaân toâi khoâng bao giôø töø boû Hoäi, vaø chæ coù maáy naêm gaàn ñaây laø toâi thoâi ñoùng tieàn nieâm lieãm. Toâi vieát hôi daøi veà vaán ñeà naøy bôûi vì chính tình theá hay boái caûnh ñoù ñaõ khieán caàn phaûi coù nhöõng thay ñoåi, vaø töø ñoù môùi hình thaønh coâng vieäc cuûa chuùng toâi trong hai möôi naêm keá tieáp. Caùc ñeä töû cuûa taát caû caùc Chaân sö ñang coù maët khaép nôi treân theá giôùi, hoï laøm vieäc theo nhieàu ñöôøng höôùng ñeå ñöa nhaân loaïi böôùc vaøo aùnh saùng, vaø ñeå laøm cho Thieân giôùi trôû thaønh hieän thöïc ôû theá gian. Hoäi Thaàn Trieát coù thaùi ñoä xem mình laø vaän haø duy nhaát vaø töø choái, khoâng nhìn nhaän caùc 172
    • Töï truyeän186 ñoaøn nhoùm vaø toå chöùc khaùc nhö laø nhöõng thaønh phaàn quan troïng nhö hoï, cuõng caàn thieát ñeå hôïp neân Phong traøo Thaàn Trieát (chöù khoâng phaûi Hoäi Thaàn Trieát) treân theá giôùi. Haàu nhö chính vì thaùi ñoä ñoù maø Hoäi ñaõ bò maát ñi söï kính troïng. Giôø ñaây döôøng nhö ñaõ khaù treã ñeå Hoäi Thaàn Trieát thay ñoåi thaùi ñoä, ra khoûi tình traïng chia reõ, coâ laäp, ñeå trôû neân moät thaønh phaàn cuûa Phong traøo Thaàn Trieát roäng lôùn vaø hieän ñang lan truyeàn khaép theá giôùi. Phong traøo naøy khoâng chæ phaùt bieåu thoâng qua caùc ñoaøn theå huyeàn bí, noäi moân, maø coøn thoâng qua caùc lieân ñoaøn lao ñoäng, thoâng qua caùc keá hoaïch hôïp nhaát theá giôùi vaø khoâi phuïc sau chieán tranh, thoâng qua taàm nhìn môùi meû treân chính tröôøng, vaø thoâng qua söï nhaän thöùc ñöôïc caùc nhu caàu cuûa nhaân loaïi ôû khaép nôi. Söï suy ñoài cuûa ñoäng löïc toát ñeïp ban ñaàu aáy ñaõ laøm ñau loøng chuùng toâi laø nhöõng ngöôøi yeâu meán caùc nguyeân taéc vaø chaân lyù maø luùc ban sô giaùo lyù Thaàn Trieát ñaõ töôïng tröng. Xin ñöøng hieåu laàm, vì phong traøo phaùt khôûi do Helena Petrovna Blavatsky voán ñaõ laø moät thaønh phaàn caàn thieát trong moät keá hoaïch cuûa Ñ.Ñ.C.G.. Qua caùc thôøi ñaïi, luoân luoân ñaõ coù nhöõng Hoäi Thaàn Trieát — teân cuûa phong traøo naøy khoâng phaûi laø môùi coù — nhöng H.P.B. ñaõ roïi aùnh saùng vaøo ñoù, ñem ra coâng boá, laøm phaùt leân moät giai ñieäu môùi, ñöa moät ñoaøn nhoùm phaàn naøo bí maät vaø bò laõng queân ñi vaøo choã coâng khai, khieán cho coâng chuùng ôû khaép nôi coù theå ñaùp öùng ñöôïc vôùi giaùo huaán coå xöa naøy. Theá giôùi mang ôn raát nhieàu nôi baø Besant vì baø ñaõ laøm cho caùc giaùo lyù caên baûn trong giaùo huaán cuûa Hoäi T.T. coù theå hieåu ñöôïc vaø ñeán ñöôïc ñaïi ña soá quaàn chuùng trong moïi nöôùc, moät moùn nôï khoâng bao giôø ñeàn ñaùp ñöôïc. Tuyeät nhieân khoâng coù lyù do gì maø chuùng ta laïi boû qua caùi coâng trình lôùn lao, tuyeät dieäu maø baø ñaõ laøm cho caùc Chaân sö vaø cho nhaân loaïi. Nhöõng ai trong naêm naêm qua ñaõ thoâ baïo coâng kích baø, thì ñoái vôùi toâi döôøng nhö chaúng quan troïng gì hôn chaâu chaáu choáng xe caû.
    • Töï truyeän 187 Vaøo naêm 1920, tình hình trong Hoäi ñeán möùc caêng thaúng nhaát. Moái chia reõ ngaøy caøng roäng lôùn giöõa nhöõng ngöôøi theo thaåm quyeàn cuûa Boä phaän Bí giaùo vaø nhöõng ngöôøi coù tinh thaàn daân chuû hôn trong Hoäi T.T.. ÔÛ Myõ, OÂng Warrington vaø caùc vò tröôûng Boä phaän Bí giaùo ôû caùc nôi ñaïi dieän cho moät nhoùm, coøn tröôûng nhoùm kia luùc ñoù laø Foster Bailey vaø B. P.Wadia. Tình hình naøy ñang lan roäng khi cuoäc hoäi nghò ñöôïc nhieàu ngöôøi bieát ñaõ dieãn ra ôû Chicago vaøo muøa heø naêm 1920. Toâi chöa bao giôø döï moät cuoäc hoäi nghò nhö theá trong ñôøi toâi, vaø noùi raèng toâi ñaõ baøng hoaøng thaát voïng, chaùn ngaùn vaø böùc xuùc, thì cuõng coøn ít. Hoïp nhau laïi laø moät nhoùm ngöôøi nam, nöõ töø khaép nôi treân nöôùc Myõ, hoï ñöôïc xem laø quan taâm ñeán giaùo huaán vaø ñang truyeàn baù tình huynh ñeä. Nhöõng thuø gheùt vaø hieàm khích, söï ñoá kî caù nhaân vaø caùc thuû ñoaïn chính trò gaây söõng sôø kinh ngaïc, ñeán ñoãi toâi quyeát trong ñôøi naøy khoâng bao giôø tham döï moät cuoäc hoäi nghò Thaàn Trieát naøo khaùc. Keà caän OÂng Warrington, chuùng toâi laø nhöõng vieân chöùc cao caáp cuûa Hoäi T.T., nhöng chuùng toâi chæ laø moät thieåu soá ít oûi. Ngay töø ñaàu cuoäc hoäi nghò, Boä phaän Bí giaùo ñaõ toû ra thaéng theá, vaø nhöõng ngöôøi ñaïi dieän cho daân chuû ñaõ bò soá ñoâng vöôït troäi, vaø do ñoù ñaõ bò thaát baïi thaûm haïi. ÔÛ phía chuû tröông quyeàn löïïc cuõng coù nhöõng nhaø Thaàn Trieát caûm thaáy buoàn raàu cay ñaéng. Hoï bò Boä phaän Bí giaùo chi phoái nhöng caûm thaáy baát bình tröôùc nhöõng phöông phaùp ñöôïc ñem ra söû duïng. Trong soá ñoù coù nhieàu ngöôøi ñaõ heát söùc baøy toû tinh thaàn thaân höõu cuûa caù nhaân hoï ñoái vôùi chuùng toâi. Ñeán cuoái cuoäc hoäi, moät soá ngöôøi ñaõ tin chaéc vaøo söï ñuùng ñaén cuûa vò theá chuùng toâi vaø ñaõ noùi vôùi chuùng toâi nhö vaäy. Coù nhöõng ngöôøi khaùc ñaõ ñeán döï hoäi vôùi trí tueä côûi môû, ñaõ quan taâm vaø uûng hoä chuùng toâi. Tuy nhieân, duø vaäy chuùng toâi ñaõ hoaøn toaøn thua cuoäc vaø Boä phaän Bí giaùo ñaõ chieán thaéng veû vang. Chuùng toâi khoâng coøn caùch naøo khaùc hôn laø trôû laïi Krotona vaø roát cuoäc tình theá ñaõ ñi ñeán choã OÂng Warrington bò buoäc phaûi töø 173 174
    • Töï truyeän188 chöùc chuû tòch Hoäi Thaàn Trieát ôû Myõ, duø raèng vaãn coøn giöõ ñòa vò cuûa mình trong Boä phaän Bí giaùo. Ngöôøi keá nhieäm oâng laø OÂng Rogers ñaõ saâu saéc choáng ñoái chuùng toâi, vaø söï choáng ñoái cuûa oâng coù tính caù nhaân hôn OÂng Warrington raát nhieàu. OÂng Warrington bieát raèng chuùng toâi chaân thaønh, neân maëc duø coù nhöõng khaùc bieät yù kieán trong toå chöùc, vaãn coù tình thaân meán giöõa OÂng, Foster vaø toâi. OÂng Rogers thì keùm khaû naêng hôn, vaø oâng ñaõ loaïi chuùng toâi ngay khi oâng baét ñaàu naém quyeàn. Theá laø chaám döùt thôøi gian chuùng toâi ôû Krotona vaø noã löïc thöïc söï cuûa chuùng toâi ñeå phuïc vuï cho Hoäi Thaàn Trieát.
    • Töï truyeän 189 CHÖÔNGV Chöông naøy cho thaáy moät söï hoaøn toaøn phaân caùch giöõa theá giôùi maø toâi ñaõ soáng tröôùc ñaây vaø theá giôùi maø hieän toâi ñang soáng (1947). Baét ñaàu moät chu kyø hoaøn toaøn môùi. Töø tröôùc ñeán giôø toâi chæ laø Alice Bailey, ngöôøi coù ñòa vò xaõ hoäi, laøm meï vaø phuïc vuï giaùo hoäi; thì giôø cuûa toâi laø cuûa rieâng toâi; khoâng ai bieát ñieàu gì veà toâi; toâi ñaõ coù theå saép ñaët coâng vieäc haêøng ngaøy cuûa toâi sao cho phuø hôïp vôùi mình, ngoaïi tröø nhöõng gì lieân quan ñeán caùc con; khoâng coù ai yeâu caàu heïn gaëp; khoâng coù baûn in thöû naøo caàn phaûi ñoïc; khoâng coù gì caàn dieãn thuyeát cho coâng chuùng; vaø nhaát laø khoâng phaûi chuù yù ñeán coâng vieäc baát taän laø nhaän thö vaø vieát thö. Toâi khoâng hieåu coâng chuùng coù chuùt yù nieäm naøo veà löôïng thö töø maø toâi vöøa nhaän vaø ñoïc cho thö kyù vieát thöïc söï nhieàu ñeán ñaâu. Toâi khoâng quaù lôøi khi noùi raèng coù nhöõng naêm toâi ñaõ ñoïc cho thö kyù vieát treân 10.000 böùc thö, vaø coù laàn toâi töï kieåm thôøi gian daønh cho thö töø trong ngaøy thì thaáy chæ vieäc caét phong bì tröôùc khi laáy thö ra cuõng phaûi maát boán möôi taùm phuùt. Khi theâm vaøo ñoù laø haøng ngaøn böùc thö soaïn saün maø toâi ñaõ kyù, cuøng vôùi nhöõng böùc thö gôûi cho caùc nhoùm toaøn quoác (maø toâi khoâng keøm chöõ kyù cuûa caù nhaân toâi) thì quyù ñoäc giaû coù theå hieåu taïi sao moät ngaøy noï toâi ñaõ noùi vôùi choàng toâi raèng treân taám moä bia cuûa toâi neân ñeà doøng chöõ: “Baø ñaõ cheát ngôïp trong giaáy tôø.” Hieän nay, soá thö töø cuûa toâi khoaûng 6.000 moãi naêm, bôûi vì toâi ñang chuyeån raát nhieàu thö cuûa toâi ñeán caùc huynh, tyû naøo coù theå boû theâm thì giôø, suy tö, cöùu xeùt ñeå giuùp traû lôøi thö cho toâi. Ñoâi khi toâi kyù teân vaøo caùc böùc thö ñoù, ñoâi khi toâi khoâng kyù, vaø veà ñieåm naøy toâi xin ñaëc bieät caùm ôn oâng Victor Fox vaø moät hay hai vò khaùc ñaõ vieát nhöõng böùc thö heát söùc hay ñeå toâi gôûi ñi (nhöõng böùc thö ñöôïc ngöôøi ta heát loøng caùm ôn), coøn caùc vò naøy thì khoâng nhaän ñöôïc gì cho coâng lao cuûa mình caû. Toâi goïi coâng vieäc naøy 175 176
    • Töï truyeän190 laø phuïng söï voâ kyû töùc laø vieát moät böùc thö maø mình khoâng kyù teân, ñeå cho ngöôøi khaùc nhaän lôøi caùm ôn. Quaõng ñôøi naøy cuûa toâi, 1921-1931, töông ñoái khoâng coù gì thuù vò. Toâi thaáy khoù maø ñem vaøo ñoù moät caùi gì nheï nhaøng, hay moät ñieàu gì laøm giaûm ñöôïc tính ñôn ñieäu cuûa nhöõng coâng vieäc thöôøng xuyeân laëp ñi laëp laïi maø toâi ñaõ laøm suoát nhöõng naêm naøy. Caû Foster vaø toâi ñeàu khoâng heà saép ñaët cho mình moät cuoäc soáng nhö theá, vaø chuùng toâi vaãn thöôøng noùi raèng neáu nhö chuùng toâi bieát tröôùc töông lai ñoù thì chaéc haún chuùng toâi khoâng bao giôø phaùt khôûi nhöõng vieäc maø chuùng toâi ñaõ laøm. Tröôøng hôïp naøy ñaëc bieät ñuùng vôùi caâu tuïc ngöõ “Phöôùc thay cho keû khuø khôø.” Sau cuoäc hoäi thöôøng nieân hoaøn toaøn gaây xuùc ñoäng ñoù cuûa Hoäi T.T. toå chöùc ôû Chicago, Foster vaø toâi ñaõ trôû laïi Krotona, hoaøn toaøn thaát voïng, tin chaéc raèng Hoäi T.T. ñöôïc ñieàu haønh hoaøn toaøn theo nhöõng ñöôøng huôùng phaøm nhaân, chuù troïng vaøo ñòa vò caù nhaân, vaøo nhöõng söï toân suøng cuûa phaøm nhaân, vaøo nhöõng söï öa thích vaø ñoá kî cuûa phaøm nhaân vaø söï aùp ñaët caùc quyeát ñònh cuûa phaøm nhaân vaøo ñaïi khoái tín höõu laø caùc phaøm nhaân. Chuùng toâi chaúng coøn bieát phaûi laøm ñieàu gì hay theo ñöôøng höôùng naøo nöõa. OÂng Warrington ñaõ thoâi chöùc hoäi tröôûng vaø keá nhieäm laø oâng L. W. Rogers. Foster vaãn laø thö kyù xöù boä, toâi vaãn laø chuû nhieäm cuûa tôø taïp chí xöù boä vaø laø chuû tòch cuûa hoäi ñoàng quaûn trò Krotona. Toâi khoâng queân ñöôïc buoåi saùng maø OÂng Rogers nhaäm chöùc, chuùng toâi ñaõ ñeán vaên phoøng oâng toû yù chuùng toâi muoán tieáp tuïc phuïc vuï Hoäi T.T.. OÂng Rogers nhìn chuùng toâi vaø hoûi, “Caùc baïn coù theå nghó ra coù caùch naøo ñeå caùc baïn coù theå höõu ích cho toâi khoâng?” Theá laø, chuùng toâi ôû ñaây, khoâng vieäc laøm, khoâng tieàn baïc, khoâng töông lai, vôùi ba ñöùa treû vaø khoâng bieát chaéc caàn phaûi laøm gì. Ngöôøi ta ñaõ vaän ñoäng ñeå truïc xuaát chuùng toâi ra khoûi vuøng Krotona, nhöng Foster ñaõ gôûi ñieän tín cho Baø Besant, baø lieàn deïp boû coá gaéng ñoù. Thaät laø moät vieäc laøm khaù baát coâng. 177
    • Töï truyeän 191 Thôøi gian naøy heát söùc khoù khaên. Chuùng toâi vaãn chöa keát hoân vaø Foster ñang ôû trong moät chieác leàu treân vuøng ñaát Krotona. Voán laø moät phuï nöõ Anh raát yù töù, thaän troïng, toâi coù moät baø ôû vôùi toâi ñoùng vai troø giaùm hoä ñeå ngaên ngöøa nhöõng lôøi deøm pha nhô baån. Moät trong nhöõng ñieàu maø toâi ñaõ coá gaéng laøm vaø toâi nghó laø ñaõ thaønh coâng laø ñöa huyeàn bí hoïc ra khoûi nhöõng ñieàu tai tieáng. Toâi ñaõ coá gaéng laøm cho vai troø cuûa nhaø huyeàn bí hoïc trôû neân ñaùng kính, vaø ñaõ thaønh coâng ñeán möùc khoâng ngôø. Trong khi toâi chöa keát hoân vaø khi caùc con haõy coøn beù boûng, toâi luoân luoân coù moät ngöôøi baïn lôùn tuoåi hôn soáng vôùi toâi. Sau khi keát hoân thì choàng toâi vaø chính caùc con ñaõ ñuû laø söï baûo veä. Moät leõ laø toâi khoâng bao giôø ñeå yù ñeán moät ngöôøi ñaøn oâng naøo, ngoaïi tröø choàng toâi, Foster Bailey, vaø maët khaùc, khoâng coù ngöôøi phuï nöõ ñaøng hoaøng, töï troïng naøo maø laïi soáng theo caùch khieán caùc con khi lôùn leân chuùng coù theå phieàn traùch mình. Caùch soáng naøy raát toát cho phong traøo huyeàn bí hoïc, bôûi vì hieän nay töø huyeàn bí hoïc coù moät nguï yù ñaùng troïng, vaø nhieàu ngöôøi xöùng ñaùng ñang hoaøn toaøn saün loøng ñeå cho ngöôøi khaùc thöøa nhaän mình laø caùc moân sinh huyeàn bí hoïc. Toâi caûm thaáy ñaây laø moät trong nhöõng ñieàu maø toâi coù phaän söï giuùp thöïc hieän, vaø toâi khoâng tin raèng coù bao giôø tröôøng tö töôûng noäi moân laïi rôi vaøo cuøng nhöõng ñieàu tai tieáng nhö ñaõ xaûy ra töø naêm 1850 cho ñeán nay. Vaãn coøn nhöõng cuoán saùch ñang ñöôïc vieát ra ñeå noùi xaáu H.P.B. vaø Baø Besant, vaø ngöôøi ta töï hoûi khoâng hieåu nhöõng ngöôøi vieát saùch hoï hy voïng ñaït ñöôïc ñieàu gì. Toâi coù theå ñoan chaéc raèng theá heä môùi cuûa caùc moân sinh khaûo cöùu chaân lyù seõ khoâng heà quan taâm ñeán chuyeän phaûi, traùi trong ñöùc tính cuûa hai vò naøy. Nhöõng chaáp nhaän hay phuû nhaän theá naøy, theá kia veà moät trong hai vò, seõ khoâng coù gì quan troïng ñoái vôùi giôùi treû. Ñieàu hoï quan taâm chính laø giaùo huaán vaø chaân lyù. Thaùi ñoä naøy thaät laø ñuùng ñaén vaø laønh maïnh. Coù nhöõng taùc giaû ñang boû ra haøng thaùng ñeå böôi moùc nhöõng chuyeän nhô baån vaø ñeå coá 178
    • Töï truyeän192 gaéng chöùng toû raèng moät ngöôøi naøo ñoù laø quaáy, toâi mong sao caùc taùc giaû ñoù nhaän ra ñöôïc tính caùch daïi doät cuûa nhöõng vieäc hoï laøm. Hoï khoâng heà chaïm ñöôïc tôùi chaân lyù; hoï khoâng thay ñoåi ñöôïc loøng trung thaønh cuûa nhöõng ngöôøi hieåu bieát; hoï khoâng thay ñoåi ñöôïc khuynh höôùng tieán veà caùc nhaän thöùc noäi moân, vaø hoï khoâng laøm haïi ai hôn laø chính hoï. Cuoäc soáng trong theá giôùi haäu chieán naøy quaù quan troïng ñoái vôùi nhöõng ngöôøi nam, nöõ naøo baän lo noùi xaáu vaø haï beä nhöõng ngöôøi ñaõ cheát qua nhieàu thaäp nieân roài. Trong theá giôùi ngaøy nay coù nhieàu vieäc caàn laøm; coù nhöõng chaân lyù caàn ñöôïc nhaän thöùc vaø coâng boá, chöù khoâng coù choã cho vieäc böôi moùc, ñaët ñieàu vu nhuïc caù nhaân bôûi nhöõng ngöôøi muoán kieám vaøi traêm ñoâ-la töø nhöõng keû thuø gheùt giaùo huaán noäi moân. Ñoù laø moät trong nhöõng lyù do taïi sao toâi vieát töï truyeän naøy. Ñaây laø söï thaät. Trong nhöõng ngaøy ñaàu toâi vieát caùc saùch naøy, khoâng ai tin raèng seõ coù luùc giaùo huaán toâi vöøa baét ñaàu ñöa ra vaø coâng vieäc toâi vaø Foster ñaõ hieán mình vaøo, laïi ñi ñeán möùc maø caùc chi nhaùnh cuûa noù ñang ñöôïc quoác teá coâng nhaän, vaø giaùo huaán ñöa ra ñaõ giuùp ích haøng traêm ngaøn ngöôøi. Chuùng toâi ñöùng ñôn ñoäc vôùi, coù leõ, moät ít ngöôøi uûng hoä khoâng teân tuoåi, ñoái laïi vôùi moät trong nhöõng caùi goïi laø ñoaøn theå huyeàn moân maïnh meõ nhaát treân theá giôùi. Chuùng toâi khoâng tieàn baïc vaø tröôùc maét khoâng thaáy coù töông lai. Vaøo ngaøy chuùng toâi ngoài laïi ñeå nhaän ñònh tình hình thì tieàn baïc chuùng toâi gom laïi chæ voûn veïn coù 1 ñoâ-la 85 xu. Luùc ñoù laø cuoái thaùng, ñaõ ñeán kyø tieàn thueâ nhaø, hoùa ñôn thöïc phaåm thaùng roài chöa traû, tieàn söõa, tieàn ñieän, hôi ñoát, hay tieàn nhaø cuõng chöa traû. Vì chuùng toâi chöa keát hoân neân Foster khoâng coù traùch nhieäm gì veà nhöõng moùn nôï naøy, nhöng ngay caû vaøo thôøi gian ñoù anh cuõng chia sôùt taát caû moïi thöù cuøng toâi. Chuùng toâi khoâng coøn laõnh löông cuûa Hoäi T.T., coøn moùn lôïi töùc ít oûi cuûa toâi thì chöa nhaän ñöôïc. Döôøng nhö khoâng coù vieäc gì ñeå toâi laøm caû. 179
    • Töï truyeän 193 Duø raèng treân khaép theá giôùi toâi ñöôïc bieát ñeán laø moät huaán sö tham thieàn nhöng caù nhaân toâi, toâi khoâng bao giôø boû thoùi quen caàu nguyeän cuûa mình. Toâi tin raèng nhaø huyeàn bí hoïc chaân chính duøng söï caàu nguyeän vaø tham thieàn thay ñoåi nhau tuøy theo nhu caàu, vaø caû hai ñeàu coù taàm quan troïng ngang nhau trong cuoäc soáng tinh thaàn. Ñieàu khoù khaên trong söï caàu nguyeän laø ngöôøi bình thöôøng ñaõ bieán noù hoaøn toaøn thaønh moät ñieàu ích kyû vaø laø moät phöông tieän ñeå ñaït ñöôïc nhöõng gì cho caùi ta rieâng reõ. Söï caàu nguyeän chaân chaùnh khoâng caàu xin ñieàu gì cho caùi ta rieâng reõ, maø luoân luoân ñöôïc duøng bôûi nhöõng ai ñang tìm caùch giuùp ñôõ keû khaùc. Moät soá ngöôøi thaáy mình quaù cao neân khoâng caàn caàu nguyeän vaø hoï xem tham thieàn laø cao hôn nhieàu vaø thích hôïp hôn vôùi trình ñoä phaùt trieån cao cuûa hoï. Ñöùc Christ khoâng nhöõng ñaõ caàu nguyeän maø coøn daïy chuùng ta Lôøi Caàu nguyeän Thöôïng Ñeá, vaø ñieàu ñoù luoân luoân ñuû söùc thuyeát phuïc toâi. Toâi cuõng thaáy raèng tham thieàn laø moät dieãn trình trí tueä nhôø ñoù ngöôøi ta coù theå bieát roõ ñöôïc thieân tính nôi mình vaø yù thöùc ñöôïc coõi giôùi cuûa caùc linh hoàn, hay laø Thieân giôùi. Ñoù laø phöông caùch cuûa ñaàu oùc, cuûa trí tueä vaø heát söùc caàn thieát cho nhöõng ngöôøi chöa coù khaû naêng suy tö treân theá giôùi. Caàu nguyeän thì thuoäc baûn tính tình caûm, thuoäc caùi taâm vaø ñöôïc söû duïng khaép nôi ñeå thoûa maõn nhöõng ñieàu öôùc muoán. Nhöõng ngöôøi ñeä töû coù nguyeän voïng tinh thaàn treân theá giôùi neân duøng caû hai phöông caùch naøy. Söï Thænh nguyeän laø toång hôïp cuûa caû hai phöông caùch, vaø toâi seõ baøn sau. Duø sao, vaøo luùc coù nhu caàu vaät chaát khaån khieát — moät laàn nöõa nhö thöôøng leä — toâi ñaõ gaén boù vôùi söï caàu nguyeän vaø ñeâm ñoù toâi ñaõ caàu nguyeän. Saùng hoâm sau, khi ra ñeán haøng ba, toâi thaáy soá tieàn caàn thieát ñaõ coù ôû ñoù, vaø trong moät hay hai ngaøy sau Foster nhaän ñöôïc moät böùc thö töø oâng Ernest Suffern ñeà nghò anh nhaän moät coâng vieäc ôû New York coù lieân quan ñeán Hoäi T.T. cuûa thaønh phoá naøy, vôùi löông thaùng 300 ñoâ-la. OÂng
    • Töï truyeän194 cuõng ñeà nghò mua nhaø cho chuùng toâi ôû moät khu phoá nhoû ngoaïi oâ, beân kia soâng Hudson. Foster chaáp nhaän lôøi ñeà nghò vaø ñi ñeán New York trong khi ñoù toâi ôû laïi troâng nom con caùi vaø xem moïi vieäc dieãn tieán ra sao. Soáng cuøng toâi luùc ñoù laø Augusta Craig maø nhöõng ngöôøi trong chuùng toâi hieåu bieát vaø thöông meán baø ñeàu goïi laø “Craigie”. Cöù thænh thoaûng baø laïi ñeán ôû vôùi toâi, trong nhieàu naêm nhö vaäy, vaø toâi cuøng caùc con raát thöông baø. Baø laø moät ngöôøi raát ñoäc ñaùo, thöôøng toû ra lanh trí vaø haøi höôùc. Baø khoâng bao giôø xeùt moät vaán ñeà theo caùch thoâng thöôøng hay phöông dieän thoâng thöôøng. Coù leõ vì baø ñaõ keát hoân boán laàn, coù raát nhieàu kinh nghieäm veà ñaøn oâng vaø söï ñôøi. Baø laø moät trong maáy ngöôøi maø toâi coù theå ñeán ñeå hoûi yù kieán, bôûi vì baø vaø toâi hoaøn toaøn hieåu nhau. Baø coù gioïng noùi ñuøa côït nhöng raát thaám thía vôùi töø “It”, ñeán ñoãi duø chuùng toâi ôû ñaâu thì ngöôøi böu taù, ngöôøi baùn söõa vaø ngöôøi baùn kem, neáu chöa coù gia ñình, ñeàu coá quyeán ruõ baø rôøi chuùng toâi. Nhöng baø khoâng ñoàng yù ngöôøi naøo trong hoï. Baø nhaát ñònh raèng soáng vôùi toâi laø thuù vò roài; baø theo chuùng toâi maõi cho ñeán maáy naêm tröôùc khi maát baø môùi vaøo moät vieän döôõng laõo ôû California, phaàn lôùn laø vì, nhö baø ñaõ baûo toâi, baø khoâng coù ích gì cho caùc baø cuï caû. Tuy nhieân, khi rôøi toâi vaøo naêm treân 70, baø laïi nghó raèng caùc kinh nghieäm cuûa baø coù theå giuùp ích hoï ñöôïc. Toâi khoâng nghó raèng baø thích nhöõng baø cuï khaùc, nhöng baø caûm thaáy mình raát höõu ích cho hoï vaø toâi cuõng chaéc nhö vaäy. Baø ñaõ luoân luoân raát höõu ích cho toâi. Roài ñeán cuoái naêm 1920, Foster gôûi thö cho toâi ñeå ñeán vôùi anh ôû New York, vaø toâi ñaõ ñeå caùc con ôû laïi vôùi Craigie, bieát raèng chuùng seõ ñöôïc an toaøn, troâng nom vaø yeâu thöông. Toâi ñeán New York gaëp Foster vaø anh ñaõ ñöa toâi ñeán moät caên hoä ôû Yonkers, khoâng xa nhaø troï nôi anh ñang ôû. Sau ñoù chaúng bao laâu chuùng toâi keát hoân, ñeán Toøa Ñoâ Chính moät saùng noï ñeå xin laøm giaáy keát hoân, nhôø ngöôøi nhaân vieân vaên phoøng Hoân 180
    • Töï truyeän 195 nhaân chæ cho moät vò giaùo só ñeå laøm hoân leã vaø keát hoân ngay. Chuùng toâi quay laïi lieàn ñeå laøm vieäc buoåi chieàu ôû vaên phoøng, vaø töø ñoù trôû ñi chuùng toâi ñaõ tieáp tuïc trong 26 naêm. Vieäc keá ñoù laø chuùng toâi phaûi trang bò ñoà ñaïc cho ngoâi nhaø maø oâng Suffern ñaõ mua cho chuùng toâi ôû Ridgefield Park, N.J., roài sau ñoù Foster veà mieàn Taây ñeå ñoùn caùc con. Toâi ôû laïi chuaån bò moïi thöù saün saøng, treo maøn, saém caùc ñoà duøng trong nhaø — haàu heát oâng Suffern cung caáp — vaø noân nao chôø ñôïi söï trôû laïi cuûa choàng toâi vaø ba ñöùa con gaùi. Craigie seõ theo sau chöù khoâng ñi cuøng hoï. Toâi khoâng bao giôø queân luùc cha con ñeán nhaø ga Trung öông. Toâi chöa bao giôø thaáy moät ngöôøi meät moûi, nhoïc nhaèn hôn Foster Bailey. Caû boán xuaát hieän ôû ñaàu haønh lang, Foster aüm Ellie, coøn Dorothy vaø Mildred thì baùm vaøo ñuoâi aùo khoaùc cuûa anh, vaø vui veû laøm sao khi taát caû chuùng toâi cuøng veà oån ñònh trong ngoâi nhaø môùi. Ñoù laø laàn ñaàu tuïi nhoû veà mieàn Ñoâng. Chuùng chöa bao giôø thaáy tuyeát, ít khi naøo ñöôïc ñi giaøy, vaø ñoái vôùi chuùng thì ñoù gioáng nhö laø moät cuoäc thí nghieäm vaên minh hoùa hoaøn toaøn môùi. Toâi khoâng bieát anh ñaõ xoay xôû nhö theá naøo, vaø toâi nghó raèng ñaây laø ñieàu chöùng toû roõ raøng anh laø moät ngöôøi cha keá toát ñeïp nhö theá naøo ñoái vôùi caùc con. Trong khi chuùng coøn nhoû, anh ñaõ khoâng bao giôø ñeå cho chuùng caûm thaáy raèng chuùng khoâng phaûi laø con cuûa anh, vaø chuùng ñaõ mang ôn anh raát nhieàu. Toâi nghó raèng chuùng vaãn kính yeâu anh, vaø chuùng neân toû loøng hieáu thaûo. Chu kyø soáng hoaøn toaøn môùi meû naøy coù nghóa laø taát caû chuùng toâi phaûi ñieàu chænh tröôùc nhieàu söï thay ñoåi. Laàn ñaàu tieân, khoâng chæ coù aùp löïc naëng neà cuûa coâng vieäc caàn phaûi laøm cho moïi ngöôøi vaø cho Chaân sö maø coøn phaûi keát hôïp noù vôùi caùc lo laéng cho gia ñình, vôùi söï ñieàu haønh coâng vieäc nhaø, vôùi vieäc daïy doã con caùi, vaø vieäc tieáp xuùc vôùi coâng chuùng ngaøy moät nhieàu — laø ñieàu toâi thaáy khoù khaên nhaát. Toâi khoâng bao giôø thích sinh hoaït coâng coäng. Toâi khoâng bao giôø thích söï toø moø 181
