Your SlideShare is downloading. ×
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа

18,863

Published on

Published in: Education
0 Comments
13 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
18,863
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
981
Comments
0
Likes
13
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  1. Монгол Улсын Хөдөлмөрийн яамны харъяа Хөдөлмөрийн судалгааны институт ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА
  2. Тайланг хянасан: М.Чимэддорж Хөдөлмөрийн судалгааны институтын захирал Хэвлэлд бэлтгэсэн: Б.Түвшинбаатар Б.Төмөрчулуун Хөдөлмөрийн харилцааны судалгаа, шинжилгээний секторын эрхлэгч Эрдэм шинжилгээний ажилтан Мэдээллийг боловсруулсан: Эрдэм шинжилгээний ажилтан Б.Эрдэнэтуяа, Д.Нэргүй, Д.Буянжаргал Мэдээлэл цуглуулалт, боловсруулалтыг гүйцэтгэсэн: Судалгаа шинжилгээний “MMCG” ХХК Хэвлэсэн тоо: 300 хувь Цаасны хэмжээ: В5 “Мөнхийн Үсэг” ХХК-д хэвлэв. Улаанбаатар 2013 он
  3. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Хөдөлмөрийн судалгааны институтийн захирлын зурвас Сүүлийн жилүүдэд нэрлэсэн цалин богино хугацаанд хурдтай өсч байна. Нэг талаас хөдөлмөрийн үнэлэмж нэмэгдэж байгаа нь сайн боловч нөгөө талаас бүтээмжийн өсөлтөөр баталгаажаагүй цалингийн өсөлт нь бодит орлогыг өсгөж чаддаггүй байх хандлагатай байдаг тул цалин хөлсний талаар илүү гүнзгийрүүлэн судлах нь бодлогын хувьд чухал ач холбогдолтой юм. “Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа” нь микро түвшинд ААНБ-ын удирдлагууд байгууллагынхаа цалингийн бүтцийг тухайн салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй бусад байгууллагын цалингийн бүтэцтэй харьцуулах, шийдвэр гаргахад чухал хэрэгцээтэй мэдээллүүдийг агуулж байдаг юм. Нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хэмжээ өндөр байх нь нийгмийн баталгааг илэрхийлэх үзүүлэлт болдог бол хувьсах цалингийн хэмжээ буюу нэмэгдэл, шагнал урамшууллын хэмжээ өндөр байх нь цалинг илүү уян хатан, бүтээмжийг үнэлэх хандлагатай байдгийг тэмдэглэх нь зүйтэй. Бид тус судалгааг цаашид хоёр жил тутамд гүйцэтгэж цалингийн бүтцийн өөрчлөлтийн динамик мэдээллийг бий болгон ажиллахаар төлөвлөж байна. Ингэснээр урт хугацаанд цалингийн бүтэц хэрхэн өөрчлөгдөх хандлагыг тодорхойлохоос гадна цалингийн уян хатан байдал, хөдөлмөрийн орлогын тогтвортой байдал зэргийг эдийн засгийн үйл ажиллагааны салбарууд, ажил мэргэжлийн ангилал, аймаг, нийслэл, бүс нутгаар тодорхойлон харах боломжтой болох юм. Түүнчлэн тус судалгааны үр дүн нь хөдөлмөрийн харилцааны оролцогч талууд болох ажил олгогчид болон ажиллагчдын төлөөллийн байгууллагуудын хамтын гэрээ, тарифын хэлэлцээрт мэдээллийн эх үүсвэрийн чухал үүргийг гүйцэтгэх юм. Цалин хөлсний бүтцийн судалгааны үр дүнгийн мэдээлэл нь бодлого боловсруулах, шийдвэр гаргах түвшинд өргөн хүрээнд ашиглагдана гэдэгт итгэлтэй байна. Захирал М.ЧИМЭДДОРЖ 3
  4. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Агуулга ХҮСНЭГТИЙН ЖАГСААЛТ......................................................................................................5 ЗУРГИЙН ЖАГСААЛТ..............................................................................................................6 ТОВЧИЛСОН ҮГИЙН ЖАГСААЛТ........................................................................................... 7 Оршил ...............................................................................................................................8 Судалгааны хураангуй....................................................................................................8 БҮЛЭГ 1. ТАНИЛЦУУЛГА......................................................................................................13 1.1 Судалгааны зорилго, ач холбогдол.................................................................... 14 1.2 Тайлангийн агуулга, бүтэц.................................................................................. 15 БҮЛЭГ 2. СУДАЛГААНЫ АРГА ЗҮЙ, ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТ.............................................17 2.1 Судалгааны хамрах хүрээ................................................................................... 18 2.2 Судалгааны түүвэрлэлт....................................................................................... 18 БҮЛЭГ 3. ҮНДСЭН ЦАЛИН....................................................................................................21 3.1 Ажиллагчдын үндсэн цалин, ажиллагчдын хүйсээр, аймаг, нийслэл, бүс нутгаар................................................................................................................ 22 3.2 Ажиллагчдын үндсэн цалин, ажил мэргэжлийн ангилал, салбар, байгууллагын төрөл, өмчийн хэлбэрээр...........................................................24 3.3 Үйлдвэрчний эвлэлтэй болон эвлэлгүй байгууллагуудын үндсэн цалин.........29 3.4 Гадаад ажиллагчдын цалин................................................................................30 БҮЛЭГ 4. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЭЦ, БҮРЭЛДЭХҮҮН..........................................................31 4.1 Нийт цалин.......................................................................................................... 32 4.2 Гадаад ажиллагчдын нийт цалин.......................................................................43 4.3 Шагнал, урамшуулал..........................................................................................45 4.4 Цалин хөлсийг нэмэгдүүлсэн бууруулсан шийдвэр.......................................... 47 БҮЛЭГ 5. ХӨДӨЛМӨРИЙН ХӨЛСНИЙ ДООД ХЭМЖЭЭ БОЛОН ТҮҮНЭЭС ДООГУУР ХЭМЖЭЭГЭЭР ЦАЛИНЖИЖ БУЙ АЖИЛЛАГЧИД...............................................................49 БҮЛЭГ 6. ТУРШИЛТ СУДАЛГААНЫ ҮР ДҮНТЭЙ ХАРЬЦУУЛСАН ҮР ДҮНГҮҮд.................55 БҮЛЭГ 7. АЖЛЫН ЦАГИЙН ҮЗҮҮЛЭЛТ................................................................................ 73 ДҮГНЭЛТ ............................................................................................................................. 77 ХАВСРАЛТ. ҮР ДҮНГИЙН ХҮСНЭГТҮҮД.............................................................................. 81 4
  5. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА ХҮСНЭГТИЙН ЖАГСААЛТ Хүснэгт 1. Ажиллагчдын тоо, үндсэн цалин, хүйсээр, аймаг, нийслэл, бүсээр Хүснэгт 2. Ажиллагчдын үндсэн цалин, ажил мэргэжлийн ангиллаар, хүйсээр, мянган төгрөгөөр..................................................................................... 26 Хүснэгт 3. Ажиллагчдын үндсэн цалин, ажил мэргэжлийн ангилал, ААНБ-ын төрлөөр.................................................................................................... 28 Хүснэгт 4. Ажиллагчдын үндсэн цалин, ААНБ-ын өмчийн хэлбэрээр, хүйсээр.... 29 Хүснэгт 5. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийн хэмжээ, бүтэц бүс, аймаг, нийслэлээр................................................................................... 33 Хүснэгт 6. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, салбараар...................37 Хүснэгт 7. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, ААНБ-ын өмчийн хэлбэрээр................................................................................................. 40 Хүснэгт 8. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр.................................................................................................. 41 Хүснэгт 9. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, ажил мэргэжлийн ангиллаар................................................................................................. 42 Хүснэгт 10. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, ажиллагчдын боловсролын түвшингээр........................................................................ 43 Хүснэгт 11. Ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж, бусад улс орнуудын салбарын дундажтай харьцуулсан харьцаа............................................................ 44 Хүснэгт 12. Цалин хөлс нэмсэн ААНБ-ын тоо............................................................47 Хүснэгт 13. Ажиллагчдын тоо, үндсэн цалингийн интервалаар, хүйсээр................ 50 Хүснэгт 14. Үндсэн цалингийн өөрчлөлт, аймаг, нийслэл, бүс нутгаар.................. 56 Хүснэгт 15. Үндсэн цалингийн өөрчлөлт, салбараар................................................ 60 Хүснэгт 16. Үндсэн цалингийн харьцуулалт, ажил мэргэжлийн ангиллаар............ 62 Хүснэгт 17. Нийт цалингийн дунджийн харьцуулалт, бүс, аймаг, нийслэлээр....... 64 Хүснэгт 18. Нийт цалингийн дунджийн харьцуулалт, салбарын ангиллаар........... 66 Хүснэгт 19. Нийт цалингийн дунджийн харьцуулалт, нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувийн өөрчлөлт, байгууллагын өмчийн хэлбэрээр............67 Хүснэгт 20. Нийт цалингийн дунджийн харьцуулалт, нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувийн өөрчлөлт, байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр.. 68 Хүснэгт 21. Нийт цалингийн дунджийн харьцуулалт болон нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувийн өөрчлөлт, ажил мэргэжлийн ангиллаар..... 68 Хүснэгт 22. Ажиллагчдын тоо болон хувь, цалингийн интервалаар....................... 69 5
