Your SlideShare is downloading. ×
Alice Bailey - Tự Truyện Chưa Hoàn Thành
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Saving this for later?

Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime - even offline.

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Alice Bailey - Tự Truyện Chưa Hoàn Thành

792
views

Published on

Alice Bailey - Tự Truyện Chưa Hoàn Thành

Alice Bailey - Tự Truyện Chưa Hoàn Thành

Published in: Spiritual

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
792
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
32
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. 1
  • 2. 2
  • 3. 3
  • 4. 4 SAÙCH CUÛA TAÙC GIAÛ ALICE A. BAILEY (* laø baûn dòch tieáng Vieät; caùc quyeån khaùc coøn baûn tieáng Anh) Ñieåm Ñaïo trong Nhaân loaïi vaø Thaùi Döông Heä Thö veà Tham Thieàn Huyeàn Moân Taâm Thöùc cuûa Haït Nguyeân Töû Luaän veà Löûa Vuõ Truï AÙnh Saùng cuûa Linh Hoàn Linh Hoàn vaø Caùc Theå Töø Trí Tueä ñeán Tröïc Giaùc Luaän veà Chaùnh Thuaät Töø Bethlehem ñeán Calvary Ñöôøng Ñaïo trong Kyû Nguyeân Môùi – Taäp I Ñöôøng Ñaïo trong Kyû Nguyeân Môùi – Taäp II Nhöõng Vaán Ñeà Khoù Khaên cuûa Nhaân Loaïi Söï Taùi Laâm cuûa Ñöùc Chöôûng Giaùo Vaän Meänh cuûa Caùc Quoác Gia AÛo Caûm: Moät Vaán Ñeà Khoù Khaên cuûa Theá Giôùi Thaàn Giao Caùch Caûm vaø Theå Dó Thaùi Töï Truyeän Chöa Hoaøn Taát* Neàn Giaùo Duïc trong Kyû Nguyeân Môùi Söï Hieån Loä cuûa Ñaïi Ñoaøn Chöôûng Giaùo Luaän veà Baûy Cung: Taäp I – Taâm Lyù Hoïc Noäi Moân Taäp II – Taâm Lyù Hoïc Noäi Moân Taäp III – Chieâm Tinh Hoïc Noäi Moân Taäp IV – Khoa Trò Lieäu Noäi Moân Taäp V – Caùc Cung vaø Caùc Cuoäc Ñieåm Ñaïo
  • 5. 5 ÑAÏI THÆNH NGUYEÄN Töø nguoàn AÙnh saùng trong Trí Thöôïng Ñeá Caàu xin AÙnh saùng tuoân raûi vaøo trí con ngöôøi. Caàu xin AÙnh saùng giaùng xuoáng Traàn gian. Töø nguoàn Tình thöông trong Taâm Thöôïng Ñeá Caàu xin Tình thöông tuoân raûi vaøo taâm con ngöôøi. Caàu mong Ñöùc Chöôûng Giaùo trôû laïi Traàn gian. Töø trung taâm bieát ñöôïc YÙ chí Thöôïng Ñeá Caàu xin Thieân yù höôùng daãn yù chí nhoû beù cuûa con ngöôøi — Thieân yù maø caùc Chaân sö ñeàu bieát vaø phuïng söï. Töø trung taâm chuùng ta goïi laø nhaân loaïi Caàu xin Thieân cô Tình thöông vaø AÙnh saùng thöïc thi Vaø caàu mong Thieân cô ñoùng kín cöûa vaøo neûo aùc. Caàu xin AÙnh saùng vaø Tình thöông vaø Quyeàn naêng phuïc hoài Thieân cô treân Traàn gian. “Lôøi Thænh nguyeän hay Caàu nguyeän treân ñaây khoâng thuoäc veà baát cöù ngöôøi naøo hay ñoaøn nhoùm naøo, maø thuoäc veà toaøn nhaân loaïi. Veû ñeïp vaø söùc maïnh cuûa Ñaïi Thænh nguyeän naèm trong tính ñôn giaûn, vaø do noù phaùt bieåu moät soá chaân lyù troïng taâm maø taát caû moïi ngöôøi bình thöôøng ñeàu chaáp nhaän moät caùch hoàn nhieân: - Chaân lyù noùi raèng voán coù moät Ñöùc Thoâng tueä neàn taûng maø chuùng ta goïi vôùi danh xöng mô hoà laø Thöôïng Ñeá; - Chaân lyù noùi raèng aån trong toaøn cuoäc bieåu hieän coù quyeàn naêng phaùt ñoäng vuõ truï, laø Tình thöông; - Chaân lyù noùi raèng coù moät Ñaáng Cao caû ñaõ ñeán theá gian, maø ngöôøi Thieân Chuùa giaùo goïi laø Ñöùc Christ, Ngaøi ñaõ theå hieän tình thöông ñoù ñeå chuùng ta coù theå hieåu ñöôïc; - Chaân lyù noùi raèng caû Tình thöông vaø Thoâng tueä ñeàu laø nhöõng hieäu quaû cuûa YÙ chí Thöôïng Ñeá; vaø cuoái cuøng laø - Chaân lyù hieån nhieân raèng chæ thoâng qua chính nhaân loaïi Thieân cô môùi coù theå thöïc thi.” ALICE A. BAILEY
  • 6. 6 THE GREAT INVOCATION From the point of Light within the Mind of God Let light stream forth into the minds of men. Let Light descend on Earth. From the point of Love within the Heart of God Let love stream forth into the hearts of men. May Christ return to Earth. From the centre where the Will of God is known Let purpose guide the little wills of men — The purpose which the Masters know and serve. From the centre which we call the race of men Let the Plan of Love and Light work out And may it seal the door where evil dwells. Let Light and Love and Power restore the Plan on Earth.
  • 7. 7 LÔØINOÙIÑAÀU Boán chöông ñaàu cuûa Töï truyeän naøy ñöôïc vieát trong naêm 1945. Caùc chöông naêm vaø saùu vieát naêm 1947. Caùc naêm thaùng noùi treân thaät coù yù nghóa ñoái vôùi nhöõng bieán coá cuûa theá giôùi vaøo thôøi gian ñoù. Baûn thaûo ñaùnh maùy ñaàu tieân ñöôïc vieát laïi naêm 1948. Baø Bailey ñaõ ñoïc laïi toaøn boä baûn vaên vaø söûa ôû vaøi choã. Nhieàu ngöôøi ñaõ laøm vieäc vôùi Baø Bailey vaøo nhöõng thôøi ñieåm khaùc nhau vaø moät soá ngöôøi ñaõ ñöôïc gôûi caùc baûn thaûo töøng phaàn ñeå hoï nhaän xeùt. Trong moät soá tröôøng hôïp ñaõ khoâng coù lôøi phaåm bình hoài ñaùp. Tuy nhieân, noùi chung taát caû nhöõng lôøi nhaän xeùt ñeàu thieáu soùt, khoâng chính xaùc trong caùc chi tieát ñaëc bieät, vaø roát cuoäc baø khoâng chaáp nhaän. Baø ñaõ ñònh theâm vaøo Töï truyeän naøy boán phaàn nöõa nhöng khoâng theå vieát ñöôïc. AÙp löïc ngaøy caøng taêng trong coâng vieäc toå chöùc khaép theá giôùi maø Baø Bailey chòu traùch nhieäm; nhöõng tình traïng xaùo troän, caêng thaúng cuûa nhaân loaïi maø baø thöôøng caûm nhaän; yù thöùc voâ duïng vaø do theá ñaõ trôû neân tieâu cöïc cuûa nhöõng ngöôøi thieän chí ôû khaép nôi maø baø ñaõ phaûi tìm caùch nhoïc nhaèn hoùa giaûi; söï thieáu huït taøi chính traàm troïng khieán khoâng theå trieån khai coâng vieäc treân theá giôùi vaø noãi buoàn naûn cuøng thaát voïng do khoâng theå ñaùp öùng ñöôïc nhu caàu vaø thöôøng laø khoâng theå taän duïng ñöôïc cô hoäi chæ vì thieáu tieàn — ñoù laø moät soá nhöõng aùp löïc ñaõ hôïp nhau ñöa baø vaøo tình traïng hoaøn toaøn suy kieät. Theå xaùc baø khoâng ñöôïc nghæ ngôi, coøn caên beänh tim maïch thì ngaøy caøng toài teä. Trong suoát hai naêm cuoái ñôøi, baø ñaõ chieán ñaáu vôùi caùc aùp löïc vaø tình traïng ñoù baèng moät yù chí ñanh theùp. Phaøm ngaõ Cung Moät cuûa baø ñaõ troãi daäy trong noã löïc choùt ñeå ñaùp öùng meänh leänh cuûa Linh hoàn. Chính vaøo naêm 1946 baø ñaõ quyeát ix
  • 8. Lôøi noùi ñaàu8 ñònh khoâng cam chòu baát löïc. Vì theá maø moãi ngaøy, theo thoùi quen saün coù, baø ñaõ taän löïc laøm vieäc, khoâng keå gì söï moûi meät hay ñau ñôùn. Baø ñaõ quyeát daán thaân tích cöïc laøm vieäc vaø vaãn ñaûm traùch phaàn haønh. Baø ñaõ laøm ñieàu ñoù. Ngay caû nhöõng ngaøy cuoái trong beänh vieän ôû New York naêm 1949, baø vaãn tieáp khaùch, baøn thaûo coâng vieäc vôùi ban giaùm ñoác vaø vieát thö. Vaøo giôø phuùt baø töø traàn, Chaân sö K.H. cuûa baø ñaõ ñeán vôùi baø nhö Ngaøi ñaõ höùa töø laâu. Saùng hoâm sau ngaøy baø qua ñôøi, toâi gôûi böùc thö sau ñaây ñeán haøng ngaøn sinh vieân vaø thaân höõu cuûa baø treân khaép theá giôùi. Baïn thaân meán: Thö naøy thoâng baùo vôùi baïn söï chaám döùt cuûa moät chu kyø vaø môû ra moät chu kyø môùi höõu ích hôn vaø töï do hôn cho ngöôøi baïn cuûa taát caû chuùng ta, Baø Alice A. Bailey. Baø ñaõ thoaùt traàn, moät caùch bình an vaø haïnh phuùc, vaøo chieàu Thöù Naêm, 15-12-1949. Chuùng toâi noùi chuyeän vôùi nhau vaøo buoåi chieàu cuoái cuøng ñoù vaø baø ñaõ baûo, “Toâi thaáy caàn phaûi caùm ôn raát nhieàu. Toâi ñaõ soáng moät cuoäc ñôøi phong phuù vaø ñaày ñuû. Bieát bao nhieàu ngöôøi treân khaép theá giôùi ñaõ ñoái vôùi toâi heát söùc toát ñeïp.” Baø muoán töø giaõ coõi traàn ñaõ laâu; tuy nhieân, baø ñaõ ôû laïi chæ vì quyeát taâm muoán laøm troøn phaän söï, vaø bôûi baø thieát tha muoán hoaøn taát nhöõng toå chöùc cho töông lai cuûa Tröôøng Ar- cane, ñeå baèng caùch höõu hieäu nhaát giuùp baïn vaø toâi phuïng söï ñoàng baøo mình toát ñeïp hôn. Qua bao naêm baø ñaõ taïo döïng moâ hình cuûa Tröôøng chuùng ta baèng trí tueä saéc beùn, minh baïch vaø thaám nhuaàn noù vôùi töø löïc maïnh meõ cuûa traùi tim cao caû cuûa baø, moät traùi tim trieàn mieân ñau khoå. Coù ngöôøi hoûi taïi sao baø phaûi ñau khoå nhö vaäy “bôûi vì ñuùng laø baø ñaõ ñau khoå töø theå chaát, tình caûm ñeán tinh thaàn. Chính toâi bieát baø ñaõ thaønh coâng ñeán ñaâu khi môû taâm hoàn ñoùn nhaän x
  • 9. Lôøi noùi ñaàu 9 taùc ñoäng cuûa nhieàu loaïi maõnh löïc huûy dieät ñang hoaønh haønh treân theá giôùi ñaày xaùo troän hieän nay; vaø baø ñaõ sieâu hoùa chuùng thaät tuyeät vôøi ñeán ñaâu, ñeå baûo veä taát caû nhöõng ngöôøi tìm ñaïo ñang phaán ñaáu vôùi nhöõng aùp löïc naëng neà, vaø nhöõng moân sinh non treû, hoï ñaõ ñeán vôùi baø, vôùi tröôøng cuûa baø bao naêm qua. Cho ñeán nay, phaàn lôùn coâng vieäc cuûa ñôøi baø vaãn luoân luoân ôû noäi giôùi. Chuùng ta ñaõ thaáy caùc hieäu quaû ôû beân ngoaøi, ñaõ theo doõi nhöõng gì xaûy ñeán vaø ñaõ qua ñi ôû ngoaïi giôùi; ñaõ giuùp ñôõ vaø thöông meán baø; ñoâi khi chæ trích, ñoâi khi phieàn traùch baø. Tuy nhieân, chuùng ta vaãn luoân luoân tieáp tuïc laøm vieäc vôùi baø vaø vì baø; vaäy maø chuùng ta laïi tieán cao hôn vaø phaàn naøo toát ñeïp hôn laø neáu chuùng ta khoâng laøm theá. Taát caû chuùng ta vaãn coøn ñaày nhaân tính vaø baø cuõng vaäy. Taïi sao baø ñau khoå? Vì baø ñaõ choïn loái ñi theo ñöôøng höôùng cuûa Nhöõng vò Cöùu theá. Baø ñaõ trôû laïi vôùi Chaân sö K.H. cuûa baø ñeå cuøng Ngaøi thöïc hieän nhöõng coâng taùc coøn quaû caûm hôn nöõa cho Ñöùc Chöôûng giaùo. Baø yeâu caàu chuùng ta haõy giöõ cho Tröôøng Arcane ñöôïc toát ñeïp, linh hoaït nhö hieän nay; haõy giöõ cho Tröôøng coù ñaày naêng löïc cöùu giuùp cuûa moät taäp theå caùc taâm hoàn yeâu thöông treân theá giôùi maø Tröôøng voán laø taäp theå ñoù; vaø haõy laøm sao cho chuùng ta luoân phuïng söï ñích thöïc. Chaân thaønh, New York 16-12-1949 (Kyù teân) FOSTER BAILEY xi
  • 10. 10
  • 11. 11 1 LÔØIGIÔÙITHIEÄU Ñieàu gì roát cuoäc ñaõ khieán toâi quyeát ñònh vieát veà cuoäc ñôøi toâi? Ñoù laø böùc thö toâi nhaän naêm 1941 töø moät ngöôøi baïn ôû Scotland baûo raèng anh aáy caûm thaáy neáu toâi coù theå baøy toû cho moïi ngöôøi bieát baèng caùch naøo maø töø tình traïng tröôùc kia toâi ñaõ trôû neân nhö hieän nay, thì haún ñoù laø moät haønh ñoäng phuïng söï ñích thöïc. Töôûng cuõng höõu ích khi bieát raèng laøm theá naøo moät ngöôøi phuïng söï Thieân Chuùa giaùo chính thoáng, coù tính cuoàng tín, laïi coù theå trôû neân moät huaán sö noäi moân ñöôïc nhieàu ngöôøi bieát ñeán. Coù leõ moïi ngöôøi seõ hoïc hoûi ñöôïc nhieàu, khi khaùm phaù ra caùch maø moät hoïc vieân Kinh thaùnh, suy tö theo leà loái thaàn hoïc, laïi coù theå ñi ñeán choã tin chaéc raèng caùc giaùo huaán Ñoâng vaø Taây phaûi ñöôïc hoøa hôïp vaø phoái hôïp tröôùc khi neàn chaân toân giaùo ñaïi ñoàng — maø moïi ngöôøi mong ñôïi — coù theå xuaát loä ôû theá gian. Thaät ñaùng cho chuùng ta bieát raèng tình thöông cuûa Thöôïng Ñeá voán coù tröôùc Thieân Chuùa giaùo, vaø tình thöông aáy khoâng heà chaáp nhaän ranh giôùi caùch ngaên. Ñaây laø baøi hoïc ñaàu tieân heát söùc khoù khaên maø toâi phaûi hoïc raát laâu môùi thuoäc. Taát caû nhöõng ngöôøi baûo thuû, coá chaáp ñeàu phaûi maát nhieàu thôøi gian môùi hoïc ñöôïc raèng Thöôïng Ñeá laø tình thöông. Hoï tuyeân boá ñieàu ñoù nhöng khoâng tin raèng noù ñang ñöôïc thöïc hieän, yù toâi muoán noùi ñöôïc thöïc hieän bôûi Thöôïng Ñeá. Trong nhöõng chi tieát khaùc, toâi muoán neâu roõ caùch naøo maø moät phuï nöõ ngöôøi Anh naëng loøng phaân chia giai caáp laïi coù theå môû maét nhìn thaáy theá giôùi cuûa nhöõng con ngöôøi; vaø laøm sao maø theá giôùi cuûa caùc giaù trò tinh thaàn vôùi guoàng maùy quaûn trò noäi taïi vaø tröïc tieáp cuûa theá giôùi ñoù ñaõ trôû thaønh moät söï kieän thöïc teá ñöôïc chöùng minh, ñoái vôùi moät ngöôøi Thieân Chuùa giaùo coù nhöõng tö töôûng heát söùc heïp hoøi. Toâi laáy laøm vinh döï vôùi danh hieäu ngöôøi Thieân Chuùa giaùo, nhöng giôø ñaây toâi thuoäc veà haïng ngöôøi Thieân Chuùa giaùo coù tinh thaàn bao dung chöù khoâng loaïi tröø.
  • 12. Töï truyeän12 Trong caâu chuyeän naøy, moät trong nhöõng ñieàu toâi muoán neâu roõ laø thöïc ra thôøi söï theá giôùi ñang theo chieàu höôùng noäi taïi noùi treân; vaø muoán giuùp theâm nhieàu ngöôøi quen vôùi söï kieän thöïc teá raèng hieän ñang coù nhöõng Ñaáng (ôû haäu tröôøng) caùc Ngaøi nhaän traùch nhieäm höôùng daãn tinh thaàn nhaân loaïi, cuøng laø ñaûm traùch coâng taùc ñöa loaøi ngöôøi ra khoûi boùng toái böôùc vaøo AÙnh saùng, töø ñieàu giaû ñeán Leõ thaät vaø töø söï cheát ñeán söï Baát töû. Toâi muoán giuùp cho moïi ngöôøi hieåu raèng caùc vò Ñeä töû cuûa Ñöùc Chöôûng giaùo töùc laø caùc Chaân sö Minh trieát voán coù thaät, coù thaät nhö ñoái vôùi toâi vaø nhieàu ngaøn ngöôøi khaùc treân theá giôùi. Toâi khoâng coù yù muoán noùi ñaây laø moät thöïc taïi giaû ñònh (xin taïm duøng caùc töø naøy) hay chæ laø moät vaán ñeà thuoäc veà tín ngöôõng vaø ñöùc tin. Toâi muoán trình baøy veà caùc Ngaøi ñuùng nhö söï thöïc - laø Ñeä töû cuûa Ñöùc Chöôûng giaùo, laø nhöõng ngöôøi ñang soáng vaø bao giôø cuõng laø nhöõng nhaân toá haèng höõu trong caùc söï vuï nhaân loaïi. Ñoù môùi chính laø ñieàu quan troïng, chöù khoâng phaûi nhöõng kinh nghieäm traàn gian, nhöõng dieãn bieán vaø söï kieän trong ñôøi moät phuïng söï vieân naøo cuûa caùc Ngaøi. Chæ trong moät kieáp soáng, toâi ñaõ soáng nhieàu cuoäc ñôøi. Toâi ñaõ tieán tôùi lieân tuïc nhöng heát söùc khoù khaên (veà taâm lyù vaø theå chaát) ñeå böôùc vaøo moät lónh vöïc ngaøy caøng höõu ích hôn. Toâi xin trình baøy raèng trong moãi chu kyø kinh nghieäm toâi ñaõ thöïc söï coá gaéng ñi theo moät söï höôùng daãn phaùt xuaát töø noäi taâm vaø khi toâi laøm ñieàu ñoù, luoân luoân noù ñaõ trôû thaønh moät böôùc tieán tôùi theâm thoâng hieåu vaø do theá maø coù khaû naêng trôï giuùp nhieàu hôn. Keát quaû cuûa böôùc tieán beà ngoaøi coù veû muø quaùng ñoù (nhö khi toâi laäp gia ñình vaø sang Myõ) ñaõ môû ra nhieàu cô hoäi. Toâi ñaõ laøm nhieàu phaän söï trong ñôøi. Toâi ñaõ laø moät thieáu nöõ baát haïnh vaø heát söùc baát bình, moät thieáu nöõ thöôïng löu trong thaäp nieân 1890 vui nhoän (maø toâi khoâng thaáy vui bao nhieâu). Sau ñoù toâi laøm moät nhaø truyeàn giaùo kieåu Billy Sunday vaø laø moät ngöôøi hoaït ñoäng xaõ hoäi. Giai ñoaïn naøy cuõng khoâng vui veû bao nhieâu, ngoaïi tröø luùc aáy toâi coøn treû vaø heát söùc quan taâm ñeán 2
  • 13. Töï truyeän 13 moïi söï. Veà sau, toâi keát hoân vôùi Walter Evans, laøm phaän söï ngöôøi vôï cuûa moät giaùo só thuoäc Giaùo hoäi Giaùm muïc Tin laønh ôû California vaø laø meï cuûa ba ñöùa con gaùi. Chính caùi kinh nghieäm ña daïng naøy trong sinh hoaït vaø laøm vieäc ôû Anh, Chaâu AÂu, Chaâu AÙ, Chaâu Myõ ñaõ ñem ñeán nhöõng thay ñoåi cô baûn trong thaùi ñoä cuûa toâi ñoái vôùi cuoäc soáng vaø moïi ngöôøi. Giöõ moät quan ñieåm tónh taïi, ñoái vôùi toâi döôøng nhö laø khoâng khoân ngoan. Noù coù nghóa laø ñeán moät möùc phaùt trieån naøo ñoù ngöôøi ta ngöøng hoïc hoûi, khoâng theå thaáu hieåu yù nghóa cuûa nhöõng söï kieän, nhöõng tröôøng phaùi tö töôûng vaø caùc hoaøn caûnh, vaø taâm trí cuûa hoï vaãn im laëng khi ñoái dieän vôùi cuoäc ñôøi. Ñoù thaät laø thaûm hoïa. Ñoù thaät laø tai haïi. Ñoù haún phaûi laø yù nghóa cuûa ñòa nguïc. Söï gheâ sôï cuûa ñòa nguïc (toâi khoâng tin ñòa nguïc theo quan ñieåm chính thoáng) chaéc haún ôû trong tính caùch “haèng haèng” baát bieán, ôû trong nhöõng tình traïng bò boù buoäc khoâng theå thay ñoåi. Keá ñoù, toâi trôû thaønh moät sinh vieân huyeàn moân, taùc giaû cuûa nhöõng quyeån saùch ñöôïc lieân tuïc löu haønh roäng raõi vaø ñöôïc dòch ra nhieàu thöù tieáng. Toâi ñaõ trôû thaønh hieäu tröôûng cuûa moät tröôøng noäi moân - hoaøn toaøn baát ngôø, khoâng heà döï tính tröôùc - vaø cuøng Foster Bailey, saùng laäp phong traøo Thieän chí Theá giôùi (khoâng phaûi laø moät phong traøo hoøa bình). Phong traøo naøy ñaõ thaønh coâng ñeán ñoãi khi theá chieán buøng noå naêm 1939 chuùng toâi ñaõ coù caùc trung taâm ôû möôøi chín quoác gia. Theá neân, toâi khoâng phaûi laø voâ ích cho coâng cuoäc phuïng söï theá giôùi, nhöng toâi khoâng vaø khoâng theå noùi raèng söï thaønh coâng cuûa toâi ñaõ chæ do nhöõng noã löïc cuûa caù nhaân toâi maø thoâi. Toâi luoân luoân ñaõ ñöôïc ban cho caùc vò phuø trôï vaø nhöõng thaân höõu quí meán; bao naêm qua hoï vaãn coøn laø thaân höõu cuûa toâi, duø toâi coù ñoái xöû vôùi hoï theá naøo. Toâi coù nhieàu thaân höõu nhö theá vaø - thaät ngaïc nhieân laøm sao - coù vaøi keû thuø. Nhöõng ngöôøi thuø ñoù ñaõ khoâng gaây haïi thöïc söï cho toâi, coù leõ vì toâi khoâng bao giôø coù theå gheùt hoï vaø luoân luoân toâi coù theå hieåu 3
  • 14. Töï truyeän14 taïi sao hoï laïi gheùt toâi. Choàng toâi, Foster Bailey, hôn 25 naêm qua ñaõ giuùp cho taát caû coâng vieäc cuûa toâi ñöôïc thöïc hieän. Neáu khoâng coù anh aáy, toâi nghó coù leõ toâi chæ thaønh töïu ñöôïc ít thoâi. Ai coù ñöôïc tình yeâu thöông thoâng caûm saâu xa tröôøng cöûu, ñöôïc söï toân troïng vaø tình ñoàng chí gaén boù keo sôn, thì cuoäc ñôøi ngöôøi ñoù quaû thaät laø phong phuù vaäy. Ñoái vôùi toâi, anh aáy laø nguoàn söùc maïnh vaø laø “boùng maùt cuûa moät taûng lôùn treân vuøng ñaát khoâ caèn.” Coù nhöõng ñieàu maø seõ bò phöông haïi khi noùi leân baèng lôøi, vaø cuõng chæ voâ nghóa vaø voâ ích khi coá vieát ra. Moái lieân giao cuûa chuùng toâi laø moät trong nhöõng ñieàu nhö theá. Chaéc haún raèng chuùng toâi ñaõ soáng vaø laøm vieäc vôùi nhau trong nhieàu kieáp roài vaø caû hai chuùng toâi ñeàu mong seõ cuøng laøm vieäc chung trong nhieàu kieáp khaùc. Toâi khoâng coù gì ñeå noùi theâm veà vaán ñeà naøy. Toâi thöôøng töï hoûi, toâi ñaõ coù theå laøm gì neáu khoâng coù tình baïn caûm thoâng, söï thöông meán vaø coäng taùc ñaùng tin caäy cuûa nhieàu thaân höõu vaø coäng söï vieân, bao naêm qua hoï ñaõ giuùp ñôõ toâi? Toâi khoâng keå teân hoï ra ñaây, nhöng hoï laø nhöõng ngöôøi chính yeáu ñaõ goùp phaàn thaønh coâng vaøo nhöõng vieäc maø chuùng toâi laøm vôùi tö caùch moät taäp theå. Bôûi vaäy, lyù do vieát töï truyeän naøy goàm ba phaàn, vì coù ba ñieàu maø toâi chuù troïng vaø mong seõ laøm saùng toû. Tröôùc heát, söï kieän thöïc teá veà caùc Chaân sö Minh trieát, caùc Ngaøi laøm vieäc döôùi söï höôùng daãn cuûa Ñöùc Chöôûng giaùo. Toâi muoán giaûi roõ baûn chaát coâng vieäc cuûa caùc Ngaøi. Toâi muoán trình baøy cho theá gian bieát veà caùc Ngaøi nhö caù nhaân toâi bieát; bôûi vì trong nhöõng naêm tôùi ñaây ngaøy caøng coù theâm nhieàu ngöôøi chöùng thöïc söï hieän höõu cuûa caùc Ngaøi, vaø toâi muoán laøm cho ñöôøng hoï ñi deã daøng hôn. Vaán ñeà naøy veà sau toâi seõ noùi nhieàu hôn ñeå cho thaáy caùch naøo chính caù nhaân toâi ñaõ bieát ñöôïc caùc Ngaøi ñang hieän dieän. Cuoäc ñôøi moãi ngöôøi ñeàu coù nhöõng yeáu toá xaùc tín giuùp hoï coù theå soáng. Khoâng coù gì thay ñoåi ñöôïc nieàm tin ñoù trong hoï. Phaàn toâi, toâi tin chaéc vaøo caùc Chaân sö vaø söï hieåu bieát ñoù ñaõ laø ñieåm thaêng baèng oån ñònh cuûa ñôøi toâi. 4
  • 15. Töï truyeän 15 Hai laø, toâi muoán neâu leân moät soá khuynh höôùng môùi treân theá giôùi ngaøy nay, ñang aûnh höôûng roõ reät ñeán nhaân loaïi vaø naâng cao taâm thöùc con ngöôøi. Toâi muoán ñöa ra moät soá yù töôûng môùi, phaùt xuaát töø taäp theå caùc Chaân sö ôû noäi moân, ñang nhaäp vaøo tröôøng tö töôûng cuûa nhaân loaïi ñeå ñöa ñeán moät neàn vaên minh vaø vaên hoùa môùi. Chuùng cuõng ñang huûy dieät nhieàu hình theå cuõ kyõ ñöôïc con ngöôøi yeâu meán - ñoù laø ñieàu töông ñoái khoâng quan troïng khi xeùt theo quan ñieåm cuûa söï soáng vónh cöûu. Cuõng nhö taát caû nhöõng nhaø tö töôûng khaùc, trong ñôøi toâi, toâi ñaõ thaáy söï tan bieán cuûa phaàn lôùn nhöõng gì voâ giaù trò thuoäc lónh vöïc toân giaùo, giaùo duïc vaø traät töï xaõ hoäi. Ñieàu ñoù raát toát. Nhìn laïi quaù khöù, toâi thieát töôûng khoâng coù gì ñaùng sôï hôn, ví duï nhö laø söï keùo daøi thôøi ñaïi nöõ hoaøng Victoria, vôùi nhöõng xaáu xa, kieâu caêng, töï maõn vaø cuoäc soáng quaù tieän nghi, deã daõi cuûa caùc giai caáp (goïi laø) thöôïng löu, cuøng nhöõng tình traïng gheâ gôùm maø caùc taàng lôùp lao ñoäng phaûi phaán ñaáu trong ñoù. Chính trong theá giôùi aám eâm, tieän nghi vaø sung tuùc aáy toâi ñaõ soáng khi coøn laø thieáu nöõ. Toâi thieát töôûng khoâng coù gì tai haïi cho tinh thaàn nhaân loaïi hôn khoa thaàn hoïc thôøi tröôùc, voán nhaán maïnh vaøo moät Ñaáng Thöôïng Ñeá chæ cöùu vôùt moät thieåu soá töï haøo, töï maõn, vaø buoäc ña soá nhaân loaïi phaûi chòu hình phaït ñôøi ñôøi. Toâi thieát nghó, vôùi söï baát oån, ñoài truïy, nhöõng haän thuø vaø chieán tranh, khoâng coù lyù do naøo xaùc ñaùng hôn laø tình traïng kinh teá theá giôùi vaøo thôøi ñoù cuõng nhö trong maáy möôi naêm qua. Tình traïng naøy haàu nhö laø nguyeân nhaân cuûa theá chieán (1914-1945). Haõy caûm taï Thöôïng Ñeá, vì chuùng ta ñang treân ñöôøng tieán ñeán nhöõng ñieàu toát ñeïp hôn. Cuøng vôùi nhieàu ñoaøn nhoùm khaùc ñang ñaùp laïi nieàm höùng khôûi gioáng nhau veà tình thöông nhaân loaïi, nhöõng ngöôøi ñaõ chia sôùt coâng vieäc vôùi chuùng ta seõ laøm phaän söï beù nhoû cuûa mình ñeå goùp phaàn mang laïi nhöõng thay ñoåi caàn thieát. Khuynh höôùng treân theá giôùi ñang nhaém ñeán nhöõng hình thöùc lieân bang, nhaém ñeán söï thoâng hieåu vaø hôïp 5
  • 16. Töï truyeän16 taùc, vaø nhaém ñeán nhöõng gì seõ giuùp ích cho taát caû chöù khoâng chæ daønh rieâng cho moät thieåu soá ñöôïc choïn - ñaây thaät laø ñieàu quan troïng ñaùng khích leä. Chuùng ta ñang treân ñöôøng ñi ñeán tình huynh ñeä. Ñieàu thöù ba maø toâi muoán trình baøy laø con ngöôøi voán tuyeät dieäu nhö theá naøo. Toâi ñaõ soáng ôû ba chaâu luïc vaø trong nhieàu quoác gia. Toâi ñaõ quen bieát nhöõng ngöôøi raát giaøu vaø nhöõng ngöôøi raát ngheøo, thaät gaàn guõi vaø thaân höõu. Baïn toâi goàm nhöõng ngöôøi ôû ñòa vò raát cao vaø raát thaáp. Trong taát caû caùc giai caáp, caùc quoác gia, caùc chuûng toäc, ñaâu ñaâu toâi cuõng thaáy chính nhaân loaïi ñoù, cuõng cuøng söï myõ leä trong tö töôûng, cuõng cuøng taám loøng töï hy sinh vaø tình thöông yeâu vò tha, cuõng cuøng nhöõng toäi loãi vaø caùc nhöôïc ñieåm, cuõng cuøng söï kieâu caêng, ích kyû, cuõng cuøng nhöõng nguyeän voïng, nhöõng chuû ñích tinh thaàn vaø cuõng cuøng yù muoán phuïng söï. Neáu laøm sao toâi noùi leân ñöôïc ñieàu ñoù moät caùch roõ raøng, maïnh meõ, thì chæ baáy nhieâu cuõng ñuû lyù do ñeå vieát ra quyeån saùch naøy. Trong doøng lòch söû laâu daøi cuûa nhaân loaïi vaø so vôùi caùc Vó nhaân cuûa theá giôùi thì Alice Ann Bailey laø ai? Ñoù laø moät phuï nöõ hoaøn toaøn khoâng quan troïng; baø ñaõ bò buoäc phaûi ñaûm nhaän moät soá coâng taùc (thöôøng laø ngöôïc laïi yù muoán cuûa baø), bôûi nhöõng hoaøn caûnh, bôûi moät löông taâm can thieäp tích cöïc, vaø bôûi baø bieát nhöõng gì maø Chaân sö cuûa baø muoán ñöôïc thöïc hieän. Ñoù laø moät phuï nöõ luoân luoân nhuùt nhaùt trong cuoäc soáng (coù leõ moät phaàn cuõng do thôøi thô aáu quaù ñöôïc baûo döôõng). Baûn tính töï nhieân quaù ruït reø ñeán ñoãi thaäm chí ngaøy nay neáu coù phaûi ñi döï tieäc tuøng, baø cuõng phaûi thu heát can ñaûm môùi daùm goïi chuoâng. Baø khoâng thích sinh hoaït coâng coäng, voán quen ngheà noäi trôï, öa naáu nöôùng, giaët giuõ vaø (xin Thöôïng Ñeá chöùng giaùm, ñaõ laøm ñaày ñuû phaàn vieäc cuûa mình). Toâi chöa bao giôø thaät maïnh meõ nhöng laïi coù nguoàn sinh löïc doài daøo. Trong ñôøi toâi ñaõ bò buoäc phaûi naèm beänh suoát nhieàu tuaàn vaø ñoâi khi maát nhieàu thaùng. Trong taùm naêm cuoái ñôøi toâi ñaõ soáng nhôø y khoa; 6
  • 17. Töï truyeän 17 tuy nhieân, ñieàu coù theå töï haøo laø toâi ñaõ tieáp tuïc coâng vieäc, duø beänh taät. Toâi ñaõ thaáy cuoäc soáng thaät laø toát ñeïp, ngay caû nhöõng luùc maø haàu heát moïi ngöôøi ñeàu xem laø thôøi kyø ñen toái nhaát. Coù bieát bao coâng vieäc caàn laøm, bieát bao nhieâu ngöôøi caàn hieåu. Chæ coù ñieàu phaûi phaøn naøn laø bao giôø toâi cuõng quaù meät nhoïc. Trong moät vuøng ñaát thaùnh tröôùc ñaây ôû Anh quoác, coù moät taám moä bia mang nhöõng doøng chöõ maø toâi raát thoâng caûm: Naèm ñaây laø moät phuï nöõ ñaõ luoân luoân meät nhoïc. Baø ñaõ soáng trong moät theá giôùi coù quaù nhieàu vieäc phaûi laøm. Hôõi baèng höõu, ñöøng khoùc cho toâi; bôûi vì ôû vuøng ñaát maø toâi ñang ñi ñeán Toâi seõ khoâng coøn phaûi lau chuøi, queùt töôùc hay khaâu vaù. Hôõi baèng höõu, ñöøng khoùc cho toâi, duø söï cheát coù chia caét chuùng ta. Vì maõi maõi toâi seõ khoâng phaûi laøm theâm ñieàu gì nöõa. Giôø ñaây, ñoái vôùi toâi nôi ñoù quaû thöïc laø ñòa nguïc vaø toâi khoâng muoán ñeán ñoù chuùt naøo. Toâi muoán khoaùc moät thaân xaùc môùi coù nhieàu ñieàu kieän toát hôn, noái laïi nhöõng moái lieân heä ñaõ coù, tìm laïi nhoùm phuïng söï vieân cuõ vaø tieáp tuïc laøm vieäc. Neáu caâu chuyeän ñôøi toâi khuyeán khích ñöôïc moät vò thöôøng nhaân khaùc tieán tôùi, thì quyeån saùch naøy ñaùng neân vieát ra; neáu noù giuùp ñöôïc moät ngöôøi chí nguyeän daán böôùc ñi theo söùc thoâi thuùc tinh thaàn, thì quaû laø phaàn naøo höõu ích; vaø neáu toâi coù theå mang laïi söùc maïnh, loøng can ñaûm vaø yù thöùc thöïc teá ñeán cho nhöõng ngöôøi ñeä töû vaø caùc phuïng söï vieân, thì ñieàu ñoù raát toát. Cho neân, baïn coù theå thaáy raèng caâu chuyeän cuoäc ñôøi toâi thì khoâng maáy quan troïng. Tuy nhieân, noù ñöôïc duøng ñeå chöùng minh moät soá söï kieän thöïc teá maø toâi bieát laø raát thieát yeáu cho haïnh phuùc vaø söï tieán boä cuûa nhaân loaïi trong töông lai. Ñoù laø nhöõng söï kieän thöïc teá veà caùc Chaân sö, veà töông lai roäng môû maø theá chieán (ñaõ qua) chæ laø giai ñoaïn chuaån bò, vaø khaû naêng coù ñöôïc caùc giao tieáp vaø nhöõng kieán thöùc tröïc tieáp 7
  • 18. Töï truyeän18 veà maët tinh thaàn vaø vieãn caûm. Ñöôïc vaäy, nhöõng ñieàu toâi noùi ra haún seõ phuïc vuï toát. Qua caùc thôøi ñaïi, nhieàu ngöôøi nam nöõ chí nguyeän, nhieàu vò ñeä töû vaø nhöõng nhaø thaàn bí soáng caùch bieät nhau, hoï ñaõ bieát taát caû caùc ñieàu naøy. Nay ñaõ ñeán luùc quaûng ñaïi quaàn chuùng ôû khaép nôi cuõng phaûi bieát ñöôïc nhöõng ñieàu ñoù. Bôûi vaäy, toâi vieát caâu chuyeän ñôøi mình laø nhaèm muïc ñích naøy. Xin chôù ñeå bò laãn loän. Toâi khoâng muoán trôû thaønh moät ngöôøi ñaày xuùc caûm toân giaùo. Toâi voán coù tính haøi höôùc, traøo loäng vaø haàu nhö bao giôø cuõng saün saøng nhìn ñôøi theo nhöõng phöông dieän khoâi haøi. Xin noùi rieâng vôùi baïn raèng söï quan taâm quaù möùc cuûa moïi ngöôøi ñeán chính hoï, ñeán linh hoàn hoï vaø caùc phöùc caûm trong nhöõng kinh nghieäm lieân heä, haàu nhö laøm toâi ngaïc nhieân. Toâi muoán lay goïi hoï “Xin haõy ñi ra ngoaøi vaø tìm thaáy linh hoàn cuûa baïn nôi nhöõng ngöôøi khaùc vaø baèng caùch ñoù maø tìm thaáy chính mình.” Nhöõng gì ñang tieáp dieãn trong taâm vaø trí moïi ngöôøi vaø nhöõng gì ñang xaûy ra trong theá giôùi loaøi ngöôøi, ñoù laø moái quan taâm chính yeáu cuûa chuùng ta. Nhöõng cuoäc tieán hoùa roäng lôùn cuûa nhaân loaïi töø thôøi coå sô cho ñeán giai ñoaïn môû maøn cuûa neàn vaên minh môùi saép ñeán, taát caû ñeàu raát ñaùng quan taâm vaø raát quan troïng veà maët tinh thaàn. Nhöõng noã löïc töï khai ngoä cuûa caùc nhaø thaàn bí thôøi trung coå voán coù choã duøng, nhöng ñoù laø thuoäc veà quaù khöù. Nhöõng thaønh töïu cuûa neàn khoa hoïc hieän ñaïi (duø khoâng do con ngöôøi söû duïng caùc khai ngoä noùi treân) vaãn laø moät yeáu toá tinh thaàn chính yeáu cuûa thôøi nay. Cuoäc tranh ñaáu ñang tieáp dieãn giöõa caùc heä tö töôûng chính trò, giöõa tö baûn vaø lao ñoäng, cuøng nhöõng thaát baïi cuûa caùc heä thoáng giaùo duïc thôøi tröôùc, taát caû ñeàu laø daáu hieäu cuûa moät chaát men thieâng lieâng, tinh thaàn ñang chuyeån hoùa cuoäc soáng nhaân loaïi. Duø vaäy, con ñöôøng thaàn bí, höôùng noäi vaø hôïp nhaát thieâng lieâng phaûi ñi tröôùc con ñöôøng huyeàn moân, nhaän thöùc trí tueä vaø tröïc thöùc thieâng lieâng. Ñieàu ñoù luoân xaûy ra trong ñôøi cuûa moïi caù nhaân vaø toaøn nhaân loaïi. Con ñöôøng 8
  • 19. Töï truyeän 19 thaàn bí vaø con ñöôøng huyeàn moân, con ñöôøng cuûa taâm vaø cuûa trí phaûi phoái hôïp vaø hoøa hôïp. Baáy giôø nhaân loaïi seõ bieát ñöôïc Thöôïng Ñeá, chöù khoâng chæ “coá caûm nhaän Thöôïng Ñeá ñeå coù theå may ra tìm ñöôïc Ngaøi.” Tuy nhieân, moãi caù nhaân seõ bieát ñöôïc Thöôïng Ñeá khi soáng moät caùch bình thöôøng vaø caøng toát ñeïp caøng hay; khi hoï phuïng söï, quan taâm ñeán ngöôøi khaùc, vaø do theá maø trôû neân baát vò kyû. Hoï seõ bieát ñöôïc Ngaøi khi nhaän ra söï soáng toát ñeïp vaø tính baûn thieän trong taát caû moïi ngöôøi; khi hoï tuoân raûi haïnh phuùc vaø khoân ngoan ñaùnh giaù ñöôïc caùc cô hoäi daønh cho hoï cuõng nhö cho tha nhaân; vaø khi hoï soáng moät caùch ñaày ñuû vaø vieân maõn. Trong nghóa trang ôû Anh quoác, nôi an taùng cha meï toâi, coù moät taám moä bia (vöøa qua khoûi coång laø thaáy) vôùi doøng chöõ “Baø ñaõ laøm heát khaû naêng mình.” Toâi thaáy sao noù buoàn baõ quaù “noù noùi leân moät söï thaát baïi. Toâi tieác ñaõ khoâng laøm ñöôïc taát caû nhöõng gì toâi coù theå laøm. Tuy nhieân, toâi ñaõ luoân luoân laøm heát söùc mình, theo möùc hieåu bieát cuûa toâi vaøo thôøi ñieåm ñoù. Toâi ñaõ laøm vieäc. Toâi ñaõ phaïm nhöõng sai laàm. Toâi ñaõ ñau khoå vaø ñaõ haân hoan. Toâi ñaõ coù moät khoaûng thôøi gian toát ñeïp ñeå soáng, vaø toâi seõ khoâng phaûi traûi qua moät thôøi gian toái taêm ñeå cheát!
