Your SlideShare is downloading. ×
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт нийлүүлэлтийн таамаглал

1,381

Published on

Published in: Education
0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
1,381
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
119
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. human resources development service of korea Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Тэрбум төгрөг Таамаглал 12000 10,414.1 10000 8000 5678 5,498.5 6000 1360 4000 2104 2000 3010 705 976 1272 807 0 2012 2022 ХАА 2012 2022 Уул уухай, олборлолт 2012 2022 Үйлдвэрлэл 2012 2022 Үйлчилгээ 2012 2022 ДНБ 2013 он
  • 2. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Өмнөх үг Монгол Улсын эдийн засгийн эрчимтэй өсөлт, хүн ам зүйн бүтцийн өөрчлөлт зэрэг суурь хүчин зүйлсийн нөлөө, мөн эдийн засгийн салбаруудын хөдөлмөрийн бүтээмж болоод ажиллах хүчний оролцооны түвшний өөрчлөлт зэрэгт шаардагдаж буй бодлогын шийдлүүд давхацсан энэ цаг үед Монгол Улсад анх удаа хөдөлмөрийн зах зээлийн дунд ба урт хугацааны таамаглалын загварыг анхны (туршилтын) байдлаар боловсруулан бэлэн болгоод байна. Бид хөдөлмөрийн зах зээлд ирэх 10 жилд гарах голлох өөрчлөлтүүдийг эдийн засгийн үйл ажиллагааны үндсэн 19 салбар, ажил мэргэжлийн ангилалын үндсэн 10 бүлгээр таамаглан гаргалаа. Хөдөлмөрийн салбарын бодлогын томоохон зорилт нь үндэсний ажиллах хүчнийг хөгжүүлэн, эдийн засгийн өсөлтөд илүү оролцоотой болгох юм. Үүнтэй холбоотойгоор, зах зээлийн эрэлтэд нийцсэн дээд болон мэргэжлийн боловсролын тогтолцоог бий болгох, үйлдвэрлэлийн салбарт хөдөлмөрийн бүтээмжийг хэрхэн дээшлүүлэх зэрэг асуудал чухлаар тавигдаж байна. Нөгөө талаас шинээр хөдөлмөрийн зах зээлд орж ирэхээр бэлтгэгдэж буй залуу боловсон хүчин, өсвөр үеийнхний мэргэжил сонголт, одоогийн ажиллах хүчнийг хөгжүүлэх, ур чадвараа дээшлүүлэхэд нь мэдээллийн туслалцаа үзүүлэх бодит хэрэгцээ бий болсон. Бид таамаглалын загварын үр дүнг бодлого боловсруулах түвшинд ашиглах, мэдээллийн хүртээмжийг дээшлүүлэхэд анхааран ажиллах болно. Бид 2014 онд энэхүү таамаглалын загварыг боловсронгуй болгох хоёр зорилт тавин ажиллаж байна. Нэгдүгээрт, эдийн засгийн үйл ажиллагааны дэд салбарын түвшинд, ажил мэргэжлийн ангиллын дэд бүлгээр үр дүн гаргадаг болох. Ингэснээр илүү нарийвчилсан мэдээллийг төрийн бодлогын түвшинд ашиглах боломжтой болох юм. Хоёрдугаарт, загварт бодлогын нөлөөг авч үздэг болох. Энэ нь шийдвэр гаргах түвшинд гарч буй бодлогын санаачлагын хөдөлмөрийн салбарт үзүүлэх нөлөөллийг урьдчилан харах боломж олгох юм. Туршилтын загварын үр дүнг танилцуулах хугацаанд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачлан өргөн хүрээнд хэлэлцүүлж буй ухаалаг төрийн зарчим, Монгол Улсын Засгийн Газраас баримталж буй төрийн албан хаагчдын тоог нэмэгдүүлэхгүй байх бодлогын нөлөөг загварт оруулбал ирэх жилүүд дэх төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын нийгмийн хамгааллын үйлчилгээний салбарын 1
  • 3. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал ажиллагсадын тооны өсөлт буурч, эдийн засгийн үйл ажиллагааны бусад салбаруудад хуваарилагдах боломжтой болох юм. Цаашид энэхүү таамаглалын загварыг хөгжүүлэхэд Хөдөлмөрийн Судалгааны Институтийн загварчлал, хэтийн төлвийн тооцооллын секторын чадавхийг бэхжүүлэх, зөвлөх байгууллагуудын хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлэх нь чухал ач холбогдолтой юм. Энэхүү таамаглалын загварыг боловсруулах ажлыг дэмжин ажилласан Монгол Улсын Хөдөлмөрийн яамны болон Бүгд Найрамдах Солонгос Улсын Хөдөлмөр Эрхлэлт, Хөдөлмөрийн яамны удирдах бүрэлдэхүүнд талархал илэрхийлье. Мөн загварчлалын ажлыг манай байгууллагатай амжилттай хамтран гүйцэтгэсэн БНСУ-ын Аж Үйлдвэр, Хүний нөөцийн газар болон зөвлөх үйлчилгээний “Гэрэгэ Партнерс” ХХК-ийн хамт олонд баяр хүргэе. Тус таамаглалын загварын үр дүнг дээрх бодлогын болон мэдээллийн хэрэгцээнд өргөн хүрээтэй ашиглагдаж, үндэсний хөдөлмөрийн нөөцийн үр ашигтай хуваарилалтад дэмжлэг үзүүлнэ гэдэгт итгэлтэй байна. М.ЧИМЭДДОРЖ Хөдөлмөрийн Судалгааны Институтын захирал 2
  • 4. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Агуулга Бүлэг 1. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Оршил ба Аргачлал 1. Хөдөлмөрийн эрэлт-нийлүүлэлтийн таамаглал хийхийн ач холбогдол............................ 5 2. Таамаглалын аргачлал......................................................................................................... 6 3. Ашиглагдсан статистик мэдээлэл.........................................................................................7 4. Цаашид хийх шаардлагатай ажлууд.................................................................................. 8 Бүлэг 2. Дунд ба Урт Хугацааны Таамаглал 2013-2022 оны гол үр дүнгүүд 1. Ажиллах хүчний таамаглал................................................................................................. 10 2. Салбаруудаарх ажил эрхлэлтийн таамаглал......................................................................17 3. Ажил мэргэжлийн ангилалаарх ажил эрхлэлтийн таамаглал..........................................22 4. Ажилгүйдлийн түвшний таамаглал...................................................................................26 3
  • 5. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Бүлэг 1 Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Оршил ба Аргачлал 4