  6. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА ЗУРГИЙН ЖАГСААЛТ Зураг Зураг Зураг Зураг 1. 2. 3. 4. Зураг 5. Зураг 6. Зураг 7. Зураг 8. Зураг 9. Зураг 10. Зураг 11. Зураг 12. Зураг 13. Зураг 14. Зураг 15. Зураг 16. Зураг 17. Зураг 18. Зураг 19. Зураг 20. Зураг 21. Зураг Зураг Зураг Зураг Зураг Зураг Зураг 6 22. 23. 25. 24. 26. 27. 28. Ажиллагчдын үндсэн цалин, мянган төгрөгөөр.....................................22 Ажиллагчдын үндсэн цалин, бүсээр, хүйсээр, мянган төгрөгөөр........ 24 Ажиллагчдын үндсэн цалин, салбараар, мянган төгрөгөөр................. 25 Ажиллагчдын үндсэн цалин, хүйсээр, ажил мэргэжлийн ангиллаар, мянган төгрөгөөр......................................................................................27 Үндсэн цалингийн хэмжээ, үйлдвэрчний эвлэлтэй болон эвлэлгүй эсэх, ААНБ-ын төрлөөр.................................................................................... 29 Гадаад ажиллагчдын үндсэн цалин, салбараар.................................... 30 ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтцэд олговрыг багтаасан байдлаар, хүйсээр................................................................................... 34 ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, хүйсээр ..................... 34 ААНБ-ын ажиллагчдын дундаж цалингийн бүтэц, бүсээр.................... 35 ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтцэд олговрыг багтаасан байдлаар, бүсээр..................................................................................... 35 ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж, салбараар /мян.төг/............................................................................... 36 ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, салбараар.................. 39 Гадаад ажиллагчдын нийт цалин, нийт цалингийн бүтцээр, хувиар болон мөнгөн дүнгээр............................................................................. 43 Шагнал урамшуулал авсан хүн, ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр, хувиар...................................................................................................... 45 Шагнал урамшуулал авсан ажиллагчдын тоо болон дундаж урамшууллын хэмжээ, ААНБ-н хариуцлагын хэлбэрээр....................... 46 Цалин хөлс нэмсэн ААНБ-ын тоо, ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр.46 ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчид, тухайн сард ажилласан өдөр............................................. 51 ХХДХ хэмжээ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр үндсэн цалин авсан ажиллагчид, байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр.............................. 51 ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчид, байгууллагын өмчийн хэлбэрээр, хувиар........................ 52 ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр үндсэн цалин авсан ажиллагчид, хөдөлмөр эрхлэлтийн байдлаар....................................... 52 ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчид, салбараар, хувиар............................................................. 53 Үндсэн цалингийн өсөлтийн хувь, хүйсээр ...........................................57 Үндсэн цалингийн харьцуулалт, хүйсээр .............................................. 58 Үндсэн цалингийн харьцуулалт, бүсээр /мян.төг/................................ 59 Үндсэн цалингийн харьцуулалт, бүсээр /мян.төг/................................ 59 Үндсэн цалингийн харьцуулалт, эдийн засгийн салбараар, хувиар..... 61 Үндсэн цалингийн харьцуулалт, байгууллагын өмчийн хэлбэрээр....... 61 Үндсэн цалингийн харьцуулалт, байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр........................................................................... 62
  7. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Зураг 29. Зураг 30. Зураг 31. Зураг 32. Зураг 33. Зураг 34. Зураг 35. Зураг 36. Зураг 37. Үндсэн цалингийн өөрчлөлт, ажил мэргэжлийн ангиллаар, мянган төгрөгөөр ................................................................................................ 63 Нийт цалингийн өөрчлөлт, аймаг, нийслэлээр, хувиар........................ 65 ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчдын нийт ажиллагчдад эзлэх хувь, байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр........................................................................... 69 ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчид, байгууллагын өмчийн хэлбэрээр, хувиар.........................70 ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчдын нийт ажиллагчдад эзлэх хувь, салбараар....................... 71 Ажлын бус өдрөөр ажилласан ажиллагчдын хувь, ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр............................................................................74 Илүү цагаар ажилласан ажиллагчдын нийт ажиллагчдын дүнд эзлэх хувь, хүйс, байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр.................................75 Илүү цагаар ажилласан ажиллагчид, байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр..................................................................................................75 Илүү цагаар ажилласан боловч илүү цагийн нэмэгдэл хөлс аваагүй ажиллагчид, ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр.....................................76 ТОВЧИЛСОН ҮГИЙН ЖАГСААЛТ ААНБ Аж ахуйн нэгж, байгууллага ББН Бүх гишүүд нь бүрэн хариуцлагатай нөхөрлөл ЗБН Зарим гишүүд нь бүрэн хариуцлагатай нөхөрлөл МҮЭХ Монголын Үйлдвэрчний Эвлэлийн Холбоо МАОЭНХ Монголын Ажил Олгогч Эздийн Нэгдсэн Холбоо ОНӨҮГ Орон нутгийн өмчит үйлдвэрийн газар ТӨҮГ Төрийн өмчит үйлдвэрийн газар ХХДХ Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ ХК Хувьцаат компани ХХК Хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани 7
  8. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА ОРШИЛ Монгол Улсад “Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа”-г олон улсын нийтлэг жишиг аргачлалын дагуу явуулсан нь хөдөлмөрийн зах зээл дэх ажиллагчдын цалин, хөлс, орлого, нэмэгдэл хөлс, урамшууллын хэмжээг тусган харуулсан цалин, хөлсний бүтцийн үндэсний хэмжээний суурь судалгаа болсон билээ. Хөдөлмөрийн харилцааг зохицуулдаг үндсэн асуудлын нэг болох цалин хөлсний бүтцийн бодит статистик мэдээлэлтэй болох зайлшгүй шаардлага Монгол Улсын Хөдөлмөрийн яам болон бусад бодлого боловсруулагчдад бий болоод байна. Энэ асуудлын хүрээнд “Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа 2013”-ыг Монгол орны хэмжээнд явуулж , эдийн засгийн салбаруудаар тодорхойлох хэрэгцээ шаардлага үүссэн юм. “Цалин хөлсний бүтцийн туршилтын судалгаа”-г цалин хөлсний статистик мэдээллийг боловсронгуй болгох, гарсан мэдээлэлд үндэслэн бодлогын шинжилгээ хийж цалингийн талаар төрөөс баримтлах бодлогыг боловсруулах, хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ тогтоохтой холбоотойгоор хөдөлмөр, нийгмийн зөвшлийн гурван талт хороог мэдээллээр хангах зорилгоор олон улсын аргачлалын дагуу 2009-2010 онд анх удаа зохион байгуулж байсан. Тус судалгааг Олон улсын хөдөлмөрийн байгууллага /ОУХБ/-ын техникийн туслалцаатайгаар Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн яам / HХХЯ/, Үндэсний статистикийн хороо /ҮСХ/ хамтран зохион байгуулж байсан. Энэхүү судалгаа нь цалин хөлсний бүтцийн талаар судалж буй хоёрдахь судалгаа болсон ба уг судалгааны нэгдсэн үр дүнг энэхүү тайлангаар танилцуулж байна. СУДАЛГААНЫ ХУРААНГУЙ “Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа “-г цалин хөлсний талаарх мэдээллийг шинэчлэн дэлгэрэнгүй гаргах, ажиллагчдын цалин хөлсний бүтцийг нарийвчлан судалж, хөдөлмөрийн салбарын бодлого боловсруулагчид болон ААНБ-ын мэдээллийн хэрэгцээнд нийлүүлэх зорилгоор гүйцэтгэлээ. Цалин хөлсний бүтцийн судалгаанд орон нутгийн 711, Улаанбаатар хотын 1020, нийт 1731 ААНБ-ын 28763 ажиллагчид хамрагдлаа. Эдгээр ажиллагчдын 14873 буюу 51.7 хувь нь эрэгтэйчүүд, 13890 буюу 48.3 хувь нь эмэгтэйчүүд байна. Үндсэн цалин болон нийт цалингийн бүтцийг үйл ажиллагааны салбар, аймаг, нийслэл, бүс нутаг, байгууллагын өмчийн хэлбэр, ажиллагчдын хүйс, ажил мэргэжлийн төрлөөр тодорхойлон тус тайланд тусгалаа. Ажиллагчдын үндсэн цалингийн улсын дундаж 528.7 мянган төгрөг байгаа ба эрэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалин 555.4 мянган төгрөг, эмэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалин 500.1 мянган төгрөг байна. 8