  • 20. Töï truyeän20 CHÖÔNGI Nhìn laïi thôøi thô aáu cuûa mình, toâi caûm thaáy heát söùc nhaøm chaùn. Vieát töï truyeän maø môû ñaàu nhö theá thì dó nhieân laø dôû vaø caùc nhaø sieâu hình hoïc goïi ñoù laø lôøi phaùt bieåu tieâu cöïc. Tuy nhieân, coù sao noùi vaäy. Toâi khoâng maáy thích nhöõng gì toâi coøn nhôù veà thôøi thô aáu cuûa mình, duø coù leõ nhieàu vò ñoäc giaû seõ cho ñoù laø moät cuoäc soáng hoaøn toaøn toát ñeïp khi so vôùi nhöõng naêm aáu thô cuûa muoân ngaøn ngöôøi khaùc. Laém keû baûo raèng thôøi thô aáu laø quaõng ñôøi haïnh phuùc nhaát trong cuoäc soáng moãi ngöôøi. Toâi khoâng heà tin ñieàu ñoù. Vôùi toâi thì ñoù laø nhöõng naêm maø thaân xaùc raát thoaûi maùi, xa hoa vaø hoaøn toaøn khoâng phaûi aâu lo veà nhöõng nhu caàu vaät chaát; nhöng ñoàng thôøi ñoù laïi laø nhöõng naêm baên khoaên khoå sôû, nhöõng gì mình toân thôø bò suïp ñoå, khaùm phaù ra nhöõng ñieàu baát haïnh vaø troáng traûi coâ ñôn. Duø vaäy, khi vieát ra ñieàu naøy, toâi vaãn bieát raèng thöïc ra nhöõng noãi khoán khoå cuûa tuoåi thô (vaø coù leõ noùi cuûa caû cuoäc ñôøi thì cuõng ñuùng) thöôøng bò phoùng ñaïi quaù ñaùng vaø coù veû kinh khuûng hôn trong thöïc teá. Con ngöôøi coù baûn tính kyø laï laø öa ghi nhôù vaø chuù troïng vaøo nhöõng giôø phuùt baát haïnh cuøng nhöõng bi kòch, nhöng laïi thôø ô vôùi nhöõng thôøi gian vui veû haân hoan vaø söï an laønh haïnh phuùc thoâng thöôøng. Nhöõng thôøi khaéc böùc baùch khaån tröông döôøng nhö aûnh höôûng ñeán taâm thöùc chuùng ta (töùc laø caùi nhaân toá kyø laï noù ghi nhaän moïi söï) raát nhieàu hôn laø voâ soá nhöõng khoaûng thôøi gian soáng bình thöôøng. Neáu nhaän thöùc ñöôïc ñieàu ñoù thì xeùt cho cuøng chuùng ta seõ thaáy raèng nhöõng ngaøy thaùng an oån bình thöôøng luoân luoân vaãn laø phaàn lôùn. Ñoù laø nhöõng naêm, thaùng, ngaøy, giôø ñeå ñöùc haïnh hình thaønh, oån coá vaø trôû neân saün saøng söû duïng vaøo nhöõng côn khuûng hoaûng coù taàm quan troïng thöïc söï ôû ngoaïi giôùi — nhöõng khuûng hoaûng maø qua nhieàu naêm chuùng 9
  • 21. Töï truyeän 21 ta phaûi ñoái ñaàu trong moät ñoâi khi. Baáy giôø, ñöùc tính maø chuùng ta ñaõ phaùt trieån seõ hoaëc laø chòu noåi söï thöû thaùch vaø chæ ra loái thoaùt hoaëc laø noù thaát baïi vaø chuùng ta sa ngaõ, ít nhaát cuõng taïm thôøi. Chuùng ta bò buoäc phaûi tieáp tuïc hoïc hoûi theo loái naøy. Khi nhìn laïi quaõng ñôøi thô aáu, toâi khoâng thaáy toàn taïi trong kyù öùc cuûa mình bao nhieâu nhöõng thaùng ngaøy haïnh phuùc bình thöôøng, nhöõng thôøi gian ñieàu hoøa an oån, cuøng nhöõng tuaàn leã moïi vieäc troâi chaûy eâm xuoâi, maø toâi laïi thaáy nhöõng côn khuûng hoaûng, nhöõng giôø phuùt toâi hoaøn toaøn ñau khoå, nhöõng luùc maø cuoäc soáng döôøng nhö chaám döùt, coøn moïi söï tröôùc maét chöøng nhö voâ nghóa. Toâi coøn nhôù ñöùa con gaùi lôùn cuûa toâi ñaõ laâm vaøo tình traïng ñoù khi noù ngoaøi hai möôi tuoåi ñaàu. Luùc ñoù noù caûm thaáy raèng cuoäc soáng khoâng coù gì höùng khôûi, vaø ñôøi laø moät söï phí phaïm nhaït nheõo. Taïi sao cuoäc soáng laïi quaù nhaøm chaùn? Taïi sao noù phaûi soáng nhö theá? Khoâng bieát phaûi noùi sao vôùi con, toâi chôït hoài töôûng kinh nghieäm tröôùc ñaây cuûa mình, vaø nhôù laø ñaõ kheùo leùo baûo noù, “Naøy con, meï coù theå noùi vôùi con moät ñieàu laø con khoâng bao giôø bieát ñöôïc nhöõng gì saép ñeán ñaâu.” Toâi chöa bao giôø nhaän thaáy raèng toân giaùo, hay nhöõng caâu chaâm ngoân thoâng thöôøng, maø ngöôøi ta vaãn hay baûo nhau, ñaõ giuùp ích ñöôïc trong moät côn khuûng hoaûng. Ñieàu saép xaûy ñeán cho con toâi laø chaøng trai maø noù ñaõ keát hoân; ngöôøi maø trong voøng moät tuaàn noù ñaõ höùa hoân, vaø soáng chung haïnh phuùc keå töø ñoù. Chuùng ta caàn neân vun boài yù thöùc veà nhöõng nieàm haân hoan haïnh phuùc, chöù khoâng chæ ghi nhôù nhöõng ñieàu buoàn baõ, khoù khaên. Ñieàu toát cuõng nhö ñieàu xaáu laø moät toång theå coù yù nghóa, ñaùng cho ta ghi nhôù. Ñieàu toát giuùp chuùng ta vöõng tin vaøo tình thöông cuûa Thöôïng Ñeá. Coøn ñieàu xaáu thì mang laïi kyû luaät vaø nuoâi döôõng nguyeän voïng tinh thaàn. Nhöõng buoåi hoaøng hoân röïc rôõ khieán ta phaûi say nhìn trong caûm nhaän, baøng hoaøng; söï tónh laëng saâu xa, baát tuyeät cuûa ñoài nuùi, laøng queâ bao phuû taâm hoàn ta — taát caû nhöõng caùi ñoù ñeàu thaät ñaùng nhôù; moät ñöôøng 10
  • 22. Töï truyeän22 chaân trôøi tuyeät ñeïp hay moät khu vöôøn muoân maøu coù söùc thu huùt khieán ta queân heát moïi ñieàu khaùc; söï ñoàng thanh ñoàng khí ñöa ñeán nhöõng giôø phuùt caûm thoâng vaø lieân giao myõ maõn; söï myõ leä cuûa linh hoàn con ngöôøi phaùt huy chieán thaéng khi ñoái ñaàu vôùi nhöõng khoù khaên — ta khoâng ñöôïc ñeå cho nhöõng ñieàu ñoù troâi qua maø khoâng ghi nhaän. Ñoù laø nhöõng yeáu toá chi phoái cuoäc soáng moät caùch lôùn lao. Ñoù laø nhöõng bieåu hieän cuûa söï soáng thieâng lieâng. Toâi khoâng bieát taïi sao chuùng laïi quaù thöôøng bò laõng queân, coøn nhöõng chuyeän buoàn thaûm, gheâ gôùm, baát bình laïi cöù maõi ghi khaéc trong taâm trí con ngöôøi ta nhö vaäy. Chöøng nhö treân haønh tinh cuûa chuùng ta ñaây, söï ñau khoå ñöôïc ghi nhaän saâu saéc hôn laø haïnh phuùc, vaø haäu quaû cuûa noù coù veû laâu daøi hôn. Cuõng coù leõ chuùng ta sôï haïnh phuùc vaø xua ñuoåi noù ñi xa do ñaëc tiùnh noåi baät nhaát cuûa con ngöôøi — laø SÖÏ SÔÏ HAÕI. Trong giôùi noäi moân, ñang coù nhöõng cuoäc thaûo luaän saâu roäng veà Ñònh luaät Nghieäp quaû, maø roát cuoäc ñoù chæ laø caùi teân ngöôøi Ñoâng phöông duøng ñeå goïi Ñaïi Luaät Nhaân Quaû; bao giôø ngöôøi ta cuõng chuù troïng ñeán nghieäp quaû xaáu vaø caùch naøo ñeå traùnh khoûi noù. Vaäy maø toâi daùm baûo ñaûm raèng, noùi chung thì coù nhieàu nghieäp quaû toát hôn laø nghieäp quaû xaáu. Toâi vaãn noùi leân ñieàu naøy, maëc duø theá chieán vôùi noãi kinh hoaøng khoâng xieát keå ñaõ vaø ñang bao truøm chuùng ta, vaø maëc duø toâi bieát roõ caùc teä naïn maø caùc nhaø hoaït ñoäng xaõ hoäi ñang lieân tuïc lo giaûi quyeát. Söï xaáu xa khoán khoå seõ troâi qua, nhöng haïnh phuùc vaãn toàn taïi; treân heát moïi söï, con ngöôøi seõ nhaän thöùc ñöôïc raèng nhöõng gì xaáu xa ñaõ ñöôïc gaây taïo seõ phaûi tan bieán ñi vaø ngaøy nay chuùng ta ñang coù cô hoäi xaây döïng moät theá giôùi môùi, toát ñeïp hôn. Ñieàu ñoù ñuùng, bôûi vì Thöôïng Ñeá laø laønh thieän, cuoäc soáng vaø caùc kinh nghieäm ñeàu laønh thieän, coøn yù chí höôùng thieän thì toàn taïi maõi maõi. Chuùng ta luoân luoân coù cô hoäi ñeå söûa chöõa caùc sai laàm ñaõ gaây, ñeå khai thoâng nhöõng ñöôøng loái raéc roái quanh co ñaõ taïo. Caùc chi tieát veà noãi baát haïnh cuûa toâi thöôøng quaù vuïn vaët 11
  • 23. Töï truyeän 23 ñeán ñoãi khoù loøng keå roõ vaø toâi cuõng khoâng muoán laøm phieàn caùc baïn baèng nhöõng chuyeän maø toâi coøn nhôù. Phaàn lôùn nguyeân nhaân laø do nôi toâi, toâi chaéc vaäy. Xeùt veà maët ñôøi, toâi khoâng coù lyù do gì ñeå khoå caû; gia ñình vaø baïn beø toâi haún laø heát söùc ngaïc nhieân neáu hoï ñaõ bieát ñöôïc caùc phaûn öùng cuûa toâi. Trong cuoäc ñôøi, baïn ñaõ khoâng coù bieát bao laàn töï hoûi veà nhöõng gì ñang xaûy ra trong taâm trí cuûa moät ñöùa treû, hay sao? Treû con vaãn coù nhöõng yù töôûng roõ reät veà cuoäc soáng vaø hoaøn caûnh chung quanh; chuùng vaãn soáng trong theá giôùi cuûa rieâng chuùng, baèng moät caùch maø khoâng ai xen vaøo ñöôïc; ít ai nhaän bieát ñieàu naøy. Toâi khoâng theå nhôù laïi ñöôïc khi naøo laø khoaûng thôøi gian maø toâi chöa bieát suy tö, tìm hieåu, thaéc maéc, choáng ñoái vaø hy voïng. Vaäy maø ñeán naêm 35 tuoåi toâi môùi thöïc söï khaùm phaù ra raèng toâi coù trí tueä vaø toâi coù theå söû duïng noù. Maõi cho ñeán luùc ñoù, toâi ñaõ chæ laø moät môù tình caûm vaø xuùc caûm maø thoâi; coøn trí tueä cuûa toâi ö — neáu nhö noù coù — thì haún noù ñaõ söû duïng toâi chöù khoâng phaûi toâi söû duïng noù ñaâu. Duø theá naøo, toâi cuõng ñaõ hoaøn toaøn baát haïnh cho ñeán khi toâi rôøi gia ñình ra soáng töï laäp vaøo khoaûng naêm 22 tuoåi. Trong suoát nhöõng naêm ñaàu tieân aáy, toâi ñaõ ñöôïc bao boïc baèng moïi ñieàu kieän toát ñeïp; cuoäc soáng toâi mang nhieàu saéc thaùi vaø toâi ñaõ gaëp gôõ nhieàu ngöôøi thaät thuù vò. Toâi khoâng heà bieát thieáu thoán ñieàu gì. Toâi ñaõ ñöôïc döôõng duïc trong söï xa hoa thoâng thöôøng cuûa giai caáp toâi vaøo thôøi ñoù; toâi ñaõ ñöôïc troâng nom heát söùc chu ñaùo — nhöng töï thaâm taâm toâi gheùt heát moïi thöù naøy. Toâi sinh ngaøy 16 thaùng Saùu, naêm 1880, ôû thaønh phoá Manchester, nöôùc Anh, nôi ñoù cha toâi laøm vieäc cho moät döï aùn coâng nghieäp lieân keát vôùi coâng ty cuûa oâng toâi — moät trong nhöõng coâng ty quan troïng nhaát ôû Vöông quoác Anh. Vì theá, toâi ñaõ ñöôïc sinh ra döôùi aûnh höôûng cuûa cung Song Nam. Ñieàu ñoù coù nghóa laø moät söï xung ñoät giöõa caùc caëp ñoái cöïc — ngheøo khoå vaø giaøu sang, nhöõng ñænh cao cuûa haïnh phuùc vaø nhöõng vöïc thaúm cuûa buoàn raàu, söï caêng keùo giöõa linh hoàn vaø phaøm 12
  • 24. Töï truyeän24 nhaân hay laø giöõa chaân ngaõ vaø phaøm tính. Hoa Kyø vaø London chòu aûnh höôûng cuûa Song Nam cho neân chính trong quoác gia ñoù vaø Vöông quoác Anh maø cuoäc xung ñoät roäng lôùn giöõa Tö baûn vaø lao ñoäng seõ ñöôïc giaûi quyeát; hai ñoaøn nhoùm naøy bao goàm quyeàn lôïi cuûa nhöõng ngöôøi thaät giaøu vaø thaät ngheøo. Maõi cho ñeán naêm 1908 toâi khoâng heà thieáu thoán thöù gì; toâi khoâng bao giôø nghó ñeán tieàn baïc; toâi muoán ñi ñaâu hay laøm gì tuøy yù. Tuy nhieân, töø ñoù trôû ñi toâi ñaõ bieát ñeán nhöõng hoá saâu cuûa baàn cuøng. Coù luùc toâi ñaõ soáng baèng traø (khoâng ñöôøng, khoâng söõa) vôùi baùnh mì khoâ trong ba tuaàn, cho ba ñöùa con toâi coù nhu yeáu phaåm ñeå aên. Hoài coøn con gaùi, toâi ñaõ ñeán vieáng nhieàu dinh thöï, moãi laàn ôû nhieàu tuaàn leã; vaäy maø toâi ñaõ laøm coâng trong moät xöôûng noï ñeå nuoâi con. Ñoù laø moät xöôûng ñoùng hoäp caù moøi vaø cho ñeán nay toâi vaãn khoâng thích ngaém caù moøi chuùt naøo. Baïn toâi (töø naøy ñöôïc duøng theo thöïc nghóa) goàm ñuû haïng ngöôøi, töø nhöõng ngöôøi thaáp keùm nhaát cho ñeán nhöõng ngöôøi nhö Ñaïi Coâng töôùc Alexander, ngöôøi anh em beân vôï cuûa coá Nga hoaøng. Toâi chöa bao giôø ôû moät nôi naøo laâu, bôûi vì ngöôøi thuoäc cung Song Nam voán luoâân luoân di chuyeån. Chaùu ngoaïi toâi cuõng ñuùng laø thuoäc Song Nam, noù ñaõ ñi qua Ñaïi Taây Döông hai laàn, vaø ñaõ qua Keânh ñaøo Panama vaøo hai dòp khaùc, tröôùc khi noù ñöôïc boán tuoåi. Ngoaøi ra, neáu toâi khoâng töï ñeà phoøng thaät caån thaän, thì luoân luoân toâi coù theå hoaëc laø ôû treân nhöõng ñænh cao cuûa haïnh phuùc, höùng khôûi, hoaëc laø ngaõ xuoáng nhöõng hoá saâu cuûa buoàn naûn vaø tuyeät voïng. Qua nhieàu kinh nghieäm, toâi ñaõ hoïc ñöôïc caùch traùnh nhöõng ñieàu thaùi quaù vaø coá gaéng soáng ôû möùc bình thöôøng. Tuy nhieân, toâi vaãn chöa thaønh coâng hoaøn toaøn. Söï xung ñoät chính yeáu trong ñôøi toâi ñaõ laø cuoäc chieán giöõa linh hoàn vaø phaøm nhaân, vaø tình traïng ñoù vaãn coøn tieáp dieãn. Vieát ñeán ñaây, toâi chôït nhôù ñeán cuoäc nhoùm hoïp cuûa moät “Phong traøo Taäp theå” noï maø ngöôøi ta ruû toâi döï, vaøo naêm 1935 ôû Geneva, Thuïy Só. Moät vò nhoùm tröôûng “chuyeân nghieäp” khuoân 13
  • 25. Töï truyeän 25 maët raén roûi, töôi cöôøi, coù veû töï maõn, ñang hieän dieän giöõ vai troø laõnh ñaïo, cuøng nhieàu ngöôøi soát saéng laøm chöùng veà nhöõng ñieàu quaáy quaù cuûa hoï vaø quyeàn naêng cöùu chuoäc cuûa Ñaáng Christ. Hoï cho toâi caùi caûm töôûng raèng Thöôïng Ñeá ñaõ ñích thaân Ngaøi quan taâm ñeán vieäc lieäu maø (theo lôøi laøm chöùng cuûa moät baø trong nhoùm naøy) baø ta ñaõ coù xin loãi hay chöa vôùi ngöôøi ñaàu beáp bò baø xöû teä. Theo toâi, khoâng phaûi laø Thöôïng Ñeá, maø caùch soáng toát ñeïp cuûa chuùng ta cuõng ñuû laø ñoäng löïc ñeå laøm ñieàu ñoù. Duø sao, moät ngöôøi phuï nöõõ duyeân daùng ñaõ ñöùng leân — baø tuoåi ñoä trung nieân, aên maëc töôm taát, vôùi aùnh maét haøi höôùc. Vò tröôûng nhoùm noùi, “Chaéc laø baø seõ ñöa ra moät ñieàu laøm chöùng tuyeät dieäu chöù ?” Ngöôøi phuï nöõ traû lôøi, “Khoâng, khoâng, cuoäc chieán vaãn coøn tieáp dieãn giöõa Ñöùc Christ vaø toâi, vaø hoaøn toaøn khoâng theå bieát ñöôïc raèng ai seõ thaéng”. Cuoäc chieán naøy ñang tieáp dieãn, vaø trong tröôøng hôïp cuûa ngöôøi chòu aûnh höôûng Song Nam thì noù trôû thaønh moät vaán ñeà thieát yeáu vaø cuõng khaù rieâng tö. Ngöôøi ta cuõng cho raèng nhöõng ai thuoäc cung Song Nam thì coù baûn tính deã bieán daïng, hay thay ñoåi vaø thöôøng soáng hai maët. Ít ra thì toâi cuõng khoâng coù maáy tính ñoù, duø raèng toâi coù nhieàu sai laàm, vaø coù theå laø cung nhaät xuaát cuûa toâi ñaõ cöùu toâi. Buoàn cöôøi laøm sao, nhöõng nhaø chieâm tinh haøng ñaàu laïi chæ ñònh caùc thieân töôïng khaùc laø cung nhaät xuaát cuûa toâi — nhö cung Trinh Nöõ, bôûi vì toâi thöông treû con, öa naáu nöôùng, nuoâi döôõng moät toå chöùc; nhö laø cung Maõnh Sö, bôûi vì toâi coù caù tính maïnh (yù hoï muoán noùi raèng toâi khoù khaên, öa thoáng trò) vaø naëng ngaõ chaáp; vaø laø cung Song Ngö, bôûi vì ñoù laø cung cuûa ngöôøi trung gian, ngöôøi hoøa giaûi. Toâi coù khuynh höôùng Song Ngö, bôûi vì choàng toâi thuoäc cung Song Ngö, bôûi vì ñöùa con gaùi lôùn thaân yeâu cuûa toâi cuõng sinh vaøo cung naøy, vaø luoân luoân chuùng toâi thoâng caûm nhau nhieàu ñeán ñoãi chuùng toâi vaãn thöôøng hay caõi nhau. Roõ raøng toâi cuõng ñaõ ñoùng vai troø trung gian, bôûi vì moät soá giaùo huaán maø caùc Chaân sö 14
  • 26. Töï truyeän26 muoán ñöa ra cho theá gian trong suoát theá kyû naøy voán chöùa ñöïng trong nhöõng cuoán saùch maø toâi chòu traùch nhieäm xuaát baûn. Duø cung nhaät xuaát cuûa toâi laø gì thì toâi cuõng thöïc söï laø ngöôøi thuoäc Song Nam vaø cung naøy ñaõ aûnh höôûng roõ reät ñeán cuoäc ñôøi vaø caùc hoaøn caûnh cuûa toâi. Noùi chung, noãi baát haïnh khaù thaàm laëng cuûa thôøi thô aáu toâi coù nhieàu lyù do. Toâi laø ngöôøi taàm thöôøng nhaát trong moät gia ñình phong caùch heát söùc toát ñeïp vaø thaäm chí toâi coøn khoâng ñöôïc möùc bình thöôøng nöõa. Moïi ngöôøi luoân luoân xem toâi laø moät ñöùa treû khaù ngu doát ôû tröôøng vaø laø ngöôøi keùm thoâng minh nhaát trong moät gia ñình thoâng minh. Em toâi laø moät trong nhöõng thieáu nöõ xinh ñeïp nhaát maø toâi töøng thaáy, vôùi trí tueä thoâng minh tuyeät vôøi. Toâi vaãn yeâu quí em duø raèng em khoâng giuùp ñöôïc gì cho toâi, vì toâi laø moät ngöôøi Thieân Chuùa giaùo heát söùc chính thoáng, xem baát kyø ai bò ruûi ro phaûi ly dò cuõng laø ñieàu khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc. Em laø moät baùc só vaø laø moät trong nhöõng ngöôøi phuï nöõ ñaàu tieân, trong lòch söû laâu daøi cuûa Ñaïi hoïc Edinburg, ñaõ ñaït caáp baèng danh döï vaø — neáu toâi nhôù khoâng laàm — em ñaõ ñaït hai laàn. Hoài coøn raát treû em ñaõ xuaát baûn ba cuoán saùch veà thi ca; toâi ñaõ ñoïc baøi ñieåm caùc saùch aáy trong Phuï trang Vaên hoïc cuûa tôø London Times, hoï khen taëng em laø nöõ thi só lôùn nhaát cuûa nöôùc Anh ñöông thôøi. Toâi nghó raèng moät cuoán saùch em vieát veà Sinh hoïc vaø moät cuoán khaùc noùi veà caùc Beänh vuøng Nhieät ñôùi ñaõ ñöôïc xem laø caùc saùch giaùo khoa tieâu chuaån. Em toâi ñaõ keát hoân vôùi ngöôøi anh hoï ñaàu cuûa toâi, Laurence Parsons, moät vò chöùc saéc noåi tieáng cuûa Giaùo hoäi Anh quoác vaø coù thôøi ñaõ laø Linh muïc ñòa phaän Cape Colony. Meï anh aáy ñaõ ñöôïc Toøa Hoøa giaûi chæ ñònh laøm ngöôøi giaùm hoä cho chò em toâi. Coâ laø em gaùi uùt cuûa cha toâi vaø Laurence laø moät trong saùu ngöôøi con trai cuûa coâ maø thuôû beù ñaõ soáng vôùi chuùng toâi raát laâu. Choàng coâ, Döôïng Clare, moät ngöôøi ñaøn oâng hôi khoù tính vaø nghieâm khaéc, laø anh em vôùi Laõnh chuùa Rosse; vò naøy coù 15
  • 27. Töï truyeän 27 ngöôøi con trai noåi tieáng veà kính vieãn voïng, ñaõ ñöôïc ñeà caäp ñeán trong Giaùo Lyù Bí Nhieäm. Hoài coøn nhoû toâi raát sôï döôïng toâi, vaäy maø tröôùc khi maát oâng ñaõ toû cho toâi thaáy moät phöông dieän khaùc cuûa baûn tính mình maø ít ai bieát. Toâi khoâng bao giôø queân döôïng ñaõ heát söùc töû teá vôùi toâi trong suoát theá chieán thöù nhaát, khi toâi laâm caûnh voâ cuøng tuùng thieáu ôû Hoa Kyø. Döôïng ñaõ vieát cho toâi nhöõng laù thö ñaày thoâng caûm vaø naâng ñôõ, khieán toâi caûm thaáy raèng ôû Anh quoác vaãn coøn coù nhöõng ngöôøi khoâng heà queân toâi. Toâi muoán noùi ñieàu ñoù ra ñaây, bôûi vì toâi khoâng tin raèng gia ñình cuûa döôïng hay con daâu cuûa döôïng, laø em toâi, ñaõ bieát chuùt gì veà moái lieân heä thaân höõu vaø toát ñeïp giöõa toâi vaø döôïng toâi vaøo cuoái cuoäc ñôøi cuûa ngöôøi. Chaéc raèng ngöôøi ñaõ khoâng heà noùi gì veà ñieàu ñoù vaø toâi cuõng khoâng heà noùi gì cho ñeán ngaøy nay. Em toâi veà sau nghieân cöùu ung thö vaø ñaõ noåi danh trong lónh vöïc heát söùc caàn thieát naøy. Toâi raát töï haøo veà em. Toâi khoâng bao giôø thay ñoåi tình thöông ñoái vôùi em toâi, vaø neáu em coù ñoïc töï truyeän naøy, thì toâi muoán em bieát cho ñieàu ñoù. May sao, toâi tin vaøo ñaïi luaät Luaân hoài vaø moät ngaøy naøo ñoù em vaø toâi seõ thöïc hieän ñöôïc moái lieân giao myõ maõn hôn. Toâi cho raèng moät trong nhöõng baát lôïi lôùn nhaát trong ñôøi cuûa baát kyø ñöùa treû naøo laø khoâng coù ñöôïc toå aám gia ñình thöïc söï. Söï thieáu thoán ñoù chaéc chaén ñaõ aûnh höôûng ñeán chò em toâi. Tröôùc khi toâi leân chín, caû cha meï toâi ñeàu maát vì beänh lao phoåi (nhö thôøi aáy ngöôøi ta ñaõ goïi). Trong nhöõng naêm thô aáu ñoù, noãi sôï haõi beänh lao cöù chöïc chôø ñe doïa caû hai chò em vaø cha toâi cuõng raát böïc boäi vì söï coù maët cuûa chuùng toâi, ñaëc bieät laø toâi, vì moät lyù do naøo ñoù. Coù leõ ngöôøi ñaõ caûm thaáy raèng haún laø meï toâi coøn soáng neáu khoâng coù hai ñöùa con ñaõ ruùt heát nhöïa soáng cuûa baø. Cha toâi laø Frederic Foster La Trobe-Bateman, coøn meï toâi laø Alice Hollinshead. Caû hai ñeàu thuoäc doøng doõi raát coå xöa; gia toäc cuûa cha toâi coù töø nhieàu theá kyû tröôùc, thaäm chí tröôùc thôøi kyø Thaäp töï quaân; coøn toå tieân cuûa meï toâi thuoäc doøng doõi 16
  • 28. Töï truyeän28 cuûa Hollinshead, “vò Söû gia Bieân nieân”, laø vò maø ngöôøi ta baûo raèng Shakespeare ñaõ döïa theo ñoù ñeå vieát nhieàu truyeän cuûa mình. Ñoái vôùi toâi, gia phoå hay toäc heä chöa bao giôø coù veû thöïc söï quan troïng bao nhieâu. Ai ai cuõng coù doøng doõi cuûa mình, nhöng chæ coù moät soá gia ñình laø ghi cheùp laïi. Theo toâi bieát thì toå tieân toâi khoâng coù ai laøm ñieàu gì ñaùng chuù yù. Caùc cuï coù danh giaù nhöng coù veû khoâng xuaát saéc. Nhö em toâi coù laàn ñaõ baûo, “caùc cuï ñaõ ngoài giöõa nhöõng baép caûi cuûa mình trong nhieàu theá kyû.” Ñoù laø moät doøng doõi toát, trong saïch vaø coù vaên hoùa, nhöng khoâng ai noåi danh vì quaù gioûi giang hay thaät xaáu xa. Tuy nhieân, phuø hieäu cuûa gia ñình toâi raát ñaùng chuù yù, vaø xeùt theo khoa bieåu töôïng noäi moân thì heát söùc coù yù nghóa. Toâi khoâng bieát gì veà caùc ñaëc ngöõ hay nhöõng töø chính xaùc ñeå mieâu taû phuø hieäu naøy. Noù goàm moät caây gaäy moãi ñaàu coù moät caùnh, giöõa hai caùnh laø ngoâi sao naêm nhaùnh vaø hình traêng löôõi lieàm, nhaéc nhôû chuùng ta veà caùc ñoäi Thaäp töï quaân maø roõ raøng laø toå tieân toâi haún phaûi coù ngöôøi tham döï trong ñoù. Tuy vaäy, toâi laïi thích nghó ñeán toaøn theå phuø hieäu naøy nhö laø töôïng tröng cho ñoâi caùnh cuûa nguyeän voïng tinh thaàn, Ñieåm ñaïo Quyeàn tröôïng vaø veõ ra caùi cöùu caùnh vaø phöông tieän, muïc tieâu cuûa söï tieán hoùa vaø söùc thoâi thuùc giuùp taát caû chuùng ta tieáp tuïc höôùng ñeán söï hoaøn thieän — moät söï hoaøn thieän maø cuoái cuøng seõ ñöôïc vinh döï thöøa nhaän qua Ñieåm ñaïo Quyeàn tröôïng. Noùi theo khoa bieåu töôïng thì ngoâi sao naêm nhaùnh luoân luoân coù nghóa laø con ngöôøi hoaøn thieän, coøn traêng löôõi lieàm laø söï cheá ngöï baûn chaát hình theå hay phaøm tính. Ñaây laø nhöõng ñieàu sô ñaúng cuûa khoa bieåu töôïng noäi moân, nhöng toâi laáy laøm thuù vò khi thaáy chuùng ñöôïc gom laïi trong phuø hieäu cuûa gia ñình toâi. OÂng toâi laø John Frederic La Trobe-Bateman. OÂng laø moät kyõ sö raát nhieàu ngöôøi bieát tieáng, laø coá vaán cuûa Chính phuû Anh vaø ñaõ chòu traùch nhieäm cho caùc heä thoáng nöôùc xaây döïng ôû nhieàu ñòa phöông cuûa Anh quoác thôøi ñoù. Gia ñình oâng toâi raát ñoâng. Con gaùi lôùn nhaát cuûa ngöôøi, coâ Dora, ñaõ keát hoân 17
  • 29. Töï truyeän 29 vôùi Brian Barttelot, anh trai cuûa Ngaøi Walter Barttelot ôû Stopham Park, Bulborough, Sussex. Khi oâng baø chuùng toâi maát, coâ ñöôïc chæ ñònh laøm ngöôøi giaùm hoä thì chuùng toâi gaëp coâ vaø boán ngöôøi con cuûa coâ raát thöôøng xuyeân. Hai trong boán ngöôøi naøy ñaõ giöõ tình thaân thieát vôùi chuùng toâi suoát ñôøi. Caû hai ñeàu lôùn tuoåi hôn toâi nhöng chuùng toâi thöông meán vaø raát thoâng caûm nhau. Brian (töùc laø ngaøi Ñoâ ñoác Brian Barttelot) qua ñôøi caùch ñaây chæ hai naêm; ñoù quaû laø söï maát maùt cho toâi vaø choàng toâi, Foster Bailey. Chuùng toâi laø ba ngöôøi baïn thaân vaø chuùng toâi raát nhôù tieác nhöõng böùc thö ñeàu ñaën cuûa oâng. Trong ñôøi naøy toâi coù nhieàu ngöôøi thaân, nhöng moät ngöôøi coâ khaùc laø Magaret Maxwell, coù leõ ñaõ aûnh höôûng ñeán toâi nhieàu hôn caùc vò kia. Baø khoâng bao giôø toû ra laø ngöôøi giaùm hoä maø laø chò toâi, vaø trong nhieàu naêm tröôùc, heø naøo toâi cuõng ñeán chôi vôùi baø taïi tö gia ôû Scotland. Maõi cho ñeán khi baø maát (ñaõ hôn taùm möôi tuoåi) baø vaãn ñeàu ñeàu vieát thö cho toâi ít nhaát moãi thaùng moät laàn. Vaøo thôøi ñoù, baø laø moät trong nhöõng ngöôøi ñeïp nhaát. Chaân dung cuûa baø ngaøy nay coøn treo trong laâu ñaøi Cardoness, ôû Kirkcudbrightshire, laø moät trong nhöõng phuï nöõ ñaùng yeâu nhaát maø ngöôøi ta bieát. Baø keát hoân vôùi “Thieáu chuû Cardoness” (ñoâi khi ngöôøi thöøa keá ñöôïc goïi nhö theá ôû Scot- land), töùc laø ngöôøi con caû cuûa Ngaøi William Maxwell. Nhöng choàng baø, laø Döôïng David cuûa toâi, ñaõ maát tröôùc thaân phuï oâng neân khoâng höôûng ñöôïc töôùc hieäu ñoù. Toâi mang ôn baø raát lôùn, khoù coù theå ñaùp ñeàn. Baø ñaõ höôùng toâi vaøo con ñöôøng tinh thaàn, vaø maëc duø giaùo lyù thaàn hoïc baø theo voán raát heïp hoøi, nhöng chính baø laïi raát phoùng khoaùng. Baø ñaõ daïy toâi moät soá chuû ñieåm cuûa cuoäc soáng tinh thaàn maø toâi khoâng heà queân, vaø cho ñeán cuoái cuøng chính baø cuõng khoâng bao giôø queân toâi. Khi toâi chuù yù ñeán nhöõng vaán ñeà noäi moân vaø khoâng coøn laø moät ngöôøi Thieân Chuùa giaùo chính thoáng theo thaàn hoïc, thì baø vieát thö cho toâi raèng baø khoâng hieåu ñöôïc vì sao nhöng baø vaãn tin töôûng toâi vì baø bieát raèng toâi ñaõ thöông meán Ñöùc Christ moät 18
  • 30. Töï truyeän30 caùch saâu xa, vaø duø toâi coù töø boû giaùo lyù naøo thì toâi vaãn khoâng bao giôø töø boû Ngaøi. Söï thöïc ñuùng nhö vaäy. Baø thaät laø toát, xinh ñeïp vaø deã thöông. AÛnh höôûng cuûa baø ñaõ lan roäng khaép quaàn ñaûo Anh. Baø coù rieâng moät tieåu beänh vieän ñöôïc xaây döïng vaø ñaëc bieät taøi trôï; baø baûo trôï cho nhöõng nhaø truyeàn giaùo ôû caùc nöôùc ngoaïi ñaïo, vaø laø chuû tòch cuûa Hoäi Phuï nöõ treû Coâng giaùo ôû Scotland. Neáu toâi ñaõ giuùp ích ñöôïc phaàn naøo cho ñoàng baøo toâi, vaø neáu toâi ñaõ laøm ñöôïc ñieàu gì ñeå giuùp moïi ngöôøi ñaït moät möùc nhaän thöùc tinh thaàn naøo ñoù, thì phaàn lôùn cuõng vì baø ñaõ yeâu thöông toâi nhieàu ñeán möùc giuùp toâi khôûi haønh ñuùng ñaén. Baø laø moät trong soá ít ngöôøi ñaõ chaêm soùc toâi nhieàu hôn laø chaêm soùc em toâi. Giöõa toâi vôùi baø ñaõ coù moät söï lieân keát beàn chaët vaø seõ beàn chaët maõi maõi. Toâi ñaõ noùi veà ngöôøi em gaùi uùt cuûa cha toâi, coâ Agnes Parsons. Coøn coù hai ngöôøi nöõa; coâ Gertrude, ñaõ keát hoân vôùi moät oâng noï teân laø Gurney Leatham, vaø em trai uùt cuûa cha toâi, chuù Lee La Trobe Bateman, ngöôøi duy nhaát hieän coøn soáng. Baø toâi laø Anne Fairbairn, con gaùi cuûa Ngaøi William Fairbairn vaø laø chaùu cuûa Ngaøi Peter Fairbairn. Toâi tin raèng oâng coá toâi, Ngaøi William, ñaõ laø moät coäng söï cuûa Watts (noåi tieáng veà maùy hôi nöôùc) vaø laø moät trong nhöõng nhaø xaây döïng ñöôøng saét ñaàu tieân trong thôøi ñaïi Victoria. Theo nhuõ danh cuûa baø coá toâi laø La Trobe thì toâi thuoäc doøng doõi Huguenot ôû Phaùp; vì theá, nhöõng gia ñình La Trobe ôû Baltimore cuõng coù hoï haøng vôùi toâi, duø raèng toâi chöa bao giôø thaêm vieáng hoï. Charles La Trobe, oâng toå thuùc cuûa toâi, laø moät trong nhöõng vò thoáng ñoác ñaàu tieân ôû UÙc vaø moät vò La Trobe khaùc laø thoáng ñoác ñaàu tieân cuûa tieåu bang Maryland. Coøn moät ngöôøi anh em khaùc cuûa oâng, Ed- ward La Trobe, laø moät kieán truùc sö vaø ñaõ ñöôïc bieát nhieàu ôû Washington vaø Anh. Doøng hoï Fairbairn khoâng thuoäc veà giôùi quí toäc goïi laø baåm sinh maø ngöôøi ta ñaùnh giaù raát cao. Coù leõ ñoù laø nhôø doøng hoï Bateman — Hollinshead — La Trobe. Hoï thuoäc veà 19
  • 31. Töï truyeän 31 giôùi quí toäc trí thöùc vaø ñieàu ñoù coù taàm quan troïng lôùn lao hôn trong thôøi ñaïi daân chuû hieän nay. Caû hai oâng luùc ñaàu ñeàu laø con moät noâng daân ngheøo ôû Scotland vaøo theá kyû 18. Nhöng roát cuoäc hai oâng ñeàu giaøu vaø ñöôïc phong töôùc hieäu quí toäc. Chuùng ta coù theå thaáy teân cuûa Ngaøi William Fairbairn trong töï ñieån Webster, coøn Ngaøi Peter thì ñöôïc döïng töôïng kyû nieäm treân moät quaûng tröôøng cuûa thaønh phoá Leeds, nöôùc Anh. Toâi nhôù caùch ñaây vaøi naêm coù ñeán Leeds ñeå dieãn thuyeát. Khi xe taxi chaïy qua moät quaûng tröôøng toâi ñeå yù thaáy moät töôïng ñaøi maø toâi nghó laø töôïng cuûa moät cuï giaø taàm thöôøng coù raâu. Hoâm sau, khi choàng toâi ñeán xem, toâi môùi bieát ra raèng toâi ñaõ pheâ bình oâng toå thuùc cuûa toâi! Thaäm chí vaøo nhöõng thôøi xa xöa ñoù nöôùc Anh cuõng ñaõ coù daân chuû, vaø moïi ngöôøi ñeàu coù cô hoäi thaêng tieán neáu hoï xöùng ñaùng. Coù leõ do söï pha troän huyeát thoáng maø trong caùc anh chò em toâi vaø con caùi hoï ñaõ coù nhieàu ngöôøi ñaøn oâng noåi tieáng hay nhöõng phuï nöõ xinh ñeïïp. Cha toâi khoâng thöông toâi, neân khi xem aûnh cuûa mình luùc nhoû toâi thaáy khoâng coù gì ngaïc nhieân — gaày oám, coù veû sôï seät vaø nhuùt nhaùt. Toâi khoâng nhôù ñöôïc gì veà meï toâi vì ngöôøi maát ôû tuoåi 29, khi toâi môùi leân saùu. Toâi coøn nhôù maùi toùc vaøng xinh ñeïp vaø veû dòu daøng cuûa ngöôøi, chæ baáy nhieâu. Toâi cuõng nhôù tang leã cuûa ngöôøi ôû Torquay, Devonshire, bôûi vì phaûn öùng chính cuûa toâi ñoái vôùi bieán coá ñoù goàm trong maáy lôøi toâi noùi vôùi em hoï toâi, Mary Barttelot, “Xem neø, chò coù ñoâi vôù daøi maøu ñen vaø caëp moùc treo” — nhöõng moùn ñoù toâi coù laàn ñaàu. Toâi ñaõ qua khoûi tuoåi mang vôù ngaén roài. Döôøng nhö ngöôøi ta luoân luoân xem quaàn aùo laø vaán ñeà quan troïng, duø ôû tuoåi naøo hay tröôøng hôïp naøo! Hoài ñoù toâi thöôøng giöõõ chieác hoäp lôùn baèng baïc maø cha toâi vaãn quen mang ñi khaép nôi vôùi ngöôøi, trong ñoù coù böùc chaân dung duy nhaát cuûa meï toâi maø toâi coù ñöôïc. Vaøo naêm 1928, sau khi toâi ñaõ mang noù theo mình ñi khaép theá giôùi, hoäp aáy ñaõ bò maát troäm vaøo moät ngaøy muøa heø, 20
  • 32. Töï truyeän32 trong ngoâi nhaø toâi ôû hoài ñoù taïi Stamford, Connecticut, khi toâi vaéng nhaø; cuoán Kinh Thaùnh cuûa toâi vaø moät chieác gheá ñaù gaõy cuõng maát. Thaät toâi chöa bao giôø nghe keû troäm laïi choïn laáy nhöõng thöù laï luøng nhö vaäy. Cuoán Kinh Thaùnh laø maát maùt lôùn nhaát cuûa caù nhaân toâi. Noù raát ñoäc ñaùo vì ñaõ laø sôû höõu yeâu quí cuûa toâi trong 20 naêm. Catherine Rowan-Hamilton, moät ngöôøi baïn thaân thôøi con gaùi, ñaõ taëng cho toâi. Noù ñöôïc in baèng giaáy moûng coù chöøa leà roäng duøng ñeå ghi chuù. Leà roäng gaàn naêm phaân, treân ñoù ghi laïi löôïc söû cuoäc soáng tinh thaàn cuûa toâi, chöõ vieát raát nhoû baèng moät caây buùt nhoïn. Trong ñoù coù daùn nhöõng taám aûnh nhoû xíu cuûa caùc baïn thaân cuøng nhöõng doøng löu buùt cuûa caùc baïn ñoàng haønh vôùi toâi treân ñöôøng Ñaïo. Öôùc sao baây giôø toâi coù laïi cuoán Kinh Thaùnh aáy, vì noù seõ cho toâi bieát nhieàu ñieàu, nhaéc toâi nhôù ñeán nhieàu ngöôøi, nhieàu giai ñoaïn, vaø giuùp toâi xem xeùt laïi söï phaùt trieån tinh thaàn cuûa toâi — söï phaùt trieån cuûa moät ngöôøi phuïng söï. Hoài môùi sinh ra ñöôïc vaøi thaùng, toâi ñöôïc ñöa ñeán Montreal, Canada, nôi ñoù cha toâi ñaõ laø moät kyõ sö tham döï coâng trình xaây döïïng caàu Victoria treân soâng Thaùnh Lawrence. Nôi ñoù ngöôøi em gaùi ñoäc nhaát cuûa toâi ñaõ ra ñôøi. Trong thôøi ñoù chæ coù hai ñieàu quan troïng toâi coøn nhôù. Moät laàn toâi ñaõ laøm cho cha meï toâi voâ cuøng lo laéng, vì toâi ñaõ ruû em gaùi nhoû cuûa toâi leo vaøo moät caùi röông lôùn chöùa raát nhieàu moùn ñoà chôi cuûa chuùng toâi. Chuùng toâi bò maát tích moät hoài laâu vaø gaàn nhö bò ngheït thôû do naép röông ñoùng kín beân treân. Moät vieäc nöõa laø laàn ñaàu tieân toâi ñaõ toan töï töû chæ vì thaáy raèng ñôøi khoâng coù gì ñaùng soáng! Kinh nghieäm soáng naêm tuoåi ñôøi khieán toâi caûm thaáy raèng moïi chuyeän thaät laø voâ ích, neân toâi ñaõ quyeát ñònh raèng neáu toâi töø treân cuøng caùc baäc ñaù doáùc ñöùng cuûa nhaø beáp maø gieo mình xuoáng döôùi thì haún laø toâi coù theå cheát. Nhöng toâi khoâng thaønh coâng. Chò Bridget ñaõ aüm toâi (bò va chaïm vaø saây saùt) leân laàu, ôû ñoù toâi ñöôïc voã veà an uûi, nhöng khoâng ai hieåu toâi caû. 21
  • 33. Töï truyeän 33 Khi tieáp tuïc soáng, toâi ñaõ hai laàn khaùc coá gaéng töï keát lieãu ñôøi mình, nhöng chæ ñeå thaáy raèng töï töû cuõng khoâng phaûi laø chuyeän deã daøng. Toâi ñaõ thöïc hieän taát caû nhöõng toan tính ñoù tröôùc tuoåi möôøi laêm. Hoài khoaûng möôøi moät tuoåi toâi ñaõ coá laøm cho mình bò cheát ngaït baèng caùt, nhöng caùt vaøo mieäng, vaøo muõi, vaøo maét khoù chòu quaù vaø toâi ñaõ quyeát ñònh hoaõn laïi caùi ngaøy haïnh phuùc ñoù. Laàn cuoái, toâi ñaõ coá gieo mình xuoáng moät con soâng ôû Scotland. Nhöng moät laàn nöõa baûn naêng töï veä cuûa toâi ñaõ quaù maïnh meõ. Töø ñoù trôû ñi toâi khoâng coøn maáy quan taâm ñeán chuyeän töï töû, duø raèng toâi luoân luoân hieåu ñöôïc ñoäng cô cuûa noù. Thaûm traïng taùi dieãn lieân tuïc naøy coù leõ laø bieåu hieän ñaàu tieân cuûa khuynh höôùng thaàn bí trong ñôøi toâi maø veà sau noù ñaõ thoâi thuùc moïi suy tö vaø hoaït ñoäng cuûa toâi. Caùc nhaø thaàn bí laø nhöõng ngöôøi coù yù thöùc nhò nguyeân heát söùc naëng neà. Luoân luoân hoï laø nhöõng ngöôøi tìm kieám, bieát raèng coù moät ñieàu gì ñoù phaûi tìm cho baèng ñöôïc; luoân luoân hoï laø nhöõng ngöôøi yeâu thöông, tìm kieám moät ñieàu gì ñoù ñaùng cho hoï yeâu thöông; bao giôø hoï cuõng yù thöùc veà moät ñieàu gì ñoù maø hoï phaûi tìm caùch hôïp nhaát. Hoï bò chi phoái bôûi traùi tim vaø xuùc caûm. Hoài ñoù toâi khoâng thích “nhöõng gì maø mình caûm nhaän ñöôïc” veà cuoäc soáng. Daùng veû beà ngoaøi cuûa cuoäc soáng vaø nhöõng thöù maø ñôøi ñaõ cho toâi, toâi thaáy khoâng coù giaù trò gì. Toâi ñaõ tin raèng coù nhöõng ñieàu toát ñeïp hôn ôû moät nôi naøo khaùc. Tinh thaàn toâi thaät laø beänh hoaïn, thöông thaân tuûi phaän, hoaøn toaøn coâ ñôn, heát söùc höôùng noäi (noùi theá ñuùng hôn laø chaáp ngaõ), vaø cöù tin raèng khoâng ai thích toâi caû. Hoài töôûng ñieàu naøy toâi thaáy taïi sao ngöôøi ta laïi caàn phaûi thích toâi môùi ñöôïc chöù. Toâi khoâng theå traùch hoï ñöôïc. Chính toâi, toâi ñaõ cho hoï ñieàu gì ñaâu. Bao giôø toâi cuõng chaát chöùa nhöõng phaûn öùng cuûa mình ñoái vôùi moïi ngöôøi vaø hoaøn caûnh. Toâi ñaõ laø caùi trung taâm baát haïnh, töï bi kòch hoùa trong theá giôùi beù nhoû cuûa mình. Söï caûm nhaän veà nhöõng ñieàu toát ñeïp hôn ôû moät nôi naøo ñoù, khaû naêng “caûm thoâng” vôùi moïi 22
  • 34. Töï truyeän34 ngöôøi, vôùi caùc hoaøn caûnh vaø thöôøng hieåu ñöôïc nhöõng gì hoï ñang suy tö vaø traûi qua, ñoù laø böôùc ñaàu cuûa giai ñoaïn thaàn bí trong ñôøi toâi, töø ñoù naûy sinh nhieàu ñieàu toát ñeïp maø veà sau toâi môùi nhaän thaáy. Theá laø toâi höõu thöùc khôûi ñaàu cuoäc tìm kieám ngaøn ñôøi, tìm kieám theá giôùi caùc yù nghóa. Phaûi tìm cho ñöôïc theá giôùi naøy neáu chuùng ta muoán tìm ra caâu giaûi ñaùp cho nhöõng vaán ñeà khoù khaên phöùc taïp cuûa cuoäc soáng vaø nhöõng noãi ñau khoå cuûa nhaân loaïi. Söï tieán boä voán baét nguoàn töø yù thöùc thaàn bí. Tröôùc heát, moät nhaø huyeàn bí hoïc chaân chính phaûi laø moät nhaø thaàn bí thöïc haønh (hoaëc yù toâi muoán noùi ñeán moät nhaø thaàn bí thöïc duïng — coù leõ caû hai). Söï öùng ñaùp cuûa caùi taâm vaø naêng löïc caûm nhaän (caûm nhaän ñuùng ñaén) caàn phaûi phaùt trieån moät caùch töï nhieân vaø bình thöôøng tröôùc khi coù ñöôïc khaûo höôùng cuûa trí tueä vaø naêng löïc hieåu bieát. Chaéc raèng baûn naêng tinh thaàn phaûi coù tröôùc tri thöùc tinh thaàn, cuõng nhö nhöõng baûn naêêng cuûa loaøi thuù, cuûa treû con vaø cuûa nhöõng ngöôøi keùm phaùt trieån luoân luoân ñi tröôùc nhaän thöùc trí tueä. Chaéc raèng chuùng ta phaûi thaáy ñöôïc caùi vieãn aûnh tröôùc khi bieát phöông caùch laøm noù trôû thaønh hieän thöïc. Chaéc raèng nhöõng thaéc maéc vaø caûm nhaän muø quaùng veà Thöôïng Ñeá phaûi coù tröôùc khi haønh giaû höõu thöùc daán böôùc leân “Ñöôøng Ñaïo”, con ñöôøng ñöa ñeán söï khai ngoä. Coù leõ trong thôøi gian tôùi caùc nam nöõ thanh thieáu nieân cuûa chuùng ta seõ ñöôïc quan taâm giuùp ñôõ theo nhöõng ñöôøng loâái naøo ñeå hoï ích duïng ñöôïc caùc khuynh höôùng thaàn bí bình thuôøng cuûa mình. Caùc khuynh höôùng aáy quaù thöôøng khi bò gaït boû, xem laø nhöõng ñieàu töôûng töôïng cuûa tuoåi treû, vaø roát cuoäc seõ khoâng coøn thích hôïp khi hoï tröôûng thaønh. Ñoái vôùi toâi, ñoù laø cô hoäi cho caùc nhaø giaùo vaø caùc baäc cha meï. Khoaûng thôøi gian naøy coù theå ñöôïc söû duïng moät caùch heát söùc xaây döïng vaø coù chieàu höôùng. Neáu nhöõng ngöôøi coù traùch nhieäm döôõng duïc giôùi treû coù theå thaáu hieåu ñöôïc nguyeân nhaân vaø muïc ñích cuûa nhöõng baên khoaên thaéc maéc, cuûa nhöõng khao khaùt aâm thaàm,
  • 35. Töï truyeän 35 vaø nhöõng kyø voïng vieãn töôûng trong loøng ngöôøi treû, thì hoï coù theå giuùp giôùi treû ñònh höôùng ñöôïc cuoäc ñôøi mình vaø nhieàu noãi khoán khoå veà sau seõ ñöôïc giaûi toûa. Chuùng ta coù theå giaûi thích cho nhöõng ngöôøi treû bieát raèng coù moät tieán trình ñang xaûy ra trong hoï, noù voán ñuùng ñaén vaø bình thöôøng, noù laø keát quaû cuûa kinh nghieäm caùc tieàn kieáp, vaø cho thaáy raèng phöông dieän trí tueä trong baûn tính cuûa hoï caàn ñöôïc chuù yù. Treân heát moïi söï, chuùng ta cuõng coù theå noùi roõ raèng linh hoàn laø con ngöôøi tinh thaàn ôû noäi taâm ñang tìm caùch hieån loä. Chuùng ta caàn nhaán maïnh tính caùch phoå bieán cuûa tieán trình naøy, ñeå cho hoï khoâng coøn thaáy coâ ñôn, ñeå hoï khoâng coøn caùi caûm nghó sai laàm raèng mình leû loi, kyø dò, ñoù voán laø nhöõng ñaëc ñieåm cuûa kinh nghieäm naøy, khieán hoï baên khoaên boái roái. Toâi tin raèng phöông phaùp naøy nhaèm ích duïng caùc khaùt voïng vaø nhöõng öôùc mô cuûa tuoåi treû, veà sau seõ ñöôïc chuù yù nhieàu hôn. Toâi xem nhöõng noãi khoán khoå daïi doät buoàn cöôøi cuûa tuoåi treû maø toâi ñaõ traûi qua chæ nhö laø söï môû maøn cho giai ñoaïn thaàn bí cuûa ñôøi toâi maø ñuùng luùc noù nhöôøng choã cho giai ñoaïn noäi moân, vôùi söï baûo ñaûm chaéc chaén hôn, vôùi söï thoâng hieåu vaø nhöõng nieàm tin khoâng heà thay ñoåi. Sau khi chuùng toâi rôøi Canada, meï toâi bò beänh naëng neân chuùng toâi ñaõ ñi ñeán Davos, Thuïy Só, vaø ôû ñoù trong nhieàu thaùng cho ñeán khi cha toâi ñöa meï trôû veà ñeå qua ñôøi ôû Anh quoác. Sau khi meï toâi maát, caû hai chuùng toâi ñeàu ñeán soáng ôû nhaø oâng baø toâi, taïi Moor Park, Surrey. Luùc ñoù, söùùc khoûe cha toâi bò suy yeáu traàm troïng. ÔÛ Anh quoác oâng thaáy khoâng khaù, neân tröôùc khi oâng maát ít laâu boïn treû chuùng toâi ñöôïc ñöa cuøng oâng ñeán vuøng Pau, nuùi Pyrenees. Daïo aáy, toâi ñöôïc taùm tuoåi coøn em toâi leân saùu. Tuy nhieân, beänh cuûa oâng tieán trieån quaù nhanh, neân chuùng toâi trôû laïi Moor Park vaø ôû ñoù, trong khi cha toâi (cuøng vôùi moät ngöôøi haàu gaùi) tieáp tuïc moät chuyeán haûi haønh daøi ñeán UÙc chaâu. Chuùng toâi khoâng bao giôø thaáy laïi ñöôïc oâng vì oâng ñaõ maát treân ñöôøng töø UÙc ñi ñeán Tasmania. Toâi coøn 23
  • 36. Töï truyeän36 nhôù roõ caùi ngaøy maø ngöôøi ta baùo cho oâng baø toâi bieát tin cha toâi maát, cuõng nhö sau ñoù ngöôøi haàu gaùi quay veà vôùi ñoà duøng vaø nhöõng moùn quí giaù cuûa oâng. Laï laøm sao, nhöõng chi tieát nhoû nhaët nhö khi ngöôøi aáy trao caùi ñoàng hoà cuûa cha cho baø toâi, toâi laïi coøn nhôù, trong khi ñoù nhöõng vieäc quan troïng hôn nhieàu thì haàu nhö toâi queân heát. Caùi gì ñaõ chi phoái kyù öùc con ngöôøi theo caùch ñoù ? Taïi sao coù nhöõng ñieàu ñöôïc ghi nhaän coøn nhöõng vieäc khaùc laïi khoâng? Moor Park laø moät trong nhöõng toaø nhaø lôùn ôû Anh maø duø sao cuõng khoâng neân duøng laøm nhaø ôû nhöng ngöôøi ta vaãn duøng ñeå ôû. Toaø nhaø naøy khoâng coå laém, ñöôïc ngaøi William Temple xaây döïng vaøo thôøi Nöõ hoaøng Anne. OÂng laø ngöôøi ñaõ ñöa hoa uaát kim höông vaøo nöôùc Anh. Traùi tim cuûa oâng (ñöïng trong moät chieác bình baïc) ñöôïc choân ôû döôùi chieác ñoàng hoà maët trôøi naèm giöõa khu vöôøn ngay haøng thaúng loái, beân ngoaøi caùc cöûa soå thö vieän. Tính caùch cuûa Moor Park laø moät khu tröng baøy vaø ngöôøi ta ñaõ môû cöûa cho coâng chuùng vaøo xem trong moät soá ngaøy Chuùa nhaät. Toâi coøn hai kyû nieäm veà thö vieän aáy. Toâi nhôù coù laàn ñaõ ñöùng beân moät cöûa soå thö vieän vaø coá gaéng hình dung ra caùi quang caûnh maø haún laø ngaøi William Temple ñaõ thaáy nhö vaäy — vôùi nhöõng vöôøn hoa kieång vaø caùc saân gaïch, vôùi nhöõng vò quí toäc vaø caùc phu nhaân maëc caùc trang phuïc thôøi ñoù. Coøn moät quang caûnh khaùc nöõa thì khoâng phaûi töôûng töôïng; toâi ñaõ thaáy chieác quan taøi coù quaøng xaùc cuûa oâng toâi, treân ñaët voøng hoa lôùn cuûa Nöõ hoaøng Victoria ban taëng. Cuoäc soáng cuûa chò em chuùng toâi ôû Moor Park ñaët trong kyû luaät raát gaét gao vaø chuùng toâi ñaõ ôû ñoù cho ñeán khi toâi gaàn 13 tuoåi. Ñaây laø ñoaïn ñôøi hay thay ñoåi, ñi ñoù ñi ñaây nhieàu, vaø toâi chaéc vì theá maø heát söùc caàn coù kyû luaät. Nhieàu coâ giaùo cuûa chuùng toâi ñaõ aùp duïng kyû luaät naøy. Trong nhöõng ngaøy thô aáu ñoù toâi coøn nhôù coù moät coâ ñöôïc goïi baèng caùi teân raát laï laø coâ Millichap. Coâ coù maùi toùc deã thöông, neùt maët giaûn dò, maëc nhöõng chieác aùo daøi raát kieåu caùch gaøi nuùt töø gaáu ñeán coå vaø coâ 24
  • 37. Töï truyeän 37 luoân luoân yeâu vò phoù linh muïc ñöông nhieäm. Ñoù laø moái tình voâ voïng, vì coâ khoâng heà keát hoân ñöôïc vôùi moät vò naøo trong soá ñoù. Chuùng toâi coù moät phoøng hoïc roäng theânh thang ôû taàng treân cuøng ngoâi nhaø vôùi moät coâ giaùo, moät baø baûo maãu vaø moät ngöôøi haàu gaùi chòu traùch nhieäm saên soùc chò em toâi. Kyû luaät aùp duïng thôøi ñoù ñöôïc tieáp tuïc cho ñeán khi toâi tröôûng thaønh vaø giôø ñaây nhìn laïi toâi môùi thaáy noù gaét gao gheâ gôùm ñeán möùc naøo. Ngöôøi ta saép ñaët cuoäc soáng chuùng toâi trong töøng nöûa giôø vaø cho ñeán ngaøy nay toâi vaãn coøn coù theå thaáy baûng thôøi bieåu treo treân töôøng phoøng hoïc chuùng toâi, ghi roõ boån phaän naøo phaûi laøm keá tieáp; Toâi coøn nhôù bieát bao laàn ñaõ ñi ñeán ñoù vaø töï hoûi: “Baây giôø phaûi laøm gì nöõa ñaây?” Duø muøa ñoâng hay muøa haï, naéng hay möa, toâi cuõng phaûi thöùc daäî vaøo luùc 6 giôø saùng; taäp ñaøn trong moät giôø hoaëc chuaån bò baøi vôû trong ngaøy neáu ñeán phieân em toâi ñaøn; ñuùng 8 giôø aên saùng ôû phoøng hoïc, roài ñeán 9 giôø xuoáng phoøng aên ñeå caàu nguyeän vôùi gia ñình. Chuùng toâi phaûi khôûi ñaàu moãi ngaøy baèng vieäc töôûng nieäm Thöôïng Ñeá, vaø maëc duø tín ngöôõng trong gia ñình voán raát nghieâm khaéc, toâi nghó raèng ñoù laø moät thoùi quen toát. Vò gia tröôûng ngoài ôû ñoù vôùi cuoán Kinh Thaùnh cuûa gia ñình ñeå tröôùc maët, coøn ngöôøi nhaø vaø caùc quan khaùch ngoài quanh oâng; roài caùc toâi tôù môùi keá theo tuøy phaän söï vaø caáp baäc — vieân quaûn gia, ngöôøi ñaàu beáp, caùc nöõ tyø cuûa quí baø, tröôûng toaùn gia boäc vaø caùc nöõ boäc, ngöôøi phuï beáp, ngöôøi phuï baùt ñóa, nhöõng ngöôøi haàu, vaø ngöôøi gaùc haàm röôïu ôû sau cuøng ñeå ñoùng cöûa. Trong khi caàu nguyeän moïi ngöôøi cuõng thöïc söï suøng kính vaø coù nguyeän voïng tinh thaàn, nhöng cuõng coù laém ñieàu böïc boäi vaø heát söùc buoàn chaùn, bôûi vì cuoäc soáng ôû ñoù laø nhö vaäy. Tuy nhieân, noùi chung hieäu quaû vaãn toát, vaø chuùng toâi coù theå töôûng nieäm theâm ñöôïc chuùt ít veà söï soáng thieâng lieâng. Töø 9 giôø 30 ñeán tröa chuùng toâi hoïc baøi vôùi coâ giaùo vaø sau ñoù laø moät cuoäc ñi daïo. Chuùng toâi ñöôïc aên tröa ôû phoøng aên nhöng khoâng ñöôïc pheùp noùi chuyeän, coøn coâ giaùo thì chaêm chuù 25