  • 6. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал 1 Хөдөлмөрийн эрэлт-нийлүүлэлтийн таамаглал хийхийн ач холбогдол Хөдөлмөрийн эрэлт-нийлүүлэлтийн таамаглал нь хөдөлмөрийн зах зээлд үүсэж болзошгүй тэнцвэргүй байдлыг бууруулах, түүнээс сэргийлэх нэгэн төрлийн дохиолол болж байдаг. Тэнцвэргүй байдлын нэг хэлбэр бол дээд боловсролтой хүн урт хугацаагаар ажил олж чадахгүй байх тохиолдол юм. Энэхүү тэнцвэргүй байдал үүсэх гол шалтгаан нь ажил олгогчид болоод хөдөлмөрөө нийлүүлэгчдийн дунд хөдөлмөрийн зах зээлийн талаар ялгаатай мэдээлэл оршиж байдагтай холбоотой. Эрэлтнийлүүлэлтийн таамаглал нь дохиолол болж өгснөөрөө хөдөлмөрийн нөөцийн зохистой хуваарилалт хангагдаж улмаар үр ашигтай хөгжил цогцолж болно. Үндсэндээ таамаглал нь бодлогын болон мэдээллийн гэсэн хоёр үүргийг гүйцэтгэж байдаг. Бодлогын үүрэг: хөдөлмөр эрхлэлт, үйлдвэржилт болон боловсролын (хүний нөөцийн хөгжил) талаар баримтлах төрийн бодлогын үндсэн өгөгдөл болж байдаг. Мэдээллийн үүрэг: хүмүүст ажил мэргэжлээ сонгох, мэргэжилээ дээшлүүлэх зэрэг шийдвэрт ашиглагдах өгөгдөл болж байдаг. Мэдээллийн үүргийнхээ дагуу, таамаглал нь хөдөлмөрийн зах зээлд орж ирж байгаа хүмүүст зөв шийдвэр гаргахад туслах улмаар хөдөлмөрийн зах зээлийн үр ашигтай байдлыг дээшлүүлдэг. Эдгээр үүргийг Монгол Улсын хэмжээнд биелүүлж байх хөдөлмөрийн зах зээлийн таамаглалын системийг хөгжүүлэх шаардлага бий болсон. Энэхүү системийг Хөдөлмөрийн яамны харъяа Хөдөлмөрийн судалгааны институт хөгжүүлж байгаа бөгөөд энэ удаад МУ-ын дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт-нийлүүлэлтийн таамаглалын (туршилтын) загварыг боловсруулж эхний үр дүнг танилцуулж байна. Энэхүү туршилтын загварыг боловсруулахад дотоод, гадаадын зөвлөх багууд оролцлоо. Дотоодын зөвлөхөөр “Гэрэгэ Партнерс” ХХК-ийн эдийн засагчдын баг үндсэн тооцооллуудыг хийх үүрэгтэй оролцсон бол БНСУ-ын HRD Korea байгууллагаас сонгогдсон хөдөлмөрийн зах зээлийн мэргэжилтнүүд гадаадын зөвлөхөөр ажиллалаа. 5
  • 7. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал 2 Таамаглалын аргачлал Дунд ба урт хугацааны таамаглалын загвар нь дараах хоёр хэсгээс бүрдэнэ: § хөдөлмөрийн нийлүүлэлтийн таамаглал (ажиллах хүчний таамаглал) § хөдөлмөрийн эрэлтийн таамаглал (ажил эрхлэлтийн таамаглал). Зураг 1-1-д бид дунд ба урт хугацааны таамаглал хийх дарааллыг дүрслэв. Энэ нь БНСУ-ын хөдөлмөрийн эрэлт-нийлүүлэлтийн загварын хялбаршуулсан хувилбар юм1. Зураг 1-1. Дунд ба урт хугацааны таамаглалын загвар Хөдөлмөрийн насны хүн амын таамаглал ДНБ (салбараар) Ажиллах хүчний оролцооны түвшний таамаглал Хөдөлмөр зарцуулалтын коэффициентийн таамаглал (салбараар) Ажил эрхлэлтийн таамаглал салбараар, нийт (Хөдөлмөрийн эрэлт) “Салбар-ажил мэргэжил” матрицын таамаглал Эрэлт-нийлүүлэлтийн таамаглал Эдийн засгийн идэвхитэй хүн амын таамаглал (Хөдөлмөрийн нийлүүлэлт) 1 Солонгосчууд өөрийн загвараа АНУ-ын Хөдөлмөрийн статистикийн товчооны загварыг өөрийн онцлогтоо тохируулан ашиглаж байна. 6
  • 8. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Хүн амын хэтийн төлвийн тооцоонд тулгуурлан, хөдөлмөрийн нийлүүлэлтийн таамаглал нь эхлээд 1) хөдөлмөрийн насны (15 ба түүнээс дээш) хүн ам, 2) ажиллах хүчний оролцооны түвшин, 3) эдийн засгийн идэвхитэй хүн амыг тооцоолдог. Ингэхдээ хөдөлмөрийн насны хүн ам болон эдийн засгийн идэвхитэй хүн амыг насны бүлэг (таван жилийн интервалтай) болон хүйсээр (эр, эм) задлан таамагладаг. Таамаглах хугацаа 10 жил. Ажил эрхлэлтийн таамаглал нь 1) эдийн засгийн үйл ажиллагааны салбараарх ДНБий таамаглал болон салбараарх хөдөлмөр зарцуулалтын коэффициентийн (хөдөлмөрийн бүтээмжийн урвуу) таамаглалыг ашиглан 3 салбар бүрийн ажил эрхлэлт болон нийт ажил эрхлэлтийг тооцдог. Дараа нь 2) салбарын ажил эрхлэлтийг “салбар-ажил мэргэжил” матрицын таамаглалыг ашиглан ажил мэргэжлээр нь задалдаг. Эцэст нь 3) ажиллах хүчний таамаглал болон ажил эрхлэлтийн таамаглалын үр дүнгүүд нь эдийн засгийн нийт ажилгүйдлийн түвшин болон хөдөлмөр эрхлэлтийн түвшинг тооцоход ашиглагдана. Ажил эрхлэлтийн таамаглалыг Үндэсний статистикийн хорооны (ҮСХ) эдийн засгийн үйл ажиллагааны үндсэн 19 салбараар, ажил мэргэжлийн үндсэн 10 бүлгээр гаргасан. Ажил эрхлэлтийн таамаглалын хугацаа нь ажиллах хүчний таамаглалтай мөн адил 10 жил байна. Ашиглагдсан статистик мэдээлэл Таамаглал боловсруулахад ашигласан үндсэн статистик мэдээлэлд ОУВС-гийн МУ-ын ДНБий таамаглал, ҮСХ-ны хүн амын таамаглал, ҮСХ-ны ажиллах хүчний судалгаа ба ҮСХны салбараарх ДНБ-ий мэдээлэл орсон (дэлгэрэнгүйг Хүснэгт 1-1-ээс хар). ам нь ҮСХ-ны ажиллах хүчний судалгаанаас тооцоологддог 15 ба түүнээс дээш насны хүн амын тоогоор илэрхийлэгддэг. Эдийн засгийн идэвхитэй хүн ам нь ҮСХ-ны ажиллах хүчний судалгаанаас гаргадаг ажиллагсад болон ажилгүйчүүдийн тооны нийлбэр юм. Хөдөлмөрийн нийлүүлэлтийн таамаглалыг боловсруулахад ҮСХ-ны Монгол Улсын хүн амын хэтийн тооцоог ашигладаг. Тухайлбал, Монгол Улсын суурин хүн амын хувьд тооцсон төрөлтийн дундаж бууралттай хувилбарыг (2Б хувилбар) ашигласан. Хөдөлмөрийн насны хүн Ажил эрхлэлтийн таамаглалд ОУВС-гийн ДНБий таамаглал, ҮСХ-ны салбараарх ДНБ-ий нийт ДНБ-д эзлэх хувийн жингийн мэдээлэл болон ҮСХ-ны ажиллах хүчний судалгааны салбарын ажиллагсдын тоог ашигласан. 7
  • 9. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Хүснэгт 1-1. Ашиглагдсан статистик мэдээлэл Үзүүлэлтүүд Хүн амын таамаглал Эх сурвалж Бэлтгэсэн Нэмэлт тайлбар Хүн амын хэтийн шинэчилсэн ҮСХ тооцоо /2010-2040/ нас, хүйсээр Хөдөлмөрийн насны хүн ам Ажиллах хүчний судалгаа ҮСХ нас, хүйсээр Эдийн засгийн идэвхитэй хүн ам Ажиллах хүчний судалгаа ҮСХ нас, хүйсээр Үндэсний тооцоо ҮСХ үндсэн салбараар ДНБ-ий таамаглал ОУВС нийт Ажил эрхлэлт (салбараар) Ажиллах хүчний судалгаа ҮСХ Үндсэн салбараар Ажил эрхлэлт (ажил мэргэжлээр) Ажиллах хүчний судалгаа ҮСХ ҮАМАТ-08 /ISCO-08/ үндсэн ангилал ДНБ (салбараар) 4 Цаашид хийх шаардлагатай ажлууд Дээр дурьдсанчлан, бид МУ-ын хэмжээнд дунд ба урт хугацааны хөдөлмөрийн эрэлтнийлүүлэлтийн таамаглалын туршилтын загварыг боловсрууллаа. БНСУ-ын хөдөлмөрийн судалгааны жишээнээс харахад энэхүү загварыг өргөтгөх боломж, шаардлага бий. Жишээлбэл, ажил эрхлэлтийг эдийн засгийн үйл ажиллагааны дэд салбаруудад болон ажил мэргэжлийн дэд ангилалуудаар 8 таамаглах нь илүү нарийн мэдээллийн сан үүсгэх давуу талтай юм. Мөн хөдөлмөрийн нийлүүлэлтийг ажил мэргэжлийн ангилалаар нь задлан, ажил мэргэжил тус бүрээр хөдөлмөрийн зах зээлийн таамаглал боловсруулах нь шинээр зах зээлд орж ирэгсэд буюу сургууль төгсөгчдөд мэргэжилээ зөв сонгох илүү боломжийг нээж өгөх учиртай.