  9. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Ажиллагчдын үндсэн цалин, мянган төгрөгөөр Улсын дундаж, 528.7 591.8 405.1 Баруун бүс 414.8 Хангайн бүс 436.9 394.2 Төвийн бүс Зүүн бүс Улаанбаатар Ажиллагчдын үндсэн цалинг бүс нутгаар авч үзвэл Улаанбаатарын бүсэд ажиллагчдын цалин хамгийн өндөр буюу 591.8 мянган төгрөг байна. Энэ нь улсын дунджаас 63.1 мянган төгрөгөөр илүү дүн юм. ААНБ-ын ажиллагчдын үндсэн цалинг эдийн засгийн бүх үйл ажиллагааны салбараар авч үзвэл уул уурхайн олборлолтын салбарт ажиллагчдын цалин хамгийн өндөр буюу 871.4 мянган төгрөг байна. Харин хамгийн бага нь ХАА загас барилт, ан агнуурын салбарт ажиллагчдын цалин бөгөөд улсын дунджаас 181.5 мянган төгрөгөөр бага цалинтай байна. Ажиллагчдын үндсэн цалин, ААНБ-ын өмчийн хэлбэрээр, хүйсээр Байгууллагын өмчийн хэлбэр Улсын дундаж Бүгд 528.7 Өмчийн Өмчийн оролцоотой Хүйсээр: Эрэгтэй Эмэгтэй 555.4 500.1 498.8 511.8 488.4 599.5 618.1 566.5 Хамтарсан 973.7 1003.1 860.9 Өмчийн 425.9 423.3 431.5 Өмчийн оролцоотой 449.7 456.3 441.6 511.9 498.6 518.4 Монгол улсын иргэн 519.9 546.9 487.8 Хамтарсан 686.9 736.2 619.2 Гадаад улсын 853.5 946.4 734.3 Үүнээс Төрийн Орон нутгийн Хамтарсан Хувийн 9
  10. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА ААНБ-ын ажиллагчдын үндсэн цалинг байгууллагын өмчийн хэлбэрээр авч үзэхэд төрийн өмчийн гадаадтай хамтарсан ААНБ-ын үндсэн цалин хамгийн өндөр буюу 973.7 мянган төгрөг байна. Энэ нь улсын дунджаас 445.0 мянган төгрөгөөр өндөр дүн юм. Үндсэн цалингийн харьцуулалт, хүйсээр /мян.төг/ Мян төг 600.0 500.0 555.4 528.7 500.1 400.0 300.0 200.0 242.6 230.5 219.3 100.0 0.0 УЛСЫН ДУНДАЖ ЭР 2010 он ЭМ 2013 он Үндсэн цалинг 2010 онд хийгдсэн “Цалин хөлсний бүтцийн туршилтын судалгаа”ны үр дүнтэй харьцуулахад ажиллагчдын үндсэн цалин 2.3 дахин буюу 298.2 мянган төгрөгөөр нэмэгдсэн байна. Ажиллагчдын нийт цалин, мянган төгрөгөөр 800 Улсын дундаж, 642.2 700 600 500 701.9 642.2 400 493.2 498.4 531.7 579.8 300 200 100 0 Улсын дундаж Баруун бүс Зүүн бүс Хангайн бүс Төвийн бүс Улаанбаатар Судалгааны дүнгээр аж ахуй нэгж, байгууллагад ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж 642.2 мянган төгрөг байна. Эрэгтэй ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж 683.0 мянган төгрөг, эмэгтэй ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж 598.5 мянган төгрөг байна. 10
  11. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийг салбараар авч үзвэл уул уурхай, олборлолтын салбарын нийт цалингийн дундаж хамгийн өндөр буюу 1097.5 мянган төгрөг байна. Харин ХАА, загас барилт, ан агнуурын салбарт ажиллагчдын цалин хамгийн бага буюу 356.1 мянган төгрөг байгаа нь улсын дунджаас 286.1 мянган төгрөгөөр бага дүн юм. Нийт цалингийн өөрчлөлт, аймаг, нийслэлээр, хувиар 200 160.0 143.1 150 130.71 100 87.4 117.7 109.7 107.2 98.9 97.9 104.6 82.1 112.5 125.9 105.2 107.5 92.8 88.0 83.9 87.6 143.5 126.2 79.2 86.0 в У а Ул анб вс сы аа т н ду ар нд аж Хо Хө вд вс г Хэ өл нт ий Тө Ул Ар Ба ха ян нга й Ба Өл ян гий хо нг о Бу р Го лг вь ан Го Ал вь та й Да сүм рх бэ ан р Ду Уул нд го в До ь рн До рн од ог о За вь вх ан Ө О вө р рх хо а н Ө нга м нө й Сү гов хб ь аа та Сэ р лэ нг э 50 Ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийг 2010 оны нийт цалингийн дундажтай харьцуулахад 2.4 дахин буюу 378.5 мянган төгрөгөөр нэмэгдэж 642.2 мянган төгрөг болсон байна. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, хүйсээр 3.9 1.7 5.0 3.7 1.8 5.3 4.1 1.5 4.7 10.3 10.9 9.6 79.1 78.3 УЛСЫН ДУНДАЖ ЭР 1.8 5.2 1.9 5.5 10.7 11.3 1.6 4.9 10.0 80.1 82.3 81.3 81.5 ЭМ УЛСЫН ДУНДАЖ ЭР ЭМ Олговор Шагнал урамшуулал Шагнал урамшуулал Нэмэгдэл хөлс Нэмэгдэл хөлс Нэмэгдэл Нэмэгдэл Үндсэн цалин Үндсэн цалин 11
  12. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Нийт цалингийн дундажыг бүтцээр нь авч үзвэл 528.7 мянган төгрөг буюу 82.3 хувийг үндсэн цалин, 68.8 мянган төгрөг буюу 10.7 хувийг нэмэгдэл цалин, 33.4 мянган төгрөг буюу 5.2 нэмэгдэл хөлс, үлдсэн 11.3 мянган төгрөг буюу 1.8 хувийг шагнал урамшуулал эзэлж байна. Ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийг ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр нь авч үзвэл бүх гишүүд нь бүрэн хариуцлагатай нөхөрлөлд ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж хамгийн бага буюу 241.7 мянган төгрөг байна. Харин зарим гишүүд нь бүрэн хариуцлагатай нөхөрлөлд ажиллагчдын цалин 265.4 мянган төгрөг бөгөөд 100.0 хувь үндсэн цалингаас бүрдэж байгаа нь бусад байгууллагын нийт цалинд үндсэн цалингийн эзлэх хувиас хамгийн өндөр байна. ХК-д ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж хамгийн өндөр буюу 817.5 мянган төгрөг байна. Үүнийг бүтцээр нь авч үзвэл 68.0 хувийг үндсэн цалин эзэлж байгаа нь бусад байгууллагын үндсэн нийт цалинд үндсэн цалингийн эзлэх хувиас бага байгаа бөгөөд нэмэгдэл 20.3 хувь, нэмэгдэл хөлс 5.9 хувь, шагнал урамшуулал 5.8 хувийг эзэлж байгаа нь бусад байгууллагын нийт цалинд эзлэх нэмэгдэл хөлс болон шагнал урамшууллын эзлэх хувиас өндөр байна. Ажиллагчдын тоо, үндсэн цалингийн интервалаар, хүйсээр Цалингийн интервал /мян.төг/ Бүгд Үүнээс: 140.4 хүртэл 140.4 140.4-200.0 200.1-300.0 300.1-400.0 400.1-500.0 500.1-600.0 600.1-700.0 700.1-800.0 800.1 ба түүнээс дээш Ажиллагчдын тоо Хувь 28763 100.0% 254 609 1538 2959 5649 6876 4372 2221 1361 2924 0.9% 2.1% 5.3% 10.3% 19.6% 23.9% 15.2% 7.7% 4.7% 10.2% Хүйсээр Эр Эм 14873 13890 148 319 816 1604 2821 3206 2101 1226 790 1842 106 290 722 1355 2828 3670 2271 995 571 1082 Судалгаанд хамрагдсан 1731 ААНБ-ын 28763 ажиллагчдын 863 нь буюу 3.0 хувь нь 2013 оны 5 сард хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан байна. 2.1 хувь нь хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээгээр үндсэн цалин авсан бол 0.9 хувь нь түүнээс доогуур цалин хөлс авсан байна. Судалгаанд хамрагдсан 28763 ажиллагчдын 21.4 хувь буюу 6140 нь урамшуулал авсан байна. Хариуцлагын хэлбэрээр нь авч үзвэл шагнал урамшуулал авсан ажиллагчдын дийлэнх нь буюу 42.2 хувь нь төсөвт байгууллагад ажиллагчид байгаа ба тэдгээрт олгосон шагнал урамшууллын дундаж хэмжээ нь 374.4 мянган төгрөг байна. Судалгаанд хамрагдсан 1731 ААНБ-ын 28763 ажиллагчдын 863 нь буюу 3.0 хувь нь 2013 оны 5 сард хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан байна. 2.1 хувь нь хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээгээр үндсэн цалин авсан бол 0.9 хувь нь түүнээс доогуур цалин хөлс авсан байна. Ажлын бус өдрөөр ажилласан ажиллагчид нийт 1523 буюу нийт судалгаанд хамрагдсан ажиллагчдын 5.3 хувийг эзэлж байна. 12
  13. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 1 Судалгааны ТАНИЛЦУУЛГА 13
  14. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 1. Судалгааны ТАНИЛЦУУЛГА 1.1 Судалгааны зорилго, ач холбогдол Цалин хөлсний бүтцийн судалгааны зорилго: Цалин хөлсний талаарх мэдээллийг шинэчлэн дэлгэрэнгүй гаргах, ажиллагчдын цалин хөлсний бүтцийг нарийвчлан судалж, хөдөлмөрийн салбарын бодлого боловсруулагчид болон ААНБ-ын мэдээллийн хэрэгцээнд нийлүүлэх юм. “Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа”-ны хүрээнд дараах зорилтуудыг дэвшүүлсэн: Үүнд • Цалин хөлсний статистикийн мэдээллийг шаардлагатай үзүүлэлтүүдээр баяжуулан шинэчлэх; • Цалин хөлсний бүтцийг тодорхойлох, хөдөлмөрийн өртгийн тооцоо хийхэд шаардлагатай мэдээлэл, судалгааны суурь бий болгох; • ААНБ-ын төрөл, өмчийн хэлбэр, ажиллагчдын тоо, хөдөлмөр эрхлэлтийн байдал, ээлжийн систем, цалингийн өсөлт болон өсөлтийн хувь, шагнал урамшуулал зэрэг мэдээллээс гадна тухайн байгууллагын ажиллагчдын хүйс, боловсролын түвшин, ажиллах хэв маяг, ажилласан жил, албан тушаал, ажил мэргэжлийн ангилал, цалин олголтын давтамж, үндсэн цалин болон бусад нэмэгдэл цалин хөлс, олговрын талаарх мэдээллийг цуглуулах , боловсруулалт хийх. Судалгааны ач холбогдол: ”Цалин хөлсний бүтцийн судалгаа” нь ажиллагчдын цалин хөлсний бүтэц, үндсэн цалин, нэмэгдэл хөлс, шагнал урамшууллын хэмжээ, тэдгээрийн цалин хөлсөнд эзэлж буй хувь хэмжээ, ажиллагчдын боловсрол, хүйс, хөдөлмөр эрхлэлтийн байдал, ҮЭ-д нэгдсэн эсэх, илүү цаг, амралт, баяр, ёслолын өдөр ажилласан байдал зэрэг хүчин зүйлсийн цалин хөлсний түвшинд үзүүлж буй нөлөөлөл, түүнчлэн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээгээр болон түүнээс доогуур цалинжиж буй ажиллагчдын талаарх тоо мэдээллийг эдийн засгийн үйл ажиллагааны салбар, хариуцлагын хэлбэр, өмчийн хэлбэр зэргээр ангилан бодлогын дүн шинжилгээ хийх боломжийг бий болгосноороо чухал ач холбогдолтой. 14
  15. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА 1.2 Тайлангийн агуулга, бүтэц Цалин хөлсний бүтцийн судалгааны тайлан нь дараах 8 бүлгээс бүрдэнэ. Үүнд: Бүлэг 1. Танилцуулга Бүлэг 2. Судалгааны арга зүй, зохион байгуулалт Бүлэг 3. Үндсэн цалин Бүлэг 4. Цалин хөлсний бүтэц, бүрэлдэхүүн Бүлэг 5. ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр цалинжиж буй ажиллагчид Бүлэг 6. Туршилт судалгааны үр дүнтэй харьцуулсан үр дүнгүүд Бүлэг 7. Ажлын цагийн үзүүлэлт Бүлэг 8. Дүгнэлт, зөвлөмж Тайлангийн 1-р бүлэгт судалгааны зорилго, ач холбогдлын талаар, Бүлэг 2-т судалгааны арга зүй, хамрах хүрээ, зохион байгуулалт, асуулга, заавар, мэдээлэл цуглуулалт, боловсруулалтын талаар, Бүлэг 3-т ажиллагчдын нийт цалингийн хэмжээ, аймаг, нийслэл, бүсээр, ажиллагчдын ажил мэргэжлийн ангилал болон эдийн засгийн үйл ажиллагааны салбарын ангилал, хөдөлмөр эрхлэлтийн байдлаар болон үйлдвэрчний эвлэлтэй эсэх тухай, Бүлэг 4-т цалин, хөлсний бүтэц болох үндсэн цалин, нэмэгдэл олговор, нэмэгдэл хөлс, шагнал, урамшууллын талаар, Бүлэг 5-д хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ /ХХДХ/ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр цалинжиж буй ажиллагчдын талаар, Бүлэг 6-д судалгааны үр дүнг 2010 онд хийгдсэн Цалин хөлсний бүтцийн туршилт судалгааны үр дүнтэй харьцуулсан үр дүн, өөрчлөлтийг, Бүлэг 7-д ажлын өдөр болон ажлын цагийн үзүүлэлт, бусад хүчин зүйлтэй хэрхэн холбогдож буй талаар, Бүлэг 8-д судалгаанаас гарсан гол үр дүнгүүдэд үндэслэн дүгнэлт хийж, тайлбарласан болно. 15