  • 38. Töï truyeän38 xem xeùt ñeå giöõ cho chuùng toâi neát na vaø im laëng. Cho ñeán nay toâi vaãn coøn nhôù coù laàn toâi ñaõ ngoài thaû hoàn mô moäng (nhö taát caû treû con vaãn hay laøm), khuyûu tay ñeå treân baøn, maét nhìn ñaêm ñaêm ra ngoaøi cöûa soå. Thình lình toâi bò goïi giaät trôû laïi cuoäc soáng thöôøng ngaøy khi nghe baø toâi noùi vôùi moät ngöôøi haàu baøn: “James, anh haõy muùc hai ñóa nöôùc roài ñeå hai khuyûu tay cuûa coâ Alice vaøo ñaáy”. Anh James lieàn vaâng leänh vaø toâi phaûi ñaët khuyûu tay ôû ñoù cho ñeán heát böõa aên. Toâi khoâng bao giôø queân ñöôïc noãi xaáu hoå ñoù vaø thaäm chí ngaøy nay, ñaõ hôn naêm möôi naêm qua, toâi vaãn coøn caûm thaáy laø mình ñang phaïm luaät neáu ñaët khuyûu tay leân baøn — taät naøy toâi vaãn coøn. AÊn tröa xong, chuùng toâi phaûi naèm treân moät taám vaùn phaúng nghieâng trong moät giôø nghe coâ giaùo ñoïc moät cuoán saùch luyeän kyõ naêng, roài laïi ñi daïo, xong chuùng toâi laøm baøi cho ñeán 5 giôø chieàu. Vaøo giôø ñoù, chuùng toâi phaûi ñeán phoøng nguû cho ngöôøi haàu gaùi giuùp aên maëc saün saøng ñeå ñi xuoáng phoøng giaûi lao. Chuùng toâi ñöôïc leänh phaûi maëc aùo daøi traéng, ñeo baêng maøu, vôù luïa, toùc chaûi caån thaän, roài chuùng toâi naém tay nhau ñi vaøo phoøng giaûi lao, nôi ñoù moïi ngöôøi trong nhaø ñang nhoùm hoïp sau khi duøng traø. Chuùng toâi cuùi chaøo vaø ñöùng ôû ngöôõng cöûa roài cöù theá maø chòu noãi khoán khoå laø bò nhöõng lôøi pheâ phaùn vaø haïch hoûi cho ñeán khi coâ giaùo ñeán daét chuùng toâi ñi. Chuùng toâi aên toái ôû phoøng hoïc vaøo luùc 6 giôø 30, aên xong laïi hoïc cho ñeán 8 giôø toái, töùc laø giôø ñi nguû. Vaøo thôøi ñoù, thôøi Nöõ hoaøng Victoria, vôùi tö caùch caù nhaân, chuùng toâi khoâng bao giôø coù thôøi gian laøm baát cöù ñieàu gì maø mình muoán laøm. Ñoù laø moät cuoäc soáng trong kyû luaät, tieát ñieäu vaø buoäc phaûi vaâng lôøi, coù khaùc chaêng laø thænh thoaûng buøng leân nhöõng söï choáng ñoái vaø haäu quaû laø bò tröøng phaït. Khi xem xeùt cuoäc soáng cuûa ba ñöùa con gaùi toâi ôû Hoa Kyø, nôi chuùng ñaõ sinh ra vaø soáng cho ñeán gaàn 20 tuoåi, vaø khi thaáy chuùng hoïc qua heä thoáng tröôøng coâng laäp ôû nöôùc naøy, toâi ñaõ töï hoûi laøm sao chuùng coù theå thích ñöôïc cuoäc soáng goø boù maø chò 26
  • 39. Töï truyeän 39 em toâi ñaõ traûi qua. Duø thaønh coâng nhieàu hay ít, toâi cuõng ñaõ coá gaéng cho caùc con moät cuoäc soáng haïnh phuùc, vaø khi chuùng phaøn naøn veà nhöõng noãi khoù khaên trong ñôøi — nhö ñöông nhieân taát caû nhöõng ngöôøi treû vaãn thöôøng hay phaøn naøn — thì toâi buoäc phaûi thöøa nhaän raèng chuùng ñaõ coù moät thôøi gian soáng thaät tuyeät dieäu bieát bao neáu so vôùi caùc thieáu nöõ cuøng caùc ñieàu kieän xaõ hoäi cuûa theá heä toâi. Maõi cho ñeán hai möôi tuoåi toâi vaãn hoaøn toaøn soáng trong kyû luaät ñònh ñaët bôûi nhöõng ngöôøi khaùc hay laø bôûi caùc öôùc leä cuûa xaõ hoäi ñöông thôøi. Toâi khoâng theå laøm ñieàu naøy; Toâi khoâng theå laøm ñieàu kia; thaùi ñoä nhö theá laø khoâng ñuùng; moïi ngöôøi seõ nghó hay noùi gì ? Neáu laøm nhö vaäy nhö vaäy thì seõ bò ngöôøi ta ñaøm tieáu; ñoù khoâng phaûi laø haïng ngöôøi maø ta neân quen bieát; chôù coù chuyeän troø vôùi ngöôøi ñaøn oâng hay ngöôøi ñaøn baø aáy; ngöôøi toát thì khoâng bao giôø noùi hay nghó nhö vaäy; khoâng ñöôïc ngaùp hay haét hôi tröôùc moïi ngöôøi; khoâng ñöôïc noùi tröø khi coù ai noùi ñeán mình,.v.v. vaø v.v. Cuoäc soáng hoaøn toaøn bò raøo kín bôûi nhöõng ñieàu khoâng theå laøm vaø bò ñaët trong nhöõng qui luaät heát söùc tæ mæ chi phoái moïi tình huoáng coù theå xaûy ra. Toâi coøn nhôù hai ñieàu khaùc. Hoài coøn raát nhoû chuùng toâi ñaõ ñöôïc daïy bieát quan taâm ñeán ngöôøi ngheøo, ngöôøi beänh vaø yù thöùc raèng khi ñöôïc soáng trong hoaøn caûnh may maén chuùng ta phaûi coù traùch nhieäm vôùi keû khaùc. Moãi tuaàn nhieàu laàn, khi ñeán giôø ñi daïo, chuùng toâi phaûi ñeán phoøng ngöôøi quaûn gia ñeå nhaän thaïch naáu ñoâng vaø xuùp ñem cho moät ngöôøi beänh naøo ñoù ôû xoùm ngheøo, nhaän quaàn aùo treû con ñeå cho moät em beù môùi sinh trong caên nhaø ôû thueâ, hoaëc mang saùch ñeán cho moät ngöôøi naøo ñoù bò buoäc phaûi ôû nhaø, ñeå hoï ñoïc. Coù leõ ñaây laø moät ví duï cho chuû nghóa gia tröôûng vaø neàn phong kieán ôû Anh nhöng noù cuõng coù nhöõng ñieåm hay. Theo yù rieâng, toâi tin raèng coù leõ neàn phong kieán ñoù ñaõ tan bieán ñi laø moät ñieàu toát. Tuy nhieân, vieäc huaán luyeän yù thöùc traùch nhieäm vaø boån phaän ñoái vôùi tha nhaân 27
  • 40. Töï truyeän40 thì raát coù ích cho chuùng toâi khi soáng trong söï giaøu sang treân ñaát nöôùc naøy. Chuùng toâi ñaõ ñöôïc daïy raèng coù tieàn baïc vaø ñòa vò cuõng coù nghóa laø nhaän theâm moät soá nghóa vuï vaø cuõng phaûi laøm troøn caùc nghóa vuï aáy. Moät ñieàu khaùc raát soáng ñoäng maø toâi coøn nhôù laø veû ñeïp cuûa vuøng queâ, cuûa nhöõng daûi ñaát ñaày hoa nôû vaø nhieàu khu röøng maø chò em toâi ñaùnh chieác xe ngöïa nhoû chaïy ngang qua. Hoài ñoù ngöôøi ta goïi noù laø “chieác xe cuûa coâ giaùo” maø toâi cho raèng ñöôïc ñaëc bieät thieát keá daønh cho treû em. Vaøo nhöõng ngaøy heø, chò em toâi thöôøng ñem xe ra, keøm theo laø moät chuù beù haàu maëc ñoàng phuïc coù ñôm nuùt, ñoäi noùn teát nô, ñöùng treân baäc theàm. Ñoâi khi toâi töï hoûi lieäu em toâi coù bao giôø nghó ñeán nhöõng ngaøy xöa aáy khoâng. Sau khi oâng toâi maát, ngöôøi ta baùn Moor Park ñi vaø chuùng toâi ñaõ ñeán soáng vôùi baø toâi ôû London moät thôøi gian ngaén. Ñieàu toâi nhôù roõ nhaát laø thöôøng cuøng vôùi baø ngoài treân chieác Victoria (noù ñöôïc goïi nhö theá) chaïy quanh coâng vieân vôùi ñoâi ngöïa, ngöôøi ñaùnh xe vaø ngöôøi haàu maëc ñoàng phuïc ngoài treân ngaên laùi. Thaät laø nhaøm chaùn vaø teû nhaït. Sau ñoù, chuùng toâi ñöôïc saép xeáp nhöõng vieäc khaùc, nhöng chò em toâi vaãn thöôøng soáng vôùi baø cho ñeán khi baø maát. Luùc maát baø ñaõ giaø laém roài, nhöng thaäm chí ôû tuoåi ñoù baø vaãn coøn giöõ nhöõng neùt xinh ñeïp; chaéc haún hoài coøn treû baø raát ñeïp vì moät böùc chaân dung cuûa baø ñöôïc veõ vaøo theá kyû 19 luùc baø keát hoân ñaõ chöùng toû ñieàu ñoù. Laàn thöù nhì toâi sang Hoa Kyø sau khi ñöa con gaùi lôùn cuûa toâi, luùc ñoù coøn laø moät em beù, veà queâ thaêm baø con, toâi ñaõ ñeán New York trong tình traïng meät nhoïc, beänh taät, khoán khoå vaø nhôù nhaø. Toâi ñeán khaùch saïn Gotham ôû Ñaïi loä 5 ñeå aên tröa. Ngoài trong phoøng ñôïi vôùi taâm traïng buoàn naûn, toâi laáy moät tôø taïp chí coù minh hoïa ñeå xem. Tình côø môû baùo ra, toâi raát ngaïc nhieân khi thaáy chaân dung cuûa baø toâi, oâng toâi vaø oâng coá ñang nhìn toâi. Toâi ngaïc nhieân baät khoùc, nhöng sau ñoù toâi khoâng coøn caûm thaáy quaù xa caùch oâng baø nöõa. 28
  • 41. Töï truyeän 41 Töø khi rôøi London (luùc toâi khoaûng 13 tuoåi) cho ñeán khi vieäc hoïc cuûa chuùng toâi ñöôïc xem nhö hoaøn taát, cuoäc soáng toâi thöôøng thay ñoåi vaø luoân di chuyeån. Söùc khoûe cuûa hai chò em ñeàu khoâng khaù maáy neân chuùng toâi ñaõ ra nöôùc ngoaøi ñi nghæ muøa ñoâng nhieàu laàn ôû bôø bieån Riviera thuoäc Phaùp, nôi ñoù chuùng toâi ñöôïc daønh cho moät bieät thöï nhoû, keá beân moät bieät thöïï lôùn hôn cuûa moät coâ döôïng. Nôi ñoù chuùng toâi hoïc vôùi caùc giaùo vieân ngöôøi Phaùp cuõng nhö vôùi coâ giaùm hoä ôû cuøng chuùng toâi, vaø baøi vôû ñeàu ñöôïc laøm baèng tieáng Phaùp. Nhöõng kyø heø thì chuùng toâi ôû nhaø moät coâ khaùc ôû mieàn Nam Scotland, töø nhaø coâ ñi tôùi ñi lui ñeå thaêm vieáng nhöõng ngöôøi baø con thaân thuoäc khaùc ôû Galloway. Giôø ñaây, toâi thaáy raèng ñoù laø moät cuoäc soáng giao tieáp phong phuù ñeán möùc naøo; ñoù laø nhöõng ngaøy thaùng thaät nhaøn roãi, nhieàu höùng thuù vaø phaùt trieån thöïc söï. Chuùng toâi coù thôøi gian ñoïc saùch vaø nhieàu giôø ñaøm luaän thuù vò. Vaøo muøa thu, chuùng toâi thöôøng xuoáng ôû Devonshire, luoân luoân cuøng vôùi coâ giaùo Godby, ngöôøi ñaõ ñeán soáng vôùi chuùng toâi töø naêm toâi möôøi hai tuoåi maõi cho ñeán khi chuùng toâi ñeán London hoaøn taát hoïc trình vaøo tuoåi möôøi taùm. Coâ laø ngöôøi duy nhaát maø toâi caûm thaáy laø “nôi nöông töïa tin caäy”. Coâ cho toâi moät caûm thöùc “ñoàng thanh ñoàng khí” vaø laø moät soá trong maáy ngöôøi hoài ñoù toâi caûm thaáy thöïc söï thöông toâi vaø tin töôûng toâi. Thôøi ñoù, coù ba ngöôøi cho toâi nieàm tin naøy. Moät ngöôøi laø coâ toâi, baø Maxwell ôû Castramont, maø toâi ñaõ ñeà caäp ñeán tröôùc ñaây. Chuùng toâi thöôøng nghæ heø ôû nhaø baø vaø nhìn laïi thôøi ñoù toâi thaáy baø laø moät trong nhöõng löïc aûnh höôûng cô baûn trong cuoäc ñôøi toâi. Baø ñaõ daïy toâi moät nguyeân lyù chính yeáu trong cuoäc soáng, cho neân maõi ñeán ngaøy nay toâi vaãn caûm thaáy raèng baát cöù thaønh töïu naøo cuûa toâi ñaõ ñaït ñeàu coù theå laø do caùi aûnh höôûng tinh thaàn saâu saéc cuûa baø. Duø raèng toâi khoâng gaëp baø tröôùc khi baø maát ñeán 20 naêm, baø vaãn giöõ lieân laïc maät thieát vôùi toâi cho ñeán cuoái cuøng. Moät ngöôøi khaùc ñaõ luoân luoân cho toâi nieàm thoâng caûm laø Ngaøi William Gordon ôû Earlston. OÂng 29
  • 42. Töï truyeän42 khoâng coù lieân heä do huyeát thoáng maø do hoân nhaân, vaø ñoái vôùi taát caû chuùng toâi oâng chæ laø “Döôïng Billie” maø thoâi. OÂng laø moät trung uùy treû tuoåi vaøo thôøi ñoù, vaø laø moät trong nhöõng ngöôøi daãn ñaàu “Cuoäc taán coâng cuûa Löõ ñoaøn AÙnh saùng” ôû Balaklava, vaø ngöôøi ta ñoàn raèng oâng laø ngöôøi duy nhaát ñaõ rôøi traän ñòa “mang theo ñaàu cuûa mình”. Hoài toâi coøn nhoû, toâi thöôøng sôø nhöõng caùi neïp baèng vaøng maø nhaø phaãu thuaät thôøi aáy ñaõ gaén vaøo xöông soï cuûa oâng. Duø theá naøo, oâng cuõng luoân luoân naâng ñôõ toâi vaø giôø ñaây toâi vaãn coøn coù theå nghe lôøi oâng baûo toâi (nhö oâng vaãn thöôøng baûo), “Ta tin töôûng nôi con, Alice aø. Haõy ñi con ñöôøng cuûa chính mình. Noù seõ toát cho con.” Ngöôøi thöù ba laø coâ giaùo maø toâi ñaõ keå vôùi quí baïn. Toâi vaãn luoân luoân lieân laïc thö töø vôùi coâ vaø ñaõ gaëp coâ ít laâu tröôùc khi coâ maát vaøo khoaûng naêm 1934. Baáy giôø coâ ñaõ laø moät baø laõo, nhöng ñoái vôùi toâi döôøng nhö coâ vaãn vaäy. Khi aáy coâ quan taâm ñeán hai ñieàu. Coâ hoûi choàng toâi, toâi coù coøn tin nôi Ñöùc Christ hay khoâng, vaø khi anh aáy noùi raèng nhaát ñònh laø toâi tin Ngaøi thì döôøng nhö coâ heát söùc an loøng. Coøn moät ñieàu nöõa maø coâ ñaõ ñem ra baøn vôùi toâi coù lieân quan ñeán khoaûng thôøi gian nghòch ngôïm nhaát trong ñôøi toâi. Coâ muoán bieát xem lieäu toâi coù coøn nhôù hoài khoaûng 14 tuoåi moät buoåi saùng noï toâi ñaõ neùm moïi thöù nöõ trang cuûa coâ xuoáng boàn caàu veä sinh roài keùo nöôùc doäi ñi. Dó nhieân laø toâi nhôù. Toâi ñaõ coá tình laøm quaáy. Toâi ñaõ böïc töùc coâ veà moät ñieàu gì ñoù, nhöng giôø ñaây toâi khoâng coøn nhôù laø chuyeän gì. Toâi ñaõ ñeán phoøng coâ; gom heát moïi moùn ñoà quí giaù cuûa coâ — ñoàng hoà tay, nhöõng chieác traâm vaø voøng ñeo tay,.v.v. vaø.v.v., roài thuû tieâu luoân. Toâi cöù nghó laø coâ khoâng theå bieát laø toâi ñaõ laøm ñieàu ñoù. Tuy nhieân, veà sau toâi môùi khaùm phaù ra raèng coâ quí toâi vaø söï phaùt trieån cuûa toâi hôn laø nhöõng moùn sôû höõu cuûa coâ. Khoâng nhöõng toâi deã noùng giaän, maø toâi luoân luoân coøn muoán bieát ngöôøi ta haønh xöû theá naøo, vaø ñieàu gì khieán hoï ñaõ laøm vieäc vaø cö xöû nhö theá. Coâ Godby vaãn thöôøng giöõ moät cuoán soå töï kieåm ñeå moãi toái ghi vaøo ñoù nhöõng thaát baïi cuûa mình trong ngaøy. Coâ ñaõ phaân 30
  • 43. Töï truyeän 43 tích moät caùch hôi khoâng ñöôïc laønh maïnh (xeùt theo thaùi ñoä soáng hieän nay cuûa toâi) caùc lôøi leõ vaø haønh ñoäng cuûa mình moãi ngaøy, döïa theo caâu hoûi: “Neáu Ñöùc Jesus ôû tröôøng hôïp ñoù thì Ngaøi ñaõ laøm gì ?” Moät ngaøy noï, trong cuoäc rình moø luïc laïo toâi ñaõ khaùm phaù ra cuoán soå aáy vaø beøn laøm caùi chuyeän laø chaêm chuù ñoïc nhaät kyù cuûa coâ. Do theá, toâi ñaõ thaáy ra raèng coâ coù bieát toâi ñaõ laáy vaø neùm boû heát taát caû caùc nöõ trang cuûa coâ. Tuy nhieân, vì ñoù laø giôùi luaät cuûa coâ vaø cuõng ñeå giuùp toâi, neân coâ ñaõ coù yù ñònh khoâng noùi vôùi toâi moät lôøi naøo cho ñeán khi löông taâm toâi buoäc toâi phaûi thuù nhaän, bôûi vì coâ tin töôûng toâi — vaäy maø taïi sao toâi laïi khoâng nghó ra ñöôïc ñieàu ñoù nhæ. Sau ba ngaøy, toâi ñaõ ñeán vôùi coâ vaø noùi heát moïi ñieàu, chæ ñeå thaáy raèng coâ coøn buoàn phieàn vì toâi ñoïc leùn caùc giaáy tôø rieâng cuûa coâ hôn laø vieäc toâi tieâu huûy caùc moùn nöõ trang. Baïn thaáy ñoù, toâi ñaõ thuù nhaän ñaày ñuû, vaø söï phaûn öùng cuûa coâ ñaõ cho toâi hieåu moät yù thöùc môùi veà giaù trò. Ñieàu ñoù ñaõ khieán toâi phaûi voø ñaàu suy nghó, vaø nhö theá laø toát cho taâm hoàn toâi. Bôûi vì laàn ñaàu tieân toâi baét ñaàu phaân bieät ñöôïc giöõa caùc giaù trò tinh thaàn vaø vaät chaát. Ñoái vôùi coâ thì ñoïc giaáy tôø rieâng cuûa ngöôøi khaùc laø ñieàu baát chiùnh vaø toäi loãi nhieàu hôn laø huûy hoaïi caùc ñoà duøng vaät chaát. Coâ ñaõ giuùp toâi baét ñaàu baøi hoïc quan troïng thöù nhaát cuûa khoa noäi moân, ñoù laø phaân bieät giöõa caùi Ngaõ vaø phi-Ngaõ, giöõa caùc giaù trò voâ hình vaø höõu hình. Trong khi soáng vôùi chuùng toâi, coâ coù nhaän tieàn löông — tuy khoâng nhieàu nhöng cuõng ñuû cho coâ khoûi phaûi kieám soáng. Duø vaäy, coâ khoâng chòu rôøi chuùng toâi, vì (nhö veà sau khi toâi lôùn tuoåi hôn, coâ ñaõ noùi vôùi toâi) coâ caûm thaáy raèng caù nhaân toâi raát caàn söï troâng nom vaø thoâng caûm cuûa coâ. Khoâng phaûi laø toâi ñaõ coù ñöôïc nhöõng moái lieân giao thaät may maén hay sao, cuõng chæ vì moïi ngöôøi ñaõ ñoái vôùi toâi heát söùc deã thöông, toát ñeïp vaø ñaày thoâng caûm. Toâi muoán ghi nhaän theâm raèng coâ giaùo vaø coâ toâi, baø Margaret, ñaõ cho toâi nhöõng ñieàu coù yù nghóa ñích thöïc tinh thaàn ñeán ñoãi cho tôùi ngaøy nay toâi vaãn coá gaéng soáng theo caùi 31
  • 44. Töï truyeän44 nguyeân lyù maø hoï ñaõ neâu ra. Hai baø raát khaùc nhau. Coâ giaùo Godby thì giaûn dò, vôùi khaû naêng vaø trình ñoä hoïc vaán bình thöôøng, nhöng raát toát vaø dòu daøng. Coøn coâ toâi thì heát söùc xinh ñeïp, ñöôïc nhieàu ngöôøi bieát vì caùc coâng cuoäc töø thieän vaø nhöõng quan nieäm toân giaùo cuûa baø, nhöng cuõng raát toát vaø dòu daøng. Vaøo naêm 18 tuoåi toâi ñaõ ñöôïc gôûi ñeán hoïc ôû moät tröôøng nghi leã giao teá ôû London, trong khi em toâi laïi ñi mieàn nam nöôùc Phaùp vôùi moät coâ giaùo. Ñoù laø laàn ñaàu tieân chuùng toâi chia tay vaø laø laàn thöù nhaát toâi soáng moät mình. Coù leõ laø toâi ñaõ khoâng maáy thaønh coâng ôû tröôøng; toâi gioûi lòch söû vaø vaên chöông, thöïc söï laø raát gioûi. Toâi ñaõ ñöôïc thuï höôûng moät neàn giaùo duïc coå ñieån toát ñeïp, vaø khi moät ñöùa treû coù ñöôïc moät giaùo vieân ñöùc haïnh, coù vaên hoùa daïy keøm thì caù nhaân em seõ thu hoaïch ñöôïc nhöõng ñieàu raát ñaùng keå trong cuoäc huaán luyeän chu ñaùo ñoù. Nhöng ñeán moân toaùn thì ngay caû loaïi toaùn thoâng thöôøng toâi cuõng dôû teä — dôû ñeán ñoãi trong hoïc trình cuûa tröôøng naøy toâi hoaøn toaøn bò rôùt moân toaùn, bôûi vì ngöôøi ta nghó raèng ñeå cho moät thieáu nöõ 18 tuoåi cao nhoøng ñi laøm toaùn coäng vôùi treû em 12 tuoåi, thì quaû laø moät ñieàu khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc. Toâi khoâng bieát lieäu coù ai coøn nhôù ñeán toâi laø coâ nöõ sinh ñaõ gom taát caû caùc chieác goái nhoài boâng roài töø laàu ba thaû xuoáng ñaàu caùc quan khaùch cuûa coâ Hieäu tröôûng khi hoï ñang nghieâm tuùc saép haøng ñi vaøo phoøng aên ôû taàng treät. Toâi ñaõ laøm ñieàu ñoù tröôùc nhöõng lôøi thì thaøo thaùn phuïc cuûa caùc nöõ sinh khaùc. Maáy naêm keá tieáp, cuoäc soáng thöôøng ngaøy cuûa chuùng toâi raát teû nhaït. Ngöôøi gaùc-dan ñaõ möôùn cho chuùng toâi moät ngoâi nhaø nhoû trong khu phoá nhoû ôû haït Hertfordshire gaàn thò xaõ Thaùnh Albans, ñeå chuùng toâi ôû ñoù vôùi caùc thöù ñoà duøng vaø moät coâ giaùm hoä. Vieäc tröôùc tieân caû hai chuùng toâi ñaõ laøm laø mua loaïi xe ñaïp toát nhaát hoài ñoù roài baét ñaàu ñi khaûo saùt vuøng queâ. Cho ñeán nay toâi cuõng coøn nhôù laø ñaõ heát söùc phaán khôûi khi hai chieác thuøng ñöôïc gôûi ñeán vaø chuùng toâi khui nhöõng boä maùy saùng loaùng naøy ra. Chuùng toâi ñaõ cöôõi xe ñi khaép nôi, thaät laø 32
  • 45. Töï truyeän 45 vui thích. Chuùng toâi ñaõ ñi tìm hieåu quaän naøy, hoài ñoù vaãn coøn laø vuøng queâ, chöù khoâng phaûi trôû thaønh vuøng ngoaïi oâ thaønh phoá nhö hieän nay. Toâi cho raèng chính vaøo thôøi gian naøy toâi ñaõ coù loøng ham thích caùc ñieàu bí nhieäm maø veà sau trôû neân loøng ham meâ caùc truyeän huyeàn bí vaø trinh thaùm. Moät buoåi saùng noï trôøi naéng raùo, ñang khi chuùng toâi ñaåy xe ñaïp leân moät ngoïn ñoài raát doác thì coù hai ngöôøi cöôõi xe ñaïp töø treân lao xuoáng ngang qua chuùng toâi. Khi ngöôøi ñaàu lao xuoáng, anh ta ñaõ ngoaùi laïi noùi vôùi baïn: “Naøy caäu, tôù baûo ñaûm vôùi caäu laø noù ñaõ ñöùng baèng moät gioø vaø chaïy ñi nhö quyû aáy”. Toâi vaãn coøn ngaãm nghó veà ñieàu bí maät ñoù maø vaãn chöa hieåu ra laøm sao caû. Cuõng trong thôøi gian naøy laàn ñaàu tieân toâi ñaõ thöû ñi daïy hoïc. Toâi ñaõ nhaän moät lôùp nam sinh cuûa Tröôøng Chuùa nhaät. Ñoù laø nhöõng thieáu nieân vaø toâi ñöôïc cho bieát raèng chuùng raát cöùng ñaàu cöùng coå. Toâi ñònh laø seõ daïy chuùng trong moät caên phoøng troáng gaàn nhaø thôø nhöng khoâng ôû trong khuoân vieân Tröôøng Chuùa nhaät, ñeå toâi coù theå thong thaû maø laøm vieäc. Thôøi gian ñoù thaät höùng thuù. Luùc ñaàu chuùng raát nghòch ngôïm laøm toâi phaùt khoùc, nhöng sau ba thaùng thì caû lôùp thaønh moät nhoùm baïn beø thaân thieát. Toâi hoaøn toaøn khoâng coøn nhôù ñaõ daïy nhöõng gì vaø caùch daïy theá naøo. Toâi chæ nhôù lôùp naøy raát oàn, coù nhieàu chuyeän töùc cöôøi vaø raát thaân thieän. Toâi khoâng bieát raèng lieäu toâi ñaõ laøm ñöôïc ñieàu gì toát ñeïp laâu beàn ôû ñoù chaêng, nhöng toâi bieát chaéc moät ñieàu laø toâi ñaõ giöõ ñöôïc chuùng khoûi laøm troø tinh nghòch trong hai giôø, moãi saùng chuùa nhaät. Cho ñeán naêm 22, toâi (cuõng nhö em toâi) môùi ñöôïc laøm chuû moùn lôïi töùc ít oûi cuûa mình. Tröôùc ñoù, chuùng toâi vaãn soáng cuoäc ñôøi cuûa caùc thieáu nöõ thöôïng löu; chuùng toâi ñaõ xem “ba muøa hoäi lôùn ôû Luaân Ñoân”, döï caùc daï tieäc, tieäc traø vaø daï hoäi ôû caùc hoa vieân vaø roõ raøng laø ñang ôû trong nhöõng cuoäc mai moái hoân nhaân. Hoài aáy, toâi voán heát söùc suøng ñaïo nhöng phaûi ñi ñeán nhöõng nôi khieâu vuõ vì toâi khoâng muoán em toâi ñeán nhöõng choán ñoài baïi aáy maø khoâng coù toâi. Toâi khoâng bieát laøm sao maø nhöõng 33
  • 46. Töï truyeän46 ngöôøi toâi gaëp hoï ñaõ chòu ñöôïc toâi. Toâi ñaõ suøng ñaïo quaù möùc, quaù thaâm nhieãm yù thöùc thaàn bí vaø taâm hoàn toâi ñaõ quaù nhaïy caûm ñeán möùc beänh hoaïn, cho neân hoài ñoù toâi khoâng theå khieâu vuõ vôùi moät nguôøi ñaøn oâng hay laø ngoài keá beân moät ngöôøi naøo trong böõa tieäc, neáu khoâng bieát chaéc laø hoï ñaõ ñöôïc “cöùu chuoäc” hay chöa. Toâi nghó coù leõ ñieàu duy nhaát ñaõ giuùp toâi khoûi bò ngöôøi ta hoaøn toaøn gheùt boû vaø ñoá kî laø vì söï thaät toâi voán chaân thaønh, vaø roõ raøng laø toâi khoâng thích toø moø caâu chuyeän cuûa ai. Ngoaøi ra, toâi laïi coøn raát treû trung, raát ngôø ngheäch, khaù xinh xaén vaø aên maëc töôm taát — vaø cho duø coù hôi khoa tröông söï thaùnh thieän cuûa mình, toâi vaãn nhaõ nhaën, thoâng minh, ñöôïc giaùo duïc ñaøng hoaøng vaø ñoâi khi cuõng toû ra thuù vò. Khi nhôù laïi, toâi thaàm nghó mình thaät ñaùng neå vì toâi ñaõ nhuùt nhaùt vaø kín ñaùo quaù ñaùng ñeán möùc khieán toâi phaûi chòu voâ vaøn noãi khoán khoå vì vuïng veà bieåu loä söï quan taâm lo laéng cho linh hoàn cuûa keû khaùc. Ngoaøi vieäc coâ toâi vaø coâ giaùo toâi laø nhöõng ngöôøi suøng ñaïo, thì ñieàu gì ñaõ khieán toâi heát söùc gaén boù vôùi nguyeän voïng tinh thaàn cuûa mình vaø quyeát taâm soáng thaät toát ñeïp ? Noùi raèng söï quyeát taâm sôû dó coù laø do aûnh höôûng cuûa hoaøn caûnh toân giaùo quanh toâi, thì ñieàu ñoù khoâng thaät söï lieân quan ñeán vaán ñeà naøy. Toâi ñaõ khoâng bieát gì khaùc hôn laø bieåu loä loøng toân suøng cuûa mình khi döï thaùnh leã saùng sôùm moãi ngaøy, khi naøo coù theå ñöôïc, vaø trong coá gaéng cöùu roãi moïi ngöôøi. Caùch bieåu loä ñaëc thuø aáy qua nghi leã vaø hoaït ñoäng toân giaùo ñaõ khoâng giuùp ích ñöôïïc toâi vaø roát cuoäc toâi ñaõ vöôït qua khoûi noù. Vaäy thì nhaân toá naøo ñaõ bieán toâi töø moät thieáu nöõ noùng naûy, khaù töï haøo vaø voâ duïng trôû thaønh moät ngöôøi phuïng söï, vaø taïm thôøi thaønh moät ngöôøi cuoàng tín? Vaøo ngaøy 30 thaùng 6 naêm 1895, toâi ñaõ traûi qua moät kinh nghieäm khieán toâi nhôù maõi ngaøy ñoù, khoâng bao giôø queân ñöôïc. Ñaõ maáy thaùng toâi phaán ñaáu vôùi nhöõng noãi khoán khoå cuûa tuoåi thieáu nieân. Toâi thaáy ñôøi khoâng ñaùng soáng. Moïi chuyeän ñeàu 34
  • 47. Töï truyeän 47 chaúng coù gì khaùc hôn laø buoàn phieàn, böïc boäi. Khoâng ai môøi toâi ñeán coõi ñôøi naøy nhöng toâi laïi coù maët ôû ñaây. Toâi chæ môùi 15. Khoâng coù ai yeâu thöông toâi caû; toâi bieát taâm tính toâi thaät ñaùng gheùt neân khoâng laï luøng gì maø cuoäc soáng toâi khoù khaên. Tröôùc maét toâi khoâng heà coù töông lai maø chæ coù hoân nhaân vaø cuoäc soáng nhaøm chaùn cuûa giai caáp, ñoaøn nhoùm toâi. Toâi gheùt taát caû moïi ngöôøi (chæ tröø vaøi ba ngöôøi) vaø toâi ñaõ ganh tò vôùi em toâi veà trí tueä vaø nhan saéc. Toâi ñaõ ñöôïc daïy Thieân Chuùa giaùo theo yù nghóa heïp hoøi nhaát; nhöõng ngöôøi naøo khoâng coù tö töôûng nhö toâi thì khoâng theå ñöôïc cöùu roãi. Giaùo hoäi Anh quoác ñaõ bò chia thaønh giaùo hoäi phaùi Thöôïng phaàn lôùn laø ngöôøi Cô Ñoác goác Anh, vaø Giaùo hoäi phaùi Haï tin vaøo moät loaïi ñòa nguïc daønh saün cho nhöõng ai khoâng tin nhaän moät soá giaùo ñieàu naøo ñoù, vaø coù moät loaïi Thieân ñaøng daønh cho nhöõng ngöôøi naøo tin nhaän. Trong saùu thaùng ñaàu naêm toâi thuoäc veà moät giaùo hoäi, coøn saùu thaùng sau (khi toâi rôøi Scotland vaø veà ôû trong aûnh höôûng cuûa coâ toâi) thì toâi laïi thuoäc veà giaùo hoäi kia. Toâi ñaõ bò giaèng xeù giöõa nhöõng veû ñeïp cuûa nghi leã vaø tính heïp hoøi cuûa giaùo ñieàu. Caû hai nhoùm ñeàu coá ghi khaéc coâng taùc truyeàn giaùo vaøo taâm trí toâi. Theá giôùi ñaõ ñöôïc chia thaønh nhöõng ngöôøi Thieân Chuùa giaùo ñang coá gaéng cöùu roãi caùc linh hoàn, vaø nhöõng ngöôøi ngoaïi ñaïo cuùi ñaàu thôø laïy caùc hình töôïng baèng ñaù. Hình aûnh cuûa Ñöùc Phaät laø moät böùc töôïng baèng ñaù, nhöng hoài ñoù toâi khoâng heà nhaän ra raèng caùc hình töôïng cuûa Ñöùc Phaät ñaâu khaùc gì caùc hình töôïng cuûa Ñöùc Christ maø toâi ñaõ heát söùc quen thuoäc ôû AÂu luïc. Toâi hoaøn toaøn ôû trong ñaùm söông muø. Vaø sau ñoù — khi toâi ñang ôû trong noãi baát haïnh saâu xa, giöõa nhöõng baên khoaên thaéc maéc vaø tình traïng tieán thoaùi löôõng nan — thì moät trong caùc vò Chaân sö Minh trieát ñaõ ñeán vôùi toâi. Vaøo luùc söï vieäc xaûy ra vaø maõi nhieàu naêm sau ñoù, toâi hoaøn toaøn khoâng bieát ñöôïc Ngaøi laø ai. Toâi ñaõ sôï haõi söõng sôø tröôùc söï vieäc xaûy ra. Duø luùc aáy toâi coøn treû tuoåi, toâi vaãn coù ñuû trí thoâng minh ñeå hieåu ñöôïc ñoâi ñieàu veà tính thaàn bí cuûa tuoåi thieáu nieân 35
  • 48. Töï truyeän48 vaø söï meâ cuoàng toân giaùo; toâi ñaõ nghe nhieàu phuïng söï vieân trong giaùo hoäi thaûo luaän ñieàu ñoù. Toâi ñaõ tham döï nhieàu cuoäc hoäi hoïp ñeå khoâi phuïc ñöùc tin, vaø ñaõ thaáy nhieàu ngöôøi (maø toâi goïi laø) “maát töï chuû”. Theá neân, toâi khoâng bao giôø keå kinh nghieäm cuûa toâi cho baát cöù ai vì sôï hoï seõ lieät toâi vaøo haïng “bò beänh taâm thaàn”, töùc laø haïng ngöôøi caàn phaûi ñöôïc troâng nom vaø ñoái xöû thaän troïng. Tinh thaàn toâi noàng nhieät thaùi quaù. Toâi ñaõ yù thöùc veà caùc laàm loãi cuûa mình ñeán möùc baát bình thöôøng. Toâi ñaõ gheù qua nhaø coâ Margaret ôû Castramont, quaän Kirkcudbrightshire, vaøo thôøi ñieåm vaø hoaøn caûnh thaät thích hôïp. Luùc ñoù vaøo moät saùng chuùa nhaät. Moät baøi giaûng toâi nghe vaøo chuùa nhaät tuaàn tröôùc ñaõ khôi daäy taát caû nhöõng nguyeän voïng tinh thaàn cuûa toâi. Vì moät lyù do naøo ñoù maø chuùa nhaät naøy toâi khoâng ñi leã. Caû nhaø ñaõ ñi nhaø thôø vaø chæ coøn mình toâi ôû nhaø vôùi nhöõng ngöôøi giuùp vieäc. Toâi ñang ñoïc saùch ôû phoøng giaûi lao. Caùnh cöûa môû ra vaø moät ngöôøi ñaøn oâng cao lôùn böôùc vaøo, oâng maëc AÂu phuïc (toâi nhôù laø caét raát kheùo) nhöng ñaàu laïi vaán khaên. OÂng böôùc vaøo vaø ngoài xuoáng beân caïnh toâi. Toâi quaù sôï haõi tröôùc hình aûnh chieác khaên vaán ñaàu ñeán ñoãi toâi khoâng theå noùi ñöôïc lôøi naøo hoaëc laø hoûi xem oâng ñang laøm gì ôû ñaây. Roài oâng baét ñaàu noùi. OÂng baûo cho toâi bieát raèng coù moät vaøi coâng vieäc ñaõ ñònh laø toâi coù theå laøm ôû theá gian, nhöng vôùi ñieàu kieän laø toâi phaûi thay ñoåi taâm tính ñeán möùc thaät khaû quan. Toâi caàn phaûi töø boû loái soáng cuûa moät thieáu nöõ thieáu thieän caûm vaø phaûi coá gaéng ñaït cho ñöôïc moät möùc ñoä töï chuû naøo ñoù. Trong töông lai toâi seõ höõu ích cho oâng vaø cho ñôøi ñeán ñaâu ñeàu tuøy möùc toâi coù theå töï chuû cuõng nhö nhöõng söï thay ñoåi maø toâi coù theå thöïc hieän. OÂng baûo raèng neáu toâi coù theå ñaït möùc thöïc söï töï chuû thì baáy giôø toâi seõ ñöôïc tín nhieäm, seõ ñi khaép theá giôùi, thaêm vieáng nhieàu nöôùc vaø “luoân luoân laøm vieäc cho Chaân sö cuûa con”. Keå töø ñoù, maáy lôøi naøy cöù maõi vaêng vaúng beân tai toâi. OÂng muoán nhaán maïnh raèng taát caû ñeàu tuøy thuoäc vaøo toâi, tuøy theo nhöõng gì maø toâi coù theå laøm vaø toâi neân laøm ngay ñi. 36
  • 49. Töï truyeän 49 OÂng coøn noùi theâm raèng oâng seõ tieáp xuùc vôùi toâi nhieàu laàn nöõa, moãi laàn caùch nhau nhieàu naêm. Cuoäc dieän kieán thaät ngaén nguûi. Toâi khoâng noùi lôøi naøo maø chæ laéng nghe trong khi oâng noùi nhöõng lôøi hoaøn toaøn roõ raøng, döùt khoaùt. Khi ñaõ noùi xong nhöõng gì caàn noùi, oâng ñöùng leân vaø böôùc ra ngoaøi, sau khi döøng laïi ôû ngöôõng cöûa trong giaây laùt vaø nhìn toâi vôùi aùnh maét maø cho ñeán ngaøy nay toâi vaãn coøn nhôù raát roõ. Toâi khoâng bieát phaûn öùng caùch naøo caû. Khi ñaõ hoài tænh sau côn söõng sôø kinh ngaïc, toâi baét ñaàu sôï vaø nghó laø toâi saép hoùa ñieân hoaëc laø ñaõ naèm mô trong giaác nguû, roài sau ñoù toâi laïi caûm thaáy moät söï töï maõn thoâ thieån. Toâi nghó mình gioáng nhö Nöõ Thaùnh Joan d’ Arc (vò Thaùnh thôøi ñoù toâi raát ngöôõng moä), nghó raèng, cuõng gioáng nhö baø, toâi ñaõ thaáy ñöôïc nhöõng linh aûnh vaø do theá maø ñaõ ñöôïc choïn duøng cho moät ñaïi cuoäc. Luùc aáy, toâi khoâng theå töôûng töôïng ra ñaïi cuoäc ñoù nhö theá naøo, nhöng toâi ñaõ hình dung mình nhö laø moät vò huaán sö tuyeät vôøi ñöôïc muoân ngaøn ngöôøi thaùn phuïc. Ñaây laø moät söï laàm laãn raát thöôøng coù nôi nhöõng ngöôøi sô cô, vaø ngaøy nay trong nhoùm noäi moân toâi cuõng thaáy khoâng ít. Moät ngöôøi khi coù loøng chaân thaønh vaø nhieät voïng tìm ñaïo thì thöôøng coù ñöôïc moät söï giao tieáp naøo ñoù ôû noäi taâm, baáy giôø hoï beøn dieãn giaûi noù nhö laø moät söï thaønh coâng vaø taàm quan troïng cuûa caù nhaân hoï. Ñoù laø söï phaûn öùng do kích thích thaùi quaù. Keá theo phaûn öùng ñoù, nhöõng lôøi oâng pheâ bình laïi noåi leân trong trí toâi. Toâi beøn keát luaän raèng coù leõ xeùt cho cuøng thì toâi khoâng ôû vaøo trình ñoä cuûa Thaùnh Joan d’ Arc ñaâu, maø chæ laø moät con ngöôøi coù theå toát hôn tröôùc kia, vaø coù theå baét ñaàu cheá ngöï caùi tính khí quaù thoâ keäch cuûa mình. Toâi baét ñaàu laøm ñieàu naøy. Toâi coá khoâng noùng giaän, coá kieåm soaùt lôøi noùi cuûa mình vaø trong moät thôøi gian toâi ñaõ toû ra toát ñeïp thaùi quaù khieán cho gia ñình toâi phaùt lo. Hoï baên khoaên khoâng hieåu toâi coù beänh hoaïn gì chaêng vaø haàu nhö mong toâi trôû laïi nhöõng loái cö xöû boác ñoàng tröôùc ñaây. Toâi toû ra dòu daøng, töï maõn vaø ña caûm. 37
  • 50. Töï truyeän50 Thôøi gian qua, toâi nhaän thaáy raèng maõi cho ñeán naêm toâi ñöôïc 35 tuoåi, cöù 7 naêm moät laàn laïi coù nhöõng chæ daãn cho thaáy vò naøy ñang troâng nom vaø quan taâm ñeán toâi. Roài vaøo naêm 1915, toâi ñaõ bieát ñöôïc Ngaøi laø ai vaø coù nhöõng ngöôøi khaùc ñaõ bieát Ngaøi. Töø ñoù trôû ñi, moái lieân heä naøy ngaøy caøng chaët cheõ vaø cho ñeán nay thì toâi coù theå tieáp xuùc vôùi Ngaøi tuøy yù muoán. Veà phaàn Chaân sö, Ngaøi chæ coù theå ñoàng yù tieáp xuùc nhö theá khi naøo ngöôøi ñeä töû cuõng töï nguyeän khoâng bao giôø laïm duïng cô hoäi naøy, ngoaïi tröø nhöõng giôø phuùt thaät söï khaån thieát trong cuoäc phuïng söï theá gian. Toâi ñaõ bieát ñöôïc raèng vò khaùch ñoù laø Chaân sö K.H., töùc laø Chaân sö Koot Hoomi, moät vò Chaân sö raát thaân caän vôùi Ñöùc Christ. Ngaøi thuoäc ngaønh giaùo huaán vaø tieâu bieåu roõ reät cho nguoàn baùc aùi-minh trieát ñöôïc phaùt bieåu ñaày ñuû nôi Ñöùc Christ. Giaù trò thöïc cuûa kinh nghieäm naøy khoâng phaûi ôû choã toâi, moät thieáu nöõ teân laø Alice La Trobe Bateman ñaõ ñöôïc dieän kieán vôùi moät vò Chaân sö, maø do söï kieän thöïc teá raèng duø khoâng heà bieát baát cöù ñieàu gì veà söï hieän dieän cuûa caùc Chaân sö, toâi ñaõ ñöôïc gaëp moät vò trong caùc Ngaøi vaø vò aáy ñaõ noùi chuyeän vôùi toâi. Kinh nghieäm aáy coù giaù trò bôûi vì moïi ñieàu maø Ngaøi ñaõ noùi vôùi toâi ñeàu ñaõ trôû thaønh söï thöïc (sau khi toâi ñaõ coù coá gaéng heát söùc ñeå ñaùp öùng caùc ñieàu kieän caàn thieát) vaø cuõng do toâi ñaõ khaùm phaù ra raèng Ngaøi khoâng phaûi laø Chaân sö Jesus, nhö tröôùc ñaây ñöông nhieân toâi cho laø nhö vaäy, maø laø moät vò Chaân sö toâi khoâng heà nghe noùi ñeán vaø hoaøn toaøn khoâng bieát Ngaøi. Duø sao, Chaân sö K.H. vaãn thöïc söï laø vò Chaân sö thaân yeâu cuûa toâi. Toâi ñaõ laøm vieäc cho Ngaøi maõi töø khi toâi 15 tuoåi vaø hieän nay toâi laø moät trong nhöõng cao ñoà trong nhoùm cuûa Ngaøi, hay laø — noùi theo nghóa Noäi moân — ôû trong Ñaïo vieän cuûa Ngaøi. Toâi khaúng ñònh nhöõng ñieàu naøy vôùi moät muïc ñích roõ reät trong trí. Veà liõnh vöïc naøy, ngöôøi ta ñaõ noùi raát nhieàu ñieàu voâ lyù, vaø nhöõng ngöôøi chöa coù kinh nghieäm laøm ñeä töû cuõng nhö söï ñònh höôùng caàn thieát veà trí tueä vaø tinh thaàn laïi baûo raèng 38
  • 51. Töï truyeän 51 nhöõng ngöôøi ñeä töû thöïc söï ñeàu e ngaïi khoâng muoán noùi ñeán coâng vieäc vaø ñòa vò cuûa mình. Toâi muoán taïo söï deã daøng hôn cho nhöõng ngöôøi ñeä töû ñoù trong töông lai, cuõng nhö ñeå “ñính chiùnh” nhöõng ñieàu phi lyù maø nhieàu tröôøng phaùi tö töôûng (goïi laø) bí giaùo ñaõ ñöa ra. Luoân luoân chuùng ta ñöôïc pheùp coâng boá vai troø ngöôøi ñeä töû. Lôøi coâng boá aáy khoâng heà truyeàn ñaït ñieàu gì maø chæ ñem laïi aûnh höôûng toát neáu ngöôøi ñoù ñang soáng cuoäc ñôøi phuïng söï. Khoâng ai ñöôïc pheùp coâng boá raèng mình laø moät ñieåm ñaïo ñoà ôû moät ñòa vò naøo ñoù, ngoaïi tröø giöõa nhöõng ngöôøi cuøng ñaúng caáp, nhöng baáy giôø hoï ñaõ bieát nhau neân khoâng caàn phaûi noùi. Theá giôùi hieän coù nhieàu vò ñeä töû. Haõõy ñeå hoï coâng nhaän ñieàu ñoù. Haõy ñeå hoï keà vai saùt caùnh nhau trong söï lieân keát treân Ñöôøng Ñaïo vaø taïo söï deã daøng hôn cho nhöõng ngöôøi khaùc cuõng laøm nhö vaäy. Baèng caùch ñoù maø söï hieän höõu cuûa caùc Chaân sö seõ ñöôïc chöùng minh vaø chöùng minh ñuùng caùch — thoâng qua cuoäc ñôøi vaø caùc baèng chöùng cuûa nhöõng ngöôøi maø caùc Ngaøi huaán luyeän. Moät söï vieäc nöõa ñaõ xaûy ra cuøng thôøi gian naøy khieán toâi tin chaéc raèng ñang coù nhöõng söï kieän xaûy ra trong moät theá giôùi khaùc. Ñoù laø nhöõng ñieàu maø — vaøo thôøi gian noù xaûy ra — toâi khoâng theå töôûng töôïng noåi vì khoâng chæ daãn naøo cho thaáy moät söï kieän nhö theá laø khaû dó coù ñöôïc. Ñaõ hai laàn toâi coù moät giaác mô vôùi yù thöùc hoaøn toaøn tænh taùo. Toâi goïi ñoù laø giaác mô bôûi vì hoài aáy toâi khoâng theå töôûng töôïng ñöôïc noù coù theå laø ñieàu gì khaùc hôn. Giôø ñaây toâi bieát raèng toâi ñaõ tham döï vaøo moät söï vieäc maø thöïc teá ñaõ xaûy ra. Vaøo thôøi gian coù söï kieän song ñoâi naøy, söï hieåu bieát ñoù hoaøn toaøn ôû ngoaøi phaïm vi nhaän thöùc thoâng thöôøng cuûa toâi. Söï vieäc naøy coù giaù trò laø ôû choã ñoù. Khoâng theå naøo noùi raèng toâi ñaõ töï gôïi yù cho mình hoaëc do nhöõng suy tö mong öôùc cuûa toâi, hoaëc do toâi quaù töôûng töôïng. Khi coøn soáng vaø laøm vieäc ôû Anh, toâi ñaõ hai laàn tham döï moät cuoäc leã phi thöôøng vaø gaàn hai thaäp nieân sau khi tham döï
  • 52. Töï truyeän52 toâi môùi khaùm phaù ra cuoäc leã aáy nhaèm muïc ñích gì. Roát cuoäc toâi ñaõ bieát raèng cuoäc leã maø toâi ñaõ tham döï voán thöïc söï xaûy ra haøng naêm vaøo thôøi gian “Traêng Troøn Thaùng Naêm Döông Lòch”. Ñoù laø kyø traêng troøn cuûa thaùng Vaisakha (Cung Kim Ngöu), goïi theo caùi teân xöa cuûa noù trong lòch AÁn Ñoä. Thaùng naøy raát quan troïng ñoái vôùi caùc Phaät töû vaø moàng moät thaùng naøy laø ngaøy quoác leã, goïi laø Ngaøy Ñaàu Naêm AÁn Ñoä. Söï kieän phi thöôøng naøy dieãn ra haøng naêm trong moät thung luõng cuûa raëng Hi-maõ-laïp-sôn vaø thöïc söï xaûy ra ôû coõi traàn chöù khoâng phaûi laø moät chuyeän thaàn thoaïi mô hoà. Toâi thaáy mình (hoaøn toaøn tænh taùo) ôû trong thung luõng ñoù, giöõa moät ñaùm ngöôøi raát ñoâng nhöng coù traät töï — phaàn lôùn laø ngöôøi AÙ ñoâng vôùi nhöõng ngöôøi Taây phöông raát raûi raùc. Toâi bieát chính xaùc choã ñöùng cuûa mình trong ñaùm ñoâng vaø hieåu ra raèng ñoù laø choã ñuùng ñaén cuûa toâi, noù cho thaáy vò theá tinh thaàn cuûa toâi. Thung luõng naøy roäng, hình baàu duïc vaø lôûm chôûm ñaù, boán beà coù nuùi cao. Ñaùm ngöôøi tuï taäp trong thung luõng, quay maët veà phía ñoâng, höôùng veà moät loái vaøo heïp, hình coå chai ôû cuoái thung luõng. Ngay tröôùc loái vaøo hình pheãu naøy coù moät taûng ñaù roäng, noåi leân treân maët thung luõng nhö moät caùi baøn lôùn, beân treân coù moät caùi boàn baèng pha leâ chöùa ñaày nöôùc, xem chöøng ñöôøng kính coù ñeán moät meùt. Coù ba nhaân vaät ñöùng tröôùc ñaùm ñoâng vaø ñoái dieän vôùi taûng ñaù. Ba Vò naøy hôïp thaønh moät tam giaùc vaø laï luøng laøm sao, vò ôû ñænh cuûa tam giaùc toâi thaáy döôøng nhö laø Ñaáng Christ. Taäp theå ñang chôø ñôïi chöøng nhö di chuyeån lieân tuïc, vaø khi di chuyeån hoï hình thaønh caùc bieåu töôïng chính yeáu vaø raát quen thuoäc — nhö nhöõng daïng thaäp töï khaùc nhau, voøng troøn vôùi taâm ñieåm, ngoâi sao naêm caùnh vaø nhieàu loaïi tam giaùc treùo nhau. Noù gaàn gioáng nhö moät vuõ ñieäu trang nghieâm, nhòp nhaøng, raát chaäm raõi vaø raát trang troïng nhöng hoaøn toaøn yeân laëng. Boãng nhieân, ba Nhaân vaät tröôùc thaïch baøn ñöa tay caùc Ngaøi höôùng leân trôøi. Ñaùm ñoâng laëng yeân baát ñoäng. Ngoaøi xa, cuoái ñöôøng ñeøo hình pheãu, chuùng toâi thaáy moät Nhaân vaät 39 40
  • 53. Töï truyeän 53 treân baàu trôøi, bay lô löûng treân loái vaøo vaø töø töø ñeán gaàn thaïch baøn. Baèng moät caùch naøo ñoù maø trong taâm toâi bieát raèng ñoù chính laø Ñöùc Phaät. Toâi nhaän thöùc ñöôïc ñieàu naøy. Ñoàng thôøi toâi bieát raèng Ñöùc Christ cuûa chuùng ta cuõng khoâng keùm phaàn quan troïng. Toâi thoaùng thaáy söï hôïp nhaát vaø Thieân Cô maø Ñöùc Christ, Ñöùc Phaät vaø taát caû caùc Chaân sö maõi maõi hieán mình thöïc hieän. Laàn ñaàu tieân toâi nhaän thöùc ñöôïc, duø coøn lôø môø vaø chöa chaéc chaén, söï hôïp nhaát cuûa toaøn cuoäc bieåu hieän. Toâi hieåu raèng taát caû cuoäc hieän toàn — theá giôùi vaät chaát, lónh vöïc tinh thaàn, ngöôøi ñeä töû tìm ñaïo, loaøi thuù ñang tieán hoùa, veû myõ leä cuûa giôùi thaûo moäc vaø khoaùng vaät — taát caû hôïp thaønh moät toaøn theå thieâng lieâng soáng ñoäng, tieáp tuïc tieán tôùi ñeå phaùt bieåu nguoàn vinh quang cuûa Ñaáng Chí Toân. Toâi thaàm hieåu raèng nhaân loaïi caàn Ñöùc Christ, caàn Ñöùc Phaät vaø caàn taát caû caùc nhaân vieân cuûa Ñaïi Ñoaøn Chöôûng Giaùo (Ñ.Ñ.C.G.) treân haønh tinh naøy, cuõng nhö hieåu raèng ñaõ coù nhöõng dieãn bieán vaø söï kieän coù taàm quan troïng lôùn lao cho söï tieán boä cuûa nhaân loaïi raát nhieàu hôn laø nhöõng ñieàu ñaõ ñöôïc ghi laïi trong lòch sö.û Toâi ñaõ hoang mang boái roái, bôûi vì (vaøo thôøi ñoù) ñoái vôùi toâi daân ngoaïi vaãn laø daân ngoaïi, coøn toâi laø moät ngöôøi Thieân Chuùa giaùo. Taâm trí toâi baét ñaàu noåi leân nhöõng moái nghi ngôø saâu xa trong neàn taûng. Töø ñoù cho ñeán nay cuoäc ñôøi toâi ñaõ chòu aûnh höôûng cuûa söï hieåu bieát raèng voán coù caùc vò Chaân sö vaø nhöõng söï kieän aån trong caùc caûnh giôùi tinh thaàn noäi taïi, theá giôùi cuûa caùc yù nghóa. Theá giôùi ñoù voán laø moät thaønh phaàn cuûa cuoäc soáng vaø coù leõ laø thaønh phaàn quan troïng nhaát. Laøm sao toâi coù theå khieán cho nhöõng ñieàu ñoù thích hôïp ñöôïc vôùi khoa thaàn hoïc haïn heïp vaø cuoäc soáng haêøng ngaøy cuûa mình, toâi cuõng chaúng bieát. Ngöôøi ta baûo raèng chôù bao giôø neân ñeà caäp hay baøn luaän veà nhöõng kinh nghieäm tinh thaàn maät thieát vaø saâu xa nhaát cuûa chính mình. Trong cô baûn thì ñuùng nhö vaäy, vaø khoâng moät “ngöôøi theå nghieäm” thöïc söï naøo laïi coù chuùt quan taâm gì ñeán
  • 54. Töï truyeän54 vieäc baøn luaän nhöõng ñieàu naøy. Khi söï theå nghieäm caøng saâu saéc vaø soáng ñoäng, ngöôøi ta caøng ít bò caùm doã phaûi noùi ra. Chæ coù nhöõng ngöôøi sô cô vôùi nhöõng söï vieäc töôûng töôïng, theo giaû thuyeát trong taâm thöùc môùi töï xöng coù nhöõng kinh nghieäm nhö theá. Tuy nhieân, toâi ñaõ thaän troïng caân nhaéc khi ñeà caäp ñeán hai söï kieän noäi taïi keå treân (hoaëc chæ coù söï kieän thöù nhaát laø noäi taïi?) bôûi vì ñaõ ñeán luùc nhöõng ngöôøi coù vò theá tinh thaàn cuøng nhöõng ngöôøi ñöôïc thöøa nhaän laø minh maãn vaø hieåu bieát neân goùp theâm baèng chöùng cuûa hoï vaøo baèng chöùng cuûa caùc huyeàn bí gia vaø thaàn bí gia maø vaãn thöôøng khoâng ñöôïc tín nhieäm. Vò theá thuaän lôïi cuûa toâi laø moät phuï nöõ bình thöôøng nhöng coù hieåu bieát, laø moät quaûn trò vieân höõu hieäu vaø moät vaên só saùng taïo. Toâi quyeát ñònh goùp theâm söï xaùc tín vaø hieåu bieát chaéc chaén cuûa toâi vaøo baèng chöùng cuûa nhieàu ngöôøi khaùc qua caùc thôøi ñaïi. Trong suoát thôøi gian naøy toâi ñöôïc höôùng veà caùc hoaït ñoäng töø thieän. Toâi laø moät phuïng söï vieân nhieät thaønh cuûa Hoäi Phuï Nöõ Treû Coâng Giaùo. Tuy toâi coøn quaù treû nhöng ngöôøi ta cuõng chaáp nhaän cho toâi ñöôïc coù maët trong caùc cuoäc hoïp cuûa ban giaùm ñoác vì coâ toâi laø Hoäi tröôûng. Toâi ñaõ daønh raát nhieàu thôøi gian ñeå ñeán vieáng caùc cuoäc hoäi lôùn ôû tö gia, nôi ñoù ngöôøi ta ñaõ chaøo ñoùn toâi vì toâi laø Alice La Trobe-Bateman vaø nôi ñoù toâi ñaõ tranh ñaáu vôùi linh hoàn cuûa nhöõng ngöôøi ñöông thôøi ñeå giuùp hoï ñöôïc cöùu roãi. Thôøi aáy toâi raát gioûi trong vieäc cöùu roãi linh hoàn moïi ngöôøi. Tuy nhieân, giôø ñaây khi nhìn vaán ñeà moät caùch khoân ngoan, thöïc teá hôn, toâi laïi töï hoûi lieäu hoï khoâng muoán cöùu roãi mau choùng laø vì hoï muoán traùnh khoûi bò toâi quaáy raày hay chaêng, bôûi vì toâi voán nhieät thaønh nhöng laïi quaù ñoãi coá chaáp. Trong khi ñoù thì khuynh höôùng thaàn bí cuûa cuoäc soáng toâi ngaøy caøng trôû neân saâu saéc; ñoái vôùi toââi thì Ñöùc Christ laø moät thöïïc taïi haèng höõu. Toâi vaãn thöôøng ñi ñeán nhöõng thaûo nguyeân ôû Scotland hay thô thaån moät mình trong nhöõng vöôøn cam ôû Mentone thuoäc mieàn Nam nöôùc Phaùp, hoaëc theo nhöõng ven ñoài ôû Montreux beân hoà Geneva ñeå coá caûm 41