  • 10. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Бүлэг 2 Дунд ба Урт Хугацааны Таамаглал 2013-2022 оны гол үр дүнгүүд 9
  • 11. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал 1 Ажиллах хүчний таамаглал Ажиллах хүч буюу хөдөлмөрийн нийлүүлэлтийн таамаглалыг дараах 3 үе шаттайгаар тооцоолсон. Зураг 2-1. Хөдөлмөрийн нийлүүлэлтийг таамаглах процесс 15 ба түүнээс дээш насны хүн амын таамаглал Ажиллах хүчний оролцооны түвшний таамаглал Эдийн засгийн идэвхитэй хүн амыг тооцохдоо 15 ба түүнээс дээш (эсхүл хөдөлмөрийн) насны хүн ам ба ажиллах хүчний оролцооны түвшний тоон мэдээллийг ашигласан бөгөөд эдгээр тоон мэдээллүүд дээр тулгуурлан МУын ажиллах хүчний таамаглалыг 2022 он хүртэл хийсэн. A. 15 ба түүнээс дээш насны хүн амын таамаглал Жил бүрийн “Ажиллах хүчний судалгаа” нь 15 ба түүнээс дээш насны хүн амыг түүвэр судалгаан дээр үндэслэн тооцдог. Гэхдээ АХС нь 15 ба түүнээс дээш насны хүн амын таамаглалыг гаргадаггүй. Энэ таамаглалыг хийхийн тулд бид ҮСХ-ны хүн амын 2040 он хүртэлх хэтийн тооцоог ашигласан. Энэ тооцоо нь “Хүн ам, орон сууцны тооллого – 2010” судалгааны дүнд тулгуурлан төрөлт, нас баралт, шилжих хөдөлгөөний хандлагад 10 Эдийн засгийн идэвхитэй хүн амын таамаглал үндэслэн нийт 6 хувилбараар, насны бүлэг бүрээр боловсруулагдсан байдаг. Хамгийн тохиромжтой хувилбар болох “МУ-ын суурин хүн амын хувьд тооцсон төрөлтийн дундаж бууралттай үеийн хүн ам” буюу 2Б хувилбараас насны бүлэг бүрээрх 15 ба түүнээс дээш насны хүн амын 2022 хүртэлх тоон мэдээллийг судалгаандаа авч ашигласан. Уг 15 ба түүнээс дээш насны хүн амын таамаглалыг ҮСХ-оос гаргасан “Хүн амын хэтийн тооцоо”ноос шууд авахад учир дутагдалтай байсан. Учир нь хөдөлмөрийн зах зээлийн үндсэн үзүүлэлтүүдийг тоймлодог АХС-ны тоо нь хүн амын дундах 15 ба түүнээс дээш насны хүн амаас бага байх хандлагатай байдаг нь аргачлалын зөрүү юм. Иймд бид энэхүү зөрүүний чиг хандлагыг тогтоож 15 ба түүнээс дээш насны хүн амын таамаглалыг 2022 он хүртэл боловсруулсан.
  • 12. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Зураг 2-2. 15+насны хүн ам (хүйс ба насны бүлгээр, 1000 хүн, 2000-2022) Эр Эм Эр Эм 65+ 50-54 45-49 45-49 40-44 40-44 35-39 35-39 30-34 30-34 25-29 25-29 20-24 20-24 15-19 50 55-59 50-54 50 60-64 55-59 150 65+ 60-64 15-19 150 150 50 2000* 50 150 2012** Эр Эм Эр Эм 65+ 40-44 35-39 35-39 30-34 30-34 25-29 25-29 20-24 20-24 15-19 150 45-49 40-44 50 50-54 45-49 2017*** 55-59 50-54 50 60-64 55-59 150 65+ 60-64 15-19 150 50 50 150 2022*** * Эх сурвалж: ҮСХ-ны аймаг, нийслэлийн засаг захиргааны нэгжээс мэдээлдэг байсан “Хүн амын ажил эрхлэлтийн жилийн тайлан” ** Эх сурвалж: ҮСХ-ны ажиллах хүчний судалгаа *** Таамаглагдсан үр дүн 11
  • 13. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Хүснэгт 2-1. 15+ насны хүн амын таамаглал (насны бүлгээр, 2007-2022) (нэгж: 1000 хүн, %) Хүн ам (1000) (%) Өсөлт/ Бууралт (1000) ЖДӨТ* 2007 2012 2017 2022 2007 2012 2017 2022 ‘07-’12 ‘12-’17 ‘17-’22 ‘07-’12 ‘12-’17 ‘17-’22 Нийт 15+ 15-64 1632 1529 1812 1700 1982 1872 2139 1993 100.0 93.7 100.0 93.8 100.0 94.5 100.0 93.2 180 171 169 173 157 121 2.1 2.1 1.8 2.0 1.5 1.3 15-29 664 670 693 642 40.7 36.9 35.0 30.0 6 23 -51 0.2 0.7 -1.5 30-54 758 881 989 1100 46.4 48.6 49.9 51.4 123 108 111 3.1 2.3 2.2 55+ 210 261 301 397 12.9 14.4 15.2 18.5 52 39 96 4.5 2.8 5.7 * ЖДӨТ – Жилийн дундаж өсөлтийн түвшин 2012 онд 15 ба түүнээс дээш насны хүн ам 1.81 сая байсан бол 2017 онд 1.98 сая, 2022 онд 2.14 сая болж өсөхөөр таамаглагдсан. Эхний таван жилийн таамгаар (2012-2017) 15 ба түүнээс дээш насны хүн ам жилд дунджаар 34,000-аар өсөх хандлагатай байгаа бол дараагийн таван жилд (2018-2022) буурч жилд 31,300 хүнээр өсөхөөр байна. Хамгийн өндөр ажил эрхлэлттэй байдаг 30-54 насны бүлгийг авч үзэхэд 2017 он хүртэл эхний таван жилээрх таамаглалд хүн амын дундаж өсөлт 2.3 хувьтай байгаа бол дараагийн таван жилд 2.2 хувь болж буурсан байна. 2012-2022 он хүртэл уг насныхан жилд дунджаар 21,900 хүн амаар өссөн байна. Хүснэгт 2-1-ээс харахад, 15 ба түүнээс дээш насны хүн амд эзлэх 15-64 насны хүн ам 2007гоос 2022 он хүртэл харьцангуй тогтмол 9394 хувь орчимд байна. Залуучууд буюу 15- 12 29 насны хүн амын нийт хүн амд эзлэх жин сүүлийн 10 жилд тасралтгүй буурсан бөгөөд 2022 он хүртэл мөн адил буурах хандлага хадгалагдсаар байна. Хүснэгт 2-2 15 ба түүнээс дээш насны хүн амыг хүйсээр ангилан үзүүлж байна. Эндээс харахад, МУ-ын хувьд 15 ба түүнээс дээш насны хүн амд эмэгтэйчүүдийн эзлэх жин эрэгтэйчүүдийнхээс харьцангуй өндөр байсан бөгөөд энэ нь дараагийн арван жилд мөн адил хадгалагдсаар байх шинжтэй. Ойролцоогоор эрэгтэйчүүд нийт 15 ба түүнээс насны хүн амын 48 хувийг, эмэгтэйчүүд 52 хувийг эзэлж байна. Эхний 5 жилийн таамгаар эрэгтэйчүүдийн дундаж өсөлт 2.1 хувь байсан бол дараагийн таван жилд 1.4 болж буурсан ба эмэгтэйчүүдийн хувьд харьцангуй тогтмол 1.6 хувьтай байсаар байна.