    • Töï truyeän196 cuûa coâng chuùng hoaëc vieäc hoï caûm nghó raèng khi moät ngöôøi ñaõ vieát saùch vaø dieãn thuyeát treân dieãn ñaøn coâng coäng thì nhaát thieát laø ngöôøi ñoù khoâng coøn coù ñôøi tö nöõa. Döôøng nhö hoï caûm thaáy raèng baát cöù ñieàu gì ngöôøi aáy laøm cuõng laø chuyeän cuûa hoï, raèng ngöôøi aáy phaûi noùi leân nhöõng gì maø hoï muoán noùi vaø baøy toû vôùi hoï nhöõng ñieàu maø hoï nghó laø caàn neân baøy toû. Toâi coøn nhôù moät ngaøy noï ñaõ noùi vôùi khoaûng 800 thính giaû ôû New York raèng taát caû ñeàu coù theå ñaït moät möùc ñoä nhaän thöùc tinh thaàn naøo ñoù neáu hoï quan taâm ñuùng möùc, nhöng caàn phaûi coù nhöõng hy sinh nhö toâi ñaõ phaûi hy sinh trong ñôøi mình. Toâi noùi vôùi hoï raèng toâi ñaõ hoïc caùch uûi quaàn aùo cho con,v.v., trong khi ñoïc saùch veà caùc vaán ñeà noäi moân hay tinh thaàn, nhöng khoâng phaûi maø vì theá maø laøm chaùy quaàn aùo. Hoï coù theå laøm chuû tö töôûng, hoïc ñònh trí vaø ñònh höôùng tinh thaàn trong khi goït khoai taây vaø loät voû ñaäu, bôûi vì ñoù laø nhöõng gì maø toâi ñaõ phaûi laøm; bôûi vì toâi khoâng bao giôø tin raèng phaûi hy sinh gia ñình mình vaø lôïi laïc cuûa gia ñình cho caùc öôùc voïng tinh thaàn cuûa chính mình. Ñeán cuoái buoåi giaûng, trong thính giaû coù moät ngöôøi phuï nöõ ñöùng leân coâng khai traùch cöù raèng toâi ñaõ daønh thì giôø cho quaù nhieàu ngöôøi trong caùc vaán ñeà taàm thöôøng nhö theá. Toâi ñaùp lôøi baø raèng toâi khoâng tin raèng söï an vui cuûa gia ñình moãi ngöôøi laø moät vaán ñeà taàm thöôøng, vaø toâi vaãn coøn nhôù vieäc laøm cuûa moät vò phuï nöõ noï, baø laø moät huaán sö vaø dieãn giaû ñöôïc nhieàu ngöôøi bieát tieáng, nhöng gia ñình saùu ñöùa con cuûa baø ít khi naøo gaëp meï, coøn traùch nhieäm saên soùc chuùng thì phoù maëc cho baát cöù ngöôøi naøo quan taâm ñeán. Caù nhaân toâi, toâi khoâng heà ngôïi khen ngöôøi naøo xuùc tieán moät söï giaùc ngoä tinh thaàn maø gaây toån haïi cho gia ñình hay baïn beø mình. Trong caùc nhoùm huyeàn bí coù raát nhieàu tröôøng hôïp naøy. Khi coù ngöôøi ñeán noùi vôùi toâi raèng gia ñình hoï khoâng coù thieän caûm vôùi nguyeän voïng tinh thaàn cuûa hoï, thì toâi hoûi hoï nhöõng caâu nhö sau, — “Baïn coù ñeå caùc saùch vôû beà boän ôû khaép 182
    • Töï truyeän 197 nôi laøm phieàn loøng moïi ngöôøi? Baïn coù yeâu caàu trong nhaø phaûi hoaøn toaøn yeân laëng khi baïn tham thieàn buoåi saùng khoâng? Baïn coù ñeå cho hoï phaûi töï lo buoåi aên toái khoâng, trong khi baïn ñi döï hoäi?” Ñaây chính laø choã maø caùc moân sinh huyeàn bí hoïc ñaõ haønh xöû sai laàm vaø laøm cho huyeàn bí hoïc mang tai tieáng khoâng hay. Khoâng neân soáng cuoäc ñôøi tinh thaàn maø ñeå cho ngöôøi khaùc chòu thieät haïi, vaø neáu nhöõng ngöôøi khaùc bò ñau khoå vì chuùng ta muoán leân Thieân ñöôøng thì thaät laø quaáy laém. Neáu coù ai treân ñôøi naøy laøm cho toâi chaùn ngaáy, thì ñoù laø nhaø huyeàn bí hoïc chæ maùy moùc theo lyù thuyeát. Keá ñeán laø nhöõng keû daïi doät töôûng raèng mình ñang giao tieáp vôùi caùc Chaân sö vaø ra veû bí maät khi noùi veà nhöõng ñieàu truyeàn ñaït maø hoï ñaõ nhaän ñöôïc nôi caùc Ngaøi. Thaùi ñoä cuûa toâi ñoái vôùi nhöõng ñieàu truyeàn ñaït ñoù nhö vaày: “Toâi cho raèng ñaây laø lôøi Chaân sö noùi; toâi cho raèng ñaây laø giaùo huaán; nhöng haõy duøng tröïc giaùc cuûa baïn; coù leõ ñieàu ñoù khoâng phaûi.” Coù theå moät soá ngöôøi cho raèng toâi laån traùnh vaán ñeà (nhö con löôn vaäy), nhöng toâi muoán ñeå cho moïi ngöôøi ñöôïc töï do. Vieäc tieáp xuùc vôùi coâng chuùng töø töø baét ñaàu vaøo naêm 1921 ñaõ môû ra moät giai ñoaïn soáng raát khoù khaên trong ñôøi toâi. Toâi vaãn luoân luoân caûm thaáy raèng ñaùng ra theo chieâm tinh toâi coù cung nhaät xuaát laø Cöï Giaûi bôûi vì toâi thích aån nuùp, khoâng ñeå cho ai troâng thaáy, vaø trong Kinh Thaùnh coù moät caâu coù veû raát quan troïng ñoái vôùi toâi laø: “boùng maùt cuûa moät taûng ñaù lôùn treân vuøng ñaát khoâ caèn.” Nhieàu nhaø chieâm tinh gioûi thích laáy soá töû vi cho toâi. Haàu heát hoï ñeàu cho raèng cung nhaät xuaát cuûa toâi laø Maõnh Sö vì cho laø toâi coù tính caù bieät. Chæ coù moät vò cho cung nhaät xuaát cuûa toâi laø Cöï Giaûi vì oâng hieåu vaø thoâng caûm vaán ñeà khoù khaên cuûa toâi khi tieáp xuùc vôùi coâng chuùng, vaø toâi nghó ñieàu ñoù ñaõ khieán oâng giaûi ñoaùn nhö vaäy. Tuy nhieân, toâi tin raèng cung nhaät xuaát cuûa toâi laø Song Ngö. Choàng toâi vaø moät ñöùa con gaùi toâi cuõng thuoäc Song Ngö. Vaø ñaây laø cung cuûa ngöôøi 183
    • Töï truyeän198 ñoàng töû hay ngöôøi trung gian. Toâi khoâng phaûi laø moät ñoàng töû, nhöng toâi ñaõ laøm “trung gian” giöõa Ñ.Ñ.C.G. vaø coâng chuùng. Xin quí baïn löu yù toâi noùi laø coâng chuùng chöù khoâng phaûi caùc nhoùm bí giaùo. Toâi vaãn bieát vaø tin raèng coâng chuùng voán saün saøng hôn ñeå ñöôïc hieåu bieát ñuùng ñaén veà caùc Chaân sö vaø saün saøng chaáp nhaän caùc dieãn giaûi bình thöôøng vaø laønh maïnh veà chaân lyù noäi moân hôn laø caùc thaønh vieân cuûa nhöõng nhoùm bí giaùo ôû möùc trung bình. Caùc con toâi nay ñaõ ñeán tuoåi maø söï troâng nom theå chaát thoâng thöôøng vaãn thöôøng laø moái quan taâm cuûa ngöôøi meï thì ñang chuyeån thaønh caùc yeâu caàu veà tình caûm. Chu kyø naøy keùo daøi cho ñeán tuoåi 18, 19 laø giai ñoaïn heát söùc khoù khaên — khoù khaên cho con caùi maø cuõng cöïc kyø khoù khaên cho caùc baäc cha meï. Toâi khoâng hoaøn toaøn chaéc raèng toâi ñaõ phaûn öùng ñuùng ñaén hay haønh ñoäng khoân ngoan, vaø coù leõ cuõng nhôø may maén maø ngaøy nay döôøng nhö caùc con toû ra yeâu meán toâi. Chuùng ñeàu traûi qua thôøi gian tröôûng thaønh moät caùch bình thöôøng hôn toâi raát nhieàu, vì hoài ñoù toâi bò giao phoù cho nhöõng ngöôøi laï, vaø caùc thaày, coâ giaùo, khieán toâi khoù loøng hieåu ñöôïc hoï. Toâi coù moät quan nieäm raát cao veà moái quan heä giöõa cha meï vaø con caùi caàn phaûi nhö theá naøo, nhöng chuùng khoâng coù quan nieäm ñoù. Toâi chæ laø moät ngöôøi maø chuùng troâng mong ñöôïc söï chaêm soùc, nhöng cuõng laø ngöôøi coù theå ngaên caûn nhöõng gì chuùng muoán laøm. Toâi ñaõ hoïc hoûi raát nhieàu trong nhöõng naêm ngaén nguûi ñoù vaø thaáy raát coù giaù trò vì toâi ñaõ böôùc vaøo vò theá coù theå giuùp nhöõng baø meï khaùc giaûi quyeát ñöôïc caùc vaán ñeà khoù khaên cuûa hoï. Xem xeùt laïi, toâi khoâng thöïc söï nghó raèng caùc con ñaõ gaây nhieàu noãi baát bình cho toâi, bôûi vì toâi thöïc loøng coá gaéng hieåu chuùng, thoâng caûm chuùng, tuy nhieân — xeùt chung heát moïi söï — thì toâi coù phaàn naøo khoâng ñoàng yù vôùi caùc baäc cha meï thöôøng thaáy treân ñaát Myõ naøy vaø caû ôû Anh. ÔÛ Hoa Kyø, ngöôøi ta dung tuùng vaø deã daõi vôùi con caùi ñeán ñoãi chuùng coù raát ít yù thöùc traùch nhieäm vaø tính töï chuû, trong 184
    • Töï truyeän 199 khi ôû Anh thì kyû luaät vaø caùc meänh leänh, söï giaùm saùt vaø kieåm soaùt cuûa cha meï laïi gaét gao ñeán möùc khieán cho baát kyø ñöùa treû naøo cuõng coù theå choáng ñoái. ÔÛ caû hai nöôùc, ñieàu ñoù bieåu loä cuõng cuøng moät caùch — laø choáng ñoái. Theo nhöõng gì toâi thu thaäp ñöôïc thì ñoái vôùi toâi döôøng nhö ngaøy nay theá heä treû ôû Anh ñang ôû trong tình traïng hoang mang, boái roái veà nhöõng gì maø chuùng muoán laøm vaø nhöõng gì maø theá heä treû caàn neâu tieâu bieåu trong theá giôùi naøy. Trong khi ñoù caùch cö xöû gaây kinh ngaïc cuûa nhöõng ngöôøi lính Myõ khi hoï ñeán Chaâu AÂu vaø nhöõng nôi khaùc ñaõ ñeán möùc laøm toån thöông traàm troïng uy danh cuûa Hoa Kyø treân theá giôùi. Toâi khoâng traùch nhöõng ngöôøi lính Myõ, toâi chæ traùch cha meï hoï, caùc thaày giaùo vaø caùc só quan trong quaân ñoäi cuûa hoï, nhöõng ngöôøi naøy khoâng daïy cho hoï coù yù thöùc veà höôùng soáng ñuùng ñaén, veà traùch nhieäm vaø tieâu chuaån soáng chaân thöïc. Chaéc chaén ñoù khoâng hoaøn toaøn laø loãi cuûa nhöõng ngöôøi lính naøy khi maø quaù nhieàu ngöôøi trong hoï ñaõ trôû neân baát trò trong thôøi gian chieán tranh, vaø khi hoï ra nöôùc ngoaøi. Khi ôû Chaâu AÂu vaø Anh quoác vaøo muøa heø naêm 1946 toâi ñaõ nhaän ñöôïc nhöõng baèng chöùng tröïc tieáp töø chính nhöõng ngöôøi daân trong nhieàu nöôùc noùi veà caùch haønh xöû cuûa nhöõng ngöôøi lính Myõ naøy, veà haøng chuïc ngaøn ñöùa treû lang thang maø hoï boû laïi khoâng ai troâng nom, thöøa nhaän, vaø veà haøng traêm, haøng ngaøn coâ gaùi maø hoï ñaõ keát hoân roài boû rôi. Toâi thaáy coù ñieàu thuù vò laø ñaõ khaùm phaù ra raèng caùc ñoaøn quaân Da Ñen laïi ñöôïc tieáng toát vì ñaõ toû ra töû teá, lòch söï vôùi phuï nöõ, khoâng lôïi duïng hoï tröø khi hoï öng thuaän. Khi ñöa ra nhöõng lôøi chæ trích naøy veà nhöõng ngöôøi lính Myõ, maø noù cuõng ñuùng phaàn naøo vôùi caùc quaân ñoaøn Anh coù kyû luaät hôn, ôû Anh quoác toâi ñaõ nhieàu laàn thöøa nhaän vôùi nhöõng ai chæ trích lính Myõ raèng, “Taát caû nhöõng ñieàu ñoù raát ñuùng, toâi saün saøng tin raèng nhöõng ngöôøi lính Myõ ñuùng vôùi nhöõng gì baïn noùi, nhöng coøn caùc thieáu nöõ laúng lô ngöôøi Anh, Phaùp vaø Haø Lan thì sao, bôûi vì phaûi coù hai ngöôøi 185
    • Töï truyeän200 môùi baøy troø ñoù ñöôïc.” Duø raèng lính Myõ coù quaù nhieàu tieàn vaø bò caùc só quan cho laø ñaõ “vi phaïm kyû luaät” trong khi thi haønh nhieäm vuï, nhöng caùc coâ gaùi nöôùc ngoaøi cuõng coù traùch nhieäm. Ñieàu ñoù cuõng deã thoâng caûm; khi caùc coâ gaùi ñoùi khaùt vaø thieáu aên ñi vôùi lính Myõ thì noù coù nghóa laø thòt gaø vaø baùnh mì cho gia ñình hoï. Toâi noùi vaäy khoâng phaûi ñeå baøo chöõa cho hoï maø chæ noùi leân söï thaät thoâi. Toaøn boä vaán ñeà tình duïc vaø moái quan heä khaùc phaùi coù leõ laø moät trong nhöõng vaán ñeà khoù khaên cuûa theá giôùi maø phaûi ñöôïc giaûi quyeát trong theá kyû tôùi. Toâi khoâng theå noùi noù seõ ñöôïc giaûi quyeát nhö theá naøo. Toâi cho raèng ñoù phaàn lôùn seõ laø vaán ñeà giaùo duïc söûa sai vaø ghi khaéc vaøo taâm trí lôùp treû ôû tuoåi vò thaønh nieân raèng caùi giaù phaûi traû cho söï laàm loãi laø söï cheát. Toâi coù bieát moät trong nhöõng ngöôøi ñaøn oâng trong saïch nhaát, noùi theo quan ñieåm thanh giaùo nghieâm khaéc, trong ñôøi chöa heà sai phaïm, anh ñaõ noùi vôùi toâi raèng lyù do duy nhaát laø vaøo naêm 19 tuoåi anh ñaõ ñöôïc cha ñöa ñeán vieän baûo taøng y khoa cho anh aáy thaáy moät soá haäu quaû cuûa caùc sai laàm tình duïc. Toâi khoâng tin raèng duøng söï sôï haõi laø höõu hieäu ñeå söûa ñoåi caùch cö xöû vaø khuyeát ñieåm, nhöng coù theå raèng caùc baèng chöùng theå chaát cuûa caùc haønh ñoäng sai laàm veà theå chaát, cuõng coù giaù trò. Toâi khoâng coù yù ñònh baøn nhieàu hôn veà vaán ñeà naøy, nhöng vì noù coù lieân heä vôùi vaán ñeà maø toâi phaûi lo ñoái phoù khi toâi ôû ngoâi nhaø taïi Ridgefield Park. Toâi phaûi ñöa con ñeán tröôøng coâng ôû New Jersey. Toâi voán quen vôùi quan nieäm giaùo duïc hoãn hôïp nhöng chæ daønh rieâng cho caùc em treû döôùi möôøi tuoåi thoâi. Chính toâi khoâng xuaát thaân töø heä thoáng giaùo duïc hoãn hôïp vaø coù leõ toâi khoâng thích noù cho caùc treû em gaàn tuoåi vò thaønh nieân, nhöng toâi khoâng coù choïn löïa naøo khaùc vaø ñaõ phaûi ñoái phoù vôùi vaán ñeà. Vôùi gia ñình ñaøng hoaøng vaø aûnh höôûng ñuùng ñaén cuûa cha meï thì toâi thaáy heä thoáng giaùo duïc hoãn hôïp laø toát nhaát. Toâi laáy laøm buoàn cöôøi tröôùc söï ngaïc nhieân cuûa caùc con khi laàn ñaàu chuùng toâi ñeán Anh vaø khaùm phaù ra caùch nhìn cuûa caùc thieáu 186 187
    • Töï truyeän 201 nöõ ñoái vôùi caùc thanh nieân ôû Anh nhö theá naøo. Chuùng thaáy raèng ôû Anh caùc thieáu nöõ thöôøng ñaùnh giaù quaù cao caùc thanh nieân, ñaày nhöõng toø moø, thaéc maéc veà tình duïc, vaø khoâng heà bieát chuùt gì veà caùch ñoái xöû vôùi thanh nieân. Trong khi ñoù thì ôû Myõ con gaùi ñöôïc daïy doã chung vôùi con trai haèng ngaøy, cuøng ngoài chung lôùp, cuøng aên tröa, cuøng ñi ñeán tröôøng vaø töø tröôøng veà, cuøng chôi ñuøa ôû saân, thì chuùng laïi coù moät thaùi ñoä laønh maïnh hôn vaø ñuùng ñaén hôn. Toâi hy voïng raèng chaúng bao laâu nöõa moïi nöôùc treân theá giôùi ñeàu coù nhöõng heä thoáng giaùo duïc hoãn hôïp. Tuy nhieân, ñaèng sau caùc heä thoáng naøy phaûi coù gia ñình, ñeå boå tuùc vaø caân baèng nhöõng gì maø heä thoáng tröôøng lôùp bò thieáu. Ñieàu thieát yeáu laø phaûi daïy cho con trai vaø con gaùi bieát nhöõng söï quan heä ñuùng ñaén vaø caùc traùch nhieäm ñoái vôùi nhau, vaø cho chuùng ñöôïc nhieàu töï do trong nhöõng giôùi haïn nhaát ñònh ñeå hieåu bieát laãn nhau — moät söï töï do ñaët caên baûn treân loøng tin caäy. Theá laø ba ñöùa con gaùi toâi baét ñaàu hoïc tröôøng coâng. Toâi coù theå noùi laø chuùng khoâng coù gì xuaát saéc. Moãi naêm chuùng ñeàu ñöôïc leân lôùp nhöng toâi khoâng nhôù coù bao giôø chuùng ñöùng ñaàu lôùp hay ñöôïc caáp baèng danh döï caû. Toâi khoâng thaáy ñieàu naøy coù aûnh höôûng gì ñeán chuùng. Caû ba ñeàu saùng daï vaø toû ra laø nhöõng ngöôøi coù trí thoâng minh cao; nhöng chuùng khoâng ñaëc bieät quan taâm ñeán söï hoïc. Toâi nhôù coù laàn Dorothy ñöa toâi xem muïc Thö Toaø Soaïn cuûa tôø New York Times, khi noù leân Trung hoïc. Baøi naøy baøn veà heä thoáng giaùo duïc hieän ñaïi vaø neâu leân söï höõu ích cuûa noù ñoái vôùi ñaïi khoái quaàn chuùng. Tuy nhieân, baøi baùo laïi tieáp tuïc neâu leân raèng heä thoáng giaùo duïc naøy khoâng coù lôïi cho nhöõng ñöùa treû thoâng minh cao, coù taøi naêng thieân phuù vaø trí saùng taïo. Roài noù noùi raèng, “Vaø ñoù laø tuïi con, vaø ñoù laø lyù do taïi sao tuïi con khoâng ñaït haïng cao ôû nhaø tröôøng.” Coù theå laø noù ñuùng, nhöng toâi ñaõ caån thaän khoâng ñeå cho noù bieát nhö theá. Ñieàu khoù khaên trong neàn giaùo duïc hoãn hôïp ñaïi chuùng laø giaùo vieân nhaän nhöõng lôùp quaù ñoâng vaø khoâng ñöùa treû naøo ñöôïc quan taâm ñuùng möùc. Toâi
    • Töï truyeän202 nhôù moät ngaøy noï ñaõ hoûi Mildred raèng taïi sao noù khoâng laøm baøi taäp veà nhaø, thì noù noùi, “Meï aø, con ñaõ tính raèng vì coù 60 hoïc sinh trong lôùp con, phaûi ba tuaàn nöõa thì thaày môùi xoay voøng ñeán con, neân baây giôø con khoûi phaûi laøm gì caû.” Duø sao thì chuùng cuõng hoïc haønh ñaøng hoaøng, qua ñöôïc moïi hoïc kyø vaø ñaõ toát nghieäp moät caùch bình thöôøng nhö theá. Tuy nhieân, chuùng ñoïc raát nhieàu saùch. Chuùng ñaõ thöôøng xuyeân gaëp gôõ nhöõng ngöôøi coù nhieàu ñieåm thuù vò, thöôøng nghe nhöõng cuoäc ñoái thoaïi höùng thuù, vaø nhôø Foster vaø toâi maø chuùng ñöôïc tieáp xuùc vôùi nhieàu ngöôøi treân khaép theá giôùi, do theá chuùng ñöôïc höôûng moät neàn giaùo duïc thöïc söï raát roäng raõi. Trong suoát thôøi gian ñoù thì Foster laøm thö kyù cho Hieäp hoäi T.T. ôû New York — moät toå chöùc ñoäc laäp khoâng chính thöùc — coøn toâi thì naáu aên, may vaù, laøm vieäc nhaø vaø vieát saùch ôû nhaø. Moãi saùng thöù hai, toâi vaø Foster thöôøng daäy luùc 5 giôø vaø laøm coâng vieäc giaët giuõ trong tuaàn keå caû caùc taám traûi giöôøng, bôûi vì thu nhaäp cuûa chuùng toâi raát ít oûi, vaø chæ ñeán khoaûng naêm ngoaùi toâi môùi baét ñaàu khoûi phaûi laøm moät soá vieäc nhaø. Baáy giôø Foster toå chöùc UÛy ban 1400 — moät uûy ban nguyeän coá gaéng ñöa Hoäi T.T. trôû laïi nhöõng nguyeân taéc ban ñaàu. UÛy ban naøy laø moät hình aûnh thu nhoû cuûa söï chia reõ chính treân theá giôùi maø ñaõ leân ñeán toät ñænh töø naêm 1939 trong Theá chieán. Ñoù chính yeáu laø söï tranh ñaáu giöõa caùc theá löïc baûo thuû trong Hoäi vaø nhöõng söùc maïnh môùi meû, töï do ñang laøm vieäc ñeå khoâi phuïc caùc nguyeân taéc ban ñaàu cuûa Hoäi. Ñoù laø cuoäc tranh ñaáu giöõa moät nhoùm ngöôøi töï toân, choïn löïa vaø ñöùng rieâng bieät, hoï töï xem laø khoân ngoan hôn vaø thuoäc veà tinh thaàn hôn laø caùc hoäi vieân khaùc, vaø nhoùm kia laø nhöõng ngöôøi yeâu thöông huynh ñeä, tin vaøo söï tieán boä vaø tính caùch ñaïi ñoàng cuûa chaân lyù. Ñoù laø cuoäc tranh ñaáu giöõa moät boä phaän taùch bieät vaø moät nhoùm bao dung. Ñoù khoâng phaûi laø cuoäc ñaáu tranh veà giaùo lyù maø laø söï tranh ñaáu veà nguyeân taéc, vaø Foster ñaõ daønh nhieàu thì giôø ñeå toå chöùc cuoäc ñaáu tranh. 188
    • Töï truyeän 203 B. P. Wadia ñaõ trôû laïi töø AÁn Ñoä, vaø luùc ñaàu chuùng toâi ñaõ hy voïng raèng oâng seõ giuùp söùc vaøo nhöõng gì maø chuùng toâi ñang coá gaéng laøm. Tuy nhieân, chuùng toâi nhaän thaáy raèng oâng döï ñònh, neáu coù theå ñöôïc, ra naém quyeàn Hoäi tröôûng Hoäi T.T. cuûa nöôùc naøy vôùi söï trôï giuùp cuûa Foster vaø UÛy ban 1400. Nhöng Foster khoâng toå chöùc coâng vieäc ñeå ñöa leân caàm quyeàn moät ngöôøi seõ laø ñaïi dieän cho UÛy ban. UÛy ban chæ ñöôïc toå chöùc ñeå trình baøy nhöõng vaán ñeà lieân heä vaø nhöõng nguyeän lyù ñang bò laâm nguy cho caùc thaønh vieân cuûa Hoäi T.T. thaáy maø thoâi. Khi Wadia bieát ra ñieàu ñoù, oâng doïa seõ doàn söùc maïnh vaø quan taâm cuûa mình vaøo Hoäi caùc Nhaø T.T. Hôïp nhaát, moät toå chöùc ñoái nghòch vaø raát beø phaùi. Hoï ñaïi dieän cho thaùi ñoä baûo thuû trong Hoäi T.T. cuøng vôùi moät hay hai nhoùm khaùc, taát caû ñaïi dieän cho quan ñieåm thaàn hoïc chính thoáng, hoï cho raèng H.P.B. ñaõ noùi leân tieáng noùi cuoái cuøng (cuûa chaân lyù), raèng khoâng coøn coù gì caàn phaûi noùi theâm nöõa, vaø neáu khoâng ai chaáp nhaän caùc dieãn giaûi cuûa hoï veà yù nghóa nhöõng ñieàu H.P.B. ñaõ noùi thì ngöôøi aáy khoâng phaûi laø moät nhaø Thaàn Trieát toát. Coù leõ ñoù laø lyù do taïi sao taát caû caùc nhoùm baûo thuû naøy ñeàu coù raát ít thaønh vieân. UÛy ban 1400 tieán haønh coâng vieäc. Cuoäc baàu cöû keá tieáp ñaõ dieãn ra, caùc hoäi vieân ñaõ noùi leân söï choïn löïa cuûa hoï (hay ñuùng hôn laø Boä phaän Bí giaùo ñaõ aùp ñaët söï choïn löïa cuûa hoï) vaø theá laø coâng vieäc cuûa UÛy ban chaám döùt. Nhö Wadia ñaõ noùi, oâng ñaõ doàn aûnh höôûng cuûa mình vaøo Hoäi caùc Nhaø T.T. Hôïp nhaát, vaø roát cuoäc oâng ñaõ trôû veà AÁn Ñoä, nôi ñoù oâng ñaõ cho ra moät trong nhöõng tôø taïp chí hay nhaát theo ñöôøng höôùng huyeàn bí ñeán nay vaãn coøn. Ñoù laø tôø “Con Ñöôøng Ñaïo cuûa Daân Aryan”, heát söùc hay. Töø Aryan ôû ñaây khoâng coù lieân quan gì ñeán caùch duøng töø naøy cuûa Hitler caû. Noù lieân quan ñeán phöông phaùp ñaùnh giaù veà maët tinh thaàn cuûa gioáng daân Aryan vaø caùch tieán ñeán thöïc taïi cuûa nhöõng ngöôøi thuoäc Caên chuûng thöù Naêm (Daân Da Traéng hieän nay). 189
    • Töï truyeän204 Trong khi ñoù, toâi ñaõ môû moät lôùp hoïc Giaùo Lyù Bí Nhieäm vaø ñaõ möôùn moät phoøng treân Ñaïi loä Madison ñeå coù choã giaûng daïy vaø tieáp xuùc vôùi nhöõng ngöôøi coù heïn tröôùc. Lôùp Giaùo Lyù Bí Nhieäm naøy baét ñaàu môû töø naêm 1921 vaø ñöôïc raát nhieàu ngöôøi tham döï. Nhieàu ngöôøi töø caùc hoäi T.T. vaø caùc nhoùm huyeàn bí ñaõ ñeán döï ñeàu daën. OÂng Richard Prater, moät cöïu ñoàng söï cuûa W. Q. Judge vaø laø moät moân sinh cuûa H.P.Blavatsky, moät ngaøy noï ñaõ ñeán lôùp cuûa toâi vaø tuaàn sau ñoù oâng ñaõ chuyeån caû lôùp Giaùo Lyù Bí Nhieäm cuûa oâng ñeán cho toâi. Toâi ñeà caäp ñeán vaán ñeà naøy vì lôïi ích cuûa Hieäp Hoäi caùc Nhaø Thaàn Trieát vaø vì lôïi ích cuûa nhöõng ai tuyeân boá raèng giaùo lyù Thaàn Trieát ñích thöïc laø truyeàn töø H.P.B. thoâng qua W. Q. Judge. Taát caû giaùo lyù Thaàn Trieát maø toâi bieát ñeàu do caùc baïn rieâng vaø caùc moân sinh cuûa H.P.B. ñaõ daïy toâi, vaø oâng Prater ñaõ coâng nhaän ñieàu naøy. Veà sau, oâng ñaõ trao cho toâi caùc giaùo huaán veà Boä phaän Bí giaùo maø H.P.B. ñaõ truyeàn cho oâng. Taøi lieäu naøy cuõng gioáng vôùi nhöõng gì toâi ñaõ thaáy khi toâi coøn ôû trong Boä phaän Bí giaùo, nhöng laàn naøy toâi nhaän taøi lieäu maø khoâng coù ñieàu kieän raøng buoäc naøo; toâi ñaõ söû duïng chuùng vaø ñöôïc töï do söû duïng baát cöù luùc naøo. Nhieàu naêm tröôùc ñaây, khi oâng maát, thö vieän Thaàn Trieát cuûa oâng ñöôïc giao cho chuùng toâi vôùi taát caû caùc soá baùo Lucifer cuõ vaø taát caû caùc aán baûn cuõ cuûa taïp chí Thaàn Trieát, cuøng vôùi caùc baøi vôû noäi moân khaùc maø oâng ñaõ nhaän töø H.P.B. Trong caùc giaáy tôø maø oâng trao cho toâi, coù ñoaïn H.P.B. toû yù muoán raèng Boä phaän Bí giaùo neân ñöôïc goïi laø Tröôøng Arcane. Nhöng chöa bao giôø teân naøy ñöôïc duøng, neân toâi quyeát ñònh raèng baø seõ ñöôïc toaïi nguyeän, vaø ñoù laø lyù do taïi sao nhaø tröôøng ñöôïc ñaët teân naøy. Toâi cho raèng ñöôïc quen bieát oâng Prater laø moät ñaëc aân vaø may maén raát lôùn. Moät ngöôøi moân sinh laâu naêm khaùc nöõa cuûa Baø Blavatsky vaø Ñaïi taù Olcott, laø Coâ Sarah Jacobs, ñaõ cho toâi caùc aûnh chuïp nhöõng böùc hình cuûa caùc Chaân sö maø Ñaïi taù Olcott ñaõ cho coâ; 190