  • 55. Töï truyeän 55 nhaän Thöôïng Ñeá. Toâi vaãn thöôøng naèm ngaû löng treân ñoàng ruoäng hoaëc keá beân moät taûng ñaù vaø coá chuù taâm vaøo söï tónh laëng chung quanh ñeå nghe Tieáng noùi Thieâng lieâng — sau khi taát caû caùc aâm thanh ôû ngoaïi caûnh vaø ôû noäi taâm toâi ñeàu ñaõ laéng dòu. Toâi ñaõ bieát raèng aån trong taát caû nhöõng gì maø toâi coù theå nhìn thaáy vaø tieáp xuùc ñöôïc, laïi coù Moät-Ñieàu-Gì-Ñoù toâi khoâng theå thaáy nhöng coù theå caûm nhaän. Noù voán chaân thaät hôn vaø thöïc söï thieát yeáu hôn laø caùi höõu hình. Toâi ñaõ ñöôïc döôõng duïc ñeå tin vaøo Ñaáng Thöôïng Ñeá Sieâu vieät; Ngaøi ôû beân ngoaøi theá giôùi saùng taïo, khoâng theå hieåu ñöôïc, khoâng theå löôøng tröôùc ñöôïc, vaø thöôøng ñoäc aùc (neáu xeùt theo nhöõng ñieàu maø Kinh Cöïu Öôùc ghi laïi), Ngaøi chæ thöông nhöõng ai ñaõ thöøa nhaän vaø chaáp nhaän Ngaøi, vaø ñaõ hy sinh con moät cuûa Ngaøi ñeå cho nhöõng ngöôøi nhö toâi coù theå ñöôïc cöùu roãi vaø khoûi bò cheát maát ñôøi ñôøi. Taän thaâm taâm toâi phaûn ñoái vieäc trình baøy moät Ñaáng Thöôïng Ñeá Baùc aùi theo loái ñoù, nhöng toâi ñaõ chaáp nhaän moät caùch maùy moùc. Tuy nhieân, Ngaøi laïi ôû quaù xa neân chuùng ta khoâng theå naøo ñeán ñöôïc. Vaäy maø bao giôø trong toâi cuõng coù moät ñieàu gì ñoù, duø thaàm laëng vaø baát ñònh, nhöng cöù maõi vöôn tôùi tìm kieám Ñaáng Thöôïng Ñeá Haèng höõu Noäi taïi, tìm kieám moät vò Thöôïng Ñeá aån trong moïi hình theå; laø Ñaáng maø chuùng ta coù theå tieáp xuùc, thöïc söï bieát ñöôïc, vaø coù theå gaëp Ngaøi ôû khaép nôi, laø Ñaáng thöïc söï yeâu thöông muoân loaøi — caû toát laãn xaáu — Ngaøi hieåu thaáu caû chuùng sinh, caû nhöõng söï haïn cheá vaø nhöõng noãi khoù khaên cuûa hoï. Ñaáng Thöôïng Ñeá naøy khoâng chuùt gì gioáng vôùi Ñaáng Thaùnh linh phi thöôøng khuûng khieáp maø Giaùo hoäi Thieân Chuùa ñaõ saáp mình thôø laïy, nhö toâi töøng bieát. Tuy nhieân, theo khoa thaàn hoïc thì khoâng heà coù moät vò Thöôïng Ñeá nhö vaäy. Hoï baûo raèng chæ coù moät vò Thöôïng Ñeá maø chuùng ta caàn phaûi xoa dòu; Ngaøi lo baûo veä uy quyeàn cuûa mình; Ngaøi ñaõ coù theå gieát Con moät cuûa mình theo moät keá hoaïch phi lyù naøo ñoù ñeå cöùu nhaân loaïi vaø Ngaøi ñaõ khoâng thöïc söï töû teá nhö moät baäc cha meï bình thöôøng ñoái xöû vôùi con mình. Toâi ñaõ xem yù nghó 42
  • 56. Töï truyeän56 keå treân laø nhöõng tö töôûng doái traù, toäi loãi vaø coá xua ñuoåi chuùng ra khoûi taâm trí mình, nhöng moät caùch kín ñaùo, aâm thaàm chuùng cöù ray röùt toâi maõi. Tuy nhieân, toâi luoân luoân coøn coù Ñöùc Christ. Toâi ñaõ bieát Ngaøi; Ngaøi ñaõ thieát tha thöông meán vaø chieán ñaáu vì nhaân loaïi; Ngaøi ñaõ chòu ñau khoå ñeå cöùu roãi hoï nhöng döôøng nhö hoaøn toaøn khoâng theå cöùu ñöôïc phaàn ñoâng nhaân loaïi, vaø do theá maø Ngaøi ñaõ phaûi ñöùng nhìn hoï sa ñòa nguïc. Hoài aáy, chính toâi khoâng hoaøn toaøn thaáy roõ ñöôïc taát caû caùc ñieàu naøy; baûn thaân toâi ñaõ ñöôïc cöùu roãi vaø toâi sung söôùng vì ñöôïc cöùu roãi, theá thoâi. Toâi ñaõ coá gaéng cöùu roãi ngöôøi khaùc, vaø ruûi ro thay Thöôïng Ñeá ñaõ taïo ra ñòa nguïc. Tuy vaäy, toâi ñaõ ñöông nhieân cho raèng Ngaøi voán bieát taïi sao phaûi laøm theá vaø duø sao khoâng moät ngöôøi Thieân Chuùa giaùo chaân chính naøo laïi thaéc maéc veà Thöôïng Ñeá: hoï chæ chaáp nhaän nhöõng ñieàu ngöôøi ta daïy hoï, xem ñoù laø lôøi Chuùa phaùn, vaø noù laø vaäy roài. Ñoù laø voán lieáng tinh thaàn vaø phaïm vi suy tö cuûa toâi. Nhöng söï ñôøi khoâng deã daøng nhö vaäy. Chò em toâi vaãn chöa keát hoân, duø raèng ñaõ coù nhieàu saép ñaët cho chuùng toâi coù cô hoäi tieáp xuùc vôùi nhieàu ngöôøi. Thaät laø nheï gaùnh cho caùc coâ, döôïng khi chuùng toâi ñeán tuoåi tröôûng thaønh, qua phaùn quyeát cuûa Toøa Hoøa giaûi vaø baét ñaàu ra ôû rieâng. Thöïc ra, khi em gaùi toâi ñöôïc 21 tuoåi toâi môùi ñöôïc keå nhö tröôûng thaønh. Chuùng toâi böôùc vaøo moät chu kyø môùi. Hai chò em moãi ngöôøi moãi ngaû. Hoùa ra chò em toâi coù nhöõng quan taâm hoaøn toaøn khaùc nhau, vaø giöõa chuùng toâi baét ñaàu coù söï chia reõ. Em toâi ñaõ quyeát ñònh theo hoïc y khoa, vaø sau maáy thaùng luyeän thi ñaõ vaøo Ñaïi hoïc Edinburg, vôùi moät töông lai töôi saùng. Coøn phaàn toâi, hoài ñoù toâi khoâng bieát ñích xaùc mình phaûi laøm gì. Toâi ñaõ ñöôïc thuï höôûng moät neàn giaùo duïc coå ñieån heát söùc toát ñeïp. Toâi noùi ñöôïc tieáng Phaùp löu loaùt vaø chuùt ít tieáng YÙ. Toâi coù ñuû tieàn ñeå soáng thaät tieän nghi vaøo thôøi ñoù, khi maø ngöôøi ta coù theå soáng tieän nghi nhöng töông ñoái khoâng maáy ñaét ñoû. Toâi tin chaéc vaøo Ñöùc Christ, bôûi vì khoâng phaûi toâi laø moät trong 43
  • 57. Töï truyeän 57 nhöõng ngöôøi ñöôïc choïn hay sao. Toâi ñaõ tin vaøo moät coõi thieân ñöôøng haïnh phuùc daønh cho nhöõng ai suy nghó gioáng toâi vaø moät ñòa nguïc cho nhöõng ai khoâng suy nghó nhö vaäy, duø raèng toâi ñaõ coá khoâng nghó ñeán nhöõng ñieàu ñoù nhieàu quaù, sau khi toâi ñaõ laøm heát söùc mình ñeå cöùu roãi linh hoàn hoï. Toâi ñaõ hieåu Kinh Thaùnh thaät saâu saéc, coù khieáu thaåm myõ veà trang phuïc, dung maïo cuõng xinh xaén vaø hoaøn toaøn doát naùt veà nhöõng ñieàu thöïc teá trong ñôøi. Khoâng ai chæ daïy toâi ñieàu gì veà caùc dieãn trình trong cuoäc soáng, vaø do theá maø toâi ñaõ ngôõ ngaøng thaát voïng tröôùc khi vaøo ñôøi; vaø do theá maø hoài ñoù döôøng nhö toâi ñöôïc moät söï “baûo veä” heát söùc laï luøng trong caùi coâng vieäc ñaëc bieät, laï thöôøng maø toâi ñaõ quyeát ñònh thöïc hieän trong chu kyø soáng tôùi ñaây, töø 21 ñeán 28 tuoåi. Tröôùc ñoù, toâi ñaõ soáng cuoäc ñôøi hoaøn toaøn ñöôïc baûo boïc, khoâng heà ñi ñaâu maø khoâng keøm theo moät baø giaùm hoä, moät ngöôøi thaân hay moät ngöôøi haàu gaùi. Toâi ñaõ quaù ngaây thô ngôø ngheäch ñeán ñoãi vì moät lyù do naøo ñoù maø toâi coù veû hoaøn toaøn ñöôïc an laønh. Moät chuyeän laï luøng vaøo naêm toâi 19 tuoåi ñaõ chöùng toû ñieàu ñoù. Toâi ñaõ ñeán ôû trong moät ngoâi nhaø lôùn ôû Anh, cuøng vôùi ngöôøi haàu gaùi. Dó nhieân laø toâi khoâng coøn nhôù teân ngoâi nhaø hoaëc noù ôû ñaâu. Trong taäp theå ôû ngoâi nhaø roäng lôùn ñoù toâi laø ngöôøi duy nhaát khoâng coù töôùc hieäu. Ñeâm ñaàu tieân ñeán ôû ñoù toâi ñaõ ñeå yù thaáy ngöôøi haàu gaùi chuaån bò nguû trong caên phoøng khaùch nhoû gaàn phoøng nguû cuûa toâi vaø khi toâi toû yù ngaïc nhieân thì chò aáy baûo raèng duø toâi coù thích ñieàu ñoù hay khoâng thì chò cuõng khoâng ñeå cho toâi ôû moät mình. Toâi khoâng hieåu bieát gì hôn nhöõng ñieàu toâi ñaõ hieåu qua caùc lôøi ñoái thoaïi trong böõa aên. Toâi tin chaéc raèng coù nhieàu quan khaùch ôû ñaây ñaõ caûm thaáy chaùn ngaáy ñoái vôùi toâi vì hoï xem toâi laø moät keû hoaøn toaøn ngoác ngheách. Nhöõng lôøi aùm chæ vaø yù nghóa cuûa nhöõng caâu ñoái ñaùp ñaõ khieán toâi phaûi suy nghó vaø caûm thaáy mình thaät laø khôø khaïo. Chæ coù ñieàu an uûi laø toâi aên maëc töôm taát, sang troïng vaø coù theå khieâu vuõ. Toâi ôû ñoù vöøa 44
  • 58. Töï truyeän58 ñöôïc hai ngaøy thì moät saùng noï sau böõa ñieåm taâm coù moät ngöôøi ñaøn oâng quen bieát nhieàu ôû ñaây — anh ta raát coù duyeân, haáp daãn vaø ñeïp trai nhöng coù nhöõng tai tieáng khoâng ñöôïc toát laém — ñaõ yeâu caàu noùi chuyeän vôùi toâi. Chuùng toâi ñi vaøo moät nôi goïi laø phoøng giaûi trí maøu hoàng vaø nhaân luùc vaéng ngöôøi anh ta baûo: “Toâi ñaõ noùi vôùi baø chuû nhaø raèng saùng nay coâ seõ rôøi khoûi ñaây treân chuyeán taøu löûa 10 giôø 30; xe ngöïa seõ ñeán kòp thôøi ñeå ñöa coâ ra ga vaø ngöôøi tôù gaùi cuõng ñaõ ñöôïc leänh thu xeáp ñoà ñaïc cho coâ”. Toâi môùi hoûi anh ta raèng toâi ñaõ laøm ñieàu gì ñeán ñoãi. Anh ta beøn voã vai toâi vaø ñaùp: “Toâi cho coâ bieát hai lyù do. Thöù nhaát, ñoái vôùi haàu heát nhöõng ngöôøi ôû ñaây thì coâ laø keû phaù ñaùm duø raèng toâi khoâng nghó vaäy, bôûi vì luùc naøo coâ cuõng coù veû heát söùc boái roái hoaëc toû ra khoù chòu. Coøn lyù do kia laø ñoâi khi ñaùng neân toû ra khoù chòu thì coâ laïi khoâng. Söï vieäc nghieâm troïng thaät ñaáy. Cho neân toâi keát luaän raèng coâ khoâng hieåu bieát gì hôn vaø toát nhaát laø toâi neân troâng nom coâ caån thaän.” Toâi ñaõ ra ñi theo söï thu xeáp cuûa anh ta, cuõng khoâng bieát laø phaûi töï haøo hay caûm thaáy bò thöông toån. Tuy nhieân, caâu chuyeän naøy khoâng chæ cho thaáy söï khôø daïi, doát naùt cuûa caùc thieáu nöõ thuoäc giai caáp toâi vaøo thôøi ñoù (thuoäc trieàu ñaïi Victoria), maø thöïc teá laø coù moät vaøi ngöôøi tuy aên chôi phoùng ñaõng nhöng cuõng raát töû teá vaø coù loøng thoâng caûm. Vôùi soá kieán thöùc, kinh nghieäm naøy cuøng vôùi quyeát taâm muoán cöùu vôùt nhöõng linh hoàn bò hö maát, toâi ñaõ baét ñaàu laøm moät vaøi vieäc maø toâi tin raèng seõ höõu ích. Tuy nhieân, toâi nhaát ñònh phaûi ñöôïc töï do vôùi baát cöù giaù naøo. 45
  • 59. Töï truyeän 59 CHÖÔNGII Theá laø chaám döùt moät ñoaïn ñôøi maø toâi ñaõ soáng thaät tieän nghi, deã daõi, khoâng aâu lo vaø töông ñoái thieáu traùch nhieäm. Noù keùo daøi 22 naêm, vaø ñoù laø khoaûng thôøi gian duy nhaát trong ñôøi maø toâi laø thaønh vieân cuûa moät gia ñình vaø ñaõ thuï höôûng ñöôïc nhöõng hieåu bieát, kinh nghieäm, danh tieáng vaø söï an toaøn cuûa gia ñình. Toâi ñaõ coù moät thôøi gian töôi ñeïp; toâi ñaõ gaëp gôõ nhieàu ngöôøi vaø ñaõ du lòch nhieàu nôi. Toâi khoâng coøn nhôù ñaõ bao nhieâu laàn qua laïi eo bieån Maêng ñeå ñeán ñaát lieàn vì ñi quaù nhieàu. May sao, toâi laø tay ñi bieån haïng nhaát vaø voán yeâu bieån duø soùng gioù nhieàu ñeán ñaâu. Toâi khoâng theå nhôù baát cöù ngöôøi baïn rieâng naøo, chæ tröø moät ngöôøi, chò aáy cho ñeán nay vaãn coøn laø baïn vaø trao ñoåi thö töø vôùi toâi. Chuùng toâi gaëp nhau ôû Thuïy Só vaø ñaõ cuøng hoïc ñan ren Ireland. Toâi luoân töï haøo veà thaønh quaû ñoù, ñaëc bieät coù laàn toâi baùn hai thöôùc ren ñöôïc 30 ñoàng, tieàn thu ñöôïc ñem taëng cho Hoäi Truyeàn giaùo, bôûi vì hoài ñoù toâi khoâng caàn tieàn. Tuy nhieân, nay ñaõ ñeán luùc toâi caûm thaáy raèng caàn phaûi trôû neân coù ích phaàn naøo cho ñôøi vaø chöùng minh lyù do hieän dieän cuûa mình. Ngaøy aáy toâi ñaõ phaùt bieåu thoâi thuùc naøy trong caâu “Chuùa Jesus ñaõ ñi khaép nôi laøm ñieàu laønh,” neân toâi laø ngöôøi theo Ngaøi, toâi cuõng phaûi laøm nhö theá. Bôûi vaäy, moät caùch nhieät thaønh vaø cuoàng tín, toâi ñaõ baét ñaàu “laøm vieäc laønh”. Toâi ñaõ trôû thaønh moät nhaø truyeàn giaùo coù lieân heä vôùi quaân ñoäi Anh. Nhìn laïi thôøi gian laøm vieäc vôùi tö caùch laø moät nhaø truyeàn giaùo giöõa caùc binh ñoaøn Anh, toâi nhaän thaáy raèng ñoù laø thôøi gian haïnh phuùc nhaát vaø haøi loøng nhaát cuûa ñôøi toâi. Toâi ñaõ hoaøn toaøn baèng loøng vôùi chính mình vaø vôùi taát caû nhöõng gì lieân heä ñeán toâi. Toâi ñaõ laøm nhöõng gì toâi muoán laøm vaø ñaõ raát thaønh coâng. Toâi khoâng phaûi lo laéng veà chuyeän ñôøi, vaø ngoaøi phaïm vi coâng vieäc toâi choïn thì toâi khoâng coù chuùt traùch nhieäm 46 47
  • 60. Töï truyeän60 naøo caû. Tuy nhieân toâi nhaän thaáy raèng ñoù laø moät giai ñoaïn quan troïng trong ñôøi toâi, noù ñaõ hoaøn toaøn thay ñoåi moïi thaùi ñoä cuûa toâi. Baáy giôø, toâi khoâng nhaän thöùc ñöôïc nhöõng ñieàu gì ñaõ xaûy ñeán cho mình suoát thôøi gian ñoù, nhöng nhöõng söï thay ñoåi ñaõ xaûy ra ôû noäi taâm. Tuy nhieân, toâi ñaõ coù nhöõng suy tö vaø hoaït ñoäng höôùng ngoaïi quaù nhieàu ñeán ñoãi toâi töông ñoái khoâng yù thöùc ñöôïc nhöõng thay ñoåi ñoù. Toâi ñaõ hoaøn toaøn thay ñoåi loái soáng vôùi gia ñình vaø ñaõ chaám döùt ñoaïn ñôøi cuûa moät thieáu nöõ thöôïng löu. Khi toâi noùi “hoaøn toaøn thay ñoåi” toâi khoâng coù yù muoán noùi raèng toâi ñaõ caét ñöùt moïi lieân heä. Töø ñoù ñeán nay toâi vaãn lieân laïc vôùi gia toäc toâi, tuy nhieân chuùng toâi ñaõ ñi nhöõng con ñöôøng xa caùch, quan taâm ñeán nhöõng ñieàu raát khaùc nhau, vaø hieän nay chæ coøn laø quan heä baïn beø chöù khoâng nhö baø con hoï haøng nöõa... Noùi chung, toâi tin raèng toâi ñaõ soáng moät cuoäc ñôøi thuù vò hôn gia toäc toâi. Toâi ñaõ khoâng bao giôø caûm nghó raèng caùc raøng buoäc huyeát thoáng ôû coõi traàn laïi quan troïng gì nhieàu. Taïi sao ngöôøi ta laïi öa thích nhau vaø baùm chaët vaøo nhau bôûi vì -do may hay ruûi - hoï tình côø coù chung oâng baø? Döôøng nhö ñieàu ñoù khoâng hôïp lyù, vaø toâi nghó raèng noù ñaõ ñöa ñeán nhieàu chuyeän phieàn haø. Neáu laø baèng höõu maø vöøa laø hoï haøng thì raát toát, nhöng ñoái vôùi toâi thì tình baèng höõu, söï quan taâm laãn nhau vaø caùc thaùi ñoä töông ñoàng trong cuoäc soáng coøn quan heä hôn nhöõng raøng buoäc huyeát thoáng raát nhieàu. Toâi muoán con toâi yeâu meán toâi bôûi vì toâi laø baïn cuûa chuùng vaø vì chính toâi ñaõ toû ra thaân thieän vaø ñaùng ñöôïc meán yeâu. Baûn thaân toâi yeâu thöông chuùng vì lôïi ích cho chính chuùng chöù khoâng rieâng chæ vì chuùng laø con toâi. Toâi cho raèng moät khi maø treû con ñaõ ñeán möùc khoâng coøn caàn ñeán söï chaêm nom veà theå chaát nöõa thì cha meï lo vun troàng tình baèng höõu vôùi con caùi laø ñieàu raát toát. Ngaøy nay, toâi thaáy döôøng nhö mình ñaõ non nôùt moät caùch thuù vò vaø ñaùng kinh ngaïc laøm sao, bôûi vì hoài aáy toâi tuyeät ñoái tin chaéc moïi ñieàu “ tin Thöôïng Ñeá, tin vaøo giaùo lyù, tin mình coù
  • 61. Töï truyeän 61 khaû naêng laøm nhieàu vieäc, tin chaéc vaøo nhöõng hieåu bieát cuûa mình vaø tin baát cöù lôøi khuyeân naøo mình ñöa ra cuõng khoâng heà nhaàm laãn. Chuyeän gì toâi cuõng coù caùch giaûi ñaùp vaø bieát ñuùng nhöõng gì neân laøm. Hoài ñoù, toâi xöû lyù caùc tröôøng hôïp trong cuoäc soáng vôùi thaùi ñoä tin chaéc cuûa moät ngöôøi hoaøn toaøn thieáu kinh nghieäm. Toâi ñaõ giaûi ñaùp moïi ñieàu khoù khaên vaø chöõa trò moïi sai quaáy luoân luoân baèng caùch traû lôøi caâu hoûi: “Chuùa Jesus seõ laøm gì trong nhöõng tröôøng hôïp nhö vaäy?”. Moät khi ñaõ quyeát chaéc raèng Ngaøi seõ laøm gì (toâi khoâng roõ baèng caùch naøo maø toâi ñaõ bieát) toâi beøn tieán haønh thöïc hieän hay khuyeân nhöõng ngöôøi khaùc laøm theo caùch cuûa toâi. Trong khi ñoù duø chöa nhaän bieát vaø chöa bieåu loä, toâi ñaõ baét ñaàu coù nhöõng nghi vaán nhöng khoâng chòu giaûi ñaùp, vaø trong taát caû nhöõng söï tin chaéc, trong caùc giaùo ñieàu ñoäc ñoaùn coù nhöõng thay ñoåi ñang xaûy ra. Toâi bieát raèng ñaây laø khoaûng thôøi gian maø toâi ñaõ tieán tôùi moät böôùc roõ reät treân Ñöôøng Ñaïo. Duø khoâng bieát ñöôïc trong yù thöùc naõo boä hoàng traàn, toâi ñaõ daàn daø chuyeån töø vieäc chaáp nhaän uy quyeàn ñeán kinh nghieäm thöïc tieãn, töø söï tin töôûng heïp hoøi cuûa khoa thaàn hoïc trong caûm höùng chaáp theo ngoân töø cuûa caùc Thaùnh kinh cuøng nhöõng loái dieãn giaûi maø giaùo phaùi cuûa toâi tin theo, chuyeån thaønh moät söï hieåu bieát chaéc chaén veà caùc thöïc taïi tinh thaàn — nhöõng thöïc taïi maø caùc nhaø thaàn bí cuûa moïi thôøi ñaïi ñaõ thöïc chöùng, vaø phaàn ñoâng hoï ñaõ vì ñoù maø chòu ñau khoå vaø tuaãn ñaïo. Roát cuoäc toâi thaáy mình ñaõ coù ñöôïc söï hieåu bieát chòu noåi söï thöû thaùch cuûa thôøi gian cuøng caùc khoù khaên, trong khi nhöõng nieàm tin cuûa toâi tröôùc kia thì khoâng. Ñoù laø moät söï hieåu bieát noù heù loä cho toâi thaáy moät caùch ñeàu ñaën lieân tuïc raèng coù bao nhieâu, coù bieát bao nhieâu ñieàu toâi phaûi hieåu bieát theâm nöõa. Chaân tri thöùc khoâng bao giôø tónh taïi; noù chæ laø moät caùnh cöûa môû cho ta ñaït ñeán söï thoâng hieåu, thaønh töïu vaø minh trieát roäng lôùn hôn. Ñoù laø moät tieán trình taêng tröôûng soáng ñoäng. Hieåu bieát seõ ñöa chuùng ta töø söï khai ngoä naøy ñeán söï khai ngoä 48
  • 62. Töï truyeän62 khaùc. Noù gioáng nhö khi chuùng ta leo leân moät ngoïn nuùi cao; ngay khi leân ñeán ñænh, ñoät nhieân tröôùc maét ta traûi ra moät vuøng ñaát höùa maø taát nhieân chuùng ta seõ phaûi tieán tôùi. Tuy nhieân, beân kia vuøng ñaát höùa, maõi taän ñaèng xa, moät ngoïn nuùi khaùc laïi söøng söõng hieän ra, noù che aùn nhöõng vuøng cao coøn roäng lôùn hôn nöõa. Tröôùc ñaây coù moät thôøi toâi vaãn thöôøng nhìn xuyeân qua cöûa soå phoøng nguû ñeå ngaém raëng nuùi Kinchengunga huøng vó ôû xa xa, noù laø moät trong nhöõng ngoïn cao nhaát trong daõy Hi-maõ. Noù troâng coù veû heát söùc gaàn guõi, chöøng nhö toâi chæ caàn ñi boä moät ngaøy laø tôùi chaân nuùi; tuy nhieân, toâi ñöôïc bieát raèng moät nhaø leo nuùi coù ñuû ñieàu kieän theå chaát cuõng phaûi maát ít nhaát 12 tuaàn laën loäi nhoïc nhaèn môùi ñeán nôi, roài sau ñoù phaûi traûi qua nhöõng khoù khaên khuûng khieáp ñeå leo leân ñænh - moät thaønh quaû maø ít coù ai ñaït ñöôïc. Söï hieåu bieát cuõng gioáng nhö vaäy. Ñieàu ñaùng bieát thì ngöôøi ta laïi ít khi ñaït ñöôïc deã daøng vaø chính noù cuõng chæ laø neàn taûng cho nhöõng hieåu bieát saâu roäng hôn. Nhöõng ngöôøi laøm toâi caûm thaáy thöông haïi vaø thaáy caàn phaûi nhaãn naïi vôùi hoï, laø nhöõng ngöôøi nghó mình laø ngöôøi hieåu bieát vaø coù theå giaûi ñaùp taát caû moïi vaán ñeà. Tình traïng cuûa toâi hoài ñoù laø nhö vaäy vaø baáy giôø toâi khoâng caûm thaáy buoàn cöôøi cho chính mình chuùt naøo. Toâi ñaõ quaù söùc nhieät thaønh. Ngaøy nay, toâi ñaõ coù theå töï cöôøi mình vaø hoaøn toaøn bieát chaéc raèng toâi khoâng theå giaûi ñaùp ñöôïc taát caû moïi vaán ñeà. Toâi khoâng coøn giöõ laïi giaùo lyù hay giaùo ñieàu naøo, hoaëc neáu coù cuõng chæ moät vaøi. Toâi bieát chaéc söï hieän höõu cuûa Ñöùc Christ vaø cuûa caùc Chaân sö laø ñeä töû cuûa Ngaøi. Toâi bieát chaéc raèng voán coù moät keá hoaïch maø caùc Ngaøi ñang coá gaéng thöïc hieän treân ñòa caàu; toâi tin raèng töï thaân caùc Ngaøi chính laø lôøi giaûi ñaùp vaø baûo ñaûm cho söï thaønh ñaït toái haäu cuûa con ngöôøi; vaø toâi tin raèng caùc Ngaøi hieän nay nhö theá naøo thì moät ngaøy kia chuùng ta cuõng nhö theá aáy. Toâi khoâng coøn coù theå noùi moät caùch chaéc yù vaø töï tin raèng moïi ngöôøi neân laøm gì. Bôûi vaäy, toâi ít khi ñöa ra lôøi khuyeân baûo. Dó 49
  • 63. Töï truyeän 63 nhieân toâi khoâng coøn laøm ra veû coù theå dieãn giaûi ñöôïc söï minh trieát cuûa Thöôïng Ñeá vaø coù theå noùi leân ñöôïc nhöõng ñieàu Thöôïng Ñeá muoán nhö caùc nhaø thaàn hoïc treân theá giôùi vaãn laøm. Trong kieáp soáng naøy, toâi nghó laø thöïc söï ñaõ coù haøng ngaøn ngöôøi ñeán vôùi toâi ñeå nhôø giaûi thích, khuyeân baûo vaø gôïi yù hoï neân laøm ñieàu gì. Ñaõ coù khoaûng thôøi gian maø ngöôøi thö kyù cuûa toâi phaûi heïn cho toâi tieáp khaùch töøng 20 phuùt. Taïi sao toâi coù quaù nhieàu cuoäc heïn gaëp nhö vaäy? Toâi nghó moät trong nhöõng lyù do laø toâi khoâng bao giôø nhaän tieàn cuûa hoï, vaø ngöôøi ta cuõng thích ñöôïc moät ñieàu gì maø laïi mieãn phí. Ñoâi luùc toâi giuùp ích ñöôïc khi ngöôøi khaùch coù thaùi ñoä côûi môû vaø coù yù muoán nghe. Tuy nhieân, haàu heát ngöôøi ta chæ thích noùi vaø ñöa ra ñieàu mình quan taâm ñeå chöùng minh nhöõng quan nieäm saün coù nôi hoï, duø hoï thöøa bieát laø baïn coù theå seõ noùi vôùi hoï nhöõng gì. Bôûi vaäy, toâi thöôøng theo caùch ñeå cho ngöôøi ta töï noùi ra taâm tö cuûa hoï vaø khi ñaõ noùi heát hoï thöôøng töï tìm ñöôïc caâu ñaùp vaø giaûi quyeát ñöôïc nhöõng khoù khaên cuûa rieâng mình; luoân luoân nhö vaäy laø raát toát vaø ñöa ñeán nhöõng haønh ñoäng höõu hieäu. Coøn neáu maø hoï chæ coù yù muoán nghe tieáng noùi cuûa mình, cho raèng mình bieát moïi söï, thì baáy giôø toâi khoâng giuùp ñöôïc gì vaø toâi thöôøng ngaïi ñoái thoaïi. Toâi khoâng heà baän taâm ñeán vieäc ngöôøi ta coù ñoàng yù hay khoâng ñoái vôùi phaïm vi hieåu bieát hoaëc caùch dieãn ñaït chaân lyù cuûa rieâng toâi (bôûi vì chaéc haún taát caû chuùng ta ñeàu coù nhöõng caùch rieâng); tuy nhieân, neáu hoï hoaøn toaøn haøi loøng vôùi chính mình thì laøm sao giuùp hoï ñöôïc. Toâi raát nghi ngôø veà vieäc coù ñòa nguïc hay khoâng, vaø roát cuoäc toâi nghó neáu coù thì ñoù laø moät taâm thaùi maø ngöôøi ta hoaøn toaøn baèng loøng vôùi quan ñieåm cuûa rieâng mình. Do theá, hoï ôû trong moät tình traïng tónh taïi khieán cho moïi phaùt trieån trong tö töôûng vaø moïi böôùc tieán coù theå hoaøn toaøn ngöng treä. May maén thay, toâi bieát raèng cuoäc tieán hoùa voán laâu daøi vaø cöù ñi tôùi maõi; ñieàu naøy caùc neàn vaên minh vaø lòch söû ñaõ chöùng minh roài. Toâi 50
  • 64. Töï truyeän64 cuõng bieát raèng aån trong moïi tieán trình phaùt trieån trí tueä voán coù moät Nguoàn Thoâng Tueä vó ñaïi, cho neân moät tình traïng tónh taïi nhö theá khoâng theå naøo coù ñöôïc. Thôøi ñoù, toâi laø moät keû baûo thuû haïng naëng. Toâi ñaõ khôûi ñaàu baèng söï tin töôûng raèng moät soá giaùo lyù chính thoáng cuûa khoa thaàn hoïc do caùc vò giaùo phaåm cao caáp ñöa ra chính laø toång keát cuûa caùc chaân lyù thieâng lieâng. Toâi ñaõ bieát roõ nhöõng gì Thöôïng Ñeá muoán vaø (bôûi quaù doát naùt) neân toâi saün saøng thaûo luaän baát cöù vaán ñeà gì, luoân luoân nghó raèng quan ñieåm cuûa mình laø ñuùng. Ngaøy nay, toâi thöôøng caûm thaáy raèng mình deã coù cô sai laàm trong nhöõng suy ñoaùn vaø chæ daãn ngöôøi khaùc. Nay toâi cuõng ñaõ tin chaéc vaøo linh hoàn nôi con ngöôøi vaø naêng löïc cuûa linh hoàn aáy coù theå ñöa hoï “ra khoûi boùng toái ñeå böôùc vaøo aùnh saùng vaø töø ñieàu giaû ñeán söï Chaân” — nhö ñaõ coù ghi trong lôøi caàu nguyeän toái coå cuûa theá giôùi. Hoài ñoù, toâi hoïc bieát raèng “tình thöông cuûa Thöôïng Ñeá voán bao la hôn taàm trí tueä cuûa con ngöôøi vaø Traùi Tim cuûa Söï Soáng Vónh Cöûu voán voâ cuøng toát ñeïp”. Tuy nhieân, ñoù khoâng phaûi laø moät vò Thöôïng Ñeá töû teá thaät söï. Sôû dó Ngaøi ban aân cho toâi laø vì Ngaøi ñaõ giaùc ngoä ñöôïc toâi cuõng nhö nhöõng ngöôøi suy nghó gioáng toâi. Coøn nhöõng ai trong ñôøi naøy maø khoâng caûi taïo ñöôïc thì Ngaøi cuõng saün saøng boû vaøo ñòa nguïc. Kinh Thaùnh ñaõ baûo nhö theá vaø Kinh Thaùnh thì bao giôø cuõng ñuùng, khoâng theå naøo sai ñöôïc. Hoài aáy, toâi ñaõ ñoàng yù vôùi nhöõng lôøi tuyeân boá cuûa moät Vieän Kinh Thaùnh noåi tieáng ôû Hoa Kyø raèng “hoï ñaõ caên cöù theo nhöõng baûn thaûo cheùp tay nguyeân thuûy cuûa Kinh Thaùnh”. Giôø ñaây toâi nhöõng muoán hoûi hoï raèng hoï ñaõ tìm ñaâu ra caùc baûn thaûo cheùp tay nhö vaäy. Thôøi ñoù toâi ñaõ tin theo nhöõng caûm höùng döïa vaøo ngoân töø cuûa caùc Thaùnh kinh maø khoâng bieát gì veà tình traïng “tam sao thaát baûn” cuõng nhö bao noãi lao taâm tieâu töù cuûa caùc dòch giaû chaân chiùnh vaø vì sao hoï chæ coù theå dòch gaàn ñuùng yù nghóa cuûa nguyeân baûn maø thoâi. Maõi ñeán nhöõng naêm maø caùc quyeån saùch cuûa toâi baét ñaàu ñöôïc dòch sang nhieàu thöù tieáng, toâi môùi yù thöùc 51
  • 65. Töï truyeän 65 raèng y kinh giaûi nghóa laø ñieàu hoaøn toaøn khoâng theå ñöôïc. Neáu Thöôïng Ñeá ñaõ noùi baèng tieáng Anh vaø neáu Ñöùc Christ ñaõ giaûng baèng tieáng Anh thì coù leõ chuùng ta seõ tin chaéc hôn vaøo söï chính xaùc cuûa caùc kinh saùch (baèng Anh ngöõ); tuy nhieân, ñaõ khoâng coù ñieàu ñoù. Toâi coøn nhôù ñaõ coù laàn taùm hay chín vò (toaøn quoác tòch khaùc nhau) cuøng vôïï choàng toâi ngoài quanh moät chieác baøn treân bôø hoà Maggiore ôû YÙ vaø coá tìm xem tieáng Ñöùc vaøo töông ñöông vôùi töø “mind” hay laø “the mind” (trí tueä) cuûa ngöôøi Anh. Bôûi vì coù moät quyeån saùch cuûa toâi ñang ñöôïc dòch sang tieáng Ñöùc neân môùi coù vaán ñeà. Hoï ñaønh phaûi chòu thua vì khoâng coù tieáng Ñöùc naøo töông ñöông khi chuùng ta muoán noùi ñeán “the mind”. Töø “intellect” (hieåu bieát, trí thöùc) thì khoâng ñoàng nghóa. Hoï baûo raèng töø “geist” cuûa Ñöùc thì khoâng ñuû ñeå dòch vaø duø raèng chuùng toâi ñaõ tìm khaép nhöng khoâng coù töø naøo ñoàng nghóa caû. Cuõng coù maáy vò giaùo sö ngöôøi Ñöùc cuøng coá gaéng tìm vôùi chuùng toâi vaø coù leõ ñoù laø moät soá khoù khaên ôû Ñöùc. Baáy giôø toâi môùi hieåu ra raèng muoán dòch thaät ñuùng laø khoù ñeán möùc naøo. Moät töø nöõa thöôøng coù trong caùc saùch noäi moân laø “Path” (Ñöôøng Ñaïo), nghóa laø con Ñöôøng trôû veà vôùi coäi nguoàn cuûa mình, vôùi Thöôïng Ñeá, vôùi trung taâm tinh thaàn cuûa toaøn cuoäc soáng. Khi dòch noù sang tieáng Phaùp, chuùng ta seõ duøng töø naøo? Le chemin? La rue? Le sentier chaêng? hay töø naøo khaùc? Bôûi vaäy, khi coá gaéng dòch moät quyeån saùch coå nhö Kinh Taân Öôùc sang tieáng Anh thì laøm sao ta coù ñöôïc nghóa chính xaùc cuûa ngoân töø? Taát caû nhöõng gì chuùng ta coù ñöôïc laø moät baûn dòch töø tieáng coå Do Thaùi sang tieáng coå Hy Laïp, töø Hy Laïp sang La Tinh. Töø La Tinh sang coå Anh ngöõ vaø raát laâu veà sau môùi ñöôïc dòch töø ñoù sang phieân baûn tieâu chuaån cuûa Thaùnh James. Vieäc dòch Thaùnh Kinh sang nhieàu ngoân ngöõ khaùc cuõng gioáng vaäy. Ngöôøi ta baûo raèng caùch ñaây maáy möôi naêm khi dòch Kinh Taân Öôùc sang tieáng Phaùp hoï phaûi dòch nhöõng lôøi cuûa Ñöùc Christ khi Ngaøi baûo, “Ta laø nöôùc cuûa söï soáng”. Buoàn cöôøi thay, hoï beøn dòch laø 52
  • 66. Töï truyeän66 “eau de vie” roài cho phaùt haønh. Khi bieát ra raèng ba töø ñoù laø teân ngöôøi Phaùp goïi loaïi röôïu maïnh “brandy”, hoï cho in laïi, laàn naøy dòch laø “eau vivante” — “Ta laø nöôùc soáng ñoäng”, vaø nhö theá laø khoâng chính xaùc. Ñaõ coù nhieàu ngöôøi dòch caùc baûn Kinh Thaùnh; ñoù laø keát quaû cuûa nhöõng tö töôûng thaàn hoïc cuûa nhieàu tu só vaø dòch giaû. Do theá maø caùc nhaø thaàn hoïc cöù maõi tranh caõi vôùi nhau veà ngöõ nghóa. Cuõng do theá maø coù leõ hoï ñaõ dòch sai nhöõng töø raát coå vaø cuõng do theá maø coù nhöõng ñieàu theâm thaét leäch laïc nhöng do thieän chí cuûa caùc tu só vaøo thôøi kyø ban sô cuûa Thieân Chuùa giaùo, khi hoï coá gaéng dòch caùc baûn kinh xöa naøy sang tieáng nöôùc mình. Ngaøy nay toâi ñaõ hieåu troïn caû vaán ñeà naøy, nhöng hoài aáy toâi nghó baûn Kinh Thaùnh tieáng Anh laø ñuùng ñaén, khoâng theå naøo sai vaø khoâng bieát gì ñeán nhöõng noãi khoù khaên trong phieân dòch. Ñaây laø tình traïng trí tueä cuûa toâi khi moät söï thay ñoåi lôùn lao ñaõ xaûy ra trong ñôøi toâi. Em gaùi toâi coù yù muoán ñeán Ñaïi hoïc Edinburgh ñeå hoïc y khoa, vaø toâi gaëp ngay vaán ñeà laø khoâng bieát seõ phaûi laøm gì. Toâi khoâng muoán soáng moät mình hoaëc boû thì giôø ñi du lòch ñeå vui thuù moät mình. Ñieàu ngaïc nhieân laø toâi khoâng muoán laøm nhaø truyeàn giaùo. Toâi ñaõ hieán mình ñeå laøm vieäc laønh, nhöng nhöõng vieäc laønh naøo môùi ñöôïc chöù? Toâi mang ôn raát nhieàu moät vò tu só hoài ñoù, oâng ta quen bieát toâi vaø ñaõ ñeà nghò toâi neân laøm moät nhaø truyeàn giaûng Kinh Thaùnh. Toâi khoâng quan taâm maáy... Coù raát nhieàu nhaø rao giaûng Kinh Thaùnh maø toâi ñaõ gaëp, hoï khoâng gaây aán töôïng cho toâi bao nhieâu. Hoï döôøng nhö laø nhöõng ngöôøi keùm hoïc thöùc; hoï maëc nhöõng quaàn aùo may vuïng, reû tieàn, toùc tai bieáng chaûi; hoï ñaõ quaù toát laønh neân khoâng caàn chaêm soùc baûn thaân. Toâi khoâng theå hình dung mình hoø la treân buïc giaûng nhö hoï coù veû ñaõ laøm theá vaø trong nhöõng tröôøng hôïp caàn hoâ haøo coâng chuùng. Toâi ñaõ do döï, baên khoaên, baøn baïc vôùi coâ toâi vaø coâ cuõng thaáy baên khoaên, do döï. Hôn nöõa, nhöõng thieáu nöõ thuoäc giai caáp toâi khoâng heà laøm loaïi coâng vieäc ñoù. Nhöõng ñoà trang söùc quí giaù, vieäc aên maëc, noùi naêng, chaûi toùc 53
  • 67. Töï truyeän 67 kieåu caùch, caùc thöù ñoù khoâng heà haáp daãn ñöôïc nhöõng ngöôøi thöôøng döï caùc cuoäc hoäi khoâi phuïc ñöùc tin ñeå tìm söï cöùu roãi. Thaät laø khoâng thích hôïp tí naøo. Tuy nhieân, toâi ñaõ caàu nguyeän, chôø ñôïi vaø tin raèng moät ngaøy naøo ñoù toâi seõ ñöôïc “Ôn Treân keâu goïi” vaø seõ bieát caàn neân laøm gì. Trong thôøi gian chôø ñôïi, toâi ñaõ giaûi khuaây baèng caùch yeâu (toâi nghó theá) moät tu só teân laø Roberts. Anh ta heát söùc vuïng veà, ruït reø, nhieàu tuoåi lôùn hôn toâi, vaø thaáy khoâng ñi ñeán ñaâu neân thöïc söï toâi ñaõ mæm cöôøi caùo lui — bôûi vaäy quí baïn môùi roõ tình caûm cuûa toâi saâu caïn theá naøo. Roài thình lình toâi ñöôïc ñeà nghò neân ñeán thaêm caùc Traïi Binh só Sandes ôû Ireland. Sau khi giuùp em toâi yeân choã yeân nôi ôû Edinburgh, toâi ñaõ ñi Ireland ñeå xem xeùt. Toâi thaáy raèng caùc Traïi naøy thaät ñoäc ñaùo vaø chính coâ Elise Sandes laïi laø moät phuï nöõ coù vaên hoùa, xinh ñeïp, lòch laõm vaø vui tính. Nhaân vieân cuûa coâ toaøn laø nhöõng thieáu nöõ vaø phuï nöõ coù cuøng giai caáp xaõ hoäi nhö toâi. Coâ Sandes ñaõ hieán troïn ñôøi mình ñeå coá gaéng caûi thieän thaân phaän cuûa “ngöôøi lính Anh” vaø ñaõ ñieàu haønh caùc traïi cuûa coâ theo nhöõng ñöôøng loái raát khaùc vôùi nhöõng gì trong caùc traïi lính vaø raát khaùc vôùi vieäc giaûng Kinh Thaùnh thöôøng thaáy trong caùc thaønh phoá cuûa chuùng ta. Coâ ñaõ môû nhieàu traïi ôû Ireland vaø nhieàu traïi ôû AÁn Ñoä. Coù nhieàu ngöôøi laøm vieäc ôû caùc traïi ñoù ñaõ trôû thaønh baïn toâi, hoï giuùp toâi raát nhieàu ñeå toâi töï ñieàu chænh cho thích öùng vôùi caùc hoaøn caûnh thay ñoåi ôû caùc traïi Edith Arbuthnot-Holmes, Eva Maguire, John Kinahan, Catherine Rowan-Hamilton vaø caùc traïi khaùc. Kinh nghieäm ñaàu tieân cuûa toâi laø laøm vieäc ôû traïi Belfast. Taát caû caùc traïi naøy ñaõ ñöôïc trang bò nhöõng quaùn aên giaûi khaùt raát lôùn baùn thöùc aên theo baûng giaù moãi ñeâm cho haøng traêm ngöôøi. Coù nhöõng phoøng cho hoï vieát thö, döï caùc troø chôi, ngoài quanh loø söôûi ñoïc baùo chí, chôi caùc loaïi côø vaø coù chuùng toâi troø chuyeän khi naøo hoï caûm thaáy leû loi, buoàn chaùn vaø nhôù nhaø. Thöôøng thì coù hai coâ ôû moãi traïi vôùi truï sôû cuûa 54
  • 68. Töï truyeän68 chuùng toâi ôû ñoù. Thöôøng coù moät khu taäp theå ñeå cho caùc binh lính vaø thuûy thuû coù theå nghó laïi qua ñeâm khi hoï ñi chôi gaàn ñoù; cuõng coù moät phoøng giaûng Kinh Thaùnh vôùi ñaøn phong caàm, saùch thaùnh ca, Kinh Thaùnh, gheá ngoài, vaø cuõng coù nhaân vieân giaûng kinh cuøng caàu nguyeän vôùi binh só ñeå cho linh hoàn hoï ñöôïc cöùu roãi. Toâi ñaõ phaûi hoïc moïi maët trong coâng vieäc vaø ñoù thaät laø coâng vieäc nhoïc nhaèn maëc duø toâi thaáy chuyeän naøo toâi cuõng thích. Thaùng ñaàu tieân laø khoù khaên nhaát. Bôûi vì khoâng deã daøng gì maø moät thieáu nöõ ruït reø nhö toâi laïi coù theå böôùc vaøo moät gian phoøng coù ñeán khoaûng ba traêm ngöôøi ñaøn oâng (haàu nhö khoâng coù theâm moät ngöôøi phuï nöõ naøo khaùc) roài laøm baïn vôùi hoï; ñi quanh phoøng hoaëc ngoài xuoáng beân caïnh chôi baøi vôùi hoï; toû ra töû teá vôùi hoï, giöõ thaùi ñoä voâ tö nhöng ñoàng thôøi phaûi cho hoï caûm thaáy raèng mình quan taâm ñeán hoï vaø muoán giuùp ñôõ hoï. Toâi khoâng bao giôø queân ñöôïc buoåi giaûng Kinh Thaùnh ñaàu tieân cuûa mình. Toâi voán ñaõ quen vôùi lôùp Kinh Thaùnh toâi daïy treû em tröôùc kia, ñaõ quen phaùt bieåu trong caùc cuoäc hoäi caàu nguyeän neân khoâng thaáy nghi ngaïi gì caû. Toâi chaéc laø toâi coù theå giaûng ñöôïc. Noù coøn deã raát nhieàu hôn vieäc töï giôùi thieäu vôùi moät ngöôøi lính, hoûi teân anh ta, döï troø chôi vôùi anh ta, hoûi thaêm vieäc gia ñình roài daàn daø môùi noùi ñeán vaán ñeà nghieâm tuùc laø cöùu roãi linh hoàn. Theá neân, toâi ñaõ hoaøn toaøn saün saøng döï giaûng. Moät chieàu Chuùa nhaät noï toâi ñaõ leân buïc giaûng trong moät gian phoøng roäng, tröôùc khoaûng vaøi traêm binh só vaø maáy nhaân vieân cuûa Sôû Caûnh saùt Hoaøng gia Ireland. Toâi baét ñaàu noùi troâi chaûy, chaäm daàn, roài bò khôùp, nhìn cöû toïa, rôm rôùm nöôùc maét vaø vuït chaïy khoûi buïc giaûng. Toâi ñaõ quyeát laø duø theá naøo cuõng khoâng quay laïi nöõa, nhöng vöøa luùc aáy ñeå ñaùp laïi caâu hoûi thöôøng xuyeân, “Chuùa Jesus muoán toâi laøm gì?” toâi ñaõ gaéng göôïng giaûng laïi. Tuy nhieân, ñieàu buoàn cöôøi laø, sau khi ñaõ quyeát ñònh nhö theá, ñeâm hoâm sau toâi ñeán giaûng ñöôøng chuaån 55
  • 69. Töï truyeän 69 bò saün saøng vaø chuaån bò ñoát ñeøn ga. Toâi gaàn nhö bò baén tung ra khoûi phoøng, toùc tai chaùy xeùm vaø buoåi giaûng ñi ñôøi. Vuï noå keå nhö laø daáu chaám heát. Nhieàu tuaàn sau, toâi trôû laïi. Laàn naøy toâi ñaõ nhôù baøi noùi chuyeän; toâi ñaõ coá gaéng toát ñeïp cho ñeán giöõa chöøng khi toâi ñònh trích vaøi ñoaïn thô ñeå thay ñoåi khoâng khí cho ñeà taøi theâm höùng thuù. Toâi ñaõ taäp dieãn xuaát baøi thô aáy tröôùc taám göông soi roài ñaáy nheù. Hai doøng ñaàu thì suoân seû, roài keá ñeán laø bí, toâi khoâng nhôù ñöôïc ñieàu gì tieáp theo. Toâi ñöùng cheát laëng, maët maøy ñoû böøng vaø run leân. Baáy giôø, coù tieáng ôû haäu tröôøng vang ra: “Coâ ñöøng lo. Toâi seõ ñoïc heát baøi thô cho coâ ñeå coâ coù thì giôø nghó ñeán nhöõng ñieàu muoán noùi theâm”. Nhöng toâi ñaõ bieán maát khoûi buïc giaûng vaø chan hoøa nöôùc maét ôû trong phoøng roài. Toâi ñaõ khoâng laøm troøn phaän söï vôùi Chuùa vaø vôùi chính mình, vaø toát hôn laø haõy thoâi khoâng giaûng nöõa. Toâi naèm thöùc khoùc suoát ñeâm ñoù, khoâng chòu môû cöûa cho ngöôøi baïn ñoàng söï muoán vaøo ñeå an uûi toâi. Nhöng toâi nhaát ñònh khoâng boû cuoäc; loøng töï haøo ñaõ khoâng cho pheùp toâi töø choái vieäc thuyeát trình vaø toâi ñaõ quen daàn vieäc giaûng Kinh Thaùnh tröôùc ñaùm ñoâng. Tuy nhieân, ñoù laø moät quaù trình thaät gian khoå. Toâi vaãn thöôøng thöùc troïn ñeâm tröôùc böõa giaûng, nghó ngôïi veà nhöõng gì coù theå noùi, roài hoâm sau cuõng thöùc suoát ñeâm ñeå lo sôï veà loái noùi dôû teä cuûa mình. Tình traïng buoàn cöôøi naøy cöù taùi dieãn maõi cho ñeán moät ñeâm noï toâi chaêm chuù quaùn xeùt baûn thaân vaø nhaän ra nhöõng sai laàm cuûa mình. Toâi keát luaän raèng ñoù laø do loøng vò kyû vaø chaáp ngaõ maø ra; toâi ñaõ baän taâm nhieàu ñeán nhöõng gì moïi ngöôøi nghó veà mình. Trong cuoäc huaán luyeän naøy toâi ñaõ nhaän ñöôïc ngoïn ñoøn ñaàu tieân ñích ñaùng. Bôûi vaäy, toâi nghó neáu toâi thaät söï quan taâm ñeán ñeà taøi ñang thuyeát trình, neáu toâi thaät söï yeâu meán thính giaû chöù khoâng phaûi coâ Alice La Trobe- Bateman vaø neáu toâi coù theå ñi ñeán möùc khoâng mong caàu (hoài ñoù toâi khoâng duøng töø naøy) thì coù leõ toâi seõ khoûi bò aûnh höôûng vaø seõ höõu ích thöïc söï. 56
  • 70. Töï truyeän70 Laï luøng laøm sao, töø ñeâm ñoù trôû ñi toâi khoâng coøn bò truïc traëc gì nöõa. Toâi ñaõ quen vieäc böôùc vaøo moät gian phoøng chaät ních ngöôøi ôû AÁn Ñoä, vôùi khoaûng boán hay naêm traêm ngöôøi lính trong ñoù, roài leo leân moät chieác baøn, khieán cho hoï chuù yù, vaø hôn theá nöõa phaûi laøm sao cho hoï chuù yù lieân tuïc. Toâi ñaõ trôû thaønh moät dieãn giaû gioûi vaø thaáy thích dieãn thuyeát, ñeán ñoãi maø ngaøy nay toâi thaät söï thaáy vui thích ôû treân buïc giaûng hôn baát cöù nôi naøo khaùc. Chính ôû Belfast toâi ñaõ vöôït qua khoûi caùc khoù khaên naøy. Toâi nhôù coù laàn ñaõ thöïc söï töï haøo veà thaønh coâng phi thöôøng cuûa mình trong lôùp Kinh Thaùnh ñeâm Chuùa nhaät toå chöùc ôû Lucknow, AÁn Ñoäää, nhieàu naêm sau ñoù. Moät nhoùm caùc huaán luyeän vieân quaân ñoäi thöôøng ñeán moãi Chuùa nhaät ñeå nghe toâi giaûng (cuøng vôùi maáy traêm ngöôøi khaùc) vaø theá laø toâi baét ñaàu caûm thaáy töï cao. Toâi keát luaän raèng neáu nhöõng ngöôøi thoâng minh nhö vaäy ñaõ ñeán töø Chuùa nhaät naøy sang Chuùa nhaät khaùc ñeå nghe toâi giaûng thì chaéc haún laø toâi thaät söï taøi gioûi roài; toâi beøn hiu hiu töï ñaéc. Ñeán cuoái loaït baøi giaûng, hoï môùi taëng toâi moät moùn quaø. Toâi vöøa toång keát xong thì ngöôøi tröôûng nhoùm böôùc tôùi phía tröôùc vaø trao cho toâi moät cuoän giaáy daøy, daøi gaàn moät thöôùc, coù thaét daûi baêng roäng maøu xanh, vaø noùi vôùi toâi maáy lôøi nhaõ nhaën. Thaäm chí luùc ñoù toâi vaãn coøn quaù nhuùt nhaùt neân khoâng daùm môû cuoän giaáy ngay taïi choã tröôùc maët hoï. Tuy nhieân, khi trôû veà truï sôû ñeâm aáy toâi ñaõ môû daây baêng ra, vaø trong baûn thaûo tuyeät vôøi naøy coù ghi töøng loãi vaên phaïm vaø nhöõng nghóa boùng duøng laãn loän maø toâi ñaõ maéc phaûi trong suoát loaït baøi giaûng. Toâi nghó mình ñaõ ñöôïc chöõa laønh vaø vónh vieãn thoaùt khoûi taät töï ñaéc vì hieäu quaû cuûa noù ñaõ laøm toâi cöôøi ñeán chaûy nöôùc maét. Cuõng nhö caùc dieãn giaû gioûi hoï chæ ghi baøi vaén taét vaø phaàn lôùn ñöôïc öùng khaåu noùi ra khi thính giaû gôïi leân cho hoï nhöõng yù töôûng caàn thieát, toâi khoâng ghi hoaøn toaøn ra toác kyù. Toâi nhìn baøi thuyeát trình vaø noùi: “Coù theå toâi ñaõ baøn veà vaán ñeà ñoù nhö 57
  • 71. Töï truyeän 71 theá naøy chaêng?”. Neáu baïn coù khieáu ngoân ngöõ thì toâi chaéc raèng bí quyeát ñeå noùi hay laø baïn yeâu meán thính giaû, taïo söï thoaûi maùi cho hoï baèng caùch toû ra dòu daøng, thaân thieän. Toâi khoâng bao giôø tìm caùch giaûng daïy ai caû. Toâi noùi vôùi thính giaû nhö noùi chuyeän vôùi moät ngöôøi naøo ñoù. Toâi chia seû taâm tö nguyeän voïng vôùi hoï. Toâi khoâng bao giôø toû ra mình hieåu bieát moïi ñieàu. Toâi thöôøng baûo: “Ñaây laø nhöõng gì toâi hieåu veà ñieàu ñoù, hieän nay; khi toâi hieåu khaùc hôn, toâi seõ trình baøy theâm vôùi caùc baïn”. Toâi khoâng bao giôø trình baøy chaân lyù (theo möùc hieåu cuûa mình) baèng caùch khieán noù trôû thaønh giaùo ñieàu. Toâi thöôøng noùi vôùi hoï: “Naêm ngaøn naêm sau, nhöõng giaùo huaán maø chuùng ta goïi laø tieân tieán naøy seõ coù veû laø baøi hoïc a,b,c daønh cho treû con; ñieàu ñoù cho thaáy hieän nay chuùng ta vaãn coøn non nôùt ñeán möùc naøo”. Toâi raát thích phaàn vaán ñaùp ôû cuoái baøi thuyeát trình. Toâi vaãn thöôøng bò bí vaø khoâng ngaïi thöøa nhaän raèng mình khoâng bieát ñieàu ñoù. Nhöõng dieãn giaû naøo cöù nghó raèng neáu thöøa nhaän mình thieáu hieåu bieát moät vaán ñeà gì töùc laø laøm giaûm giaù trò cuûa mình vaø do theá maø laãn traùnh vaán ñeà hoaëc töï cao töï ñaïi thì hoï coøn phaûi hoïc nhieàu laém. Ngöôøi nghe bao giôø cuõng thích moät dieãn giaû coù theå nhìn hoï vaø noùi: “Ôn Chuùa, toâi khoâng bieát gì veà vaán ñeà naøy caû.” Laïi noùi veà chuyeän ôû Belfast. Thöôïng caáp thaáy raèng toâi coù khaû naêng cöùu roãi linh hoàn, vaø toâi ñaõ laäp ñöôïc thaønh tích toát ñeán möùc coâ Sandes gôûi thö môøi toâi ñeán laøm vieäc vôùi coâ ôû Traïi Thöïc taäp Phaùo binh thuoäc mieàn Trung Ireland vaø ñöôïc huaán luyeän theâm ôû ñoù. Ñaây laø moät vuøng queâ xanh töôi deã meán vaø toâi khoâng bao giôø queân ngaøy toâi ñeán ñoù. Tuy nhieân, duø phong caûnh xinh ñeïp nhöng aán töôïng roõ reät nhaát nôi toâi laïi laø tröùng. Ñaâu ñaâu cuõng thaáy tröùng laø tröùng. Tröùng trong boàn taém; tröùng trong xoong chaûo; tröùng trong caùc ngaên keùo ôû baøn trang ñieåm cuûa toâi; tröùng trong caùc hoäp ôû döôùi giöôøng. Neáu toâi nhôù ñuùng thì trong nhaø sôû coù ñeán moät traêm ngaøn quaû tröùng vaø phaûi ñeå chuùng trong moät loaïi thuøng chöùa lôùn. Toâi thaáy moãi 58
  • 72. Töï truyeän72 ñeâm chuùng toâi ñaõ duøng 72 taù tröùng cho quaùn aêên ôû traïi Binh só, vaø vì chuùng toâi phuïc vuï ba traïi trong quaän ñoù, neân chuùng toâi ñaõ duøng tröùng nhieàu voâ keå. Do theá, tröùng laø tröôùc heát moïi söï — chæ sau Kinh Thaùnh maø thoâi. Moãi saùng, sau moät giôø ngoài yeân laëng ñoïc Kinh Thaùnh döôùi coät caây ngoaøi ñoàng noäi, vieäc ñaàu tieân cuûa toâi laø nöôùng baùnh ngoït — haøng traêm chieác — ñeå ñeán chieàu chaát leân xe ngöïa (chæ coù moät con löøa duøng keùo xe) roài ñöa ñeán caùc caên leàu, nôi maø binh só tuï taäp ban ñeâm. Moät ngaøy noï chuù löøa aáy ñaõ laøm toâi xaáu hoå quaù chöøng. Khi ñang vui veû ñaùnh xe doïc theo moät con ñöôøng queâ, treân xe chaát ñaày baùnh ngoït, toâi nghe moät ñoaøn phaùo binh ñang treân ñöôøng tieán veà phía toâi. Toâi voäi vaøng laùi xe vaøo leà, nhöng con löøa quyû quaùi cöù ghì chaët boán chaân xuoáng ñaát khoâng nhuùc nhích. Doã daønh, roi voït ñeàu voâ hieäu. Ñoaøn phaùo binh döøng caùch toâi maáy böôùc. Caùc só quan heùt leân baûo toâi traùnh, nhöng toâi khoâng laøm gì ñöôïc; vaø cuoái cuøng moät toaùn lính ñaõ tieán ñeán kheânh caû chieác xe, toâi vaø con löøa ñem neùm xuoáng möông; roài hoï ñi thaúng. Theá laø nhöõng ngöôøi lính phaùo binh khoâng ngôùt keå laïi taán kòch aáy. Hoï reâu rao raèng baùnh ngoït cuûa toâi naëng quaù neân con löøa ñi khoâng noåi, vaø hoï thöôøng ñi caø nhaéc vaøo leàu roài baûo toâi raèng bò baùnh cuûa toâi rôùt truùng chaân. Toâi ñaõ quen daàn vôùi tieáng noå cuûa caùc khaåu phaùo vaø chuyeän ngöôøi lính bò uø tai trong nhöõng buoåi chieàu baén phaùo. Toâi quen daàn vôùi nhöõng chuyeän say söa, bieát caùch thaûn nhieân vôùi nhöõng ngöôøi say cuõng nhö bieát caùch ñoái xöû vôùi hoï; tuy nhieân, toâi khoâng bao giôø quen noåi moùn tröùng chieân, ñaëc bieät laø khi duøng keøm vôùi ca- cao. Toâi nghó raèng toâi ñaõ baùn tröùng, ca-cao vaø thuoác ñieáu nhieàu hôn phaàn ñoâng nhöõng ngöôøi khaùc. Ñoù laø nhöõng ngaøy thaùng baän roän nhöng haïnh phuùc. Toâi ñaõ yeâu meán coâ Sandes, vì coù ai maø khoâng yeâu meán coâ cô chöù? Toâi thöông coâ vì coâ xinh ñeïp, coù nghò löïc tinh thaàn, thaâm hieåu Kinh Thaùnh, thaáu ñaùo nhaân tình theá thaùi, vaø cuõng vì coâ coù tính haøi höôùc teá nhò. Toâi thöông coâ nhaát laø vì toâi ñaõ bieát ra 59
  • 73. Töï truyeän 73 raèng coâ thaät söï thöông toâi. Toâi ñaõ nguû chung phoøng vôùi coâ trong ngoâi nhaø nhoû troâng raát buoàn cöôøi, laø nôi chuùng toâi truù nguï. Cho ñeán giaây phuùt naøy toâi vaãn coù theå thaáy hình aûnh coâ naèm nguû luùc saùng sôùm vôùi chieác vôù ñen che maét ñeå ngaên aùnh saùng. Coâ coù nhöõng quan ñieåm roäng raõi vaø lôùn lao raát nhieàu hôn nhöõng ngöôøi coäng söï. Toâi coøn nhôù coâ thöôøng nhaùy nhaùy maét nhìn hoï vaø khoâng noùi gì. Taát caû chuùng toâi ñeàu coá heát söùc ñeå cöùu vôùt caùc linh hoàn, coøn coâ thì troâng nom, mong moûi chuùng toâi thaønh coâng vaø chæ baûo nhöõng gì caàn thieát. Tuy nhieân, toâi cuõng bieát raèng coâ thöôøng troâng nom vôùi veû heát söùc haøi loøng trong khi chuùng toâi noã löïc phaán ñaáu. Moät laàn noï, coâ ñaõ laøm toâi thaät söï söûng soát, vaø toâi chaéc ñieàu ñoù ñaõ khieán toâi baét ñaàu thaéc maéc trong loøng vaø veà sau ñaõ giuùp toâi thoaùt khoûi caùc chöôùng ngaïi cuûa giaùo ñieàu thaàn hoïc. Trong ba tuaàn leã, toâi ñaõ heát söùc coá gaéng ñeå cöùu roãi linh hoàn cuûa moät ngöôøi lính hoaøn toaøn thaáp keùm, xaáu xa, baån thæu. Anh ta laø ngöôøi maø ôû Anh goïi laø “moät phaàn töû nguy hieåm” — moät ngöôøi lính xaáu vaø moät con ngöôøi toài teä. Toâi ñaõ chôi baøi vôùi anh ta ñeâm naøy qua ñeâm khaùc (anh ta thích theá) vaø toâi ñaõ doã daønh anh ñi döï caùc buoåi giaûng Kinh Thaùnh thì anh ta cuõng chòu. Nhöng khi toâi yeâu caàu anh ta ñeå cho ñöôïc cöùu roãi thì voâ hieäu. Coâ Elise Sandes ñaõ troâng nom söï vieäc moät caùch vui loøng cho ñeán khi döôøng nhö coâ thaáy raèng nhö theá laø ñaõ ñuû. Neân moät ñeâm noï coâ goïi toâi ñeán choã coâ ñang ñöùng beân moät chieác döông caàm trong gian leàu chaät ních ngöôøi, vaø xaûy ra cuoäc ñoái thoaïi nhö sau: “Alice naøy, em thaáy ngöôøi ñaøn oâng ñaèng kia chöù?” coâ neâu vaán ñeà cuûa toâi ra. “Vaâng, phaûi yù coâ muoán noùi ñeán ngöôøi maø em ñaõ cuøng chôi baøi cho ñeán nay?” “Naøy, cöng, em haõy nhìn traùn anh ta xem?” Toâi nhìn vaø baûo raèng noù coù veû thaáp quaù. Coâ gaät ñaàu ñoàng yù. 60