  • 14. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Хүснэгт 2-2. 15+насны хүн ам (хүйсээр, 2007-2022) (нэгж: 1000 хүн, %) Бүгд   Хүн ам (1000) (%) Өсөлт/ Бууралт (1000) ЖДӨТ (%) 2007 2012 2017 2022 2007 2012 2017 2022 ‘07-’12 ‘12-’17 ‘17-’22 ‘07-’12 ‘12-’17 ‘17-’22 B. Ажиллах хүчний оролцооны түвшний таамаглал Ажиллах хүчний оролцооны түвшинг эдийн засгийн идэвхитэй хүн амын тоог 15 ба түүнээс дээш насны хүн амын тоонд харьцуулж тооцдог. 2006-2012 оны ажиллах хүчний оролцооны түвшний тоон мэдээлэл дээр үндэслэн ажиллах хүчний оролцооны түвшинг хүйсээр болон насны бүлгээрх таамаглалыг 2022 он хүртэл хийсэн (Хүснэгт 2-3). Хүснэгт 2-3-аас харахад, ажиллах хүчний оролцооны түвшин 2012 онд 63.5 хувьтай байсан бол 2017 онд 63.7 хувь, 2022 онд 62.5 хувь болж буурсан байна. Насны бүлгээр нь авч үзэхэд 15-аас 29 насны хүн амын идэвх хамгийн ихээр буурсан байгаа нь уг насны залуучуудын сурч боловсрох сонирхол илүү 1632 1812 1983 2139 100.0 100.0 100.0 100.0 180 170 156 2.1 1.8 1.5 Эрэгтэй 786 870 965 1036 48.2 48.0 48.7 48.4 84 95 71 2.1 2.1 1.4 Эмэгтэй 846 942 1018 1103 51.8 52.0 51.3 51.6 96 75 86 2.2 1.6 1.6 болсон байж болох юм. Ажиллах хүчний оролцоо 30-49 насанд хамгийн өндөр буюу 80 гаруй хувьтай байгаа бол эрэгтэйчүүдийн хувьд 25-49 нас хүртэл, эмэгтэйчүүдийнх харьцангуй хожуу 35-49 насандаа хамгийн өндөр байна. Эрэгтэйчүүдийн хувьд авч үзэхэд 2017 он хүртэл эхний таван жилийн таамаглалаар оролцооны түвшин 1.4 хувиар өссөн байхад дараагийн таван жилд буурсан хандлагатай байна. Харин эмэгтэйчүүдийн хувьд ажиллах хүчний оролцооны түвшин байнгын бууралттай, ялангуяа 15-аас 44 нас хүртэл тасралтгүй буурсаар байгаа бол 4554 насны хувьд эмэгтэйчүүдийн гэр бүлийн амьдрал харьцангуй тогтвортой болж ирдэгтэй холбоотойгоор ажиллах хүчний оролцооны түвшин өссөн үзүүлэлттэй байна. 13
  • 15. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Хүснэгт 2-3. Ажиллах хүчний оролцооны түвшний таамаглал (хүйс, насны бүлгээр, 2000-2022)       Оролцооны түвшин (%)   2000* 2012 2017т Өөрчлөлт 2022т 20122017т 2017т2022т 20122022т Бүгд 62.9 63.5 63.7 62.5 0.1 -1.1 -1.0 15~19 44.9 27.9 21.2 22.2 -6.7 1.0 -5.7 20~24 58.4 53.7 50.9 49.9 -2.9 -1.0 -3.9 25~29 65.6 77.3 75.8 75.2 -1.5 -0.6 -2.1 30~34 81.4 80.7 80.2 -0.7 -0.6 -1.3 67.7 85.4 85.4 85.5 0.0 0.1 0.2 40~44 68.8 86.0 86.0 85.8 0.0 -0.2 -0.2 45~49 64.6 82.1 83.1 83.4 1.0 0.2 1.3 50~54 59.0 71.4 73.4 74.3 2.0 0.9 2.9 55~59 Бүгд 70.4 35~39 76.9 49.2 49.4 49.2 0.1 -0.2 0.0 60~64   25.7 25.8 24.7 0.1 -1.1 -1.0 65+   15.1 12.5 12.1 -2.6 -0.4 -3.0 Бүгд 64.8 69.0 70.5 69.6 1.4 -0.9 0.5 15~19 47.6 30.7 25.0 26.6 -5.7 1.5 -4.2 20~24 61.6 60.4 58.9 58.2 -1.5 -0.7 -2.2 25~29 67.3 86.3 84.9 84.6 -1.4 -0.2 -1.7 30~34 88.4 88.3 88.1 -0.1 -0.1 -0.2 69.7 89.9 90.0 90.1 0.0 0.1 0.1 40~44 69.3 87.6 88.5 88.1 0.9 -0.4 0.5 45~49 Эрэгтэй 73.1 35~39 62.5 83.7 85.8 86.1 2.1 0.2 2.4 50~54 61.7 77.3 78.9 79.2 1.5 0.3 1.9 55~59 62.3 62.7 63.0 62.3 0.3 -0.7 -0.4 60~64 33.7 33.0 32.0 -0.7 -1.0 -1.7 65+ 14     18.9 17.7 17.4 -1.1 -0.3 -1.5
  • 16. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Бүгд 61.0 58.4 57.2 55.9 -1.2 -1.3 -2.5 15~19 42.3 25.0 17.3 17.8 -7.8 0.5 -7.3 20~24 55.4 46.7 42.7 41.3 -4.0 -1.4 -5.4 25~29 63.9 68.8 66.7 65.7 -2.1 -1.0 -3.1 30~34 74.9 73.2 72.2 -1.6 -1.0 -2.7 65.8 81.4 80.9 81.1 -0.5 0.2 -0.3 40~44 68.2 84.5 83.6 83.6 -0.9 -0.1 -1.0 45~49 66.7 80.6 80.6 80.8 0.0 0.2 0.2 50~54 Эмэгтэй 67.8 35~39 56.6 66.5 68.5 69.9 2.0 1.4 3.5 55~59   38.5 37.6 37.9 -0.9 0.2 -0.6 60~64   18.8 20.0 18.9 1.2 -1.1 0.1 65+   12.2 9.0 8.7 -3.2 -0.3 -3.5 * Эх сурвалж: хүн амын ажил эрхлэлтийн жилийн тайлан (ҮСХ) C. Эдийн засгийн идэвхитэй хүн амын таамаглал Таамаглагдсан 15 ба түүнээс дээш насны хүн ам болон ажиллах хүчний оролцооны түвшинг ашиглаж эдийн засгийн идэвхитэй хүн амын таамаглалыг нас, хүйсээр тооцсон (Хүснэгт 2-4). Энэ нь хөдөлмөрийн нийт нийлүүлэлтийг тодорхойлно. Уг хүснэгтээс харахад, эдийн засгийн идэвхитэй хүн ам 2012 онд 1,151 мянга байсан бол 10 жилийн дараа буюу 2022 онд 186 мянган хүнээр өсч 1,337 мянган хүн ам болохоор таамаглагдаж байна. Ажиллах хүчийг хүйсээр авч үзвэл эрэгтэйчүүд илүү давамгайлсан байдаг бөгөөд энэ хандлага дараагийн 10 жилд ч хадгалагдахаар байна. Сүүлийн таван жилийн байдлаар эрэгтэй ажиллах хүчний жилийн дундаж өсөлт 3.2 хувь байсан бол эхний 5 жилийн таамгаар буурч 2.5 хувь болох бөгөөд дараагийн таван жилд бараг 2 дахин буурч 1.2 хувь болох шинжтэй байна. Энэ нь эрэгтэйчүүдийн ажиллах хүчний оролцооны түвшин сүүлийн таван жилийн (2018-2022) таамагт буурсан болон 15 ба түүнээс дээш насны эрэгтэйчүүдийн өсөлт 2018-2022 онуудад огцом буурахаар төсөөлөгдөж байгаатай холбоотой юм. Харин эмэгтэйчүүдийн 2022 он хүртэлх дундаж өсөлтийн түвшин харьцангуй тогтмол 1.1-1.2 хувь байна. 15