    • Töï truyeän 205 bôûi theá, toâi coù ñöôïc nhieàu hôn laø chæ coù caùi caûm nghó sung söôùng raèng caùc moân sinh vaø baïn höõu cuûa H. P. Blavatsky ñaõ taùn thaønh nhöõng gì maø toâi ñang baét ñaàu laøm. Toâi ñaõ ñöôïc hoï uûng hoä vaø giuùp ñôõ cho ñeán khi hoï töø traàn. Dó nhieân, khi laàn ñaàu toâi gaëp caùc vò naøy thì hoï ñeàu ñaõ giaø. Thaùi ñoä cuûa caùc vò laõnh ñaïo vaø caùc hoäi vieân Thaàn Trieát ñöông thôøi luoân luoân laøm cho toâi buoàn cöôøi. Hoï khoâng bao giôø taùn thaønh nhöõng ñieàu toâi giaûng daïy, vaäy maø nhöõng ñieàu toâi giaûng daïy laïi tröïc tieáp ñeán töø caùc moân sinh maø H.P.B. ñích thaân huaán luyeän, vaø haàu nhö laø ñuùng ñaén hôn nhöõng gì ñeán töø nhöõng ngöôøi khoâng heà bieát baø. Toâi ñeà caäp ñeán vaán ñeà naøy vì lôïi ích cuûa coâng vieäc chung neân toâi muoán moïi ngöôøi nhaän ra nguoàn goác cuûa noù. Töø lôùp Giaùo Lyù Bí Nhieäm ñaõ naûy sinh ra caùc nhoùm moân sinh treân khaép nöôùc Myõ, hoï nhaän caùc baøi hoïc ñaõ ñöôïc phaùc thaûo maø toâi ñem giaûng trong lôùp ôû Ñaïi loä Madision. Caùc lôùp hoïc naøy gia taêng, naûy nôû cho ñeán möùc taïo neân söï choáng ñoái roõ reät cuûa giôùi Thaàn Trieát, vaø toâi ñaõ ñöôïc Baùc só Jacob Bonggren caûnh giaùc raèng caùc lôùp naøy ñang bò coâng kích. OÂng laø moät moân sinh cuõ cuûa H.P.B. vaø caùc baøi vieát cuûa oâng coù ñaêng trong caùc taïp chí ñaàu tieân; toâi raát haân haïnh ñöôïc oâng uûng hoä trong nhöõng ngaøy thaùng ban ñaàu naøy. Vaøo naêm 1921 chuùng toâi laäp moät nhoùm tham thieàn nhoû goàm naêm ngöôøi vaø vôï choàng toâi; chuùng toâi thöôøng nhoùm hoïp vaøo chieàu thöù ba sau giôø laøm vieäc ñeå baøn veà nhöõng vaán ñeà caàn thieát, ñeå thaûo luaän veà Keá hoaïch cuûa caùc Chaân sö Minh trieát vaø ñeå tham thieàn moät laùt veà phaän söï cuûa mình trong keá hoaïch ñoù. Nhoùm naøy hoïp nhau lieân tuïc töø muøa heø naêm 1922 cho ñeán muøa heø naêm 1923. Trong khi ñoù, toâi vaãn tieáp tuïc vieát saùch cho Chaân sö Taây Taïng, vaø caùc cuoán “Ñieåm ñaïo trong Nhaân loaïi vaø Thaùi döông heä”, “Tham thieàn Huyeàn Moân” vaø “Taâm thöùc cuûa Haït nguyeân töû” ñaõ ñöôïc in ra. Moïi ngöôøi thöôøng cho raèng khi moät ngöôøi vieát ñöôïc moät quyeån saùch noùi veà vaán ñeà coù tính kyõ thuaät nhö laø tham thieàn 191
    • Töï truyeän206 thì haún laø ngöôøi aáy phaûi bieát taát caû veà tham thieàn. Toâi baét ñaàu nhaän ñöôïc thö töø khaép theá giôùi, ngöôøi ta gôûi ñeán yeâu caàu toâi daïy cho tham thieàn hoaëc giuùp hoï tieáp xuùc vôùi caùc Chaân sö Minh trieát. Lôøi yeâu caàu thöù nhì naøy ñaõ luoân luoân laøm toâi buoàn cöôøi. Toâi khoâng phaûi laø moät trong nhöõng vò huaán sö noäi moân cho raèng mình bieát chính xaùc nhöõng gì maø Chaân sö muoán ñöôïc thöïc hieän, hoaëc coù quyeàn giôùi thieäu nhöõng ngöôøi hieáu kyø hay ngöôøi caâm vôùi caùc Chaân sö. Khoâng theå tieáp xuùc vôùi caùc Chaân sö theo caùch ñoù. Caùc Ngaøi khoâng theå laøm moài cho nhöõng ngöôøi ñi tìm nhöõng chuyeän ly kyø, cho nhöõng keû nheï daï caû tin hoaëc thieáu thoâng minh. Caùc Ngaøi chæ coù theå ñöôïc tìm thaáy bôûi nhöõng ngöôøi phuïng söï nhaân loaïi moät caùch voâ tö, vaø nhöõng ngöôøi dieãn ñaït chaân lyù moät caùch thoâng minh, chöù khoâng ai khaùc. Toâi ñaõ ñöa ra giaùo huaán y nhö noù ñeán vôùi toâi töø Chaân sö Taây Taïng nhöng traùch nhieäm laø ôû Ngaøi. Vôùi tö caùch laø moät vò Chaân sö Minh trieát, Ngaøi bieát nhöõng ñieàu maø toâi khoâng bieát, vaø Ngaøi ñaït tôùi nhöõng ñieån kyù vaø nhöõng chaân lyù maø vaãn coøn phong kín ñoái vôùi toâi. Cho raèng toâi bieát taát caû nhöõng ñieàu ñöôïc ñöa ra trong caùc cuoán saùch cuûa Ngaøi, thì ñoù laø ñieàu sai laàm. Laø moät ñeä töû ñöôïc thuï huaán, toâi coù theå hieåu bieát nhieàu hôn ngöôøi ñoäc giaû trung bình, nhöng toâi khoâng coù ñöôïc kieán thöùc cuûa Chaân sö Taây Taïng. Kieán thöùc cuûa Ngaøi voán raát saâu roäng, neân toâi vaãn cöôøi thaàm khi nghe mình ñöôïc moät nhaø Thaàn Trieát choáng ñoái naøo ñoù (maø toâi bieát teân nhöng khoâng keå ra ñaây) moâ taû nhö laø “ngöôøi ñaøn baø kyø dò choõ tai vaøo loã khoùa nghe ngoùng chuyeän Shamballa”. Cuõng coøn phaûi laâu laém toâi môùi coù quyeàn ñöôïc “böôùc vaøo nôi maø Thieân yù ñöôïc thaáu hieåu,” vaø chöøng ñoù toâi khoûi caàn loã khoùa naøo caû. Vaøo muøa heø naêm 1922 toâi ñaõ ñi xa cuøng gia ñình trong ba thaùng ñeán Amagansett ôû ñaûo Long Island, vaø toâi nhaän moãi tuaàn vieát moät böùc thö cho moät nhoùm ñeå hoï ñoïc vaø 192
    • Töï truyeän 207 nghieân cöùu trong khi chuùng toâi vaéng maët. Trong nhieàu tröôøng hôïp böùc thö naøy coù veû thích hôïp ñeå gôûi cho nhöõng ngöôøi hoûi veà tham thieàn, veà con ñöôøng ñeán Thöôïng Ñeá vaø Thieân Cô daønh cho nhaân loaïi, theá neân khi vieát thö xong chuùng toâi sao ra vaø gôûi cho hoï. Khi trôû laïi New York vaøo thaùng Chín naêm 1922, chuùng toâi thaáy caàn phaûi xeùt xem baèng caùch naøo chuùng toâi coù theå xöû lyù caùc thö töø maø ñang ngaøy moät nhieàu do keát quaû cuûa soá saùch baùn ngaøy caøng taêng, laøm sao ñaùp öùng ñöôïc caùc yeâu caàu cuûa caùc lôùp hoïc Giaùo Lyù Bí Nhieäm, vaø laøm sao giaûi quyeát ñöôïc taát caû nhöõng lôøi yeâu caàu giuùp ñôõ treân ñöôøng tinh thaàn maø chuùng toâi phaûi lo giaûi quyeátù. Vì theá, ñeán thaùng Tö naêm 1923 chuùng toâi ñaõ thaønh laäp Tröôøng Arcane. Caùc vò döï nhoùm vôùi vôï choàng chuùng toâi trong lôùp hoïc chieàu thöù Ba ñaõ qui tuï chung quanh chuùng toâi. Hai ngöôøi trong hoï 24 naêm sau vaãn coøn laøm vieäc vôùi chuùng toâi, coøn hai ngöôøi khaùc ñaõ qua ñôøi. Chuùng toâi khoâng bieát chuùt gì veà caùch ñieàu haønh loaïi coâng vieäc naøy. Trong chuùng toâi, chæ tröø coù moät ngöôøi, coøn ngoaøi ra thì khoâng ai ñaõ töøng laøm vieäc trong moät tröôøng haøm thuï hoaëc bieát gì veà caùch laøm vieäc vôùi moïi ngöôøi qua thö töø. Taát caû nhöõng gì chuùng toâi coù laø chuû ñích toát ñeïp, moät nhieät voïng böøng chaùy muoán ñöôïc phaàn naøo höõu ích, vaø ba cuoán saùch baøn veà vaán ñeà noäi moân. Keå töø ñoù 30.000 ngöôøi ñaõ hoïc qua tröôøng. Haèng maáy traêm ngöôøi vaøo tröôøng caùch ñaây möôøi, möôøi hai, hay möôøi taùm naêm nay vaãn coøn laøm vieäc vôùi chuùng toâi, vaø coâng vieäc cuûa Tröôøng Arcane ñöôïc hieåu vaø coâng nhaän trong haàu heát caùc quoác gia treân theá giôùi, chæ tröø Lieân Xoâ vaø khoaûng boán nöôùc khaùc. Neáu chuùng toâi bieát ñöôïc tí gì veà caùi coâng vieäc roäng lôùn chôø saün, ñoøi hoûi chuùng toâi phaûi doác heát taâm löïc vaøo ñoù thì khoâng chaéc lieäu chuùng toâi coù ñuû can ñaûm chæ ñeå khôûi böôùc ñaàu. Neáu toâi ñaùnh giaù ñöôïc nhöõng côn nhöùc ñaàu vaø nhöõng noãi lo aâu trong coâng vieäc, cuøng caùc traùch nhieäm maø moät tröôøng noäi moân phaûi gaùnh vaùc thì haún toâi ñaõ khoâng coá gaéng laøm coâng vieäc naøy; 193
    • Töï truyeän208 nhöng nhöõng ngöôøi khôø laïi chaïy vaøo nhöõng nôi maø caùc thieân thaàn sôï khoâng daùm ñeán, vaø toâi ñaõ chaïy vaøo nhöõng nôi ñoù. Toâi khoâng theå laøm ñöôïc coâng vieäc naøy neáu khoâng coù söï giuùp ñôõ vaø minh trieát cuûa choàng toâi. Toâi ruøng mình khi nghó ñeán nhöõng laàm loãi maø coù leõ toâi ñaõ vaáp, nhöõng phaùn ñoaùn sai laïc maø coù theå toâi ñaõ phaïm vaø nhöõng haäu quaû phaùp lyù cuûa chuùng maø haún laø toâi ñaõ maéc vaøo. Trí tueä minh baïch cuûa anh veà maët phaùp lyù, tính voâ tö vaø söï ñieàm tónh vöõng vaøng cuûa anh khoâng deã bò khích ñoäng trong nhöõng luùc maø toâi nghó ñaùng ra anh phaûi bò xuùc ñoäng, taát caû ñaõ thöôøng xuyeân cöùu toâi khoûi trôû thaønh naïn nhaân cuûa chính mình. Ñieàu haønh moät tröôøng noäi moân thaät khoâng deã chuùt naøo. Laõnh traùch nhieäm daïy moïi ngöôøi bieát tham thieàn ñích thöïc thì cuõng khoâng phaûi laø ñieàu giaûn dò. Thaät khoù böôùc theo con ñöôøng Ñaïo nhoû heïp nhö löôõi dao caïo, ñi giöõa quan naêng thaàn thoâng thöôïng ñaúng hay laø söï nhaän thöùc tinh thaàn, vaø caùc thaàn thoâng haï ñaúng maø nhieàu ngöôøi ñang chia seû vôùi caùc loaøi meøo vaø choù. Khoâng deã gì phaân bieät ñöôïc moät söï caûm nhaän thuoäc veà baûn naêng vaø söï nhaän thöùc tröïc giaùc, cuõng nhö ñaûm traùch cuoäc soáng tinh thaàn cuûa nhieàu ngöôøi, khi hoï töï nguyeän ñaët mình trong cuoäc huaán luyeän cuûa chuùng ta, vaø mang laïi cho hoï nhöõng gì caàn thieát. Haún laø toâi ñaõ khoâng theå laøm ñöôïc ôû taàm möùc nhö töø tröôùc ñeán nay, neáu khoâng coù ñöôïc söï giuùp ñôõ tuyeät vôøi cuûa caùc nhaân vieân ôû caùc Truï sôû vaø caùc vò thö kyù beân ngoaøi lo cho sinh vieân trong liõnh vöïc naøy. Luùc ñaàu chuùng toâi chæ coù moät phoøng. Nay (1947) chuùng toâi coù hai taàng laàu ôû soá 11 phía Taây Ñöôøng 42, vôùi ban nhaân vieân raát ñoâng, vôùi caùc Truï sôû ôû Anh cuõng nhö Haø Lan, YÙ vaø Thuïy Só. Ngaøy nay, ngoaøi Ban Nhaân vieân ôû Truï sôû chính, chuùng toâi coøn coù moät nhoùm 140 vò thö kyù, töùc laø caùc sinh vieân caáp cao giuùp giaùo huaán caùc sinh vieân khaùc. Caùc vò thö kyù naøy ôû raûi raùc khaép nôi treân theá giôùi, vaø nhôø söï trôï giuùp töï nguyeän vaø voâ vò lôïi cuûa hoï ñeàu ñaën qua nhieàu naêm maø chuùng toâi coù theå giöõ coâng vieäc tieán haønh lieân tuïc. 194
    • Töï truyeän 209 Khi baét ñaàu laøm vieäc, chuùng toâi ñaõ quyeát ñònh raèng caàn coù moät soá nguyeân taéc caên baûn ñeå quaûn trò taát caû caùc hoaït ñoäng cuûa taäp theå naøy. Toâi muoán giaûi roõ caùc nguyeân taéc ñoù, bôûi vì toâi nghó raèng caùc nguyeân taéc aáy laø neàn taûng vaø caàn neân chi phoái taát caû caùc tröôøng noäi moân, bôûi vì sau khi toâi ñaõ töø traàn toâi muoán thaáy raèng caùc nguyeân taéc aáy vaãn quyeát ñònh caùc phöông saùch laøm vieäc. Tröôøng Arance cung öùng cuoäc huaán luyeän cô baûn maø qua caùc thôøi ñaïi ñaõ ñöôïc trao truyeàn cho caùc ñeä töû noäi moân. Theá neân, neáu Tröôøng Arance thaønh coâng thì ít ra trong theá kyû naøy noù seõ khoâng coù ñoâng sinh vieân. Duø raèng chuùng ta coù theå troâng mong con soá sinh vieân gia taêng, nhöng thöïc ra ít coù ngöôøi naøo saün saøng ñeå ñöôïc huaán luyeän trong caùc ñònh luaät tinh thaàn maø voán chi phoái taát caû caùc ñeä töû noäi moân. Tröôøng Arance khoâng phaûi laø tröôøng daønh cho caùc ñeä töû döï bò. Tröôøng ñaõ ñöôïc aán ñònh cho nhöõng ngöôøi naøo coù theå ñöôïc huaán luyeän ñeå laøm vieäc moät caùch höõu thöùc vaø tröïc tieáp döôùi caùc Chaân sö Minh trieát. Treân theá giôùi ngaøy nay coù nhieàu tröôøng daønh cho nhöõng ngöôøi sô cô, vaø caùc tröôøng aáy ñang laøm nhöõng coâng vieäc raát lôùn lao, cao caû vaø caàn thieát. Trong moät thôøi gian raát laâu, toâi ñaõ baên khoaên, boái roái raát nhieàu vì taïi sao maø Hoäi T.T. vaø ñaëc bieät laø caùc thaønh vieân trong Boä phaän Bí giaùo hoï laïi heát söùc cay ñaéng choáng ñoái vôùi coâng vieäc maø toâi ñang coá gaéng laøm. Toâi bieát raèng ñoù khoâng phaûi do caùc hoaït ñoäng cuûa toâi tröôùc ñaây trong Hoäi, maø noù döïa vaøo moät ñieàu gì khaùc khieán toâi raát baên khoaên. Töø tröôùc ñeán nay, ñoái vôùi toâi thì döôøng nhö trong theá giôùi ngaøy nay vaãn coù ñuû choã cho haøng traêm tröôøng noäi moân ñích thöïc, vaø taát caû caùc tröôøng aáy neân laøm vieäc trong söï coäng taùc vôùi nhau, boå tuùc laãn nhau vaø giuùp ñôõ laãn nhau. Toâi baên khoaên veà vaán ñeà naøy trong moät thôøi gian daøi, vaø sau ñoù khi ôû Paris vaøo ñaàu thaäp nieân 30, toâi ñaõ hoûi oâng Marcault, luùc baáy giôø laø Hoäi tröôûng Hoäi T.T. Phaùp, veà nguyeân 195
    • Töï truyeän210 do cuûa vaán ñeà. OÂng nhìn toâi moät caùch hoaøn toaøn ngaïc nhieân vaø noùi raèng hoï ñöông nhieân choáng ñoái vieäc toâi khoâng ñeå cho moïi ngöôøi gia nhaäp Boä phaän Bí giaùo thay vì nhaäp vaøo nhoùm toâi. Toâi cuõng nhìn oâng vôùi söï ngaïc nhieân khoâng keùm vaø noùi vôùi oâng raèng trong Tröôøng Arcane chuùng toâi coù boán nhoùm hoäi vieân Thaàn Trieát khaùc nhau, boán phaùi Hoàng Hoa Thaäp Töï khaùc nhau, vaø trong hoï khoâng coù ai muoán gia nhaäp hoäi T.T. maø oâng vaøo toâi ñang laø hoäïi vieân. Toâi nhaéc oâng raèng khoâng ai ñöôïc nhaän vaøo Boä phaän Bí giaùo neáu hoï chöa laø hoäi vieân cuûa Hoäi T.T. ñuû hai naêm, vaø toâi hoûi oâng raèng taïi sao nhöõng ngöôøi ñaõ saün saøng ñeå ñöôïc huaán luyeän noäi moân laïi caàn phaûi ñôïi trong hai naêm, trong moät nhoùm hoaøn toaøn ngoaïi moân naøo ñoù. OÂng khoâng coù caâu traû lôøi naøo cho caâu hoûi naøy, vaø toâi ñaõ laøm cho oâng boái roái theâm khi neâu leân (maø giôø ñaây toâi thaáy noùi vaäy khoâng ñöôïc kheùo leùo) raèng thaät laø ñaùng tieác maø Tröôøng Arcane vaø Boä phaän Bí giaùo khoâng theå laøm vieäc vui veû vôùi nhau. Toâi neâu leân raèng Boä phaän Bí giaùo laø tröôøng toát nhaát treân theá giôùi daønh cho nhöõng ngöôøi döï bò, bôûi vì noù nuoâi döôõng ngoïn löûa nguyeän voïng tinh thaàn vaø taêng gia loøng suøng tín nôi caùc thaønh vieân, nhöng chuùng toâi laø tröôøng huaán luyeän ñaïo sinh trôû thaønh “ñeä töû chính thöùc” — töùc laø nhöõng ngöôøi ôû treân caùc giai ñoaïn cuoái cuûa con ñöôøng döï bò, vaø chuùng toâi chuù troïng vaøo tinh thaàn voâ tö vaø söï môû mang trí tueä. Toâi noùi theâm raèng chuùng toâi ñaõ laøm cho coâng vieäc cuûa chuùng toâi coù tính choïn loïc thaän troïng, chæ giöõ laïi nhöõng ngöôøi thaät söï muoán laøm vieäc tích cöïc vaø nhöõng ngöôøi naøo bieåu loä caùc daáu hieäu phaùt trieån trí tueä chaân thöïc. Toâi noùi vôùi oâng raèng chuùng toâi ñaõ cho ngöng haøng traêm hoïc vieân thuoäc maãu ngöôøi suøng tín, xuùc caûm, vaø phaûi chi chuùng toâi laøm vieäc vôùi nhau thì toâi ñaõ coù theå chuyeån nhieàu ngöôøi ñoù vaøo Boä phaän Bí giaùo. OÂng khoâng toû ra caûm kích hay haøi loøng chuùt naøo, vaø toâi khoâng traùch oâng ñöôïc. Khi noùi vaäy, toâi khoâng heà coù yù xem thöôøng, bôûi vì toâi nghó raèng caû hai nhoùm ñeàu caàn thieát nhö nhau; caû hai nhoùm ñeàu coù theå phuïc vuï 196
    • Töï truyeän 211 cuøng moät chuû ñích tinh thaàn, vaø duø moät ngöôøi ôû caáp döï bò hay laø moät ñeä töû noäi moân thì hoï vaãn laø moät con ngöôøi coù ñònh höôùng tinh thaàn, ñang caàn ñöôïc huaán luyeän vaø giôùi luaät. Chính caùi yù töôûng veà caáp baäc vaø ñòa vò naøy laø moái chöôùng ngaïi naëng neà cho Hoäi T.T., vaø nhieàu nhoùm huyeàn moân. Toâi vaãn thöôøng noùi vôùi caùc vò thö kyù cuûa nhaø tröôøng raèng khoâng phaûi vì hoï thuoäc caáp lôùn trong Tröôøng Arcane maø nhaát thieát ñoù phaûi laø daáu hieäu cuûa söï phaùt trieån tinh thaàn, vaø coù theå trong nhoùm sinh vieân cuûa hoï coù moät ngöôøi sô cô nhöng laïi tieán xa hôn hoï treân Ñöôøng Ñaïo. Taïi sao ngöôøi ta laïi nghó raèng moät ngöôøi ña caûm, coù nhaän thöùc caûm tính, tình caûm maïnh thì keùm quan troïng hôn laø haïng ngöôøi coù trí naêng, ñoù laø moät ñieàu khaùc laøm toâi ngaïc nhieân. Khoâng ai coù theå toàn taïi maø thieáu taâm hoàn hay ñaàu oùc, vaø ngöôøi sinh vieân noäi moân chaân chính thì keát hôïp caû hai. Khoâng thaønh vieân naøo cuûa Tröôøng Arcane maø ñöôïc caùc vò laõnh ñaïo trong Hoäi T.T. cho pheùp vaøo Boä phaän Bí giaùo neáu ngöôøi ñoù khoâng caét ñöùt lieân laïc vôùi chuùng toâi. Ñieàu naøy hoaøn toaøn sai vaø laø moät phaàn cuûa taø thuyeát chia reõ to lôùn. Chuùng toâi khoâng caàn phaûi duøng söï chia reõ naøo caû; chuùng toâi noùi vôùi caùc sinh vieân raèng neáu nhaø tröôøng thaønh coâng trong vieäc khôi saâu nguoàn soáng tinh thaàn nôi hoï, trong vieäc môû roäng taàm maét cuûa hoï vaø trong vieäc gia taêng nhaän thöùc trí tueä cuûa hoï, thì tuøy yù hoï muoán theå hieän söï tieán boä ñoù hay khoâng trong giaùo hoäi, hieäp hoäi, toå chöùc hay ñoaøn theå, gia ñình hay coäng ñoàng maø vaän maïng cuûa hoï ñaëït ñeå. Vì theá maø chuùng toâi coù nhöõng sinh vieân hoaït ñoäng tích cöïc, hoï vöøa laø hoäi vieân cuûa nhieàu toå chöùc Thaàn Trieát khaùc nhau, trong ñoù moãi toå chöùc ñeàu cho mình laø chaân chính duy nhaát. Chuùng toâi coù caùc sinh vieân thuoäc veà boán nhoùm Hoàng Hoa Thaäp Töï khaùc nhau. Chuùng toâi coù nhöõng sinh vieân cuûa giaùo hoäi, Cô Ñoác vaø Tin Laønh, caùc nhaø Khoa hoïc Coâng giaùo, giaùo phaùi Hôïp nhaát, vaø thaønh vieân cuûa haàu heát moïi toå chöùc naøo coù caên baûn toân giaùo 197
    • Töï truyeän212 hay tinh thaàn. Chuùng toâi cuõng nhaän nhöõng ngöôøi khoâng coù tín ngöôõng naøo caû nhöng hoï saün loøng chaáp nhaän giaùo huaán nhö laø moät giaû thuyeát roài coá gaéng chöùng minh xem noù coù ñuùng ñaén hay khoâng. Bôûi vaäy, Tröôøng Arcane khoâng coù tính beø phaùi, khoâng hoaït ñoäng chính trò, nhöng tö duy cuûa Tröôøng coù tinh thaàn quoác teá saâu saéc. Chuû taâm cuûa Tröôøng laø phuïng söï. Caùc thaønh vieân cuûa Tröôøng coù theå laøm vieäc trong baát cöù moân phaùi naøo vaø baát cöù ñaûng phaùi naøo, mieãn laø hoï nhôù raèng taát caû caùc con ñöôøng ñeàu ñeán Thöôïng Ñeá, vaø mieãn sao söï phuùc lôïi cuûa nhaân loaïi duy nhaát chi phoái troïn caû suy tö cuûa hoï. Treân heát moïi söï, ñaây laø tröôøng maø trong ñoù caùc sinh vieân ñöôïc daïy raèng linh hoàn cuûa taát caû moïi ngöôøi laø moät. Toâi cuõng muoán noùi theâm raèng ñaây laø tröôøng maø trong ñoù nieàm tin veà Ñaïi Ñoaøn Chöôûng Giaùo cuûa haønh tinh naøy ñöôïc truyeàn daïy moät caùch khoa hoïc, khoâng phaûi laø moät giaùo ñieàu maø laø moät giôùi tieán hoùa trong thieân nhieân ñang hieän höõu vaø coù theå chöùng minh ñöôïc. Caùc giaùo hoäi ñaõ ñöa ra nhieàu lôøi daïy veà Thieân quoác vaø caûnh giôùi cuûa caùc linh hoàn. Ñaây chæ laø nhöõng töø noùi veà danh hieäu ñaõ duøng ôû treân, Ñaïi Ñoaøn Chöôûng Giaùo cuûa haønh tinh naøy. Ñaây laø tröôøng giuùp phaùt trieån söï tuaân phuïc huyeàn moân chaân thöïc. Söï tuaân phuïc huyeàn moân naøy khoâng phaûi laø tuaân theo toââi hay baát cöù vò laõnh ñaïo naøo cuûa Tröôøng, hay baát cöù moät ngöôøi naøo khaùc. Tröôøng Arcane khoâng yeâu caàu hay ñoøi hoûi sinh vieân phaûi theà thoát trung thaønh hay caù nhaân hoï phaûi coù nhöõng lôøi höùa heïn vôùi baát cöù ai. Tuy nhieân, sinh vieân laïi ñöôïc daïy haõy nhanh choùng tuaân theo caùc meänh leänh cuûa linh hoàn chính hoï. Khi tieáng noùi cuûa linh hoàn aáy ngaøy caøng quen thuoäc thì cuoái cuøng noù seõ giuùp hoï trôû neân thaønh vieân cuûa Thieân quoác, vaø ñöa hoï ñeán ñoái dieän vôùi Ñöùc Christ. Theá laø vaøo naêm 1923 chuùng toâi ñaõ môû ra moät nhaø tröôøng khoâng coù tính beø phaùi, khoâng giaùo ñieàu, caên cöù vaøo neàn Minh Trieát Ngaøn Ñôøi ñaõ ñeán vôùi chuùng ta töø trong ñeâm toái cuûa thôøi 198
    • Töï truyeän 213 gian. Chuùng toâi môû Tröôøng vôùi moät muïc ñích nhaát ñònh vaø muïc tieâu roõ raøng — Tröôøng coù tính bao haøm chöù khoâng haïn cheá vaø höôùng caùc sinh vieân ñeán cuoäc soáng phuïng söï nhö laø con ñöôøng tieán ñeán Ñ.Ñ.C.G. thay vì con ñöôøng phaùt trieån ích kyû veà maët tinh thaàn. Chuùng toâi quyeát ñònh raèng coâng vieäc taát phaûi nhoïc nhaèn, cam go vaø khoù khaên, neân nhöõng ngöôøi naøo thieáu thoâng minh seõ bò loaïi. Moät trong nhöõng ñieàu deã laøm nhaát treân ñôøi laø môû moät tröôøng huyeàn moân vì tö lôïi, vieäc naøy bao giôø cuõng coù ngöôøi laøm, nhöng chuùng toâi khoâng muoán nhö vaäy. Daàn daàn, chuùng toâi toå chöùc coâng vieäc, caùch huaán luyeän nhaân vieân, caùch heä thoáng hoùa caùc hoà sô, taøi lieäu, vaø aùp duïng caùc phöông phaùp ñeå baûo ñaûm raèng caùc sinh vieân ñöôïc phuïc vuï mau choùng. Chuùng toâi ñaõ ñaët nhaø tröôøng treân caên baûn töï nguyeän veà maët taøi chính vaø khoâng thu hoïc phí. Theo caùch naøy chuùng toâi khoâng bò boù buoäc veà maët taøi chính ñoái vôùi sinh vieân vaø chuùng toâi caûm thaáy ñöôïc quyeàn töï do loaïi ra moät sinh vieân baát cöù luùc naøo, neáu ngöôøi aáy khoâng ích duïng ñöôïc nhöõng gì maø chuùng toâi laøm cho hoï. Chuùng toâi khoâng coù vò “thaàn hoä meänh” naøo yeåm trôï coâng vieäc vaø cuõng khoâng coù ai taëng nhöõng moùn tieàn lôùn caû. Coâng vieäc ñöôïc trôï giuùp bôûi nhöõng söï ñoùng goùp nhoû cuûa nhieàu ngöôøi, laø nhöõng söï goùp phaàn raát toát ñeïp vaø ñaùng troâng caäy hôn. Coù leõ ñaây laø taát caû nhöõng gì toâi phaûi trình baøy vôùi quí baïn veà söï khôûi ñaàâu vaø hoaït ñoäng cuûa nhaø tröôøng. Ñoù laø troïng taâm cuûa taát caû nhöõng gì chuùng toâi ñang laøm. Chuùng toâi coù moät chi nhaùnh ôû Anh, moät ôû Haø Lan, moät ôû YÙ, moät ôû Thuïy Só vaø ôû moät ôû Nam Myõ, vôùi coâng vieäc ñang ñöôïc toå chöùc ôû Thoå Nhó Kyø vaø Taây Phi, cuøng caùc thaønh vieân raûi raùc trong nhieàu nöôùc khaùc. Baøi vôû cuûa Tröôøng ñöôïc gôûi ñi baèng nhieàu thöù tieáng, vaø sinh vieân trong caùc nöôùc ñoù ñöôïc troâng nom bôûi nhöõng vò thö kyù noùi cuøng ngoân ngöõ vôùi hoï. Caùc hoaït ñoäng phuïng söï môû ra trong nhöõng laõnh vöïc coøn roäng raõi hôn nöõa, nhöng toâi seõ khoâng baøn ñeán ôû ñaây.