  • 74. Töï truyeän74 “Baây giôø haõy nhìn ñoâi maét anh ta. Coù gì laï khoâng?” Toâi ñaùp, “Hai con maét coù veû gaàn nhau quaù.” “Ñuùng. Coøn caèm vaø ñaàu anh ta hình gì?” “Nhöng anh ta khoâng coù caèm, coøn ñaàu thì raát nhoû vaø troøn vo,” toâi noùi maø loøng hoaøn toaøn boái roái. “AØ, theá thì, Alice thaân meán, taïi sao khoâng giao anh ta laïi cho Chuùa?” Noùi xong, coâ böôùc ñi. Keå töø ñoù, toâi ñaõ giao nhieàu ngöôøi laïi cho Thöôïng Ñeá. Giôø ñaây, toâi xin tieáp tuïc ghi raèng hoài ñoù toâi ñaõ tin vaøo söï hoaùn caûi cuûa con ngöôøi thì ngaøy nay toâi vaãn tin vaøo söï hoaùn caûi cuûa con ngöôøi. Hoài ñoù toâi ñaõ tin vaøo quyeàn naêng cöùu roãi cuûa Ñöùc Christ thì ngaøy nay toâi coøn tin moät ngaøn laàn hôn vaøo quyeàn naêng cöùu roãi cuûa Ngaøi. Toâi bieát raèng ngöôøi ta coù theå hoaùn caûi nhöõng sai laàm trong caùch soáng cuûa hoï; vaø heát laàn naøy ñeán laàn khaùc toâi ñaõ thaáy hoï tìm ra ñöôïc chaân tính nôi chính hoï, ñieàu maø Thaùnh Paul goïi laø “Ñöùc Christ ôû trong baïn, nguoàn hy voïng vinh quang.” Nhôø hieåu bieát ñieàu ñoù neân toâi tin chaéc vaøo söï cöùu roãi vónh vieãn cuûa toâi vaø toaøn nhaân loaïi. Toâi bieát raèng Ñöùc Christ voán haèng soáng vaø chuùng ta vaãn soáng trong Ngaøi; bieát raèng Thöôïng Ñeá laø Ñaáng Cha Laønh cuûa chuùng ta vaø trong Cô Tieán Hoùa vó ñaïi cuûa Ngaøi moïi linh hoàn ñeàu cuoái cuøng tìm ñöôïc con ñöôøng veà vôùi Ngaøi. Toâi bieát raèng nguoàn soáng Christ trong taâm con ngöôøi coù theå ñöa taát caû töø söï cheát ñeán söï baát töû. Toâi bieát raèng bôûi vì Ñöùc Christ voán haèng soáng neân chuùng ta cuõng haèng soáng nhö Ngaøi vaø ñöôïc cöùu roãi baèng söï soáng cuûa Ngaøi. Tuy nhieân, toâi vaãn thöôøng nghi vaán veà nhöõng phöông caùch cöùu roãi cuûa con ngöôøi vaø tin raèng con ñöôøng cuûa Thöôïng Ñeá thöôøng laø toát nhaát. Toâi tin raèng Ngaøi thöôøng ñeå cho chuùng ta tìm con ñöôøng cuûa chính mình ñeå trôû veà, vaø bieát raèng trong taát caû chuùng ta coù moät phaàn cuûa Ngaøi, noù voán baát töû vaø ñöa ñeán söï hieåu bieát. Toâi bieát raèng khoâng coù gì trong caøn khoân vuõ truï naøy coù theå ngaên caùch tình thöông cuûa Thöôïng Ñeá vôùi con 61
  • 75. Töï truyeän 75 cuûa Ngaøi. Toâi bieát raèng Ngaøi tieáp tuïc quan phoøng “cho ñeán khi ngöôøi haønh höông meät moûi cuoái cuøng ñaõ tìm ñöôïc con ñöôøng trôû laïi queâ xöa.” Toâi bieát raèng moïi söï ñeàu maõi maõi phuø trôï cho nhöõng ai yeâu thöông Thöôïng Ñeá, töùc laø khoâng phaûi chuùng ta yeâu thöông moät Ñaáng Thaàn linh tröøu töôïng naøo ôû xa xaêm, maø laø yeâu thöông ñoàng baøo mình. Yeâu thöông ñoàng baøo mình laø baèng chöùng — coù leõ khoâng roõ reät, nhöng chaéc chaén — raèng chuùng ta yeâu thöông Thöôïng Ñeá. Coâ Elise Sandes ñaõ daïy toâi ñieàu ñoù baèng cuoäc soáng cuûa coâ, tình thöông cuûa coâ, trí tueä vaø söï thoâng hieåu cuûa coâ. Thôøi gian toâi ôû Ireland khoâng laâu laém nhöng thaät thuù vò. Tröôùc ñaây toâi chöa töøng ôû Ireland vaø laàn naøy phaàn lôùn thôøi gian toâi ôû Dublin vaø Traïi Currach, khoâng maáy xa Kildare. Chính trong thôøi gian ôû Currach toâi ñaõ laøm moät coâng vieäc heát söùc laï thöôøng maø neáu gia ñình toâi bieát ñöôïc chaéc hoï ñaõ phaûi kinh khuûng laém. Toâi khoâng bieát laø toâi coù neân traùch hoï hay khoâng. Xin quí baïn nhôù cho raèng noùi cho cuøng hoài aáy toâi chæ môùi hai möôi hai, vaø thieáu nöõ thôøi ñoù khoâng ñöôïc töï do nhö hieän nay. Luùc ñoù, coù moät ñoaøn quaân cuûa Phaùo binh Kî maõ Hoaøng gia ñoùng ôû Newbridge Barracks, vaø caùc binh só trong ñoaøn (maø toâi coù gaëp ôû traïi huaán luyeän vaøo muøa heø) hoï ñaõ yeâu caàu toâi moãi chieàu ñeán giaûng ôû ñoù, trong Phoøng Tieát ñoä Quaân ñoäi. Töùc laø ñeán ñoù luùc 6 giôø chieàu vaø trôû veà raát khuya; bôûi vì ngöôøi ta cho pheùp toâi môû buoåi giaûng Kinh Thaùnh trong phoøng Tieát ñoä sau khi caêng-tin ñaõ ñoùng cöûa. Sau khi baøn baïc kyõ, moïi ngöôøi quyeát ñònh raèng toâi coù theå nhaän lôøi môøi, vaø moãi toái toâi côõi xe ñaïp ñeán ñoù, sau buoåi cheø cheùn say söa be beùt cuûa binh só maø ngöôøi Anh goïi laø “high tea”. Khoaûng töø 11 giôø ñeán nöûa ñeâm toâi môùi quay veà, coù hai binh só theo hoä toáng; moãi toái hoï saép ñaët ngöôøi naøo seõ ñöa toâi veà vaø caáp giaáy pheùp caàn thieát. Toâi khoâng bao giôø bieát ñöôïc ngöôøi hoä toáng toâi laø moät binh só Coâng giaùo ñöùng ñaén, ñaùng tin caäy, hay laø moät anh chaøng thoâ loã tuïc taèn. Toâi chaéc laø hoï ñaõ baét thaêm ñeå choïn ngöôøi naøo seõ 62
  • 76. Töï truyeän76 ñöa toâi veà, vaø neáu thaêm truùng moät bôïm nhaäu thì ngaøy ñoù caùc ñoàng ñoäi chu ñaùo cuûa anh seõ caån thaän ngaên ngöøa, khoâng cho anh ta ñeán caêng-tin. Duø sao, cuõng xin quí baïn haõy hình dung moät thieáu nöõ vôùi neà neáp thôøi Victoria ñöôïc giöõ gìn kyõ löôõng kinh khuûng, moãi ñeâm ñi xe ñaïp veà nhaø sôû vôùi hai chaøng lính queøn maø coâ ta khoâng bieát ra laøm sao caû. Vaäy maø khoâng heà coù laàn naøo, lôøi noùi naøo ñaõ xuùc phaïm ñeán ngöôøi thieáu nöõ toân thôø thanh giaùo kia, vaø toâi ñaõ thích ñieàu ñoù bieát bao ! Toái naøo nhöõng ngöôøi lính ôû caêng-tin cuõng ñeán phoøng giaûng gaëp toâi. Toâi khoâng coá môøi hoï ñeán döï, nhöng chuùng toâi raát hoøa haûo. Ñaây laø nôi toâi ñaõ hoïc ñöôïc caùch phaân bieät nhöõng haïng ngöôøi say. Dó nhieân, coù haïng say söa quaäy phaù vaø coù nhieàu traän say röôïu ñaùnh nhau maø toâi ñaõ lao vaøo can giaùn — khoâng bao giôø bò thöông, nhöng chaéc raèng ñaõ laøm hoï böïc mình. Haïng naøy khoâng heà gaây phieàn phöùc gì cho toâi, vaø toâi cuõng khoâng bò toån haïi gì khi can thieäp. Caùc Quaân caûnh vaãn thöôøng hoan ngheânh söï giuùp ñôõ cuûa toâi ñeå daøn xeáp binh lính; toâi haàu nhö ñaõ trôû thaønh chuyeân gia trong vaán ñeà naøy. Roài ñeán haïng say röôïu toáng tình, maø toâi raát sôï. Toâi khoâng bao giôø bieát anh ta seõ laøm hay noùi gì, nhöng luoân luoân toâi giöõ moät caùi gheá hay caùi baøn giöõa toâi vaø anh ta. Caùc nhaø thuaàn hoùa sö töû thaáy raèng ñaët moät caùi gheá chaéc chaén giöõa hoï vaø moät chuù sö töû caùu kænh laø raát höõu ích; vaø trong tröôøng hôïp cuûa keû say röôïu toáng tình thì toâi coù theå hoaøn toaøn tin töôûng maø ñeâà nghò caùch naøy. Ngöôøi say laàm lì döõ tôïn thì khoù giaûi quyeát hôn raát nhieàu, nhöng khoâng thöôøng coù. Ngöôøi ta cuõng hoïc caùch phaân bieät nhöõng ngöôøi maø côn say aûnh höôûng ñoâi chaân, vaø nhöõng ngöôøi maø phaàn ñaàu bò aûnh höôûng, vaø caùch ñoái xöû vôùi moãi haïng cuõng khaùc nhau. Trong khi laøm vieäc giöõa caùc binh só, nhieàu laàn toâi ñaõ ñöôïc Quaân caûnh yeâu caàu giuùp hoï ñöa moät ngöôøi lính say yeân laëng veà traïi. Hoï thöôøng laùnh maët nhöng ôû raát gaàn, vaø baáy giôø ngöôøi ta thaáy quang caûnh toâi vaø ngöôøi lính say söa loaïng choaïng ñi doïc theo ñöôøng. Coù leõ, quí baïn coù theå töôûng töôïng 63
  • 77. Töï truyeän 77 ñöôïc noãi kinh hoaøng cuûa coâ toâi neáu baø chöùng kieán ñöôïc nhöõng böôùc tieán loaïng choaïng naøy. Tuy nhieân, toâi ñaõ laøm ñieàu naøy hoaøn toaøn “vì Chuùa Jesus” vaø chöa coù laàn moät ngöôøi lính naøo toan coù haønh ñoäng thoâ bæ caû. Tuy nhieân, chaéc haún toâi seõ khoâng thích thaáy moät ñöùa con gaùi toâi ôû trong tình traïng töông töï, vaø haún toâi ñaõ caûm thaáy raèng “ñieàu gì toát cho ngoãng meï thì khoâng phaûi bao giôø cuõng toát cho ngoãng con.” Coâng vieäc cuûa toâi thaät ña daïng: giöõ soå saùch, caém hoa trong caùc phoøng ñoïc saùch, vieát thö cho binh só, khoâng ngôùt toå chöùc hoäi giaûng Kinh Thaùnh, chuû toïa caùc buoåi caàu nguyeän haøng ngaøy, nghieân cöùu cuoán Kinh Thaùnh cuûa toâi moät caùch caàn maãn vaø raát, raát gioûi. Toâi ñaõ mua moïi loaïi saùch naøo coù theå giuùp toâi thuyeát giaûng toát hôn, nhö laø Nhöõng Böôùc daønh cho Nhaø Thuyeát giaùo, Nhöõng Baøi noùi chuyeän daønh cho Giaûng vieân, Caùc Baøi giaûng cho caùc Moân ñoà, Phaùc thaûo cho caùc Phuïng söï vieân (toâi ñaõ coù nhöõng cuoán saùch nhan ñeà treân) vaø nhöõng cuoán khaùc cuõng coù nhan ñeà haáp daãn töông töï. Toâi vaãn ñaõ coù yù muoán xuaát baûn moät cuoán töïa ñeà YÙ töôûng cho nhöõng Ngöôøi Khôø, vaø thaäm chí ñaõ vieát phaàn ñaàu, nhöng khoâng thöïc hieän ñöôïc. Coù theå noùi raèng toâi raát thuaän thaûo vôùi caùc baïn ñoàng söï. Maëc caûm töï ty naëng neà ñaõ luoân luoân khieán toâi khaâm phuïc hoï, vaø theá laø khoâng ai ganh tî vôùi toâi caû. Moät saùng noï, coâ Elise Sandes nhaän ñöôïc moät böùc thö maø toâi thaáy noù laøm cho coâ heát söùc lo laéng. Theodora Schofield, ngöôøi chuû nhieäm coâng vieäc ôû AÁn Ñoä ñaõ khoâng ñöôïc khoûe, vaø döôøng nhö neân ñeå cho coâ aáy veà nghæ. Tuy nhieân, döôøng nhö khoâng coù ai raûnh ñeå ñeán thay theá. Chính coâ Sandes thì tuoåi ñaõ cao, coøn coâ Eva Maguire cuõng khoâng raûnh. Vôùi tính thaúng thaén thöôøng ngaøy, coâ Sandes baûo raèng neáu coù tieàn thì coâ seõ phaùi toâi ñi, bôûi vì “duø em chöa ñöôïc gioûi laém nhöng coù em vaãn toát hôn khoâng coù ai caû.” Thôøi ñoù ñi AÁn Ñoä raát toán keùm, maø coâ Sandes coøn phaûi traû phí toån cho coâ Theo trôû veà. Vôùi tính töï maõn toân giaùo thöôøng leä, toâi noùi, “Neáu Chuùa muoán em ñi thì Ngaøi seõ gôûi 64
  • 78. Töï truyeän78 cho tieàn.” Coââ nhìn toâi nhöng khoâng moät lôøi bình phaåm. Vaøi ba ngaøy sau, khi chuùng toâi ñang aên ñieåm taâm, toâi nghe coâ keâu leân, sau khi môû moät böùc thö. Roài coâ ñöa phong bì cho toâi. Trong ñoù khoâng coù thö vaø cuõng khoâng ghi ai gôûi. Tuy nhieân, beân trong laïi coù moät taám ngaân phieáu naêm traêm baûng Anh vôùi maáy chöõ, “Cho coâng vieäc ôû AÁn Ñoä” vieát ngang qua taám phieáu. Caû chuùng toâi khoâng ai bieát tieàn ñoù töø ñaâu ñeán, maø chæ nhaän noù nhö laø tröïc tieáp töø chính Thöôïng Ñeá. Theá laø giaûi quyeát ñöôïc tieàn veù taøu; coâ beøn hoûi laïi xem toâi coù muoán vì coâ maø laäp töùc qua AÁn Ñoä hay khoâng, ñoàng thôøi baûo raèng dó nhieân laø toâi chöa ñöôïc gioûi maáy, nhöng luùc ñoù coâ khoâng coù ai khaùc ñeå phaûi ñi. Ñoâi khi toâi töï hoûi coù phaûi Chaân sö toâi Ngaøi ñaõ gôûi soá tieàn ñoù hay khoâng. Ñieàu caàn caàn yeáu laø toâi phaûi qua AÁn Ñoäää ñeå hoïc moät soá baøi hoïc nhaát ñònh, vaø ñeå doïn ñöôøng cho coâng vieäc maø Ngaøi ñaõ noùi qua nhieàu naêm tröôùc ñaây raèng toâi coù theå laøm cho Ngaøi. Toâi khoâng bieát ñieàu ñoù vaø thaäm chí toâi khoâng bao giôø hoûi Ngaøi vieäc ñoù, bôûi vì noù khoâng phaûi laø ñieàu quan troïng. Toâi vieát thö cho gia ñình toâi hoûi xem toâi coù theå ñi hay khoâng — nguï yù raèng daàu sao thì toâi cuõng ñi, nhöng toâi muoán laøm theá cho phaûi ñaïo vaø ít ra cuõng toû ra lòch söï. Coâ toâi, coâ Clare Parsons, vieát thö noùi raèng coâ taùn thaønh vieäc ñoù neáu toâi coù veù taøu khöù hoài — vaø theá laø toâi ñöôïc moät veù taøu khöù hoài. Roài toâi ñi Luaân Ñoân ñeå mua haønh trang ñi AÁn Ñoä; baáy giôø toâi khoâng thieáu tieàn, neân toâi ñaõ mua moïi thöù toâi caàn, moät caùch thaät thích thuù. Chaéc chaén laø toâi ñaõ “tieâu pha thoaûi maùi”. Nhöng baát ngôø laøm sao, khi chieác röông ñöïng ñoà môùi cuûa toâi ñeán thaønh phoá Quetta, tænh Baluchistan (Pakistan) thì toâi thaáy ñoà ñaïc trong röông bò maát heát vaø thay vaøo ñoù laø nhöõng gieû raùch baån thæu. Cuõng may laø toâi ñaõ ñem theo mình nhieàu moùn; tuy nhieân, ñoù laø baøi hoïc ñaàu tieân cho toâi thaáy raèng caùc söï vaät trong ñôøi naøy ñeàu taïm thôøi. Nhöng cuõng caùi taät thích quaàn aùo (vaø cho ñeán nay toâi vaãn coøn thích) neân toâi ñaõ gôûi thö xin nhöõng moùn khaùc. 65
  • 79. Töï truyeän 79 Em vaø coâ toâi ñaõ ra tieãn toâi ôû beán taøu Tilbury, vaø phaûi nhaän raèng toâi chöa bao giôø thích thuù ñieàu gì baèng cuoäc du haønh laâu ba tuaàn ñeán Bombay laàn ñoù. Cuõng nhö taát caû nhöõng ngöôøi thuoäc cung Song Nam, toâi vaãn luoân luoân thích du lòch; vaø baáy giôø toâi cuõng laø moät thieáu nöõ thaät hôïm hónh, neân laáy laøm haõnh dieän raèng caùi gheá xeáp cuûa toâi (do moät oâng döôïng möôùn cho) coù ghi töôùc hieäu cuûa toâi treân ñoù. Ñuùng laø keû thieåu trí thích chuyeän nhoû nhaët, vaø hoài ñoù trí tueä cuûa toâi coøn raát noâng caïn — thaät söï coøn nguû yeân. Toâi coøn nhôù raát roõ chuyeán ñi ñaàu tieân aáy. Ngoài cuøng baøn vôùi toâi trong phoøng aên coøn coù hai ngöôøi phuï nöõ khaùc, vaø naêm ngöôøi ñaøn oâng coù veû giaøu coù vaø heát söùc saønh ñieäu. Hoï toû ra thích ba ngöôøi phuï nöõ chuùng toâi, nhöng toâi thì heát söùc kinh sôï hoï. Hoï noùi chuyeän baøi baïc vaø ñua ngöïa; hoï uoáng raát nhieàu röôïu maïnh; hoï chôi baøi vaø — teä hôn nöõa laø — hoï khoâng bao giôø caàu nguyeän khi aên. Böõa aên ñaàu tieân ñaõ laøm toâi ngaïc nhieân vaø söõng sôø. Sau böõa aên tröa, toâi veà phoøng vaø heát söùc caàu nguyeän ñeå coù ñuû söùc maïnh vaø laøm ñieàu phaûi. Ñeán böõa aên chieàu thì toâi maát heát can ñaûm vaø phaûi caàu nguyeän theâm nöõa. Tuy nhieân, keát quaû laø buoåi ñieåm taâm saùng hoâm sau toâi ñaõ noùi leân ñöôïc, toâi choïn luùc caû naêm ngöôøi ñaøn oâng noï coù maët ôû phoøng aên, nhöng hai coâ gaùi kia chöa ñeán. Toâi hoaøn toaøn heát söùc sôï seät vaø heát söùc ngöôïng nghòu, nhöng toâi ñaõ laøm ñieàu maø toâi nghó laø Chuùa Jesus seõ laøm. Toâi nhìn hoï vaø noùi vôùi gioïng mau leï vaø boái roái: “Toâi khoâng uoáng röôïu vaø khoâng khieâu vuõ; toâi khoâng chôi baøi vaø cuõng khoâng ñi xem saân khaáu; toâi bieát quí vò seõ gheùt toâi, neân toâi nghó raèng toát hôn laø toâi ñeán moät baøn aên khaùc.” Moät söï im laëng naëng neà bao truøm chuùng toâi. Roài moät ngöôøi trong hoï (oâng naøy raát nhieàu ngöôøi bieát teân tuoåi neân toâi khoâng neâu ra ôû ñaây) beøn ñöùng daäy, nghieâng mình ngang qua baøn, chìa tay ra vaø noùi, “Naøo, baét tay. Neáu coâ keát baïn vôùi chuùng toâi thì chuùng toâi cuõng keát baïn vôùi coâ vaø chuùng toâi seõ coá heát söùc ñeå xöû söï thaät ñuùng ñaén.” Theá laø toâi coù ñöôïc moät chuyeán ñi heát söùc vui thích. Hoï ñaõ ñoái vôùi toâi toát66
  • 80. Töï truyeän80 ñeïp khoâng theå töôûng, neân toâi vaãn nhôù ñeán hoï vôùi loøng thieän caûm vaø bieát ôn. Ñoù laø chuyeán ñi toát ñeïp nhaát cuûa toâi, bôûi vì trong naêm naêm toâi ñaõ qua laïi London vaø Bombay saùu laàn, neân toâi cuõng coù ít nhieàu kinh nghieäm. Quí oâng naøy coù thaáy thuù vò hay khoâng thì ñoù laø chuyeän khaùc, nhöng hoï khoâng bao giôø queân ñoái xöû töû teá vôùi toâi. Veà sau, moät ngöôøi trong hoï ñaõ gôûi cho toâi nhieàu saùch toân giaùo ñeå duøng cho moät Traïi Binh só. Moät ngöôøi khaùc thì gôûi cho moät taám ngaân phieáu thaät nhieàu tieàn, coøn moät ngöôøi khaùc nöõa, raát coù theá löïc trong ngaønh hoûa xa, ñaõ gôûi cho toâi moät chieác veù mieãn phí treân tuyeán Hoûa xa Baùn ñaûo Ñaïïi AÁn maø toâi vaãn duøng luoân hoài coøn ôû AÁn Ñoä. Khi ñeán Bombay, toâi cöù töôûng laø seõ ñoåi taøu ôû ñoù ñeå leân taøu AÁn Ñoä thuoäc Anh ñi Karachi, roài ñeán Quetta, tænh Baluchistan. Duø veà sau toâi cuõng coù ñi theo loä trình keå treân, nhöng luùc ñoù thì khoâng. Toâi nhaän moät böùc ñieän chôø saün baûo toâi haõy rôøi Bombay vaø ñi chuyeán xe toác haønh ñeán Meerut thuoäc mieàn Trung AÁn. Toâi sôï quaù. Toâi ñaõ bao giôø ñi du lòch moät mình trong ñôøi toâi ñaâu. Toâi ñang ñeán moät chaâu luïc maø toâi khoâng heà quen bieát moät ngöôøi naøo; khoâng nhöõng toâi phaûi ñoåi veù taøu thuûy ñi Karachi maø toâi coøn phaûi mua veù xe löûa Ñaïi AÁn ñeå ñi Meerut. Gioáng nhö moät chuù boà caâu thuaàn döôõng, toâi ñaõ ñeán vôùi Hoäi Phuï Nöõ Treû Coâng giaùo, nôi toâi ñöôïc moïïi ngöôøi ñoái xöû toát ñeïp vaø quan taâm lo laéng moïi beà. Xin quí ñoäc giaû nhôù cho raèng baáy giôø toâi coøn treû, ñeïp, vaø caùc thieáu nöõ thôøi ñoù cuõng khoâng heà laøm nhöõng ñieàu toâi laøm. ÔÛ ga xe löûa Bombay toâi ñaõ ñöôïc daïy doã qua moät kinh nghieäm ñaày tình ngöôøi. Kinh nghieäm ñoù ñeán ñeå chöùng toû raèng, con ngöôøi voán toát ñeïp nhö theá naøo — laø ñieàu maø quí baïn löu yù thaáy toâi coù theå chöùng minh vaø seõ chöùng minh trong trong quyeån saùch naøy. Nhö quí baïn ñaõ roõ, luùc ñoù toâi laø moät keû hoaøn toaøn töï haøo veà ñöùc haïnh cuûa mình, duø toâi coù nhieàu thieän chí. Haàu nhö toâi ñaõ soáng quaù söùc toát ñeïp vaø chaéc haún laø ñaõ thaùnh thieän ñeán möùc ñuû ñeå cho ngöôøi ta gheùt. Toâi khoâng heà 67
  • 81. Töï truyeän 81 tham gia caùc sinh hoaït dieãn ra treân taøu thuûy maø cöù nghieâm nghò ñi daïo treân boong vôùi cuoán Kinh Thaùnh roäng khoå treân tay. Keå töø khi toâi rôøi London, treân taøu coù moät ngöôøi maø toâi raát gheùt. OÂng ta laø söùc soáng treân taøu; haèng ngaøy oâng ta ñieàu haønh soøng baïc, toå chöùc khieâu vuõ vaø saép ñaët caùc maøn trình dieãn. OÂng ta chôi baøi vaø uoáng raát nhieàu röôïu Whisky pha soda. Trong suoát cuoäc haønh trình ba tuaàn leã toâi luoân luoân troâng chöøng oâng ta moät caùch khinh bæ. Döôùi caùi nhìn cuûa toâi, oâng ta ñuùng laø quæ söù. OÂng ta coù noùi chuyeän vôùi toâi ñaâu moät, hai laàn nhöng toâi ñaõ toû ra raèng toâi khoâng muoán dính líu gì ñeán oâng ta caû. Ngaøy hoâm aáy, trong khi toâi ñang ñôïi taøu trong nhaø ga lôùn ôû Bombay vöøa lo sôï vöøa öôùc gì toâi khoâng ñeán ñaây, thì oâng ta ñeán vaø baûo toâi, “Chaùu gaùi aï, chaùu ñaõ toû ra roõ raøng laø khoâng thích chuù, nhöng chuù coù moät ñöùa con gaùi ôû tuoåi chaùu vaø chuù seõ phaûi hoái haän neáu ñeå cho noù ñi du lòch moät mình ôû AÁn Ñoä naøy. Duø chaùu coù thích hay khoâng, chaùu cuõng haõy chæ cho chuù toa taøu cuûa chaùu. Chuù muoán xem qua nhöõng ngöôøi ñoàng haønh vôùi chaùu, vaø quyeát ñònh cuûa chuù seõ raát coù ích cho chaùu. Chuù cuõng seõ ñöa chaùu ñi duøng böõa ôû nhöõng nhaø ga mình phaûi xuoáng aên”. Toâi khoâng bieát ñaõ hieåu nhö theá naøo, nhöng luùc ñoù toâi nhìn thaúng vaøo oâng ta vaø noùi, “Chaùu sôï laém. Xin chuù haõy troâng nom duøm chaùu.” OÂng ñaõ giuùp ñôõ toâi raát chu ñaùo, vaø toâi coøn nhôù hình aûnh cuoái cuøng cuûa oâng, maëc boä ñoà nguû vôùi chieác aùo khoaùc ñang ñöùng treân moät giao loä xe löûa luùc nöûa ñeâm; oâng ñaõ cho tieàn ngöôøi baûo veä ñeå troâng nom toâi vì oâng khoâng theå ñi cuøng ñöôøng vôùi toâi xa hôn nöõa. Ba naêm sau, toâi coù ñeán Rhanikhet trong daõy nuùi Hi-maõ ñeå môû moät Traïi Binh só môùi ôû ñoù. Moät ngöôøi chaïy giaáy töø moät quaän beân ngoaøi ñaõ ñeán mang theo böùc thö ngaén cuûa baïn oâng naøy, yeâu caàu toâi haõy ñeán thaêm oâng ta vì oâng ta saép maát vaø ñang caàn moät söï giuùp ñôõ tinh thaàn. OÂng ñaõ yeâu caàu toâi ñeán. Ngöôøi baïn ñoàng söï ñaõ khoâng chòu ñeå toâi ñi; baø aáy laø moät ngöôøi giaùm hoä cuûa toâi vaø ñaõ thaáy heát söùc lo ngaïi chuyeän naøy. Toâi khoâng ñi,
  • 82. Töï truyeän82 vaø oâng ta ñaõ cheát trong coâ ñôn. Toâi cöù aân haän maõi — nhöng toâi bieát laøm sao ñöôïc? Truyeàn thoáng, tuïc leä vaø baø giaùm hoä, taát caû ñaõ ngaên caûn toâi; tuy nhieân, toâi ñaõ caûm thaáy raát khoå taâm vaø baát löïc. Treân ñöôøng töø Bombay ñeán Meerut, trong moät böõa côm toái noï, oâng ñaõ noùi thaúng vôùi toâi raèng toâi khoâng thaùnh thieän vaø ñaùng töï haøo nhö beà ngoaøi cuûa toâi, vaø oâng nghó moät ngaøy kia toâi seõ thaáy ra raèng toâi vaãn laø moät con ngöôøi. Hoài ñoù oâng ta ñang ñaém chìm trong nhöõng noãi khoù khaên maø toâi laïi khoâng coá gaéng giuùp ñôõ oâng. OÂng ñaõ trôû laïi AÁn Ñoä töø Anh quoác, nôi maø oâng ñaõ phaûi ñöa vôï vaøo nhaø thöông ñieân; ñöùa con trai ñoäc nhaát cuûa oâng vöøa bò gieát vaø ñöùa con gaùi duy nhaát boû troán theo moät ngöôøi ñaøn oâng coù vôï. OÂng khoâng coøn ai trong ñôøi. OÂng khoâng caàn gì nôi toâi hôn laø moät lôøi an uûi. Toâi ñaõ coù lôøi an uûi oâng, vì toâi ñaõ thaáy meán oâng. Tröôùc khi maát, oâng nhaén tin cho toâi, nhöng toâi khoâng ñi ñöôïc, thaät laø ñaùng tieác. Töø ñoù trôû ñi, cuoäc soáng cuûa toâi trôû neân raát baän roän. Vì coâ Schofield vaéng maët neân toâi phaûi chòu traùch nhieäm cho moät soá Traïi Binh só ôû Quetta, Meerut, Lucknow, Chakrata, vaø hai Traïi maø toâi ñaõ môû — Umballa vaø Rhanikhet — trong daõy Hi-maõ, caùch Almora khoâng xa laém. Chakrata vaø Rhanikhet ôû mieàn sôn cöôùc, cao khoaûng naêm, saùu ngaøn boä vaø dó nhieân laø nhöõng traïi nghæ heø. Töø thaùng Naêm cho tôùi thaùng Chín, chuùng toâi trôû thaønh “nhöõng con veït mieàn nuùi.” Cuõng coù moät Traïi khaùc ôû Rawal Pindi, nhöng toâi khoâng coù traùch nhieäm ôû ñoù, ngoaïi tröø coù laàn toâi ñaõ ñeán ñoù moät thaùng ñeå theá chaân cho ngöôøi chuû nhieäm laø coâ Ashe. ÔÛ moãi traïi ñeàu coù hai coâ vaø hai ngöôøi quaûn lyù, chòu traùch nhieäm ñieàu haønh quaùn aên giaûi khaùt vaø tu boå chung cho cô sôû. Hoï thöôøng laø nhöõng ngöôøi lính xuaát nguõ, vaø toâi nhôù laø ñaõ raát may maén ñöôïc söï trôï giuùp chu ñaùo cuûa hoï. Baáy giôø toâi haõy coøn quaù treû vaø thieáu kinh nghieäm; treân toaøn Chaâu AÙ toâi khoâng heà quen bieát moät ai; luùc ñoù toâi caàn ñöôïc baûo veä nhieàu hôn laø toâi ñaõ töôûng. Toâi deã laøm nhöõng ñieàu daïi doät, chæ vì toâi chöa bieát nhöõng gì thöïc söï taø vaïy, vaø khoâng heà 68
  • 83. Töï truyeän 83 bieát vieäc gì coù theå xaûy ra cho caùc thieáu nöõ. Ví duï nhö, coù laàn toâi bò moät côn ñau raêng haønh haï ñeán möùc heát chòu noåi. Trong khu vöïc toâi ñang laøm vieäc laïi khoâng coù nha só thöôøng tröïc, nhöng thænh thoaûng coù moät nha só rong (thöôøng laø ngöôøi Myõ) ñi ngang qua vaø ñaët ñòa ñieåm chöõa raêng nôi moät nhaø nghæ. Vöøa khi aáy toâi nghe coù moät nha só ñeán thò xaõ, neân toâi ñeán ñoù moät mình maø khoâng heà noùi gì vôùi caùc baïn ñoàng söï cuûa toâi caû. Toâi gaëp moät ngöôøi Myõ treû tuoåi vaø moät ngöôøi nöõa giuùp vieäc cho oâng ta. Raêng toâi hö quaù nhieàu phaûi nhoå, neân toâi yeâu caàu oâng ta chuïp thuoác meâ toâi ñeå nhoå. OÂng ta nhìn toâi vôùi aùnh maét laø laï, nhöng cuõng laøm theo yeâu caàu. Khi toâi ñaõ tænh laïi, oâng ta môùi caûnh caùo toâi raèng, laøm sao maø toâi bieát ñöôïc oâng ta laø ngöôøi ñöùng ñaén, bôûi vì trong khi meâ toâi ñaõ hoaøn toaøn ôû trong tay oâng, vaø theo kinh nghieäm cuûa oâng thì nhöõng ngöôøi haønh ngheà rong, ñi lang thang khaép xöù AÁn Ñoä, thöôøng ñaõ khoâng toát gì hôn. Tröôùc khi ñi, oâng baét toâi phaûi höùa laø seõ caån thaän hôn sau naøy. Noùi chung, töø ñoù trôû ñi toâi ñaõ caån thaän hôn, nhöng toâi vaãn nhôù ñeán oâng vôùi loøng bieát ôn, duø toâi ñaõ queân teân oâng ta roài. Hoài ñoù, toâi hoaøn toaøn khoâng bieát sôï laø gì; toâi khoâng thaáy coù gì phaûi sôï caû. Moät phaàn vì tính voâ yù töï nhieân, moät phaàn vì doát naùt söï ñôøi, vaø moät phaàn cuõng vì toâi tin chaéc raèng Thöôïng Ñeá seõ che chôû cho toâi. Döôøng nhö Ngaøi ñaõ che chôû thöïc, bôûi vì, theo nguyeân taéc, toâi cho raèng nhöõng ngöôøi say, treû con vaø ngöôøi khôø ñeàu khoâng coù traùch nhieäm, vaø phaûi ñöôïc che chôû. Nhö theá, nôi ñaàu tieân toâi ñaõ ñeán laø Meerut, nôi toâi ñaõ laøm quen vôùi coâ Schofield vaø ñaõ ñöôïc chæ baûo nhöõng gì caàn bieát ñeå taïm thôøi nhaän vieäc cuûa coâ. Caùi khoù chính cuûa toâi laø toâi coøn quaù treû so vôùi traùch nhieäm. Nhöõng söï coá thöôøng vöôït quaù söùc toâi. Toâi thieáu kinh nghieäm neân khoâng coù yù thöùc veà giaù trò töông ñoái cuûa söï vieäc. Chuyeän khoâng ñaùng thì toâi laïi cuoáng cuoàng leân, coøn vieäc thöïc söï nghieâm troïng thì khoâng heà lo laéng. Nhìn chung laïi caùc naêm thaùng ñaõ qua, toâi khoâng nghó laø toâi ñaõ laøm vieäc thöïc söï teä quaù. 69 70
  • 84. Töï truyeän84 Luùc ñaàu, toâi gaàn nhö söõng sôø tröôùc nhöõng ñieàu kyø laï cuûa Ñoâng phöông. Taát caû ñeàu quaù môùi meû, quaù laï luøng, vaø hoaøn toaøn khaùc vôùi nhöõng gì toâi töôûng töôïng. Maøu saéc, nhöõng dinh thöï xinh xaén, söï dô baån, ngheøo khoå, döøa vaø tre, nhöõng em beù deã thöông vaø nhöõng ngöôøi phuï nöõ (thôøi ñoù) ñoäi bình nöôùc treân ñaàu; nhöõng con traâu vaø nhöõng loaïi xe laï kieåu, nhö gharries vaø ekkas (toâi khoâng bieát giôø ñaây coøn khoâng), chôï buùa ñoâng ñuùc vaø nhöõng khu baùn haøng thoå saûn, vaät duïng baèng baïc vaø nhöõng taám thaûm ñeïp ñeõ, nhöõng ngöôøi baûn xöù ñi chaân traàn, ngöôøi Hoài giaùo, AÁn giaùo, Si-kim, ngöôøi Ra-put ôû Baéc AÁn, ngöôøi Gô-ca ôû Nepal, lính ñòa phöông vaø caûnh saùt, thænh thoaûng moät chuù voi ñi qua vôùi ngöôøi quaûn töôïng, nhöõng muøi vò xa laï, nhöõng ngoân ngöõ khoâng quen, vaø luoân luoân naéng raùo, chæ tröø muøa möa — luoân luoân vaø bao giôø cuõng noùng. Ñoù laø nhöõng ñieàu toâi coøn nhôù veà thôøi aáy. Toâi ñaõ meán xöù AÁn Ñoä. Toâi vaãn luoân luoân mong trôû laïi ñoù, nhöng e raèng khoâng theå trong kieáp soáng naøy. Toâi coù nhieàu baïn ôû AÁn Ñoä, vaø coù nhöõng ngöôøi baïn AÁn ôû caùc nöôùc khaùc. Toâi cuõng bieát ñoâi ñieàu veà noãi khoù khaên cuûa AÁn Ñoä, veà loøng mong muoán ñoäc laäp, nhöõng tranh chaáp, xung ñoät noäi boä, veà nhieàu tieáng noùi vaø chuûng toäc, veà daân soá ñoâng ñuùc vaø caùc tín ngöôõng cuûa xöù naøy. Toâi khoâng bieát roõ laém, vì toâi chæ ôû ñoù coù maáy naêm, nhöng toâi thích ngöôøi daân AÁn. Taïi Hoa Kyø ngöôøi ta khoâng bieát veà caùc khoù khaên ôû AÁn Ñoä neân hoï môùi khuyeân baûo Anh quoác neân laøm nhöõng gì. Nhöõng lôøi leõ naûy löûa, cuoàng noä cuûa nhöõng ngöôøi AÁn giaùo treân ñaát Myõ naøy coù veû aùt haún caùc cam keát ñieàm tónh cuûa chính quyeàn Anh ôû AÁn raèng chöøng naøo ngöôøi AÁn giaùo vaø Hoài giaùo giaûi quyeát ñöôïc caùc dò bieät giöõa hoï, thì AÁn Ñoä coù theå töï trò hoaëc hoaøn toaøn ñoäc laäp. Ngöôøi ta ñaõ lieân tuïc coá gaéng ñaït ñeán moät baûn hieán phaùp ñeå ngöôøi Hoài giaùo (moät thieåu soá baûy chuïc trieäu — öa gaây chieán, ñaày theá löïc vaø giaøu coù) cuøng ngöôøi AÁn giaùo coù theå soáng chung; moät hieán phaùp theá naøo ñeå coù theå thoûa maõn 71
  • 85. Töï truyeän 85 ñöôïc caû hai nhoùm, cuõng nhö caùc vò phoù vöông vaø haøng trieäu ngöôøi khoâng thöøa nhaän hay höôûng öùng theo Ñaûng Quoác Ñaïi. Caùch ñaây maáy naêm, toâi coù hoûi moät yeáu nhaân AÁn giaùo raèng oâng nghó ñieàu gì seõ xaûy ra neáu ngöôøi Anh ruùt taát caû caùc quaân ñoaøn vaø söï quan taâm cuûa hoï ra khoûi AÁn Ñoä. Toâi hoûi theá vì muoán ñöôïc caâu traû lôøi thaønh thöïc chöù khoâng phaûi chæ ñeå tuyeân truyeàn. OÂng hôi do döï roài môùi noùi raèng: “Baïo ñoäng, noäi chieán, gieát choùc, cöôùp boùc vaø taøn saùt haøng ngaøn ngöôøi AÁn giaùo yeâu chuoäng hoøa bình bôûi ngöôøi Hoài giaùo.” Toâi môùi gôïi yù raèng duøng phöông phaùp chaäm raõi hôn laø giaùo duïc coù leõ seõ khoân ngoan hôn chaêng. OÂng ta nhuùn vai vaø quay sang toâi: “Naøy Baø Alice Bailey, Baø ñang laøm gì trong thaân xaùc ngöôøi Anh naøy? Baø laø moät ngöôøi AÁn giaùo taùi sinh, vaø Baø ñaõ mang xaùc thaân ngöôøi AÁn trong nhieàu kieáp roài.” Toâi ñaùp, “Toâi cuõng nghó nhö vaäy”, vaø sau ñoù chuùng toâi thaûo luaän veà söï thaät khoâng theå choái caõi raèng AÁn Ñoä vaø Anh quoác coù lieân quan maät thieát vôùi nhau, coù nhieàu nghieäp quaû phaûi cuøng nhau giaûi quyeát, vaø nghieäp quaû khoâng phaûi hoaøn toaøn cuûa ngöôøi Anh. Ñieàu thuù vò laø trong nhöõng naêm theá chieán vöøa qua, vieäc cöôõng baùch toøng quaân khoâng heà aùp duïng cho AÁn Ñoä, nhöng ñaõ coù nhieàu trieäu ngöôøi ñaêng kyù tình nguyeän, trong khi ñoù thì vôùi daân soá hôn 550 trieäu caû AÁn Ñoä vaø Mieán Ñieän chæ coù raát ít ngöôøi coäng taùc vôùi ngöôøi Nhaät. AÁn Ñoä seõ ñöôïc vaø phaûi ñöôïc töï do, nhöng töï do phaûi ñeán theo con ñöôøng ñuùng ñaén. Vaán ñeà khoù khaên thöïc söï khoâng phaûi laø giöõa ngöôøi Anh vaø khoái daân soá AÁn Ñoä, maø laø giöõa ngöôøi Hoài (ñaõ chinh phuïc AÁn Ñoä) vaø daân AÁn. Moät khi khoù khaên noäi boä ñoù ñöôïc giaûi quyeát, AÁn Ñoä seõ ñöôïc töï do. Moät ngaøy kia taát caû chuùng ta ñeàu seõ ñöôïc töï do. Nhöõng moái haän thuø chuûng toäc seõ tieâu tan; vai troø coâng daân moät nöôùc seõ vaãn quan troïng nhöng toaøn theå nhaân loaïi seõ quan troïng hôn nhieàu. Ranh giôùi vaø laõnh thoå vaãn ñöôïc ñaët ñuùng choã
  • 86. Töï truyeän86 trong tö töôûng con ngöôøi, nhöng thieän chí vaø söï caûm thoâng treân tröôøng quoác teá seõ ñöôïc coi troïng hôn. Caùc dò bieät toân giaùo vaø nhöõng ñoá kî beø phaùi seõ ñeán luùc phaûi tan bieán vaø roát cuoäc chuùng ta seõ phaûi thöøa nhaän “Ñaáng Thöôïng Ñeá duy nhaát laø Ñaáng Cha laønh cuûa taát caû, Ngaøi sieâu vieät treân taát caû, haønh ñoäng thoâng qua taát caû vaø ôû trong taát caû chuùng ta.” Ñaây khoâng phaûi laø nhöõng moäng mô hoang töôûng. Ñoù laø nhöõng söï kieän thöïc teá ñang töø töø hieån loä, vaø seõ hieån loä mau choùng hôn khi caùc theá heä tôùi coù ñöôïc nhöõng quaù trình giaùo duïc ñuùng ñaén hôn; khi caùc giaùo hoäi bieát ñöôïc söï thaät veà Ñöùc Christ — chöù khoâng phaûi laø caùc dieãn giaûi cuûa khoa thaàn hoïc — vaø khi maø tieàn baïc vaø caùc saûn phaåm cuûa ñòa caàu ñöôïc xem laø nhöõng thöù taøi saûn caàn ñöôïc chia seû. Baáy giôø nhöõng vaán ñeà quan troïng treân theá giôùi seõ ñöôïc ñaët ñuùng choã, vaø moïi ngöôøi seõ tieán tôùi trong hoøa bình, an oån, höôùng veà neàn vaên hoùa môùi. Coù leõ nhöõng lôøi tieân ñoaùn cuûa toâi khoâng ñöôïc maáy ai ñeå yù. Tuy nhieân, toâi vaø nhöõng ngöôøi yeâu thöông ñoàng baøo mình ñeàu quan taâm ñeán caùc vaán ñeà treân. Toâi khoâng nhôù coù ñieàu gì ñaëc bieät xaûy ra trong nhöõng tuaàn ñaàu tieân ôû Meerut, nhöng toâi baét ñaàu coù kinh nghieäm thöïc söï môùi laï ôû Quetta. Toâi coøn nhôù roõ coâng vieäc cuûa toâi ôû Traïi Binh só Quetta laø moät trong nhöõng giai ñoaïn thuù vò. Toâi thích thuû phuû Quetta. Noù ôû ñoä cao khoaûng 5.000 boä, muøa heø raát noùng vaø khoâ coøn muøa ñoâng thì aâm 450 . Tuy nhieân, vaøo thôøi ñoù, ngay caû nhöõng ngaøy giaù reùt nhaát chuùng toâi cuõng phaûi ñoäi nhöõng chieác noùn roäng vaønh ñeå traùnh naéng. Ngaøy nay, toâi thaáy ngöôøi ta khoâng coøn ñoäi chuùng nhieàu nöõa; hai ñöùa con gaùi toâi theo choàng sang soáng nhieàu naêm ôû AÁn Ñoäää cuõng ít khi ñoäi chuùng vaø thöôøng cöôøi toâi veà chuyeän naøy; nhöng vaøo luùc toâi soáng thì ñoù laø thôøi trang. Quetta laø thaønh phoá lôùn nhaát cuûa bang Baluchistan, vaø bang naøy laø moät vuøng traùi ñoän giöõa AÁn Ñoä vaø Afghanistan. Toâi ñaõ ôû ñoù gaàn hai naêm, khoâng thöôøng xuyeân, nhieàu laàn ñi vaøo ñaát AÁn, vaø naêm laàn baêng qua sa maïc Sind. ÔÛ Baluchistan 72
  • 87. Töï truyeän 87 ngoaøi gioáng caây ñoå tuøng thì thaûo moäc raát ít; maõi ñeán khi vuøng naøy ñöôïc daãn thuûy nhaäp ñieàn ngöôøi ta môùi troàng ñöôïc ñuû caùc thöù. Hoa hoàng ôû Baluchistan toâi thaáy ít coù nôi naøo saùnh kòp, vaøo thôøi ñoù chuùng nôû röïc rôõ trong moïi khu vöôøn. Vaøo muøa xuaân, cuùc vaïn thoï ñua nhau khoe saéc, roài ñeán hoa höôùng döông. Nhaân ñoù coù moät caâu chuyeän vui. Moät chieàu noï, khi giaûng trong lôùp Kinh Thaùnh ngaøy Chuùa nhaät, toâi coù noùi vôùi caùc binh só raèng con ngöôøi voán höôùng veà Thöôïng Ñeá moät caùch töï nhieân vaø bình thöôøng nhö theá naøo. Toâi ñaõ duøng hoa höôùng döông ñeå minh hoïa cho ñieàu naøy, neâu leân raèng sôû dó noù ñöôïc goïi laø hoa höôùng döông bôûi vì bao giôø noù cuõng höôùng theo vò trí cuûa maët trôøi treân khoâng trung. Saùng hoâm sau, moät ngöôøi lính ñeán cöûa phoøng khaùch chuùng toâi vôùi veû maët raát nghieâm troïng, anh ta yeâu caàu toâi chòu khoù ñi ra vöôøn chæ moät phuùt thoâi. Toâi ñaõ ñi theo anh ta, vaø, chaúng noùi chaúng raèng, anh ta chæ ngay caùc ñoùa hoa höôùng döông. Trong haøng traêm boâng hoa ôû ñoù, chieác naøo cuõng quay löng veà phía maët trôøi caû. Quetta laø nôi maø laàn ñaàu tieân toâi gaùnh vaùc traùch nhieäm vaø ít nhieàu gì cuõng laøm vieäc ñoäc laäp, duø coâ Clara Shaw vaãn ôû vôùi toâi. Caùc quaân ñoaøn ñeán Quetta ñaõ chieám cöù Traïi Binh só ñeán möùc hoï trôû neân heát söùc voâ kyû luaät. Toâi nghó raèng coâ chuû nhieäm traïi naøy coù hôi nhuùt nhaùt, duø raèng coù theå laø coâ khoâng nhuùt nhaùt nhö toâi. Moät ñaùm lính ñaõ thích thuù ñeán quaäy phaù nôi naøy moãi ñeâm. Hoï coù khoaûng 20 ngöôøi, thöôøng cuøng nhau ñeán töø doanh traïi. Hoï vaøo quaùn aên, goïi ca-cao vaø tröùng chieân roài duøng thôøi gian coøn laïi cuûa buoåi toái ñeå neùm caùc bình ca-cao vaø tröùng chieân leân töôøng. Quí ñoäc giaû coù theå deã daøng töôûng töôïng ra keát quaû nhö theá naøo. Thaät laø moät tình traïng hoãn ñoän gheâ gôùm vaø thaùi ñoä cuûa hoï laïi caøng teä theâm. Theá laø toâi ñöôïc phaùi tôùi ñeå xem coi coù theå laøm nhö theá naøo. Toâi thaáy thaät kinh khuûng vaø khoâng bieát phaûi laøm sao. Trong maáy buoåi toái ñaàu tieân toâi cöù thô thaån vaøo ra quaùn aên vaø caùc phoøng ñoïc saùch, vaø thaáy raèng söï coù maët cuûa toâi 73
  • 88. Töï truyeän88 chæ laøm cho hoï trôû neân toài teä hôn. Hoï phao tin raèng toâi laø moät coâ naøng ñanh ñaù vaø toâi saép baùo caùo hoï leân thöôïng caáp, neân hoï beøn toû thaùi ñoä vôùi toâi. Roát cuoäc, khi ñaõ bieát hoï laø ai vaø nhöõng ngöôøi naøo caàm ñaàu, toâi môùi gôûi moät vieân tuøy phaùi ñeán doanh traïi moät saùng noï ñeå môøi nhöõng ngöôøi naøo khoâng tröïc ban haõy ñeán Traïi Binh só vaøo moät giôø ñaõ ñònh. Vì moät lyù do naøo ñoù maø boïn hoï khoâng coù ngöôøi naøo tröïc, vaø hoï ñaõ ñeán ñuû caû, hoaøn toaøn do loøng hieáu kyø. Khi hoï ñeán, toâi cho hoï leân nhöõng chieác xe ngöïa ñòa phöông (gharris), cuøng vôùi taát caû nhöõng thöù caàn duøng cho moät böõa aên ngoaøi trôøi, vaø ñöa ñeán moät ñòa ñieåm thôøi ñoù goïi laø Woodcock Spinney. Hoâm aáy laø moät ngaøy ñeïp trôøi, naéng raùo vaø noùng nöïc; vaø duø bieát raèng nôi ñaây coù raát nhieàu loaïi raén ñoäc krait (nhoû con nhöng caén cheát ngöôøi) döôøng nhö ñieàu ñoù cuõng khoâng laøm chuùng toâi baän taâm. Nôi ñaây chuùng toâi baøy tieäc traø, keå chuyeän khoâi haøi vaø ñaët caâu ñoá; chuùng toâi khoâng noùi veà toân giaùo, vaø toâi cuõng khoâng chuùt gì ñeà caäp ñeán vieäc laøm quaáy quaû cuûa hoï, roài ñeán chieàu toái, chuùng toâi quay veà. Toâi khoâng coù lôøi naøo pheâ phaùn, chæ trích, yeâu caàu hay naøi næ gì caû. Chaéc haún laø boïn hoï ñaõ toû ra boái roái. Suoát toái ñoù toâi khoâng noùi gì, coøn hoï thì vaãn baên khoaên vaø ñi veà doanh traïi. Chieàu hoâm sau, moät ngöôøi quaûn lyù cuûa quaùn aên ñaõ tìm gaëp vaø yeâu caàu toâi ñeán quaùn aên moät laùt. Nôi ñoù toâi thaáy nhöõng ngöôøi lính naøy ñang lau saïch vaø sôn caùc böùc töôøng, chaø röûa saøn nhaø, vaø laøm cho chieác quaùn trôû neân ñeïp ñeõ hôn tröôùc raát nhieàu. Toâi ñaõ töï hoûi: phaûi chaêng do toâi quaù sôï haõi maø vaán ñeà ñöôïc caûi thieän, hay laø toâi ñaõ xöû söï thaät khoân ngoan? Nhöng duø sao thì söï vieäc cuõng ñaõ xaûy ra: Toâi khoâng heà coù chuû taâm saép ñaët tröôùc. Luùc ñoù toâi ñaõ hoïc moät baøi hoïc quan troïng. Toâi raát ngaïc nhieân khi thaáy raèng ñoái vôùi nhieàu ngöôøi thì söï yeâu thöông, thoâng caûm raát höõu hieäu, trong khi nhöõng lôøi buoäc toäi vaø keát aùn laïi thaát baïi. Toâi khoâng coøn chuyeän raéc roái naøo vôùi toaùn lính aáy nöõa. Moät ngöôøi trong nhoùm vaãn coøn laø baïn toâi, duø 74
  • 89. Töï truyeän 89 raèng töø aáy ñeán nay ñaõ boán möôi naêm qua toâi khoâng heà gaëp nhöõng ngöôøi kia. Ngöôøi baïn ñoù ñeán thaêm toâi khi toâi ôû Lon- don naêm 1934, vaø chuùng toâi ñaõ noùi veà nhöõng ngaøy xa xöa ñoù. OÂng ta noùi chuyeän raát thuù vò. Tuy nhieân, nhaân caâu chuyeän, toâi khaùm phaù ra moät ñieàu laøm toâi suy nghó. Caùc binh só ñoù ñaõ ñöôïc thuyeát phuïc vaø haønh ñoäng ñuùng ñaén, khoâng phaûi bôûi nhöõng baøi giaûng thao thao baát tuyeät cuûa toâi, hoaëc bôûi söï nhaán maïnh naøo veà giaùo ñieàu thaàn hoïc baûo raèng maùu huyeát cuûa Chuùa Jesus coù theå cöùu roãi hoï, maø chæ do loøng yeâu thöông, thoâng caûm. Toâi vaãn chöa tin raèng coù theå nhö theá ñöôïc. Hoài ñoù toâi chöa hoïc ñöôïc raèng tình thöông laø ñieàu coát yeáu trong giaùo huaán cuûa Ñöùc Christ, raèng chính tình thöông vaø cuoäc soáng cuûa Ngaøi môùi cöùu roãi con ngöôøi, chöù khoâng phaûi baát cöù nhöõng lôøi tuyeân boá thoâ baïo naøo cuûa khoa thaàn hoïc noùi veà noãi sôï haõi cuûa hoûa nguïc. Toâi coù theå keå nhieàu chuyeän khaùc lieân heä ñeán thôøi gian naøy ôû AÁn Ñoä, nhöng coù leõ maáy chuyeän ñoù ñaùng quan taâm ñoái vôùi toâi hôn laø vôùi quí ñoäc giaû. Toâi ñaõ ñi töø Traïi naøy ñeán Traïi kia, troâng nom soå saùch, hoûi han nhöõng ngöôøi quaûn lyù, khoâng ngôùt môû nhöõng cuoäc hoäi giaûng Kinh Thaùnh, noùi chuyeän vôùi binh só veà linh hoàn hay veà gia ñình cuûa hoï, thaêm vieáng caùc quaân y vieän, vaø giaûi quyeát nhieàu vaán ñeà khoù khaên maø ñöông nhieân phaûi coù khi haøng traêm, ngaøn binh só ñoàn truù ôû xa nhaø, gaëp phaûi nhöõng khoù khaên cuûa cuoäc soáng trong khí haäu noùng böùc vaø moät neàn vaên minh xa laï. Toâi ñaõ trôû neân quen thuoäc ñoái vôùi nhieàu quaân ñoaøn. Coù laàn toâi toång keát con soá nhöõng quaân ñoaøn maø toâi ñaõ laøm vieäc vôùi hoï ôû Ireland vaø ôû AÁn Ñoä, vaø thaáy leân ñeán 40. Trong soá ñoù, coù nhieàu quaân ñoaøn ñaõ ñaët nhöõng teân rieâng cho toâi. Moät quaân ñoaøn kî binh noåi tieáng ñaõ goïi toâi laø “Baø ngoaïi”. Moät ñoaøn veä binh khaùc, vì lyù do naøo khoâng bieát maø luoân goïi toâi laø “Bình söù”. Moät ñoaøn boä binh noåi tieáng noï thì luoân luoân noùi ñeán hay vieát veà toâi laø B.O.L., nghóa laø “Baø phöôùc”. Phaàn ñoâng caùc chaøng trai cöù goïi toâi laø “Meï beà treân”, 75
  • 90. Töï truyeän90 coù theå vì toâi coøn quaù treû. Thö töø ñeán toâi ngaøy caøng nhieàu, vaø daàn daø toâi ñaõ hieåu roõ taâm tö cuûa ngöôøi lính. Toâi khoâng bao giôø thaáy hoï aên noùi nhö Rudyard Kipling ñaõ moâ taû. Thöïc ra, nhöõng ngöôøi lính binh nhì ñeàu baát bình tröôùc hình aûnh maø oâng ta moâ taû hoï. Toâi ñaõ chôi haøng ngaøn vaùn côø (ôû Anh goïi laø draughts) vaø trôû neân raát gioûi moân naøy, khoâng phaûi vì toâi chôi coù phöông phaùp khoa hoïc maø vì toâi coù loái ñoaùn ñuùng moät caùch laï thöôøng nhöõng gì maø ñoái thuû cuûa toâi ñònh laøm. Muøi ca-cao vaø tröùng chieân cöù maõi phaûng phaát trong muõi toâi. Toâi thöôøng “ñeäm” ñaøn döông caàm cho caùc baøi ca phoå thoâng haùt trong phoøng ñoïc saùch cho ñeán möùc chaùn ngaáy khi nghe nhöõng ngöôøi lính gaøo leân, “Em nhö laø daây leo, seõ baùm chaët laáy anh, v..v.” hoaëc, “taát caû nhöõng göông maët nhoû nhaén cuûa nhöõng chaøng nöõ tính ñang nhìn toâi mæm cöôøi,” voán laø nhöõng baøi haùt phoå thoâng cuûa thôøi ñoù. Tuy nhieân, hoï dieãn dòch baøi haùt baèng nhöõng lôøi leõ khaùc maø toâi heát söùc traùnh khoâng muoán nghe ñeå khoûi phaûi can thieäp. Toâi ñaõ nhieàu giôø ñaøn caùc baûn thaùnh ca baèng phong caàm vaø haàu nhö coù theå ñaøn thuoäc loøng. Hoài ñoù toâi coù gioïng cao trung bình raát hay, vôùi aâm phoå roäng vaø raát ñieâu luyeän. Toâi ñaõ maát gioïng ca aáy khi haùt trong nhöõng caên phoøng ñaày khoùi thuoác. Toâi cho laø toâi ñaõ baùn nhieàu goùi thuoác hôn caû moät cöûa haøng thuoác laù. Toâi raát thích höôùng daãn haùt thaùnh ca trong moïi cuoäc hoäi. Nhöõng ngöôøi lính thöôøng öa ñuøa giôõn, vaø chaúng bao laâu toâi bieát raèng khi hoï keâu ñoøi baûn “chicken” töùc laø baøi “Foul I to the fountain fly,” v.v. coøn baûn “child she-bear” laø noùi veà doøng nhaïc, “Can a woman’s tender care cease towards the child she bear.” Chuùng toâi duøng saùch Thaùnh ca cuûa Moody vaø Sankey; nhöõng baøi ca naøy thöïc hay vì aâm ñieäu du döông traàm boång, nhöng xeùt veà vaên chöông vaø thi ca thì quaù dôû. Toâi nhôù moät ñeâm noï ôû Chakrata toâi ñaõ giôùi thieäu baøi Thaùnh ca, “Chuùng ta seõ nhoùm hoïp beân doøng soâng”, noäi dung ñoan chaéc raèng neáu laøm theá chuùng ta seõ haïnh phuùc ñôøi ñôøi. Toâi noùi lôùn, 76