  16. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 2 СУДАЛГААНЫ АРГА ЗҮЙ, ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТ 17
  17. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 2. СУДАЛГААНЫ АРГА ЗҮЙ, ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТ 2.1 Судалгааны хамрах хүрээ Монгол Улсын хэмжээнд 2012 оны жилийн эцсийн байдлаар албан ёсны бүртгэлтэй 92442 ААНБ байгаагаас 2012 оны жилийн эцсийн статистикийн мэдээгээр үйл ажиллагаа явуулаагүй, санхүүгийн Х тайлантай, хаяг байршил нь тодорхойгүй байсан болон 2013 оны 1-р улиралд санхүүгийн Х тайлан өгсөн ААНБ-уудыг түүврийн хүрээнээс хасч түүврийн хүрээг тодорхойлсон. Цалин хөлсний бүтцийн судалгаанд байнгын үйл ажиллагаа явуулж байгаа 35,269 ААНБ-аас түүврийг оновчтой сонгохын тулд дараах хүчин зүйлсүүдийг харгалзан үзэж 2,428 ААНБ-ыг судалгаанд хамрууллаа. Үүнд: • Монгол улсын бүх эдийн засгийн үйл ажиллгааны салбарууд • ААНБ-ын ажиллагчдын тооны бүлэг • ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэр • ААНБ-ын өмчийн хэлбэр • Газарзүйн байршил 2.2 Судалгааны түүвэрлэлт Цалин хөлсний бүтцийн судалгаанд магадлалт түүврийн аргыг ашигласан. Судалгаанд хамрагдах аж ахуй нэгж байгууллагын түүвэрлэх хүрээг тодорхойлохдоо дараах байдлаар гүйцэтгэсэн. Үүнд: 1. Бизнес регистрийн 2012 оны жилийн эцсийн сангаас үйл ажиллагаа явуулсан хуулийн этгээд аж ахуй нэгж байгууллагын нийт жагсаалтыг сонгож авсан. 2. Уг сонгож авсан хүрээнээс статистикийн 2012 оны жилийн эцсийн мэдээнд үйл ажиллагаа явуулаагүй, Х тайлантай, хаягандаа байхгүй шалтгаанаар хамрагдаагүй аж ахуй нэгж байгууллагыг хассан. 3. Мөн 2013 оны 1-р улиралд Х тайлан өгсөн аж ахуй нэгжүүдийг дээрх хүрээнээс хасаж судалгааны түүврийн хүрээг бэлтгэсэн. Эдгээр сайжруулалтыг хийсний дараа түүврийн эх олонлог 35269 аж ахуй нэгж байгууллага болсон. Түүврийн хэмжээ: Энэ судалгаанд ажиллагчдын дундаж тоог гол үзүүлэлт болгон авсан. 18
  18. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Ажиллагдчын тооны бүлэг ААН-ийн эзлэх хувь Ажиллагчдын эзлэх хувь 1-5 71.1 10.7 6-19 16.9 14.2 20-49 7.2 17.1 50-149 3.8 24.0 150+ 1.1 34.1  Нийт 100.0 100.0 Түүврийн хэмжээг тодорхойлох зарчмын дагуу 5 дахь буюу 150-аас дээш ажилтантай аж ахуй нэгж байгууллагыг бүхэлд нь судалгаанд хамруулна. Энд 384 аж ахуй нэгж байгууллага багтсан. Үлдсэн аж ахуй нэгжийг(35269-384=34885) дараах томъёог ашиглан тодорхойлсон. nSRS  z ⋅S  =  α/2   e  2 95 хувийн ач холбогдлын түвшинд t статистикийн утга 1,96 гэсэн утгатай байдаг. Үлдсэн эх олонлогын түвшин(34885)- д ажиллагчдын тооны дундаж болон стандарт хазайлтыг тооцоход , S=17.09 байна. Харьцангуй алдааг ойролцоогоор 8.6 хувь гэж үзсэн ба түүврийн харьцангуй алдааны хязгаар е=0.086* 8.33=0.72 болно. Түүврийн томъёонд орлуулан тооцвол: N буюу эх олонлогын хэмжээг харьцангуй бага гэж үзсэн тул дараах томъёогоор шинэчлэн тооцсон. n= Үүний дараа nSRS n 1 + SRS N Нийт түүврийн хэмжээ: n(f)=384+2052=2436 Түүврийн хуваарилалт Ажиллагчдын дийлэнх хувь буюу 34.1 нь 384 аж ахуй нэгжид ажиллаж байгаа тул энэ бүлэгт ямар нэгэн хуваарилалт хийхгүй. Үлдсэн аж ахуй нэгжийг хуваарилахдаа “Оновчтой буюу Ньюманы хуваарилалтын арга”-ыг ашигласан. Томъёог бичвэл: 19
  19. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА = nh n* ⋅ N h Sh H ∑N S h =1 h h Түүврийн хэмжээ ажиллагчдын тооны бүлгийг дор харуулав. Ажиллагчдын тооны бүлэг 1-5 6-19 20-49 50-149  Нийт Nh 25067 5960 2531 1327 34885 Sh 1.21 3.79 8.25 25.92 17.09 NhSh 30404.12 22589.43 20885.43 34392.33 108271.3 NhSh/ Sum(NhSh) 0.28 0.21 0.19 0.32 1.00 nh 576 428 396 652 2052 Уг хүснэгтийг ашиглан хуваарилалт хийх явцад ашигласан коэффициентийн оронгийн нарийвчлалаас шалтгаалан түүврийн хэмжээ 2428 болон багассан. Түүврийг сонгохдоо эдийн засгийн үйл ажиллагааны салбар болон ажиллагчдын тооны бүлэг тус бүрээр кластер үүсгэн энгийн санамсаргүй түүврийн аргаар сонгож тогтоосон. Үр дүнг хүснэгтээр үзүүлэв. Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуур Ажиллагчдын тооны бүлэг 1-5 6-19 20-49 50-149 150+ 47 30 32 10 1 Уул уурхай, олборлолт 17 19 20 41 33 130 Боловсруулах үйлдвэрлэл Цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамж Усан хангамж; бохир ус, хог, хаягдлын менежмент болон цэвэрлэх үйл ажиллагаа БАРИЛГА Бөөний болон жижиглэн худалдаа; машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээ Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа Байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагаа Мэдээлэл, холбоо Санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа Мэргэжлийн, шинжлэх ухаан болон техникийн үйл ажиллагаа Захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагаа Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын нийгмийн хамгаалал Боловсрол Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагаа Урлаг, үзвэр, тоглоом наадам Үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа Олон улсын байгууллага, суурин төлөөлөгчийн үйл ажиллагаа 17 24 18 38 10 17 44 22 41 19 130 120 40 19 16 19 8 102 14 16 15 51 34 130 37 10 10 36 37 130 19 37 39 67 53 20 25 25 36 35 21 22 35 15 28 47 37 19 10 12 23 9 12 2 2 130 130 130 130 130 23 23 22 58 4 130 19 21 21 60 8 129 7 7 16 50 50 130 5 13 39 51 5 19 30 30 11 23 25 34 61 30 32 10 48 44 4 5 130 129 130 130 2 2 1 3   8 394 652 384 2428 Салбарын нэр НИЙТ 20 570 428 Дүн 120
  20. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 3 ҮНДСЭН ЦАЛИН 21
  21. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 3. ҮНДСЭН ЦАЛИН 3.1 Ажиллагчдын үндсэн цалин, ажиллагчдын хүйсээр, аймаг, нийслэл, бүс нутгаар Цалин хөлсний бүтцийн судалгаанд орон нутгийн 711, Улаанбаатар хотын 1020, нийт 1731 ААНБ-ын 28763 ажиллагчид хамрагдлаа. Эдгээр ажиллагчдын 14873 буюу 51.7 хувь нь эрэгтэй, 13890 буюу 48.3 хувь нь эмэгтэй ажиллагчид байна. Үндсэн цалингийн улсын дундаж 528.7 мянган төгрөг байгаа ба эрэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалингийн дундаж 555.4 мянган төгрөг, эмэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалингийн дундаж 500.1 мянган төгрөг тус тус байна. Эрэгтэй ажиллагчдын цалин эмэгтэй ажиллагчдынхаас 55.3 мянган төгрөгөөр буюу 11.0 хувиар илүү байна. Улаанбаатар хотын ААНБ-ын ажиллагчдын үндсэн цалин улсын дунджаас 63.1 мянган төгрөгөөр илүү байна. Харин Говьсүмбэр, Булган, Өмнөговь, Орхон, Ховд аймгуудын ажиллагчдын үндсэн цалин 29.2-87.7 мянган төгрөгөөр, Сэлэнгэ, Төв, Дархан-Уул, Дорнод, Дундговь аймгуудын ажиллагчдын үндсэн цалин 92.7-112.9 мянган төгрөгөөр, Архангай, Дорноговь, Завхан, Говь-Алтай, Увс аймгуудын ажиллагчдын үндсэн цалин 114.4-136.7 мянган төгрөгөөр, Өвөрхангай, Баянхонгор, Баян-Өлгий, Хэнтий, Хөвсгөл, Сүхбаатар аймгуудын ажиллагчдын үндсэн цалин 138.4-159.1 мянган төгрөгөөр тус тус улсын дунджаас бага байна. Зураг 1. Ажиллагчдын үндсэн цалин, мянган төгрөгөөр Улсын дундаж, 528.7 405.1 Баруун бүс 591.8 414.8 Хангайн бүс 436.9 394.2 Төвийн бүс Зүүн бүс Улаанбаатар ААНБ-ын ажиллагчдын үндсэн цалинг бүс нутгаар авч үзвэл Улаанбаатар хотод ажиллагчдын үндсэн цалин улсын дунджаас 63.1 мянган төгрөгөөр илүү байхад төвийн бүсийнх 91.8, баруун бүсийнх 123.6, хангайн бүсийнх 113.9, зүүн бүсийнх 134.5 мянган төгрөгөөр тус тус бага байна. /Зураг 1/ 22
  22. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Хүснэгт 1. Ажиллагчдын тоо, үндсэн цалин, хүйсээр, аймаг, нийслэл, бүсээр Ажиллагчдын тоо Байршил, бүс аймаг, нийслэл Улсын дундаж Үндсэн цалин, мян.төг Хүйсээр: Хүйсээр: Эрэгтэй Эмэгтэй Улсын дундаж Эрэгтэй Эмэгтэй 28763 14873 13890 528.7 555.4 500.1 2119 1292 827 405.1 404.8 405.6 Нийт   Баруун бүс Баян-Өлгий   474 328 146 386.0 397.6 359.9 Говь-Алтай 252 149 103 396.0 391.8 402.1 Завхан 359 213 146 406.7 401.5 414.2 Увс 538 315 223 392.0 389.2 396.0 Ховд 496 287 209 441.0 439.2 443.6 Хангайн бүс 3331 1850 1481 414.8 419.6 408.9 Архангай 335 185 150 414.3 402.1 429.3 Баянхонгор 428 238 190 389.2 379.2 401.7   Булган 278 159 119 459.3 456.7 462.8 Орхон 1068 552 516 450.7 483.4 415.7 Өвөрхангай 594 338 256 390.3 377.8 406.8 Хөвсгөл   628 378 250 375.1 382.1 364.6   3946 2102 1844 436.9 448.6 423.6   Төвийн бүс Говьсүмбэр 189 114 75 499.5 539.1 439.2   Дархан-Уул 1326 757 569 429.7 444.1 410.5   Дорноговь 463 256 207 409.9 423.3 393.3   Дундговь 170 69 101 415.8 385.3 436.6   Өмнөговь 644 320 324 461.1 489.4 433.2   Сэлэнгэ 728 405 323 436.0 433.7 438.9   Төв 426 181 245 434.5 431.7 436.5 Зүүн бүс 1110 648 462 394.2 406.4 377.1   Дорнод 516 287 229 416.3 456.3 366.1   Сүхбаатар 370 241 129 369.6 357.5 392.3   Хэнтий 224 120 104 384.0 385.4 382.4 Улаанбаатар 18257 8981 9276 591.8 640.8 544.4   18257 8981 9276 591.8 640.8 544.4     Улаанбаатар хот 23