    • Töï truyeän214 Saùu naêm keá tieáp, töø 1924 ñeán 1930, coù phaàn naøo ñôn ñieäu. Nhìn laïi maáy naêm ñoù, toâi thaáy raát roõ moät chu kyø maø heát ngaøy naøy sang ngaøy khaùc, heát tuaàn naøy sang tuaàn khaùc, heát thaùng naøy sang thaùng khaùc, toâi laøm cuøng moät coâng vieäc khi toâi tieáp tuïc phaùt trieån Tröôøng Arcane. Toâi ñaõ lieân tuïc vieát baøi vôû cho nhaø tröôøng. Toâi vaãn thöôøng xuyeân tieáp xuùc vôùi nhöõng ngöôøi coù heïn tröôùc, vaø vaøo naêm 1928 toâi vaãn thöôøng tieáp moïi ngöôøi töøng hai möôi phuùt, suoát ngaøy. Toâi khoâng heà töï haøo raèng bôûi vì toâi laø ngöôøi tuyeät dieäu gì ñaâu. Phaàn lôùn chæ vì toâi khoâng thu tieàn. Ñaây laø nhöõng naêm coù ñuû haïng nhaø taâm lyù hoïc ñi dieãn thuyeát cuøng khaép. Coù ñuû haïng nhaø phaân taâm hoïc heïn vôùi khaùch vaø thu tieàn raát naëng. Toâi khoâng thu tieàn, vaø ngaøy naøo cuõng coù nhieàu khaùch ñeán hy voïng raèng toâi coù theå giuùp hoï giaûi quyeát ñöôïc moät vaán ñeà khoù khaên naøo ñoù. Baáy giôø coù moät baø noï ôû New York thu 500 ñoâ-la moãi cuoäc heïn nöûa giôø, vaø coù nhieàu ngöôøi ghi teân chôø ñôïi. Toâi chaéc raèng baø khoâng bao giôø ñöa ra nhöõng lôøi khuyeân höõu ích nhö toâi ñaõ ñöa ra moät caùch mieãn phí. Moät trong nhöõng ñieàu bí aån cuûa baûn tính con ngöôøi ñaõ noåi raát roõ trong yù thöùc cuûa toâi vaøo thôøi gian aáy. Toâi nhaän thaáy raèng ngöôøi ta raát thích noùi chuyeän rieâng tö trong cuoäc soáng haèng ngaøy cuûa hoï, noùi vôùi toâi veà caùc quan heä tình duïc cuûa vôï choàng hoï — maø toâi laïi laø moät keû hoaøn toaøn xa laï. Toâi cho raèng phaûn öùng cuûa toâi ñoái vôùi vaán ñeà naøy voán do toâi xuaát thaân laø ngöôøi Anh, bôûi vì tuy cuõng laø daân Anglo Saxon nhöng treân ñaát Myõ naøy ngöôøi ta vaãn luoân luoân noùi chuyeän vôùi ngöôøi laï moät caùch thoaûi maùi hôn laø theo phong tuïc ôû Anh. Noùi thaúng ra laø toâi khoâng bao giôø thích ñieàu ñoù. Coù moät möùc ñoä kín ñaùo naøo ñoù laø ñuùng ñaén vaø höõu ích, vaø toâi luoân nhaän thaáy raèng khi ngöôøi ta ñaõ toû ra quaù côûi môû vôùi baïn vaø ñaõ thoå loä nhöõng caâu chuyeän rieâng tö, thì thöôøng laø hoï keát thuùc baèng caùch gheùt baïn — moät söï giaän gheùt khoâng do loãi cuûa ngöôøi maø hoï ñaõ kyù thaùc ñieàu taâm söï. Toâi khoâng bao giôø quan taâm ñeán 199
    • Töï truyeän 215 caùc quan heä tình duïc cuûa ngöôøi khaùc, nhöng toâi hieåu raèng ñoù laø moät yeáu toá quan troïng trong söï haøi hoøa giöõa caùc caù nhaân. Toaøn boä vaán ñeà tình duïc naøy ngaøy nay ñang ôû trong tình traïng uyeån chuyeån vaø thay ñoåi. Baûn thaân toâi laø moät ngöôøi Anh baûo thuû, vaø raát sôï ly dò, khoâng thích baøn chuyeän tình duïc, tuy nhieân toâi laïi bieát raèng theá heä ngaøy nay khoâng phaûi hoaøn toaøn sai laàm. Toâi vaãn bieát raèng thaùi ñoä cuûa ngöôøi thôøi Victoria laø huû laäu vaø tai haïi. Caùi khuynh höôùng bí maät aån giaáu maø hoï bao truøm leân toaøn boä vaán ñeà tình duïc laø moät ñieàu nguy haïi ñoái vôùi nhöõng ngöôøi non treû ngaây thô trong cuoäc soáng saùng taïo töï nhieân. Nhöõng lôøi thì thaàm, nhöõng ñieàu bí aån, nhöõng trao ñoåi ñaèng sau caùc caùnh cöûa ñoùng kín, taát caû ñaõ laøm noåi leân nhöõng toø moø thaéc maéc trong nhöõng ngöôøi treû, keát thaønh nhöõng ñieàu nhô nhôùp trong suy tö cuûa hoï, ñoù laø nhöõng gì khoù loøng tha thöù cho caùc baäc cha meï thôøi Victoria. Ngaøy nay chuùng ta ñang khoán khoå vì nhöõng phaûn öùng ñoái vôùi vaán ñeà naøy. Cuõng coù theå laø giôùi treû ngaøy nay bieát quaù nhieàu, nhöng theo yù toâi thì ñieàu kieän naøy coøn an toaøn hôn laø tình traïng maø toâi ñaõ ñöôïc döôõng duïc. Toâi khoâng bieát chính xaùc ñaâu laø giaûi phaùp cho vaán ñeà tình duïc cuûa caùc daân toäc. Nhöng toâi bieát raèng theo luaät Anh duøng ôû caùc nöôùc ngoaøi, vaø toâi cuõng cho raèng theo luaät Haø Lan vaø caùc nöôùc khaùc, thì moät ngöôøi ñaøn oâng Hoài giaùo coù theå coù nhieàu vôï. Ñaøn oâng trong moïi nöôùc, Myõ, Anh hay baát cöù quoác gia naøo khaùc vaãn ñaõ luoân luoân coù quan heä vôùi nhieàu phuï nöõ. Töø nhöõng söï buoâng thaû nhö theá, cuøng vôùi caùc coá gaéng hieän ñang tìm kieám ñaùp aùn, cuoái cuøng seõ coù giaûi phaùp thöïc söï cho vaán ñeà. Ngöôøi Phaùp chöa coù ñöôïc caùch giaûi quyeát, bôûi vì nöôùc Phaùp coù nhöõng bieåu hieän cho thaáy raèng “caùi trí laø tay huûy hoaïi söï thaät.’’ Hoï coù thaùi ñoä thöïc tieãn ñeán ñoãi nhöõng gì noäi taïi, tinh thaàn, myõ leä vaãn thöôøng bò queân laõng, vaø ñaây laø moät khieám khuyeát lôùn trong söï phaùt trieån cuûa Phaùp. Thöôïng vieän cuûa hoï nhoùm hoïp maø khoâng coâng nhaän ñieàu gì veà Thöôïng Ñeá; 200
    • Töï truyeän216 caùc caáp Tam Ñieåm cuûa hoï bò caùc Xöù boä Tam Ñieåm cuûa caùc nöôùc khaùc xem nhö phaù luaät bôûi vì hoï khoâng thöøa nhaän coù Ñaáng Ñaïi Kieán Taïo cuûa Vuõ truï; coøn nhöõng moái quan heä giôùi tính maø hoï ñònh ñaët thì hoaøn toaøn döïa vaøo quan nieäm thöïc tieãn, trong cô baûn thì toát nhöng cho raèng trong ñôøi naøy khoâng coù gì khaùc hôn laø cuoäc soáng vaät chaát. Ngaøy nay (1947), theá giôùi ñang yeâu cuoàng soáng voäi. ÔÛ Anh, Myõ vaø taát caû caùc nöôùc khaùc ñeàu ñang ñaày raãy nhöõng thuû tuïc ly dò; nhöõng ngöôøi treû keát hoân treân caên baûn laø neáu cuoäc phoái hôïp khoâng haïnh phuùc thì coù theå huûy boû, vaø ai daùm baûo laø hoï laøm sai? Nhöõng ñöùa treû ngoaïi hoân, haäu quaû cuûa caùc caên beänh chieán tranh trong moïi nöôùc thì haàu nhö laø thoâng leä chöù khoâng ngoaïi tröø nöôùc naøo. Baát kyø ôû ñaâu coù nhöõng ñoaøn quaân ñi qua laø coù haøng traêm ngaøn ñöùa treû ra ñôøi maø khoâng ñöôïc luaät phaùp coâng nhaän. Giaùo hoäi coâng khai vaø maïnh meõ choáng ñoái quan nieäm hoân nhaân thôøi nay cuõng nhö noãi baát haïnh cuûa noù nhöng khoâng ñöa ra giaûi phaùp naøo, vaø caû hai giaùo hoäi Cô Ñoác vaø Anh giaùo cuûa Myõ vaø ôû Anh ñeàu giöõ quan ñieåm raèng neáu moät ngöôøi ñaõ ly dò thì baát cöù cuoäc hoân nhaân naøo sau ñoù cuõng laø taø daâm caû. Nhaân chuyeän naøy toâi môùi nhôù coù laàn ñaõ xin ñöôïc döï leã ban Thaùnh theå buoåi saùng ôû moät nhaø thôø taïi Tunbridge Wells, gaàn beân truï sôû cuûa chuùng toâi trong thò traán naøy. Toâi ñeán vò giaùo só ñeå xin pheùp bôûi vì nöôùc Anh voán raát nhoû vaø daân toäc toâi thì ai cuõng bieát caû. Vò naøy noùi raèng oâng phaûi xin pheùp vò Giaùm muïc nhöng ñaõ bò töø choái, neân oâng cho bieát toâi khoâng theå döï leã. Toâi nhìn oâng trong giaây laùt vaø noùi, “Coù theå toâi ñaõ töø Myõ ñeán thò traán naøy vaø ñaõ laø moät phuï nöõ baøi baïc, röôïu cheø, aên chôi vôùi haøng loâ nhaân tình, nhöng neáu toâi chöa ly dò thì toâi vaãn ñöôïïc döï thaùnh leã. Caùch ñaây hai möôi naêm toâi ñaõ ly dò vôùi söï hoaøn toaøn taùn thaønh cuûa vò Giaùm muïc vaø Cha xöù vì hoï bieát söï thaät, nhöng toâi khoâng theå döï thaùnh leã duø raèng toâi laø ngöôøi ñaõ tìm caùch phuïng söï Ñöùc Christ töø naêm möôøi laêm.” Coù moät ñieàu gì ñoù cô 201
    • Töï truyeän 217 baûn laø sai laàm trong Giaùo hoäi Anh. Coù moät ñieàu gì ñoù cuõng sai laàm nhö vaäy trong Giaùo hoäi Giaùm muïc ôû ñaây, bôûi vì moät vò giaùm muïc cuûa giaùùo hoäi coù laàn noùi vôùi toâi raèng, “Ñöøng bao giôø noùi cho toâi bieát moät ngöôøi ñaõ ly dò, bôûi vì neáu toâi khoâng bieát thì cuõng khoâng haïi cho ai caû, nhöng neáu toâi bieát thì toâi phaûi töø choái vieäc ban Thaùnh theå.” Xin mieãn bình luaän. Chuùng ta ñang tìm kieám giaûi phaùp cho vaán ñeà tình duïc. Giaûi phaùp ñoù seõ nhö theá naøo thì toâi khoâng bieát, nhöng toâi tin töôûng vaøo baûn tính toát ñeïp cuûa nhaân loaïi vaø chuû ñích Thieâng lieâng ñang khai môû. Coù leõ giaûi phaùp ñoù seõ ñaït ñöôïc thoâng qua neàn giaùo duïc ñuùng ñaén ôû caùc tröôøng cuøng thaùi ñoä ñuùng ñaén cuûa caùc baäc cha meï treân theá giôùi ñoái vôùi nhöõng ñöùa con trai vaø con gaùi vò thaønh nieân cuûa hoï. Thaùi ñoä cuûa hoï hieän nay ñaët caên baûn treân nhöõng noãi lo sôï kín ñaùo vaø thieáu hieåu bieát. Roài phaûi ñeán luùc maø caùc nhaø giaùo duïc vaø caùc baäc cha meï noùi leân nhöõng söï kieän thöïc teá cuûa cuoäc soáng cuøng caùc quy luaät veà vaán ñeà nam, nöõ moät caùch coâng khai, tröïc tieáp vôùi giôùi treû vaø toâi thaáy raèng ngaøy aáy cuõng khoâng xa. Giôùi treû raát toát, nhöng vì thieáu hieåu bieát neân thöôøng laâm vaøo tình traïng khoù khaên. Neáu hoï bieát ñöôïc nhöõng söï thaät — nhöõng söï thaät taøn nhaãn, khoâng ñeïp ñeõ — thì hoï bieát phaûi laøm gì. Coù nhieàu caâu chuyeän nhaûm nhí veà nhöõng ñoùa hoa nhoû, nhöõng traùi ñaäu vaø nhöõng ñöùa beù sinh ra töø loaøi chim cuøng caùc caùch giaûi thích töông töï veà vaán ñeà tình duïc, taát caû ñeàu laø söï xuùc phaïm ñeán trí thoâng minh cuûa nhaân loaïi, maø giôùi treû chuùng ta hieän nay laïi raát thoâng minh. Rieâng toâi, toâi muoán thaáy taát caû con trai, con gaùi ñeán tuoåi vò thaønh nieân ñeàu ñöôïc ñöa ñeán moät y só thoâng hieåu vaán ñeà ñeå noùi cho chuùng bieát roõ heát söï thaät. Toâi mong sao gaây taïo trong theá heä treû moät söï kính troïng caùi chöùc naêng cuûa hoï laø nhöõng baäc cha meï töông lai cuûa theá heä tôùi, vaø mong sao caùc baäc cha meï hieän nay (1947) (ôû ñaây toâi xin noùi chung) haõy cho giôùi treû ñöôïc töï do ñeå giaûi quyeát caùc vaán ñeà cuûa hoï. Toâi coù kinh nghieäm raèng khi giôùi treû ñaõ hieåu bieát thì chuùng ta coù 202
    • Töï truyeän218 theå tin caäy hoï ñöôïc. Töï nhieân laø caùc thanh nieân nam, nöõ thöôøng khoâng coù gì thaáp heøn, vaø seõ khoâng maïo hieåm khi hoï bieát raèng nhöõng nguy cô ñoù voán coù thaät. Khi caùc nam, nöõ thanh thieáu nieân ñeán vôùi y só thì vò naøy giaûi thích vaán ñeà tình duïc theo phöông dieän cuûa vai troø laøm cha meï, theo quan ñieåm caùc moái nguy hieåm cuûa laïm duïng tình duïc, vaø khuyeán caùo veà naïn ñoàng tính luyeán aùi laø moät trong nhöõng moái ñe doïa lôùn nhaát ñoái vôùi caùc thanh nieân, thieáu nöõ hieän nay. Thöôøng thì chuùng ta coù theå tin töôûng giôùi treû khi hoï ñöôïc bieát söï thaät vaø cho thaáy vaán ñeà roõ raøng, nhöng xin noùi thaúng laø toâi khoâng tin töôûng caùc baäc cha meï, phaàn lôùn vì hoï quaù lo sôï vaø khoâng tin töôûng con caùi mình. Ñaây chæ laø böôùc ñaàu, bôûi vì trong maáy naêm keá ñoù toâi töï nhieân phaûi ñoái phoù vôùi vaán ñeà thanh nieân, thieáu nöõ. Toâi coù ba ñöùa con gaùi raát duyeân daùng haáp daãn vaø caùc caäu con trai baét ñaàu tuï taäp ñeán. Theá laø khoâng nhöõng thöôøng xuyeân coù ngöôøi ñeán ôû sôû toâi, maø thöôøng xuyeân coøn coù caùc caäu trai ñeán nhaø toâi, vaø ñaây laø dòp toâi hoïc caùch thoâng caûm vaø meán thích caû hai nhoùm ngöôøi naøy. Toâi meán, troïng vaø tin töôûng theá heä treû. Trong khoaûng thôøi gian naøy chuùng toâi dôøi nhaø töø Ridgefield Park ñeán Stamford, bang Connecticut. Moät ngöôøi baïn cuûa chuùng toâi, oâng Graham Phelps Stockes, coù moät ngoâi nhaø troáng treân Eo bieån Long Island vaø oâng cho chuùng toâi ôû mieãn phí trong nhieàu naêm. Ñoù laø moät ngoâi nhaø roäng raõi, ñeïp ñeõ hôn nhaø ôû Ridgefield Park raàt nhieàu vaø rieâng toâi raát thích. Toâi nhôù maõi nhöõng buoåi saùng ôû ñoù. Taàng treân coù xaây ra moät phoøng lôùn naèm treân caùc phoøng cuûa ngöôøi giuùp vieäc ôû taàng döôùi. Phoøng naøy ba beà coù cöûa soå, laø nôi toâi ôû vaø laøm vieäc. Craigie cuõng soáng vôùi chuùng toâi vaø duø raèng coâng vieäc nhaø beà boän nhöng maáy ñöùa con gaùi cuõng ñaõ lôùn vaø giuùp ñôõ coâng vieäc ñöôïc nhieàu hôn. Foster vaø toâi thöôøng ñi New York haàu heát caùc ngaøy trong tuaàn trong khi Craigie ôû ñoù troâng nom caùc con toâi. Chuùng ñeàu ôû tuoåi thaønh nieân, raát xinh ñeïp, vaø chuùng 203
    • Töï truyeän 219 toâi thaáy raèng hoaøn toaøn khoâng theå ñöa chuùng vaøo hoïc tröôøng coâng ñöôïc. Hoài ñoù, daân ôû Stamford phaàn lôùn laø ngoaïi kieàu, vaø ba ñöùa con gaùi toùc vaøng haàu nhö raát quyeán ruõ ñoái vôùi caùc caäu trai ngöôøi YÙ, cho neân chuùng bò ñeo ñuoåi ôû khaép nôi. Toâi ñem vaán ñeà ra baøn vôùi moät ngöôøi baïn cuûa toâi raát giaøu coù, vaø baø ñaõ ñoùng tieàn cho chuùng hoïc ôû tröôøng Low Hayward. Ñaây laø moät tröôøng nöõ tö thuïc cuûa giôùi thöôïng löu, vaø chuùng hoïc ôû ñoù haèng ngaøy cho ñeán khi chuùng toâi rôøi Stamford. Toâi khoâng coøn nhôù heát taát caû caùc caäu con trai ñaõ ñeán vôùi chuùng toâi. Coù hai caäu vaãn coøn laø baïn cuûa chuùng toâi vaø thænh thoaûng vaãn ñeán thaêm, duø raèng caû hai nay ñeàu ñaõ coù gia ñình. Ñoâi khi hoï ñeán thaêm vaø duø sao ñoù vaãn laø nhöõng dòp vui veû, noù xoùa ñi taát caû nhöõng noãi caêng thaúng trong ñôøi vaø giuùp chuùng toâi caûi thieän nhöõng moái lieân giao thaân höõu duø chuùng toâi khoâng gaëp hoï trong bao laâu. Caùc caäu khaùc thì toâi khoâng coøn nhôù. Hoï ñeán roài ñi. Toâi nhôù roõ nhaát laø bao ñeâm toâi ngoài trong phoøng, ba beà cöûa kieáng, troâng chöøng aùnh ñeøn xe hôi baùo hieäu moät caäu trai ñaõ chôû moät ñöùa con gaùi veà nhaø. Ñieàu naøy thöôøng laøm cho caùc con toâi raát böïc mình nhöng toâi luoân luoân caûm thaáy raèng taùc duïng taâm lyù cuûa noù raát toát. Ngöôøi meï vaãn luoân bieát ñöôïc con cuûa baø hieän ñang ôû ñaâu, vôùi ai vaø chöøng naøo veà, vaø toâi khoâng bao giôø hoái tieác söï cöông quyeát cuûa toâi ôû ñieåm naøy. Nhöng toâi laïi tieác nhöõng giôø nguû bò maát ñi. Ba ñöùa con gaùi chöa bao giôø khieán toâi phaûi thöïc söï phieàn lo ñieàu gì, vaø chöa bao giôø laøm maát loøng tin töôûng cuûa toâi; nay chuùng ñaõ coù gia ñình vaø ñaõ töï laäp, nhöng toâi muoán nhaân ñaây maø noùi raèng chuùng ñaõ xöû söï moät caùch ñuùng ñaén, toát ñeïp, vaø deã thöông, phaûi ñaïo nhö theá naøo. Roài naêm thaùng daàn troâi. Töø 1925 ñeán 1930 laø nhöõng naêm coù caùc ñieàu chænh, caùc khoù khaên, nhöõng nieàm vui vaø phaùt trieån. Ít coù ñieàu gì phaûi noùi ñeán ôû ñaây. Ñoù chæ laø nhöõng naêm bình thöôøng — nhöõng naêm laøm vieäc, xaây döïng vaø oån ñònh Tröôøng Arcane, xuaát baûn caùc saùch cuûa Chaân sö Taây Taïng, vaø 204
    • Töï truyeän220 qui tuï chung quanh chuùng toâi nhöõng ngöôøi nam, nöõ, hoï khoâng chæ laø nhöõng ngöôøi baïn chuùng toâi tin caäy, vaãn laøm vieäc vôùi chuùng toâi töø tröôùc ñeán giôø, maø hoï cuõng hieán daâng loøng trung thaønh cuûa mình ñeå phuïng söï nhaân loaïi. Chuùng toâi ít khi ñi nghæ heø ôû ñaâu xa vì ngoâi nhaø naøy ôû treân eo bieån, noù coù baõi taém rieâng neân maáy ñöùa con gaùi coù ñuû ñieàu kieän bôi loäi vaø ñi baét soø. Toâi thaät söï laø moät ñaàu beáp naáu moùn xuùp soø raát ngon. Nhôø loøng toát cuûa moät ngöôøi baïn maø chuùng toâi coù ñöôïc chieác xe hôi ñeå laùi ñi New York hay baát cöù nôi naøo chuùng toâi muoán. Haàu nhö Chuùa nhaät naøo chuùng toâi cuõng ôû nhaø tieáp khaùch hay baïn beø, vaø thöôøng coù 20 hay 30 ngöôøi. Giaø hay treû, coù ñòa vò xaõ hoäi hay khoâng, chuùng toâi ñeàu hoaøn toaøn hoøa ñoàng, vaø ai naáy ñeàu vui veû. Chuùng toâi baøy baùnh, röôïu traùi caây, traø vaø caø pheâ, vaø duø ñòa vò naøo moïi ngöôøi ñeàu phaûi “tham gia” röûa cheùn dóa vaø doïn goïn phoøng khaùch vaøo cuoái ngaøy. Chuùng toâi coù moät con meøo vaø moät con choù coù caù tính raát roõ reät. Con choù thuoäc loaïi choù caûnh saùt, doøng gioáng Rin Tin Tin vaø raát coù giaù trò. Boån phaän noù laø baûo veä chuùng toâi vaø xua ñuoåi nhöõng keû lang thang, nhöõng ngöôøi aên xin, nhöng noù khoâng heà baûo veä gì caû. Ai noù cuõng meán vaø ngöôøi aên xin naøo voâ nhaø noù cuõng möøng. Noù thuoäc loaïi ñaëc bieät, heát söùc nhaïy caûm vaø deã bò kích ñoäng ñeán ñoãi phaûi thöôøng cho noù uoáng thuoác an thaàn ñeå xoa dòu thaàn kinh. Noù khoâng coù daáu hieäu hung döõ naøo, vaø moïi ngöôøi ñeàu thöông meán noù. Con meøo thì khoâng ai thöông caû bôûi vì noù meán chæ coù toâi. Ñoù laø moät chuù meøo ñöïc lôùn raát ñeïp maø chuùng toâi nhaët ñöôïc khi noù ñi hoang hoài nhoû. Ngoaøi toâi ra thì noù khoâng noùi chuyeän vôùi ai caû. Ngoaøi toâi ra thì noù khoâng aên moùn gì cuûa ai cho caû. Neáu toâi khoâng coù ôû taàng döôùi thì noù khoâng chòu vaøo nhaø, neân cuoái cuøng Foster phaûi laøm moät caùi thang cho noù töø vöôøn leân cöûa soå phoøng toâi vaø caét taám maøn moät loã ñeå noù coù theå vaøo phoøng toâi, ôû ñoù noù môùi caûm thaáy hoaøn toaøn haïnh phuùc; noù 205
    • Töï truyeän 221 khoâng bao giôø ñi theo cöûa naøo khaùc maø luoân töø treân chieác thang nhaûy vaøo giöôøng toâi. Coâng vieäc phaùt trieån nhanh choùng trong nhöõng naêm naøy. Choàng toâi ñaõ cho ra taïp chí The Beacon (Haûi ñaêng), vaø töø ñoù ñeán nay ñaõ ñaùp öùng ñöôïc moät nhu caàu thöïc söï. Moãi naêm toâi dieãn thuyeát tröôùc coâng chuùng töø 6 ñeán 8 laàn, vaø vì khoâng thu leä phí, neân soá thính giaû deã leân ñeán 1.000. Tuy nhieân, roát cuoäc chuùng toâi xeùt thaáy raèng coù nhieàu ngöôøi choaùn gheá trong thính giaû chæ laø haïng maø ôû New York ngöôøi ta goïi laø nhöõng keû troâi noåi. Hoï lui tôùi döï caùc cuoäc dieãn thuyeát naøo mieãn phí, baát keå ñeà taøi gì, vaø khoâng bao giôø thöïc söï ích duïng ñöôïc baát cöù ñieàu gì maø hoï ñaõ nghe. Theá neân, ñaõ ñeán luùc chuùng toâi quyeát ñònh thu tieàn döï caùc buoåi giaûng cuûa toâi, maëc duø noù chæ coù 25 xu. Soá thính giaû lieàn giaûm xuoáng gaàn phaân nöûa, vaø ñieàu ñoù laøm chuùng toâi raát haøi loøng. Nhöõng ngöôøi coøn laïi sôû dó ñeán laø vì hoï muoán nghe ñeå hoïc hoûi, vaø raát ñaùng noùi chuyeän vôùi hoï. Bao giôø toâi cuõng thích dieãn thuyeát, vaø trong hai möôi naêm qua toâi chöa bao giôø gaëp ñieàu gì laøm toâi phaûi boái roái treân buïc giaûng. Toâi meán thích vaø tin töôûng moïi ngöôøi, vaø thính giaû laø nhöõng ngöôøi toát. Toâi cho raèng dieãn thuyeát laø ñieàu toâi thích nhaát trong ñôøi, vaø hieän nay vì söùc khoûe khoâng cho pheùp neân toâi thaáy ñoù laø moät trong nhöõng maát maùt lôùn nhaát. Baùc só cuûa toâi khoâng thaät söï cho pheùp, coøn choàng toâi thì quaù lo sôï neân giôø ñaây toâi chæ thuyeát trình vaøo cuoäc hoäi thöôøng nieân maø thoâi. Chính vaøo ñaàu giai ñoaïn naøy toâi ñaõ keát moät tình baïn maø ñoái vôùi toâi noù coù yù nghóa nhaát, chæ tröø cuoäc hoân nhaân cuûa toâi vôùi Foster Bailey. Ngöôøi baïn naøy coù caùc ñöùc tính giaûn dò, dòu daøng, voâ vò lôïi, vaø baø ñaõ ñem laïi moät söï phong phuù vaø myõ leä cho ñôøi toâi ñeán möùc maø toâi chöa bao giôø mô töôûng ñöôïc. Möôøi baûy naêm daøi chuùng toâi cuøng saùnh böôùc treân ñöôøng tinh thaàn. Toâi daønh cho baø taát caû nhöõng giôø naøo toâi raûnh ñöôïc vaø thöôøng ôû nhaø baø. Chuùng toâi cuøng buoàn cöôøi veà nhöõng vaán ñeà gioáng nhau, cuøng quan taâm ñeán nhöõng phaåm tính vaø caùc yù töôûng 206