  • 17. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Хүснэгт 2-4. Эдийн засгийн идэвхитэй хүн амын таамаглал (хүйсээр, 1000 хүн, 2002-2022) Бүгд   Эдийн засгийн идэвхитэй хүн ам (1000) (%) Өсөлт/ Бууралт (1000) ЖДӨТ 2002* 2007 2012 2017 2022 2002 2007 2012 2017 2022 ‘03-’07 ‘08-’12 ‘13-’17 ‘18-’22 ‘03-’07 ‘08-’12 ‘13-’17 ‘18-’22 Эрэгтэй 901 991 1151 1262 1337 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 89 161 111 75 1.9 3.0 1.9 1.2 Эмэгтэй 454 514 601 680 720 50.4 51.9 52.2 53.9 53.9 59 87 80 40 2.5 3.2 2.5 1.2 447 477 551 582 617 49.6 48.1 47.8 46.1 46.1 30 74 31 35 1.3 2.9 1.1 1.2 * Хүн амын ажил эрхлэлтийн жилийн тайлан (ҮСХ) Хүснэгт 2-5.Эдийн засгийн идэвхитэй хүн амын таамаглал (насны бүлгээр, 1000 хүн, 2007-2022)   Эдийн засгийн идэвхитэй хүн ам (1000) (%) Өсөлт/ Бууралт (1000) ЖДӨТ 16 2007 2012 2017 2022 2007 2012 2017 2022 ‘07-’12 ‘12-’17 ‘17-’22 ‘07-’12 ‘12-’17 ‘17-’22 Бүгд (15 ба дээш)  15+ 15-64 990 974 1134 1151 15-29 317 354 30-54 614 721 55 ба дээш 59 76 1262 1248 359 813 90 1337 100.0 100.0 100.0 100.0 161 111 75 3.0 1.9 1.2 1320 318 905 114 98.3 98.5 98.9 98.7 160 114 71 3.1 1.9 1.1 32.0 30.7 28.4 23.8 37 5 -41 2.2 0.3 -2.4 62.0 62.6 64.4 67.7 107 92 92 3.3 2.4 2.2 6.0 6.6 7.2 8.5 17 14 24 5.2 3.5 4.7
  • 18. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Эдийн засгийн идэвхитэй хүн амыг насны бүлгээр нь авч үзвэл дээрх дүр зураг ажиглагдаж байна (Хүснэгт 2-5). 15-29 насны ажиллах хүч 2012 онд 354 мянга байсан бол 2017 онд 359 мянга, харин 2022 онд 41 мянган хүнээр буурч 318 мянга болсон байна. Эхний таван жилийн таамгаар жилийн дундаж өсөлт 0.3 хувь байсан бол дараагийн таван жилд 2 огцом буурч -2.4 хувь болсон байна. Харин ажиллах хүчний хамгийн өндөр хэсгийг эзэлдэг 30-54 насны эдийн засгийн идэвхитэй хүн ам 2022 он хүртэл өссөн байгаа хэдий ч өсөлтийн түвшин буурах хандлагатай байна. Харин ажиллах хүчний хамгийн бага хувийг эзэлдэг 55 ба түүнээс дээш насныхан өсөх хандлагатай байна. Салбаруудаарх ажил эрхлэлтийн таамаглал Хөдөлмөрийн эрэлтийн таамаглалыг тооцохдоо МУ-ын эдийн засгийн үйл ажиллагааны 19 салбар тус бүрийн нэмүү өртгийн таамаглал болон хөдөлмөр зарцуулалтын коэффициентийн (хөдөлмөрийн бүтээмжийн урвуу) таамаглалыг ашиглаж тооцсон. A. Эдийн засгийн салбаруудын нэмүү өртгийн таамаглал Монгол Улсын хэмжээнд ДНБ-ий өсөлт, ялангуяа салбар бүрийн нэмүү өртгийн урт хугацааны таамаглалыг өмнө нь хийж байгаагүй бөгөөд энэ нь өөрөө төвөгтэй, олон хүчин зүйлсээс хамаарсан байдагтай холбоотой болов уу. Иймд бид 2000 оноос 2012 оны хооронд ажиглагдсан салбар бүрийн нэмүү өртгийн нийт ДНБ-д эзлэх хувийн жингийн ерөнхий чиг хандлагад үндэслэн 2022 он хүртэлх таамаглалыг гаргахдаа ОУВС-гийн боловсруулсан ДНБ-ий өсөлтийн таамаглалыг засварлан боловсрууллаа*.2 2 ОУВС-ийн тооцоогоор МУ-ын ажилгүйдлийн *ДНБ-ий салбаруудаарх таамаглалыг тооцохдоо ОУВС-гийн 2012 оны 10 дугаар сард гаргасан МУ-ын бодит ДНБ-ий өсөлтийн таамаглалыг авч ашиглахад ажилгүйдлийн түвшин урт хугацааны буюу хэвийн түвшин болох 6 орчим хувиас доогуур тодорхойлогдож байв. Бусад хүчин зүйлс (жишээлбэл, гадаадаас импортлох ажиллах хүчний чиг хандлага) хэвээр байхад, хөдөлмөрийн зах зээлд үүсэх энэхүү халалт нь цалинг нэмэгдүүлэх замаар эдийн засгийн өсөлтөд сөргөөр нөлөөлнө гэж үзээд ОУВС-гийн ДНБ-ий жилийн өсөлтийг засварлаж таамаглалын загвартаа ашигласан. түвшин тасралтгүй буурсаар 2018 гэхэд 3 хувьд хүрнэ гэж үзжээ (эх сурвалж: World Economic Outlook (October 2013)). Үүнийг урт хугацааны хэвийн ажилгүйдлийн түвшин гэж ойлгоход эргэлзээтэй. Үүний оронд бид хэвийн ажилгүйдлийн түвшинг 6 орчим хувь байхаар авч үзсэн. 17