  23. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Ажиллагчдын үндсэн цалинг бүс нутгаар болон хүйсээр харьцуулвал баруун бүсэд эмэгтэй ажиллагчдын цалин эрэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалингийн дунджаас өндөр байгаа бол бусад бүсүүдэд эрэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалин эмэгтэй ажиллагчдынхаас өндөр байна. Хангайн болон баруун бүсэд эрэгтэй, эмэгтэй ажиллагчдын цалингийн түвшний ялгаа харьцангуй бага байгаа бол Зүүн болон Улаанбаатарын бүсэд энэ үзүүлэлт харьцангуй ихтэй байна. Улаанбаатарын бүсэд эрэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалин эмэгтэй ажиллагчдын цалингаас 96.4 мянган төгрөгөөр өндөр байгааг харж байна. /Зураг 2/ Зураг 2. Ажиллагчдын үндсэн цалин, бүсээр, хүйсээр, мянган төгрөгөөр 640.8 Улаанбаатар 544.4 448.6 Төвийн бүс 423.6 419.6 Хангайн бүс 408.9 404.8 Эрэгтэй 405.6 Баруун бүс Эмэгтэй 406.4 Зүүн бүс 377.1 0.0 100.0 200.0 300.0 400.0 500.0 600.0 700.0 3.2 Ажиллагчдын үндсэн цалин, ажил мэргэжлийн ангилал, салбар, байгууллагын төрөл, өмчийн хэлбэрээр ААНБ-уудыг салбараар нь ангилан үндсэн цалингийн дунджийг авч үзвэл уул уурхай, олборлолтын салбар хамгийн өндөр буюу 342.7, Олон улсын байгууллага, суурин төлөөлөгчийн үйл ажиллагааны салбар 273.0, санхүү болон даатгалын үйл ажиллагааны салбар 213.9, бөөний болон жижиглэн худалдаа, машин мотоциклийн засвар үйлчилгээний салбар 99.2, тээвэр, агуулахын үйл ажиллагааны салбар 96.5, мэдээлэл холбооны салбар 93.6, барилгын салбар 64.6, мэргэжлийн шинжлэх ухаан болон техникийн үйл ажиллагааны салбар 57.0 мянган төгрөгөөр тус тус улсын дунджаас өндөр байна. Харин боловсролын салбар 5.8, төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагааны салбар, албан журмын нийгмийн хамгааллын салбар 18.6, боловсруулах үйлдвэрлэлийн салбар 23.2, хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагааны салбар 67.3, байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагааны салбар 70.5, урлаг, үзвэр, тоглоом наадмын үйл ажиллагааны салбар 80.5, захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагааны салбар 79.6, цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамжийн салбар 24
  24. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА 107.4, усан хангамж, бохир ус, хог хаягдлын менежмент болон цэвэрлэх үйл ажиллагаа явуулдаг салбар 117.9, үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа явуулдаг салбар 114.2, үл хөдлөх хөрөнгийн салбар 151.2, хөдөө аж ахуй, загас барилт, ан агнуурын салбарын хувьд 181.5 мянган төгрөгөөр тус тус улсын дунджаас доогуур үндсэн цалинтай байна. Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа явуулдаг салбар болон хөдөө аж ахуй, загас барилт, ан агнуурын салбарын ажиллагчдын үндсэн цалингийн дундаж хамгийн бага байна. Зураг 3. Ажиллагчдын үндсэн цалин, салбараар, мянган төгрөгөөр Уул уурхай, олборлолт 871.4 Олон улсын байгууллага, суурин төлөөлөгчийн үйл ажиллагаа 801.7 742.6 Санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа Бөөний болон жижиглэн худалдаа; машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээ 627.9 Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа 625.2 Мэдээлэл, холбоо 622.3 Барилга 593.3 Мэргэжлийн, шинжлэх ухаан болон техникийн үйл ажиллагаа 585.7 522.9 Боловсрол Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын нийгмийн хамгаалал 510.1 Боловсруулах үйлдвэрлэл 505.5 Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагаа 461.4 Байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагаа 458.1 Захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагаа 449.1 Урлаг, үзвэр, тоглоом наадам 448.2 Цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамж 421.3 Үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа 414.5 Усан хангамж; бохир ус, хог, хаягдлын менежмент болон цэвэрлэх үйл ажиллагаа Улсын дундаж 528.7 410.8 Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуур 377.5 347.2 ААНБ-уудын үндсэн цалинг ажил мэргэжлээр ангилан хүйсээр харьцуулвал хууль тогтоогч, удирдах албан тушаалтны ажилтан, менежерүүдийн нийт цалингийн дундаж улсын дунджаас 227.2 мянган төгрөгөөр их, мэргэжилтнүүдийн нийт цалингийн дундаж улсын дунджаас 72.8 мянган төгрөгөөр их байна. Харин инженер техникийн ажилтан, бичиг хэргийн туслах ажилтан, худалдаа үйлчилгээний ажилтан, ХАА, загас, ан агнуурын ажиллагчид, үйлдвэрийн ба худалдааны ажиллагчид, машин тоног төхөөрөмжийн 25
  25. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА операторч, угсрагч, энгийн ажил мэргэжилтнүүд, зэвсэгт хүчний ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж улсын дунджаас доогуур байна. Эдгээр ажил мэргэжилүүдээс ХАА, загас, ан агнуурын ажиллагчид болон энгийн ажиллагчид хамгийн бага буюу улсын дунджаас 183.5-236.5 мянган төгрөгөөр доогуур цалинтай байна. Хүснэгт 2. Ажиллагчдын үндсэн цалин, ажил мэргэжлийн ангиллаар, хүйсээр, мянган төгрөгөөр Хүйсээр: Ажиллагчдын тоо Улсын дундаж Эрэгтэй Эмэгтэй 28763 528.7 555.4 500.1 Хуульч тогтоогч, удирдах албан тушаалтаны ажилтан, менежер 3619 755.9 830.1 667.2 Мэргэжилтэн 9208 601.4 653.8 568.2 Инженер, техникийн ажилтан 2510 482.6 517.1 453.1 Ажил мэргэжлийн ангилал Бүгд Үүнээс: Бичиг хэргийн туслах ажилтан 1649 478.6 529.0 460.1 Худалдаа, үйлчилгээний ажилтан 2471 395.1 414.0 377.4 ХАА, загас, ан агнуурын ажилтан 131 292.2 304.3 272.6 Үйлдвэрийн ба худалдааны ажилтан 2686 463.9 478.3 407.4 Машин тоног төхөөрөмжийн операторч, угсрагч 2949 490.5 494.7 451.0 Энгийн ажил мэргэжил 3506 345.1 358.8 333.6 Зэвсэгт хүчний ажилтан 34 439.5 440.8 433.4 Ажиллагчдын цалинг ажил мэргэжлийн ангиллын дагуу хүйсээр харахад удирдах албан тушаалын эрэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалин эмэгтэй ажиллагчдынхаас 162.9 мянган төгрөгөөр өндөр байна. Мэргэжилтэн, инженер техникийн ажилтан болон бичиг хэргийн туслах эрэгтэй ажиллагчдын цалин эмэгтэй ажиллагчдынхаас 63.9-85.6 мянган төгрөгөөр өндөр хэмжээгээр үндсэн цалин авчээ. ААНБ-ын ажиллагчдын үндсэн цалинг байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр авч үзэхэд ХХК-ийн ажиллагчдын үндсэн цалин хамгийн өндөр буюу 580.0 мянган төгрөг байгаа нь улсын дунджаас 51.3 мянган төгрөгөөр өндөр дүн юм. Харин зарим гишүүд нь бүрэн хариуцлагатай нөхөрлөл болон бүх гишүүд нь бүрэн хариуцлагатай нөхөрлөлийн ажиллагчдын үндсэн цалин хамгийн бага буюу 231.7-265.4 мянган төгрөг байна. / Хүснэгт 3/ 26
  26. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Хүснэгт 3. Ажиллагчдын үндсэн цалин, ажил мэргэжлийн ангилал, ААНБ-ын төрлөөр Ажил мэргэжлийн ангилал Бүгд Улсын ТӨҮГ ОНӨҮГ дундаж ХК ХХК Төсөвт байгуул- Хоршоо лага ББН ЗБН ТББ 528.7 507.6 422.5 555.8 580.0 485.7 304.0 231.7 265.4 382.4 Удирдах албан тушаалын ажилтан, менежер 755.9 886.6 580.3 807.5 834.1 613.6 455.9 225.1 337.5 650.4 509.5 687.0 741.9 512.1 468.4 270.0 274.5 442.2 417.3 549.8 485.2 485.3 327.4 Үүнээс: Мэргэжилтэн 601.4 615.7 Инженер, техникийн ажилтан 482.6 575.5 Бичиг хэргийн туслах ажилтан 478.6 458.9 431.0 507.2 500.1 452.3 307.4 230.0   Худалдаа, үйлчилгээний ажилтан 395.1 340.0 373.7 413.6 390.1 441.7 212.3 ХАА, загас, ан агнуурын ажилтан 292.2 228.4 275.4 297.7 321.1 379.0 158.1 120.0 200.0 363.3 Үйлдвэрийн ба худалдааны ажилтан 463.9 372.2 394.3 472.2 505.1 393.1 130.1 140.4   259.4 Машин тоног төхөөрөмжийн операторч, угсрагч 490.5 431.8 391.9 521.8 518.6 409.4 158.1 263.1 250.0 372.4 Энгийн ажил мэргэжил 345.1 314.8 359.0 372.2 356.9 348.6 256.1 228.0 205.2 209.3 Зэвсэгт хүчний ажилтан 439.5 -  - 439.5 -  - - 196.6 200.0 383.0 95.2 256.0 - 334.1 - 177.4 - 27
  27. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Зураг 4. Ажиллагчдын үндсэн цалин, хүйсээр, ажил мэргэжлийн ангиллаар, мянган төгрөгөөр Эрэгтэй 358.8 333.6 Энгийн ажил мэргэжил Эмэгтэй 494.7 451.0 Машин тоног төхөөрөмжийн операторч, угсрагч 478.3 407.4 Үйлдвэрийн ба худалдааны ажилтан 304.3 ХАА, загас, ан агнуурын ажилтан 272.6 414.0 377.4 Худалдаа, үйлчилгээний ажилтан 529.0 460.1 Бичиг хэргийн туслах ажилтан 517.1 Инженер, техникийн ажилтан 453.1 653.8 Мэргэжилтэн 568.2 801.0 Хуульч тогтоогч, удирдах албан тушаалтаны ажилтан, менежер 667.2 440.8 433.4 Зэвсэгт хүчний ажилтан 0.0 200.0 400.0 600.0 800.0 Төрийн өмчийн гадаадтай хамтарсан ААНБ-ын үндсэн цалин хамгийн өндөр буюу 973.7 мянган төгрөг байгаа нь улсын дунджаас 445.0 төгрөгөөр илүү байна. Тус өмчийн хэлбэрийн ААНБ-ын эрэгтэй ажиллагчдын цалин эмэгтэй ажиллагчдынхаа цалингаас 142.2 мянган төгрөгөөр өндөр байна. Харин орон нутгийн өмчийн ААНБ-д ажиллагчдын цалин хамгийн бага буюу 425.9 мянган төгрөг байна. Эрэгтэй, эмэгтэй ажиллагчдын цалинг хүйсээр өмчийн хэлбэрээр авч үзвэл орон нутгийн өмчийн болон орон нутгийн өмчийн хамтарсан ААНБ-д ажилладаг эмэгтэй ажиллагчдын цалин эрэгтэй ажиллагчдынхаас 8.3-19.8 мянган төгрөгөөр өндөр байгаа ба бусад өмчийн хэлбэрийн ААНБ-ын эрэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалин эмэгтэйчүүдийнхээс өндөр байна. Хувийн, гадаад улсын өмчийн ААНБ-ын эрэгтэй ажиллагчдын цалин эмэгтэй ажиллагчдын цалингаас 28.9 хувиар илүү буюу 212.1 мянган төгрөгөөр өндөр байна. /Хүснэгт 4/ 28