    • Töï truyeän222 gioáng nhau. Chuùng toâi khoâng giaáu gieám nhau ñieàu gì vaø toâi bieát heát moïi caûm nghó cuûa baø veà moïi ngöôøi, veà caùc tröôøng hôïp vaø hoaøn caûnh cuûa baø. Toâi nghó trong möôøi baûy naêm choùt cuûa cuoäc ñôøi coâ ñôn cuûa baø, baø ñaõ khoâng hoaøn toaøn coâ ñôn. Thoâng caûm vôùi baø, ñöùng keà caän beân baø, giuùp baø coù theå an loøng toû baøy taâm söï moät caùch töï do thoaûi maùi, laø söï ñeàn ñaùp duy nhaát maø toâi coù theå ñoåi laïi vôùi loøng töû teá baát taän maø baø ñaõ daønh cho toâi. Trong möôøi baûy naêm baø ñaõ mua saém cho toâi, vaø maõi ñeán khi baø maát vaøo naêm 1940 toâi khoâng heà mua moät thöù quaàn aùo naøo cho mình caû. Toâi vaãn coøn ñang maëc nhöõng quaàn aùo maø baø ñaõ cho toâi. Taát caû nhöõng nöõ trang toâi coù laø cuûa baø cho. Khi ñeán Myõ, toâi ñaõ coù mua ñem theo caùc nöõ trang vaø haøng theâu raát ñeïp, nhöng ñaõ phaûi baùn heát ñeå traû tieàn thöïc phaåm, vaø baø ñaõ quan taâm saém laïi cho toâi moät soá. Baø ñaõ lo cho caùc con toâi aên hoïc, vaø luoân luoân traû chi phí cho caùc chuyeán ñi khöù hoài cuûa chuùng toâi sang Chaâu AÂu vaø Anh quoác. Chuùng toâi thaân thieát ñeán ñoãi neáu toâi bò beänh laø töï baø bieát ngay. Maáy naêm tröôùc ñaây, coù laàn toâi bò beänh ôû Anh, vaø maáy giôø sau ñoù baø ñaõ gôûi cho toâi böu phieáu 500 baûng, vì baø bieát toâi beänh vaø coù leõ caàn tieàn. Moái lieân heä thaàn giao caùch caûm cuûa chuùng toâi thaät laï thöôøng vaø ñaõ tieáp tuïc thaäm chí sau khi baø qua ñôøi. Sau khi töø traàn, neáu coù vieäc gì xaûy ra trong gia ñình baø thì baø vaãn thöôøng ñem ra baøn baïc vôùi toâi baèng thaàn giao caùch caûm. Duø toâi khoâng coù caùch naøo bieát ñöôïc moïi chuyeän, nhöng veà sau toâi thöôøng khaùm phaù ra ñöôïc caùc söï vieäc ñoù, vaø ngay ñeán hieän nay toâi vaãn thöôøng lieân laïc vôùi baø. Baø hieåu bieát raát saâu xa veà Minh Trieát Ngaøn Ñôøi, nhöng baø laïi sôï moïi ngöôøi; baø sôï bò hieåu laàm; sôï nhöõng ngöôøi meán baø vì tieàn, vaø trong cô baûn laø heát söùc sôï haõi cuoäc ñôøi. Toâi nghó raèng toâi ñaõ giuùp ích ñöôïc baø trong caùc phöông dieän ñoù, bôûi vì baø troïng söï xeùt ñoaùn cuûa toâi vaø thaáy noù thöôøng truøng hôïp vôùi söï xeùt ñoaùn cuûa baø. Toâi ñoùng vai troø nhö moät chieác van an toaøn. Baø bieát raèng baø coù theå noùi vôùi toâi baát cöù ñieàu gì, vaäy maø noù khoâng ñi xa hôn. Ngay caû khi 207
    • Töï truyeän 223 baø saép söûa töø traàn baø vaãn töôûng ñeán toâi, vaø chæ vaøi ngaøy tröôùc khi baø maát toâi ñaõ nhaän ñöôïc böùc thö cuûa baø maø hieám khi naøo toâi ñoïc ñöôïc, keå cho toâi nghe taâm söï cuûa baø. Baø ñaõ nhôø moât ngöôøi naøo ñoù gôûi thö naøy. Khi qua ñôøi, moät trong nhöõng ñieàu maø toâi mong moûi laø coù baø chôø ñoùn toâi, vì baø ñaõ höùa nhö theá. Khi ôû coõi traàn, chuùng toâi ñaõ coù nhöõng khoaûng thôøi gian haïnh phuùc cuøng nhau. Chuùng toâi ñaõ cöôøi ñuøa veà nhöõng ñieàu gioáng nhau. Chuùng toâi thích nhöõng maøu saéc gioàng nhau, vaø toâi thöôøng töï hoûi xöa kia toâi ñaõ laøm gì maø ngaøy nay coù ñöôïc moät ngöôøi baïn nhö theá. Cöù moãi naêm hai laàn, baø laïi ñeán cöûa haøng mua cho toâi taùm, chín chieác aùo daøi, baø bieát chính xaùc loaïi naøo toâi thích vaø nhöõng maøu naøo hôïp vôùi toâi; vaø cuõng hai laàn moãi naêm, khi nhaän caùc hoäp quaàn aùo ñeïp ñeõ naøy, toâi laïi ñeán tuû laáy ra cuøng soá aùo daøi nhö theá cuûa naêm tröôùc ñeå gôûi cho nhöõng ngöôøi baïn naøo maø toâi bieát ñang khoù khaên. Toâi khoâng phaûi laø keû thích tích tröõ ñoà ñaïc cho rieâng mình, vì toâi ñaõ hieåu theá naøo laø caàn moät loaïi aùo khoaùc hay aùo daøi maø mình khoâng coù tieàn mua noåi. Söï tuùng thieáu trong giai caáp trung löu, laø nhöõng ngöôøi caàn phaûi giöõ moät daùng veû beà ngoaøi naøo ñoù, thì thaät laø moät kinh nghieäm ñaéng cay hôn nhieàu tröôøng hôïp tuùng thieáu khaùc. Hoï khoâng thích nhaän cuûa boá thí vaø cuõng khoâng thích ñi aên xin. Tuy nhieân, ngöôøi ta coù theå laøm cho hoï chòu nhaän nhöõng gì hoï caàn neáu, ví duï nhö, vieát thö hay noùi nhö toâi ñaõ laøm, “Toâi vöøa ñöôïc taëng nhieàu aùo daøi vaø khoâng theå maëc heát ñöôïc. Toâi caûm thaáy mình quaù tham lam neáu giöõ laïi cho mình taát caû, bôûi vaäy toâi gôûi chò vaøi chieác vaø xin chò giuùp toâi baèng caùch chaáp nhaän.’’ Theá neân, nieàm vui söôùng vôùi nhöõng chieác aùo ñeïp ñeõ, ñuùng kieåu maø ngöôøi aáy coù ñöôïc laø do baø baïn naøy chöù khoâng phaûi do toâi. Toâi thaáy khoù coù theå noùi ñuùng nhö yù muoán veà nhöõng ngöôøi thaân thieát nhaát vôùi mình. Toâi caûm thaáy ñieàu ñoù ñaëc bieät ñuùng trong tröôøng hôïp naøy, vaø nhaát laø ôû tröôøng hôïp Foster Bailey, 208
    • Töï truyeän224 choàng toâi. Anh aáy vaø toâi ñaõ baøn veà vieäc naøy vaø thaáy raèng khoâng theå ghi vaøo töï truyeän nhöõng gì toâi muoán noùi. Moät tình baèng höõu thuù vò khaùc cuõng ñaõ ñeán trong ñôøi chuùng toâi, mang nhöõng ñieàu raát coù yù nghóa — nhöõng haøm yù maø coù leõ seõ ñöôïc thöïc hieän ôû kieáp tôùi hôn laø kieáp naøy. Coù moät caâu laïc boä ôû thaønh phoá New York ñöôïc goïi laø Caâu laïc boä Quí toäc. Moät hoâm, moät hoäi vieân cuûa caâu laïc boä naøy môøi toâi ñeán nghe Ñaïi Coâng töôùc Alexander noùi chuyeän. OÂng laø con trai cuûa Hoaøng ñeá Nga vaø laø anh em vôùi Cöïu hoaøng Nicolas. Toâi ñaõ ñeán chính laø vì hieáu kyø, vaø thaáy caên phoøng chaät nöùc nhöõng vò quí toäc vaø hoaøng toäc ôû New York thôøi ñoù. Chaúng bao laâu chuùng toâi cuøng ñöùng daäy khi vò Ñaïi Coâng töôùc böôùc vaøo vaø ngoài ôû moät chieác gheá baønh treân buïc. Khi taát caû chuùng toâi ñaõ ngoài xuoáng trôû laïi, oâng môùi nghieâm nghò nhìn taát caû roài noùi, “Coù theå naøo trong giaây phuùt quí baïn queân raèng toâi laø Ñaïi Coâng töôùc, bôûi vì toâi muoán noùi vôùi quí baïn veà linh hoàn cuûa quí baïn.” Toâi chaêm chuù laéng nghe moät caùch ngaïc nhieân nhöng haøi loøng, vaø ñeán cuoái baøi thuyeát trình toâi môùi quay sang baïn toâi, nöõ Nam töôùc —, vaø noùi, “Toâi muoán sao ñöôïc Ngaøi Coâng töôùc tieáp xuùc vôùi nhöõng ngöôøi naøo trong nöôùc naøy maø hoï khoâng baän taâm ñeán vieäc oâng coù phaûi laø Ñaïi Coâng töôùc hay khoâng, vaø hoï chæ meán oâng vì nhaân caùch vaø thoâng ñieäp cuûa oâng thoâi.” Toâi noùi baáy nhieâu vaø khoâng nghó gì theâm nöõa. Saùng hoâm sau, khi toâi ñang ôû vaên phoøng, thì ñieän thoaïi reo vaø coù tieáng noùi, “Ñöùc Coâng Coâng seõ raát vui loøng neáu Baø Bailey coù maët ôû khaùch saïn Ritz vaøo 11 giôø.” Theá neân Baø Bailey ñaõ ñeán khaùch saïn Ritz vaøo luùc 11 giôø. Toâi gaëp ngöôøi thö kyù cuûa Ngaøi Coâng töôùc ôû phoøng ñôïi. OÂng ta môøi toâi ngoài, roài nhìn toâi moät caùch trang troïng vaø noùi, “Naøy Baø Bailey, baø caàn gì ôû Ngaøi Coâng töôùc?” Toâi ngaïc nhieân nhìn oâng ta, “Khoâng coù ñieàu gì caû. Toâi khoâng hieåu taïi sao toâi phaûi ñeán ñaây.” OÂng Roumanoff noùi, “Nhöng, Ngaøi Coâng töôùc baûo baø caàn gaëp Ngaøi maø.” Sau ñoù toâi môùi noùi vôùi oâng ta raèng toâi khoâng heà tìm 209
    • Töï truyeän 225 caùch ñeå gaëp Ngaøi Coâng töôùc, vaø toâi khoâng hieåu ñöôïc oâng caàn gì toâi. Toâi keå raèng toâi ñaõ döï buoåi noùi chuyeän cuûa Ngaøi Coâng töôùc chieàu hoâm tröôùc, vaø toâi ñaõ phaùt bieåu vôùi moät ngöôøi baïn raèng toâi öôùc sao oâng coù theå gaëp moät soá ngöôøi. Baáy giôø oâng Roumanoff môùi ñöa toâi leân laàu, ñeán phoøng cuûa Ngaøi Coâng töôùc; sau khi toâi cuùi chaøo vaø ngoài xuoáng, oâng môùi hoûi oâng coù theå laøm cho toâi ñieàu gì. Toâi ñaùp, “Khoâng coù ñieàu gì caû.” Roài toâi môùi tieáp tuïc noùi vôùi oâng raèng ôû Myõ coù nhöõng ngöôøi nhö baø Du Pont Ortiz, hoï suy nghó cuõng nhö oâng, hoï coù nhöõng ngoâi nhaø xinh xaén, nhöng hoï raát ít khi ñi nghe dieãn thuyeát, vaø toâi hy voïng coù leõ oâng seõ vui loøng gaëp hoï. ÔÛ ñieåm naøy, oâng höùa chaéc vôùi toâi oâng seõ laøm baát cöù ñieàu gì toâi yeâu caàu, roài oâng baûo, “Baây giôø chuùng ta haõy noùi ñeán nhöõng ñieàu quan troïng hôn.” Chuùng toâi ñaõ noùi chuyeän khoaûng moät giôø veà caùc vaán ñeà tinh thaàn vaø nhu caàu phaûi coù tình thöông treân theá giôùi. OÂng vöøa xuaát baûn moät cuoán saùch nhan ñeà “Toân Giaùo cuûa Tình thöông” vaø raát mong noù ñöôïc nhieàu ngöôøi ñoïc. Khi trôû veà vaên phoøng, toâi ñieän thoaïi cho Alice Ortiz baûo baø leân New York ñaët moät böõa tieäc tröa ôû khaùch saïn Ambas- sador ñeå ñaõi Ngaøi Ñaïi Coâng töôùc. Baø lieàn töø choái vaø toâi lieàn thuyeát phuïc baø baèng loøng ngay. Roài baø ñeán toå chöùc böõa tieäc. Trong khi duøng böõa, oâng Roumanoff ñaõ quay sang toâi vaø noùi, “Baø Bailey, Baø laø ai vaäy? Chuùng toâi khoâng theå bieát ñöôïc ñieàu gì veà Baø caû.” Toâi baûo oâng ta raèng ñieàu ñoù khoâng ñaùng ngaïc nhieân bôûi vì toâi khoâng laø ai caû — chæ laø moät ngöôøi coâng daân Myõ bình thöôøng xuaát thaân töø Anh, theá thoâi. OÂng ta laéc ñaàu vaø döôøng nhö vaãn hoaøn toaøn baên khoaên noùi vôùi toâi raèng Ngaøi Ñaïi Coâng töôùc ñaõ baûo oâng saün loøng laøm nhöõng gì toâi muoán oâng laøm. Ñaây laø khôûi ñaàu cuûa moät tình baïn raát chaân thaønh, ñaõ tieáp tuïc cho ñeán khi Ngaøi Ñaïi Coâng töôùc qua ñôøi vaø sau ñoù nöõa. OÂng thöôøng cuøng vôùi Foster vaø toâi gheù ñeán thaønh phoá Valmy trong vaøi ngaøy. Chuùng toâi ñaõ coù nhieàu cuoäc noùi chuyeän raát 210
    • Töï truyeän226 thuù vò. Toâi thaáy raèng moät trong taát caû nhöõng ñieàu maø taát caû chuùng toâi ñeàu caûm nhaän saâu saéc trong tình thaân höõu ñoù laø duø beà ngoaøi ra sao chuùng toâi vaãn gioáng nhau, duø thuoäc doøng doõi hoaøng toäc hay laø ngöôøi cuøng ñinh trong xaõ hoäi, ngöôøi ta ñeàu coù nhöõng öa thích hay ñoá kî gioáng nhau, coù cuøng nhöõng noãi ñau thöông vaø buoàn khoå, coù cuøng nguoàn haïnh phuùc vaø coù cuøng söùc thoâi thuùc tieán leân treân ñöôøng tinh thaàn. Ngaøi Ñaïi Coâng töôùc laø moät nhaø thoâng thaàn (spiritualist) ñaùng tin caäy vaø chuùng toâi thöôøng toå chöùc nhöõng cuoäc thoâng thaàn ngaén ñeå giaûi trí trong phoøng khaùch lôùn cuûa Alice. Moät chieàu noï, OÂng Roumanoff goïi ñieän thoaïi cho choàng toâi, hoûi chuùng toâi coù raûnh khoâng, vaø neáu raûønh thì chuùng toâi coù theå naøo nhaän ñöa Ngaøi Ñaïi Coâng töôùc ñeán hai nôi maø oâng phaûi dieãn thuyeát. Chuùng toâi raát vui loøng ñöa oâng ñi vaø khi oâng thuyeát trình xong ñaõ giuùp oâng thoaùt khoûi nhöõng ngöôøi saên chöõ kyù. Treân ñöôøng veà khaùch saïn, Ngaøi Coâng töôùc thình lình quay sang toâi vaø noùi, “Naøy Baø Bailey, neáu toâi noùi vôùi Baø raèng toâi cuõng bieát Chaân sö Taây Taïng thì Baø thaáy ñieàu ñoù coù yù nghóa gì chaêng?” Toâi ñaùp, “Coù, thöa Ngaøi, chaéc haún ñieàu ñoù raát coù yù nghóa.” “Vaäy, xin Baø bieát cho tam giaùc giöõa Baø, Foster vaø toâi.” Coù leõ ñoù laø laàn cuoái cuøng chuùng toâi gaëp oâng. Sau ñoù khoâng laâu oâng veà mieàn nam nöôùc Phaùp coøn chuùng toâi sang Anh. Maáy naêm sau, khi toâi ñang ngoài ôû giöôøng ñoïc saùch vaøo khoaûng 6 giôø 30 saùng thì laï luøng laøm sao, Ngaøi Ñaïi Coâng töôùc böôùc vaøo, trong boä ñoà nguû maøu xanh ñaäm maø oâng vaãn thöôøng maëc. OÂng nhìn toâi, mæm cöôøi, vaãy tay roài bieán maát. Toâi ñeán gaëp Foster roài noùi vôùi anh aáy raèng Ngaøi Ñaïi Coâng töôùc ñaõ töø traàn. Vaø ñuùng nhö vaäy, ngaøy hoâm sau toâi thaáy caùo phoù ñaêng treân baùo. Tröôùc khi rôøi nöôùc Myõ, oâng ñaõ taëng toâi moät taám aûnh cuûa oâng, dó nhieân laø coù thuû buùt cuûa oâng ñeà taëng, nhöng khoaûng moät naêm sau thì taám aûnh naøy bieán maát. Noù maát haún, vaø vì oâng khoâng coøn soáng neân toâi tieác laém vaø tin raèng coù leõ 211
    • Töï truyeän 227 moät tay saên chöõ kyù naøo ñaõ laáy caép. Nhieàu naêm veà sau, khi ñang ñi treân ñöôøng 43 ôû New York, boãng nhieân toâi thaáy Ngaøi Ñaïi Coâng töôùc ñang ñi veà phía toâi. OÂng mæm cöôøi vaø ñi luoân, vaø khi toâi leân ñeán vaên phoøng thì toâi thaáy taám aûnh bò maát ñang naèm ôû baøn giaáy cuûa toâi. Roõ raøng coù moät moái lieân keát raát chaët cheõ giöõa Ngaøi Ñaïi Coâng töôùc, Foster vaø toâi. Trong moät kieáp naøo ñoù sau naøy, chuùng toâi seõ bieát ñöôïc lyù do cuûa söï giao tieáp trong kieáp naøy, cuõng nhö tình baïn vaø söï thoâng caûm maø chuùng toâi ñaõ taïo ñöôïc. Chuùng ta khoâng neân xem moät kieáp soáng laø moät bieán coá rieâng bieät maø laø moät giai ñoaïn trong moät loaït nhöõng kieáp soáng. Nhöõng gì ñang thöïc hieän ngaøy nay, caùc beø baïn vaø gia ñình maø chuùng ta ñang lieân keát, cuøng caùc phaåm tính, ñaëc tính maø khí chaát chuùng ta ñang bieåu loä, taát caû chæ laø toång theå cuûa quaù khöù. Trong kieáp tôùi chuùng ta nhö theá naøo seõ laø keát quaû cuûa nhöõng thaùi ñoä chuùng ta ñaõ coù vaø nhöõng vieäc chuùng ta ñaõ laøm trong kieáp naøy. Nhöõng naêm naøy thaät laø baän roän. Maáy ñöùa con gaùi nay ñaõ tröôûng thaønh vaø caùc caäu trai cuõng thöôøng lui tôùi. Tröôøng Arcane phaùt trieån ñeàu ñaën vaø taän thaâm taâm toâi coù moät caûm thöùc chaéc chaén vaø nhaän ra raèng toâi ñaõ tìm thaáy coâng vieäc maø Chaân sö K.H. ñaõ noùi vôùi toâi vaøo naêm 1895. Caùc giaùo lyù veà luaân hoài vaø luaät nhaân quaû ñaõ giaûi quyeát ñöôïc caùc vaán ñeà maø taâm trí toâi ñaõ baên khoaên thaéc maéc. Toâi ñaõ bieát ñöôïc Ñ.Ñ.C.G.. Toâi ñaõ ñöôïc ban cho ñaëc aân tieáp xuùc vôùi Chaân sö K.H. khi naøo toâi caàn, bôûi vì giôø ñaây toâi ñaõ ñöôïc tin töôûng laø coù theå ñaët caùc vaán ñeà cuûa phaøm nhaân beân ngoaøi Ñaïo vieän cuûa Ngaøi, tieán tôùi ñeå höõu ích hôn cho Ñaïo vieän cuûa Ngaøi, vaø do theá maø höõu ích cho theá gian. Treân theá giôùi ngaøy caøng coù nhieàu ngöôøi coâng nhaän caùc saùch cuûa Chaân sö Taây Taïng. Baûn thaân toâi ñaõ vieát nhieàu saùch ñöôïc nhieàu ngöôøi ñoùn nhaän; toâi vieát caùc saùch aáy ñeå chöùng minh raèng moät ngöôøi coù theå ñöôïc goïi laø laøm coâng vieäc baèng quan naêng thaàn thoâng, nhö coâng 212
    • Töï truyeän228 vieäc toâi laøm vôùi Chaân sö Taây Taïng, maø vaãn laøm chuû trí naõo cuûa mình vaø vaãn laø moät con ngöôøi thoâng minh. Qua caùc cuoán saùch, qua soá sinh vieân trong Tröôøng ngaøy caøng taêng, Foster vaø toâi ngaøy moät tieáp xuùc nhieàu hôn vôùi moïi ngöôøi treân khaép theá giôùi. Thö töø ñoå ñeán vôùi nhöõng thaéc maéc, nhöõng yeâu caàu giuùp ñôõ, hoaëc nhôø chuùng toâi môû moät nhoùm môùi ôû nöôùc naøy hay nöôùc khaùc. Toâi luoân luoân giöõ quan nieäm raèng caùc chaân lyù noäi moân thaâm saâu nhaát vaãn coù theå ñöôïc coâng boá cho moïi ngöôøi bieát maø khoâng haïi gì, neáu hoï khoâng coù quan naêng nhaän thöùc tinh thaàn ôû noäi taâm. Vì vaäy maø nhöõng lôøi theä nguyeän giöõ bí maät trôû neân voâ nghóa. Khoâng coù gì bí maät caû. Chæ coù vieäc trình baøy chaân lyù vaø vieäc thoâng hieåu noù maø thoâi. Trong taâm trí cuûa coâng chuùng ñaõ coù nhieàu laãn loän giöõa Khoa Noäi moân vaø huyeàn thuaät. Huyeàn thuaät laø phöông caùch laøm vieäc ôû coõi traàn lieân heä ñeán baûn chaát vaø vaät chaát, naêng löôïng vaø maõnh löïc ñeå taïo neân caùc hình theå maø söï soáng coù theå bieåu loä qua ñoù. Khi coâng vieäc naøy lieân quan ñeán caùc maõnh löïc tinh linh nguõ haønh thì raát nguy hieåm vaø ngay caû ngöôøi coù ñoäng löïc noäi taâm thuaàn khieát cuõng caàn phaûi ñöôïc baûo veä. Khoa Noäi moân thì thöïc söï laø khoa hoïc veà linh hoàn. Noù lieân quan ñeán caùi nguyeân khí tinh thaàn linh ñoäng, haèng soáng aån trong moïi hình theå. Noù taïo neân moät söï hôïp nhaát caû trong thôøi gian vaø khoâng gian. Noù thuùc ñaåy vaø thöïc hieän Cô Tieán Hoùa (xeùt theo laäp tröôøng cuûa ngöôøi tìm ñaïo) vaø laø khoa hoïc veà Ñöôøng Ñaïo, noù daïy con ngöôøi caùc kyõ thuaät cuûa baäc sieâu nhaân töông lai, vaø baèng caùch ñoù maø daán böôùc leân Con Ñöôøng Tieán Hoùa cao sieâu hôn nöõa. Hoïc trình cuûa Tröôøng ñaõ ñöôïc töø töø khai trieån. Maõi töø tröôùc ñeán giôø, chuùng toâi vaãn giöõ sao cho coâng vieäc cuûa Tröôøng ñöôïc uyeån chuyeån ñeå coá gaéng ñaùp öùng nhöõng nhu caàu ñang thay ñoåi, vaø chuùng toâi ñaõ laàn hoài coù ñöôïc moät ban nhaân vieân thaønh thaïo ñeå giaùm saùt coâng vieäc. Möôøi laêm naêm tröôùc ñaây (1928) chuùng toâi ñaõ dôøi ñeán truï sôû hieän nay, vaø giôø ñaây goàm 213
    • Töï truyeän 229 caû caùc daõy laàu 31 vaø 32 laø truï sôû cuûa Tröôøng Arcane, Quyõ Tín thaùc Lucis, Coâng taùc Thieän chí vaø Coâng ty Xuaát baûn Lucis. Baét ñaàu chæ coù moät nhoùm nhoû sinh vieân thì nay chuùng toâi ñaõ coù moät soá keá hoaïch tinh thaàn, taát caû ñeàu nhaèm phuïng söï nhaân loaïi, taát caû ñeàu coù tính quoác teá, phi lôïi nhuaän, vaø taát caû ñeàu ñeå cho caùc sinh vieân Tröôøng Arcane coù theå tham gia.