  • 91. Töï truyeän 91 gioïng roõ raøng, “Naøo, caùc baïn, khi haùt baûn thaùnh ca naøy chuùng ta seõ haùt ‘khi nhoùm hoïp beân doøng soâng chuùng ta seõ haïnh phuùc maõaõi maõaõi’ hoaëc ‘khi nhoùm hoïp beân doøng soâoâng chuùng ta seõ haïnh phuùc maõi maõi’.” Toâi ngöôùc nhìn leân thì thaáy coù moät vò Töôùng ôû cuoái phoøng, vôùi só quan quaûn lyù cuøng toaùn nhaân vieân cuûa oâng ñeán thanh tra Traïi, hoï thaáy nhöõng gì chuùng toâi ñang laøm. Hoï raát ngaïc nhieân maø thaáy coù moät phuï nöõ treû maëc aùo ñaàm traéng ñeo baêng xanh, hôi thaát kính veà toân giaùo, khoâng gioáng vôùi hình aûnh cuûa nhaø giaûng Kinh Thaùnh maø hoï ñaõ töôûng. Ñeán ñaây, toâi xin noùi raèng toâi luoân luoân ñaõ ñöôïc söï ñoái ñaõi toát ñeïp thöôøng xuyeân cuûa caùc só quan trong caùc quaân ñoaøn; toâi cho raèng nhöõng giaây phuùt trong ñôøi (nay ñaõ xa xöa laém roài) maø toâi ñaõ töï haøo quaù loá, laø khi toâi vöøa ra khoûi nhaø thôø, theo sau cuoäc dieãn haønh cuûa giaùo hoäi, vaø ñöôïc caùc só quan cuøng binh só ñoùn chaøo. Ñeán giôø toâi vaãn coøn nhôù noãi xuùc ñoäng aáy. Trong suoát nhöõng naêm ñaøo taïo, huaán luyeän naøy, phaàn lôùn thôøi gian soáng cuûa toâi laø laøm vieäc vôùi nam giôùi. Thöôøng khi suoát nhieàu tuaàn leã toâi khoâng noùi chuyeän vôùi moät ngöôøi phuï nöõ naøo khaùc hôn laø coâ baïn ñoàng söï vöøa laø giaùm hoä cuûa toâi. Phaûi thöïc söï thöøa nhaän raèng cho ñeán nay toâi vaãn khoâng hieåu ñöôïc taâm tö cuûa ngöôøi phuï nöõ. Dó nhieân, noùi chung chung nhö vaäy thì cuõng coù choã khoâng ñuùng. Toâi vaãn coù nhöõng ngöôøi baïn nöõ vaø raát quí meán hoï, nhöng thöôøng thì toâi thích caùch suy nghó cuûa phaùi nam hôn. Moät ngöôøi ñaøn oâng ñoâi khi gaây cho chuùng ta nhöõng noãi khoù khaên nghieâm troïng; moät ngöôøi ñaøn baø thì luoân luoân taïo cho chuùng ta nhieàu ñieàu phieàn phöùc vuïn vaët, vaø toâi khoâng muoán ñieàu ñoù. Toâi nghó toâi khoâng theo phong traøo phuï nöõ, nhöng toâi bieát raèng neáu ngöôøi phuï nöõ chaân thaønh vaø thoâng minh thì hoï coù theå ñaït ñeán ñòa vò cao toät. Toâi thöôøng duøng nhöõng buoåi saùng ñeå nghieân cöùu Kinh Thaùnh, bôûi vì trung bình toâi toå chöùc möôøi laêm cuoäc hoäi moät tuaàn; ñeå lo veà thö töø, ñeå hoïp vôùi caùc quaûn lyù, vaø ñeå voø ñaàu böùt tai tính soå saùch, vì toâi khoâng coù chuùt naêng khieáu naøo veà keá toaùn. Chieàu 77
  • 92. Töï truyeän92 naøo moãi quaùn aên cuõng phaûi phuïc vuï cho khoaûng naêm hay saùu traêm lính, neân vieäc mua baùn raát laø beà boän. Buoåi chieàu toâi thöôøng ôû beänh vieän, trong caùc traïi beänh khoâng coù nöõ y taù, bôûi vì nhu caàu coâng vieäc ôû ñoù raát lôùn. Toâi thöôøng ñi töø traïi naøy ñeán traïi khaùc trong caùc quaân y vieän lôùn ôû ñaây, mang theo saùch, baùo vaø raát nhieàu cuoán tieåu luaän. Trong soá ñoù ngaøy nay toâi chæ coøn nhôù coù hai cuoán. Moät cuoán nhan ñeà “Taïi Sao Meï Beà Treân Bò Ong Caén” (toâi khoâng heà bieát ñöôïc taïi sao), coøn cuoán kia laø “Noùi Thaúng Vôùi Nhöõng Ngöôøi Thaúng Thaén”, vaø toâi khoâng hieåu taïi sao nhöõng cuoán coù veû hay hôn toâi laïi khoâng nhôù. Daàn daø ôû caùc quaân y vieän ngöôøi ta bieát toâi khaù nhieàu, vaø caùc linh muïc ôû caùc giaùo xöù vaãn thöôøng môøi toâi ñeán ngoài beân caïnh nhöõng ngöôøi lính trong côn haáp hoái vaø, neáu toâi khoâng theå trôï giuùp ñöôïc ñieàu gì thì ít ra ngöôøi saép töø traàn cuõng coù theå naém baøn tay toâi. Khi ngoài troâng nom nhöõng ngöôøi ñang böôùc qua theá giôùi beân kia, toâi hoïc ñöôïc moät ñieàu quan troïng laø: Thöôïng Ñeá hay laø thieân nhieân chaêm soùc con ngöôøi trong nhöõng giaây phuùt ñoù, hoï thöôøng khoâng heà sôï cheát vaø vui veû ra ñi. Neáu khoâng thì hoï laïi meâ man vaø khoâng coøn yù thöùc gì trong theå xaùc caû. Chæ coù hai ngöôøi toâi troâng nom khi hoï töø traàn ñaõ haønh ñoäng khaùc haún. Moät ngöôøi, ôû Lucknow, luùc cheát ñaõ nguyeàn ruûa Thöôïng Ñeá vaø meï anh ta vaø traùch maéng cuoäc ñôøi, coøn ngöôøi kia laø moät ca sôï nöôùc khuûng khieáp. Khi ñoái dieän vôùi söï cheát, chuùng ta seõ thaáy noù khoâng gheâ gôùm nhö vaäy. Ñoái vôùi toâi söï cheát döôøng nhö laø moät ngöôøi baïn toát vaø toâi khoâng bao giôø coù caûm nghó raèng nhöõng gì chaân thöïc vaø chính yeáu nôi con ngöôøi laïi cheát maát. Ngay caû nhöõng ngaøy thaùng coøn theo caùc tö töôûng chính thoáng, khoâng bieát tí gì veà nhöõng khaûo cöùu taâm linh vaø luaät luaân hoài, toâi vaãn chaéc raèng cheát chæ laø moät vaán ñeà chuyeån sang laøm vieäc ôû theá giôùi beân kia. Trong tieàm thöùc toâi thöïc söï khoâng bao giôø tin chuyeän hoûa nguïc, maø theo quan ñieåm Thieân Chuùa giaùo chính thoáng thì coù raát nhieàu ngöôøi ñaõ phaûi ñeán ñoù. 78
  • 93. Töï truyeän 93 Toâi khoâng coù yù muoán vieát moät baøi luaän vaên noùi veà söï cheát, nhöng toâi xin ñöa ra ñaây moät ñònh nghóa veà söï cheát maø luoân luoân coù veû laø ñuû ñoái vôùi toâi. Cheát laø “söï ñuïng chaïm cuûa Linh hoàn quaù maïnh ñoái vôùi theå xaùc”; cheát laø tieáng goïi cuûa thieân tính, khoâng theå choái töø; cheát laø tieáng noùi cuûa Thöïc theå tinh thaàn noäi taïi baûo con ngöôøi: Haõy trôû veà trung taâm, töùc laø nguoàn coäi cuûa ngöôi trong moät thôøi gian, haõy suy ngaãm caùc kinh nghieäm ñaõ traûi vaø caùc baøi ñaõ hoïc, cho ñeán luùc trôû laïi coõi ñôøi, ñeå böôùc vaøo moät chu kyø hoïc hoûi môùi, vôùi tieán boä vaø kinh nghieäm phong phuù hôn. Cöù theá, toâi gaén boù vôùi söï höùng thuù vaø nhòp ñieäu cuûa coâng vieäc; toâi luoân luoân öa thích töøng giaây phuùt laøm vieäc, maëc duø toââi khoâng ñöôïc khoûe vaø bò chöùng thieân ñaàu thoáng khuûng khieáp. Moãi laàn toâi naèm beänh maát maáy ngaøy, nhöng toâi luoân luoân göôïng daäy ñeå laøm nhöõng vieäc caàn phaûi laøm. Toâi ñang giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà maø (nhö tröôùc ñaây coù noùi) toâi hoaøn toaøn khoâng thích hôïp, trong ñoù coù moät soá thaät laø nhöõng taán thaûm kòch. Toâi ñaõ thieáu kinh nghieäm soáng ñeán ñoä khi quyeát ñònh moät ñieàu gì toâi khoâng bao giôø chaéc raèng ñoù laø moät quyeát ñònh ñuùng hay toát nhaát. Toâi ñaõ phaûi ñoái phoù vôùi nhöõng vaán ñeà maø ngay caû ngaøy nay khi nhìn laïi toâi cuõng thaáy khoâng thích giaûi quyeát chuùt naøo. Coù laàn, moät keû saùt nhaân vöøa môùi baén baïn y ñaõ ñeán aån naùu choã toâi; toâi ñaõ phaûi giao anh ta cho coâng lyù xeùt xöû khi caûnh saùt ñeán yeâu caàu toâi giao anh ta cho hoï. Moät laàn khaùc, moät vieân quaûn lyù cuûa chuùng toâi ñaõ gom heát tieàn quyõ cuûa moät Traïi roài boû troán, laøm toâi phaûi maát suoát ñeâm ñuoåi theo y treân ñöôøng xe löûa. Xin quí baïn nhôù cho raèng vaøo thôøi ñaïi cuûa toâi khoâng ai laøm vieäc naøy, vaø caùch haønh xöû cuûa toâi thaät heát söùc kyø cuïc neáu xeùt theo quan ñieåm thieáu töï nhieân vaø nhöõng taäp quaùn heïp hoøi cuûa ngöôøi ñöông thôøi. Coù laàn ôû Lucknow, moät saùng noï toâi thöùc daäy vôùi aán töôïng maïnh raèng toâi phaûi ñeán Meerut ngay. Toâi voán coù moät taám veù haïng nhaát mieãn phí treân Tuyeán Hoûa Xa Baùn Ñaûo Ñaïi AÁn 79
  • 94. Töï truyeän94 (G.I.P.), coù theå ñi ñeán ñaâu tuøy thích, treân khaép mieàn Baéc AÁn. Ngöôøi baïn ñoàng söï ñaõ coá khuyeân toâi ñöøng ñi, nhöng toâi caûm thaáy raèng ngöôøi ta ñang caàn toâi. Khi ñeán Meerut, toâi thaáy raèng moät ngöôøi quaûn lyù ôû ñoù ñaõ bò truùng naéng, va ñaàu vaøo thanh goã vaø phaùt ñieân. Vôï con oâng ta ñang heát söùc lo laéng. OÂng ñaõ phaùt trieån chöùng ñieân loaïn muoán töï töû, vaø baùc só ñaõ löu yù toâi raèng noù coù theå trôû thaønh khuynh höôùng gieát ngöôøi. Toâi vaø ngöôøi vôï treû chaêm soùc anh ta trong möôøi ngaøy cho ñeán khi toâi lo xong vieäc ñöa anh ta veà Anh quoác, vaø cuoái cuøng anh ñaõ bình phuïc ôû ñoù. Moät ngöôøi quaûn lyù khaùc laïi buoàn naûn quaù söùc vaø cöù ñoøi töï töû. Sau moät thôøi gian xem xeùt, toâi chaùn ngaáy nhöõng lôøi anh ta ñe doïa lieân tuïc, neân moät ngaøy noï toâi laáy con dao xaét thòt roài yeâu caàu anh ta cöù laøm ñi chöù ñöøng noùi nöõa. Khi thaáy con dao, anh ta lieàn hoaûng sôï; toâi beøn caáp veù taøu cho anh ta trôû veà nöôùc Anh. Ñaây laø moät soá trong nhöõng ngöôøi khoâng chòu ñöïng noåi khí haäu, söï coâ ñôn hiu quaïnh vaø cuoäc soáng thieáu tieän nghi noùi chung ôû AÁn Ñoä ngaøy aáy. Hoài ñoù toâi khoâng bieát tí gì veà khoa taâm lyù, neân chuùng toâi khoâng giuùp ñôõ ñöôïc nhieàu cho nhöõng ngöôøi bò caùc chöùng taâm thaàn. Ñaây chæ laø moät vaøi tình huoáng trong caùc tröôøng hôïp toâi ñaõ phaûi ñoái phoù maø haàu nhö khoâng coù khaû naêng giaûi quyeát. Chính tình traïng khaån tröông lieân tuïc naøy roát cuoäc ñaõ laøm toâi ngaõ quò. Beân caïnh ñoù cuõng coù nhieàu thôøi khoaûng raát thuù vò. Toâi ñaõ thaønh coâng, giöõ ñöôïc binh só ôû trong caùc Traïi, khoâng ñeå cho hoï ñeán caùc choán aên chôi ñoài truïy ôû beân ngoaøi. Luùc ñoù, toâi vaãn cho raèng coù ñöôïc söï thaønh coâng laø nhôø naêng löïc cuûa tinh thaàn saâu saéc vaø taøi huøng bieän cuûa toâi khi dieãn giaûng. Giôø ñaây toâi laïi nghó raèng sôû dó toâi thaønh coâng laø vì baáy giôø toâi treû trung, vui tính vaø khoâng coù ai caïnh tranh. Ngoaøi caùc coâ ôû Traïi ra thì binh só ñaâu coøn coù theå chuyeän troø vôùi ai khaùc nöõa. Toâi cuõng cho raèng toâi coù khaû naêng khieán cho binh só caûm thaáy raèng toâi meán hoï, vaø quaû thöïc nhö vaäy. 80
  • 95. Töï truyeän 95 Trong thôøi gian soáng ôû AÁn Ñoä, toâi ñaõ veà Anh quoác ba laàn, vì ngöôøi ta cho raèng nhöõng chuyeán ñi moãi laàn keùo daøi ba tuaàn leã aáy raát toát cho söùc khoûe cuûa toâi. Toâi laø moät ngöôøi ñi bieån gioûi, vaø treân bieån toâi hoaøn toaøn caûm thaáy thoaûi maùi nhö ôû nhaø. Coù laàn toâi ñi ba tuaàn trôû veà Anh quoác, ôû Ireland moät tuaàn, ôû Scotland moät tuaàn, ôû xöù Anh moät tuaàn, roài leân thuyeàn trôû laïi AÁn Ñoä. Cöù keå chung thì toâi ñaõ traûi qua nhieàu ngaøy thaùng treân ñaïi döông. Toâi cuõng khoâng coøn nhôù noåi ñaõ bao nhieâu laàn vöôït Ñaïi Taây Döông nöõa. Suoát thôøi gian ñoù, toâi vaãn lieân tuïc aùp ñaët nhöõng baøi giaûng ñaïo cuõ kyõ. Toâi vaãn laø keû chính thoáng haïng naëng, hoaëc — duøng töø môùi hôn — laø moät ngöôøi baûo thuû thieáu suy nghó, bôûi vì coù keû baûo thuû naøo chòu duøng trí tueä cuûa mình ñaâu. Toâi ñaõ nhieàu laàn tranh luaän vôùi caùc só quan vaø caùc binh só coù tö töôûng töï do phoùng khoaùng. Tuy nhieân, toâi cöù baùm chaët vaøo caùc giaùo ñieàu noùi raèng khoâng ai coù theå ñöôïc cöùu roãi vaø leân Thieân Ñaøng neáu hoï khoâng tin raèng Chuùa Jesus ñaõ cheát ñeå chuoäc toäi cho hoï, ñeå xoa dòu moät vò Thöôïng Ñeá giaän döõ, hoaëc tröø phi hoï chòu caûi hoái, töùc laø chòu xöng toäi vaø chòu töø boû nhöõng ñieàu hoï thích laøm. Hoï khoâng coøn ñöôïc uoáng röôïu, chôi baøi, chöûûi theà hoaëc ñi xem haùt, vaø dó nhieân laø khoâng ñöôïc dính líu gì ñeán phuï nöõ. Neáu khoâng thay ñoåi cuoäc soáng nhö theá, thì khi cheát hoï khoâng khoûi sa hoûa nguïc, nôi ñoù hoï bò ñôøi ñôøi thieâu ñoát trong hoà löûa vaø löu hoaøng. Tuy nhieân, daàn daø nhöõng söï nghi ngôø baét ñaàu len loûi vaøo taâm trí toâi, vaø coù ba ñoaïn ñôøi khieán toâi baét ñaàu quan taâm ñeán nhöõng ñoä saâu cuûa trí tueä. Nhöõng haøm yù cuûa chuùng cöù ray röùt toâi maõi, vaø haàu nhö do ñoù maø roát cuoäc toâi ñaõ thay ñoåi thaùi ñoä ñoái vôùi Thöôïng Ñeá, cuõng nhö vôùi vaán ñeà cöùu roãi ñôøi ñôøi. Toâi xin keå ra ñaây ñeå quí baïn hieåu caùi trình töï xaùo troän cuûa noäi taâm toâi. Nhieàu naêm tröôùc ñaây, luùc toâi ñoä möôøi hai, möôøi ba, coâ toâi ôû Scotland coù moät ngöôøi ñaàu beáp teân laø Jessie Duncan. Chuùng toâi ñaõ laø baïn chí thaân khi toâi coøn laø moät coâ beù, thöôøng leûn vaøo 81
  • 96. Töï truyeän96 nhaø beáp cuûa chò ñeå laáy moät mieáng baùnh maø toâi bieát coù ôû ñoù. Trong ngaøy thì chò chæ laø ngöôøi toâi tôù, ñöùng leân khi toâi böôùc vaøo nhaø beáp, khoâng bao giôø ngoài khi toâi coøn ôû ñoù, chæ noùi khi toâi hoûi ñeán, vaø hoaøn toaøn ñuùng ñaén trong moïi quan heä ñoái vôùi toâi cuõng nhö moïi ngöôøi khaùc. Nhöng ñeán toái, sau khi chò ñaõ laøm xong coâng vieäc trong ngaøy vaø toâi ñaõ ñi nguû, thì chò thöôøng ñeán phoøng toâi, ngoài beân meù giöôøng vaø chuùng toâi noùi chuyeän huyeân thuyeân. Chò laø moät tín ñoà raát ngoan ñaïo. Chò raát thöông toâi vaø raát quan taâm troâng nom toâi khoân lôùn. Chò laø baïn thaân cuûa toâi, vaø khoâng ngaïi noùi thaúng khi naøo thaáy caàn. Neáu chò khoâng thích caùch cö xöû cuûa toâi thì chò noùi nhö vaäy. Neáu ôû beáp chò nghe ñöôïc nhöõng lôøi baùo caùo veà haønh ñoäng nghòch ngôïm cuûa toâi phía tröôùc nhaø thì chò noùi laïi cho toâi bieát. Neáu chò thaáy haøi loøng veà haïnh kieåm cuûa toâi noùi chung thì toâi cuõng nghe chò noùi ñieàu ñoù. Toâi khoâng nghó raèng ôû Myõ coù nhieàu ngöôøi nhaän thöùc hay ñaùnh giaù ñöôïc loaïi tình baïn vaø moái lieân giao coù theå naûy nôû giöõa nhöõng ngöôøi ñöôïc goïi laø giai caáp thöôïng löu vôùi caùc toâi tôù giaø nua cuûa hoï. Ñoù laø tình baïn chaân thaät vaø loøng thöông meán saâu xa ôû caû ñoâi beân. Moät buoåi toái kia Jessie ñeán thaêm toâi. Chieàu hoâm ñoù toâi ñaõ phaùt bieåu trong moät cuoäc hoäi giaûng Kinh Thaùnh nôi tieåu saûnh ñöôøng trong laøng, vaø toâi nghó raèng mình ñaõ aên noùi quaù hay. Toâi thaáy heát söùc haøi loøng vôùi chính mình. Jessie cuõng coù ôû ñoù vôùi nhöõng ngöôøi toâi tôù khaùc; toâi nhaän thaáy hoï ñaõ nghe toâi noùi moät caùch hoaøn toaøn baát bình vaø khoâng vui loøng chuùt naøo. Ñang khi cuøng toâi tranh luaän veà cuoäc hoäi thì thình lình chò nghieâng mình tôùi tröôùc vaø naém vai toâi laéc nheï ñeå nhaán maïnh ñieàu chò muoán noùi: “Naøy Coâ Alice, coù khi naøo Coâ bieát raèng Thaùnh Ñòa coù 12 cöûa, vaø moïi ngöôøi treân theá giôùi ñeàu ñeán ñoù theo cöûa naøy hay cöûa khaùc. Taát caû ñeàu gaëp nhau ôû trung taâm, nhöng khoâng phaûi ai cuõng ñi vaøo theo cöûa cuûa Coâ.” Hoài ñoù toâi khoâng hieåu yù chò muoán noùi gì, vaø chò ñaõ khoân ngoan khoâng noùi gì theâm. Toâi khoâng bao giôø queân lôøi chò noùi. Chò ñaõ 82
  • 97. Töï truyeän 97 daïy toâi baøi hoïc ñaàu tieân veà taàm nhìn roäng raõi, veà tình thöông meânh moâng cuûa Thöôïng Ñeá vaø nhöõng gì Ngaøi chuaån bò cho daân Ngaøi. Hoài ñoù chò ñaâu bieát raèng nhöõng lôøi cuûa chò ñaõ ñöôïc chuyeån ñeán haøng ngaøn ngöôøi khaùc qua caùc baøi dieãn thuyeát coâng coäng cuûa toâi. Toâi ñöôïc daïy phaàn keá cuûa baøi hoïc ôû AÁn Ñoä. Toâi ñaõ ñeán Umballa ñeå môû Traïi Binh só ôû ñoù, cuøng vôùi moät oâng laõo giuùp vieäc daân ñòa phöông teân laø Bugaloo. Coù leõ toâi vieát teân oâng khoâng ñuùng, nhöng khoâng sao. Toâi nghó laø oâng laõo ñaõ thöïc tình thöông meán toâi. OÂng laø moät cuï giaø ñaùng kính vôùi choøm raâu daøi, traéng nuoät, vaø khoâng bao giôø oâng ñeå cho ai laøm baát cöù chuyeän gì cho toâi neáu coù oâng ôû ñoù; oâng chaêm soùc toâi heát söùc chu ñaùo, ñi khaép nôi vôùi toâi, doïn phoøng vaø lo buoåi ñieåm taâm cho toâi moãi ngaøy. Moät hoâm, khi toâi ñang ñöùng treân bao lôn truï sôû cuûa chuùng toâi ôû Umballa nhìn ra tröôùc saân, toâi thaáy voâ soá nhöõng ñaùm ñoâng ngöôøi AÁn — tín ñoà AÁn giaùo, Hoài giaùo, daân Af-gan, Si- kim, ngöôøi Gô-ca ôû Nepal, ngöôøi Ra-put ôû Baéc AÁn, nhöõng vieân kyù luïc, phu queùt ñöôøng, ñaøn oâng, phuï nöõ vaø treû em, hoï khoâng ngôùt qua laïi treân ñöôøng. Hoï böôùc ñi laëng leõ — ñang ñeán töø moät nôi naøo ñoù, ñang ñi veà moät nôi naøo ñoù, hoaëc ñang suy nghó moät ñieàu gì, coøn teân tuoåi cuûa hoï thì khoâng keå xieát. Thình lình oâng laõo Bugaloo böôùc leân ñeán gaàn toâi roài naém laáy caùnh tay toâi (ñieàu maø moät toâi tôù ngöôøi AÁn khoâng bao giôø laøm) vaø lay nheï ñeå toâi chuù yù. OÂng noùi baèng tieáng Anh nghe raát laï tai, “Coâ Baba nghe naøy. Muoân trieäu ngöôøi daân ôû ñaây. Muoân trieäu ngöôøi luoân luoân ôû ñaây raát laâu tröôùc khi ngöôøi Anh quí vò ñeán. Cuõng cuøng moät Ñaáng Thöôïng Ñeá vaãn yeâu thöông chuùng toâi nhö yeâu thöông quí vò vaäy.” Keå töø ñoù toâi cöù thaéc maéc hoaøi khoâng hieåu oâng laø ai, vaø ñaõ töï hoûi phaûi chaêng Chaân sö toâi, Ñöùc K.H., ñaõ duøng oâng ñeå ñaäp beå lôùp voû kieåu caùch hình thöùc nôi toâi. Ngöôøi tôù giaø troâng gioáng nhö vaø haønh ñoäng gioáng nhö moät vò thaùnh, coù theå oâng laø moät vò ñeä töû cuõng neân. Moät laàn 83
  • 98. Töï truyeän98 nöõa, toâi ñaõ ñoái dieän vôùi cuøng vaán ñeà maø Jessie Duncan ñaõ neâu leân cho toâi — vaán ñeà tình baùc aùi cuûa Thöôïng Ñeá. Thöôïng Ñeá ñaõ laøm gì cho muoân trieäu con ngöôøi qua caùc thôøi ñaïi, treân toaøn theá giôùi, tröôùc khi Ñöùc Christ ñeán? Phaûi chaêng taát caû hoï ñeàu ñaõ cheát, khoâng ñöôïc cöùu vôùt vaø ñaõ sa hoûa nguïc? Toâi bieát ngöôøi ta vaãn thöôøng noùi raèng trong 3 ngaøy theå xaùc Ngaøi ñöôïc quaøng trong nhaø moà Ñöùc Christ ñaõ ñeán “giaûng ñaïo cho caùc hoàn ma trong hoûa nguïc,” nhöng ñieàu ñoù coù veû khoâng coâng baèng. Taïi sao laïi cho hoï moät cô hoäi nhoû nhoi chæ coù ba ngaøy, sau haøng ngaøn naêm ñoïa ñaøy trong hoûa nguïc, bôûi vì do ngaãu nhieân maø hoï soáng vaøo thôøi tröôùc khi Ñöùc Christ ñeán? Do ñoù, quí baïn coù theå thaáy baèng caùch naøo maø daàn daàn caùc nghi vaán noäi taâm naøy ñaõ ñaäp maïnh vaøo tri thöùc tinh thaàn cuûa toâi. Giai ñoaïn keá xaûy ra ôû Quetta. Toâi ñaõ quyeát ñònh ñöa ra moät baøi giaûng veà hoûa nguïc vì cho raèng ñieàu ñoù tuyeät ñoái caàn thieát cho söï an oån noäi taâm toâi vaø vì lôïi ích cho caùc binh só. Trong bao nhieâu naêm dieãn giaûng toâi chöa bao giôø laøm theá. Toâi ñaõ noùi quanh co vaø laån traùnh vaán ñeà. Toâi chöa bao giôø noùi döùt khoaùt raèng coù hoûa nguïc nhöng toâi tin coù ñieàu ñoù. Toâi khoâng bieát chaéc ñieàu gì veà hoûa nguïc caû. Ñieàu duy nhaát toâi tin chaéc laø toâi ñaõ ñöôïc cöùu roãi vaø toâi seõ khoâng bò boû vaøo hoûa nguïc. Chaéc haún raèng neáu coù hoûa nguïc thì ñaëc bieät neân ñeà caäp ñeán noù, bôûi vì Thöôïng Ñeá ñaõ duøng hoûa nguïc ñeå giam giöõ bieát bao nhieâu keû baát haûo roài. Theá laø toâi nhaát ñònh tìm ñoïc veà hoûa nguïc vaø quyeát tìm hieåu theâm veà noù. Toâi ñaõ nghieân cöùu vaán ñeà trong moät thaùng, nhaát laø ñoïc caùc taùc phaåm (maø toâi raát baát bình) cuûa nhaø thaàn hoïc Jonathan Edwards. Quí baïn coù bieát moät soá baøi giaûng cuûa oâng gheâ gôùm ñeán ñeán möùc naøo khoâng? Thaät laø nhöõng lôøi leõ taøn nhaãn, coù tính chaát man rôï. Ví duï nhö, coù ñoaïn oâng noùi veà nhöõng treû con cheát maø khoâng ñöôïc röûa toäi, noùi ñeán chuùng nhö laø “nhöõng con raén nhoû” chaùy kheùt trong löûa luyeän toäi. Giôø ñaây thì ñoái vôùi toâi ñieàu ñoù coù veû khoâng coâng bình tí naøo. Nhöõng ñöùa treû aáy coù yeâu caàu ñöôïc sinh ra 84
  • 99. Töï truyeän 99 ñaâu; chuùng chöa ñuû lôùn khoân ñeå coù theå bieát ñöôïc ñieàu gì veà Chuùa Jesus, theá thì taïi sao chuùng laïi ñaùng bò thieâu ñoát ñôøi ñôøi? Toâi ñaõ ñaém mình trong tö töôûng veà hoûa nguïc vaø taâm trí böøng böøng vôùi caùc giaùo ñieàu ñeán ñoä toâi queân raèng chöa heà coù ai töø hoûa nguïc trôû veà baûo cho chuùng ta bieát raèng noù coù thöïc hay khoâng. Chieàu ñoù, toâi ñaõ ñöùng treân buïc giaûng tröôùc naêm traêm binh só, chuaån bò ñem caùc toøa phaùn xeùt treân coõi trôøi ra laøm cho hoï sôï. Ñoù laø moät gian phoøng roäng, coù nhöõng cöûa soå daøi kieåu Phaùp môû ra vöôøn hoàng, vaøo thôøi gian hoa hoàng ñang nôû roä. Toâi ñaõ thuyeát trình moät caùch huøng hoàn doõng daïc; toâi ñaõ nhaán maïnh ñeán nhu caàu heát söùc thieát yeáu cuûa caùc thính giaû. Toâi ñaõ bò cuoán huùt vaøo chuû ñeà vaø tö töôûng veà hoûa nguïc ñeán möùc toâi queân heát chung quanh. Nöûa giôø sau, thình lình toâi nhaän thaáy raèng khoâng coøn thính giaû nöõa. Hoï ñaõ laàn löôït leûn ra ngoaøi, qua cöûa soå. Hoï ñaõ nghe giaûng vaø daàn daàn caûm thaáy khoâng theå chòu noåi nöõa, neân tuï taäp trong ñaùm hoa hoàng vaø cöôøi nhaïo toâi, moät keû khôø daïi ñaùng thöông. Chæ coøn laïi toâi vaø moät nhoùm nhoû caùc binh só ngoan ñaïo (maø caùc baïn ñoàng ñoäi goïi hoï moät caùch baát kính laø “nhöõng quaû ñaám Kinh Thaùnh”). Hoï laø thaønh vieân cuûa moät nhoùm caàu nguyeän taäp theå; hoï im laëng, nhaãn naïi vaø leã pheùp chôø cho toâi giaûng xong. Khi toâi ñaõ chaám döùt baèng moät ñoaïn keát thuùc yeáu ôùt thì moät vieân trung só ñeán gaàn toâi vôùi aùnh maét thöông haïi vaø baûo, “Naøy, Coâ, khi naøo Coâ coøn noùi söï thaät thì chuùng toâi vaãn coøn ngoài nghe baát cöù ñieàu gì coâ muoán noùi, xin Coâ bieát cho ñieàu ñoù, nhöng ngay khi Coâ baét ñaàu noùi doái thì phaàn ñoâng chuùng toâi seõ ñöùng daäy boû ñi, nhö chuùng toâi ñaõ laøm.” Ñoù quaû laø moät baøi hoïc cay ñaéng, naëng neà, moät baøi hoïc maø hoài ñoù toâi vaãn chöa hieåu. Toâi voán tin raèng Kinh Thaùnh ñaõ daïy söï thaät veà hoûa nguïc, vaø giôø ñaây thì taát caû nhöõng tieâu chuaån giaù trò cuûa toâi ñang bò lung lay. Neáu giaùo huaán veà hoûa nguïc ñaõ khoâng ñuùng söï thaät, thì coøn ñieàu naøo khaùc sai laàm nöõa khoâng? 85
  • 100. Töï truyeän100 Ba söï coá naøy ñaõ khieán cho taâm trí toâi voâ cuøng thaéc maéc, vaø roát cuoäc ñaõ laøm thaàn kinh toâi suy suïp naëng neà. Toâi ñuùng laø ñaõ ñi sai ñöôøng chaêng? Coù nhöõng ñieåm naøo khaùc maø toâi coøn phaûi hoïc khoâng? Coù nhöõng quan ñieåm naøo khaùc coù theå ñuùng? Toâi bieát ñaõ coù nhieàu ngöôøi raát toát nhöng hoï khoâng heà nghó nhö toâi ñaõ nghó, maø töø tröôùc ñeán giôø toâi cöù laáy laøm tieác cho hoï. Coù phaûi Thöôïng Ñeá ñuùng nhö toâi ñaõ hình dung ra Ngaøi? vaø (toâi coù caùi yù töôûng ñaùng sôï raèng) neáu Thöôïng Ñeá laø ñuùng nhö toâi töôûng töôïng, neáu thöïc söï toâi ñaõ hieåu ñöôïc Ngaøi cuõng nhö nhöõng gì Ngaøi muoán thì Ngaøi coù theå laø Thöôïng Ñeá ñöôïc khoâng — bôûi vì, neáu toâi coù theå hieåu ñöôïc Ngaøi thì chaéc haún Ngaøi cuõng bò giôùi haïn nhö toâi maø thoâi? Thaät söï ñaõ coù hoûa nguïc hay khoâng, vaø neáu coù thì taïi sao Ngaøi laïi ñöa con ngöôøi vaøo moät nôi gôùm ghieác nhö theá, trong khi Ngaøi laïi laø moät Ñaáng Thöôïng Ñeá baùc aùi? Neáu laø toâi, toâi khoâng theå laøm nhö vaäy. Toâi seõ noùi vôùi moïi ngöôøi raèng: “AØ, neáu caùc ngöôi khoâng theå tin nôi Ta thì thaät laø quaáy, bôûi vì Ta voán ñaùng tin caäy, nhöng Ta khoâng theå vaø seõ khoâng laøm khaùc hôn, coù leõ caùc ngöôi chöa heà nghe noùi veà Ta, hoaëc laø coù leõ caùc ngöôi ñaõ nghe nhöõng ñieàu sai laïc veà Ta.” Taïi sao toâi laïi coù theå nhaân töø hôn Thöôïng Ñeá? Phaûi chaêng toâi ñaõ bieát veà tình thöông nhieàu hôn Ngaøi ñaõ bieát, vaø neáu ñuùng nhö vaäy thì laøm sao Ngaøi ñaõ coù theå laø Thöôïng Ñeá ñöôïc, bôûi vì trong tröôøng hôïp ñoù thì toâi cao caû hôn Ngaøi ôû vaøi phöông dieän? Toâi bieát nhöõng ñieàu toâi ñang laøm ñaây laø gì khoâng? Laøm sao toâi coù theå tieáp tuïc giaûng daïy? Vaân vaân vaø vaân vaân. Quan ñieåm vaø thaùi ñoä cuûa toâi baét ñaàu toû ra thay ñoåi. Moät söï xaùo troän teá nhò ôû noäi taâm ñaõ phaùt khôûi, mang laïi nhöõng keát quaû cô baûn vaø nhieàu noãi thoáng khoå. Toâi heát söùc öu phieàn vaø baét ñaàu khoù nguû. Toâi khoâng theå suy nghó moät caùch roõ raøng minh baïch vaø cuõng khoâng daùm hoûi ai veà vaán ñeà naøy. Ñeán naêm 1906, theå chaát toâi baét ñaàu suy suïp. Chöùng nhöùc ñaàu toâi maéc phaûi töø tröôùc, nay caøng gia taêng, laøm toâi hoaøn toaøn suy nhöôïc. Coù ba nguyeân do gaây neân tình traïng ñoù. Moät laø, toâi 86
  • 101. Töï truyeän 101 ñaõ gaùnh vaùc quaù nhieàu traùch nhieäm so vôùi tuoåi, vaø hai laø toâi ñang traûi qua moät côn noäi taâm xaùo troän naëng neà. Khi coù tai bieán vaø khoù khaên xaûy ra trong coâng vieäc thì taâm trí toâi cöù maõi traùch cöù mình. Toâi vaãn coøn phaûi hoïc baøi hoïc raèng ngöôøi ta chæ thaät söï thaát baïi khi bò ñaùnh ngaõ maø sau ñoù khoâng theå ñöùng daäy tieáp tuïc ñi tôùi maõi. Tuy nhieân, ñieàu quan troïng nhaát ñoái vôùi toâi laø caáu truùc noäi taâm cuûa cuoäc soáng toâi döôøng nhö ñang baét ñaàu tan vôõ. Toâi ñaõ ñaët troïn cuoäc ñôøi toâi vaøo caâu noùi cuûa Thaùnh Paul: “Toâi bieát Ñaáng maø toâi ñaõ tin, vaø toâi tin phuïc raèng Ngaøi coù theå giöõ gìn nhöõng gì toâi ñaõ phoù thaùc nôi Ngaøi cho ñeán ngaøy ñoù.” Nhöng toâi khoâng coøn tin chaéc raèng coù ngaøy phaùn xeùt hay khoâng; toâi khoâng bieát chaéc nhöõng gì toâi ñaõ phoù thaùc nôi Ñöùc Christ; toâi laïi ñang thaéc maéc taát caû nhöõng söï kieän maø toâi ñaõ tin phuïc. Ñieàu duy nhaát toâi khoâng bao giôø nghi ngôø vaø bieát chaéc maõi maõi ñoù laø söï kieän thöïc teá veà chính Ñöùc Christ. Quaû thöïc toâi bieát Ñaáng maø toâi ñaõ tin. Söï kieän ñoù ñaõ ñöôïc traéc nghieäm ñuùng; noù khoâng chæ coøn laø ñöùc tin maø laø söï hieåu bieát. Ñöùc Christ vaãn haèng soáng, Ngaøi laø “Chaân sö cuûa taát caû caùc Chaân sö vaø laø Thaày cuûa caùc Thieân thaàn cuõng nhö loaøi ngöôøi”. Tuy nhieân, ngoaøi söï kieän baát bieán duy nhaát naøy ra thì toaøn boä cô caáu noäi taâm toâi cuõng nhö thaùi ñoä cuûa toâi ñoái vôùi khoa thaàn hoïc cuõ kyõ cuûa caùc baïn ñoàng söï ñaõ bò lay chuyeån taän goác reã. Söï lay chuyeån ñoù cöù tieáp tuïc cho ñeán naêm 1915. Ruûi thay cho toâi, lyù do thöù ba ñöa ñeán söï suy suïp theå chaát laø, laàn ñaàu tieân, toâi ñaõ yeâu moät chaøng binh nhì trong quaân ñoaøn Hussar. Ñaõ nhieàu laàn toâi cöù töôûng raèng mình yeâu. Toâi coøn nhôù roõ moät vò thieáu taù trong quaân ñoaøn noï (nay laø moät vò töôùng noåi tieáng) ñaõ muoán keát hoân vôùi toâi. Thôøi gian ñoù thaät buoàn cöôøi. Trong khi ôû moät caên cöù treân ñaát AÁn, toâi maéc beänh sôûi vaø phaûi ñieàu trò noäi truù ôû moät beänh vieän ñòa phöông do caùc baùc só Anh ñieàu haønh. Chaån ñoaùn toâi bò sôûi, hoï cho toâi ôû nhaø caùch ly trong khu vöïc beänh vieän, coøn ngöôøi giuùp vieäc cho toâi thì ban ñeâm nguû beân kia cöûa. Toâi chöa töøng coù moät ngöôøi 87
  • 102. Töï truyeän102 giaùm hoä naøo toát hôn. Ba vò baùc só vaø oâng taù noï thöôøng ñeán vôùi toâi buoåi toái, vaø cho ñeán nay toâi vaãn coù theå hình dung chuùng toâi ngoài quanh chieác baøn vôùi ngoïn ñeøn daàu, vì luùc ñoù vaøo muøa ñoâng. Baùc só X gaùc chaân leân beä loø söôûi, ñoïc baùo, baùc só kia thì chôi côø vôùi vò thieáu taù, coøn toâi thì ñang thôøi kyø leân sôûi, ngoài chaêm chæ khaâu vaù. Roát cuoäc vò thieáu taù ñaõ veà tay moät coâ giaùo khoâng ñöôïc ñeïp laém, coøn moät vò baùc só thì ñeå loøng yeâu toâi moät caùch voâ voïng trong nhieàu naêm. Thaäm chí oâng ñaõ ñeo ñuoåi toâi töø AÁn Ñoä ñeán taän nhaø toâi ôû Scotland, laøm cho toâi phaûi ngôõ ngaøng, boái roái, vaø gia ñình toâi ñaõ ngaïc nhieân khoâng hieåu taïi sao oâng ta laïi coù theå si tình ñeán theá. Cuõng coù nhöõng ngöôøi khaùc ñeå yù ñeán toâi, nhöng toâi chöa laàn naøo quan taâm maõi ñeán khi toâi gaëp Walter Evans. Anh aáy raát ñeïp trai, thoâng minh, coù giaùo duïc cao vaø ñaõ hoaùn caûi raát toát qua caùc cuoäc leã cuûa toâi. Neáu toâi khoâng laøm coâng vieäc baáy giôø toâi ñang laøm thì chaéc haún ñaõ khoâng coù gì khoù khaên, chæ tröø vaán ñeà taøi chiùnh maø thoâi. Tuy nhieân, caùi khoù maø toâi phaûi giaûi quyeát laø caùc coâ ñang laøm vieäc trong Traïi Binh só Sandes ñeàu thöïc söï coù nhöõng quan heä hoï haøng quí toäc, cho neân hoaøn toaøn khoâng coù vaán ñeà khaû dó hoï keát hoân vôùi binh só. Heä thoáng giai caáp ñöôïc minh ñònh ôû Anh ñaõ laøm cho tình traïng khoù khaên theâm. Hoï khoâng ñöôïc, khoâng theå vaø thöôøng khoâng neân yeâu thöông moät ngöôøi lính naøo. Cho neân, khoâng nhöõng toâi phaûi ñoái phoù vôùi vaán ñeà cuûa rieâng caù nhaân mình, bôûi vì Walter Evans khoâng coù ñòa vò xaõ hoäi nhö toâi, maø toâi coøn laøm giaûm giaù trò coâng vieäc, taïo neân nhöõng khoù khaên haàu nhö khoâng theå vöôït qua, cho caùc baïn ñoàng söï. Toâi heát söùc buoàn raàu. Toâi caûm thaáy mình ñaõ phaûn boäi. Traùi tim toâi loâi keùo toâi ñi theo moät chieàu höôùng, coøn ñaàu oùc toâi cöù khaêng khaêng baûo “khoâng”; toâi phaùt beänh naëng ñeán ñoä khoâng theå suy nghó ñöôïc ñieàu gì roõ raøng. Toâi thaät söï khoâng thích phaûi noùi veà ñoaïn ñôøi naøy, vaø khoâng muoán bôùi leân ñoáng tro taøn cuûa maáy naêm keá ñoù. Toâi ñaõ 88
  • 103. Töï truyeän 103 ñöôïc huaán luyeän trong tinh thaàn töï troïng kín ñaùo, vaø coâng vieäc cuûa toâi trong caùc Traïi Binh só Sandes ñaõ daïy toâi khoâng neân noùi veà mình. Trong baát cöù tröôøng hôïp naøo toâi cuõng khoâng muoán baøn luaän veà chính mình, ñaëc bieät laø nhöõng söï vieäc trong ñôøi toâi coù lieân heä ñeán Walter Evans. Trong hai möôi naêm qua, toâi ñaõ boû ra bieát bao nhieàu thì giôø ñeå laéng nghe nhöõng ngöôøi bò öu phieàn, thöû thaùch, giaõi baøy taâm söï cuûa hoï. Toâi ñaõ ngoài ngaïc nhieân söõng sôø tröôùc nhöõng chi tieát heát söùc rieâng tö maø hoï mang keå cho toâi vôùi veû raát thích thuù. Toâi chöa bao giôø hieåu ñöôïc taïi sao ngöôøi ta laïi coù thoùi quen giaûi khuaây baèng caùch keå chuyeän ñôøi tö — ñoù laø caùi khoù cuûa toâi khi vieát töï truyeän naøy. Moät ñeâm noùng nöïc ôû Lucknow, toâi khoâng nguû ñöôïc. Toâi ñi tôùi ñi lui trong phoøng vaø caûm thaáy mình hoaøn toaøn bò boû rôi, khoán khoå. Toâi böôùc ra chieác bao lôn roäng phuû ñaày hoa giaáy nhöng khoâng thaáy gì khaùc hôn baày muoãi. Toâi trôû laïi phoøng vaø döøng laïi phuùt giaây beân baøn trang ñieåm. Boãng nhieân, moät luoàng aùnh saùng choùi raïng chieáu vaøo phoøng toâi vaø vang leân tieáng noùi cuûa vò Chaân sö maø Ngaøi ñaõ ñeán vôùi toâi luùc toâi möôøi laêm tuoåi. Laàn naøy toâi khoâng thaáy Ngaøi, nhöng toâi ñöùng ôû giöõa phoøng vaø nghe nhöõng lôøi Ngaøi noùi. Ngaøi baûo toâi chôù neân öu phieàn moät caùch khoâng ñaùng nhö vaäy, töø tröôùc ñeán giôø toâi vaãn ñöôïc troâng nom, vaø toâi ñang laøm nhöõng gì maø Ngaøi muoán toâi laøm. Ngaøi baûo raèng nhieàu vieäc ñaõ ñöôïc saép xeáp, raèng coâng vieäc cuûa kieáp naøy maø Ngaøi ñaõ vaïch ra cho toâi tröôùc ñaây seõ baét ñaàu thöïc hieän, nhöng theo moät phöông caùch maø toâi chöa nhaän ra. Ngaøi khoâng heà ñöa ra giaûi phaùp cho baát cöù vaán ñeà naøo rieâng tö cuûa toâi vaø khoâng baûo toâi laøm ñieàu gì. Caùc Chaân sö khoâng bao giôø laøm nhö vaäy caû. Caùc Ngaøi khoâng bao giôø baûo moät ñeä töû laøm ñieàu gì, hoaëc ñi ñeán ñaâu, hay laø caùch giaûi quyeát moät tình huoáng, maëc duø nhöõng ngöôøi suøng tín, toát buïng vaø ñaày haûo yù ñaõ noùi bieát bao nhieâu ñieàu voâ lyù veà vaán ñeà naøy. Chaân sö laø moät nhaø quaûn trò raát baän roän vaø coâng vieäc cuûa Ngaøi laø lo cho caû theá gian. Ngaøi khoâng bao giôø ñi nôi naøy nôi 89
  • 104. Töï truyeän104 noï ñeå noùi nhöõng lôøi dòu ngoït thoâng thöôøng vôùi nhöõng ngöôøi hoaøn toaøn taàm thöôøng khoâng coù söùc aûnh höôûng naøo ñaùng keå vaø naêng löïc phuïng söï cuûa hoï chöa phaùt trieån. Toâi neâu leân ñieàu naøy, bôûi vì ñoù laø moät trong nhöõng ñieàu caàn ñöôïc söûa sai vì ñaõ laøm cho nhieàu ngöôøi raát toát phaûi bò laàm laïc. Chuùng ta hoïc trôû thaønh Chaân sö baèng caùch giaûi quyeát thaáu ñaùo nhöõng vaán ñeà khoù khaên cuûa chính mình, baèng caùch naâng nheï phaàn naøo caùc gaùnh naëng cuûa nhaân loaïi, vaø baèng caùch töï queân mình. Ñeâm ñoù, Chaân sö khoâng heà an uûi toâi, Ngaøi khoâng noùi lôøi naøo khen ngôïi hay nhöõng caâu khuyeân baûo thoâng thöôøng. Ngaøi ñaõ thöïc söï baûo raèng coâng vieäc phaûi tieán haønh. Ñöøng queân ñieàu ñoù. Haõy chuaån bò saün saøng ñeå laøm vieäc. Chôù ñeå bò löøa gaït bôûi caùc ñieàu kieän ngoaïi caûnh. Noùi cho ñuùng ra, Walter Evans ñaõ xöû söï heát söùc toát. Anh aáy ñaõ ñaùnh giaù ñöôïc vaán ñeà vaø coá gaéng toái ña ñeå giöõ mình ôû haäu tröôøng cuõng nhö taïo ñieàu kieän caøng deã daøng cho toâi caøng toát. Ñeán muøa noùng, toâi leân Ranikhet vôùi coâ Schofield, vaø ôû ñoù ñaõ keát thuùc troïn caû vaán ñeà giöõa toâi vaø Walter Evans. Ñoù laø moät muøa heø noùng böùc. Chuùng toâi ñaõ môû khu traïi môùi, coøn toâi thì khoâng khoûe chuùt naøo. Walter Evans leân ñoù theo ñôn vò laø moät quaân ñoaøn kî binh; anh aáy cuøng vaøi ngöôøi lính khaùc ñaõ daïy toâi côõi ngöïa gioûi hôn tröôùc. Coâ Schofield ñaõ thaáy bieát moïi söï. Coâ vaø toâi raát thaân nhau, vaø toâi raát may ñaõ coù coâ laø baïn vaøo luùc ñoù. Coá aáy raát hieåu toâi vaø tin töôûng toâi hoaøn toaøn. Moät ngaøy noï cuoái heø, khi nhöõng ñôït gioù muøa ñaõ qua ñi, coâ baûo toâi raèng Traïi seõ ñoùng cöûa trong moät tuaàn nöõa, coâ seõ ñeå toâi ôû laïi moät mình, duø thöïc söï coâ bieát coù Walter Evans taïi nôi naøy, vaø toâi haàu nhö moät mình ôû nhaø sôû. Ngaøy cuoái tröôùc khi toâi ñònh rôøi Ranikhet, toâi ñaõ gôûi thö môøi Walter Evans ñeán vaø noùi vôùi anh aáy raèng troïn caû cuoäc tình cuûa chuùng toâi laø khoâng theå ñöôïc, toâi seõ khoâng bao giôø gaëp laïi anh aáy nöõa, vaø nhö vaäy laø vónh bieät. Anh ñaõ chaáp nhaän quyeát ñònh cuûa toâi, vaø toâi trôû xuoáng mieàn bình nguyeân. 90
  • 105. Töï truyeän 105 Khi ñeán ñoù, toâi ñaõ hoaøn toaøn suy kieät. Toâi ñaõ kieät löïc do laøm vieäc quaù söùc, do thöôøng xuyeân bò nhöùc ñaàu kinh khuûng, vaø do keát thuùc ñau khoå cuûa chuyeän tình. Toâi khoâng coù khaû naêng töï chuû. Toâi chöa bao giôø coù khaû naêng naøy, maëc duø chính caùi yù thöùc haøi höôùc thöïc söï ñaõ nhieàu laàn cöùu toâi. Luoân luoân toâi ñaõ traûi qua nhöõng ñoaïn ñôøi vaø nhöõng tröôøng hôïp heát söùc khoù khaên, vôùi cuoäc soáng noäi taâm cöïc kyø caêng thaúng. Toâi ñaõ coù caûm nghó raèng trong moät tieàn kieáp toâi ñaõ thaát baïi naëng neà, khoâng phuïc vuï ñöôïc caùc Chaân sö. Toâi khoâng nhôù laïi toâi ñaõ laøm gì, nhöng luoân luoân toâi coù caûm nhaän saâu xa raèng kieáp soáng naøy nhaát ñònh toâi khoâng ñöôïc boû beâ phaän söï ñoái vôùi Ngaøi, nhaát ñònh toâi phaûi laøm vieäc toát. Trong quaù khöù toâi ñaõ thaát baïi nhö theá naøo ñieàu ñoù khoâng quan troïng, nhöng ngaøy nay toâi khoâng ñöôïc thaát baïi. Luoân luoân toâi thaáy baát bình ñoái vôùi nhöõng ñieàu voâ lyù maø nhieàu ngöôøi ñaõ noùi veà “vieäc nhôù laïi kieáp tröôùc cuûa hoï.” Toâi heát söùc nghi ngôø söï hoài öùc naøy. Toâi tin raèng nhieàu cuoán saùch ñaõ ñöôïc xuaát baûn ñöa ra chi tieát veà tieàn kieáp cuûa caùc nhaân vaät huyeàn moân loãi laïc, ñaõ laø baèng chöùng cuûa moät söï töôûng töôïng taùo baïo, khoâng coù thöïc vaø laøm laàm laïc coâng chuùng. Nieàm tin naøy coù cô sôû, bôûi vì trong khi laøm vieäc, toâi ñaõ thöïc söï ñaõ gaëp haøng chuïc nhöõng vò Mary Magdalenes vaø Julius Caesars, vaø nhöõng nhaân vaät quan troïng khaùc, hoï ñaõ thuù nhaän vôùi toâi moät caùch ñaùng kinh ngaïc laøm sao, raèng tröôùc ñaây hoï laø ai; vaäy maø trong kieáp soáng naøy hoï laïi raát taàm thöôøng vaø khoâng coù gì ñaëc saéc caû. Caùc danh nhaân naøy ñaõ thuït luøi moät caùch ñaùng buoàn keå töø ñoù ñeán nay, khieán toâi ñaõ phaûi töï hoûi theá naøo laø tieán hoùa. Toâi cuõng khoâng tin raèng trong chu kyø kinh nghieäm laâu daøi cuûa linh hoàn, Chaân nhaân laïi nhôù hay baän taâm ñeán hình theå naøo maø mình ñaõ khoaùc, hoaëc mình ñaõ laøm gì caùch ñaây hai ngaøn, taùm ngaøn, hay moät traêm naêm tröôùc; gioáng nhö phaøm nhaân toâi ngaøy nay khoâng chuùt gì nhôù ñeán hay quan taâm ñeán ñieàu noù ñaõ laøm vaøo 3 giôø 45 phuùt chieàu ngaøy 17/11/1903. Coù leõ, ñoái vôùi linh hoàn thì moät kieáp soáng khoâng quan troïng hôn 91
  • 106. Töï truyeän106 taàm quan troïng cuûa 15 phuùt soáng vaøo naêm 1903 ñoái vôùi toâi. Chaéc haún ñoâi khi coù nhöõng kieáp soáng noåi roõ trong kyù öùc cuûa linh hoàn, cuõng nhö trong kieáp soáng naøy coù nhöõng ngaøy chuùng ta khoâng theå queân, nhöng cuõng thænh thoaûng thoâi. Toâi bieát raèng tình traïng cuûa toâi hieän nay laø keát quaû cuûa kinh nghieäm soáng vaø caùc baøi hoïc ñaéng cay trong raát nhieàu kieáp ñaõ qua. Toâi chaéc raèng, neáu muoán phí thì giôø, linh hoàn coù theå gôïi laïi caùc tieàn kieáp cuûa mình, bôûi vì linh hoàn laø toaøn tri; nhöng gôïi laïi nhö theá ñeå laøm gì? Coù leõ ñoù chæ laø moät daïng khaùc cuûa tính vò ngaõ maø thoâi. Coù leõ ñoù laø nhöõng chuyeän ñaùng tieác. Neáu ngaøy nay toâi ñaõ khoân ngoan ñöôïïc ít nhieàu, vaø neáu coù ai trong chuùng ta coá traùnh nhöõng laàm loãi naëng neà hôn trong ñôøi, ñoù laø vì chuùng ta ñaõ hoïc ñöôïc qua caùc kinh nghieäm chua cay nhaát, raèng khoâng neân laøm nhöõng chuyeän ñoù. Theo quan ñieåm tinh thaàn hieän taïi cuûa chuùng ta thì coù leõ quaù khöù cuûa chuùng ta coù nhöõng ñieàu hoaøn toaøn ñaùng cheâ traùch. Trong quaù khöù chuùng ta ñaõ gieát ngöôøi; chuùng ta ñaõ troäm caép; chuùng ta ñaõ vu nhuïc ngöôøi khaùc vaø ñaõ soáng ích kyû; chuùng ta ñaõ tham duïc; chuùng ta ñaõ löøa ñaûo vaø ñaõ thieáu trung thaønh. Nhöng chuùng ta ñaõ traû giaù cho haønh ñoäng cuûa mình, bôûi vì ñaïi luaät maø Thaùnh Paul phaùt bieåu “Con ngöôøi gieo ñieàu gì thì gaët ñieàu ñoù” vaãn taùc ñoäng, vaø taùc ñoäng maõi maõi. Cho neân, ngaøy nay chuùng ta khoâng laøm nhöõng ñieàu ñoù vì chuùng ta khoâng thích caùi giaù chuùng ta ñaõ traû — vaø ñaõ traû roài. Coù nhöõng keû daïi doät boû ra quaù nhieàu thì giôø trong noã löïc nhôù laïi tieàn kieáp cuûa hoï; toâi nghó raèng ñaõ ñeán luùc hoï thöùc tænh tröôùc söï thöïc raèng ngay khi hoï thaáy ñöôïc hoài aáy thöïc söï hoï nhö theá naøo thì coù leõ hoï seõ giöõ im laëng maõi maõi. Toâi bieát raèng duø tieàn kieáp toâi laø ai vaø toâi ñaõ laøm nhöõng gì, thì toâi cuõng ñaõ thaát baïi. Nhöõng chi tieát khoâng hieän roõ, nhöng trong ñôøi toâi ñaõ coù saün moät noãi lo sôï thaát baïi thaät saâu xa. Do ñoù, toâi maéc phaûi maëc caûm töï ti roõ reät, nhöng toâi coá gaéng che giaáu vì coâng vieäc. Theá laø, vôùi quyeát taâm maïnh meõ, vôùi caûm tính anh huøng ôû 92
  • 107. Töï truyeän 107 noäi taâm, toâi töï nguyeän soáng cuoäc ñôøi ñôn leû vaø coá gaéng tieáp tuïc coâng vieäc. Tuy nhieân, nhöõng haûo yù cuûa toâi khoâng ñuû giuùp toâi tieáp tuïc. Toâi beänh naëng quaù. Cho neân, coâ Schofield ñaõ quyeát ñònh ñöa toâi trôû laïi Ireland ñeå xem coi coâ Elise Sandes ñònh nhö theá naøo. Toâi quaù ñau yeáu neân khoâng phaûn ñoái vaø ñaõ ñeán möùc khoâng coøn baän taâm ñeán vieäc soáng hay cheát. Toâi ñaõ ñoùng cöûa Traïi Binh só ôû Ranikhet, vaø theo toâi bieát thì soå saùch raát raønh maïch. Toâi ñaõ coá gaéng toå chöùc caùc cuoäc hoäi giaûng Kinh Thaùnh cho ñeán cuøng, nhöng toâi coù yù nghó raèng toâi ñaõ maát heát nghò löïc. Nhöõng gì toâi coøn nhôù laø loøng heát söùc töû teá cuûa moät vò Ñaïi taù teân Leslie, oâng ñaõ troâng nom vieäc chuyeån toâi töø Ranikhet xuoáng mieàn bình nguyeân. Toâi ñaõ phaûi ñi baèng xe ngöïa; toâi ñaõ phaûi ñöôïc moät ngöôøi coõng ñi ngang qua doøng suoái chaûy xieát; toâi ñaõ phaûi ñi treân moät chieác xe keùo trong nhieàu daëm, laïi phaûi ñi xe ngöïa khaùc cho ñeán nôi toâi coù theå leân xe löûa ñeán Delhi. Hoài ñoù chöa coù teân New Delhi. OÂng ñaõ saép ñaët moïi söï — naøo laø neäm goái, caùc tieän nghi thöïc phaåm vaø moïi thöù toâi coù theå caàn. Ngöôøi thôï may cuûa toâi ñaõ quyeát ñònh ñi vôùi toâi, töï traû chi phí cho mình ñeán Bombay, chæ vì lo laéng cho toâi. OÂng ñaõ cuøng ngöôøi giuùp vieäc chaêm soùc cho toâi vaø toâi khoâng bao giôø queân ñöôïc loøng teá nhò vaø aân caàn cuûa hoï. Khi toâi ñeán Delhi, oâng tröôûng ga noùi vôùi toâi raèng vò Toång Giaùm ñoác ñaõ gôûi moät chieác xe ngöïa rieâng töø Bombay ñeán ñoùn toâi. Laøm sao oâng hay toâi beänh, toâi cuõng khoâng bieát nöõa, nhöng oâng laø moät trong naêm ngöôøi ñaøn oâng maø toâi ñaõ noùi ñeán trong chuyeán ñi ñaàu tieân. Toâi chöa bao giôø caùm ôn oâng, nhöng loøng toâi raát bieát ôn. Trong chuyeán ñi töø AÁn Ñoä ñeán Ireland toâi chæ nhôù coù hai vieäc. Vieäc thöù nhaát laø khi toâi ñeán Bombay, taïi khaùch saïn. Toâi nhôù laø ñaõ leân thaúng phoøng, naèm ngay vaøo giöôøng, quaù meät nhoïc ñeán ñoãi toâi khoâng kòp soaïn ñoà ñaïc hay taém röûa. Roài toâi tænh daäy möôøi baûy giôø sau, thaáy khuoân maët cuûa coâ Schofield ôû 93
  • 108. Töï truyeän108 moät beân giöôøng, coøn beân kia laø baùc só. Toâi ñaõ nguû meâ man nhö theá moät hay hai laàn trong ñôøi khi toâi quaù suy kieät. Vieäc thöù nhì toâi nhôù laø ñaõ ñöôïc ñöa leân taøu P-O, nôi ñoù, vöøa tuyeät voïng vöøa xaáu hoå, hoaøn toaøn kieät löïc vaø suy nhöôïc taâm thaàn, toâi baét ñaàu khoùc. Toâi khoùc suoát ñoaïn ñöôøng töø Bombay ñeán AÙi Nhó Lan. Toâi khoùc treân thuyeàn; toâi khoùc luùc aên; toâi khoùc treân boong; toâi leân beán Marseilles vôùi nhöõng gioït leä treân maët. Toâi khoùc treân taøu hoûa ñeán Paris; toâi khoùc ôû khaùch saïn; toâi khoùc treân taøu hoûa ñeán Calais vaø treân thuyeàn ñeán xöù Anh. Toâi cöù maõi khoùc moät caùch tuyeät voïng, khoâng theå ngöng duø coá gaéng heát söùc. Toâi chæ nhôù hai laàn, luùc ñoù toâi cöôøi thöïc söï. Chuùng toâi ñaõ gheù laïi Avignon ñeå duøng böõa taïi moät khaùch saïn. Moät ngöôøi haàu baøn böôùc ñeán vôùi veû maët aâu lo. Vöøa nhìn thaáy toâi, anh ta lieàn ñaùnh rôi ba chuïc ñóa treân tay xuoáng ñaát töø chieác moät. Toâi nghó raèng söï thaät vì toâi cöù ngoài ñoù khoùc maõi, khoùc hoaøi. Moät chuyeän khaùc laøm toâi cöôøi ñaõ xaûy ra treân moät ga nhoû ôû Phaùp, khi xe löûa döøng laïi trong möôøi phuùt. Moät baø ôû toa toâi xuoáng xe ñeán nhaø veä sinh nöõ. Hoài ñoù xe löûa khoâng ñöôïc thoaûi maùi nhö hieän nay vaø thieáu caùc thöù tieän nghi. Chuùng toâi goïi nhaø veä sinh nöõ baèng caùi teân deã nghe hôn laø W.C. Baø aáy trôû leân xe löûa oâm buïng cöôøi ruõ röôïi, vaø sau khi ñaõ laáy laïi hôi môùi baûo toâi, “Coâ cuõng bieát ñaáy, toâi ñaõ ñeán nhaø veä sinh Wesleyan. ÔÛ ñoù gheâ laém, nhöng coù bao giôø Wesleyan maø saïch ñöôïc ñaâu. Tuy nhieân ñieàu laøm toâi töùc cöôøi laø moät anh khuaân vaùc ngöôøi Phaùp raát ngoä ñang ñöùng boàn choàn ngoaøi cöûa ñeå ñöa cho toâi nhöõng baûn thaùnh ca.” Trong giaây phuùt toâi ngöng khoùc vaø cöôøi ñeán noân ruoät, khieán cho coâ Schofield töôûng raèng toâi ñang maéc chöùng loaïn caûm (Hyteria). Cuoái cuøng chuùng toâi ñaõ ñeán Ireland ñeå gaëp coâ Sandes yeâu meán. Toâi caûm thaáy nheï nhoõm vaø cöù töôûng nhö moïi ñieàu phieàn muoän ñaõ qua ñi. Ít ra, coâ cuõng hieåu ñöôïc tình hình vaø haún laø seõ ñaùnh giaù cao nhöõng gì toâi ñaõ laøm. Nhöng ngaïc nhieân laøm sao, toâi thaáy raèng coâ xem taát caû nhöõng hy sinh can ñaûm cuûa 94