  28. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Хүснэгт 4. Ажиллагчдын үндсэн цалин, ААНБ-ын өмчийн хэлбэрээр, хүйсээр Байгууллагын өмчийн хэлбэр Хүйсээр: Улсын дундаж Эрэгтэй Эмэгтэй Бүгд 528.7 555.4 500.1 Өмчийн 498.8 511.8 488.4 Өмчийн оролцоотой 599.5 618.1 566.5 Хамтарсан 973.7 1003.1 860.9 Өмчийн 425.9 423.3 431.5 Өмчийн оролцоотой 449.7 456.3 441.6 Үүнээс Төрийн Орон нутгийн Хамтарсан 498.6 518.4 519.9 546.9 487.8 Хамтарсан 686.9 736.2 619.2 Гадаад улсын Хувийн 511.9 Монгол улсын иргэн 853.5 946.4 734.3 3.3 Үйлдвэрчний эвлэлтэй болон эвлэлгүй байгууллагуудын үндсэн цалин Судалгаанд хамрагдсан 1731 ААНБ-ын 408 буюу 23.6 хувь нь үйлдвэрчний эвлэлтэй, 1323 буюу 76.4 хувь нь үйлдвэрчний эвлэлгүй байна. Үйлдвэрчний эвлэлтэй ТӨҮГ болон ОНӨҮГ, ХК, ЗБН-д ажиллагчдын үндсэн цалин үйлдвэрчний эвлэлгүй ижил хариуцлагын хэлбэр бүхий ААНБ-д ажиллагчдын цалингаас өндөр байна. Тухайлбал, үйлдвэрчний эвлэлтэй ТӨҮГ-т ажиллагчдын үндсэн цалин үйлдвэрчний эвлэлгүй уг хэлбэрийн байгууллагын ажиллагчдын цалингаас 146.6 мянган төгрөгөөр өндөр байна. Зураг 5. Үндсэн цалингийн хэмжээ, үйлдвэрчний эвлэлтэй болон эвлэлгүй эсэх, ААНБ-ын төрлөөр 400.1 ТӨҮГ 392.4 ОНӨҮГ 546.7 440.9 528.9 564.1 ХК 586.0 547.4 ХХК 500.0 476.2 Төсөвт байгууллага 304.0 Хоршоо ББН ЗБН ТББ 233.2 207.7 195.9 320.0 320.6 389.2 Үгүй Тийм 29
  29. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА 3.4. Гадаад ажиллагчдын цалин Гадаад улсын иргэн харъяалалтай Монголд ажиллаж буй ажиллагчдын үндсэн цалинг авч үзвэл 1,771.7 мянган төгрөг байна. Гадаад ажиллагчдын цалин салбараар авч үзвэл бөөний болон жижиглэн худалдаа, машин мотоциклийн засвар үйлчилгээний салбарт ажиллаж буй гадаад ажиллагчдын цалин хамгийн өндөр буюу 7,299.7 мянган төгрөг байна. Үүний дараа мэргэжлийн, шинжлэх ухаан болон техникийн үйл ажиллагааны салбарт ажиллагчдын дундаж цалин 4,400.0 мянган төгрөг байна. Харин төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын нийгмийн хамгааллын салбарт ажиллаж буй гадаад ажиллагчдын үндсэн цалин хамгийн бага бөгөөд улсын дунджаас мөн доогуур байна. Зураг 6. Гадаад ажиллагчдын үндсэн цалин, салбараар Бөөний болон жижиглэн худалдаа; машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээ Мэргэжлийн, шинжлэх ухаан болон техникийн үйл ажиллагаа 7,299.7 4,400.0 Уул уурхай, олборлолт 2,453.8 Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа Захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагаа Үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа Боловсрол Байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагаа Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа Олон улсын байгууллага, суурин төлөөлөгчийн үйл ажиллагаа Боловсруулах үйлдвэрлэл Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуур Барилга 2,104.0 1,945.0 1,851.8 1,335.3 1,197.1 1,103.6 935.2 889.8 800.0 668.4 Цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамж 600.0 Мэдээлэл, холбоо 553.6 Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын нийгмийн хамгаалал 426.3 30
  30. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 4 ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЭЦ, БҮРЭЛДЭХҮҮН 31
  31. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 4. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЭЦ, БҮРЭЛДЭХҮҮН Цалин хөлсний бүтцэд хамаарах үндсэн цалин, нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс болон шагнал урамшуулал зэрэг бүрэлдэхүүний мэдээллийг аймаг бүс, ААНБ-ын хариуцлагын болон өмчийн хэлбэр, салбар зэргээр харьцуулсан мэдээллийг энэхүү бүлэгт авч үзэж байна. 4.1 Нийт цалин Аж ахуй нэгж, байгууллагад ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж 642.2 мянган төгрөг байгаа ба бүтцээр нь авч үзвэл 528.7 мянган төгрөг буюу 82.3 хувийг үндсэн цалин, 68.8 мянган төгрөг буюу 10.7 хувийг нэмэгдэл цалин, 33.4 мянган төгрөг буюу 5.2 нэмэгдэл хөлс үлдсэн 11.3 мянган төгрөг буюу 1.8 хувийг шагнал урамшуулал эзэлж байна. Нийт цалингийн дунджийг эдийн засгийн бүсээр авч үзвэл Улаанбаатарын бүсийн нийт цалингийн дундаж хамгийн өндөр буюу 701.9 мянган төгрөг байна. Улсын дундажтай харьцуулвал энэ нь 59.7 мянган төгрөгөөр өндөр үзүүлэлт болж байна. Улаанбаатарын бүсийн нийт цалинг бүтцээр авч үзвэл 84.3 хувийг үндсэн цалин, 9.1 хувийг нэмэгдэл, 5.0 хувийг нэмэгдэл хөлс, 1.6 хувийг шагнал урамшуулал эзэлж байна. Бусад бүс нутгуудтай харьцуулахад Улаанбаатарын бүсийн нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувь хамгийн өндөр байна. Улаанбаатарын бүсээс бусад бүх бүсүүдийн нийт цалингийн дундаж улсын дунджаас бага байгаа ба бусад бүс нутгуудтай харьцуулахад баруун бүс нутгийн нийт цалингийн дундаж хамгийн бага буюу 493.2 мянган төгрөг байна. Энэ нь улсын дунджаас 149.0 мянган төгрөгөөр доогуур үзүүлэлт юм. Эрэгтэй, эмэгтэй ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж бүс, бүсийн хувьд харилцан адилгүй ялгавартай байна. Энэ ялгаа Улаанбаатарын бүсэд хамгийн өндөр буюу эрэгтэй ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж эмэгтэй ажиллагчдынхаас 134.3 мянган төгрөгөөр өндөр байна. Үүний дараа зүүн бүсэд илүү өндөр байгаа бол баруун бүсэд харьцангуй бага буюу эрэгтэй ажиллагчдын цалин эмэгтэй ажиллагчдынхаас 3.9 мянган төгрөгөөр өндөр байна. 32
  32. 519.5 498.4 549.2 450.6 460.1 701.9 701.9 642.2 Зүүн бүс Дорнод Сүхбаатар Хэнтий Улаанбаатар Улаанбаатар Улсын дундаж 683.0 770.1 615.2 446.9 436.5 770.1 736.6 610.8 587.0 456.1 734.1 524.1 513.2 674.6 581.6 558.8 514.2 663.6 536.8 527.6 603.3 579.8 Говьсүмбэр Дархан-Уул Дорноговь Дундговь Өмнөговь Сэлэнгэ Төв 598.5 635.8 466.6 457.5 487.2 635.8 468.7 580.5 542.8 524.0 553.9 594.0 552.7 538.2 552.9 82.3 84.3 75.8 82.0 83.5 84.3 79.1 74.0 73.9 73.3 80.9 69.5 81.2 82.4 75.4 81.3 83.2 74.2 80.0 88.3 83.2 78.2 73.2 72.7 72.1 84.5 66.7 82.7 84.1 74.4 83.5 85.6 78.5 85.8 78.5 85.6 80.5 75.7 75.6 75.1 78.8 72.9 79.4 81.1 76.6 10.7 9.1 16.4 10.8 7.9 9.1 13.1 17.7 15.5 23.2 9.9 16.4 12.5 11.6 15.6 11.3 9.5 17.2 11.9 5.8 9.5 13.7 18.5 17.0 26.0 9.7 17.4 11.9 9.1 16.6 10.0 8.7 15.2 8.9 10.1 8.7 12.3 16.1 13.2 19.5 10.0 15.3 13.4 13.3 14.2 5.2 5.0 6.1 5.2 8.2 5.0 6.2 4.0 5.6 2.9 8.4 9.7 4.0 5.8 5.7 5.5 5.6 6.5 5.7 5.4 5.6 6.1 3.9 4.9 1.3 4.6 10.9 2.8 6.5 5.2 4.9 4.2 5.2 4.0 11.1 4.2 6.3 4.1 6.7 4.7 10.6 8.3 5.1 5.4 6.5 Нийт цалингийн дундаж Үүнээс: бүтэц, хувиар мян.төг Үндсэн цалин Нэмэгдэл Нэмэгдэл хөлс нийт эр эм нийт эр эм нийт эр эм нийт эр эм 493.2 494.7 490.8 82.1 81.8 82.6 14.0 14.6 13.0 2.9 2.5 3.5 473.8 496.9 422.1 81.5 80.0 85.3 16.2 17.8 12.4 0.8 0.6 1.3 467.3 458.8 479.6 84.7 85.4 83.8 9.6 8.8 10.6 5.0 5.2 4.9 488.9 478.6 503.9 83.2 83.9 82.2 11.9 11.2 12.9 4.6 4.5 4.8 498.5 498.7 498.3 78.6 78.0 79.5 16.6 17.8 14.8 3.9 3.0 5.2 522.0 518.4 527.0 84.5 84.7 84.2 12.8 12.8 12.8 1.6 1.6 1.7 531.7 539.1 522.5 78.0 77.8 78.3 13.2 14.2 11.9 7.2 6.4 8.2 512.4 491.4 538.4 80.8 81.8 79.7 8.1 7.9 8.3 8.1 7.1 9.3 473.1 452.2 499.2 82.3 83.9 80.5 10.6 10.0 11.2 3.2 2.0 4.7 589.8 609.1 563.9 77.9 75.0 82.1 17.9 23.5 9.8 3.8 1.3 7.6 601.3 657.6 541.2 74.9 73.5 76.8 17.4 19.0 15.3 6.3 6.4 6.1 504.9 481.4 535.9 77.3 78.5 75.9 8.5 8.7 8.2 12.8 10.7 15.3 463.2 466.1 458.8 81.0 82.0 79.5 11.2 10.5 12.4 7.2 7.0 7.3 Төвийн бүс Баруун бүс Баян-Өлгий Говь-Алтай Завхан Увс Ховд Хангайн бүс Архангай Баянхонгор Булган Орхон Өвөрхангай Хөвсгөл Байршил, бүс, аймаг, нийслэл Хүснэгт 5. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийн хэмжээ, бүтэц бүс, аймаг, нийслэлээр 1.8 1.6 1.7 2.0 0.4 1.6 1.6 4.3 5.0 0.6 0.8 4.4 2.3 0.2 3.3 1.9 1.7 2.1 2.4 0.5 1.7 2.0 4.4 5.4 0.6 1.2 5.0 2.6 0.3 3.8 1.6 1.5 1.1 1.3 0.3 1.5 0.9 4.1 4.5 0.7 0.6 3.5 2.1 0.2 2.7 Шагнал урамшуулал нийт эр эм 1.0 1.1 0.9 1.5 1.6 1.0 0.7 0.6 0.7 0.3 0.4 0.1 0.9 1.2 0.5 1.1 0.9 1.3 1.6 1.6 1.6 3.0 3.2 2.7 3.9 4.1 3.6 0.4 0.2 0.5 1.4 1.1 1.8 1.4 2.1 0.6 0.6 0.5 0.8 ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА 33
  33. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Нийт цалингийн дунджийг хүйсээр буюу эрэгтэй ажиллагчдын цалинг эмэгтэй ажиллагчдын цалинтай харьцуулж үзвэл эрэгтэй ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж 683.0 мянган төгрөг байгаа нь эмэгтэй ажиллагчдынхаас 84.4 мянган төгрөг буюу 14.1 хувиар илүү байна. Мөн энэ харьцааг нийт цалингийн бүтцээр авч үзвэл эрэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалин (555.4 мянган төгрөг) эмэгтэй ажиллагчдынхаас 55.3 мянган төгрөгөөр , нэмэгдэл нь 17.2 мянган төгрөгөөр, нэмэгдэл хөлс нь 8.4 мянган төгрөгөөр, шагнал урамшуулал 3.5 мянган төгрөгөөр тус тус илүү байна. Нийт цалинд эзлэх нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, шагнал урамшууллын хувь эрэгтэй ажиллагчдынх 18.7 хувь байхад эмэгтэй ажиллагчдынх 16.5 хувь байна. Энэ харьцааг нийт цалинд олговор оруулан тооцсон байдлаарх нийт цалингийн бүтцийг харвал мөн л эрэгтэй ажиллагчдын өндөр байгаа боловч эмэгтэй ажиллагчдын нийт цалинд эзлэх олговрын хувь эрэгтэй ажиллагчдынхаас өндөр байна. Зураг 7. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтцэд олговрыг багтаасан байдлаар, хүйсээр 3.9 1.7 5.0 3.7 1.8 5.3 4.1 1.5 4.7 10.3 10.9 9.6 79.1 78.3 УЛСЫН ДУНДАЖ ЭР Зураг 8. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, хүйсээр 1.8 5.2 1.9 5.5 10.7 11.3 1.6 4.9 10.0 80.1 82.3 81.3 81.5 ЭМ УЛСЫН ДУНДАЖ ЭР ЭМ Олговор Шагнал урамшуулал Шагнал урамшуулал Нэмэгдэл хөлс Нэмэгдэл хөлс Нэмэгдэл Нэмэгдэл Үндсэн цалин Үндсэн цалин ААНБ-н ажиллагчдын нийт цалингийн бүтцийг бүсээр харьцуулан зурагт 9-т үзүүлэв. Нийт цалинд олговрыг оруулан тооцсон байдлаар бүс, бүсийн нийт цалингийн бүтцийг зураг 10-д харуулав. 34