  • 19. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Бодит ДНБ-ий 2017 он хүртэлх жилийн дундаж өсөлт 7.1 хувь, 2022 он хүртэлх жилийн дундаж өсөлт 6.6 хувь байхаар таамаглагдаж байна.3 Ирэх таван жилд хамгийн өндөр өсөлттэй байх салбарууд нь уул уурхай олборлолт, боловсруулах үйлдвэр, тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа, мэдээлэл холбооны салбарууд байгаа бол тэрний дараагийн таван жилийн таамаглалаар эдгээр салбаруудын жилийн дундаж өсөлтийн түвшин буурах хандлагатай байна. Хүснэгт 2-6. Бодит ДНБ-ий салбаруудаарх таамаглал (сая төгрөг, 2005 оны үнээр зэрэгцүүлсэн) Өсөлт (%) Салбар* 2007 2012 2017т 2022т ХАА 732,275 807,208 947,449 1,170,091 УУ 691,862 976,400 1,579,082 2,127,438 БҮ 328,067 383,449 637,422 846,806 20122017т 2017т2022т 20122022т 2.0 3.3 4.3 3.8 7.1 10.1 6.1 8.1 3.2 10.7 5.8 8.2 20072012 Цах 84,994 104,469 141,928 172,519 4.2 6.3 4.0 5.1 УХ 18,459 22,676 32,969 42,854 4.2 7.8 5.4 6.6 Бар 118,078 194,570 226,370 312,802 0.5 3.1 6.7 4.9 БөХуд 534,378 1,199,157 1,504,011 2,109,736 17.5 4.6 7.0 5.8 Тээ 361,745 576,071 941,601 1,333,769 9.8 10.3 7.2 8.8 Байр сууц 28,998 64,930 69,752 96,008 17.5 1.4 6.6 4.0 МХ 149,735 240,099 394,010 556,910 9.9 10.4 7.2 8.8 Сан/Да 128,635 280,834 347,503 491,645 16.9 4.4 7.2 5.8 Үл/Хөд 6.6 167,681 222,886 331,329 423,442 5.9 8.3 5.0 ШУ 18,470 63,400 76,357 110,696 28.0 3.8 7.7 5.7 Зах 43,622 100,195 145,685 209,313 18.1 7.8 7.5 7.6 ТөУ 69,847 75,198 107,878 127,897 1.5 7.5 3.5 5.5 Бол 89,203 101,097 111,978 106,312 2.5 2.1 -1.0 0.5 ЭМ 45,480 45,265 74,587 92,952 -0.1 10.5 4.5 7.5 7.8 Урлаг 9,896 13,447 20,910 28,495 6.3 9.2 6.4 Үйлч 18,561 27,130 40,121 54,397 7.9 8.1 6.3 7.2 Бүгд 3,639,988 5,498,482 7,730,943 10,414,084 8.6 7.1 6.1 6.6 * Салбаруудын товчлолын дэлгэрэнгүйг Хавсралтаас харна уу. 3 ОУВС-ийн тооцоогоор ДНБ-ий өсөлт 2017 он хүртэл дунджаар 8.5 хувь, 2022 он хүртэл 7.7 хувь байна. 18
  • 20. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал B. Хөдөлмөр зарцуулалтын коэффициентийн таамаглал Хөдөлмөр зарцуулалтын коэффициент бол 1 сая төгрөгийн нэмүү өртгийг үйлдвэрлэхэд шаардлагатай ажил эрхлэлт буюу ажилчдын тоо юм. Өөрөөр хэлбэл, энэ нь хөдөлмөрийн бүтээмжийн (нэгж ажилчны үйлдвэрлэж байгаа нэмүү өртгийн хэмжээ) урвуу үзүүлэлт юм - энэ коэффицентийн бууралт (өсөлт) нь хөдөлмөрийн бүтээмж өсөж (буурч) буйг харуулна. Коэффициентийн таамаглалыг хийхдээ 2000-2012 он хүртэлх 19 салбарын нэмүү өртөг болон салбаруудад ажиллагсдын тоон мэдээлэл дээр тулгуурлаж тооцсон. C. Салбаруудын хөдөлмөр эрхлэлтийн таамаглал 2012 онд нийт ажиллагсдын тоо 1.05 сая байсан бол 2017 онд 1.18 сая, 2022 онд 205,446-аар өсч 1.26 сая хүн амд хүрэхээр таамаглагдаж байна. 2012-2017 онд хөдөлмөр эрхлэлтийн жилийн дундаж өсөлт 2.3 хувь байгаа бол 2017-2022 онд өсөлт 1.3 хувь болж буурах шинжтэй байна. 2012-2022 онд жилд дунджаар 1.8 хувь буюу 20,545 ажиллагсадаар ажил эрхлэлт нэмэгдэх төлөвтэй байна. ажиллагсдаар буурсан байх төлөвтэй байна. Барилгын салбарын ажил эрхлэлт өсөх хандлагатай байгаа ба жилийн дундаж өсөлт нь харьцангуй тогтмол 6 хувьтай байхаар таамаглагдаж байна. Урлаг үзвэр, тоглоом наадмын салбарын хөдөлмөрийн эрэлт дараагийн таван жил буюу 2017 он хүртэл жилийн дундаж өсөлт хамгийн өндөр 12.3 хувьтай байна. Харин үйлчилгээний бусад үйл ажиллагааны салбарын ажил эрхлэлт ойрын 2 жилийн хугацаанд бага зэргийн өсөлттэй байгаа бөгөөд цаашдаа 2022 он хүртэл тухайн салбарын хөдөлмөрийн эрэлт дунджаар 3.1 хувиар буурахаар таамаглагдаж байна. Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагаа, мэргэжлийн шинжлэх ухаан болон техникийн үйл ажиллагаа, төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа албан журмын нийгмийн хамгаалал, усан хангамж ба цэвэрлэх үйл ажиллагаа, уул уурхай олборлолт зэрэг салбаруудад 2022 он хүртэл ажил эрхлэлт жилд дунджаар нэлээд өндөр буюу 5-аас 8 хувиар өсөх хандлагатай байна. Доорх зурагт 2022 оны салбараарх ажил эрхлэлтийн нийт ажиллагсдад эзлэх хувийн жингийн таамаглалыг 2012 дүнтэй харьцуулан үзүүлэв. Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй загас барилт, ан агнуурын салбарт ажиллагсдын тоо буурах хандлагатай байгаа ба 2022 он гэхэд 51,706 19
  • 21. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Хүснэгт 2-7. Салбаруудаарх хөдөлмөр эрхлэлтийн таамаглал (хүн, 2012-2022, %) Өөрчлөлт Салбар ХАА 2012 2017т 369,960 330,890 2022т 318,254 Өсөлт (%) 20122017т 2017т2022т 20122022т 20122017т 2017т2022т 20122022т -39,070 -12,636 -51,706 -2.2 -0.8 -1.5 УУ 46,696 71,848 91,480 25,152 19,632 44,784 9.0 4.9 7.0 БҮ 64,897 81,600 88,754 16,703 7,154 23,857 4.7 1.7 3.2 Цах 14,497 15,546 16,265 1,050 719 1,768 1.4 0.9 1.2 УХ 6,681 9,891 12,856 3,210 2,965 6,175 8.2 5.4 6.8 Бар 59,204 79,230 109,481 20,025 30,251 50,276 6.0 6.7 6.3 БөХуд 131,340 147,710 128,148 16,370 -19,562 -3,192 2.4 -2.8 -0.2 Тээ 56,091 65,704 65,585 9,613 -119 9,494 3.2 0.0 1.6 Байр/сууц 30,235 31,986 38,341 1,751 6,355 8,106 1.1 3.7 