  • 109. Töï truyeän 109 toâi laø moät haønh ñoäng hoaøn toaøn khoâng caàn thieát. Coù leõ coâ noùi ñuùng khi coâ giaûi thích cho toâi hieåu mình laø moät ñöùa beù ñang boái roái neân tìm caùch laån troán trong caùc bi kòch. Dó nhieân laø coâ heát söùc thaát voïng veà toâi. Toâi ñaõ laøm moät ñieàu maø caùc nöõ nhaân vieân khaùc chöa bao giôø laøm. Coâ ñaõ hy voïng raèng toâi seõ giuùp coâng vieäc cho coâ trong nhieàu naêm tôùi, vaø thaäm chí coâ ñaõ chuaån bò cho toâi moät chaân thaønh vieân trong ban quaûn trò, maëc duø toâi coøn treû. Coâ caûm thaáy raèng toâi coù theå tieáp tuïc coâng vieäc, bôûi vì nhö coâ ñaõ noùi, coâ thích yù thöùc haøi höôùc cuûa toâi, coâ nhaän thaáy toâi coù baûn chaát thoáng nhaát vaø ñaëc tính coâ goïi laø “söï thaêng baèng tinh thaàn,” cuõng nhö coâ bieát toâi chuû yeáu laø thaønh thaät. Maø ñuùng vaäy, coù laàn noï khi ñi daïo treân moät con ñöôøng queâ ôû Ireland, coâ ñaõ noùi vôùi toâi raèng laém khi, tính thaønh thaät cuûa toâi ñaõ laøm toâi gaëp phaûi khoù khaên, bôûi vaäy toát hôn toâi neân bieát raèng khoâng phaûi bao giôø cuõng caàn phaûi maïnh daïn noùi ra söï thaät. Ñoâi khi im laëng laïi laø höõu ích. Theá neân, theo caùi nhìn cuûa toâi hoài ñoù thì toâi ñaõ laøm cho toaøn caû coâng vieäc bò phöông haïi, luoân caû coâ Sandes. Baáy giôø toâi khoâng coøn khoùc nöõa vaø an taâm ôû vôùi coâ. Toâi coøn nhôù roõ chieác phoøng khaùch trong gian nhaø troï ôû moät thò traán duyeân haûi gaàn Dublin, nôi coâ gaëp Theo Schofield vaø toâi. Coâ ñaõ nghe chuyeän cuûa Theo vaø Theo ñaõ thöông toâi nhö theá naøo. Coâ cuõng ñaõ nghe chuyeän cuûa toâi — caâu chuyeän cuûa moät vò thaùnh töû ñaïo trong côn boái roái; ít nhaát hoài aáy toâi cuõng cho mình laø nhö vaäy. Toái ñoù coâ ñaõ ñöa toâi ñi nguû vaø baûo raèng saùng hoâm sau seõ trôû laïi gaëp toâi. Sau khi ñieåm taâm, coâ noùi raèng neáu toâi muoán keát hoân, thì coâ khoâng thaáy thöïc söï coù lyù do gì laïi khoâng neân, mieãn sao toaøn boä vaán ñeà ñöôïc phaùn ñoaùn vaø giaûi quyeát ñuùng ñaén. Tình huoáng naøy caàn “haønh ñoäng kheùo leùo” nhö ñaõ coù noùi trong Chí Toân Ca, moät baûn kinh xöa cuûa AÁn Ñoä. Coâ ñaõ an uûi, yeâu thöông vaø khuyeân toâi ñöøng lo laéng. Toâi vì quaù meät moûi neân ñaõ khoâng maáy quan taâm ñeán baát cöù chuyeän gì, vaø chaéc haún vì quaù meät moûi neân khoâng hieåu theá naøo laø haønh ñoäng cho 95
  • 110. Töï truyeän110 kheùo leùo. Toâi ñaõ söõng sôø maø nhaän thaáy raèng tinh thaàn hy sinh tuyeät dieäu vaø anh huøng cuûa toâi vì coâng vieäc, laïi bò xem laø hoaøn toaøn khoâng caàn thieát. Toâi thaáy thaát voïng, tinh thaàn suy suïp naëng neà. Suoát ngaøy ñoù toâi laâm vaøo côn khuûng hoaûng; toâi thaáy mình thaät söï laø ngu ngoác vaø daïi doät. Roài ñeå cho hai coâ baøn thaûo lo lieäu, toâi böôùc ra ngoaøi, ñi trong ñeâm laïnh leõo. Toâi ñaõ quaù chaùn ngaùn, quaù buoàn naûn, taâm hoàn heát söùc ñau khoå, ñeán ñoãi toâi chæ nhôù laø sau ñoù ñöôïc moät ngöôøi caûnh saùt ñôõ daäy. OÂng ta giuùp toâi ñöùng leân, lay goïi toâi tænh laïi, vaø nhìn toâi vôùi aùnh maét nghi ngôø, oâng baûo: “Ñöøng coù ñi quanh ñaây vaø teù xæu nhö vaäy. Ñaõ chín giôø ñeâm roài, vaø cuõng may laø coâ gaëp toâi. Baây giôø coâ haõy veà nhaø ñi.” Toâi laàn moø trôû veà, laïnh giaù vaø öôùt suõng vì möa vaø buïi nöôùc cuûa soùng bieån xoâ vaøo caàu taøu, nôi maø döôøng nhö toâi naèm baát tænh moät luùc. Toâi khoùc loùc, keå leå moïi chuyeän cho caùc coâ Elise vaø Theo nghe, vaø ñöôïc aâu yeám uû aám ñöa vaøo giöôøng. Coù leõ toâi ñaõ coù ñöôïc phaàn naøo yù thöùc caân ñoái cuõng nhö hieåu ñöôïc caùc söï vieäc trong ñôøi coù tính caùch bi kòch ñeán ñaâu ñoái vôùi giôùi treû, vaø baûn tính töï nhieân cuûa hoï laø chuù yù thaùi quaù vaøo caùc söï vieäc ñoù nhö theá naøo. Ngaøy hoâm sau, toâi ñeán vôùi coâ Margaret Maxwell yeâu quyù cuûa toâi ôû Edinburgh. ÔÛ ñoù, vaán ñeà cuûa toâi laïi caøng theâm raéc roái, khoâng chæ vì coâ quaù lo laéng cho toâi maø vì moät anh chaøng vui tính, coù duyeân ñaõ theo toâi töø AÁn Ñoä ñeán vaø yeâu caàu keát hoân vôùi toâi. Ñaõ theá, laïi theâm moät chuyeän raéc roái khaùc. Saùng hoâm sau, toâi nhaän ñöôïc böùc thö cuûa moät vieân só quan, noùi raèng anh ta ñang coù maët ôû London vaø yeâu caàu keát hoân vôùi toâi ngay. Baáy giôø, vôùi ngöôøi coâ vaø hai ngöôøi coäng söï ñang lo laéng, toâi coøn coù ba ngöôøi ñaøn oâng ñang ñeo ñuoåi. Veà Walter Evans thì toâi coù theå noùi, vaø ñaõ trình baøy roõ vaán ñeà vôùi coâ. Nhöng toâi khoâng daùm noùi gì ñeán hai ngöôøi kia, bôûi vì coâ voán coù thaùi ñoä baûo thuû neân coù leõ coâ seõ caûm thaáy raèng neáu toâi ñaõ khuyeán khích caû ba ngöôøi naøy yeâu toâi cuøng moät luùc, thì chaéc laø toâi ñaõ laøm ñieàu gì ñoù heát söùc quaáy — maø thöïc ra toâi ñaõ 96
  • 111. Töï truyeän 111 laøm gì ñaâu. Noùi cho coâng baèng vôùi mình, toâi khoâng bao giôø ñuøa vôùi tình yeâu caû. Toâi chæ ôû Edinburgh coù moät tuaàn tröôùc khi ñi London, bôûi vì tröôùc khi toâi rôøi AÁn Ñoä thì chuyeán ñi trôû laïi Bombay cuûa toâi ñaõ ñöôïc ñaêng kyù xong roài. Vaán ñeà baây giôø laø toâi coù theå ñeán vôùi ai ñeå nhaän ñöôïc lôøi khuyeân baûo? Raát deã daøng. Toâi ñaõ ñeán Sôû Phöôùc Thieän ôû Edinburgh ñeå gaëp Baø Chuû tröôûng nöõ phöôùc thieän cuûa Giaùo hoäi Scotland. Baø laø em gaùi cuûa Ngaøi William Maxwell ôû laâu ñaøi Cardoness, töùc laø em choàng cuûa ngöôøi coâ maø toâi ñang gheù thaêm. Ñoái vôùi toâi baø bao giôø cuõng laø “Coâ Alice”, vaø toâi ñaõ quyù meán coâ vì coâ khoâng heà heïp hoøi hay taàm thöôøng. Toâi coøn nhôù coâ daùng ngöôøi cao vaø thaúng thôùm trong boä ñoàng phuïc phöôùc thieän maøu naâu, ñöùng daäy ñoùn toâi trong gian phoøng khaùch xinh xaén cuûa coâ. Ñoàng phuïc cuûa coâ may baèng luïa naâu daøy vaø coâ thöôøng duøng coå vaø tay aùo theâu maø toâi laøm cho coâ. Toâi voán laø ngöôøi theâu ñan raát gioûi. Toâi ñaõ hoïc laøm haøng theâu Ireland raát ñeïp, hoài toâi coøn laø thieáu nöõ. Trong nhieàu naêm, toâi ñaõ theâu coå vaø tay aùo cho coâ ñeå toû loøng bieát ôn coâ ñaõ luoân luoân thoâng caûm vôùi toâi. Coâ khoâng heà laäp gia ñình, nhöng coâ hieåu ñôøi vaø thöông meán moïi ngöôøi. Toâi ñaõ keå cho coâ nghe veà Walter Evans, veà oâng thieáu taù noï ôû London vaø anh chaøng nhaø giaøu daïi doät ñaõ theo toâi ñeán taän nhaø maø thaäm chí coøn ñang ñöùng ôû beân ngoaøi nhaø coâ nöõa. Toâi nhôù coâ ñaõ ñeán beân cöûa soå, sau böùc reøm nhìn ra anh ta vaø baät cöôøi. Chuùng toâi troø chuyeän trong hai giôø vaø coâ baûo toâi cöù ñeå chuyeän ñoù cho coâ lo, coâ seõ suy nghó kyõ vaø caàu nguyeän ñeå bieát toâi neân laøm gì. Coâ baûo coâ seõ laøm nhöõng gì coù theå laøm theo leõ phaûi, ñeå giaûi quyeát caùc khoù khaên cuûa toâi, bôûi vì toâi quaù ñau yeáu neân khoâng coøn ñuû löông tri vaø söùc phaùn ñoaùn nöõa. Vôùi caùch xöû trí kheùo leùo cuûa coâ, toâi thaáy nheï nhoõm vaø caûm thaáy khoûe khoaén hôn, khi trôû veà nhaø coâ toâi. Vaøi hoâm sau, toâi ñi London xuoáng thuyeàn trôû laïi AÁn Ñoä, coù coâ Gertrude Davies-Colley ñi theo ñeå ôû beân caïnh 97
  • 112. Töï truyeän112 toâi, saên soùc toâi, bôûi vì roõ raøng laø toâi quaù ñau yeáu khoâng theå ñi moät mình. Theá laø toâi trôû laïi laøm coâng vieäc, khoâng bieát roài ñaây ñôøi toâi seõ ra sao; toâi quyeát ñònh soáng töøng ngaøy moät chöù khoâng nhìn veà töông lai xa xoâi. Tin töôûng vaøo Chuùa vaø caùc thaân höõu, toâi chæ coøn caùch chôø ñôïi maø thoâi. Trong khi ñoù thì “Coâ Alice” lieân laïc vôùi Walter Evans. Gaàn maõn haïn phuïc vuï trong quaân ñoäi, anh ñaõ ñaêng kyù rôøi AÁn Ñoä. Coâ lo moïi chi phí cho anh ñi Hoa Kyø, döï moät khoùa thaàn hoïc ôû ñoù ñeå trôû thaønh moät giaùo só cuûa giaùo hoäi Myõ, töông ñöông vôùi giaùo hoäi Anh. Coâ laøm theá ñeå cho anh aáy coù moät ñòa vò xaõ hoäi, coâ laøm troïn caû vieäc naøy moät caùch hoaøn toaøn côûi môû, baùo cho toâi bieát töøng böôùc coâ ñaõ thöïc hieän cuõng nhö cho coâ Sandes bieát nhöõng gì ñang tieán haønh. Tuy nhieân, ngöôøi ta giöõ kín coâng vieäc toâi laøm trong quaân ñoäi, vaø roát cuoäc khi toâi rôøi AÁn Ñoää ñeå keát hoân thì moïi ngöôøi môùi bieát raèng toâi thaønh hoân vôùi moät giaùo só. Toâi ñaõ trôû laïi Umballa tieáp tuïc coâng vieäc suoát muøa ñoâng naêm aáy roài heø sang toâi leân ñieàu haønh Traïi Binh só ôû Chakrata. Söùc khoûe toâi ngaøy caøng theâm toài teä, coøn chöùng nhöùc ñaàu thì taùi phaùt thöôøng hôn. Coâng vieäc raát naëng nhoïc, vaø khi nhôù laïi toâi raát bieát ôn loøng toát vaø töû teá cuûa hai ngöôøi maø coù leõ toâi khoâng coøn soáng ñeán ngaøy nay neáu khoâng coù hoï. Moät vò laø Ñaïi taù Leslie, con gaùi oâng laø baïn beø ñoàng trang löùa vôùi toâi. Toâi ñeán nhaø oâng raát thöôøng, vaø oâng ñaõ chaêm nom toâi moät caùch thaät toát ñeïp. Vò kia laø Ñaïi taù Swan, oâng laø Só quan Quaân löông ôû quaän ñoù vaø laø baùc só ñieàu trò cho toâi. OÂng ñaõ laøm heát söùc mình, ñoâi khi ngoài haøng giôø ñeå chaêm soùc cho toâi. Tuy nhieân, toâi ñaõ quaù ñau yeáu ñeán ñoãi cuoái cuøng hai oâng töï quyeát ñònh moïi vieäc, ñaùnh ñieän cho gia ñình toâi vaø coâ Sandes bieát raèng hoï seõ gôûi toâi trôû veà Anh treân chuyeán taøu saép tôùi. Khi trôû veà London, toâi ñeán gaëp Ngaøi Alfred Schofield, anh cuûa coâ Theo Schofield, baáy giôø laø moät trong nhöõng baùc só 98
  • 113. Töï truyeän 113 thaàn kinh taøi gioûi cuûa London. Toâi nhôø oâng ñieàu trò. OÂng laø moät ngöôøi thoâng minh vaø raát hieåu toâi. Toâi ñeán oâng vôùi noãi lo sôï veà beänh nhöùc ñaàu. Toâi cöù nghó raèng toâi coù moät caùi böôùu trong naõo, hoaëc saép söûa ñieân hay laø maéc moät chöùng gì töông töï, vaø vì theå chaát quaù ñau yeáu neân khoâng theå choáng laïi caùc noãi sôï haõi voâ lyù ñoù moät caùch hieäu quaû. Sau khi noùi chuyeän vôùi toâi moät laùt, oâng ñöùng leân ñeán keä saùch laáy ra moät pho saùch lôùn, daøy coäm. Roài oâng môû saùch ra chæ vaøo moät ñoaïn vaø baûo, “Naøy coâ em, haõy ñoïc boán, naêm doøng naøy vaø deïp boû noãi lo sôï cuûa coâ ñi.” Toâi ñoïc thaáy raèng chöùng thieân ñaàu thoáng khoâng heà gaây töû vong; noù khoâng gaây haäu quaû gì cho trí naêng cuûa beänh nhaân vaø ngöôøi bò beänh thöôøng coù naêng löïc naõo boä toát vaø trí tueä thaêng baèng. OÂng ñaõ khoân ngoan thaáu ñöôïc nhöõng noãi lo sôï thaàm kín cuûa toâi, vaø toâi noùi ra ñaây vì lôïi ích cuûa caùc beänh nhaân khaùc. Roài oâng cho toâi naèm döôõng beänh trong saùu thaùng, vaø baûo toâi haõy may vaù, theâu ñan trong thôøi gian ñoù. Theá neân, toâi ñeán vôùi coâ Margaret toâi ôû Castramont, trôû laïi ôû caên phoøng cuõ maø toâi ñaõ duøng bieát bao naêm, vaø baét ñaàu may moät boä quaàn aùo cho em toâi. Toâi voán gioûi theâu ñan, nhö quí baïn ñaõ bieát. Moãi ngaøy toâi thöùc daäy vaø ñi daïo treân ñoàng noäi, vaø moãi tuaàn qua toâi moät khaù hôn. Cöù vaøi ba ngaøy toâi laïi nhaän ñöôïc moät laù thö cuûa Walter Evans; keå töø khi anh aáy sang Myõ, toâi vaãn nhaän ñöôïc tin cuûa anh ñeàu ñaën. 99
  • 114. Töï truyeän114 CHÖÔNGIII Toâi thaáy khoù vieát veà nhöõng naêm keá tieáp, cuõng nhö caùch naøo ñeå trình baøy giai ñoaïn keá cuûa cuoäc ñôøi toâi. Khi nhôù laïi, toâi nhaän thaáy raèng yù thöùc haøi höôùc nôi toâi ñaõ taïm thôøi maát ñi, vaø khi vieäc ñoù xaûy ñeán cho moät ngöôøi thöôøng coù theå cöôøi ñuøa vôùi moïi tröôøng hôïp trong ñôøi, thì haún laø kinh khuûng. Khi noùi “haøi höôùc” toâi khoâng nghó ñoù laø tính öa boâng ñuøa, maø laø khaû naêng moät ngöôøi coù theå töï cöôøi baûn thaân vaø caùc tröôøng hôïp, söï kieän trong ñôøi, nhìn ngaém chuùng trong töông quan vôùi hoaøn caûnh vaø sôû naêng cuûa mình. Toâi nghó mình khoâng thöïc söï coù tính khoâi haøi; ngay caû nhöõng “truyeän cöôøi” trong caùc tôø baùo Chuùa nhaät toâi cuõng khoâng hieåu vaø toâi khoâng bao giôø nhôù ñöôïc moät troø ñuøa naøo; nhöng toâi laïi coù yù thöùc haøi höôùc, vaø thaáy khoâng chuùt khoù khaên maø laøm cho moät nhoùm khaùn, thính giaû ñoâng ñaûo hay ít ngöôøi phaûi cöôøi oà leân. Toâi cuõng luoân luoân coù theå töï traøo. Tuy nhieân, trong ñoaïn ñôøi keá tieáp maáy naêm sau, toâi khoâng thaáy coù gì vui, neân toâi khoâng theå vieát veà thôøi gian naøy maø traùnh khoûi tính caùch nhaøm chaùn hay hình aûnh ñaùng thöông cuûa moät ngöôøi ñaøn baø khoán khoå bôûi vì luùc ñoù toâi thaät khoán khoå. Vaäy, toâi cöù vieát, cöù keå laïi nhöõng noãi ñau buoàn cuûa toâi, theo caùch naøo hay nhaát, chæ xin quí baïn chòu khoù ñoïc. Ñoù ñuùng laø moät khoaûng thôøi gian traàm laéng, naèm giöõa hai möôi taùm naêm haïnh phuùc tröôùc, vaø hai möôi taùm naêm haïnh phuùc sau — nhöõng naêm haïnh phuùc hieän ñang coøn tieáp dieãn. Töø 1907 veà tröôùc, toâi cuõng coù nhöõng khoù khaên öu phieàn nhöng chæ hôøi hôït beân ngoaøi. Toâi ñaõ laøm coâng vieäc toâi yeâu thích vaø ñaõ thaønh coâng. Theo choã toâi hieåu thì toâi ñaõ soáng giöõa nhöõng ngöôøi thöông meán, khen ngôïi toâi vaø toâi khoâng coù gì xích mích vôùi caùc baïn ñoàng söï. Veà maët taøi chiùnh toâi khoâng heà thieáu thoán baát cöù ñieàu gì. Toâi coù theå ñi ñeán nôi naøo toâi thích 100
  • 115. Töï truyeän 115 treân ñaát AÁn vaø coù theå veà Anh khi naøo toâi muoán, khoâng moät chuùt ñaén ño. Thaät ra, toâi khoâng phaûi ñoái phoù vôùi noãi khoù khaên naøo cuûa rieâng toâi. Tuy nhieân, giôø ñaây toâi böôùc vaøo moät chu kyø baûy naêm, trong ñoù khoâng coù gì khaùc hôn laø söï ñau khoå, noù aûnh höôûng ñeán troïn caû baûn tính cuûa toâi. Toâi böôùc vaøo moät ñoaïn ñôøi maø taâm trí heát söùc öu phieàn. Toâi ñaõ laâm vaøo nhöõng tình huoáng khieán toâi phaûi coù nhöõng phaûn öùng xuùc caûm cuøng cöïc, coøn ñôøi soáng theå chaát thì trôû neân heát söùc khoù khaên. Toâi tin raèng nhöõng ñoaïn ñôøi nhö theá naøy caàn phaûi coù trong cuoäc soáng cuûa taát caû nhöõng ngöôøi ñeä töû tích cöïc. Thaät laø khoù loøng chòu noåi; tuy nhieân, toâi tin chaéc raèng khi böôùc vaøo ñoù vôùi ñaày ñuû quyeát taâm vaø tri thöùc cuûa linh hoàn thì chuùng ta taát seõ coù söùc maïnh thaéng phuïc hoaøn caûnh. Baáy giôø, (trong tröôøng hôïp cuûa toâi cuõng nhö taát caû nhöõng ngöôøi coá gaéng phuïng söï tinh thaàn) luoân luoân keát quaû seõ laø moät naêng löïc lôùn lao hôn ñeå ñaùp öùng nhu caàu nhaân loaïi, ñeå laøm “moät baøn tay maïnh meõ trong boùng toái” naâng ñôõ nhöõng ngöôøi baïn haønh höông. Toâi ñaõ keà caän, trôï giuùp moät ñöùa con gaùi toâi khi noù traûi qua moät kinh nghieäm heát söùc ñau buoàn; toâi ñaõ troâng nom noù — nhôø naêm naêm nhaãn naïi chòu ñöïng — vöôït qua khoù khaên vaø trôû neân khaù höõu duïng, maø neáu thieáu nhaãn naïi thì seõ khoâng ñöôïc nhö vaäy; bôûi vì noù haõy coøn treû, vôùi töông lai coøn nhieàu xaây döïng höõu ích. Neáu chính toâi chöa böôùc vaøo loø löûa toâi luyeän thì chaéc haún toâi khoâng theå giuùp con toâi nhö theá. Khi saùu thaùng döôõng beänh ñaõ qua, moïi ngöôøi môùi saép ñaët hoân leã cho toâi. Moùn tieàn nhoû cuûa toâi ñöôïc gôûi trong quyõ tín thaùc, neân Walter khoâng theå ñuïng ñeán, duø anh coù muoán. “Coâ Alice” ñaõ gôûi tieàn cho anh aáy ñeå töï saém söûa vaø ñeán Toâ Caùch Lan röôùc toâi. Luùc ñoù toâi ôû vôùi coâ toâi, baø Maxwell ôû Castramont. Toâi ñaõ thaønh hoân trong moät thaùnh ñöôøng tö gia cuûa moät ngöôøi baïn, nhôø oâng Boyd-Carpenter haønh leã. OÂng anh caû cuûa cha toâi, William La Trobe-Bateman (cuõng laø moät giaùo só), ñaõ ñöùng ra laøm chuû hoân. 101
  • 116. Töï truyeän116 Sau hoân leã, toâi lieàn ñeán vôùi gia ñình Walter Evans ôû mieàn Baéc xöù Anh. Moät ngöôøi baø con cuûa toâi voán quen bieát nhieàu ngöôøi ôû xöù Anh, khi döï ñaùm cöôùi, ñeán luùc töø giaõ ñaõ noùi rieâng vôùi toâi raèng “Naøo, Alice, chaùu ñaõ thaønh hoân vôùi ngöôøi naøy vaø saép ñi ñeán vôùi gia ñình anh aáy. Chaùu seõ thaáy raèng hoï khoâng nhö hoï haøng nhaø mình vaø chaùu coù boån phaän phaûi laøm sao cho hoï caûm thaáy raèng chaùu nhìn hoï laø thaân toäâc thaät söï. Laïy Chuùa toâi, ñöøng laøm ra veû kieâu kyø nheù.” Vôùi maáy lôøi ñoù, baø ñaõ ñöa toâi vaøo moät quaõng ñôøi môùi, boû laïi sau löng giai caáp vaø ñòa vò xaõ hoäi, vaø boãng nhieân toâi hieåu ra theá naøo laø nhaân loaïi. Toâi khoâng ôû trong nhoùm ngöôøi tin raèng chæ coù nhöõng ngöôøi coâng nhaân môùi laø toát vaø ñuùng, giai caáp trung löu laø löông thieän, coøn giôùi quyù toäc thì hoaøn toaøn voâ duïng, ñaùng neân loaïi boû. Toâi cuõng khoâng chaáp nhaän quan nieäm raèng chæ coù giôùi trí thöùc môùi coù theå cöùu ñôøi, duø raèng ñoù laø moät vò theá toát hôn, bôûi vì nhöõng ngöôøi trí thöùc coù theå xuaát thaân töø taát caû caùc giai caáp. Toâi ñaõ gaëp nhöõng keû heát söùc hôïm hónh töø nhöõng giai caáp goïi laø thaáp keùm. Toâi cuõng ñaõ gaëp nhöõng haïng ngöôøi cöïc kyø kieâu caêng nhö theá trong giôùi quí toäc. Trong baát cöù quoác gia naøo, tính lòch söï thaùi quaù vaø tinh thaàn baûo thuû cuûa caùc gia caáp trung löu cuõng laø löïc caân baèng raát quan troïng. Söùc thuùc ñaåy vaø noåi daäy cuûa caùc taàng lôùp haï löu giuùp moïi ngöôøi phaùt trieån, trong khi ñoù thì truyeàn thoáng, vaên hoùa vaø caùc giaù trò cao thöôïng cuûa giôùi quí toäc laø moät phaåm tính quí giaù cuûa quoác gia naøy. Taát caû nhöõng yeáu toá naøy ñeàu raát höõu ích, ñuùng ñaén vaø toát ñeïp, nhöng taát caû cuõng ñeàu coù theå bò laïm duïng. Tính baûo thuû coù theå trôû neân phaûn tieán hoùa moät caùch nguy hieåm; moät söï noåi daäy ñuùng ñaén coù theå trôû thaønh cuoäc caùch maïng tuyeät vôøi; vaø yù thöùc traùch nhieäm cuõng nhö tính cao thöôïng thöôøng coù trong “caùc taàng lôùp thöôïng löu” coù theå thoaùi hoùa trôû thaønh moät chính saùch baûo hoä ngu ngoác. Khoâng coù quoác gia naøo khoâng phaân chia giai caáp. Coù theå coù giôùi quí toäc cha truyeàn con noái ôû Anh nhöng ôû Myõ laïi coù giôùi taøi phieät (quí toäc do tieàn 102
  • 117. Töï truyeän 117 baïc) hoï coù nhöõng ranh giôùi cuõng heát söùc khaét khe, phaân chia, kyø thò. Ai seõ daøn xeáp söï tranh chaáp naøy, caùi naøo toát nhaát hoaëc caùi naøo xaáu nhaát? Toâi ñaõ ñöôïc döôõng duïc trong moät heä thoáng giai caáp raát khaét khe, vaø trong ñôøi toâi khoâng ñieàu gì coù khuynh höôùng laøm toâi bình ñaúng vôùi nhöõng ngöôøi khoâng thuoäc giai caáp cuûa mình. Toâi coøn phaûi hoïc ñeå thaáy ra raèng, aån trong taát caû nhöõng söï phaân chia giai caáp ôû Taây phöông vaø nhöõng heä thoáng ñaúng caáp ôû Ñoâng phöông, coù moät thöïc theå vó ñaïi maø chuùng ta goïi laø Nhaân Loaïi. Duø sao thì, vôùi nhöõng boä quaàn aùo ñeïp ñeõ, nhöõng moùn nöõ trang xinh xaén, vôùi gioïng noùi coù vaên hoùa vaø tö caùch thöôïng löu, toâi ñaõ lao mình vaøo gia ñình cuûa Walter Evans, khoâng heà nghó ngôïi vaø khoâng heà ñaùnh giaù ñöôïc tình hình. Ngay caû nhöõng ngöôøi laõo boäc cuõng toû ra ngôø vöïc. Cuï Potter, ngöôøi ñaùnh xe ngöïa, ñaõ ñöa toâi vaø Walter Evans ñeán ga xe löûa, sau ñaùm cöôùi. Toâi coøn nhôù hình aûnh cuï trong boä ñoàng phuïc cuûa gia nhaân, vôùi huy hieäu gaén treân noùn. Cuï bieát toâi töø hoài toâi coøn beù, vaø khi ñeán ga, cuï böôùc xuoáng, naém tay toâi vaø baûo, ‘’Coâ Alice, toâi khoâng thích anh ta vaø cuõng khoâng muoán noùi ñieàu ñoù vôùi coâ, nhöng neáu anh ta ñoái xöû vôùi coâ khoâng ñuùng thì coâ cöù trôû veà vôùi chuùng toâi. Cöù gôûi toâi ít chöõ laø toâi seõ ñeán ñoùn coâ ôû ga naøy.” Roài khoâng noùi gì theâm, cuï ñaùnh xe ñi thaúng. OÂng tröôûng ga ôû Scotch ñaõ daønh saün moät toa xe cho chuùng toâi ñi ñeán Carlisle. Khi ñöa toâi leân xe, oâng ñaõ thaúng thaén nhìn vaøo toâi vaø baûo, “Naøy coâ Alice, neáu laø toâi thì anh aáy khoâng phaûi laø ngöôøi toâi choïn cho coâ ñaâu, nhöng toâi hy voïng coâ seõ ñöôïc haïnh phuùc.” Nhöõng lôøi ñoù khoâng laøm toâi baän taâm chuùt naøo. Giôø ñaây thì toâi nghó raèng ngaøy aáy toâi ñaõ ñeå laïi sau löng caùc thaân toäc, baïn beø, gia nhaân, hoï raát lo laéng cho toâi, nhöng baáy giôø toâi hoaøn toaøn khoâng ñeå yù ñeán ñieàu ñoù. Toâi ñaõ laøm nhöõng gì maø toâi tin laø ñuùng, ñaõ chaáp nhaän hy sinh ñeå thöïc hieän vaø ñaõ gaùnh laáy haäu quaû. Quaù khöù ôû sau löng; coâng vieäc toâi laøm cho caùc binh só ñaõ xong. Tröôùc maét toâi veõ ra moät töông lai tuyeät 103
  • 118. Töï truyeän118 dieäu vôùi ngöôøi ñaøn oâng maø toâi ñaõ nghó laø toâi yeâu quí, treân vuøng ñaát môùi meû vaø tuyeät dieäu, bôûi vì luùc ñoù chuùng toâi ñang treân ñöôøng ñeán Hoa Kyø. Tröôùc khi ñeán caûng Liverpool, chuùng toâi ñaõ gheù laïi gia ñình cuûa choàng toâi vaø toâi chöa bao giôø traûi qua moät khoaûng thôøi gian kinh khuûng hôn theá. Hoï raát töû teá, toát buïng vaø ñaùng troïng, nhöng toâi chöa bao giôø aên uoáng vôùi nhöõng ngöôøi nhö theá, hoaëc nguû trong moät ngoâi nhaø nhö vaäy, hay laø duøng böõa trong moät “phoøng khaùch”, hoaëc ôû trong moät ngoâi nhaø khoâng coù ngöôøi giuùp vieäc. Toâi laáy laøm gheâ sôï hoï vaø hoï laïi caøng gheâ sôï toâi hôn, duø raèng Walter ñaõ cö xöû raát toát. Ñeå cho coâng bình ñoái vôùi Walter Evans, töôûng neân noùi raèng sau khi chuùng toâi ñaõ chia tay vaø anh aáy ñaõ ñeán moät tröôøng ñaïi hoïc lôùn ñeå theo ñuoåi cao hoïc, toâi nhaän ñöôïc moät laù thö cuûa oâng hieäu tröôûng tröôøng ñaïi hoïc aáy yeâu caàu toâi haõy trôû laïi vôùi Walter. Laø moät vò cao nieân ñaày kinh nghieäm, oâng ñaõ yeâu caàu toâi haõy trôû laïi vôùi choàng bôûi vì, oâng baûo raèng, trong kinh nghieäm laâu daøi tieáp xuùc vôùi haøng ngaøn ngöôøi treû, oâng chöa gaëp moät ngöôøi naøo coù nhöõng khaû naêng thieân phuù — veà maët tinh thaàn, theå chaát vaø trí tueä — nhö Walter Evans. Cho neân, khoâng coù gì phaûi ngaïc nhieân khi toâi ñaõ yeâu thöông vaø keát hoân vôùi anh aáy. Taát caû nhöõng bieåu hieän beân ngoaøi ñeàu raát toát, ngoaïi tröø vieäc anh thieáu tieàn vaø khoâng coù ñòa vò xaõ hoäi. Tuy nhieân, vì toâi ñaõ ñònh ñeán soáng ôû Myõ, vaø vì chaúng bao laâu nöõa anh aáy seõ nhaän chöùc vuï trong giaùo hoäi, neân vaán ñeà ñoù döôøng nhö khoâng coù gì ñaùng keå. Chuùng toâi coù theå soáng ñöôïc vôùi löông cuûa anh aáy vaø soá lôïi töùc ít oûi cuûa toâi. Töø Anh, chuùng toâi ñi thaúng ñeán Cincinnati, bang Ohio, nôi ñoù choàng toâi ñang theo hoïc ôû Chuûng Vieän Thaàn Hoïc Lane. Toâi lieàn tham döï caùc khoùa hoïc cuûa anh aáy, duøng soá tieàn toâi coù theå lo cho caû hai chuùng toâi vaø trang traûi moïi thöù. Khi ñi vaøo nhöõng chi tieát cuûa cuoäc soáng hoân nhaân, toâi môùi thaáy raèng toâi hoaøn toaøn khoâng coù gì töông ñoàng vôùi choàng toâi, chæ tröø coù 104
  • 119. Töï truyeän 119 caùc quan ñieåm toân giaùo maø thoâi. Anh aáy thöïc söï khoâng bieát gì veà caùc sôû naêng, kinh nghieäm cuûa toâi, coøn toâi thì khoâng hieåu bao nhieâu veà anh aáy. Baáy giôø, caû hai chuùng toâi ñeàu coá gaéng laøm cho cuoäc hoân nhaân thaønh coâng, nhöng noù ñaõ toû ra thaát baïi. Toâi nghó coù leõ toâi ñaõ cheát trong buoàn khoå vaø thaát voïng neáu khoâng coù ngöôøi phuï nöõ da maøu, ngöôøi ñieàu haønh khu nhaø troï, noái lieàn vôùi chuûng vieän, ôû treân taàng choùt, trong ñoù chuùng toâi coù moät phoøng. Teân baø aáy laø Snyder, vöøa môùi gaëp laø ñaõ keát thaân vôùi toâi ngay. Baø ñaõ chaêm nom, an uûi vaø lo laéng cho toâi; baø ñaõ la raày toâi, chieán ñaáu baûo veä toâi, vaø vì moät lyù do naøo ñoù maø baø khoâng thích thaáy maët Walter Evans, laïi coøn laáy laøm vui maø noùi ñieàu ñoù ra cho anh bieát nöõa. Baø ñaõ quan taâm lo cho toâi nhöõng gì toát ñeïp nhaát trong khaû naêng baø. Toâi thöông baø vaø baø ñaõ trôû thaønh ngöôøi taâm phuùc duy nhaát cuûa toâi. Ñoù laø laàn ñaàu tieân trong ñôøi toâi ñaõ choáng ñoái vaán ñeà kyø thò chuûng toäc. Toâi khoâng heà coù caûm thöùc ñoá kî ngöôøi Da Ñen, chæ coù ñieàu toâi khoâng tin vaøo cuoäc hoân phoái giöõa caùc daân toäc da maøu vôùi ngöôøi da traéng, bôûi vì döôøng nhö noù khoâng bao giôø taïo ñöôïc haïnh phuùc cho caû ñoâi beân. Toâi ñaõ kinh ngaïc khi khaùm phaù ra raèng, theo hieán phaùp Myõ, ngöôøi ta chuû tröông taát caû moïi ngöôøi ñeàu bình ñaúng, nhöng (thoâng qua caùc thueá cöû tri vaø cheá ñoä giaùo duïc toài teä) ngöôøi ta ñaõ caån thaän laøm sao cho ngöôøi Da Ñen khoâng coù ñöôïc quyeàn ñoù. Tình traïng ôû mieàn Baéc thì coù toát hôn ôû mieàn Nam, tuy nhieân, vaán ñeà ngöôøi Da Ñen laø moät vaán ñeà maø ngöôøi daân Myõ seõ phaûi lo giaûi quyeát. Hieán phaùp ñaõ giaûi quyeát vaán ñeà ñoù cho hoï roài. Toâi coøn nhôù ôû Chuûng vieän Lane coù moät giaùo sö Da Ñen noï, tieán só Franklin, ñaõ ñöôïc môøi ñeán dieãn thuyeát cho caùc cöïu sinh vieân nghe. Sau khi ra khoûi giaûng ñöôøng, toâi cuøng choàng ñöùng noùi chuyeän vôùi vaøi vò giaùo sö vöøa luùc Tieán só Franklin ñi ngang qua. Moät giaùo sö ñoùn oâng laïi vaø ñöa tieàn cho oâng ta ñi aên tröa. Ngöôøi ta cho raèng thaäm chí oâng khoâng ñuû toát ñeå coù theå aên vôùi caû nhoùm chuùng toâi, duø raèng oâng ñaõ coù theå thuyeát giaûng cho chuùng toâi nghe veà caùc giaù trò tinh thaàn. Toâi ñaõ 105
  • 120. Töï truyeän120 xuùc ñoäng ñeán möùc, vôùi tính nhaëm leï thöôøng ngaøy, toâi lieàn ñeán noùi chuyeän naøy vôùi vôï choàng moät vò giaùo sö maø toâi quen. Hoï lieàn cuøng toâi quay laïi vaø ñöa Tieán só Franklin veà duøng böõa ôû nhaø rieâng cuûa hoï. Vôùi toâi, vieäc khaùm phaù ra caûm thöùc kyø thò ngöôøi Da Ñen gioáng nhö tìm thaáy moät caùnh cöûa môû roäng ñeå böôùc vaøo ngoâi nhaø lôùn nhaân loaïi. Ñaây laø caû moät thaønh phaàn cuûa ñoàng baøo toâi, hoï ñang bò töø choái nhöõng quyeàn maø khi sinh ra Hieán phaùp ñaõ cho hoï. Keå töø ñoù, toâi ñaõ suy nghó, tìm ñoïc vaø thaûo luaän vaán ñeà cuûa caùc chuûng toäc thieåu soá. Toâi coù nhieàu beø baïn Da Ñen vaø coù theå noùi raèng chuùng toâi raát hieåu nhau. Toâi nhaän thaáy ngöôøi Da Ñen cuõng coù vaên hoùa, coù nhöõng tö töôûng toát ñeïp vaø thaän troïng nhö nhieàu ngöôøi baïn da traéng cuûa toâi vaäy. Toâi ñaõ ñem vaán ñeà ra thaûo luaän vôùi hoï vaø ñöôïc bieát raèng taát caû nhöõng ñieàu hoï yeâu caàu laø bình ñaúng trong moïi cô hoäi, trong giaùo duïc, vieäc laøm vaø ñieàu kieän sinh soáng. Toâi chöa heà gaëp ngöôøi Da Ñen naøo ñoøi hoûi bình ñaúng ñòa vò xaõ hoäi, duø raèng ñaõ ñeán luùc hoï phaûi coù vaø seõ coù söï bình ñaúng ñoù. Toâi nhaän thaáy raèng thaùi ñoä cuûa ngöôøi Da Ñen coù vaên hoùa, giaùo duïc cao ñoái vôùi nhöõng ngöôøi keùm phaùt trieån trong chuûng toäc hoï cuõng raát hôïp lyù vaø toát ñeïp; nhö coù laàn moät luaät sö Da Ñen noåi tieáng ñaõ baûo toâi: “Haàu heát chuùng toâi ñeàu laø nhöõng ñöùa treû. Ñaëc bieät laø ôû mieàn Nam, neân caàn ñöôïc yeâu thöông vaø phaùt trieån gioáng nhö treû con.” Caùch ñaây maáy naêm, ôû London toâi coù nhaän moät laù thö cuûa Tieán só Just, moät nhaø khoa hoïc, oâng hoûi toâi coù ñoàng yù tieáp oâng hay khoâng vì oâng ñaõ ñoïc moät soá ñieàu toâi vieát vaø muoán noùi chuyeän vôùi toâi. Toâi ñaõ môøi oâng duøng böõa ôû caâu laïc boä chuùng toâi, vaø khi oâng ñeán toâi môùi bieát oâng laø moät ngöôøi Da Ñen, nöôùc da raát ñen. OÂng laø moät ngöôøi lòch söï, coù duyeân vaø raát thuù vò, ñang treân ñöôøng trôû laïi Washington sau khi ñaõ dieån thuyeát ôû Ñaïi hoïc Berlin. OÂng laø moät trong nhöõng nhaø sinh vaät hoïc haøng ñaàu treân theá giôùi. Vôï choàng toâi ñaõ ñöa oâng veà nhaø chuùng toâi ôû Tunbridge Wells trong vaøi hoâm, 106
  • 121. Töï truyeän 121 vaø chuùng toâi raát thích laàn vieáng thaêm ñoù. Moät ñöùa con gaùi toâi ñaõ hoûi oâng keát hoân chöa. Toâi coøn nhôù roõ oâng ñaõ quay sang noù vaø baûo: “Coâ beù thaân meán, chuù khoâng bao giôø mô öôùc coù theå yeâu caàu ñöôïc keát hoân vôùi moät coâ gaùi ngöôøi da traéng caû, vaø khoâng theå traùnh khoûi bò coâ laäp. Chuù cuõng chöa gaëp ñöôïc moät coâ gaùi thuoäc chuûng toäc chuù, coù khaû naêng trí tueä maø chuù caàn ñeå laøm ngöôøi baïn ñoàng haønh. Khoâng, chuù chöa bao giôø keát hoân caû.” Töø daïo ñoù oâng ñaõ cheát vaø toâi laáy laøm thöông tieác voâ cuøng. Toâi ñaõ hy voïng coù tình baïn thaân thieát hôn vôùi moät ngöôøi taøi ba nhö vaäy. Trong suoát ba möôi saùu naêm ôû treân ñaát nöôùc naøy, toâi ñaõ ngaøy caøng ngaïc nhieân, xuùc ñoäng vaø gheâ sôï tröôùc thaùi ñoä cuûa nhieàu ngöôøi Myõ ñoái vôùi caùc ñoàng baøo Myõ cuûa hoï, nhöõng ngöôøi thieåu soá Da Ñen. Vaán ñeà naøy seõ phaûi ñöôïc giaûi quyeát, vaø phaûi daønh cho ngöôøi Da Ñen moät choã ñöùng trong cuoäc soáng cuûa quoác gia. Chuùng ta khoâng neân ñeø neùn hoï vaø cuõng khoâng theå ñaøn aùp hoï ñöôïc. Haõy ñeå cho hoï töï chöùng toû taát caû nhöõng ñieàu maø hoï noùi laø baûn chaát cuûa hoï; vaø cuõng tuøy chuùng ta coù muoán thaáy hay chaêng, raèng hoï ñang laøm ñieàu ñoù, vaø raèng nhöõng lôøi phaùt ngoân ñaùng cheâ traùch vaø söï thuø gheùt cay ñoäc cuûa moät soá ngöôøi nhö Thöôïng nghò só Bilbo laø ñaøn aùp thöïc söï. Moät laàn nöõa, toâi tin raèng hieän nay (toâi khoâng coù yù tieân ñoaùn töông lai) chuùng ta khoâng theå giaûi quyeát vaán ñeà baèng nhöõng cuoäc hoân nhaân ña chuûng. Vaán ñeà phaûi ñöôïc giaûi quyeát baèng tinh thaàn coâng lyù quaû caûm, baèng caùch thöøa nhaän söï thaät raèng taát caû moïi ngöôøi ñeàu laø anh chò em vôùi nhau, vaø söï thaät laø neáu ngöôøi Da Ñen trôû thaønh vaán ñeà, thì ñoù laø loãi taïi chuùng ta. Ñaõ ñeán luùc nhöõng ngöôøi da traéng vaø nhöõng nghò só tieáng taêm trong löôõng Vieän Quoác hoäi vaø trong caû hai Ñaûng ôû Hoa Kyø haõy thoâi hoâ haøo daân chuû vaø tuyeån cöû töï do ôû caùc nöôùc vuøng Balkans cuøng nhöõng nôi khaùc, maø haõy aùp duïng cuõng chính nhöõng nguyeân taéc ñoù vaøo caùc Tieåu bang mieàn Nam cuûa hoï. 107
  • 122. Töï truyeän122 Xin quí ñoäc giaû thoâng caûm boû qua cho nhöõng lôøi coâng kích, vì toâi caûm thaáy raát böùc xuùc ñoái vôùi vaán ñeà naøy. Baø Snyder, ngöôøi phuï nöõ da maøu naøy, ñaõ troâng nom toâi trong nhieàu thaùng vaø chaêm soùc cho ñeán khi toâi sanh ñöùa con gaùi ñaàu loøng. Baø cho môøi vò baùc só cuûa baø, oâng naøy khoâng phaûi da maøu nhöng khoâng gioûi laém, neân toâi khoâng coù ñöôïc söï saên soùc laønh ngheà maø ñaùng ra toâi ñaõ coù. Ñoù khoâng phaûi laø loãi cuûa baø, vì baø ñaõ laøm heát söùc mình ñeå giuùp toâi qua caûnh khoù khaên. Khi sinh ba ñöùa con, toâi ñaõ thieáu may maén moät caùch laï luøng, vaø chæ coù moät laàn laø ñöôïc moät ngöôøi ñieàu döôõng cuûa beänh vieän ôû beân caïnh. Duø sao, khi sinh ñöùa con ñaàu, toâi cuõng ñaõ ñöôïc söï chaêm soùc thieáu chuyeân moân. Trong thôøi gian ñoù Walter laïi maéc chöùng loaïn caûm, khieán cho baùc só phaûi haàu nhö lo cho anh aáy; tuy nhieân, baø Snyder gioáng nhö moät choã döïa maïnh meõ vöõng vaøng, toâi khoâng bao giôø queân ôn baø. Veà sau, baùc só ñaõ gôûi ñeán moät nöõ ñieàu döôõng thöïc taäp, nhöng coâ aáy quaù thieáu kinh nghieäm ñeán ñoãi coâ ñaõ laøm toâi ñau ñôùn khoå sôû trong ba thaùng. Sau ñoù chuùng toâi dôøi töø chuûng vieän ñeán moät quaän khaùc ñeå sinh soáng. Chuùng toâi coù moät caên hoä ôû ñoù, nôi maø laàn ñaàu tieân toâi bò boû moät mình vôùi ñöùa beù vaø taát caû coâng vieäc nhaø phaûi laøm. Maõi cho ñeán luùc ñoù, toâi chöa bao giôø giaët moät chieác khaên maët, luoäc moät quaû tröùng hay pha moät taùch traø, vaø laø moät thieáu phuï hoaøn toaøn thieáu khaû naêng. Caùi kinh nghieäm khoù khaên cuûa toâi khi hoïc laøm vieäc ñaõ khieán toâi phaûi laøm sao cho ba ñöùa con gaùi toâi bieát taát caû nhöõng gì caàn bieát veà gia chaùnh. Chuùng hoaøn toaøn ñuû khaû naêng laøm coâng vieäc. Toâi chaéc chaén raèng ñoù khoâng phaûi laø thôøi gian deã daøng gì cho Walter Evans, vaø chính vaøo luùc aáy — khi soáng moät mình vôùi anh aáy ôû nôi maø khoâng coù ai nghe thaáy chuùng toâi — toâi môùi baét ñaàu khaùm phaù ra raèng anh ñang phaùt trieån tính noùng naûy kinh khuûng. Toâi ñaõ phaûi chieán ñaáu gian khoå vôùi cuoäc giaët giuõ haøng tuaàn. Toâi thöôøng ñi xuoáng taàng treät, nôi coù gaén saün caùc ñoà chöùa ñeå 108
  • 123. Töï truyeän 123 giaët ñoà. Toâi ñaõ mang theo taát caû caùc quaàn aùo em beù cuûa toâi hoài nhoû, goàm nhöõng taám len xoáp raát ñeïp, raát daøi, nhöõng taám loùt vieàn ren thöù thaät, raát quí — vaø haøng loâ caùc thöù khaùc, maø giaët giuõ chuùng laø caû moät vaán ñeà khoå sôû. Khi giaët xong, chuùng troâng thöïc kyø cuïc. Moät saùng noï, toâi nghe coù tieáng goõ cöûa, vaø khi môû cöûa toâi thaáy moät baø ôû caên hoä döôùi toâi. Baø nhìn toâi coù veû aùi ngaïi vaø noùi, “Xem naøy, baø Evans, hoâm nay laø saùng thöù hai roài, vaø toâi khoâng coøn chòu noåi nöõa. Toâi laø moät ngöôøi giuùp vieäc ôû Anh coøn baø laø moät phuï nöõ quí phaùi ngöôøi Anh, toâi coù theå hieåu ñöôïc ñieàu ñoù. Coù nhöõng vieäc toâi bieát maø baø khoâng bieát; vaäy moãi saùng thöù Hai baø haõy xuoáng vôùi toâi cho ñeán khi naøo toâi thaáy khoâng coøn caàn thieát nöõa, toâi seõ chæ baø caùch giaët quaàn aùo”. Baø noùi nhö theå baø ñaõ raønh coâng vieäc ñoù, vaø baø thöïc gioûi ñuùng nhö lôøi noùi. Ngaøy nay, khoâng coù vieäc naøo veà giaët giuõ maø toâi khoâng bieát, taát caû laø nhôø ôn baø Schubert. Ñaây laø moät ví duï nöõa veà moät ngöôøi maø toâi khoâng laøm gì cho hoï, nhöng töï hoï toû ra coù loøng nhaân aùi, toát buïng, vaø nhôø ñoù maø toâi coù theâm moät thoaùng nhìn vaøo toøa nhaø nhaân loaïi. Baø vaø toâi ñaõ laø baïn thaät söï, vaø baø thöôøng beânh vöïc toâi khi Walter Evans noåi côn giaän döõ. Thænh thoaûng, toâi laïi laùnh naïn trong caên hoä nhoû cuûa baø. Toâi khoâng bieát giôø ñaây baø vaø baø Snyder coù coøn soáng hay chaêng. Toâi cho laø khoâng; haún hai baø ñaõ giaø laém roài. Khi Dorothy ñöôïc khoaûng saùu thaùng, toâi trôû veà Anh thaêm gia ñình, ñeå choàng toâi ôû laïi hoaøn taát khoùa thaàn hoïc vaø nhaän chöùc vuï. Ñoù laø laàn sau cuøng toâi veà thaêm Anh quoác trong hai möôi naêm qua, vaø toâi khoâng nhôù chuyeán ñi ñoù coù gì vui veû caû. Toâi khoâng theå noùi vôùi thaân toäc raèng toâi khoâng haïnh phuùc, raèng toâi ñaõ sai laàm. Loøng töï aùi khoâng cho pheùp toâi noùi, nhöng roõ raøng laø gia ñình toâi ñaõ ñoaùn bieát, duø khoâng heà hoûi toâi. Vaøo dòp ñoù, em toâi ñaõ thaønh hoân vôùi ngöôøi em hoï toâi laø Laurence Parsons. Caû gia ñình thaân toäc ñaõ tuï hoïp ôû nhaø moät ngöôøi döôïng. Toâi chæ ôû Anh quoác coù maáy thaùng roài trôû laïi Hoa Kyø. Trong khi ñoù thì choàng toâi ñaõ toát nghieäp ra chuûng vieän, nhaän 109
  • 124. Töï truyeän124 chöùc vaø laõnh traùch vuï döôùi quyeàn vò Giaùm muïc vuøng San Loaquin ôû California. Theá laø hoùa ra hay cho toâi, bôûi vì vò Giaùm muïc vaø vôï oâng ñaõ trôû thaønh baïn toâi. Toâi vaãn coøn bieát tin baø. Ñöùa con gaùi uùt cuûa toâi ñöôïc ñaët theo teân baø; baø laø moät trong nhöõng ngöôøi toâi raát yeâu meán, toâi seõ keå theâm veà baø sau naøy. Toâi trôû laïi nöôùc Myõ treân moät chuyeán taøu nhoû, caäp beán Boston. Ñoù laø chuyeán ñi teä nhaát cuûa toâi töø tröôùc ñeán giôø — moät chieác taøu nhoû, dô baån, phoøng boán ngöôøi, doïn aên treân nhöõng chieác baøn daøi vaø ngöôøi ta vöøa aên vöøa ñoäi noùn. Toâi nhôù laïi nhö côn aùc moäng. Tuy nhieân, ñieàu khoâng hay naøo roài cuõng chaám döùt, chuùng toâi ñeán Boston trong côn möa taàm taõ, toâi thaáy buoàn naûn, thaát voïng. Toâi nhöùc ñaàu döõ doäi; chieác röông quaàn aùo coù caån baïc voán cuûa meï toâi, ñaõ bò maát caép, coøn Dor- othy luùc ñoù khoaûng moät tuoåi thì naëng quaù aüm khoâng muoán noåi. Toâi ñi baèng veù cuûa haõng du lòch Cook, nhaân vieân cuûa hoï cuõng coù maët ôû treân taøu. OÂng ta ñöa toâi ñeán ga xe löûa vaø toâi phaûi chôø cho ñeán nöûa ñeâm; sau khi caên daën nhöõng ñieàu toâi caàn bieát vaø mua cho toâi moät taùch caø pheâ ñaäm, oâng töø giaõ. Toâi ngoài meät moûi suoát ngaøy ôû nhaø ga, raùng doã daønh con vì noù quaáy khoùc maõi. Ñeán giôø leân taøu, toâi ñang lo khoâng bieát laøm sao, thì thình lình nhìn leân, toâi thaáy ngöôøi nhaân vieân haõng Cook ñöùng beân caïnh toâi nhöng khoâng maëc ñoàng phuïc. OÂng ta baûo, “Baø laøm toâi lo laéng maõi töø saùng ñeán giôø, vaø toâi ñaõ nhaát ñònh laø toát hôn toâi neân ñích thaân ñöa baø leân taøu.” Roài oâng aüm ñöùa beù, goïi moät ngöôøi khuaân vaùc vaø tìm cho toâi moät choã thaät thoaûi maùi treân chuyeán taøu ñi California. Caùc toa naèm cho du khaùch hoài ñoù khoâng ñöôïc tieän nghi nhö ngaøy nay. Moät laàn nöõa, toâi ñaõ ñöôïc söï ñoái xöû töû teá maø toâi khoâng ñaùng ñöôïc, töø moät ngöôøi maø toâi khoâng heà laøm gì cho hoï. Xin quí baïn ñöøng nghó toâi coù nguï yù raèng toâi coù veû gì duyeân daùng hay xinh ñeïp khieán cho töï nhieân ngöôøi ta giuùp toâi. Toâi nghó raèng hoài ñoù toâi khoâng coù gì duyeân daùng caû. Toâi laø moät ngöôøi Anh nhuùt nhaùt, khaù töï cao vaø kín ñaùo ñeán möùc gaàn nhö caâm laëng. Khoâng, 110
  • 125. Töï truyeän 125 khoâng phaûi theá maø chæ vì taâm hoàn ngöôøi bình daân voán töû teá vaø thích giuùp ñôõ. Xin ñöøng queân raèng moät trong nhöõng muïc ñích cuûa toâi khi vieát saùch naøy laø muoán chöùng minh tính baûn thieän ñoù. ÔÛ ñaây, toâi khoâng ñöa ra caùc ví duï, maø lieân heä nhöõng söï vieäc coù thaät. Tröôùc heát, choàng toâi laøm Linh muïc trong moät giaùo khu nhoû ôû R — vaø ñoù laø nôi toâi hoïc laøm boån phaän ngöôøi vôï cuûa moät giaùo só, nhöõng boån phaän khoâng ngôùt ñoøi hoûi toâi phaûi boû thì giôø vaøo. Toâi ñaõ ñöôïc giôùi thieäu vaøo caùc cuoäc hoäi hoïp ñaëc bieät cuûa phuï nöõ. Toâi ñaõ phaûi döï vaøo Hoäi Töông trôï Phuï nöõ. Toâi ñaõ phaûi toå chöùc caùc cuoäc Hoäi cuûa caùc Baø Meï; luoân luoân phaûi ñi nhaø thôø vaø khoâng ngôùt phaûi laéng nghe nhöõng baøi thuyeát giaùo baát taän cuûa Walter. Cuõng nhö taát caû caùc giaùo só vaø gia ñình cuûa hoï trong caùc giaùo xöù naøy, phaàn lôùn chuùng toâi soáng baèng thòt gaø, vaø toâi bieát taïi sao gaø laø moät loaïi gia caàm linh thaùnh — bôûi vì quaù nhieàu gaø ñaõ ñöôïc ñöa vaøo giaùo khu. Khoaûng thôøi gian naøy ñaùnh daáu moät söï môû mang nöõa trong taâm thöùc toâi. Suoát ñôøi, toâi chöa bao giôø soáng trong moät coäng ñoàng nhö ôû thò traán nhoû naøy. Nôi ñaây chæ coù moät ngaøn naêm traêm ngöoøi, nhöng coù ñeán möôøi baûy giaùo khu, moãi giaùo khu laø moät taäp theå raát nhoû. Trong soá caùc chuû noâng traïi beân ngoaøi, coù nhöõng ngöôøi vaên hoùa cao, thöôøng du lòch vaø ñoïc saùch, vaø ñoâi khi toâi cuõng gaëp gôõ hoï. Nhöng phaàn ñoâng daân chuùng laø caùc tieåu thöông, nhöõng ngöôøi laøm cho hoûa xa, thôï oáng nöôùc, coâng nhaân vöôøn nho, vöôøn traùi caây vaø caùc giaùo vieân. Nhaø sôû giaùo khu laø moät ngoâi nhaø treät nhoû coù saùu phoøng, ôû giöõa hai ngoâi nhaø lôùn; moät nhaø goàm cha meï vaø möôøi hai ñöùa con, vaø toâi ñaõ soáng trong tieáng treû nít ñuøa nghòch thöôøng xuyeân. Ñaây laø moät thò traán nhoû thöôøng thaáy — nhöõng cöûa hieäu vôùi maët tieàn laøm taïm, vôùi nhöõng caây coïc ñeå ngöôøi ta coät caùc coå xe ngöïa lôùn, nhoû vaøo ñoù (baáy giôø xe hôi coøn raát hieám), vaø nhaø böu ñieän, nôi ngöôøi ta noùi haønh laãn nhau vaø taát caû caùc chuyeän khaùc treân ñôøi. Khí haäu ôû ñaây thaät toát chæ coù ñieàu raát 111
  • 126. Töï truyeän126 noùng vaø khoâ vaøo muøa heø. Tuy nhieân, veà maët vaên hoùa, trí tueä vaø tinh thaàn thì toâi caûm thaáy hoaøn toaøn coâ ñoäc. Döôøng nhö toâi thaáy raèng khoâng coù ai ñeå noùi chuyeän caû. Khoâng ai ñaõ töøng thaáy hay ñoïc ñieàu gì khaùc, vaø caâu chuyeän cuûa hoï chöøng nhö cöù xoay quanh vaán ñeà con caùi, muøa maøng, thöïc phaåm, vaø nhöõng chuyeän noùi xaáu trong vuøng. Trong nhieàu thaùùng trôøi, toâi vaãn giöõ thaùi ñoä kieâu haõnh nhö theá, vaø keát luaän raèng khoâng coù ai ñuû toát ñeå cho toâi keát giao. Dó nhieân, toâi vaãn laøm boån phaän ngöôøi vôï cuûa moät vò Linh muïc, toâi ñaõ toû ra töû teá, toát buïng, nhöng luoân luoân toâi thaáy coù moät haøng raøo ngaên caùch. Toâi khoâng muoán lieân heä gì nhieàu vôùi caùc giaùo daân, vaø ñaõ toû ra cho hoï bieát nhö vaäy. Tuy nhieân, toâi ñaõ môû moät lôùp hoïc Kinh Thaùnh vaø ñaõ thaønh coâng myõ maõn. Soá ngöôøi tham döï coøn ñoâng hôn cuoäc hoäi saùng Chuùa nhaät cuûa choàng toâi, vaø coù theå noù ñaõ taïo theâm khoù khaên cho moät tình traïng ñang ngaøy caøng teä haïi hôn. Chæ tröø nhöõng ngöôøi Thieân Chuùa giaùo chính thoáng, tín ñoà cuûa caùc giaùo hoäi khaùc ñeàu ñeán döï, vaø vôùi toâi ñoù laø thôøi gian töôi saùng trong tuaàn, toâi nghó moät phaàn cuõng vì noù noái keát mình vôùi quaù khöù. Côn noùng giaän cuûa choàng toâi ngaøy caøng trôû neân khoâng theå keàm cheá; toâi ñaõ nôm nôùp lo sôï raèng theá naøo caùc giaùo daân cuõng bieát ra, vaø anh aáy seõ maát vieäc. Vôùi tö caùch laø moät giaùo só, anh aáy ñöôïc moïi ngöôøi meán moä vaø laø moät hình aûnh raát aán töôïng trong boä leã phuïc cuûa mình. Anh aáy laø moät thuyeát giaû taøi gioûi. Toâi thaønh thaät nghó raèng toâi khoâng ñaùng traùch laém. Toâi vaãn soáng theo caâu chaâm ngoân “Chuùa Jesus muoán toâi laøm ñieàu gì?” Toâi khoâng phaûi laø ngöôøi noùng naûy hay öa gaây goå, nhöng coù leõ söï im laëng vaø coá gaéng nhaãn naïi cuûa toâi ñaõ laøm anh aáy giaän theâm. Tuy nhieân, toâi khoâng theå laøm caùch naøo cho anh aáy vöøa loøng; vaø sau khi ñaõ xeù boû taát caû nhöõng hình aûnh vaø saùch vôû maø anh cho laø quí giaù cuûa toâi, anh aáy ñaõ baét ñaàu ñaùnh ñaäp toâi, duø khoâng bao giôø ñuïng ñeán Dorothy caû. Anh aáy luoân luoân dòu daøng vôùi treû con. 112