  34. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Нийт цалинд олговрыг оруулан тооцвол 668.4 мянган төгрөг байна. Уг олговор оруулан тооцсон цалингийн бүтцийг авч төвийн бүсийн хувьд нийт цалинд эзлэх нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, шагнал урамшуулал, олговрын хэмжээ бусад бүсүүдтэй харьцуулахад хамгийн өндөр буюу нийт цалингийн 28.1 хувийг эзэлж байна. Харин Улаанбаатарын бүсэд нийт цалингийн 80.9 хувийг үндсэн цалин эзэлж байгаа нь бусад бүсүүдтэй харьцуулахад үндсэн цалингийн эзлэх хэмжээ хамгийн өндөр байна. Зураг 9. ААНБ-ын ажиллагчдын дундаж цалингийн бүтэц, бүсээр 4.7 12.8 р с та аа Ул аа нб үн Зү йн ви Тө 80.9 бү бү с с 71.9 4.0 1.5 4.8 8.8 77.0 14.8 бү с нг Ха 2.7 1.5 6.0 3.1 5.5 76.3 бү ун ру аа нб аа 12.9 78.6 та бү Ул Зү йн Тө ви н ай үн бү с бү с нг Ха 13.4 84.3 2.2 1.6 7.0 н 79.1 с 75.4 4.3 0.9 2.8 ай 13.1 с 15.6 78.0 бү ун 6.2 13.2 82.1 ру 1.6 5.0 9.1 7.2 14.0 Ба 1.6 3.3 5.7 Ба 1.6 р 1.0 2.9 Зураг 10. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтцэд олговрыг багтаасан байдлаар, бүсээр Шагнал урамшуулал Нэмэгдэл хөлс Олговор Шагнал урамшуулал Нэмэгдэл Үндсэн цалин Нэмэгдэл хөлс Нэмэгдэл Үндсэн цалин 35
  35. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Нийт цалингийн дунджийг эдийн засгийн бүх төрлийн үйл ажиллагааны салбараар харьцуулахад уул уурхайн салбарт ажиллагчид, санхүү даатгалын салбар, тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа болон олон улсын байгууллага, суурин төлөөлөгчийн газарт ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж 800.0 мянган төгрөгөөс өндөр байна. Эдгээр байгууллагуудын ажиллагчдын цалинг улсын дундажтай харьцуулахад уул уурхайн салбарт ажиллагчдын цалин хамгийн өндөр буюу 455.3 мянган төгрөгөөр, санхүү болон даатгалын үйл ажиллагааны салбарт ажиллагчдын цалин 176.0 мянган төгрөг, тээвэр агуулахын үйл ажиллагааны салбарт ажиллагчдын цалин 168.1 мянган төгрөгөөр, олон улсын байгууллага, суурин төлөөлөгчийн газарт ажиллагчдын цалин 162.6 мянган төгрөгөөр тус тус өндөр байна. ХАА загас барилт, ан агнуурын салбарт ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж бусад салбартай харьцуулахад хамгийн бага буюу улсын дундажтай харьцуулахад 286.1 мянган төгрөгөөр бага байна. Зураг 11. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж, салбараар /мян.төг/ 1097.5 Уул уурхай, олборлолт Санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа 818.2 Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа 810.3 Олон улсын байгууллага, суурин төлөөлөгчийн үйл ажиллагаа 804.8 Бөөний болон жижиглэн худалдаа; машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээ Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын Н/Х 723.3 695.7 692.9 Барилга Мэргэжлийн, шинжлэх ухаан болон техникийн үйл ажиллагаа 688.5 Мэдээлэл, холбоо 684.0 Цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамж 647.5 Боловсрол 627.3 Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагаа 604.6 Боловсруулах үйлдвэрлэл 599.0 Байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагаа 520.7 Урлаг, үзвэр, тоглоом наадам 504.7 Захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагаа 485.1 Усан хангамж; бохир ус, хог, хаягдлын менежмент болон цэвэрлэх үйл ажиллагаа 482.1 Үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа 448.4 Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа ХАА загас барилт, ан агнуур 356.1 0.0 36 Улсын дундаж 642.2 394.5 200.0 400.0 600.0 800.0 1000.0
  36. эр 658.5 510.8 684.0 818.2 394.5 688.5 485.1 695.7 627.3 604.6 Мэдээлэл, холбоо Санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа Мэргэжлийн, шинжлэх ухаан болон техникийн үйл ажиллагаа Захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагаа Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын Н/Х Боловсрол Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагаа Улсын дундаж 642.2 804.8 643.4 520.7 Байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагаа Олон улсын байгууллага, суурин төлөөлөгчийн үйл ажиллагаа 719.3 810.3 Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа 504.7 725.5 723.3 448.4 571.6 692.9 Барилга Бөөний болон жижиглэн худалдаа; машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээ Урлаг, үзвэр, тоглоом наадам 709.9 482.1 Усан хангамж; бохир ус, хог, хаягдлын менежмент болон цэвэрлэх үйл ажиллагаа Үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа 494.8 647.5 Цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамж 683.0 803.4 391.3 461.7 703.9 452.7 914.1 884.4 819.9 634.6 621.5 599.0 Боловсруулах үйлдвэрлэл 1138.6 372.8 1097.5 356.1 Нийт мян төг 598.5 806.2 521.3 498.7 591.1 620.7 660.4 536.4 675.4 355.4 754.5 639.8 497.3 681.8 623.0 645.1 460.5 686.6 573.2 978.4 327.0 эм Нийт цалингийн дундаж, Уул уурхай, олборлолт ХАА загас барилт, ан агнуур Эдийн засгийн бүх төрлийн үйл ажиллагааны салбарын ангилал 82.3 99.6 92.4 88.8 76.3 83.3 73.3 92.6 85.1 95.7 90.8 91.0 88.0 77.2 86.8 85.6 85.2 65.1 84.4 79.4 97.5 81.3 99.7 92.1 88.3 72.8 84.3 72.0 93.3 86.0 96.3 90.0 91.5 89.4 74.8 85.6 85.7 84.9 65.5 82.5 78.4 97.3 эр эм 82.7 98.0 83.5 99.5 92.7 89.3 77.3 82.9 75.4 91.2 84.3 95.2 91.4 90.3 87.2 82.5 88.5 85.4 85.8 63.9 86.8 Үндсэн цалин Нийт Хүснэгт 6. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, салбараар 10.7 0.0 2.2 8.0 10.1 10.6 24.2 4.2 9.1 2.0 4.6 5.5 7.0 16.5 5.3 6.3 10.4 22.3 10.4 7.2 1.0 Нийт 11.3 0.0 1.6 8.4 10.2 9.6 25.8 3.4 8.4 2.0 4.2 4.8 6.9 18.2 5.6 6.0 10.8 21.6 11.6 7.3 1.0 эр Нэмэгдэл 10.0 0.0 2.6 7.6 10.0 10.9 21.8 5.6 9.7 2.0 5.0 6.3 7.1 13.0 4.8 7.2 9.3 24.0 9.0 6.8 1.0 эм 5.2 0.2 3.6 1.6 11.6 5.0 1.5 2.0 3.9 1.2 1.7 2.3 3.7 5.6 7.3 7.4 2.4 6.3 3.6 10.1 0.1 Нийт 5.5 0.2 4.8 1.6 14.3 5.0 1.3 2.3 3.5 0.8 2.6 2.2 2.4 6.4 8.2 7.6 2.6 6.8 3.9 10.8 0.0 эр 4.9 0.3 2.6 1.7 10.9 5.1 1.7 1.6 4.3 1.5 1.0 2.5 4.4 3.5 6.1 6.6 2.2 5.0 3.2 7.6 0.2 эм Нэмэгдэл хөлс Үүнээс: бүтэц, хувиар 1.8 0.2 1.8 1.6 2.0 1.1 1.0 1.2 1.9 1.1 2.9 1.2 1.3 0.7 0.6 0.7 2.0 6.4 1.6 3.3 1.4 Нийт 1.9 0.1 1.5 1.7 2.7 1.1 0.9 1.0 2.1 0.9 3.2 1.5 1.3 0.6 0.6 0.7 1.7 6.1 2.0 3.5 1.7 эр Шагнал, урамшуулал 1.6 0.2 2.1 1.4 1.8 1.1 1.1 1.6 1.7 1.3 2.6 0.9 1.3 1.0 0.6 0.8 2.7 7.1 1.0 2.9 0.8 эм ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА 37
  37. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтцийг салбараар авч үзвэл цахилгаан хий, уур агааржуулалтын хангамж, тээвэр ба агуулахын үйлчилгээ, төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын нийгмийн хамгаалал, хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагааны салбарт ажиллагчдын цалингийн бүтцэд эзлэх үндсэн цалингийн хувь бусад салбартай харьцуулахад бага байна. Өөрөөр хэлбэл эдгээр салбарт ажиллагчдад нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, шагнал урамшууллын хэмжээ өндөр байна. Нийт цалингийн бүтцийг эдийн засгийн бүх төрлийн үйл ажиллагааны салбараар авч үзэхэд олон улсын байгууллага, суурин төлөөлөгчийн газар ажиллагчдын хувьд нийт цалинд эзлэх нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, шагнал урамшуулал маш бага бөгөөд 99.6 хувийг нь үндсэн цалин эзэлж байна. Мөн ХАА, загас барилт, ан агнуурын салбарын ажиллагчдын нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувь өндөр байна. Уг салбарын ажиллагчдын нийт цалингийн 97.5 хувийг үндсэн цалин, үлдсэн 2.5 хувийг нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, шагнал урамшуулал эзэлж байна. Харин нийт цалинд нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс болон шагнал урамшууллын эзлэх хувь нь цахилгаан хий, уур агааржуулалтын хангамжийн салбарын хувьд 34.9 хувь, төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын нийгмийн хамгааллын салбарын хувьд 26.7 хувь байгаа нь бусад салбарын нийт цалинд эзлэх хувиас хамгийн өндөр байна. Нийт цалинд эзлэх нэмэгдлийг авч үзвэл, цахилгаан хий, уур, агааржуулалтын хангамжийн салбарын ажиллагчдын нийт цалингийн 22.3 хувийг, төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын нийгмийн хамгааллын салбарын нийт цалингийн 24.2 хувийг нэмэгдэл эзэлж байгаа нь бусад салбаруудтайгаа харьцуулахад нэмэгдэл хэмжээ өндөр байгааг харуулж байна. Нийт цалингийн улсын дунджийн 5.2 хувийг нэмэгдэл хөлс эзэлж байна. Салбараар авч үзвэл хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагааны салбар /11.6 хувь/ болон уул уурхайн салбар /10.1 хувь/-т ажиллагчдын нийт цалинд эзлэх нэмэгдэл хөлсний хувь бусад салбартай харьцуулахад өндөр байна. Цалингийн бүтцийн нэг болох шагнал урамшууллыг салбараар харьцуулан үзвэл цахилгаан, хий, уур агааржуулалтын хангамж, уул уурхайн салбарт ажиллагчдын нийт цалинд эзлэх шагнал урамшуулал өндөр байна. Тухайлбал, цахилгаан хий, уур агааржуулалтын хангамжийн салбарт ажиллагчид сард дунджаар 41.3 мянган төгрөгийн шагнал урамшууллыг авдаг байна. 38