    • Töï truyeän230 CHÖÔNGVI Naêm 1930 laø naêm cuoái cuûa nhöõng gì toâi goïi laø cuoäc soáng bình thöôøng. Töø ñoù trôû ñi, toâi chaêm chuù vaøo coâng vieäc ôû caû Chaâu AÂu laãn ôû Anh cuõng nhö ôû Myõ, cuøng nhöõng cuoäc ñính hoân vaø thaønh hoân cuûa caùc con, maø laï laøm sao, noù ñaõ laøm cho tình caûm cuûa toâi nheï nhoõm raát nhieàu. Nhòp soáng khaù bình thöôøng cuûa toâi töø naêm 1924 ñeán 1930 ñaõ bò xaùo troän roõ reät vaøo naêm 1931. Trong nhieàu phöông dieän thì saùu naêm naøy laø nhöõng naêm coù nhòp sinh hoaït ñôn ñieäu — saùng thöùc daäy, laøm vieäc cho Chaân sö Taây Taïng, nhaéc con thöùc daäy chuaån bò ñi hoïc, ñieåm taâm, ñaët mua thöïc phaåm, leân xe löûa ñi New York ñeå möôøi giôø coù maët ôû sôû, roài ngaøy naøo cuõng lieân tuïc coù nhöõng cuoäc heïn, xöû lyù thö töø, ñoïc thö cho thö kyù vieát, quyeát ñònh nhöõng coâng vieäc ôû tröôøng, thaûo luaän caùc vaán ñeà vôùi Foster, roài ñi aên tröa. Thöôøng luùc xeá chieàu coù nhöõng lôùp hoïc, vaø nhìn laïi toâi thaáy nhöõng luùc toâi giaûng caùc ñieàu caên baûn cuûa Giaùo Lyù Bí Nhieäm laø nhöõng thôøi gian vöøa yù vaø lôïi ích nhaát trong ñôøi toâi. Ngaøy nay, trong nhieàu phöông dieän, boä Giaùo Lyù Bí Nhieäm cuûa H.P.B. ñaõ loãi thôøi, vaø khaûo höôùng cuûa noù veà neàn Minh Trieát Ngaøn Ñôøi khoâng coøn hay ít coù söùc thu huùt ñoái vôùi theá heä hieän taïi. Nhöng nhöõng ai thöïc taâm nghieân cöùu noù vaø hieåu ñöôïc phaàn naøo aån nghóa cuûa noù seõ coù ñöôïc moät söï ñaùnh giaù cô baûn veà chaân lyù maø döôøng nhö khoâng cuoán saùch naøo khaùc cung öùng ñöôïc. H.P.B. ñaõ noùi raèng böôùc keá tieáp dieãn giaûi Minh Trieát Ngaøn Ñôøi seõ theo khaûo höôùng taâm lyù, vaø quyeån Luaän veà Löûa Vuõ truï,ï maø toâi ñaõ xuaát baûøn naêm 1925, laø chìa khoùa taâm lyù cuûa Giaùo Lyù Bí Nhieäm. Coù leõ khoâng theå coù quyeån naøo trong caùc saùch maø toâi ñaõ vieát neáu toâi chöa töøng nghieân cöùu thaät kyõ löôõng boä Giaùo Lyù Bí Nhieäm. 214 215
    • Töï truyeän 231 Nhìn laïi nhöõng naêm thôøi con gaùi cuûa toâi vaø cuûa caùc con, giôø ñaây toâi môùi bieát tuoåi vò thaønh nieân laø thôøi gian khoù khaên ñeán möùc naøo. Thôøi ñoù, toâi ñaõ gaëp khoù khaên nhieàu hôn laø caùc con toâi, bôûi vì khoâng ai noùi cho toâi bieát ñieàu gì caû. Chuùng cuõng ñaõ traûi qua thôøi gian khoù khaên thaät ñaáy nhöng, xin Chuùa chöùng giaùm, toâi coøn khoù hôn. Toâi ñaõ phaûi ñöùng keá beân, nhìn chuùng bò ñeo ñuoåi vaø hy voïng chuùng seõ khoâng bò löøa gaït, nhöng ñoâi khi chuùng cuõng bò laàm. Toâi ñaõ phaûi khoå taâm vì coù luùc chuùng ñaõ xem toâi laø moät ngöôøi meï coù quan nieäm loãi thôøi. Toâi ñaõ phaûi thaáy caùc quan ñieåm cuûa mình bò xem laø cuõ rích, vaø raùng nhôù laïi nhöõng ngaøy mình ñaõ choáng ñoái ra sao. Toâi ñaõ thaáy quaù nhieàu vaø bieát quaù nhieàu veà nhöõng ñieàu taø vaïy trong ñôøi ñeán ñoãi toâi buoàn raàu lo sôï cho chuùng, veà sau taát caû nhöõng moái lo aáy ñaõ chöùng toû laø hoaøn toaøn khoâng caàn thieát, nhöng vaøo luùc ñoù thì thaät laø nghieâm troïng. Toâi ñaõ phaûi chòu nhöõng yù nghó non nôùt cuûa chuùng cho raèng toâi khoâng bieát gì veà tình duïc, raèng toâi khoâng bieát caùch öùng xöû theá naøo vôùi ñaøn oâng, raèng khoâng coù ai ñaõ töøng yeâu thöông toâi, ngoaïi tröø hai ngöôøi ñaøn oâng maø toâi ñaõ keát hoân. Dó nhieân kinh nghieäm cuûa toâi laø caùi kinh nghieäm cuûa moïi baäc laøm cha meï chuaån bò ñöa con caùi vaøo ñôøi, ñaëc bieät neáu ñoù laø con gaùi. Con trai thì ñöôïc töï do sôùm hôn vaø chuùng giöõ moàm giöõ mieäng neân ngöôøi meï bình thöôøng khoâng heà bieát gì veà nhöõng vieäc laøm cuûa con trai baø. Theá neân, baûy, taùm naêm keá ñoù thaät laø khoù khaên cho toâi, vaø toâi khoâng theå chaéc raèng toâi ñaõ haønh xöû con caùi moät caùch khoân ngoan. Duø sao thì döôøng nhö toâi ñaõ khoâng laøm gì haïi cho laém, vaø toâi haøi loøng vôùi keát luaän naøy. Vaøo muøa thu naêm 1930, roõ raøng laø coâng vieäc cuûa nhaø tröôøng ñang tieán trieån ôû Chaâu AÂu vaø Anh quoác. Nhöõng quyeån saùch maø chuùng toâi xuaát baûn ñaõ ñi khaép theá giôùi, vaø qua ñoù chuùng toâi ñaõ baét ñaàu tieáp xuùc vôùi nhieàu ngöôøi ôû caùc nöôùc. Trong soá ñoù nhieàu ngöôøi ñaõ vaøo Tröôøng Arcane maø phaàn ñoâng hoï noùi tieáng Anh. Baáy giôø chuùng toâi chöa heà laøm vieäc
    • Töï truyeän232 baèng caùc ngoaïi ngöõ cuõng nhö chöa heà coù vò thö kyù naøo bieát ngoaïi ngöõ caû. Sôû dó treân theá giôùi moïi ngöôøi bieát chuùng toâi ñang laøm gì vaø ñaïi dieän cho ñieàu gì, phaàn lôùn laø thoâng qua caùc quyeån saùch vaø thoâng qua nhöõng ngöôøi ñaõ vieát thö hoûi chuùng toâi veà tham thieàn hoaëc veà moät söï khoù khaên naøo ñoù. Nhöõng hoäi vieân naøo cuûa Hoäi T.T. khoâng haøi loøng vôùi caùch trình baøy heïp hoøi, hoï cuõng lieân laïc vôùi chuùng toâi roài sau ñoù nhieàu ngöôøi trong soá naøy ñaõ vaøo Tröôøng Arcane. Khi hoï laøm ñôn xin hoïc, toâi luoân luoân neâu leân raèng caù nhaân chuùng toâi khoâng heà phaûn ñoái ñieàu naøy, nhöng caùc vò laõnh ñaïo Boä phaän Bí giaùo cuûa hoäi ñoù nhaát ñònh seõ choáng ñoái. Duø theá naøo toâi cuõng luoân luoân neâu leân vôùi hoï raèng linh hoàn cuûa hoï laø cuûa chính hoï, vaø hoï khoâng neân chaáp nhaän meänh leänh cuûa ai caû, hoaëc laø cuûa toâi hay laø cuûa caùc vò laõnh ñaïo Bí giaùo. Keát quaû cuûa ñieàu naøy laø hieän nay trong Tröôøng Arcane chuùng toâi coù nhieàu vò hoäi vieân Bí giaùo raát gioûi giang vaø kyø cöïu, hoï thaáy trong hai khaûo höôùng naøy khoâng coù gì traùi ngöôïc nhau. Boä phaän Bí giaùo ñaõ ñöa ra laäp luaän khoâng hôïp lyù raèng seõ raát nguy hieåm neàu thöïc haønh hai loái tham thieàn moät löôït; ñieàu ñoù khoâng nhöõng laøm toâi buoàn cöôøi maø coøn toû ra laø khoâng ñuùng. Bôûi moät leõ, caùc rung ñoäng vaø phaåm tính gioáng nhau cuøng vaän haønh thoâng qua caû hai khaûo höôùng, vaø hôn nöõa, phöông thöùc thieàn cuûa Boä phaän Bí giaùo coù tính caùch sô ñaúng, neân neáu coù hieäu quaû naøo nôi caùc luaân xa thì cuõng ít thoâi. Tuy nhieân, phöông thöùc naøy heát söùc toát cho nhöõng ngöôøi ñang treân con Ñöôøng Döï Bò. Theá laø, Tröôøng Arcane phaùt trieån khaù lieân tuïc nhöng haõy coøn töông ñoái nhoû. Chuùng toâi phaûi dôøi töø nôi naøy ñeán nôi khaùc vì giaù thueâ nhaø thay ñoåi ôû New York, vaø ñeán thaùng Tö naêm 1928, laàn ñaàu chuùng toâi dôøi ñeán truï sôû hieän nay, ôû soá 11 Ñöôøng 42 phía Taây. Chuùng toâi laø moät trong nhöõng nhoùm ñaàu tieân dôøi ñeán toaø cao oác môùi xaây naøy vaø ôû taàng 32 laø taàng choùt. Hieän nay chuùng toâi cuõng thueâ luoân taàng 31, nhöng vì truï sôû quaù chaät neân chaúng bao laâu nöõa chuùng toâi seõ phaûi tìm caùch nôùi roäng theâm.217 216
    • Töï truyeän 233 Chuùng toâi ñaõ lieân laïc thö töø trong moät thôøi gian vôùi moät ngöôøi phuï nöõ Thuïy Só, baø coù nhieàu kieán thöùc, quan taâm ñeán nhöõng gì chuùng toâi ñang giaûng daïy, vaø ñang coù moät vaøi coá gaéng ñeå ñöa giaùo huaán Minh Trieát Ngaøn Ñôøi ñeán vôùi theá gian. Baø coù moät ngoâi nhaø xinh xaén beân hoà Maggiore ôû Thuïy Só, nôi ñoù baø ñaõ xaây moät giaûng ñöôøng vaø laäp ñöôïc moät thö vieän raát toát. Moät toái noï vaøo muøa thu naêm 1930, baø ñaõ ñeán nhaø chuùng toâi ôû Stamford, Connecticut, vaø ôû laïi vôùi chuùng toâi moät thôøi gian ngaén, cuøng baøn baïc nhieàu ñieàu, ñöa ra vôùi chuùng toâi nhieàu goùp yù, nhaän ra quan ñieåm cuûa chuùng toâi, vaø töï nguyeän cuøng chuùng toâi coäng taùc. Baø ñeà nghò raèng neáu coù chuùng toâi giuùp ñôõ coù theå baø seõ môû moät trung taâm tinh thaàn ôû Ascona gaàn Locarno beân hoà Maggiore. Trung taâm naøy seõ khoâng phaân bieät moân phaùi naøo vaø môû cöûa cho nhöõng nhaø tö töôûng noäi moân vaø caùc moân sinh huyeàn bí thuoäc taát caû caùc ñoaøn theå ôû Chaâu AÂu vaø caùc nôi khaùc. Baø goùp phaàn baèng nhöõng khu vöôøn ñeïp ñeõ, giaûng ñöôøng vaø nhöõng ngoâi nhaø xinh xaén naøy, coøn Foster vaø toâi seõ ñeán ñoù baét ñaàu thöïc hieän keá hoaïch vaø giaûng daïy. Neáu chuùng toâi ñeán Ascona thì baø saün loøng ñeå cho caùc con toâi ñi cuøng, seõ tieáp ñaõi chuùng toâi ñaày ñuû, lo choã aên, choã nghæ cho taát caû chæ tröø loä phí. Ñöông nhieân laø chuùng toâi khoâng theå thình lình quyeát ñònh ñöôïc maø höùa seõ suy xeùt thaät kyõ vaán ñeà vaø traû lôøi baø sôùm suûa vaøo ñaàu naêm 1931. Coù nhieàu vaán ñeà lieân heä. Loä phí cho naêm ngöôøi khoâng phaûi laø chuyeän nheï nhaøng, vaø khoâng chaéc laø chuùng toâi muoán ñaûm nhaän moät coâng vieäc coù nhöõng ñieàu kieän maïo hieåm nhö theá. Toâi ñaõ ôû Myõ hai möôi naêm nay khoâng veà Chaâu AÂu, vaø toâi khoâng theå naøo ñi Chaâu AÂu maø khoâng veà thaêm ñaát nöôùc mình, neân phaûi suy xeùt raát nhieàu môùi coù theå bieát chính xaùc quyeát ñònh naøo laø ñuùng. Luùc aáy, Alice Ortiz, baïn toâi ñaõ ñeán thaêm vôùi moät ñeà nghò lieân quan ñeán toaøn boä vaán ñeà naøy. Khoâng heà bieát gì veà ñeà 218
    • Töï truyeän234 nghò cuûa Olga Fröbe, moät ngaøy noï baø ñaõ baûo toâi, “Chò thích cho caùc con chò ñieàu naøo, hoaëc laø toâi seõ cho chuùng vaøo ñaïi hoïc trong nhieàu naêm, hay chò thích cho chuùng ñi du lòch nöôùc ngoaøi hôn? Toâi seõ chòu chi phí cho moät trong hai ñieàu, nhöng chò phaûi choïn ñieàu gì maø chò nghó laø toát nhaát cho chuùng.” Toâi ñaõ baøn thaät kyõ vôùi Foster vaø chuùng toâi keát luaän raèng du lòch nöôùc ngoaøi höõu ích cho caùc con vaø môû roäng kieán vaên cuûa chuùng hôn laø baát cöù baèng caáp ñaïi hoïc naøo. Baát kyø ai cuõng coù theå ñaäu baèng ñaïi hoïc, nhöng ít ngöôøi naøo coù theå du lòch roäng. Toâi nghó raèng toâi ñaõ coù aûnh höôûng nhieàu trong quyeát ñònh naøy, bôûi vì chính toâi ñaõ ñi du lòch raát nhieàu vaø cuõng khoâng coù baèng ñaïi hoïc. Moät hai khi toâi ñaõ thaáy tieác vì mình khoâng coù caáp baèng ñaïi hoïc. Nhöõng baèng caáp nhö theá ñang ñöôïc ngöôøi ta ñaùnh giaù quaù möùc treân ñaát Myõ naøy, vaø duø khoâng coù baèng caáp toâi bieát raèng toâi vaãn ñöôïc giaùo duïc toát ñeïp nhö nhöõng ngöôøi coù caáp baèng. Caùch ñaây khoâng nhieàu naêm laém, toâi ñaõ ñöôïc môøi ñeán giaûng moät loaït baøi ôû Tröôøng Cao hoïc ôû Washington, D.C. Toâi ñònh noùi veà trí tueä vaø tröïc giaùc. Tröôøng ñaõ in thoâng baùo vaø ñaõ gôûi ñi, nhöng khi hoï bieát ra raèng teân toâi khoâng coù keøm theo hoïc vò naøo, hoï beøn ñình caùc buoåi giaûng. Veà sau toâi coù nhaän ñöôïc moät böùc thö cuûa vò Vieän tröôûng neâu roõ raèng trong khoa cho laø ñaõ phaïm sai laàm khi laøm ñieàu ñoù, nhöng vieäc ñaõ quaù treã neân hoï khoâng theå laøm caùch naøo ñöôïc. Ít laâu sau ñoù, toâi laïi ñöôïc Ñaïi hoïc Cornell môøi ñeán gaëp gôõ caùc sinh vieân vaø noùi vôùi hoï veà khaûo höôùng tinh thaàn hieän ñaïi trong cuoäc tìm kieám chaân lyù vaø noùi chuyeän vôùi nhöõng nhoùm nhoû caùc sinh vieân. Buoåi giaûng naøy cuõng bò ñình chæ, vì toâi khoâng coù baèng ñaïi hoïc. Duø sao, toâi vaãn nghó raèng caùc con toâi seõ hoïc ñöôïc caùch laøm ngöôøi höõu duïng hôn, neáu chuùng hieåu bieát ñöôïc nhieàu hôn veà ngöôøi daân ôû caùc chaâu luïc khaùc, khoâng phaûi baèng caùch ñi xem caùc ñaøi kyû nieäm vaø caùc phoøng trieån laõm maø baèng caùch hieåu bieát ñöôïc chính nhöõng ngöôøi daân ôû ñoù. Bôûi vaäy chuùng toâi 219
    • Töï truyeän 235 boû haún caùi yù töôûng cho caùc con theo cuoäc reøn luyeän töø chöông ôû ñaïi hoïc vaø ñöa chuùng vaøo tröôøng ñaïi hoïc cuûa ñôøi soáng. Nhìn laïi quyeát ñònh naøy, toâi khoâng bao giôø tieác raèng caùc con ñaõ khoâng vaøo ñaïi hoïc. Chuùng ñaõ hoïc caùch hieåu bieát moïi ngöôøi vaø nhaâän ra raèng Hoa Kyø khoâng phaûi laø nöôùc soá moät vaø duy nhaát treân theá giôùi naøy. Chuùng khaùm phaù ra raèng coù nhöõng ngöôøi cuõng töû teá, coù nhöõng ngöôøi cuõng toát ñeïp, coù nhöõng ngöôøi cuõng thoâng minh, coù nhöõng ngöôøi cuõng xaáu xa ôû Anh, ôû Thuïy Só, ôû Phaùp...v..v.., nhö ôû Hoa Kyø vaäy. Ñieàu chuùng ta caàn phaùt trieån treân theá giôùi ngaøy nay laø ngöôøi coâng daân theá giôùi, vaø caàn phaûi chaám döùt caùi tinh thaàn quoác gia heïp hoøi, thoâ baïo maø noù voán ñaõ laø nguoàn goác cuûa quaù nhieàu haän thuø treân theá giôùi. Toâi thaáy khoâng coù gì tai haïi hôn khaåu hieäu “Chaâu Myõ cuûa ngöôøi Myõ.” Toâi thaáy khoâng coù söï heïp hoøi bieät laäp naøo hôn thoùi quen cuûa ngöôøi Anh xem taát caû caùc daân toäc khaùc laø ngöôøi ngoaøi, hay nieàm tin cuûa ngöôøi Phaùp raèng Phaùp laø laõnh ñaïo trong caùc phong traøo vaên minh hoùa. Taát caû nhöõng chuyeän ñaïi loaïi nhö theá ñeàu caàn phaûi chaám döùt. Trong nhieàu nöôùc maø toâi ñaõ soáng, toâi nhaän thaáy cuøng nhöõng con ngöôøi nhö nhau. Coù theå vaøi nöôùc coù tieän nghi vaät chaát nhieàu hôn caùc nöôùc kia nhöng nhaân tính thì ñaâu ñaâu cuõng vaäy. Toâi cho raèng toâi ñaõ ñi qua heát thaønh phoá naøy ñeán thaønh phoá khaùc ôû Myõ, Anh vaø AÂu luïc, vaø ñaõ laéng nghe nhöõng ñieàu ngöôøi ta noùi veà nhau, nhöõng caùch hoïï cheâ bai laãn nhau, caùch hoï nhaïo baùng laãn nhau vaø khinh reû nhau. Toâi ñeå yù ñieàu ñoù nhieàu hôn phaàn ñoâng moïi ngöôøi, vaø toâi muoán caùc con coù ñöôïc caùi yù thöùc veà tính duy nhaát cuûa nhaân loaïi. Toâi nghó raèng chuùng coù moät quan nieäm roäng raõi hôn nhöõng ngöôøi bình thöôøng maø chuùng gaëp, ñoù cuõng nhôø caùi caùch chuùng ñi du lòch khoâng chæ theo chieàu ngang, chieàu roäng, trong nhieàu nöôùc, maø coøn theo chieàu doïc xuyeân suoát caùc giai taàng xaõ hoäi. Ñoù laø moät loái giaùo duïc quan troïng daïy caùch thöông meán moïi ngöôøi, maø toâi
    • Töï truyeän236 baåm sinh voán thöông meán moïi ngöôøi. Moät trong nhöõng ngöôøi toát nhaát toâi ñaõ töøng quen bieát vaø xem laø baïn, laø con trai cuûa moät vò hoaøng ñeá. Ngöôøi baïn ñaàu tieân vaø thaân thieát cuûa toâi caùch ñaây 35 naêm khi toâi ñeán Hoa Kyø, laø moät ngöôøi phuï nöõ Da Ñen; caû hai ñeàu ôû möùc quan troïng nhö nhau trong taâm thöùc toâi, vaø toâi nghó ñeán hoï vôùi nieàm thöông meán nhö nhau. Moät ñieàu toâi ñaõ nhaän thaáy laø caùc con haàu nhö coù theå töï ñöùng vöõng trong baát cöù hoaøn caûnh hay tình huoáng naøo, maëc duø chuùng chæ xuaát thaân töø caùc tröôøng coâng ôû Myõ. Toâi khoâng thaáy coù nôi huaán luyeän naøo toát cho tuoåi treû treân theá giôùi hôn laø moät neàn giaùo duïc coâng laäp theo nhöõng ñöôøng höôùng nhö ôû Myõ, noù cho hoï khaû naêng, cho moät nôi ñeå ñaùnh giaù nhöõng ñieàu hay ho, thuù vò vaø laø nôi chuù troïng ñeán caùc giaù trò nhaân baûn. Muøa xuaân naêm 1931, chuùng toâi ñaët keá hoaïch ñeå nhaän lôøi ñeà nghò cuûa Olga Fröbe vaø ñeán ôû nhaø baø treân caùc bôø hoà ôû YÙ trong vaøi thaùng. Quí baïn coù theå töôûng töôïng ñöôïc nieàm phaán khôûi cuûa chuùng toâi khi ñaët keá hoaïch, mua va-li, saép xeáp quaàn aùo, coøn phaàn maáy ñöùa con gaùi thì chuùng suy ñoaùn ra ñuû thöù chuyeän. Trong ñôøi chuùng chöa töøng ñi baát kyø ñaâu ngoaøi nöôùc Myõ, chæ coù con gaùi lôùn cuûa toâi laø Dorothy thì ñaõ ñeán ñaûo Hawaii. Vôùi tính roäng raõi thöôøng leä, Alice Ortiz xen vaøo ñeå laøm sao cho taát caû chuùng toâi ñeàu coù ñuùng nhöõng quaàn aùo caàn thieát, ngoaøi vieäc baø ñaõ traû taát caû caùc chi phí haønh trình. Chuùng toâi choïn moät chieác taøu nhoû ñi thaúng töø New York ñeán tænh Antwerp cuûa Bæ. Phaûi nhaän raèng ôû treân taøu vôùi ba ñöùa con gaùi ñaày söùc soáng thì cuõng phaàn naøo meät nhoïc. Thöôøng xuyeân hieåu bieát sinh hoaït cuûa chuùng thì khoâng phaûi deã vaø moãi toái keâu chuùng veà vaøo giôø nguû cuõng khoâng phaûi laø chuyeän ñuøa. Thaät khoâng vui gì cho moät ñöùa con gaùi khi noù ñang khieâu vuõ thaät vui thích vôùi moät vieân chöùc naøo ñoù maø laïi thaáy ngöôøi cha hay meï ñöùng beân ngoaøi vaø bieát roõ raèng ñaõ ñeán giôø ñi nguû. Chuùng raát toát nhöng raát deã bò kích ñoäng. Chuùng quen bieát 220
    • Töï truyeän 237 moïi ngöôøi treân taøu, hoï laø ai, töø ñaâu ñeán, teân gì, vaø raát ñöôïc moïi ngöôøi meán chuoäng. Caùch ñaây chæ vaøi naêm, toâi tình côø tìm thaáy moät goùi vaûi lôùn maø khi môû ra thì ñoù laø ba chieác aùo daøi khieâu vuõ leã hoäi maø toâi ñaõ may cho caùc con khi ôû treân taøu. Kieåu vôû cuõng khoâng môùi meû gì, bôûi vì caùc aùo daøi thì coù soïc vôùi nhöõng ngoâi sao, nhöõng chieác vaùy ñaàm xanh ñen soïc traéng, vaø caùc aùo choaøng ngaén maøu traéng coù ñieåm nhöõng ngoâi sao naêm caùnh maøu ñoû. Toâi ñaõ khoâng chòu gaén 48 ngoâi sao vaøo moãi chieác aùo choaøng vì phaûi may nhieàu quaù, nhöng hieäu quaû chung coù veû thöïc laø aùi quoác vaø vui maét. Toâi khoâng heà queân caùi ngaøy maø taøu chuùng toâi chaïy quanh co ngöôïc doøng soâng Scheldt vaø caäp beán ôû Antwerp. Dó nhieân laø maáy ñöùa con gaùi chöa bao giôø thaáy moät thaønh phoá nöôùc ngoaøi. Caùi gì cuõng coù veû môùi laï ñoái vôùi chuùng, töø chieác xe ngöïa ñöa chuùng toâi veà khaùch saïn cho ñeán caùc taám traûi giöôøng. Chuùng toâi ñeán ôû khaùch saïn Des Flandes vaø traûi qua maáy ngaøy vui ôû Antwerp. Nhöõng taám traûi baøn ca-roâ ôû Van Viordinaire, nhöõng caùch naáu aên ôû nöôùc ngoaøi vaø moùn caø-pheâ söõa, taát caû ñeàu heát söùc höùng thuù ñoái vôùi chuùng vaø ñaày kyû nieäm ñoái vôùi toâi. Moät ngöôøi baïn ñaõ cuøng vöôït bieån ñeå ñeán Ascona vôùi chuùng toâi, nhöng sau maáy ngaøy ôû Antwerp ñaõ rôøi chuùng toâi vì baø muoán xuoâi doøng soâng Rhine vôùi con gaùi cuûa mình. Baø coù quan nieäm raát khaùc vôùi Foster vaø toâi veà caùch thöôûng thöùc moät xöù laï. Buoåi saùng baø thöôøng ñi phoá, moät tay daét con gaùi coøn tay kia caàm saùch höôùng daãn du lòch cuûa Baedeker. Baø thöôøng noùi vôùi toâi, “Chò Alice, saùng nay chò muoán xem nhöõng gì? Coù moät töôïng ñaøi trong saùch höôùng daãn ghi ba ngoâi sao, coù hình doøng hoï Reubens (con trai lôùn cuûa Jacob) ôû trong giaùo ñöôøng vaø nhieàu thöù khaùc. Chò ñònh xem caùi naøo tröôùc?” Baø ñaõ ngaïc nhieân khi toâi noùi vôùi baø raèng chuùng toâi khoâng ñònh laøm theá, vì chuùng toâi khoâng quan taâm ñeán töôïng cuûa nhöõng quaân nhaân ñaõ cheát töø laâu ñôøi, hay laø ñeán taát caû nhöõng nhaø thôø naøo coù theå thaêm vieáng ñöôïc. 221
    • Töï truyeän238 Toâi noùi raèng yù ñònh chính cuûa chuùng toâi laø laøm sao cho caùc con thaáu hieåu ñöôïc ñoâi ñieàu veà baàu khoâng khí tinh thaàn cuûa ñaát nöôùc maø chuùng ñeán, gaëp gôõ moät soá ngöôøi, quan saùt caùch soáng vaø nhöõng ñieàu hoï laøm vaøo caùc thôøi ñieåm khaùc nhau trong ngaøy. Bôûi vaäy, chuùng toâi thong thaû daïo quanh, ngoài trong caùc quaùn nhoû, döôùi caùc maùi hieân uoáng caø pheâ, nhìn ngaém moïi ngöôøi, laéng nghe vaø troø chuyeän. Ñoù laø nhöõng ñieàu chuùng toâi ñaõ laøm trong khi baø baïn ñi theo nhöõng höôùng khaùc. Toâi khoâng heà ñöa caùc con ñeán xem caùc phoøng tröng baøy, ngaém caùc pho töôïng, noùi chuyeän veà caùc nhaø thôø, hay laøm nhöõng vieäc haøng ngaøy maø ngöôøi du khaùch thöôøng laøm. Chuùng toâi ñi thô thaån theo caùc con ñöôøng. Chuùng toâi nhìn ngaém nhöõng khu vöôøn. Chuùng toâi cuõng thöôøng ñi veà caùc vuøng ngoaïi oâ. Sau vaøi ngaøy, maáy ñöùa con gaùi ñaõ thu thaäp ñöôïc voâ soá hieåu bieát veà thaønh phoá naøy vaø caùc vuøng phuï caän, caùc daân cö vaø lòch söû cuûa noù. Chuùng toâi khoâng heà mua caùc vaät kyû nieäm, maø laïi chuïp aûnh, mua caùc böu thieáp, vaø nhaän thaáy raèng nhöõng ngöôøi ngoaïi quoác cuõng raát gioáng vôùi chuùng toâi. Töø Antwerp chuùng toâi ñi Locarno, Thuïy Só, ñoaïn ñöôøng cuõng khaù xa ñeå chuùng toâi ñi taøu löûa; Olga ñoùn chuùng toâi ôû ñoù vaø ñöa veà ngoâi bieät thöï xinh xaén cuûa baø trong maáy tuaàn. Caùc con toâi thaáy chuyeán ñi taøu löûa naøy raát thuù vò, nhöng phaàn toâi thì raát meät nhoïc. Chuùng toâi ñaùp chuyeán “Taøu xanh”, qua Simplon vaø baêng ngang thung luõng Cinto. Khoâng caùch naøo taû ñöôïc veû ñeïp cuûa caùc hoà ôû YÙ. Bieät thöï cuûa Olga ôû treân bôø hoà Maggiore, vaø toâi thieát nghó ñoù laø moät trong nhöõng chieác hoà roäng nhaát vaø xinh ñeïp nhaát ôû YÙ. Moät phaàn khu hoà thuoäc laõnh thoå Thuïy Só, trong ñòa phaän tænh Ticino, nhöng haàu heát laø hoà naèm treân ñaát YÙ. Nöôùc hoà xanh bieác, nhöõng ngoâi laøng nhoû thaät ñeïp ñeõ höõu tình, naèm vaét ngang caùc söôøn ñoài chaïy daøi xuoáng meù nöôùc. Toâi thaáy khoâng hình aûnh naøo myõ mieàu hôn khi töø Ronco ngaém nhìn bao quaùt vuøng hoà. Toâi coù muoán dieãn taû cuõng hoaøi coâng vì toâi khoâng ñuû lôøi, nhöng 222
    • Töï truyeän 239 veû myõ leä cuûa noù khoâng ai trong chuùng toâi queân ñöôïc. Ñoù laø nhöõng hình aûnh maø ngöôøi ta nhôù ñeán trong nhöõng phuùt giaây meät moûi naûn loøng, thaát voïng; tuy nhieân, aån trong toaøn theå söï myõ leä naøy laø nhöõng ñoài truïy vaø nhöõng ñieàu taø vaïy raát laâu ñôøi. Quaän naøy coù moät thôøi ñaõ laø trung taâm cuûa Haéc thuaäït ôû Trung AÂu maø chöùng tích cuûa noù coøn coù theå tìm thaáy treân caùc con ñöôøng vuøng queâ. Caùc ngoâi laøng nhoû quanh ñaây haàu nhö ñaõ bò daân laøng boû laïi vì ñôøi soáng kinh teá khoù khaên, vaø ñaõ bò sang nhöôïng cho nhöõng ngöôøi töø Ñöùc vaø Phaùp, hoï khoâng coù nhöõng muïc tieâu hoaëc nhöõng yù töôûng naøo toát ñeïp hay trong saïch caû. Maáy naêm tröôùc theá chieán, ñaëc bieät laø ôû Ñöùc, ñaõ coù tính caùch ñoài baïi laï luøng. Ñuû thöù xaáu xa vaø taø vaïy ñaõ ñöôïc nuoâi döôõng, vaø nhieàu ngöôøi coù nhöõng caùch soáng baát haûo ñaõ ñeán caùc vuøng hoà ôû YÙ trong muøa heø. Moät ngaøy naøo ñoù nôi naøy seõ ñöôïc taåy saïch vaø coâng taùc tinh thaàn thöïc söï seõ ñöôïc tieán haønh. Moät trong nhöõng ñieàu maø chuùng toâi phaûi ñaáu tranh thaéng phuïc laø caùi tính chaát taø vaïy ngaám ngaàm khaép vuøng vaø nhöõng ngöôøi khoù chòu, ñoài truïy laï luøng ôû treân bôø hoà. Ngay khi toâi bieát ra vuøng naøy thuoäc loaïi naøo vaø beân trong toaøn veû myõ leä cuûa noù coù aån chöùa nhieàu ñieàu taø vaïy, toâi beøn ngoài laïi vaø noùi heát moïi söï vôùi caùc con. Toâi nhaát ñònh laø khoâng neân ñeå cho chuùng quaù ngaây thô ñeán ñoãi chuùng coù theå bò laâm nguy vaø toâi ñaõ chæ ra nhöõng haïng ngöôøi naøo ñang qua laïi treân ñöôøng maø roõ raøng thuoäc loaïi baát haûo. Toâi khoâng che ñaäy nhöõng ñieàu ñoù baèng nhöõng lôøi hoa myõ. Toâi noùi thaúng ra moät caùch roõ raøng cho chuùng hieåu hoaøn toaøn söï thaät, goàm caû nhöõng söï truïy laïc vaø naïn ñoàng tính luyeán aùi, nhôø theá maø chuùng ñaõ traûi qua nhieàu tröôøng hôïp moät caùch an toaøn, maø leõ ra coù theå ñaõ bò tai haïi. Theá laø khoâng coù ñieàu bí maät naøo toâi giöõ kín, khoâng coù nhöõng toäi loãi laï luøng naøo vaø nhöõng caùch haønh xöû ñoäc aùc naøo maø toâi khoâng noùi cho chuùng nghe. Toâi chæ cho chuùng thaáy nhöõng haïng ngöôøi coù nhöõng loái soáng buoâng thaû ñoù, hoï boäc loä quaù roõ raøng ñeán ñoãi chuùng bieát raèng söï theå phaûi 223