  • 127. Töï truyeän 127 Milfred, con gaùi thöù nhì cuûa toâi sinh vaøo thaùng Taùm naêm 1912. Baáy giôø toââi môùi tænh ngoä tröôùc söï thaät ñaùng ngaïc nhieân raèng khoâng phaûi ngöôøi daân ôû vuøng naøy coù gì quaáy quaû, maø chính toâi ñaõ sai laàm. Toâi ñaõ quaù baän taâm ñeán nhöõng khoù khaên cuûa naøng Alice La Trobe-Bateman (ngöôøi ñaõ coù moät cuoäc hoân nhaân döôøng nhö keùm may maén), maø queân maát vai troø cuûa baø Alice Evans, moät con ngöôøi. Khi sanh Milfred, toâi beänh nhieàu, vaø chính luùc ñoù toâi ñaõ khaùm phaù ra ngöôøi daân cuûa thò traán nhoû naøy. Milfred sinh treã möôøi ngaøy; ôû tieàn phoøng nhieät ñoä leân ñeán 1200 F; möôøi hai ñöùa treû nhaø keá beân ñang laøm aàm ó; toâi beänh naëng ñaõ nhieàu ngaøy, roài Dorothy, luùc ñoù hai tuoåi röôõi, chaïy nhaûy vaø teù vaøo mieäng coáng. Walter khoâng giuùp ñöôïc gì. Anh aáy cöù ñi bieät ñeå lo cho caùc phaän söï trong giaùo xöù. Toâi ñöôïc moät nöõ ñieàu döôõng ngöôøi Do Thaùi, nhoû nhaén vaø toát buïng chaêm soùc. Coâ aáy ñaõ laáy laøm lo sôï cho toâi neân cöù maõi goïi ñieän thoaïi cho baùc só vì oâng naøy ñeán treã. Thình lình cöûa môû, vôï ngöôøi chuû quaùn böôùc vaøo maø khoâng goõ cöûa. Baø nhìn toâi, böôùc voäi ñeán ñieän thoaïi, roài luøng kieám baùc só töø nhaø naøy sang nhaø khaùc, cho ñeán khi gaëp vaø buoäc oâng ta phaûi ñeán ngay. Baø aüm Dorothy leân, gaät ñaàu baûo ñaûm vôùi toâi seõ chaêm soùc noù ñaøng hoaøng, roài maát daïng. Toâi khoâng gaëp Dorothy ñaõ ba ngaøy, nhöng vì beänh quaù naëng neân toâi khoâng bieát gì nöõa. Milfred laø ñöùa treû ñöôïc sinh baèng y cuï vaø toâi ñaõ bò baêng huyeát hai laàn raát naëng. Cuõng nhôø söï taän tình chaêm soùc neân toâi môùi qua khoûi. Ngöôøi ta baûo nhau tình traïng khoù khaên cuûa toâi, vaø ñaõ coù bieát bao thöù toát laønh ñöôïc gôûi ñeán cuõng nhö bieát bao vieäc laøm toát ñeïp khieán loøng toâi maõi maõi nhôù ôn. Baùnh, möùt, röôïu vang, traùi caây töôi ñöôïc mang ñeán. Buoåi saùng, caùc baø ñeán giuùp giaët giuõ, queùt töôùc, ngoài troø chuyeän vôùi toâi, cuõng nhö may vaù. Hoï ñôõ ñaàn ngöôøi y taù trong khi chaêm soùc toâi. Hoï ñaõ môøi choàng toâi veà nhaø hoï ñeå anh aáy khoûi gaây phieàn phöùc, vaø toâi boãng nhieân thöùc tænh tröôùc söï thaät laø trong ñôøi coù nhieàu ngöôøi raát deã thöông maø töø tröôùc ñeán giôø toâi ñaõ muø quaùng khoâng thaáy ñöôïc. Toâi ñaõ ñi xa hôn vaøo trong gia ñình nhaân loaïi. 113
  • 128. Töï truyeän128 Tuy nhieân, chính trong thôøi gian naøy chuyeän phieàn phöùc thaät söï ñaõ xaûy ra. Moïi ngöôøi baét ñaàu khaùm phaù ra thöïc chaát cuûa Walter Evans. Toâi ñaõ sinh Milfred ñöôïc chín ngaøy maø khoâng coù ngöôøi ñieàu döôõng hay baát cöù söï giuùp ñôõ naøo. Baø vôï cuûa ngöôøi troâng nom nhaø thôø ñaõ laáy laøm kinh khuûng khi khaùm phaù ra toâi ñang giaët quaàn aùo vaøo ngaøy aáy, vaø bieát raèng toâi ñaõ gaàn cheát vaøo möôøi ngaøy tröôùc ñoù; baø lieàn ñi tìm Walter Evans vaø leân tieáng caûnh caùo anh. Laøm vaäy thì cuõng khoâng lôïi ích gì, nhöng ñieàu ñoù ñaõ khieán baø sinh nghi vaø baét ñaàu troâng chöøng toâi kyõ hôn, vaø trôû neân thaân thieát vôùi toâi hôn nöõa. Söï noùng naûy cuûa anh ñaõ ñeán möùc nghieâm troïng, nhöng ôû anh coù ñieàu laï laø (ngoaøi tính noùng naûy döõ tôïïn, khoâng keàm cheá) anh khoâng heà coù baát cöù taät xaáu naøo caû. Anh khoâng bao giôø uoáng röôïu; khoâng heà chöûi theà; khoâng heà baøi baïc. Toâi laø ngöôøi phuï nöõ duy nhaát maø anh ñaõ chuù yù vaø laø ngöôøi phuï nöõ duy nhaát maø anh ñaõ hoân, vaø toâi tin raèng ñieàu naøy vaãn ñuùng cho ñeán khi anh qua ñôøi caùch ñaây vaøi naêm. Duø vaäy, haàu nhö khoâng theå chung soáng vôùi anh aáy ñöôïc, vaø roát cuoäc tình traïng trôû neân nguy hieåm khi soáng chung nhaø vôùi anh. Moät ngaøy noï, baø vôï cuûa ngöôøi phu nhaø thôø ñaõ ñeán vaø thaáy maët toâi baàm tím. Quaù ñau yeáu, meät moûi, vaø tröôùc taám loøng töû teá cuûa baø, toâi ñaõ thuù nhaän raèng choàng toâi ñaõ neùm toâi moät caân phoù maùt, truùng ngay vaøo maët. Baø veà nhaø vaø moät laùt sau ñöùc Giaùm muïc ñeán. Toâi öôùc sao qua caùc trang naøy toâi coù theå noùi leân taám loøng toát, töû teá vaø thoâng caûm cuûa ñöùc Giaùm muïc Sanford. Toâi gaëp oâng laàn ñaàu khi oâng ñeán xaùc minh. Toâi ñaõ doïn böõa toái vaø sau ñoù ñang röûa cheùn baùt trong beáp. Thình lình, toâi nghe coù ai ñang lau cheùn baùt ôû sau löng toâi, vaø trong giaây laùt toâi khoâng quay laïi, ñinh ninh raèng ñoù chæ laø moät baø trong giaùo khu. Toâi kinh ngaïc khi thaáy ñoù laø ñöùc Giaùm muïc vaø oâng vaãn thöôøng laøm nhö vaäy. Sau khi baøn baïc kyõ, oâng ñaõ cho Walter moät cô hoäi khaùc ñeå söûa ñoåi. Chuùng toâi doïn ngay ñeán moät giaùo xöù khaùc. Laàn naøy toâi raát haøi loøng vì ngoâi nhaø giaùo xöù khang trang hôn. 114
  • 129. Töï truyeän 129 Ñoù laø moät coäng ñoàng lôùn hôn vaø toâi ñaõ thaân thieát hôn vôùi baø Ellison Sanford; baø laø moät ngöôøi thaät ñaùng meán vaø laø moät trong nhöõng ngöôøi baïn chaân thaønh nhaát cuûa toâi. Söùc khoûe cuûa toâi noùi chung coù khaù hôn, vaø maëc duø choàng toâi thöôøng noåi côn thònh noä, cuoäc soáng toâi baét ñaàu coù phaàn naøo töôi saùng. Toâi ôû gaàn thaønh phoá hôn, nôi vôï choàng ñöùc Giaùm muïc ñang soáng, vaø toâi cuõng gaëp hoï thöôøng hôn. Toâi ñaõ gaëp nhieàu ngöôøi trong giaùo khu maø toâi coù theå thoâng caûm hôn; tuy nhieân, ñoù vaãn laø thôøi gian khoán khoå trong nhieàu maët, vaø ñeán cuoái thu toâi bò beänh trôû laïi. Ellison, con gaùi uùt cuûa toâi sanh vaøo thaùng Gieâng, vaø trong moät côn noùng giaän choàng toâi ñaõ xoâ toâi xuoáng caàu thang, maø hoùa ra vieäc naøy ñaõ gaây aûnh höôûng tai haïi cho ñöùa beù. Sau khi sanh, noù raát eûo laû, tình traïng maø ngöôøi ta thöôøng goïi laø “ñöùa beù beänh tim baåm sinh” van tim bò hôû. Trong nhieàu naêm, khoâng ai tin raèng toâi coù theå nuoâi noù soáng. Nhöng toâi ñaõ laøm ñöôïc, vaø hieän nay noù laïi laø ñöùa maïnh nhaát trong ba chò em. Sau söï vieäc naøy, tình traïng ngaøy caøng toài teä hôn. Moïi ngöôøi ñeàu bieát ôû nhaø sôû coù vieäc khoâng hay, neân hoï coá gaéng tìm caùch giuùp ñôõ. Moät coâ gaùi raát toát ñaõ tình nguyeän ñeán laøm khaùch troï ñeå ôû trong nhaø vôùi toâi cho coù baïn, nhöng coâ ñaõ trôû neân sôï haõi, duø raèng coâ ñaõ ôû vôùi toâi cho ñeán heát haïn. Ñaùm ruoäng keá beân nhaø sôû ñöôïc caøy lieân tuïc, heát ngaøy naøy sang ngaøy khaùc; vaø khi (vì toø moø) toâi ñaõ hoûi ngöôøi ñaøn oâng ñang caøy raèng taïi sao ngöôøi ta cöù maõi laøm coâng vieäc ñoù, thì oâng baûo moät nhoùm ngöôøi ñaõ quyeát ñònh raèng toâi neân coù moät ngöôøi naøo ñoù ôû trong taàm coù theå nghe tieáng toâi keâu cöùu, bôûi vaäy hoï ñaõ thay phieân nhau caøy mieáng ñaát. Caùc coâ tröïc ñieän thoaïi cuõng bieát tình traïng naøy neân ñaõ quen thænh thoaûng goïi ñieän thoaïi cho toâi ñeå xem toâi coù khoûe khoâng. Vò baùc só saên soùc toâi khi sanh Ellison ñaõ raát lo ngaïi neân oâng baét toâi höùa raèng moãi ñeâm phaûi ñem giaáu con dao yeám vaø chieác rìu ôû döôùi taám neäm. Ngöôøi chung quanh ñeàu caûm thaáy raèng Walter Evans khoâng 115
  • 130. Töï truyeän130 ñöôïc bình thöôøng. Coù ñeâm toâi thöùc giaác vaø nghe coù ai ra khoûi phoøng toâi vaø ñi xuoáng taàng döôùi. Ñoù laø vò baùc só ñaõ gheù thaêm söùc khoûe cuûa toâi. Nhö vaäy, moät laàn nöõa quí baïn thaáy raèng chung quanh toâi coù bieát bao nhieâu ngöôøi töû teá. Tuy nhieân, toâi caûm thaáy xaáu hoå vaø loøng töï aùi cuûa toâi bò thöông toån naëng neà. Moät saùng noï, moät ngöôøi baïn ñieän thoaïi môøi toâi ngaøy hoâm ñoù cuøng ba ñöùa nhoû ñeán nhaø chò chôi, vaø chò seõ ñeán ñoùn. Toâi ñaõ ñi, vaø ngaøy aáy caû maáy meï con thaät laø vui veû. Tuy nhieân, khi toâi trôû veà thì Walter Evans ñaõ ñöôïc ñöa ñi San Francisco, ñeå moät baùc só taâm thaàn ôû ñoù khaùm xem anh aáy coù bò beänh naøy hay khoâng. May cho toâi, baùc só ñaõ keát luaän raèng anh chæ cuïc tính chöù khoâng maát trí, vaø ñoù chaúng gì khaùc hôn laø söï noùng giaän hoaøn toaøn khoâng keàm cheá. Ñoàng thôøi Ellison laïi bò beänh “dòch taû treû em” raát naëng, khoâng hy voïng gì bình phuïc. Toâi coøn nhôù raát roõ moät ngaøy heø naéng chaùy trong khoaûng thôøi gian kinh khuûng ñoù. Ellison ñang côn nguy kòch naèm treân taám neäm moûng ôû saøn nhaø, coøn hai ñöùa kia thì ñang chôi beân saân laùng gieàng. Baùc só cuûa toâi laùi xe ñeán vaø böôùc vaøo nhaø, tay aüm moät ñöùa beù, theo sau laø moät ngöôøi ñaøn baø cao, coù duyeân, döôøng nhö ñang ôû beänh vieän. OÂng noùi raèng oâng ñem ñöùa beù ñeán nhôø toâi chaêm soùc, vaø toâi coù vui loøng cho ngöôøi meï naèm nghæ cuõng nhö chaêm soùc baø hay chaêng? Dó nhieân laø toâi ñaõ nhaän lôøi, vaø trong ba ngaøy toâi phaûi lo cho hai ñöùa treû oám vaø moät ngöôøi ñaøn baø bò beänh — quaù naëng vaø buoàn naûn ñeán möùc khoâng theå chaêm soùc con baø. Toâi ñaõ laøm heát söùc mình, nhöng ñöùa treû ñaõ cheát treân tay toâi. Cuõng khoâng theå cöùu soáng baø meï, maëc duø baùc só taøi gioûi vaø toâi chaêm soùc taän tình. OÂng baùc só ñoù thaät laø khoân ngoan; oâng bieát raèng tình traïng toâi coù nhieàu ñieàu phaûi lo, nhöng toâi cuõng caàn hoïc bieát raèng khoâng phaûi chæ mình toâi khoù khaên, maø nhöõng ngöôøi khaùc cuõng khoù khaên nhö toâi, vaø toâi coù naêng löïc laøm vieäc nhieàu hôn toâi ñaõ töôûng. Toâi hoaøn toaøn ngaïc nhieân tröôùc söï khoân ngoan vaø kieán thöùc taâm lyù saâu saùéc cuûa caùc baùc só 116
  • 131. Töï truyeän 131 haønh ngheà trong thò traán nhoû naøy. Hoï quen bieát moïi ngöôøi; hoï soáng cuoäc ñôøi hy sinh cho keû khaùc; hoï raát thaønh thaïo vôùi nhöõng kinh nghieäm roäng raõi; hoï giaûi quyeát caùc tröôøng hôïp caáp cöùu raát nhanh choùng vaø chu ñaùo, bôûi vì hoï phaûi töï nöông töïa vaøo chính mình chöù khoâng vaøo ai khaùc. Phaàn toâi, toâi raát mang ôn caùc baùc só, ôû caùc thaønh phoá vaø mieàn queâ, hoï ñaõ laø baïn cuõng nhö laø thaày thuoác cuûa toâi. Sau söï vieäc naøy, baùc só khuyeân toâi haõy ñöa Ellison ñeán Beänh vieän Nhi ñoàng ôû San Francisco ñeå xem hoï coù chaïy chöõa ñöôïc gì khoâng. Baø Ellison Sanford lo cho hai ñöùa kia, duø baø coøn chaêm soùc boán ñöùa con cuûa mình. Toâi ñöa beù Ellison leân mieàn Baéc. Caùc baùc só ôû beänh vieän naøy baûo raèng noù khoâng theå soáng, neân toâi phaûi ñeå noù laïi ñoù vaø quay veà chaêm soùc hai ñöùa kia. Toâi khoâng noùi theâm veà noãi khoù khaên trong ñoaïn ñôøi naøy, vì ai coù con caùi haún ñeàu thoâng caûm. Toâi khoâng coøn hy voïng gaëp laïi con toâi, nhöng maàu nhieäm laøm sao, noù ñaõ bình phuïc, ñöôïc ba noù ñöa veà, anh aáy cuõng vöøa qua giai ñoaïn theo doõi vôùi giaáy chöùng nhaän söùc khoûe toát. Ñieàu naøy khoâng coù gì ñaùng cöôøi caû, phaûi khoâng caùc baïn? Vaø khi keå laïi, toâi cuõng khoâng thaáy buoàn cöôøi chuùt naøo. Tröôùc maët chuùng toâi laø moät naêm khoù khaên ñaëc bieät. Ñöùc Giaùm muïc khoâng theå giao moät chöùc vuï naøo cho Walter Evans. Tieàn daønh duïm cuûa chuùng toâi haàu nhö ñaõ caïn, coøn moùn lôïi töùc ít oûi cuûa toâi, do Theá chieán neân nay chæ nhö nhöõng moùn tieàn nhoû gioït. Khi Walter ñi San Francisco, toâi ôû laïi vôùi ba ñöùa treû vaø nhieàu giaáy nôï. Anh khoâng coù yù thöùc duøng tieàn ñuùng ñaén. Tieàn maø toâi ñöa cho anh, hoaëc phaàn löông cuûa anh duøng ñeå thanh toaùn caùc hoùa ñôn ñang thieáu, thì anh laïi tieâu vaøo caùc moùn xa xæ khoâng thieát yeáu. Nhö coù laàn anh rôøi nhaø ñi traû tieàn thöïc phaåm haøng thaùng, nhöng laïi trôû veà nhaø vôùi caùi maùy haùt ñóa. Suoát ñôøi toâi seõ khoâng bao giôø queân taám loøng heát söùc töû teá cuûa ngöôøi chuû tieäm taïp hoùa ôû thò traán nhoû naøy, nôi toâi 117
  • 132. Töï truyeän132 ñang soáng vaø laø nôi Walter Evans nhaän nhieäm vuï choùt cuûa anh trong quaän San Joaquin. Chuùng toâi ñaõ nôï khoaûng vaøi traêm ñoâ-la tieàn thöïc phaåm, duø toâi haàu nhö khoâng hay bieát söï thöïc. Dó nhieân laø vieäc naøy ñaõ ñöôïc ngöôøi ta ñem keå trong laøng roài. Saùng hoâm sau ngaøy choàng toâi ñöôïc ñöa ñi San Francisco, chuoâng ñieän thoaïi reo vaø ñoù laø hieäu taïp phaåm. OÂng chuû tieäm laø moät ngöôøi Do Thaùi, moät ngöôøi Do Thaùi troâng raát bình thöôøng. Toâi khoâng heà laøm ñieàu gì cho oâng caû, tröø vieäc toû ra lòch söï, vaø baøy toû thaùi ñoä cuûa ngöôøi Anh laø khoâng coù caûm thöùc baøi Do Thaùi. ÔÛ Anh, ñaëc bieät laø luùc toâi coøn treû tuoåi ôû ñoù, ngöôøi ta khoâng heà coù thaùi ñoä baøi Do Thaùi. Moät soá yeáu nhaân cuûa chuùng toâi ñaõ laø ngöôøi Do Thaùi, chaúng haïn nhö Ñöùc oâng Reading laø Phoù vöông cuûa AÁn Ñoä, vaø caùc vò khaùc nöõa. Ngöôøi chuû tieäm naøy, qua ñieän thoaïi, ñaõ yeâu caàu toâi haõy ñaët mua haøng. Toâi hoûi chuùng toâi ñaõ thieáu oâng bao nhieâu, vaø oâng traû lôøi laø “treân hai traêm ñoâ-la”, nhöng oâng khoâng lo vì bieát raèng toâi seõ traû, cho duø phaûi maát naêm naêm. Roài oâng noùi theâm, “Neáu baø khoâng gôûi ñôn ñaët haøng thì toâi seõ phaûi gôûi tôùi nhöõng thöù maø toâi nghó laø baø caàn, vaø chaéc laø baø khoâng muoán theá, phaûi khoâng?” Bôûi vaäy toâi ñaõ gôûi giaáy ñaët haøng. Saùng hoâm ñoù, khi thöïc phaåm ñöôïc ñöa ñeán nhaø sôû, toâi thaáy coù moät chieác phong bì vôùi “chuùt tieàn moïn” möôøi ñoâ-la oâng gôûi, phoøng khi toâi coù thieáu tieàn maët; soá tieàn naøy oâng ñaõ coäng vaøo hoùa ñôn, vì oâng bieát raèng toâi khoâng muoán nhaän tieàn töø thieän. OÂng cuõng hoûi möôïn chieác chìa khoùa hoäp thö ñeå oâng troâng nom thö töø giuøm toâi. Töø ñoù cho ñeán nay toâi cöù maõi nhôù ôn oâng. Phaûi maát hôn hai naêm toâi môùi traû heát hoùa ñôn cuûa oâng, nhöng toâi ñaõ traû xong, vaø moãi laàn toâi traû goùp cho oâng naêm ñoàng, thì toâi laïi nhaän moät ñöôïc moät laù thö oâng caùm ôn, chaúng khaùc gì toâi laøm ôn cho oâng vaäy. Ngoaøi vieäc toâi ñaõ ñöôïc döôõng duïc ôû Anh, nôi maø daân chuùng ít coù thaùi ñoä baøi Do Thaùi, vaø nôi maø vaán ñeà ngöôøi Da 118
  • 133. Töï truyeän 133 Ñen ñöôïc hieåu roõ hôn ôû Myõ, toâi coøn mang ôn raát nhieàu cuûa moät soá ngöôøi thuoäc hai saéc daân thieåu soá ñau khoå ñoù. Ñoái vôùi toâi thì vaán ñeà ngöôøi Da Ñen coù veû ñôn giaûn hôn vaán ñeà ngöôøi Do Thaùi, vaø deã giaûi quyeát hôn. Ñoái vôùi toâi thì vaán ñeà ngöôøi Do Thaùi coù veû haàu nhö khoâng theå giaûi quyeát ñöôïc. Hoài ñoù, toâi khoâng thaáy coù giaûi phaùp naøo, ngoaïi tröø nhôø dieãn trình tieán hoùa vaø moät cuoäc vaän ñoäng giaùo duïc coù keá hoaïch. Toâi khoâng heà coù yù thöùc baøi Do Thaùi; toâi coù moät soá baïn chí thaân nhö Tieán só Assagioli, Regian Keller vaø Victor Fox, hoï bieát roõ loøng quí meán cuûa toâi. Cuõng coù vaøi ngöôøi khaùc treân theá giôùi thaân thieát vôùi toâi nhö vaäy, hoï thöôøng cho toâi nhöõng lôøi khuyeân hay thoâng caûm vaø khoâng heà boû rôi toâi. Toâi ñaõ chính thöùc ôû trong “soå bìa ñen” cuûa Hitler, vì toâi ñaõ beânh vöïc cho ngöôøi Do Thaùi trong khi toâi ñi dieãn thuyeát nhieàu nôi ôû Taây AÂu. Tuy nhieân, maëc duø bieát roõ caùc phaåm tính toát ñeïp cuûa ngöôøi Do Thaùi, söï ñoùng goùp cuûa hoï vaøo neàn vaên hoùa, hoïc thuaät Taây phöông cuõng nhö taøi naêng tuyeät vôøi cuûa hoï trong caùc ngaønh vaên chöông, ngheä thuaät saùng taïo, toâi vaãn khoâng thaáy coù ngay giaûi phaùp naøo cho vaán ñeà khoù khaên nghieâm troïng cuûa hoï. Beân naøo cuõng coù loãi caû. ÔÛ ñaây toâi khoâng ñeà caäp ñeán nhöõng loãi laàm hay ñuùng ra laø nhöõng toäi aùc cuûa ngöôøi Ñöùc hay ngöôøi Ba Lan ñoái vôùi caùc coâng daân Do Thaùi cuûa hoï. Toâi chæ noùi ñeán taát caû nhöõng ai ñöùng veà phía ngöôøi Do Thaùi chöù khoâng choáng ñoái hoï. Laø caùc Daân Ngoaïi, chuùng ta chöa bieát laøm caùch naøo ñeå giaûi phoùng ngöôøi Do Thaùi khoûi söï ñaøn aùp — moät söï ngöôïc ñaõi qua bao nhieâu theá kyû roài. Trong caùc giai ñoaïn ñaàu cuûa lòch söû Kinh Thaùnh, ngöôøi Ai Caäp ñaõ ñaøn aùp Do Thaùi, vaø bao naêm qua söï ngöôïc ñaõi ñoù vaãn coøn. Toâi caûm thaáy do döï khoâng muoán ñöa ra lôøi keát luaän cuûa mình, nhöng toâi vaãn noùi leân, vôùi hy voïng giuùp ích phaàn naøo. Tuy nhieân, toâi chæ coù theå baøn vaén taét veà moät ñoâi ñieàu, vaø ôû böôùc ñaàu taát nhieân phaûi laø thieáu soùt. Haún phaûi coù moät nguyeân nhaân cô baûn naøo ñoù khieán ngöôøi Do Thaùi khoâng ngôùt bò ngöôïc ñaõi lieân tuïc, vaø lyù do taïi sao ngöôøi 119
  • 134. Töï truyeän134 ta khoâng thích hoï. Lyù do ñoù coù theå laø gì? Coù theå nguyeân nhaân cô baûn naøy baét nguoàn saâu xa töø moät soá ñaëc tính chuûng toäc. Trong khi vieát maáy lôøi naøy, toâi vaãn bieát coøn nhieàu thieáu soùt vaø khoâng ñöôïc hoaøn toaøn coâng baèng, nhöng vôùi caùi nhìn roäng raõi toång quaùt thì laïi raát ñuùng — maëc duø theo laäp tröôøng cuûa caù nhaân moät ngöôøi Do Thaùi thì coù nhieàu tröôøng hôïp heát söùc baát coâng. Giöõa ngöôøi Do Thaùi vaø ngöôøi Ñöùc coù nhieàu ñieåm töông ñoàng. Ngöôøi Ñöùc xem hoï laø moät “chuûng toäc öu vieät”, coøn ngöôøi Do Thaùi chính thoáng thì cho mình laø Saéc daân Chuùa choïn. Ngöôøi Ñöùc nhaán maïnh raèng phaûi coù “noøi gioáng thuaàn khieát”, trong khi ñoù qua caùc thôøi ñaïi ngöôøi Do Thaùi ôû chaâu AÙ, AÁn Ñoä, ôû chaâu AÂu, cuõng nhö ôû treân ñaát Myõ naøy, vaø hoï vaãn laø ngöôøi Do Thaùi. Duø ñöôïc nhaän laøm coâng daân, hoï vaãn taùch bieät vôùi caùi quoác gia maø hoï ñang ôû trong ñoù. ÔÛ Anh hay Haø Lan thì toâi khoâng thaáy coù tình traïng naøy. Xin tha loãi vì toâi ñaõ laïc ñeà, nhöng kyù öùc veà oâng Jacob Weinberg, ngöôøi ñaõ giuùp ñôõ toâi raát nhieàu, khieán toâi vieát theâm moät vaán ñeà maø toâi heát söùc quan taâm. Theá laø Walter vaø toâi ñang ñöùng tröôùc löïa choïn neân laøm ñieàu gì? Toâi hieåu raèng thaân phaän anh aáy haàu nhö ôû trong tay toâi. Neáu toâi coù theå laøm sao cho anh cö xöû ñuùng ñaén vaø ñoái ñaõi vôùi toâi toát ñeïp bình thöôøng, thì cuoái cuøng coù leõ ñöùc Giaùm muïc seõ coá gaéng tìm cho anh moät chöùc vuï ôû giaùo xöù khaùc, nôi ñoù anh seõ khoâng bò trôû ngaïi do quaù khöù cuûa mình, maëc duø taát nhieân laø ñöùc Giaùm muïc vuøng ñoù phaûi bieát moïi chi tieát. Moät toái noï, sau khi baøn baïc raát laâu vôùi ñöùc Giaùm muïc, toâi ñaõ noùi thaúng vaán ñeà vôùi Walter. Toâi noùi cho anh aáy hieåu raèng thaân phaän cuûa anh ñuùng laø ôû trong tay toâi, cho neân anh aáy neân khoân ngoan maø ngöng ñaùnh ñaäp toâi. Toâi noùi theâm raèng baát cöù luùc naøo toâi cuõng coù theå ly dò anh aáy, vôùi baèng chöùng roõ raøng töø vò baùc só ñaõ chaêm soùc cho toâi khi sanh beù Ellison, oâng ñaõ thaáy nhöõng veát baàm treân khaép ngöôøi toâi. Theo quan ñieåm Anh giaùo thì lôøi ñe doïa naøy raát naëng. Con ñöôøng laøm giaùo só 121 122
  • 135. Töï truyeän 135 cuûa anh coù theå seõ chaám döùt. Voán laø ngöôøi töï haøo (vaø trong loøng cuõng sôï nhöõng lôøi ñoàn ñaïi) neân töø hoâm ñoù trôû ñi, anh aáy khoâng bao giôø ñuïng ñeán toâi. Anh cöù laàm lì khoâng noùi naêng gì lieân tuïc trong nhieàu ngaøy, boû maëc cho toâi laøm haøng khoái coâng vieäc, nhöng toâi khoâng coøn phaûi sôï anh aáy nöõa. Chuùng toâi kieám ñöôïc moät caên nhaø ba phoøng ôû taän vuøng queâ hoang vaéng, khoâng xa Pacific Grove, vaø toâi baét ñaàu nuoâi gaø maùi, kieám chuùt ít tieàn nhôø baùn tröùng. Toâi thaáy ngay ra raèng neáu khoâng nuoâi gaø treân qui moâ lôùn (caàn nhieàu voán) thì khoâng theå kieám ñöôïc nhieàu tieàn. Gaø laø nhöõng con vaät thaät ngoác ngheách; chuùng coù veû maët ngoác ngheách vôùi nhöõng thoùi quen daïi doät vaø hoaøn toaøn thieáu thoâng minh. Trong ngheà nuoâi gaø chæ coù chuùt höùng thuù laø ñi tìm tröùng, nhöng ñoù laø vieäc laøm laám laùp. Duø sao toâi cuõng coá xoay xôû ñeå nuoâi gia ñình, caên nhaø chæ möôùn taùm ñoàng moät thaùng, maø coøn khoâng ñaùng giaù ñoù nöõa. Cuoäc soáng toâi luùc naøy hoaøn toaøn teû nhaït — troâng nom ba ñöùa beù, moät oâng choàng cau coù, laàm lì vaø maáy traêm con gaø maùi ngheách ngaùc. Chuùng toâi khoâng coù phoøng taém hay phoøng veä sinh trong nhaø. Ngay caû giöõ cho tuïi nhoû vaø nhaø cöûa saïch seõ cuõng ñaõ khoù khaên. Thöïc söï laø chuùng toâi khoâng coù tieàn, vaø moät phaàn hoùa ñôn thöïc phaåm ñöôïc traû baèng tröùng maø ngöôøi chuû tieäm luoân luoân mua, bôûi vì oâng laø baïn cuûa toâi. Toâi thöôøng ñaåy xe cuùt kít vaøo caùc khu röøng chung quanh, vôùi boïn treû chaïy theo sau, ñeå quô cuûi ñem veà chuïm löûa. Cho neân, toâi khoâng theå noùi raèng ñaây laø moät khoaûng thôøi gian vui thuù, cuõng nhö khoâng caûm thaáy coù gì haøi höôùc caû. Noù gioáng nhö moät cuoäc ñôøi hoaøn toaøn khaùc, vaø söï töông phaûn giöõa cuoäc soáng cuûa moät ngöôøi quaûn gia, moät ngöôøi meï, moät ngöôøi nuoâi gaø, laøm vöôøn, vôùi ñôøi soáng phong phuù cuûa toâi khi coøn con gaùi, vôùi ñôøi soáng ñaày ñuû khi toâi laøm giaûng vieân Kinh Thaùnh, roát cuoäc ñaõ khieán toâi hoaøn toaøn buoàn naûn. Toâi caûm thaáy mình khoâng ích lôïi gì cho baát cöù ai; chaéc haún toâi ñaõ ñi laïc ñöôøng neân môùi laâm vaøo tình traïng naøy. Toâi 123
  • 136. Töï truyeän136 ñaém chìm trong maëc caûm xa xöa cuûa ngöôøi Thieân Chuùa giaùo raèng mình laø “moät keû toäi loãi khoán khoå”. Taâm trí toâi, voán bò chi phoái moät caùch beänh hoaïn bôûi khoa thaàn hoïc baûo thuû, cöù maõi baûo raèng toâi ñang bò phaït vì ñaõ thaéc maéc, nghi ngôø, vaø neáu toâi giöõ chaéc ñöùc tin cuûa toâi hoài thôøi con gaùi thì coù leõ giôø ñaây toâi khoâng ôû trong tình caûnh chua cay nhö vaày. Giaùo hoäi ñaõ laøm toâi thaát voïng, bôûi vì Walter laø ngöôøi cuûa giaùo hoäi, coøn nhöõng ngöôøi khaùc trong giaùo hoäi maø toâi ñaõ gaëp thì döôøng nhö quaù ñoãi taàm thöôøng, chæ tröø ñöùc Giaùm muïc maø thoâi. OÂng ñuùng laø moät vò thaùnh, nhöng hoài aáy toâi bieän luaän raèng duø oâng laø moät ngöôøi thôï oáng nöôùc hay laø ngöôøi mua baùn chöùng khoaùn thì oâng vaãn laø moät vò thaùnh. Toâi ñaõ bieát veà khoa thaàn hoïc ñeán möùc ñuû ñeå maát heát tin töôûng vaøo caùc lôøi dieãn giaûi thaàn hoïc, vaø toâi caûm thaáy raèng nôi toâi chaúng coøn giöõ laïi gì, ngoaïi tröø moät nieàm tin mô hoà vaøo Ñöùc Christ, maø baáy giôø Ngaøi coù veû ôû quaù xa. Toâi caûm thaáy raèng Thöôïng Ñeá vaø con ngöôøi ñeàu boû rôi toâi. Ñeán ñaây, toâi xin noùi raèng: roõ raøng laø Giaùo hoäi ñang thua cuoäc neáu hoï khoâng thay ñoåi kyõ thuaät. Toâi khoâng theå hieåu ñöôïc taïi sao ngöôøi trong giaùo hoäi laïi khoâng thay ñoåi cho hôïp thôøi. Taát caû nhöõng phaùt trieån thaêng tieán trong moïi laõnh vöïc ñeàu laø bieåu loä cuûa Thieân tính, vaø tình traïng tónh taïi cuûa caùc dieãn giaûi thaàn hoïc voán ñi ngöôïc laïi ñaïïi luaät cuûa vuõ truï, laø luaät tieán hoùa. Noùi cho cuøng thì khoa thaàn hoïc chæ laø caùch hieåu vaø giaûi thích cuûa con ngöôøi veà nhöõng gì maø hoï nghó laø yù muoán cuûa Thöôïng Ñeá. Nhöng chính caùi trí oùc mang nhaân tính höõu haïn ñaõ suy tö vaø ñaõ suy tö qua nhieàu thôøi ñaïi roài. Bôûi vaäy, coù theå coù nhöõng trí oùc höõu haïn khaùc cuûa con ngöôøi ñöa ra ñöôïc caùc dieãn giaûi khaùc coù yù nghóa saâu roäng hôn, ñeå baèng caùch ñoù maø laäp neân moät khoa thaàn hoïc tieán boä hôn. Ai daùm baûo raèng nhöõng ngöôøi sau naøy khoâng ñuùng ñaén nhö nhöõng giaùo só cuûa thôøi tröôùc? Neáu caùc giaùo hoäi khoâng chòu môû roäng taàm nhìn, khoâng chòu boû qua caùc tranh caõi veà nhöõng chi tieát phuï thuoäc, vaø neáu khoâng rao giaûng veà Ñöùc 124
  • 137. Töï truyeän 137 Christ troãi daäy, haèng soáng, haèng yeâu thöông (thay vì moät Ñöùc Christ chòu cheát ñau khoå vaø hy sinh cho moät vò Thöôïng Ñeá giaän döõ), thì hoï seõ maát ñi söï uûng hoä cuûa caùc theá heä töông lai — ñuùng nhö vaäy. Ñöùc Christ voán haèng soáng, Ngaøi chieán thaéng söï cheát vaø haèng hieän dieän. Söï cheát Ngaøi ñaõ traûi qua, chuùng ta cuõng coù theå traûi — vôùi chieán thaéng veû vang nhö Thaùnh Kinh ñaõ noùi. Caùc giaùo hoäi seõ phaûi baét ñaàu chænh ñoán caùc chuûng vieän thaàn hoïc cuûa mình. Toâi ñaõ döï moät khoùa huaán luyeän thaàn hoïc, vaø toâi bieát toâi ñang muoán noùi gì. Nhöõng ngöôøi treû thoâng minh seõ khoâng coøn muoán vaøo chuûng vieän khi thaáy nhöõng lôøi leõ cuõ kyõ ñöôïc ñem ra giaûi thích nhöõng gì maø hoï xem laø caùc chaân lyù soáng ñoäng. Hoï khoâng quan taâm ñeán giaùo lyù veà Ñöùc Meï Ñoàng Trinh — maø hoï laïi quan taâm ñeán söï thaät veà Ñöùc Christ. Hoï ñaõ hieåu bieát nhieàu ñeán möùc khoâng coøn chaáp nhaän nhöõng caûm höùng theo ngoân töø cuûa caùc kinh ñieån, maø hoï ñöôïc chuaån bò saün saøng ñeå tin vaøo Lôøi cuûa Thöôïng Ñeá. Hieän nay, cuoäc soáng ñang ñaày bieán chuyeån, bieát bao nhieâu vò anh huøng, bieát bao veû myõ leä, bao bi kòch, tai bieán, bao thöïc teá vaø cô hoäi vinh quang, neân theá heä naøy khoâng coù thì giôø daønh cho nhöõng chuyeän aáu tró cuûa khoa thaàn hoïc. May maén thay, trong giaùo hoäi vaãn coù moät soá ngöôøi nhìn xa thaáy roäng, maø cuoái cuøng hoï seõ thay ñoåi ñöôïc thaùi ñoä baûo thuû, tuy nhieân, caàn phaûi coù thôøi gian. Trong khi chôø ñôïi thì caùc giaùo ñieàu vaø nghi leã seõ vaây boïc moïi ngöôøi. Tình traïng naøy khoâng nhaát thieát phaûi coù, neáu giaùo hoäi chòu thöùc tænh vaø mang laïi cho nhaân loaïi ñang thieát tha tìm kieám nhöõng gì maø hoï caàn, ñoù chính laø Ñöùc Christ haèng soáng, chöù khoâng phaûi laø nhöõng lieàu thuoác nguû, nhöõng thaåm quyeàn, nhöõng lôøi taàm thöôøng ngon ngoït. Neáu toâi nhôù ñuùng thì sau saùu thaùng soáng nhö theá, toâi ñaõ gaëp laïi ñöùc Giaùm muïc vaø noùi raèng Walter ñaõ cö xöû ñaøng hoaøng. OÂng beøn aân caàn ñi tìm kieám moät choã ñeå anh aáy coù theå trôû laïi laøm vieäc cho giaùo hoäi. Cuoái cuøng anh nhaän ñöôïc moät chöùc vuï nhoû ôû moät laøng haàm moû thuoäc Montana, vaø ñöôïc cho bieát raèng moät phaàn löông cuûa anh seõ ñöôïc gôûi cho toâi moãi thaùng. Ñoàng
  • 138. Töï truyeän138 thôøi, toâi dôøi ñeán moät ngoâi nhaø nhoû, ba phoøng, ôû moät vuøng ñoâng daân hôn, thuoäc Pacific Grove. Luùc aáy vaøo naêm 1915, vaø laø laàn sau cuøng toâi gaëp Walter Evans. Thöïc teá laø khoâng phaàn löông naøo cuûa anh ñöôïc gôûi cho toâi, coøn thö anh ngaøy caøng nhieàu lôøi teä baïc, vôùi nhöõng lôøi ñe doïa vaø nguï yù baát haûo. Toâi khoâng theå laøm ñieàu gì khaùc hôn laø hieåu raèng toâi phaûi töï lo töï lieäu, vaø ñem heát söùc mình ñeå chaêm nom ba ñöùa con gaùi nhoû. Cuoäc chieán ôû Chaâu AÂu ñang ñeán hoài quyeát lieät. Nhöõng ngöôøi thaân cuûa toâi ñeàu phaûi toøng quaân. Moùn lôïi töùc nhoû cuûa toâi ñeán raát thaát thöôøng. Moùn tieàn ñoù bò ñaùnh thueá raát naëng, vaø ñoâi khi taám chi phieáu ngaân haøng gôûi khoâng ñeán ñöôïc do taøu chôû thö bò chìm. Toâi ôû trong tình traïng heát söùc khoù khaên; trong ñaát nöôùc naøy khoâng moät ngöôøi thaân ñeå coù theå ñeán nhôø caäy, vaø (ngoaøi vôï choàng ñöùc Giaùm muïc ra) toâi khoâng muoán noùi vôùi ngöôøi baïn naøo khaùc. Chung quanh toâi laø nhöõng ngöôøi baïn töû teá, toát buïng, tuy nhieân, khoâng ngöôøi naøo coù ñieàu kieän giuùp ñôõ toâi ñöôïc gì, vaø giôø ñaây nhôù laïi, toâi töï hoûi lieäu luùc ñoù toâi coù neân ñeå cho hoï bieát tình traïng cuûa toâi ngaët ngheøo ñeán möùc naøo. Ñöùc Giaùm muïc muoán vieát thö baùo cho thaân toäc toâi bieát roõ söï tình, nhöng toâi khoâng ñoàng yù. Toâi luoân luoân tin theo caâu tuïc ngöõ “Buïng laøm, daï chòu”, vaø khoâng heà nghó laø neân khoùc than, keå leå vôùi baïn beø. Toâi vaãn bieát “Thöôïng Ñeá chæ giuùp nhöõng ai bieát töï giuùp mình”, nhöng cuõng phaûi nhaän raèng hoài ñoù ñoái vôùi toâi thì döôøng nhö Thöôïng Ñeá cuõng rôøi boû toâi, vaø thaäm chí toâi cuõng khoâng theå than thôû vôùi Ngaøi. Toâi doø hoûi quanh vuøng ñeå xem coù vieäc gì laøm kieám chuùt ít tieàn, nhöng chæ ñeå thaáy ra raèng mình laø moät ngöôøi hoaøn toaøn voâ duïng. Toâi coù theå theâu ñan raát ñeïp nhöng khoâng ai caàn haøng toâi theâu, vaø duø sao toâi cuõng khoâng theå kieám ra vaät lieäu ñeå theâu ñan treân ñaát Myõ naøy. Toâi khoâng coù taøi gì ñaëc bieät, toâi khoâng theå ñaùnh maùy, toâi khoâng theå daïy hoïc, toâi khoâng bieát phaûi laøm gì. Trong quaän naøy chæ coù coâng nghieäp duy nhaát laø laøm caù moøi, vaø toâi quyeát ñònh thaø laøm coâng nhaân xöôûng ñoùng hoäp caù moøi hôn laø ñeå con caùi ñoùi khoå. 125 126
  • 139. Töï truyeän 139 Khi toâi ñi ñeán quyeát ñònh naøy thì ñoù laø moät khoaûng thôøi gian khuûng hoaûng, moät söï khuûng hoaûng tinh thaàn quan troïng. Nhö ñaõ neâu ra tröôùc ñaây, toâi ñeán ñaát Myõ vôùi nhieàu nghi vaán trong loøng vì khoâng bieát nhöõng thöïc taïi tinh thaàn naøo coù theå tin ñöôïc. Khoùa thaàn hoïc maø toâi ñaõ tham döï khi vöøa ñeán ñaõ khoâng giuùp ích cho toâi ñöôïc gì. Baát cöù khoùa thaàn hoïc naøo cuõng coù theå laøm suy giaûm nieàm tin cuûa con ngöôøi neáu ngöôøi ñoù coù ñuû trí thoâng minh ñeå thaéc maéc vaø neáu ngöôøi ñoù khoâng phaûi laø haïng muø quaùng chaáp nhaän nhöõng lôøi noùi cuûa caùc giaùo só. Caùc baøi luaän giaûi maø toâi ñaõ tra cöùu trong thö vieän thaàn hoïc ñoái vôùi toâi döôøng nhö voâ nghóa, vaên töø keùm coûi, vaø laø nhöõng ñieàu thoâng thöôøng. Caùc baøi ñoù khoâng giaûi ñaùp ñöôïc vaán ñeà naøo caû, ngöôøi ta chìm ñaém vaøo nhöõng ñieàu thieáu thöïc teá, hoï laån traùnh thöïc taïi, ngay caû khi hoï tuyeân boá bieát chính xaùc nhöõng gì Thöôïng Ñeá muoán vaø ñònh laøm, vaø hoï tìm caùch giaûi quyeát taát caû caùc vaán ñeà baèng caùch trích daãn lôøi Thaùnh Augustine, Thomas Aquinas vaø caùc Thaùnh trong thôøi Trung coå. Döôøng nhö caùc nhaø thaàn hoïc khoâng bao giôø chòu ñoái dieän vôùi caùc vaán ñeà cô baûn, hoï cöù döïa vaøo caâu noùi thoâng thöôøng raèng “Thöôïng Ñeá ñaõ phaùn”. Nhöng coù leõ Ngaøi khoâng heà phaùn ñieàu ñoù, coù leõ lôøi dieãn dòch laø sai laàm, coù leõ maáy lôøi ñoù chæ laø theâm thaét. Trong Kinh Thaùnh coù nhieàu choã theâm thaét nhö theá. Roài trí toâi laïi nghi vaán taïi sao Thöôïng Ñeá chæ noùi vôùi ngöôøi Do Thaùi? Toâi chöa bieát gì veà caùc Thaùnh kinh khaùc treân theá giôùi, chöù neáu bieát ñöôïc thì haún toâi ñaõ khoâng xem ñoù laø nhöõng Thaùnh kinh. Coù nhöõng phaàn trong Kinh Cöïu Öôùc laøm toâi kinh ngaïc, vaø coù nhöõng phaàn khieán toâi thöôøng thaéc maéc laøm sao chuùng coù theå ñi qua ñöôïc böu ñieän. Neáu ôû trong moät cuoán saùch bình thöôøng thì ñieàu ñoù haún ñaõ bò xem laø doát naùt vaø haï caáp, nhöng khi ôû trong Kinh Thaùnh thì chuùng laïi ñöôïc cho laø ñuùng. Toâi baét ñaàu thaéc maéc khoâng bieát caùch giaûi thích cuûa mình coù ñuùng nhö caùch cuûa moät ngöôøi naøo khaùc khoâng. Moät hoâm toâi ngaãm nghó veà moät caâu trong Kinh Thaùnh “Chính toùc ôû treân ñaàu caùc ngöôi cuõng ñöôïc ñeám” toâi thaáy nhö vaäy thì Thöôïng Ñeá phaûi giöõ raát nhieàu baûn thoáng keâ.
  • 140. Töï truyeän140 Khi ñem vaán ñeà ñeán hoûi moät nhaø thaàn hoïc thì oâng traû lôøi toâi raèng caâu ñoù trong Kinh Thaùnh chöùng minh raèng Thöôïng Ñeá khoâng bò chi phoái bôûi thôøi gian. Sau ñoù toâi khaùm phaù ra hình thaäp töï khoâng phaûi laø moät bieåu töôïng cuûa Thieân Chuùa giaùo, maø noù coù tröôùc kyû nguyeân Thieân Chuùa raát xa, vaø ñieàu ñoù ñaõ giaùng cho toâi ñoøn cuoái cuøng. Theá laø toâi ñaõ hoaøn toaøn ngôõ ngaøng thaát voïng ñoái vôùi cuoäc ñôøi, ñoái vôùi toân giaùo trong caùch trình baøy chính thoáng, vaø ñoái vôùi con ngöôøi, vaø ñaëc bieät laø ñoái vôùi choàng toâi laø ngöôøi maø toâi ñaõ lyù töôûng hoùa. Khoâng ai caàn ñeán toâi caû chæ tröø ba ñöùa beù, trong khi ñoù thì tröôùc ñaây ñaõ coù haøng traêm, haøng ngaøn ngöôøi caàn ñeán toâi. Chæ coù moät soá ít nhöõng ngöôøi trong cuoäc soáng baän roän cuûa hoï laø coøn quan taâm ñeán ñieàu gì ñaõ xaûy ra cho toâi, trong khi tröôùc kia toâi ñaõ ñöôïc nhieàu ngöôøi coi troïng. Döôøng nhö toâi ñaõ ñeán moät möùc hoaøn toaøn voâ duïng, chæ laøm nhöõng coâng vieäc naëng nhoïc thöôøng ngaøy trong cuoäc soáng ôû moät khu phoá nhoû, nhöõng vieäc laøm maø haøng traêm, ngaøn phuï nöõ khaùc keùm toâi veà trình ñoä, giaùo duïc, trí tueä, coù leõ hoï coøn laøm toát hôn toâi. Toâi chaùn ngaùn vieäc giaët taõ loùt, caét baùnh mì vaø bô. Toâi hieåu theá naøo laø hoaøn toaøn tuyeät voïng. Toâi chæ coù nguoàn an uûi duy nhaát laø caùc con, nhöng chuùng coøn quaù beù boûng neân chæ giuùp toâi bôùt buoàn nhôø tính ngaây thô, voâ tö löï maø thoâi. Tình traïng naøy ñeán cöïc ñieåm vaøo moät ngaøy noï khi toâi hoaøn toaøn thaát voïng vaø, gôûi con cho ngöôøi haøng xoùm, toâi ñaõ ñi vaøo röøng moät mình. Toâi naèm uùp maët trong nhieàu giôø baên khoaên khoå sôû veà noãi khoù khaên cuûa mình. Roài toâi ñöùng daäy döôùi moät goác caây to, coù leõ giôø ñaây toâi vaãn nhaän ra neáu ngöôøi ta khoâng xaây döïng treân vuøng ñaát ñoù, toâi khaán nguyeän vôùi Thöôïng Ñeá raèng toâi ñaõ hoaøn toaøn tuyeät voïng, raèng toâi saün saøng nhaän laõnh baát cöù ñieàu gì, mieãn sao noù giuùp toâi giaûi thoaùt ñeå böôùc vaøo moät cuoäc ñôøi höõu ích hôn. Toâi nguyeän vôùi Ngaøi raèng toâi ñaõ ñem heát söùc mình ñeå laøm “moïi ñieàu nhaân danh Jesus”, raèng toâi ñaõ laøm heát söùc mình nhaân danh Ngaøi; raèng 127
  • 141. Töï truyeän 141 toâi ñaõ lau queùt, naáu nöôùng, giaët giuõ vaø chaêm nom baày treû baèng heát khaû naêng mình, nhöng roài chaúng ñi ñeán ñaâu. Toâi coøn nhôù toâi ñaõ thaát voïng naõo neà khi hoaøn toaøn khoâng coù moät söï ñaùp öùng naøo. Toâi cöù tin chaéc raèng neáu toâi thöïc söï tuyeät voïng, thì toâi seõ nhaän ñöôïc söï ñaùp öùng; coù leõ toâi laïi nhaän ñöôïc moät loaïi linh thò naøo ñoù; hoaëc coù theå nghe tieáng noùi (nhö ñoâi laàn toâi ñaõ nghe) baûo toâi neân laøm ñieàu gì. Nhöng toâi khoâng nhaän ñöôïc linh thò naøo, toâi khoâng nghe ñöôïc tieáng noùi naøo maø phaûi voäi ñi veà nhaø ñeå lo côm toái. Tuy nhieân, suoát thôøi gian ñoù, lôøi khaán nguyeän cuûa toâi ñaõ ñöôïc nghe thaáy, nhöng toâi khoâng heà bieát. Suoát thôøi gian ñoù ñaõ coù nhöõng keá hoaïch giuùp toâi giaûi thoaùt nhöng toâi hoaøn toaøn khoâng hay. Duø toâi khoâng thaáy ñöôïc, nhöng moät caùnh cöûa ñang môû ra, vaø duø toâi khoâng nhaän bieát nhöng toâi saép ñeán moät khoaûng ñôøi haïnh phuùc nhaát vaø phong phuù nhaát. Cuõng nhö sau naøy toâi ñaõ noùi vôùi con gaùi toâi “Chuùng ta khoâng bao giôø bieát ñöôïc nhöõng gì saép ñeán.” Saùng hoâm sau toâi ñeán moät xöôûng lôùn ñoùng hoäp caù moøi ñeå xin vieäc. Toâi ñöôïc nhaän vì luùc ñoù ñang muøa neân ngöôøi ta caàn nhieàu coâng nhaân. Toâi saép xeáp vôùi ngöôøi laùng gieàng ñeå baø chaêm nom ñaøn treû, traû cho baø phaân nöõa soá tieàn toâi kieám ñöôïc duø ñoù laø bao nhieâu. Coâng vieäc ñöôïc höôûng theo saûn phaåm, toâi bieát mình leï tay neân hy voïng kieám ñöôïc nhieàu tieàn maø quaû nhö vaäy. Moãi saùng, toâi ñeán xöôûng luùc 7 giôø vaø trôû veà nhaø khoaûng 4 giôø chieàu. Trong ba ngaøy ñaàu, tieáng oàn, muøi caù, moâi tröôøng sinh hoaït toâi khoâng quen, nhöõng löôït ñi boä xa ñeán sôû roài veà nhaø, taát caû ñaõ khieán toâi gaàn muoán xæu khi veà ñeán nôi. Nhöng toâi cuõng quen daàn ñi, vì Thieân nhieân voán coù tính thích nghi, toâi xem ñoù laø moät trong nhöõng kinh nghieäm thuù vò nhaát trong cuoäc ñôøi toâi. Toâi ñaõ hoøa mình soáng giöõa moïi ngöôøi; giôø ñaây toâi chæ laø keû voâ danh, trong khi tröôùc kia toâi luoân luoân nghó mình laø moät nhaân vaät naøo ñoù. Toâi ñang laøm loaïi coâng vieäc maø baát cöù ai cuõng coù theå laøm. Ñoù laø loaïi lao ñoäng khoâng caàn tay ngheà. Ñaàu tieân toâi ñeán laøm ôû khu daùn nhaõn, daùn nhaõn hieäu Del 128
  • 142. Töï truyeän142 Monte vaøo nhöõng hoäp caù moøi lôùn hình thuaån, nhöng ôû ñaây toâi khoâng kieám ñuû tieàn xöùng vôùi coâng söùc cuûa mình. Trong phaân xöôûng naøy coù nhieàu ngöôøi raát töû teá. Coù leõ ai cuõng thaáy raèng toâi nhuùt nhaùt, vì moät ngaøy noï, ngöôøi ñaøn oâng neùm hoäp caù leân baøn ñeå daùn nhaõn ñaõ kheàu nheï toâi vôùi moät cöû chæ vuïng veà vaø baûo “Naøy, toâi ñaõ bieát baø laø ai roài. Ngöôøi chò vôï toâi coù ôû giaùo xöù R — vaø chò ñaõ keå cho toâi nghe veà baø. Neáu baø caàn coù ngöôøi beânh vöïc ñeå deïp boû nhöõng lôøi thoâ loã ñoái vôùi baø, thì cöù nhôù raèng ñaõ coù toâi ôû ñaây.” OÂng ta khoâng bao giôø phaûi can thieäp theâm nhöng oâng toû ra raát töû teá maø troâng nom lo laéng cho toâi. Luoân luoân toâi coù ñuû hoäp ñeå daùn nhaõn vaø toâi raát bieát ôn oâng. Ngöôøi ta khuyeân toâi neân ñeán laøm ôû phaân xöôûng ñoùng hoäp caù moøi vaø toâi ñaõ laøm theo. Ñoù laø moät nhoùm coâng nhaân thoâ loã hôn raát nhieàu, nhöõng ngöôøi ñaøn baø khaù ñanh ñaù, nhöõng ngöôøi Meâ-hi-coâ vaø haïng ñaøn oâng maø toâi chöa heà gaëp bao giôø, ngay caû khi toâi laøm coâng taùc xaõ hoäi. Laàn ñaàu khi toâi ñi vaøo phaân xöôûng naøy, hoï gaây khoù khaên baèng caùch ñem toâi ra laøm troø ñuøa bôõn. Roõ raøng laø toâi khoâng thuoäc veà nhoùm naøy. Hieån nhieân laø toâi ñaõ toû ra quaù ñaøng hoaøng, quaù ñuùng ñaén, neân hoï khoâng bieát phaûi hieåu toâi nhö theá naøo. Hoï coù moät toaùn thöôøng tuï taäp gaàn coång vaøo xöôûng, vaø vöøa thaáy toâi laø hoï baét ñaàu haùt “Xin Chuùa cho con ñeán gaàn Ngaøi”. Luùc ñaàu toâi khoâng thích ñieàu ñoù vaø thöôøng lo sôï khi nghó phaûi ñi ngang qua coång, nhöng noùi cho cuøng thì toâi ñaõ coù nhieàu kinh nghieäm ñoái xöû vôùi phaùi nam, neân daàn daàn toâi thu phuïc ñöôïc tình caûm cuûa hoï, vaø ñaõ thöïc söï coù ñöôïc moät thôøi gian vui veû. Toâi khoâng bao giôø thieáu caù ñeå ñoùng hoäp. Thöôøng coù moät tôø baùo saïch bí maät ñeán choã toâi ngoài. Hoï troâng nom giuùp ñôõ toâi ñuû caùch vaø theâm moät laàn nöõa toâi muoán neâu leân raèng ñieàu naøy hoaøn toaøn khoâng phaûi do toâi. Toâi khoâng bieát teân nhöõng ngöôøi naøy vaø trong ñôøi toâi chöa heà laøm ôn cho hoï, theá maø hoï vaãn cöù xöû toát, vôùi toâi, khieán toâi khoâng bao giôø queân ñöôïc. Toâi thaáy raát meán hoï vaø chuùng toâi daàn daàn trôû neân baïn toát. Tuy nhieân, toâi khoâng bao 129
  • 143. Töï truyeän 143 giôø thaáy thích caù moøi. Toâi ñaõ nhaát ñònh laø neáu toâi laøm thôï ñoùng hoäp caù thì toâi phaûi raùng kieám tieàn cho ñaùng coâng lao. Toâi caàn tieàn ñeå lo cho con, neân toâi ñeå taâm ñeán vaán ñeà ñoùng hoäp. Toâi quan saùt nhöõng ngöôøi thôï khaùc; toâi nghieân cöùu töøng ñoäng taùc, ñeå laøm sao cho khoûi phí coâng söùc vaø ba tuaàn sau ñoù toâi trôû thaønh ngöôøi thôï ñoùng hoïp kieåu maãu trong xöôûng. Moãi ngaøy trung bình toâi laøm ñöôïc möôøi ngaøn con caù vaø ñoùng ñöôïc maáy traêm hoäp. Khaùch ñeán vieáng xöôûng ñöôïc daét ñi ñeán xem toâi laøm; baáy giôø toâi phaûi traû giaù cho vieäc laøm gioûi cuûa mình vaø phaûi nghe nhöõng lôøi bình phaåm, “Moät ngöôøi ñaøn baø nhö vaäy maø laïi ñi laøm trong xöôûng naøy, theá laø theá naøo?”, “Chò ta coù veû quaù töû teá ñeå laøm coâng vieäc naøy, nhöng coù leõ cuõng chaúng töû teá gì ñaâu”, vaø “Chaéc chaén chò ta ñaõ laøm moät ñieàu gì ñoù khieán phaûi rôi vaøo loaïi coâng vieäc naøy”, hoaëc “Toát hôn ñöøng ñeå bò löøa theo beà ngoaøi, coù leõ chò ta laø quaû tröùng ung”. Toâi trích daãn nhöõng lôøi naøy ñuùng nhö söï thaät. Toâi nhôù coù laàn moät ngöôøi ñoác coâng ñöùng keá beân laéng nghe moät nhoùm khaùch ñang noùi veà toâi theo caùch ñoù, vaø oâng thaáy toâi xuùc ñoäng. Nhöõng lôøi aáy thöïc laø thoâ bæ, vaø ñoâi tay toâi ñaõ rung leân vì töùc giaän. Sau khi hoï ñaõ ñi qua, oâng môùi ñeán gaàn toâi vaø noùi vôùi neùt maët heát söùc töû teá, “Xin chôù buoàn laøm gì baø Evans, ôû ñaây chuùng toâi goïi baø laø ‘vieân kim cöông laïc trong buøn’.” Toâi thaáy caâu noùi naøy ñuû ñeàn buø cho taát caû nhöõng lôøi treân. Vaäy thì coù laï luøng hay chaêng khi toâi coù moät nieàm tin khoâng lay chuyeån vaø khoâng dôøi ñoåi nôi söï myõ leä vaø thieân tính trong nhaân loaïi? Neáu ñoù laø nhöõng ngöôøi ôû döôùi quyeàn toâi thì vaán ñeà laïi khaùc, nhöng ñaây laïi laø söï bieåu loä cuûa taát caû söï toát ñeïp töï phaùt trong taâm hoàn con ngöôøi ñoái vôùi nhöõng ai ñang ñoàng caûnh khoù khaên. Nhöõng ngöôøi ngheøo khoå vaãn thöôøng töû teá vôùi ngöôøi ngheøo. Toâi xin keå theâm moät chuyeän nöõa ñeå noùi leân ñaày ñuû hôn caùi thaùi ñoä toát ñeïp naøy cuûa con ngöôøi. Moät ngaøy noï, khi chuoâng reo baùo giôø aên tröa thì coù moät oâng laõo ngöôøi to lôùn, laám laùp, vuïng veà — beà ngoaøi thöïc kinh khuûng vôùi muøi hoâi nöïc 130
  • 144. Töï truyeän144 noàng — oâng ñeán ga