2.4 МХ 14,740 19,262 23,433 4,522 4,171 8,693 5.5 4.0 4.7 Сан/Да 17,376 21,832 22,882 4,456 1,050 5,506 4.7 0.9 2.8 Үл/Хөд 1,208 1,301 1,659 93 358 451 1.5 5.0 3.2 ШУ 11,341 17,036 24,734 5,695 7,698 13,393 8.5 7.7 8.1 Зах 13,334 14,483 11,772 1,150 -2,711 -1,562 1.7 -4.1 -1.2 ТөУ* 62,919 89,184 108,962 26,265 19,779 46,043 7.2 4.1 5.6 Бол 86,269 95,865 94,793 9,596 -1,072 8,524 2.1 -0.2 0.9 ЭМ 37,529 59,184 73,829 21,655 14,645 36,300 9.5 4.5 7.0 Урлаг 7,357 13,123 16,181 5,766 3,058 8,824 12.3 4.3 8.2 Үйлч 19,783 18,507 14,477 -1,276 -4,030 -5,306 -1.3 -4.8 -3.1 Бүгд 1,051,457 1,184,181 1,261,886 127,740 77,705 205,446 2.3 1.3 1.8 1 * ТөУ нь “Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа албан журмын нийгмийн хамгаалал” салбарыг илэрхийлнэ. Энэ салбарт таамаглагдаж байгаа ажиллагсдын тооны өсөлт нь түүхэн хандлага дээр тулгуурласан учраас ирээдүйд төрөөс баримтлах бодлого болох “Том төрөөс ухаалаг төрлүү” бодлогын нөлөөг тусгаагүй болно. 20
  • 22. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Зураг 2-3. Салбаруудын ажил эрхлэлт (%) Үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа 2022т Урлаг үзвэр тоглоом наадам 2012* Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл … Боловсрол Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах … Захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл … Мэргэжлийн шинжлэх ухаан болон … Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа Санхүүгийн болон даатгалын үйл … Мэдээлэл холбоо Байр сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх … Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа Бөөний болон жижиглэн худалдаа; … Барилга Усан хангамж; бохир ус хог хаягдлын … Цахилгаан хий уур агааржуулалтын … Боловсруулах үйлдвэрлэл Уул уурхай олборлолт Хөдөө аж ахуй ойн аж ахуй загас барилт … 0 Зураг 2-3-аас харахад, 2012 онд 15 ба түүнээс дээш насны нийт ажиллагсдын 35 хувийг ХАА-н салбарт ажиллагсад эзэлж байсан бол 2022 онд 25.2 хувь болохоор таамаглагдаж байна. Мөн бөөний болон жижиглэн худалдаа, боловсрол, үйлчилгээний бусад үйл 10 20 30 40 ажиллагаа, захиргаа болон дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагааны салбаруудад ажиллагсдын нийт ажиллагсдад эзлэх хувийн жин 2012 онтой харьцуулахад 2022 онд буурсан хандлагатай байна. Эсрэгээрээ энэ үзүүлэлт бусад салбаруудад өсөх хандлагатай байна. 21
  • 23. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал 3 Ажил мэргэжлийн ангилалаарх ажил эрхлэлтийн таамаглал МУ-ын хувьд ажил мэргэжлийг YAMAT-08 /ISCO-08/ ангилалаар авч үздэг бөгөөд үндсэн 10 бүлгийн хүрээнд ажил эрхлэлтийн таамаглалыг гаргалаа. Ингэж гаргахдаа 2007-2012 оны “салбар-ажил мэргэжил”-ийн матрицыг ашиглав. Энэ матриц нь эдийн засгийн үйл ажиллагааны салбар бүрээр тухайн жилд ажилласан нийт ажиллагсдыг ажил мэргэжлийн бүлгээр хуваадаг. Салбар бүрийн тухайн ажил мэргэжлээрх ажиллагсдын салбарын нийт ажиллагсдад эзлэх хувийн жингийн чиг хандлагыг тогтоох замаар “салбар-ажил мэргэжил”-ийн матрицыг 2022 он хүртэл таамагласан (Хүснэгт 2-9, 2-10). Салбарын дагуу нэмэх замаар ажил мэргэжил бүрээрх нийт ажиллагсдын тоог гаргаж авсан (Хүснэгт 2-8). Хүснэгт 2-8. Ажил мэргэжлийн ангилалаарх ажил эрхлэлтийн таамаглал (хүн, %) Ажил мэргэжлийн ангилал Өсөлт (%) 2007-08* 2012* 2017т 2022т 20122017т 2017т2022т 20122022т M1 41,646 58,429 76,423 87,788 5.5 2.8 M2 114,433 161,560 196,699 227,045 4.0 2.9 3.5 M3 M4 44,044 16,840 37,069 27,064 52,135 30,022 57,916 34,177 7.1 2.1 2.1 2.6 4.6 2.4 4.2 M5 110,567 162,105 177,769 173,289 1.9 -0.5 0.7 M6 363,511 362,750 319,927 306,790 -2.5 -0.8 -1.7 M7 90,479 93,241 127,043 145,660 6.4 2.8 4.6 M8 70,029 78,240 101,578 110,298 5.4 1.7 3.5 M9 48,254 70,734 96,987 112,027 6.5 2.9 4.7 5,250 5,600 6,897 1.3 4.3 2.8 1,056,441 1,184,181 1,261,886 2.3 1.3 1.8 M10 Бүгд   899,802 * - ҮСХ-ны ажиллах хүчний судалгаа /зөвхөн дотоодын ажиллагсад/ т - Таамаглагдсан үр дүн /дотоод, гадаад ажиллагсдын нийт таамаглал/ 2012-2022 онд хамгийн өндөр өсөлттэй байх мэргэжилд М1 (хууль тогтоогч, төрийн ба төрийн бус байгууллагын албан тушаалын ажилтан, менежер), М3 (техникч болон туслах/дэд мэргэжилтэн) болон М7 (үйлдвэрлэл, барилга, гар урлал, холбогдох 22 ажил үйлчилгээний ажилтан) болон М9 (энгийн ажил, мэргэжил) орж байна.4 Эдгээрийн жилийн дундаж өсөлт нь 4 гаруй 4 М2 нь мэргэжилтэн, М4 нь контор, үйлчилгээний ажилтан, М5 нь худалдаа үйлчилгээний ажилтан, М8 нь суурин төхөөрөмж, машин механизмын операторч, угсрагч.