    • Töï truyeän240 laø nhö vaäy. Toâi khoâng bao giôø tin raèng neân giöõ khoâng cho boïn treû bieát nhöõng ñieàu baát haûo. Toâi ñaõ ñeå cho chuùng ñoïc nhöõng gì chuùng thích, chæ coù ñieàu, neáu ñoù laø moät cuoán saùch maø toâi caûm thaáy toaøn nhöõng chuyeän nhô nhôùp thì toâi seõ noùi cho chuùng bieát ñieàu ñoù vaø hoûi vì sao chuùng muoán ñoïc noù. Toâi kinh nghieäm thaáy raèng neáu chuùng ta thaúng thaén, côûi môû, thaønh thaät, vaø vaãn ñeå cho chuùng töï do ñoïc nhöõng gì maø chính ta caûm thaáy laø daïi doät, thì tính trong saïch töï nhieân cuûa chuùng vaø tính höôùng thieän töï nhieân seõ ñuû söùc baûo veä chuùng. Theo toâi bieát thì chuùng toâi khoâng bao giôø coù cuoán saùch naøo ñoïc maø phaûi giaáu döôùi giöôøng, bôûi vì chuùng bieát raèng chuùng coù theå ñoïc nhöõng gì chuùng thích, vaø toâi seõ baøy toû yù kieán moät caùch côûi môû vaø thaønh thaät. Duø sao, boïn treû ñaõ traûi qua ba muøa heø ôû Ascona, chuùng bieát haàu heát nhöõng ñieàu xaûy ra maø khoâng bò tai haïi gì caû. Muøa heø ñaàu ôû Ascona chuùng toâi ñeán nhaø rieâng cuûa Olga, nhöng sau ñoù chuùng toâi ñaõ ñeán moät ngoâi nhaø nhoû ôû löng chöøng ñoài beân hoà maø baø boû tieàn ra xaây caát. Keá beân ngoâi nhaø naøy baø ñaõ döïng moät giaûng ñöôøng xinh xaén laø nôi coù nhöõng cuoäc hoäi saùng, chieàu. Khung caûnh thaät ñeïp ñeõ. Ñieàu kieän bôi loäi vaø ñi thuyeàn thaät laø lyù töôûng, vaø caùi cô hoäi mang laïi luùc ñaàu thì döôøng nhö laø cuûa Trôøi cho, vôùi trieån voïng coù nhöõng cô hoäi môû mang roäng lôùn hôn trong töông lai. Naêm ñaàu chuùng toâi ñeán ñoù thì nhoùm ngöôøi tham döï cuõng coøn hôi ít, nhöng trong hai naêm sau thì gia taêng lieân tuïc, vaø coù theå noùi raèng coâng vieäc ñaõ raát thaønh coâng. Nhöõng ngöôøi thuoäc moïi quoác tòch ñaõ gaëp gôõ ôû ñaây; chuùng toâi ñaõ cuøng sinh hoaït trong nhieàu tuaàn leã vaø ñaõ thoâng caûm nhau raát nhieàu. Chöøng nhö caùc ranh giôùi quoác gia khoâng coøn nöõa, vaø taát caû chuùng toâi ñeàu cuøng noùi moät thöù ngoân ngöõ tinh thaàn. Ñoù laø nôi laàn ñaàu tieân chuùng toâi gaëp Baùc só Robert Assagioli, oâng ñaõ laøm ñaïi dieän cho chuùng toâi ôû YÙ trong nhieàu naêm, vaø vieäc gaëp gôõ cuøng coäng taùc vôùi oâng trong bao naêm laø moät trong 224
    • Töï truyeän 241 nhöõng ñieàu haïnh phuùc nhaát trong ñôøi chuùng toâi. Coù moät thôøi oâng ñaõ laø moät chuyeân gia thaàn kinh haøng ñaàu ôû Rome, vaø hoài chuùng toâi môùi quen bieát, oâng ñaõ ñöôïc xem laø moät nhaø taâm lyù hoïc loãi laïc ôû Chaâu AÂu. OÂng laø moät ngöôøi coù phaåm caùch toát ñeïp hieám coù. Khoâng theå naøo oâng böôùc vaøo moät caên phoøng maø moïi ngöôøi khoâng bieát ñeán do caùc phaåm tính tinh thaàn chính yeáu cuûa oâng. Trong cuoán saùch cuûa mình “Nhöõng gì saép ñeán ôû Chaâu AÂu”, Frank D. Vanderlip ñaõ coù nhöõng lôøi phaåm bình raát ñaùng chuù yù veà oâng. OÂng aáy ñaõ goïi oâng laø Thaùnh Francis cuûa Assisi thôøi nay, vaø noùi raèng buoåi saùng oâng aáy tieáp xuùc vôùi Robert laø moät trong nhöõng thôøi gian höùng thuù nhaát cuûa oâng aáy trong chuyeán ñi Chaâu AÂu. Baùc só Assagioli laø moät ngöôøi Do Thaùi. Vaøo thôøi gian chuùng toâi gaëp oâng ôû Ascona vaø sau ñoù ñeán thaêm oâng ôû YÙ thì ngöôøi Do Thaùi ñöôïc ñoái xöû toát ñeïp trong nöôùc naøy. Gaàn 30.000 ngöôøi Do Thaùi ôû YÙ ñöôïc thöøa nhaän laø coâng daân YÙ maø khoâng bò söï caám ñoaùn hay ngöôïc ñaõi naøo. Caùc baøi thuyeát trình cuûa Baùc só Assagioli laø nhöõng neùt noåi baät trong caùc cuoäc hoäi ôû Ascona. OÂng thöôøng dieãn thuyeát baèng tieáng Phaùp, tieáng YÙ vaø tieáng Anh, vaø naêng löïc tinh thaàn tuoân ñoå qua oâng ñaõ laø moät phöông tieän kích thích nhieàu ngöôøi böôùc vaøo söï hieán daâng môùi meû hôn trong cuoäc soáng. Trong hai naêm ñaàu, oâng vaø toâi ñaõ ñaûm traùch coâng vieäc dieãn giaûng, duø raèng vaãn coù nhöõng dieãn giaû khaùc raát hay vaø coù khaû naêng. Naêm cuoái chuùng toâi ôû Ascona thì nôi naøy ñaõ bò traøn ngaäp bôûi caùc giaùo sö ngöôøi Ñöùc, vaø aâm ñieäu cuõng nhö phaåm tính cuûa nôi naøy ñaõ bò thay ñoåi haún. Coù moät soá ngöôøi trong hoï heát söùc baát haûo vaø giaùo huaán ñöa ra chuyeån töø moät taàm möùc tinh thaàn töông ñoái cao trôû thaønh trieát hoïc töø chöông saùch vôû vaø khoa huyeàn bí hoïc giaû hieäu. Naêm 1933 laø naêm choùt maø chuùng toâi ñeán ñoù. Naêm thöù nhì chuùng toâi ôû Ascona thaät ñaùng quan taâm. Ngaøi Ñaïi Coâng töôùc Alexander ñaõ phoái hôïp vôùi chuùng toâi ôû ñoù vaø ñaõ coù nhöõng baøi thuyeát trình raát thuù vò; vaø coøn quan 225
    • Töï truyeän242 troïng hôn nöõa ñoái vôùi toâi laø Violet Tweedale ñaõ ñeán Ascona. Ngaøy baø ñeán thaät laø ngaøy ñaùng cho toâi ghi nhôù, vaø cho ñeán baây giôø toâi coøn thaáy hình aûnh cuûa baø cuøng vôùi choàng ñi xuoáng söôøn ñoài, vaø laäp töùc naêng löïc tinh thaàn cuûa nhaân caùch baø ñaõ cheá ngöï caû trung taâm. Baø heát söùc xinh ñeïp, heát söùc phong nhaõ vaø cao thöôïng vaø ngaøy baø ñeán laø khôûi ñieåm cuûa moät tình haèng höõu raát chaân thaønh giöõa baø vaø choàng vaø Foster vaø toâi. Veà sau, chuùng toâi thöôøng ñeán vôùi ñoâi baïn naøy ôû ngoâi nhaø xinh xaén cuûa hoï ôû Torquay, Nam Devon, vaø khi naøo toâi caûm thaáy meät moûi hay öu phieàn thì toâi thöôøng ñeán troø chuyeän cuøng Violet. Baø laø moät vaên só saùng taùc nhieàu. Baø ñaõ vieát nhieàu tieåu thuyeát raát ñöôïc meán chuoäng; nhöõng saùch baø vieát veà thaàn thoâng döïa treân kinh nghieäm baûn thaân, thì raát laønh maïnh vaø thuù vò, vaø cuoán Ñaáng Christ Vuõ truï, moät trong nhöõng taùc phaåm cuoái cuûa baø, ñaõ ñöôïc phoå bieán roäng raõi vaø raát höõu ích. Baø laø moät trong nhöõng nhaø thaàn thoâng treân theá giôùi maø ngöôøi ta coù theå tuyeät ñoái tin töôûng ñöôïc. Baø raát thoâng minh, coù yù thöùc haøi höôùc doài daøo, vaø coù tinh thaàn khaûo cöùu raát saâu saéc. Baø ñoïc raát nhieàu saùch cuûa Chaân sö Taây Taïng, vaø khi Ngaøi vieát ra ñieàu gì thì toâi trao baø xem ngay. Baø laø baïn cuûa moïi ngöôøi duø ñòa vò cao hay thaáp, vaø caùch ñaây ñaõ laâu khi baø maát thì ngoaøi vôï choàng toâi coøn coù haøng traêm ngöôøi khaùc caûm thaáy bò maát maùt raát nhieàu. Chieác kim hoa maø baø thöôøng ñeo ñöôïc choàng baø taëng cho toâi vaø toâi luoân luoân ñeo noù vaø nghó ñeán baø vôùi tình thöông meán saâu xa. Moãi naêm, sau chuyeán ñi nöôùc ngoaøi, chuùng toâi trôû veà Hoa Kyø trong vaøi thaùng, thöôøng thì ñeå caùc con ôû laïi Anh, chæ thueâ nhaø cho chuùng khi naøo caàn, bôûi vì moät ngöôøi baïn vaø cuõng laø sinh vieân cuûa Tröôøng ñaõ cho chuùng toâi möôïn moät ngoâi nhaø taïi Ospring Place ôû quaän Kent trong hai naêm. Trong nhöõng naêm naøy caû ba ñöùa con gaùi ñeàu laäp gia ñình. Nhö toâi coù noùi, Dorothy ñaõ keát hoân vôùi moät Ñaïi uùy teân Morton lôùn hôn noù saùu thaùng vaø raát taâm ñaàu yù hôïp. Ñoù laø moät cuoäc 226
    • Töï truyeän 243 hoân nhaân thaät söï haïnh phuùc; toâi raát haøi loøng vaø nghó raèng caû hai thaät laø may maén. Ñoái vôùi Dorothy thì Terence laø moät ngöôøi hieám coù, traàm tónh, thoâng minh, toát buïng, cöông quyeát theo ñöôøng phaûi; coøn Dorothy thì lanh lôïi, linh hoaït, tö töôûng saâu xa, raønh taâm lyù, taùnh tình mau maén, chuoäng ngheä thuaät vaø heát loøng yeâu meán choàng. Sau ñoù, Ellison keát hoân vôùi moät só quan ñoàng baïn cuûa Terence laø Arthur Leahy. Vaøo thôøi gian toâi vieát baøi naøy caû Arthur vaø Terence ñeàu laø ñaïi taù ñang phuïc vuï ôû nöôùc ngoaøi. Moät naêm noï, Mildred, ñöùa con gaùi thöù hai ñaõ cuøng chuùng toâi trôû laïi Hoa Kyø vaø ñaõ keát hoân vôùi Neredith Pugh ôû ñoù. Ñaây thaät laø moät cuoäc hoân nhaân heát söùc baát haïnh, duø raèng luùc ñaàu khoâng coù daáu hieäu naøo cho thaáy söï theå laïi laø nhö theá. Roài nhieàu tröôøng hôïp ñaõ xaûy ra quaù nghieät ngaõ ñeán ñoãi trong voøng boán thaùng Mildred ñaõ ñính hoân, keát hoân vaø ly dò khi ñang coù mang ñöùa con trai nhoû. Chính ñöùa con trai nhoû naøy laø quaù ñuû ñeå ñeàn buø cho nhöõng gì maø Mildred ñaõ phaûi traûi qua. Toâi xin mieãn keå laïi chi tieát cuûa chuyeän naøy. Noùi chung, Mildred ñaõ phaûi xöû söï trong moät tình huoáng heát söùc khoù khaên vôùi söï ñieàm tónh, thaêng baèng vaø khoân ngoan. Khi noù quay veà vôùi toâi ôû Anh thì toâi raát ngaïc nhieân thaáy noù khoâng coù yù gì caêm haän, oaùn hôøn hay muoán traû thuø, nhöng toâi cuõng raát ngaïc nhieân raèng moät ngöôøi troâng coù veû quaù tieàu tuïy, tuyeät voïng ñeán theá maø coøn soáng noåi. Trong suoát nhöõng naêm maø vôï choàng toâi cöù naêm thaùng ôû Anh vaø Chaâu AÂu laïi veà Myõ baûy thaùng, thì coâng vieäc nhaø Tröôøng vaãn tieán trieån ñeàu ñaën. Coâng vieäc laøm trong ba naêm ôû Ascona ñaõ khieán cho moät soá ngöôøi thuoäc nhieàu quoác tòch nhaäp Tröôøng. Nhöõng ngöôøi naøy cuøng vôùi nhöõng ngöôøi nhaäp Tröôøng do ñoïc saùch ñaõ taïo neân nhöõng haït nhaân trong nhieàu quoác gia Chaâu AÂu maø döïa vaøo ñoù chuùng toâi coù theå xaây döïng coâng vieäc trong töông lai. Coâng vieäc ôû Taây Ban Nha döôùi söï höôùng daãn cuûa Francisco Brualla ñang tieán trieån raát toát, vaø chuùng toâi ñaõ phuïc vuï cho maáy traêm sinh vieân Taây Ban Nha, 227
    • Töï truyeän244 haàu heát laø nam giôùi. Coâng vieäc ôû Anh cuõng ñang tieán trieån. Coù nhöõng nhoùm nhoû caùc sinh vieân raûi raùc treân khaép theá giôùi ñang baét ñaàu nhaäp tröôøng caû nhoùm moät löôït. Toâi raát quan taâm moät nhoùm nhö theá ôû AÁn Ñoä. Nhoùm naøy goïi laø Suddha Darma Mandala, do Ngaøi Subra Maniyer thaønh laäp. Ñaây laø moät nhoùm noäi moân coù veû thuoäc caáp cao. Toâi ñaõ ñoïc qua moät trong nhöõng cuoán saùch hoï xuaát baûn vaø thaáy raèng coù nhieàu nhaø laõnh ñaïo cuûa Hoäi T.T. ñaõ ñi ra ngoaøi Boä phaän Bí giaùo cuûa Hoäi vaø ñang laøm vieäc trong nhoùm naøy. Tuy khoâng phaûi laø raønh vieäc gia nhaäp caùc toå chöùc, nhöng toâi ñaõ vieát thö cho vò tröôûng nhoùm vaø xin pheùp ñöôïc gia nhaäp, nhöng khoâng ñöôïc traû lôøi. Ñeán naêm sau, vì khoâng ñöôïc tin töùc gì neân toâi laïi vieát thö vaø ñaët mua moät soá saùch cuûa hoï, keøm theo taám ngaân phieáu traû tieàn. Toâi khoâng ñöôïc traû lôøi, cuõng khoâng nhaän ñöôïc saùch, duø raèng taám ngaân phieáu ñaõ ñöôïc ruùt tieàn. Sau vaøi thaùng, toâi gôûi phoù baûn cuûa böùc thö ñoù cho vò tröôûng nhoùm, nhöng vaãn bieät voâ aâm tín. Toâi beøn thoâi, vaø keát luaän raèng ñoù laø moät trong nhöõng toå chöùc laï luøng ñi löøa ñaûo nhöõng ngöôøi phöông Taây naøo ngaây thô, deã tin. Ba naêm sau, toâi ñeán thuû ñoâ Washington ñeå giaûng moät khoùa ôû khaùch saïn New Willard. Cuoái moät buoåi giaûng, coù moät ngöôøi ñaøn oâng ñi veà phía toâi, tay xaùch moät chieác röông vaø noùi, “Nhoùm Suddha Dharma Mandala nhôø toâi ñem nhöõng cuoán saùch naøy cho Baø.” Ñoù laø taát caû nhöõng cuoán saùch maø toâi ñaõ yeâu caàu vaøo toâi trôû laïi tin töôûng vaøo söï ñuùng ñaén cuûa toå chöùc naøy. Trong moät thôøi gian toâi khoâng ñöôïc tin gì theâm, roài sau ñoù toâi nhaän ñöôïc moät böùc thö töø moät thaønh vieân trong nhoùm noùi raèng Ngaøi Subra Maniyer ñaõ qua ñôøi vaø tröôùc ñoù oâng vaãn thöôøng mang theo beân mình cuoán Luaän veà Löûa Vuõ truï cuûa toâi; luùc laâm chung oâng ñaõ yeâu caàu baûy nhaân vieân cao caáp trong toå chöùc cuûa oâng haõy nhaäp Tröôøng Arcane ñeå hoïc hoûi vôùi toâi. Hoï ñaõ laøm theo lôøi yeâu caàu vaø nhoùm sinh vieân AÁn Ñoä laõo thaønh naøy ñaõ laøm vieäc moät caùch höùng thuù vôùi chuùng toâi trong nhieàu naêm. Caùc vò naøy 228
    • Töï truyeän 245 ñaõ giaø vaø laàn löôït qua ñôøi, vaø cho ñeán nay döôøng nhö toâi khoâng coøn lieân laïc gì theâm vôùi hoï. Hoï raát kính troïng H.P.Blavatsky, vaø toâi thaáy vieäc tieáp xuùc vôùi hoï raát thuù vò. Moät moái lieân keát khaùc vôùi H.P.B. coù ñöôïc do moät nhoùm nhoû ngöôøi cuûa oâng Sinnett ñaõ nhaäp Tröôøng Arcane, ngöôøi ñaàu tieân trong nhoùm laø Lena Rowan-Hamilton, baïn toâi. Hoï ñem vaøo sinh hoaït cuûa Tröôøng moät vaøi truyeàn thoáng coå xöa vaø moái lieân heä maïnh meõ vôùi nguoàn Minh Trieát Ngaøn Ñôøi khi aùnh saùng cuûa noù tuoân ñoå veà Taây phöông vaøo theá kyû 19. Moät trong nhöõng phaùt trieån thuù vò cuûa nhaø tröôøng laø chuùng toâi lieân tuïc naâng cao caùc ñieàu kieän theo hoïc. Chuùng toâi loaïi ra ngaøy caøng nhieàu nhöõng sinh vieân naøo gaén boù vôùi caáp ñoä xuùc caûm, vaø nhaán maïnh ñeán vieäc caàn phaûi coù moät söï phaùt trieån vaø hoäi tuï trí tueä naøo ñoù neáu ngöôøi sinh vieân muoán böôùc vaøo cuoäc huaán luyeän tieân tieán ôû caùc caáp cao hôn. Theo thôøi gian, nhu caàu cuûa theá giôùi ngaøy caøng trôû neân böùc thieát hôn, vaø ñoàng thôøi nhu caàu coù ñöôïc nhöõng ñeä töû noäi moân ñöôïc huaán luyeän thaønh thaïo cuõng gia taêng roõ reät. Theá giôùi naøy phaûi ñöôïc cöùu giuùp bôûi nhöõng ngöôøi coù caû thoâng tueä vaø tình thöông; chæ coù nguyeän voïng toát vaø haûo yù thì chöa ñuû. Trong caùc naêm ñi du lòch, chuùng toâi ñaõ gaëp nhieàu phaùi huyeàn bí hoïc trong nhieàu nöôùc AÂu chaâu. Ñaâu ñaâu, chuùng toâi cuõng coù theå tieáp xuùc vôùi nhöõng nhoùm nhoû, hoï ñang chuù troïng ñeán moät vaøi khía caïnh cuûa Minh Trieát Ngaøn Ñôøi vôùi moät caùch trình baøy naøo ñoù veà chaân lyù noäi moân. Ñaâu ñaâu chuùng toâi cuõng coù theå thaáy nhöõng daáu hieäu ñaàu tieân cuûa luoàng soùng tinh thaàn ñang daâng leân, ñoàng thôøi ôû Ba Lan, Ru-ma-ni cuõng nhö ôû Anh vaø Myõ. Döôøng nhö moät caùnh cöûa ñaõ môû ra cho nhaân loaïi böôùc vaøo cuoäc soáng tinh thaàn môùi meû, vaø chöøng nhö noù ñaõ khôi daäy nhöõng maõnh löïc taø vaïy töông ñöông maø ñaõ leân ñeán cöïc ñieåm trong theá chieán; toâi khoâng tin raèng chieán tranh coù theå laøm giaùn ñoaïn ñöôïc trieàu soùng tinh thaàn naøy. Toâi tin töôûng raèng noù seõ taêng 229
    • Töï truyeän246 cöôøng caùc ñoäng löïc tinh thaàn, vaø nhöõng ai trong chuùng ta ñang phuïc vuï trong vöôøn nho cuûa caùc Chaân sö seõ gaët haùi ñöôïc nhöõng vuï muøa phong phuù vaøo caùc naêm sau naøy, nhôø toå chöùc, khuyeán khích vaø giaùo huaán nhöõng ngöôøi naøo ñaõ thöùc tænh veà maët tinh thaàn. Moät trong nhöõng lyù do khieán toâi vieát töï truyeän naøy laø toâi vaø nhoùm coäng söï vieân ñaõ ôû trong vò theá coù theå theo doõi vaø nhaän ra ñöôïc moät soá söï kieän ñaõ xaûy ra treân ñòa caàu, döôùi söï höôùng daãn vaø aûnh höôûng cuûa Ñ.Ñ.C.G.. Baûn thaân chuùng toâi ñaõ ñöôïc söû duïng ñeå phaùt khôûi moät vaøi coâng vieäc nhaèm môû ra thôøi ñaïi môùi vaø neàn vaên minh töông lai, ñaëc bieät laø töø phöông dieän tinh thaàn. Nhìn laïi bao naêm qua, giôø ñaây toâi thaáy roõ nhöõng gì maø Ñ.Ñ.C.G. ñaõ döùt khoaùt thaønh töïu ñöôïc thoâng qua chuùng toâi laøm khí cuï trung gian. Noùi ra ñieàu naøy, toâi khoâng coù yù khoe khoang hay töï maõn. Chuùng toâi chæ laø moät trong nhöõng nhoùm maø caùc Chaân sö Minh trieát ñang laøm vieäc thoâng qua ñoù, vaø ñoaøn nhoùm naøo queân ñieàu naøy thì thöôøng trôû neân ñoäc toân, töï maõn vaø vì theá maø ñi ñeán gaàn nguy cô suy thoaùi. Chuùng toâi ñaõ ñöôïc pheùp laøm moät soá vieäc nhaát ñònh. Caùc vò ñeä töû vaø caùc nhoùm khaùc thì chòu traùch nhieäm phaùt khôûi caùc ñeà aùn khaùc döôùi söï höôùng daãn cuûa Chaân sö hoï. Taát caû caùc ñeà aùn naøy neáu ñöôïc xuùc tieán theo nguoàn caûm höùng cuûa Ñ.Ñ.C.G. vaø trong tinh thaàn khieâm toán, thoâng hieåu thöïc söï thì seõ goùp phaàn vaøo caùc nhaân toá cuûa coâng trình tinh thaàn vó ñaïi maø Ñ.Ñ.C.G. ñaõ phaùt ñoäng vaøo naêm 1925. Hieän nay, ñieàu toâi muoàn baøn ñeán laø moät trong nhöõng phaùt bieåu ñaày aán töôïng ñoù cuûa muïc tieâu Ñ.Ñ.C.G. Vaøo naêm 1932, khi chuùng toâi ñang ôû Ascona thì toâi nhaän ñöôïc moät baûn vaên töø Chaân sö Taây Taïng, ñöôïc xuaát baûn vaøo muøa thu thaønh moät taäp saùch nhoû nhan ñeà, Ñoaøn Ngöôøi Môùi Phuïng Söï Theá Gian. Söï vieäc naøy coù yù nghóa raát quan troïng, duø raèng cho ñeán nay vaãn coøn ít ngöôøi nhaän thöùc ñöôïc thöïc nghóa cuûa noù. 230
    • Töï truyeän 247 Ñ.Ñ.C.G. cuûa haønh tinh chuùng ta ñang lo thaønh laäp moät ñoaøn theå coù mang nhöõng haït nhaân cuûa neàn vaên minh saép ñeán treân theá giôùi vôùi caùc phaåm tính ñaëc bieät cuûa noù trong suoát thôøi gian 2.500 naêm tôùi. Chính yeáu nhöõng phaåm tính naøy laø tinh thaàn bao dung, yù quyeát maïnh meõ muoán phuïng söï ñoàng baøo mình moät caùch voâ kyû, vaø moät yù thöùc roõ reät veà söï höôùng daãn tinh thaàn, xuaát phaùt töø phöông dieän noäi taïi cuûa ñôøi soáng. Ñoaøn ngöôøi phuïng söï môùi naøy goàm hai phaân boä roõ reät. Boä phaän thöù nhaát coù lieân quan maät thieát vôùi Ñ.Ñ.C.G., hoï goàm nhöõng ngöôøi chí nguyeän ñang laøm vieäc höôùng veà Ñöôøng Ñaïo, döôùi söï höôùng daãn cuûa moät soá ñeä töû Chaân sö; ñeán löôït caùc vò ñeä töû naøy ñöôïc ñieàu haønh vaø höôùng daãn bôûi moät vaøi vò ñeä töû ôû theá gian ñang ñöôïc ñaûm traùch nhöõng coâng vieäc roäng lôùn vaø roõ raøng ôû taàm möùc quoác teá. Nhaát ñònh laø hoï ñoùng vai troø trung gian giöõa Ñ.Ñ.C.G. cuûa haønh tinh naøy vaø ñaïi khoái nhaân loaïi. Döôùi söï laõnh ñaïo cuûa Ñöùc Christ, caùc Chaân sö Minh trieát ñang thöïc hieän thoâng qua hoï nhöõng keá hoaïch cöùu ñoä theá gian. Coá gaéng naøy, nhaèm ñöa nhaân loaïi ñi tôùi theo nhöõng ñöôøng loái ñích xaùc vaø môùi meû hôn, vôùi taàm möùc roäng lôùn hôn töø tröôùc ñeán giôø, coù theå thöïc hieän ñöôïc nhôø söï môû maøn cuûa kyû nguyeân Baûo Bình. Ñaây laø moät kyû nguyeân vöøa coù taàm quan troïng veà maët thieân vaên cuõng nhö veà maët chieâm tinh. Theá giôùi ngaøy nay ñang coù nhöõng thaønh kieán raát naëng phaûn ñoái khoa chieâm tinh; lyù do cuûa söï phaûn ñoái naøy cuõng deã hieåu, vaø noù cuõng coù taùc duïng baûo veä an toaøn cho nhöõng ngöôøi deã tin vaø khôø daïi. Theo quan ñieåm caù nhaân toâi thì khoa chieâm tinh duøng ñeå ñoaùn thôøi vaän vöøa laø moät moái ñe doïa nguy haïi vöøa laø moät söï trôû ngaïi. Neáu moät ngöôøi tieán hoaù cao thì hoï seõ baét ñaàu cheá ngöï caùc ngoâi sao cuûa hoï. Hoï seõ laøm nhöõng gì khoâng heà ñöôïc tieân ñoaùn, laù soá töû vi cuûa hoï seõ toû ra khoâng chính xaùc vaø khoâng coù yù nghóa gì caû. Coøn neáu ngöôøi naøo keùm tieán hoùa thì coù theå laø hoï ñang bò caùc ngoâi sao baûn meänh chi phoái hoï, vaø nhö theá nhöõng ñieàu tieân ñoaùn trong töû 231
    • Töï truyeän248 vi cuûa hoï seõ hoaøn toaøn chính xaùc. Trong tröôøng hôïp naøy, ngöôøi aáy seõ chaáp nhaän nhöõng ñieàu noùi trong töû vi cuûa mình vaø yù chí töï do cuûa hoï seõ hoaøn toaøn bò khoáng cheá, hoï seõ laøm vieäc hoaøn toaøn ôû trong phaïm vi laù soá cuûa mình vaø keát quaû laø hoï khoâng thöïc hieän ñöôïc baát cöù noã löïc caù nhaân naøo ñeå töï giaûi thoaùt ra khoûi caùc yeáu toá coù theå cheá ngöï hoï. Toâi vaãn thöôøng cöôøi thaàm khi ngöôøi ta khoe raèng laù soá töû vi cuûa hoï hoaøn toaøn chính xaùc, vaø moïi söï ñaõ xaûy ñeán cho hoï ñuùng nhö laù soá ñaõ tieân ñoaùn. Noùi nhö vaäy töùc laø thöïc söï hoï ñang noùi raèng — Toâi laø moät ngöôøi hoaøn toaøn taàm thöôøng; nôi chính toâi khoâng heà coù töï do yù chí; toâi hoaøn toaøn bò caùc ngoâi sao cuûa mình chi phoái, vaø theá neân, toâi khoâng coù chuùt yù quyeát naøo ñeå taïo söï tieán boä trong kieáp soáng naøy. Ñaây laø loaïi töû vi maø caùc nhaø chieâm tinh gioûi nhaát ñeàu traùnh khoâng laøm. Caùc chieâm tinh gia taøi gioûi naøy chính yeáu laø quan taâm ñeán nhöõng bieåu loä naøo höõu ích nhaát trong taùnh tình, vaø coá gaéng khaùm khaù ra baèng caùch naøo coù theå laäp ñöôïc töû vi cuûa linh hoàn ñeå xaùc ñònh ñöôïc muïc ñích cuoäc soáng cuûa caù nhaân ñang giaùng traàn. Nhôø ñoù, ngöôøi ta coù theå phaân bieät roõ raøng giöõa caùc khuynh höôùng ñaõ coù laâu ñôøi cuûa phaøm nhaân vaø yù chí cuõng nhö muïc ñích cuûa linh hoàn ñang troãi daäy. Tuy nhieân, khi ngöôøi ta cöùu xeùt caùc haøm nghóa chieâm tinh cuûa caùc dieãn bieán thuoäc veà thieân vaên thì vaán ñeà laïi khaùc haún. Moïi ngöôøi thöôøng nghe noùi raèng chuùng ta ñang chuyeån vaøo thieân töôïng Baûo Bình töùc laø xeùt theo voøng Hoaøng ñaïo, con ñöôøng töôûng töôïng cuûa maët trôøi trong khoâng gian, thì maët trôøi coù veû ñang ñi ngang qua choøm sao Baûo Bình. Ñaây laø moät söï kieän coù thöïc hieän nay thuoäc veà thieân vaên, vaø khoâng dính daùng gì ñeán khoa chieâm tinh caû. Tuy nhieân, aûnh höôûng cuûa thieân töôïng maø maët trôøi coù theå ñang ñi ngang qua vaøo moät giai ñoaïn ñaëc bieät naøo ñoù cuûa theá giôùi thì khoâng theå phuû nhaän ñöôïc, vaø toâi coù theå chöùng minh ñieàu ñoù vôùi quí baïn ngay baây giôø. 232
    • Töï truyeän 249 Tröôùc thôøi Do Thaùi giaùo, khi Thaùnh Moses ñöa ngöôøi Do Thaùi ra khoûi Ai Caäp thì maët trôøi ñang ôû trong thieân töôïng Kim Ngöu, töùc laø ñang ñi ngang qua thieân töôïng Con Boø Vaøng. Baáy giôø treân ñòa caàu xuaát hieän caùc bí nhieäm cuûa Thaàn Mithras, xoay quanh vieäc teá leã hy sinh con boø linh thaùnh. Khi Thaùnh Moses xuoáng nuùi Sinai oâng ñaõ töùc giaän khi thaáy ngöôøi daân Do Thaùi trong sa maïc ñaõ saáp mình thôø laïy con boø vaøng, vì hoï ñaõ phaïm loãi quay veà vôùi moät neàn toân giaùo loãi thôøi cuûa quaù khöù, maø ñaùng ra hoï neân töø boû. Chính Do Thaùi giaùo thì chòu söï chi phoái cuûa thieân töôïng Döông Cöu, töùc laø con cöøu ñöïc, maø maët trôøi ñi ngang qua trong 2.000 naêm keá ñoù. Roài chuùng ta thaáy xuaát hieän hình aûnh con deâ chòu toäi trong lòch söû Do Thaùi. Trong Kinh Thaùnh cuõng coù chuyeän con cöøu ñöïc bò maéc trong buïi raäm; vaø sôû dó coù taát caû nhöõng ñieàu ñoù laø vì aûnh höôûng khi maët trôøi ñi ngang qua caùc thieân töôïng Kim Ngöu vaø Döông Cöu. Ngoaøi caùc khaûo cöùu cuûa khoa chieâm tinh theo töø chöông maø ngay ñeán ngaøy nay cuõng chæ coù theå aûnh höôûng ñöôïc raát ít ngöôøi, voán coù moät ñieàu gì ñoù ñaõ taïo neân caùc phaûn öùng töï nhieân naøy. Moät aûnh höôûng naøo ñoù phaùt xuaát töø thieân töôïng Kim Ngöu vaø thieân töôïng Döông Cöu ñaõ taïo neân khoa bieåu töôïng chi phoái sinh hoaït toân giaùo cuûa daân chuùng trong thôøi ñaïi ñoù. Ñieàu naøy roõ raøng hôn nöõa khi maët trôøi chuyeån vaøo choøm sao keá, thieân töôïng Song Ngö. Baáy giôø ta thaáy coù söï giaùng laâm cuûa Ñöùc Christ vaø bieåu töôïng con caù ñaõ laø ñaëc tröng xuyeân suoát toaøn boä caâu chuyeän Thaùnh Kinh. Caùc ñeä töû cuûa Ngaøi phaàn lôùn laø nhöõng ngöôøi ñaùnh caù. Ngaøi ñaõ laøm pheùp laï vôùi nhöõng con caù, vaø sau khi chòu töû naïn Ngaøi ñaõ phaùi caùc toâng ñoà cuûa mình ra ñi, döôùi söï laõnh ñaïo cuûa Thaùnh Peter, vôùi huaán thò laø haõy trôû neân nhöõng tay ñaùnh löôùi ngöôøi. Chính vì lyù do naøy maø chieác maõo Ñöùc Giaùo hoaøng ñoäi coù hình mieäng caù. Giôø ñaây caên cöù theo khoa thieân vaên, chuùng ta ñang chuyeån vaøo thieân töôïng Baûo Bình, ngöôøi mang bình nöôùc, töùc laø thieân töôïng cuûa tinh thaàn ñaïi ñoàng, bôûi vì nöôùc laø bieåu töôïng ñaïi 233