  • 24. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал хувийн жингийн таамаглалыг 2012 оны дүнтэй харьцуулан үзүүлэв. Нийт ажиллагсдын 34.3 хувийг 2012 онд М6 буюу ХАА-н мэргэшсэн ажилтнууд эзэлж байсан бол энэ нь 2022 онд 24.3 хувь болж буурсан байна. М10 буюу зэвсэгт хүчний ажил мэргэжлийн ажилчдын нийт ажиллагсдад эзлэх хувийн жин тогтмол 0.5 хувьтай байсаар байх төлөвтэй. хувьтай байна. Харин ХАА, ой загас агнуурын мэргэшсэн ажилтнуудын эрэлт буурах хандлагатай байна. Ихэнх салбарт бий болж буй ажил эрхлэлтийн өсөлтийг ХАА-н салбарт үүсч буй бууралт тодорхой хэмжээгээр дэмжиж байна. Доорх зурагт 2022 оны ажил мэргэжлээрх ажил эрхлэлтийн нийт ажиллагсдад эзлэх Зураг 2-4. Ажил мэргэжлийн ангилалаарх ажил эрхлэлтийн таамаглал (%) M10 M9 M8 M7 M6 M5 M4 M3 M2 M1 0.0 5.0 10.0 15.0 20.0 2022т 25.0 30.0 35.0 40.0 2012* Доор “салбар-ажил мэргэжил” матрицын таамаглалыг 2017 болон 2022 оны байдлаар харуулав. 23
  • 25. 24   Салбарын ангилал 1140 1580 1386 76423 Үйлч Бүгд Бол Урлаг 3783 ТөУ ЭМ 2906 15690 Зах 532 1102 ШУ 3151 Сан/Да Үл/Хөд 6907 1743 Тээ 3887 9478 БөХуд МХ 6400 Бар Байр сууц 820 405 УХ БҮ Цах 5737 7985 УУ 1791 M1 ХАА   196699 1797 5093 31404 58176 24102 2156 9875 443 7731 8756 865 2668 7280 12032 762 4467 8159 9553 1382 M2 52135 1450 712 10228 3337 11701 610 3848 326 2328 2282 450 1372 3433 2615 618 1248 1728 2870 980 M3 30022 409 313 910 2735 4980 739 231 - 5238 1501 1036 3307 2535 1617 554 501 1436 1733 247 M4 177769 7630 1477 5945 9230 10073 3875 460 - 1208 930 17587 3137 102563 2135 756 254 4821 3963 1726 M5 319927 88 121 146 208 386 159 168 - 0 0 87 107 435 216 0 0 568 118 317120 M6 Ажил мэргэжлийн ангилал Хүснэгт 2-9. “Салбар-ажил мэргэжил” матриц (хүн, 2017) 127043 3795 764 1497 1568 1478 995 211 - 205 904 305 1988 10191 41884 2021 4385 44155 8519 2177 M7 101578 174 232 2290 1430 6949 880 334 - 1008 314 591 47387 3127 4169 1337 1813 5906 21333 2303 M8 96987 1778 2831 5624 15309 8313 2164 807 - 964 688 4158 3995 8667 8162 3437 2058 6844 18022 3165   M9   5600   88 5511 M10 18507 13123 59184 95865 89184 14483 17036 1301 21832 19262 31986 65704 147710 79230 9891 15546 81600 71848 330890 Бүгд Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал
  • 26.   Салбарын ангилал 668 1393 Үл/Хөд ШУ 1201 2033 1045 87788 ЭМ Урлаг Үйлч Бүгд 3728 3351 Сан/Да Бол 1603 5112 2422 8959 Байр сууц МХ 19636 1788 Тээ Зах 7739 БөХуд ТөУ 14486 9209 Бар 227045 1389 6113 39784 57459 30494 545 7567 11294 998 2678 6596 17428 963 5059 875 508 Цах 9425 11659 1504 M2 УХ 7450 8740 БҮ 1932 ХАА УУ M1   57916 1191 861 12041 2156 12886 489 5810 447 2271 2621 598 1340 2885 3637 875 1228 1926 3603 34177 337 190 1055 2699 6165 682 239 - 6047 1626 1294 3569 2243 2494 808 454 1692 2324 258 M4 173289 6276 1921 7465 9638 11414 3023 688 - 1235 1151 20293 3030 90519 2996 1032 211 5647 4940 1808 M5 306790 59 145 183 209 477 128 249 - 0 0 104 110 379 281 0 0 494 102 303869 M6 Ажил мэргэжлийн ангилал 1052 M3 Хүснэгт 2-10. “Салбар-ажил мэргэжил” матриц (хүн, 2022) 145660 2889 901 2015 1583 1670 860 150 - 217 847 182 1913 8203 57622 2784 4352 47044 10148 2279 M7 110298 40 163 2557 1003 8507 748 445 - 1172 89 742 47236 2714 5030 1694 1570 6251 27953 2382 M8 112027 1250 3853 7528 16231 10903 1816 1273 - 1022 693 5170 3920 6868 10783 4192 2517 7534 23301 3170   M9   6897   87 6809 M10 14477 16181 73829 94793 108962 11772 24734 1659 22882 23433 38341 65585 128148 109481 12856 16265 88754 91480 318254 Бүгд Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал 25
  • 27. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал 4 Ажилгүйдлийн түвшний таамаглал Таамаглагдсан ажиллах хүч (хөдөлмөрийн нийлүүлэлт) болон ажил эрхлэлтээс (хөдөлмөрийн эрэлт) ажилгүйдлийн түвшний таамаглалыг тооцож гаргасан. 2012 онд ажилгүйдлийн түвшин 8.2 хувьтай байсан бол бид ажилгүйдлийн түвшинг урт хугацаандаа ойролцоогоор 6 хувь (0.5 нэгж хувийн хэлбэлзэлтэй) болно гэсэн нөхцөл тавьж энэхүү таамаглалын загварыг боловсрууллаа. Өөрөөр хэлбэл, энэ нь эдийн засагт урт хугацаанд үзэгдэх хэвийн ажилгүйдлийн түвшин юм. ОУВС-аас гаргасан ДНБ-ий таамаглалыг эдийн засаг урт хугацаанд хэвийн ажилгүйдлийн түвшинг (6 орчим хувь) хадгална гэдэг үндэслэлээр засварласан нь хөдөлмөрийн эрэлтийн тоог гаргаж ирэх нөхцөл болсон. Хүснэгт 2-11. Ажилгүйдлийн түвшний таамаглал (хүн, %, 2012-2022) Хөдөлмөрийн эрэлт   Хөдөлмөрийн нийлүүлэлт Ажилгүйдлийн түвшин (%) 2012* 1,056,441 1,151,146 8.2 2013 1,110,160 1,180,712 6.0 2014 1,137,663 1,203,672 5.5 2015 1,150,724 1,224,913 6.1 2016 1,168,275 1,244,381 6.1 2017 1,184,181 1,262,139 6.2 2018 1,198,089 1,278,435 6.3 2019 1,211,819 1,293,652 6.3 2020 1,229,756 1,308,260 6.0 2021 1,244,758 1,322,684 5.9 2022 1,261,886 1,337,189 5.6 * Эх сурвалж: ҮСХ-ны ажиллах хүчний судалгаа 26
  • 28. Дунд ба Урт Хугацааны Хөдөлмөрийн Эрэлт-Нийлүүлэлтийн Таамаглал Хавсралт: товчилсон үгсийн жагсаалт ХАА УУ БҮ ЦАХ УХ БАР БөХуд Тээ Байр сууц МХ Сан/Да Үл/Хөд ШУ ЗАХ ТөУ Бол ЭМ Урлаг Үйлч М1 М2 М3 М4 М5 М6 М7 М8 М9 М10 Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуур Уул уурхай олборлолт Боловсруулах үйлдвэрлэл Цахилгаан хий уур, агааржуулалтын хангамж Усан хангамж, бохир ус хог хаягдлын менежмент, цэвэрлэх үйл ажиллагаа Барилга Бөөний болон жижиглэн худалдаа, машин мотоциклийн засвар үйлчилгээ Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа Байр сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагаа Мэдээлэл холбоо Санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа Мэргэжлийн шинжлэх ухаан болон техникийн үйл Захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагаа Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа албан журмын нийгмийн хамгаалал Боловсрол Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагаа Урлаг үзвэр тоглоом наадам Үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа Хууль тогтоогч, төрийн ба төрийн бус байгууллагын албан тушаалын ажилтан, менежер Мэргэжилтэн Техникч болон туслах / дэд мэргэжилтэн Контор, үйлчилгээний ажилтан Худалдаа үйлчилгээний ажилтан ХАА, ой, загас агнуурын мэргэшсэн ажилтан Үйлдвэрлэл, барилга, гар урлал, холбогдох ажил үйлчилгээний ажилтан Суурин төхөөрөмж, машин механизмын операторч, угсрагч Энгийн ажил, мэргэжил Зэвсэгт хүчний ажил, мэргэжил 27

×