    • Töï truyeän250 ñoàng. Tröôùc khi töû naïn, Ñöùc Christ ñaõ phaùi caùc ñeä töû cuûa Ngaøi ra ñi ñeå tìm ngöôøi coù mang bình nöôùc, ngöôøi naøy seõ daét hoï ñeán moät caên phoøng treân laàu, nôi coù toå chöùc cuoäc leã ban thaùnh theå. Troïn caû caâu chuyeän naøy cho thaáy raèng Ñöùc Christ ñaõ bieát kyû nguyeân môùi saép ñeán keá theo giaùo hoäi cuûa Ngaøi, kyû nguyeân maø hieän nay chuùng ta ñang böôùc vaøo. Böùc tranh noåi tieáng veõ leã ban thaùnh theå trong caên phoøng treân laàu, cuûa Leonardo da Vinci, laø bieåu töôïng troïng ñaïi cuûa kyû nguyeân Baûo Bình, bôûi vì chuùng ta seõ ngoài laïi vôùi nhau döôùi söï höôùng daãn yeâu thöông cuûa Ñöùc Christ, khi maø tình huynh ñeä seõ ñöôïc gaày döïng vaø moïi ngöôøi seõ cuøng hoïp ñoaøn trong söï gaén boù cuûa moái quan heä thieâng lieâng. Trong suoát 2.000 naêm tôùi, caùc ranh giôùi cuõ kyõ giöõa ngöôøi vaø ngöôøi, quoác gia vaø quoác gia seõ töø töø tan bieán. Ñeå khai môû vaø thöïc hieän coâng vieäc naøy, Ñ.Ñ.C.G. ñaõ coâng boá söï ra ñôøi cuûa Ñoaøn Ngöôøi Môùi Phuïng Söï Theá Gian (Ñ.N.M.P.S.T.G.), ñöôïc laõnh ñaïo vaø höôùng daãn bôûi caùc ñeä töû vaø nhöõng ngöôøi chí nguyeän tinh thaàn — laø nhöõng ngöôøi khoâng coù yù thöùc chia reõ, hoï xem taát caû moïi ngöôøi ñeàu nhö nhau, khoâng phaân bieät maøu da hay tín ngöôõng, hoï nguyeän laøm vieäc khoâng ngöøng khoâng nghæ ñeå taêng cöôøng nhöõng caûm thoâng, chia seû kinh teá vaø hôïp nhaát toân giaùo treân theá giôùi. Phaân boä thöù nhì trong toå chöùc cuûa Ñ.N.M.P.S.T.G. bao goàm nhöõng ngöôøi nam, nöõ thieän chí. Hoï khoâng nhaát thieát laø nhöõng ngöôøi chí nguyeän tinh thaàn. Hoï khoâng ñaëc bieät quan taâm ñeán Thieân Cô Tieán Hoùa vaø ít hieåu bieát hoaëc khoâng hieåu bieát gì veà Ñ.Ñ.C.G.. Tuy nhieân, hoï laïi muoán thaáy nhöõng moái lieân giao chiùnh ñaùng ñöôïc taïo laäp giöõa moïi ngöôøi. Hoï muoán thaáy söï coâng bình vaø thieän taâm thoáng ngöï theá gian. Döôùi söï höôùng daãn cuûa caùc vò ñeä töû ôû theá gian vaø caùc vò phuï taù, nhöõng ngöôøi nam, nöõ naøy coù theå ñöôïc huaán luyeän theo nhöõng ñöôøng loái thöïc haønh höõu hieäu ñeå phaùt bieåu thieän chí. Baèng caùch naøy hoï coù theå laøm nhöõng coâng vieäc coù tính caùch neàn taûng vaø cô baûn ñeå chuaån bò 234
    • Töï truyeän 251 theá giôùi cho moät söï phaùt bieåu ñaày ñuû hôn cuûa chuû ñích tinh thaàn. Hoï coù theå laøm cho nhaân loaïi quen nhaän thaáy nhu caàu phaûi coù nhöõng moái lieân giao chính ñaùng giöõa moïi ngöôøi, ñöôïc theå hieän trong moïi coäng ñoàng, moïi quoác gia vaø cuoái cuøng treân qui moâ quoác teá. Söï hoãn loaïn trong kyø theá chieán ñaõ môû maøn moät caùch hieäu quaû cho coá gaéng naøy. Nhöõng söï taø vaïy trong caùc moái quan heä sai laàm, nhöõng ñoäc aùc, xaâm laêng, gaây haán, vaø nhöõng kyø thò chuûng toäc ñaõ chöùng toû raèng chæ coù nhöõng ai khôø khaïo vaø thieáu thoâng minh môùi khoâng thaáy ñöôïc söï caàn thieát phaûi coù thieän chí tích cöïc. Ñaõ coù bieát bao ngöôøi ñaày haûo yù, hoï chaáp nhaän treân lyù thuyeát söï thaät raèng Thöôïng Ñeá laø tình thöông, nhöng chæ ñôn thuaàn hy voïng raèng Ngaøi seõ laøm cho tình thöông aáy hieän roõ trong nhaân loaïi. Theá laø, Ñ.N.M.P.T.G. ñaõ ñöôïc ñöa vaøo taâm thöùc cuûa nhaân loaïi ngaøy nay. Taäp saùch nhoû phaùc hoïa ra lyù töôûng naøy ñaõ ñöôïc phoå bieán roäng raõi, vaø tieáp theo laø nhöõng taäp khaùc cuøng moät chuû ñeà ñaõ ñöôïc Chaân sö Taây Taïng vieát ra vaø quaûng dieãn treân caên baûn thieän chí vaø chuû ñích tinh thaàn. Trong caùc taäp saùch naøy, Chaân sö Taây Taïng ñaõ phaùc thaûo moät lòch trình roõ reät ñeå chuùng ta laøm theo. Ngaøi chuû tröông thaønh laäp danh saùch thö tín cho nhöõng ngöôøi nam, nöõ thieän chí trong caùc nöôùc treân theá giôùi. Ngaøi ñeà nghò chuùng ta thaønh laäp nhöõng nhoùm maø Ngaøi goïi laø caùc Ñôn vò Phuïng söï trong caøng nhieàu quoác gia treân theá giôùi caøng hay. Ngaøi phaùc hoïa cho chuùng ta tính chaát cuûa giaùo huaán neân truyeàn ñaït cho hoï, vaø chuùng toâi ñaõ tieán haønh thöïc hieän ngay caùc ñeà nghò vaø caùc huaán thò naøy. Töø naêm 1933 ñeán naêm 1939 chuùng toâi chaêm lo vieäc truyeàn baù giaùo lyù thieän chí, vieäc toå chöùc caùc ñôn vò Phuïng söï trong möôøi chín nöôùc, lo tìm kieám nhöõng ngöôøi nam, nöõ ñaùp öùng vôùi vieãn aûnh Ngaøi ñöa ra, vaø saün loøng laøm nhöõng gì hoï coù theå laøm ñeå gaày döïng caùc moái lieân giao chính ñaùng trong nhaân loaïi vaø phoå bieán yù nieäm thieän chí giöõa moïi ngöôøi. 235
    • Töï truyeän252 Foster vaø toâi vaãn luoân luoân khoâng haøi loøng vôùi nhöõng ñieàu nhaán maïnh veà hoøa bình. Trong bao naêm, caùc nhoùm vaän ñoäng hoøa bình treân theá giôùi ñaõ lo truyeàn baù caùi yù nieäm hoøa bình, laäp danh saùch gôûi thö cho nhöõng ngöôøi uûng hoä yù nieäm hoøa bình (cuõng nhö nhöõng ngöôøi khoâng uûng hoä), vaø lo phoå bieán khaép nôi nhöõng lôøi yeâu caàu phaûi coù hoøa bình. Chuùng toâi caûm thaáy roõ raøng laøm theá töùc laø ñaët caùi caøy ôû tröôùc con traâu. Trong nhöõng ngaøy thaùng tuyeân truyeàn soâi ñoäng cho hoøa bình giöõa Theá Chieán I vaø II, caùi yù nieäm veà hoøa bình ñaõ phaùt trieån raát roäng raõi. Haøng trieäu ngöôøi ñaõ kyù teân vaøo danh saùch yeâu caàu hoøa bình. Caùc nöôùc Phe Truïc raát hoan ngheânh caùi yù töôûng tuyeân truyeàn hoøa bình, bôûi vì noù töôïng tröng cho moät tình traïng ru nguû maø trong ñoù khoâng coù böôùc naøo ñöôïc thöïc hieän ñeå voõ trang cho caùc quoác gia choáng laïi nhöõng keû xaâm laêng khaû dó coù. Söï kieän thöïc teá raèng chieán tranh phaàn lôùn do nhöõng tình traïng kinh teá baêng hoaïi ñaõ khieán cho ít coù hoaït ñoäng naøo thöïc söï söûa ñoåi ñöôïc caùc tình traïng naøy. Daân chuùng tieáp tuïc bò ñoùi khaùt; nhieàu ngöôøi tieáp tuïc bò traû ñoàng löông reû maït ôû khaép nôi treân theá giôùi; lao ñoäng treû con chöa ñöôïc xoùa saïch trong nöôùc naøo caû, duø raèng ñaõ coù nhieàu tieán boä trong coá gaéng thöïc hieän ñieàu naøy; naïn nhaân maõn treân theá giôùi ñang lieân tuïc gia taêng nhöõng noãi khoù khaên. Taát caû caùc tình traïng coù theå khôi ngoøi chieán tranh ñang hieän dieän ôû khaép nôi, ngay caû trong khi tieáng keâu gaøo ñang daâng cao “haõy coù hoøa bình treân theá giôùi.” Ngaøy tröôùc, ôû Bethlehem, caùc vò thieân thaàn ñaõ ca raèng, “Vinh danh Chuùa ôû treân trôøi” — töùc laø muïc tieâu cao toät cuoái cuøng. Roài “Bình an döôùi theá gian” — töùc laø noùi veà toaøn theå nhaân loaïi, vaø böôùc ñaàu tieân, tuyeät ñoái caàn thieát laø “Thieän chí cho moïi ngöôøi.” Ngöôøi ta ñaõ queân raèng phaûi coù thieän chí tröôùc neáu muoán coù hoøa bình. Moïi ngöôøi ñaõ coá gaéng phaùt khôûi moät giai ñoaïn hoøa bình, tröôùc khi coù ñöôïc baát cöù moät söï bieåu döông naøo cuûa thieän chí. Khoâng theå coù hoøa bình cho ñeán khi 236
    • Töï truyeän 253 naøo thieän chí trôû thaønh yeáu toá chi phoái taát caû nhöõng moái lieân giao cuûa nhaân loaïi. Chaân sö Taây Taïng ñaõ thöïc hieän moät coâng vieäc coù tính caùch maïng khaùc khi Ngaøi ñoïc cho toâi vieát noäi dung cuûa taùc phaåm Luaän veà Löûa Vuõ Truï. Trong saùch naøy Ngaøi ñaõ ñöa ra nhöõng gì maø H.P.B. ñaõ baùo tröôùc raèng seõ ñöa ra, ñoù laø chìa khoùa taâm lyù cuûa cuoäc saùng taïo vuõ truï. H.P.B. ñaõ noùi raèng trong theá kyû 20 moät ngöôøi ñeä töû seõ ñeán ñeå ñöa ra kieán thöùc veà ba loaïi löûa maø Giaùo Lyù Bí Nhieäm ñaõ baøn ñeán: löûa ñieän, löûa thaùi döông vaø löûa ma saùt. Lôøi tieân ñoaùn naøy ñaõ ñöôïc thöïc hieän khi Luaän veà Löûa Vuõ Truï ñöôïc ñöa ra cho coâng chuùng. Cuoán saùch naøy noùi veà löûa tinh thaàn hay söï soáng thuaàn khieát; löûa cuûa trí tueä ñang laøm sinh ñoäng moïi haït nguyeân töû trong thaùi döông heä vaø taïo trung gian ñeå nhöõng ngöôøi Con cuûa Thöôïng Ñeá phaùt trieån thoâng qua ñoù. Noù cuõng baøn ñeán löûa cuûa vaät chaát taïo neân löïc haáp daãn vaø ñoái khaùng vaø voán laø ñònh luaät caên baûn cuûa cuoäc tieán hoùa; chuùng gaén boù caùc hình theå vôùi nhau ñeå cung öùng caùc vaän cuï cho söï soáng ñang phaùt trieån, vaø sau ñoù, khi ñaõ phuïc vuï xong caùc muïc ñích cuûøa chuùng thì caùc hình theå naøy bò loaïi boû, ñeå cho söï soáng ñang phaùt trieån coù theå tieán böôùc leân con ñöôøng tieán hoùa cao hôn. Chæ ñeán cuoái theá kyû naøy ngöôøi ta môùi ñaùnh giaù ñöôïc thöïc nghóa cuûa saùch naøy. Ñaây laø moät taùc phaåm raát uyeân baùc vaø ñoä saâu kieán thöùc kyõ thuaät cuûa noù ôû ngoaøi taàm hieåu bieát cuûa caùc ñoäc giaû bình thöôøng. Ñaây cuõng laø moät cuoán saùch laøm caây caàu noái bôûi vì noù ñem moät soá yù töôûng vaø huaán ñieàu caên baûn cuûa Ñoâng phöông giôùi thieäu cho caùc moân sinh Taây phöông, trong khi ñoù, noù cuõng laøm cho caùc quan nieäm sieâu hình vaø ñoâi khi mô hoà cuûa Ñoâng phöông trôû thaønh ñieàu thöïc teá. Ñieàu ñoäc ñaùo thöù ba maø Chaân sö Taây Taïng ñaõ hoaøn thaønh trong maáy thaùng vöøa qua laø ñöa ra cô sôû cuõng nhö moät soá chæ daãn veà caùc nghi leã maø neàn taân toân giaùo theá giôùi coù theå thaønh laäp theo ñoù. 237
    • Töï truyeän254 Töø laâu, ngöôøi ta ñaõ thaáy roõ raèng caàn phaûi coù ñieåm gaëp gôõ giöõa caùc toân giaùo ngoaïi moân cuûa Taây phöông vaø caùc tín ngöôõng noäi moân cuûa Ñoâng phöông. Khaûo höôùng veà thieân tính ôû caáp ñoä tinh thaàn hay noäi moân cuûa Ñoâng vaø Taây töø tröôùc ñeán giôø vaãn ñoàng nhaát. Caùc kyõ thuaät tìm kieám Thöôïng Ñeá maø nhöõng ngöôøi tìm ñaïo thaàn bí aùp duïng ôû Taây phöông thì vaãn ñoàng nhaát vôùi caùc kyõ thuaät cuûa nhöõng ngöôøi tìm ñaïo Ñoâng phöông. Ñeán moät ñieåm nhaát ñònh treân ñöôøng veà vôùi Thöôïng Ñeá taát caû moïi con ñöôøng ñeàu gaëp nhau, roài töø ñoù dieãn trình trôû neân ñoàng nhaát cho taát caû moïi giai ñoaïn veà sau treân ñöôøng caän tieán. Caùc böôùc trong tham thieàn cuõng ñoàng nhaát. Nhöõng ai nghieân cöùu caùc taùc phaåm cuûa Meister Eckhart vaø Yoga Ñieån taéc cuûa Patanjali ñeàu thaáy roõ ñieàu naøy. Taát caû nhöõng söï môû mang taâm thöùc chính ñaïi ñöôïc phaùc hoïa trong trieát hoïc AÁn Ñoä cuõng gioáng vôùi caùc phaùt bieåu veà naêm giai ñoaïn môû mang chiùnh ñaïi naøy, ñöôïc moâ taû nhö laø naêm böôùc ngoaët quan troïng trong cuoäc ñôøi cuûa Ñöùc Christ maø Kinh Taân Öôùc ñaõ ñeà caäp ñeán. Khi moät ngöôøi baét ñaàu höõu yù tìm kieám Thöôïng Ñeá vaø baét ñaàu höõu yù töï tuaân thuû giôùi luaät vaø nhaãn naïi, ngöôøi ñoù thaáy mình laø moät vôùi nhöõng ngöôøi tìm ñaïo ôû Ñoâng vaø Taây, vôùi nhöõng ngöôøi ñaõ soáng tröôùc thôøi Ñöùc Christ giaùng traàn, vaø vôùi nhöõng ngöôøi ñang tìm ñaïo hieän nay. Chính vì coá gaéng neâu roõ moái quan heä giöõa Ñoâng vaø Taây maø toâi ñaõ vieát cuoán AÙnh saùng cuûa Linh hoàn. Noù luaän giaûi boä Yoga Ñieån taéc cuûa Patanjali, oâng ñaõ soáng vaø giaûng daïy coù leõ vaøo khoaûng 9.000 naêm tröôùc Chuùa giaùng sinh. Chaân sö Taây Taïng giuùp toâi phieân baûn cuûa caùc caâu kinh Phaïn ngöõ bôûi vì toâi khoâng bieát tieáng Phaïn, nhöng chính toâi vieát phaàn luaän giaûi, vì toâi thieát tha muoán trình baøy moät caùch dieãn giaûi caùc caâu kinh thích hôïp vôùi taâm thöùc vaø trí tueä cuûa ngöôøi Taây phöông hôn laø caùch trình baøy thöôøng thaáy ôû Ñoâng phöông. Toâi cuõng vieát quyeån Töø Thaønh Bethlehem ñeán Ñoài Calvary ñeå neâu leân yù nghóa cuûa naêm giai ñoaïn chiùnh yeáu trong cuoäc ñôøi cuûa Ñöùc Christ — söï giaùng 238
    • Töï truyeän 255 sinh, leã röûa toäi, söï bieán dung vaø söï phuïc sinh — vaø chuùng lieân quan nhö theá naøo vôùi naêm cuoäc ñieåm ñaïo ñöôïc thaûo ra cho ngöôøi ñeä töû Ñoâng phöông. Caû hai cuoán saùch naøy ñeàu lieân quan maät thieát vôùi neàn taân toân giaùo theá giôùi. Roài phaûi ñeán luùc coù söï hoøa hôïp giöõa coâng vieäc cuûa Ñöùc Phaät — vò Thaày vó ñaïi cuûa Ñoâng phöông, Ngaøi ñaõ ñeán theá gian, ñaït söï giaùc ngoä, trôû thaønh höôùng ñaïo vaø huaán sö cuûa muoân trieäu ngöôøi AÙ ñoâng — vaø coâng vieäc cuûa Ñöùc Christ, Ngaøi ñaõ ñeán vôùi tö caùch vò huaán sö vaø ñaáng cöùu theá laàn ñaàu tieân ñöôïc ngöôøi Taây phöông coâng nhaän. Khoâng coù gì khaùc bieät hay traùi ngöôïc trong giaùo huaán cuûa caùc Ngaøi. Khoâng coù söï caïnh tranh naøo giöõa caùc Ngaøi. Caùc Ngaøi ñöùng leân vôùi tö caùch laø hai Ñaáng Chöôûng giaùo vaø hai Ñaáng Cöùu theá vó ñaïi nhaát. Moät Ñaáng ñaõ höôùng daãn ngöôøi Ñoâng phöông vaø Ñaáng kia ñaõ höôùng daãn ngöôøi Taây phöông ñeán gaàn hôn vôùi Thöôïng Ñeá. Chính chuû ñeà naøy Chaân sö Taây Taïng ñaõ minh giaûi trong taäp saùch cuûa Ngaøi, Neàn Taân Toân Giaùo Theá Giôùi. Ngaøi vaïch roõ raèng coâng vieäc cuûa Ñöùc Phaät chuaån bò cho moïi ngöôøi böôùc vaøo Ñöôøng Ñaïo. Trong khi coâng vieäc cuûa Ñöùc Christ laø chuaån bò cho moïi ngöôøi ñöôïc Ñieåm Ñaïo. Trong taäp saùch naøy, Ngaøi ñaõ neâu leân nghi thöùc cuûa cuoäc Leã Hueâ Saéc (cuoäc Leã thaùng Vaisakha töùc laø vaøo kyø traêng troøn thaùng Naêm) laø ngaøy troïng ñaïi cuûa Ñöùc Phaät, vaø leã Phuïc sinh vaøo kyø traêng troøn thaùng Tö, caû hai cuoäc Leã naøy töôïng tröng cho Ñöùc Phaät ñaõ ñöôïc giaùc ngoä vaø Ñöùc Christ ñaõ ñöôïc phuïc sinh; trong khi ñoù thì traêng troøn thaùng Saùu laø cuoäc Leã chính yeáu haøng naêm cuûa Nhaân loaïi ñeán gaàn Thöôïng Ñeá döôùi söï höôùng daãn cuûa Ñöùc Christ. Nhöõng kyø traêng troøn khaùc trong moãi thaùng coøn laïi laø nhöõng cuoäc leã nhoû hôn, trong ñoù nhöõng phaåm tính tinh thaàn nhaát ñònh, caàn thieát cho söï phaùt bieåu cuûa con ñöôøng ñeä töû vaø söï ñieåm ñaïo, ñöôïc xem xeùt vaø chuù troïng. Moät vieäc laøm coù tính caùch maïng khaùc nöõa maø Chaân sö Taây Taïng ñaõ khieán cho nhaân loaïi chuù yù laø neâu leân nhöõng böôùc 239
    • Töï truyeän256 ñaàu tieân maø Ñ.Ñ.C.G. ñaõ thöïc hieän ñeå ñeán gaàn nhaân loaïi hôn, ñeå khoâi phuïc caùc Bí nhieäm coå ñaïi vaø ñeå xuaát loä, khieán cho caùc Chaân sö vaø nhöõng nhoùm ñeä töû cuûa caùc Ngaøi coù theå bieåu hieän ôû coõi traàn. Caùc ñeä töû naøy hoïp nhau laïi trong caùc Ñaïo vieän — noùi theo töø kyõ thuaät. Theá neân, trong coá gaéng naøy coù haøm chöùa yù nghóa söï taùi laâm cuûa Ñöùc Christ. Ngaøi seõ ñeán cuøng vôùi caùc ñeä töû cuûa Ngaøi. Moät ngaøy naøo ñoù, caùc Chaân sö seõ coù maët ôû theá gian cuõng nhö caùc Ngaøi ñaõ töøng hieän dieän ôû coõi traàn caùch ñaây nhieàu trieäu naêm, trong khoaûng thôøi gian nhaân loaïi coøn aáu tró. Roài caùc Ngaøi ñaõ rôøi chuùng ta trong moät thôøi gian vaø bieán maát ñaèng sau böùc maøn ngaên caùch caûnh giôùi voâ hình vôùi theá giôùi höõu hình. Caùc Ngaøi ñaõ laøm nhö vaäy ñeå cho con ngöôøi coù thì giôø phaùt trieån yù chí töï do, ñeå trôû neân tröôûng thaønh, coù theå söû duïng trí tueä cuûa mình, coù theå töï quyeát ñònh, vaø cuoái cuøng töï mình höôùng veà Thieân giôùi, cuõng nhö höõu yù coá gaéng daán böôùc treân ñöôøng phaûn boån hoaøn nguyeân. Söï vieäc naøy ñaõ xaûy ra treân moät qui moâ roäng lôùn ñeán ñoãi hieän nay döôøng nhö khaû dó trong voøng theá kyû tôùi caùc Chaân sö coù theå xuaát loä, khoâng coøn giöõ im laëng nöõa, vaø moïi ngöôøi seõ laïi bieát ñöôïc caùc Ngaøi. Ñeå tieán ñeán muïc ñích naøy, Chaân sö Taây Taïng ñaõ laøm vieäc töø tröôùc ñeán giôø, vaø nhieàu ngöôøi trong chuùng ta cuõng ñaõ vaø ñang coäng taùc vôùi Ngaøi. Ngaøi cuõng ñöa ra nhöõng qui luaät môùi cho caùc ñeä töû; nhöõng qui luaät naøy ñeå cho moãi ngöôøi ñeä töû ñöôïc raát nhieàu quyeàn töï do hôn laø caùc qui luaät trong quaù khöù maø ai cuõng bieát. Ngaøy nay khoâng coøn ñoøi hoûi ngöôøi ñeä töû phaûi coù moät söï vaâng lôøi naøo caû. Ngöôøi ñeä töû ñöôïc xem nhö laø moät taùc nhaân thoâng minh vaø ñöôïc ñeå cho töï do laøm ñaày ñuû caùc ñieàu kieän caàn thieát, theo möùc nhaän thöùc cao nhaát cuûa mình. Khoâng ai bò buoäc phaûi giöõ bí maät, bôûi vì khoâng moät ngöôøi ñeä töû naøo ñöôïc nhaän vaøo moät Ñaïo vieän hay vaøo moät nôi choán ñieåm ñaïo, neáu coøn moät chuùt nguy cô raèng y seõ noùi ra. Hieän nay, caùc ñeä töû ñang ñöôïc huaán luyeän baèng 240
    • Töï truyeän 257 thaàn giao caùch caûm, vaø vieäc hieän dieän cuûa Chaân sö thöïc söï trong xaùc phaøm thì khoâng coøn caàn thieát nöõa. Söï phaùt trieån caù nhaân cuûa thôøi xöa khoâng coøn ñöôïc chuù troïng. Nhu caàu cuûa nhaân loaïi ñöôïc ñöa ra nhö laø ñoäng cô chính yeáu ñeå phaùt trieån tinh thaàn. Ngaøy nay, caùc ñeä töû ñang ñöôïc daïy caùch laøm vieäc vôùi nhau trong töøng nhoùm ñeå khaû dó ñaït ñöôïc muïc ñích tröôùc maét laø ñieåm ñaïo taäp theå, moät yù töôûng vaø vieãn aûnh hoaøn toaøn môùi. Hoï khoâng coøn bò baét buoäc phaûi tuaân thuû caùc giôùi luaät thuoäc veà thaân xaùc. Ngöôøi ñeä töû ngaøy nay, thoâng minh, yeâu thöông vaø ñang phuïng söï, ñöôïc xem nhö laø khoâng coøn caàn ñeán caùc giôùi luaät aáy nöõa. Xem nhö y ñaõ vöôït qua khoûi caùc theøm khaùt cuûa thaân xaùc, vaø giôø ñaây ñöôïc töï do phuïng söï. Phaàn nhieàu caùc giaùo huaán naøy ñaõ ñöôïc ñöa ra trong quyeån saùch vöøa môùi xuaát baûn, Ñöôøng Ñaïo Trong Kyû Nguyeân Môùi. Noù goàm caùc giaùo huaán maø Chaân Sö Taây Taïng ñaõ ñöa ra cho moät nhoùm ñeä töû cuûa Ngaøi treân theá giôùi, moät vaøi ngöôøi toâi bieát coøn nhöõng ngöôøi khaùc thì khoâng. Theo nhö chuùng toâi bieát thì ñaây laø laàn ñaàu tieân trong lòch söû cuûa Ñ.Ñ. C.G. maø caùc giaùo huaán chi tieát cuûa moät vò Chaân sö daïy nhoùm ñeä töû Ngaøi ñaõ ñöôïc cho xuaát baûn, vaø do theá maø ñöôïc trao vaøo tay coâng chuùng. Trong caùc ñoaïn treân, toâi ñaõ coá gaéng mieâu taû moät caùch vaén taét moät soá hoaït ñoäng maø Chaân sö Taây Taïng ñaõ phaùt khôûi, trong noã löïc song haønh vôùi caùc thaønh vieân khaùc cuûa Ñ.Ñ.C.G. ñeå gioùng leân chuû aâm cuûa thôøi ñaïi môùi, vaø trong caùc caáp cao cuûa Tröôøng Arcance, chuùng toâi ñang tìm caùch chuù troïng vaøo chính caùc ñieàu naøy. Moät soá sinh vieân ñaõ ôû laïi vôùi chuùng toâi trong hai möôi naêm hay laâu hôn. Hoï ñaõ trung kieân laøm phaän söï cuûa mình, vaø roõ raøng laø ñang ñaït ñöôïc keát quaû. Veà sau, chuùng toâi hy voïng seõ phaùt trieån ñöôïc moät soá nhoùm maø seõ söû duïng moät vaøi kyõ thuaät ñaõ ñöôïc Chaân sö Taây Taïng baøn ñeán trong boä Luaän veà Baûy Cung, coù leõ laø taùc phaåm tuyeät dieäu nhaát cuûa Ngaøi. Trong ñoù Ngaøi coù giaûi roõ moät tröôøng phaùi trò lieäu môùi. Ngaøi ñöa ra 241
    • Töï truyeän258 kyõ thuaät ñeå thieát laäp con ñöôøng AÙnh saùng giöõa linh hoàn vaø Chaân thaàn, cuõng nhö phaøm nhaân ñaõ taïo con ñöôøng thoâng thöông giöõa mình vaø linh hoàn vaäy. Ngaøi cuõng nhaán maïnh khoa chieâm tinh môùi cuûa noäi moân, baøn veà chuû ñích cuûa linh hoàn vaø con ñöôøng maø ngöôøi ñeä töû phaûi böôùc vaøo. Ngaøi cuõng ñöa ra möôøi boán qui luaät maø caùc ñieåm ñaïo ñoà phaûi tuaân thuû, vaø do ñoù, boä luaän naêm taäp naøy laø baûn toùm löôïc ñaày ñuû veà cuoäc soáng tinh thaàn, trình baøy caùc chaân lyù xöa baèng nhöõng hình thöùc roõ raøng, môùi meû hôn, ñeå höôùng daãn nhaân loaïi trong thôøi ñaïi Baûo Bình. Vaøo khoaûng naêm 1934 chuùng toâi baét ñaàu ñeán thaêm caùc vuøng khaùc ôû Chaâu AÂu. Trong naêm naêm keá ñoù chuùng toâi ñaõ nhieàu laàn ñeán Haø Lan, Bæ, Phaùp vaø YÙ, vaø khi ôû Chaâu AÂu chuùng toâi thöôøng ñeán Geneva, Lausanne hoaëc Zurich vaø ôû ñoù moät thôøi gian ngaén. Daân Chaâu AÂu thuoäc nhieàu vuøng khaùc nhau vaãn thöôøng gaëp gôõ chuùng toâi ôû ñoù. Qua bao naêm laøm vieäc vaø ñoái dieän vôùi caùc thính giaû ôû Rotterdam hay Milan, ôû Geneva hay Antwerp, chuùng toâi ñaõ ñöôïc heù loä cho thaáy chính xaùc raèng phaåm tính cuûa ngöôøi daân ôû nhöõng nôi naøy cuõng gioáng nhö ngöôøi daân ôû Anh hay ôû Myõ vaäy. Coù theå noùi vôùi hoï nhöõng ñieàu gioáng nhau, caùc vieãn aûnh gioáng nhau veà tình huynh ñeä ñaïi ñoàng vaø con Ñöôøng Ñaïo. Caùc phaûn öùng cuûa hoï gioáng nhau. Hoï ñeàu hieåu vaø mong moûi coù ñöôïc cuøng söï töï do, cuøng nhöõng kinh nghieäm tinh thaàn. Toâi ñaõ khaù thaønh thaïo vieäc dieãn thuyeát thoâng qua moät ngöôøi thoâng dòch. Khi toâi giaûng ôû YÙ thì Baùc só Assagioli thöôøng giuùp vieäc thoâng dòch, coøn khi naøo ôû Haø Lan thì vò chuû nhieäm coâng vieäc cuûa chuùng toâi ôû ñoù laø Gerhard Jansen (thöôøng ñöôïc nhöõng ngöôøi meán oâng goïi laø Gerry) thoâng dòch giuùp toâi. Ñoâi khi toâi ñeå yù thaáy oâng trong moät ñaùm ngöôøi thuoäc nhieàu chuûng toäc vaø nghe oâng ñoái ñaùp moät caùch deã daøng nhö nhau baèng naêm, saùu thöù tieáng. Tröôùc chieán tranh, oâng ñaõ laøm coâng vieäc raát toát ôû Haø Lan. Thöïc söï laø taát caû caùc baøi vôû cuûa oâng trong 242
    • Töï truyeän 259 nhaø tröôøng ñeàu ñaõ ñöôïc dòch sang tieáng Haø Lan, vaø chính oâng ñaõ troâng nom moät nhoùm sinh vieân raát ñoâng ñaûo vaø nhieät thaønh. Coâng vieäc ôû Haø Lan vaø ôû Taây Ban Nha ñeàu raát khaû quan, vaø duø raèng hai nöôùc naøy tính khí khaùc nhau, nhöng loøng nhieät thaønh cuûa hoï thì khoâng heà khaùc bieät. Baûn thaûo chaám döùt ôû ñaây.
    • 260
    • 261 Phuï luïc
    • Töï truyeän262
    • Phuï luïc 263 COÂNG VIEÄC CUÛA TOÂI (Baøi vieát cuûa CHAÂN SÖ TAÂY TAÏNG) Trong thaùng Möôøi Moät naêm 1919, toâi tieáp xuùc vôùi A.A.B. (Alice A. Bailey) vaø yeâu caàu baø giuùp toâi baèng caùch vieát ra cuõng nhö lo vieäc xuaát baûn moät soá saùch — theo trình töï phoå truyeàn chaân lyù — ñaõ ñeán luùc caàn ñöôïc cho ra. Laäp töùc baø töø choái, vì baø khoâng heà coù thieän caûm vôùi nhöõng caùi goïi laø caùc taùc phaåm huyeàn bí ñang traøn ngaäp, chuùng ñöôïc ñöa ra cho coâng chuùng töø nhieàu nhoùm huyeàn bí khaùc nhau, hoï khoâng coù kinh nghieäm vieát saùch daønh cho coâng chuùng. Hôn nöõa, baø cuõng hoaøn toaøn khoâng thích moïi hình thöùc vieát saùch baèng thaàn thoâng vaø nhöõng vieäc laøm baèng thaàn thoâng. Sau ñoù, baø ñaõ ñoåi yù khi toâi giaûi thích cho baø hieåu raèng söï lieân heä baèng thaàn giao caùch caûm (vieãn caûm) laø moät ñieàu ñaõ ñöôïc chöùng minh vaø laø moät vaán ñeà ñang ñöôïc giôùi khoa hoïc quan taâm nghieân cöùu; raèng baø khoâng phaûi laø ngöôøi coù thaàn nhó hay coù thaàn nhaõn vaø seõ khoâng bao giôø trôû thaønh moät ngöôøi nhö vaäy; vaø (treân heát moïi söï) vieäc traéc nghieäm, ñaùnh giaù chaân lyù laø ôû chính nôi chaân lyù maø thoâi. Toâi ñaõ noùi vôùi baø raèng neáu baø chòu vieát trong khoaûng thôøi gian moät thaùng thì taøi lieäu ñöôïc vieát ra seõ chöùng toû cho baø thaáy noù coù chöùa ñöïng chaân lyù hay khoâng, noù coù khôi daäy ñöôïc caùc thoâng hieåu vaø nhaän thöùc tröïc giaùc hay khoâng, vaø noù coù bao goàm hay chaêng nhöõng ñieàu maø seõ raát coù giaù trò trong kyû nguyeân tinh thaàn môùi meû ñang khai