  38. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Зураг 12. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, салбараар Уул уурхай, олборлолт 79.4 Санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа 90.8 Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа 4.6 1.7 77.2 16.5 Олон улсын байгууллага, суурин төлөөлөгчийн үйл ажиллагаа 0.0 5.3 86.8 Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын Н/Х 6.3 7.4 85.1 9.1 3.9 5.5 2.3 91.0 Мэдээлэл, холбоо 22.3 65.1 6.3 10.1 76.3 5.0 11.6 10.4 84.4 Боловсруулах үйлдвэрлэл 6.4 10.6 83.3 Боловсрол Байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагаа 88.0 Урлаг, үзвэр, тоглоом наадам 88.8 3.6 7.0 85.2 Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа 95.7 1.6 4.2 2.0 10.4 92.4 Үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа 3.7 8.0 92.6 Захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагаа Усан хангамж; бохир ус, хог, хаягдлын менежмент болон цэвэрлэх үйл ажиллагаа 2.4 2.2 3.6 2.0 1.2 97.5 ХАА загас барилт, ан агнуур Нэмэгдэл 1.5 85.6 Барилга Үндсэн цалин 7.3 24.2 73.3 Мэргэжлийн, шинжлэх ухаан болон техникийн үйл ажиллагаа Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагаа 5.6 99.6 Бөөний болон жижиглэн худалдаа; машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээ Цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамж 10.1 7.2 Нэмэгдэл хөлс Шагнал урамшуулал 39
  39. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийг байгууллагын өмчийн хэлбэрээр авч үзэхэд төрийн өмчийн болон төрийн өмчийн оролцоотой байгууллагуудын ажиллагчдын үндсэн цалингийн нийт цалинд эзлэх хувь 65.8-77.0 байна. Хувийн өмчийн ААНБ-уудын хувьд үндсэн цалингийн нийт цалинд эзлэх хувь төрийн өмчийн байгууллагуудтай харьцуулахад харьцангуй өндөр буюу 84.6-88.0 хувьтай байна. Орон нутгийн өмчийн ААНБ-уудын хувьд нийт цалингийн 79.1-88.5 хувийг үндсэн цалин, 7.513.6 хувийг нэмэгдэл, 2.4-4.5 хувийг нэмэгдэл хөлс, 1.5-2.9 хувийг шагнал урамшуулал эзэлж байна. Хүснэгт 7. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, ААНБ-ын өмчийн хэлбэрээр Байгууллагын өмчийн хэлбэр Нийт цалингийн дундаж, мян.төг Нийт эр эм Үүнээс: бүтэц, хувиар Үндсэн цалин Нийт эр Нэмэгдэл хөлс Нэмэгдэл эм Нийт эр эм Нийт эр Шагнал, урамшуулал эм Нийт эр эм Төрийн өмчийн 657.7 699.1 624.7 75.8 73.2 78.2 16.5 19.2 14.0 5.4 4.9 5.9 2.3 2.7 1.9 Төрийн өмчийн оролцоотой 911.4 936.3 867.4 65.8 66.0 65.3 24.3 26.7 19.9 6.6 4.2 11.2 3.3 3.1 3.6 1264.4 1304.9 1109.2 77.0 76.9 77.6 14.8 14.4 16.4 6.2 6.9 3.2 2.0 1.8 2.8 Төрийн хамтарсан Орон нутгийн өмчийн 526.8 525.2 530.2 80.9 80.6 81.4 13.1 12.8 14.0 4.5 5.2 3.1 1.5 1.4 1.5 Орон нутгийн өмчийн оролцоотой 568.7 582.3 551.8 79.1 78.4 80.0 13.6 13.3 14.1 4.4 5.3 3.2 2.9 3.0 2.7 Орон нутгийн хамтарсан 578.1 545.8 593.9 88.5 91.4 87.3 7.6 3.1 9.5 2.4 4.6 1.4 1.5 0.9 1.8 Хувийн, МУын иргэн 590.6 626.7 547.6 88.0 87.3 89.1 6.4 6.7 6.0 4.6 5.0 3.9 1.0 1.0 1.0 Хувийн хамтарсан 790.8 850.3 709.0 86.9 86.6 87.3 8.0 9.2 6.0 2.7 2.3 3.6 2.4 1.9 3.1 4.2 4.0 4.6 8.9 10.9 5.4 2.3 2.8 1.5 642.2 683.0 598.5 82.3 81.3 83.5 10.7 11.3 10.0 5.2 5.5 4.9 1.8 1.9 1.6 Хувийн гадаад 1009.4 1149.8 829.4 84.6 82.3 88.5 улсын Улсын дундаж 40
  40. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийг ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр авч үзвэл ХК-д ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж хамгийн өндөр буюу 817.5 мянган төгрөг байна. Үүнийг цалингийн бүтцээр нь авч үзвэл 68.0 хувийг нь үндсэн цалин, 20.3 хувь нь нэмэгдэл цалин, 5.9 хувийг нь нэмэгдэл хөлс, 5.8 хувийг шагнал урамшуулал эзэлж байна. Харин бүх гишүүд нь бүрэн хариуцлагатай нөхөрлөлийн хувьд бусад хариуцлагын хэлбэр бүхий байгууллагуудаас хамгийн бага нийт цалинтай нь байгаа бөгөөд улсын дунджаас 400.5 мянган төгрөгөөр бага байна /Хүснэгт 8/. Хүснэгт 8. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр ААНБ-ын Нийт цалингийн Үндсэн цалин хариуцлагын дундаж, мян.төг хэлбэр Нийт Эр Эм Нийт Эр Эм Үүнээс: бүтэц, хувиар Нэмэгдэл Нийт Эр Нэмэгдэл хөлс Шагнал, урамшуулал Эм Нийт Эр Эм Нийт Эр Эм ББН 241.7 243.8 238.7 95.8 93.0 100.0 2.6 4.3 0.0 0.0 0.0 0.0 1.6 2.7 0.0 ЗБН 265.4 261.2 270.0 100.0 100.0 100.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 Хоршоо 305.4 245.2 379.7 99.5 99.8 99.3 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.5 0.2 0.7 ХК 817.5 861.6 740.9 68.0 66.2 71.6 20.3 21.3 18.4 5.9 6.5 4.6 5.8 6.0 5.4 ХХК 666.1 719.0 600.5 87.1 86.1 88.5 5.5 1.3 1.4 ТӨҮГ 648.8 683.9 600.1 78.2 76.4 ОНӨҮГ 514.4 517.6 507.9 82.1 81.8 82.8 Төсөвт байгууллага 619.8 637.3 607.2 78.4 77.0 ТББ 405.3 407.0 403.9 94.3 93.8 94.8 Улсын дундаж 642.2 683.0 598.5 82.3 6.1 6.4 5.8 81.2 16.9 17.8 15.1 11.5 10.9 12.9 6.1 4.5 2.3 3.3 0.9 1.2 2.6 2.5 2.8 5.3 6.2 3.3 1.1 1.1 1.0 17.7 13.4 5.1 4.0 5.8 1.3 1.3 1.4 2.6 2.6 2.6 1.5 1.6 1.5 1.7 81.3 83.5 10.7 11.3 10.0 5.2 5.5 4.9 1.8 1.9 1.6 79.4 15.2 2.1 0.9 41
  41. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА ААНБ-уудын ажиллагчдын нийт цалинг ажил мэргэжлийн ангиллаар харьцуулан авч үзвэл удирдах албан тушаалын ажилтан, менежерүүдийн цалин хамгийн өндөр буюу 886.1 мянган төгрөг байна. Үүнийг цалингийн бүтцээр задалвал 85.3 хувийг үндсэн цалин, 9.8 хувийг нэмэгдэл, 3.1 хувийг нэмэгдэл хөлс, 1.8 хувийг шагнал урамшуулал эзэлж байна. Үүний дараа мэргэжилтний нийт цалингийн дундаж 727.2 мянган төгрөг байна. Харин энгийн ажил мэргэжлийн ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж 396.0 мянган төгрөг байна. Энэ нь улсын нийт цалингийн дунджаас 246.2 мянган төгрөгөөр бага байгааг хүснэгтээс харж болохоор байна. Зэвсэгт хүчний ажилтан болон инженер техникийн ажиллагчдын нийт цалинд эзлэх нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс болон шагнал урамшууллын хувь бусад ажил мэргэжлийн ажиллагчдаас өндөр байна. Зэвсэгт хүчний ажиллагчдын нийт цалингийн 33.7 хувийг нэмэгдэл эзэлж байна. Хүснэгт 9. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, ажил мэргэжлийн ангиллаар Ажил мэргэжлийн ангилал Нийт цалингийн дундаж, мян төг Нийт Эр Эм Үүнээс: бүтэц, хувиар Үндсэн цалин Нийт Эр Нэмэгдэл Эм Нийт Эр Нэмэгдэл хөлс Шагнал, урамшуулал Эм Нийт Эр Эм Нийт Эр Эм Удирдах албан тушаалын 886.1 973.2 781.8 85.3 85.3 85.3 ажилтан, менежер 9.8 10.0 9.4 3.1 2.8 3.7 1.8 1.9 1.6 Мэргэжилтэн 727.2 794.3 684.6 82.7 82.3 83.0 10.2 10.3 10.2 5.3 5.4 5.2 1.8 2.0 1.6 Инженер, техникийн ажилтан 616.6 680.2 562.1 78.3 76.0 80.6 15.4 17.9 12.9 4.6 4.5 4.8 1.7 1.6 1.7 Бичиг хэргийн 561.5 643.6 531.2 85.2 82.2 86.6 туслах ажилтан 9.5 11.0 8.7 3.7 5.3 3.1 1.6 1.5 1.6 Худалдаа, үйлчилгээний ажилтан 487.3 522.6 454.2 13.1 17.2 8.7 5.0 3.0 7.2 0.8 0.6 1.0 ХАА, загас, ан агнуурын ажилтан 313.4 326.3 292.4 93.3 93.3 93.2 3.4 2.4 1.5 0.3 3.6 1.8 2.3 0.8 Үйлдвэрийн ба худалдааны ажилтан 581.7 601.4 503.7 79.8 79.5 80.9 10.5 10.3 11.5 7.7 8.0 6.1 2.0 2.2 1.5 12.1 11.7 16.3 8.3 8.6 5.7 2.5 2.5 2.6 6.6 7.3 4.8 5.1 4.4 1.4 Машин тоног төхөөрөмжийн 636.4 640.5 597.9 операторч, угсрагч 81.1 79.2 83.1 77.1 77.2 75.4 4.1 Энгийн ажил мэргэжил Зэвсэгт хүчний ажилтан 662.6 673.1 613.4 66.3 65.5 70.7 33.2 34.1 28.3 0.0 0.0 0.0 0.5 0.4 1.0 Улсын дундаж 42 396.0 409.9 384.1 87.2 87.5 86.8 642.2 10.7 11.3 5.2 5.5 4.9 1.8 1.9 1.6 683 598.5 82.3 81.3 83.5 6.2 10 1.2 1.5
  42. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Эзэмшсэн боловсролын түвшингээр нь ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийг авч үзвэл магистр болон докторын зэрэгтэй ажиллагчдын цалин хамгийн өндөр буюу 998.3 мянган төгрөг ба энэ нь улсын дунджаас 356.1 мянган төгрөгөөр өндөр дүн юм. Эдгээр ажиллагчдыг хүйсээр нь авч үзвэл эрэгтэй ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж нь 1,142.4 мянган төгрөг, эмэгтэй ажиллагчдын цалин 884.3 мянган төгрөг байна. Дээд ба бакалаврын түвшний боловсролтой ажиллагчдын цалин улсын дунджаас 96.1 мянган төгрөг ба түүнээс өндөр байгаа бол дээд боловсрол эзэмшээгүй, түүнээс бага боловсролтой ажиллагчдын цалин улсын дунджаас бага байна. Техник мэргэжлийн боловсролтой ажиллагчдын цалин дээд боловсролтой бакалаврын зэрэгтэй ажиллагчдын цалингаас 187.3 мянган төгрөгөөр бага байна. Хүснэгт 10. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн бүтэц, ажиллагчдын боловсролын түвшингээр Ажил мэргэжлийн ангилал Нийт цалингийн дундаж, мян төг Нийт Эр Эм Боловсролгүй 356.0 355.8 356.3 Үүнээс: бүтэц, хувиар Үндсэн цалин Нийт Эр Нэмэгдэл Эм Нийт Эр Нэмэгдэл хөлс Шагнал, урамшуулал Эм Нийт Эр Эм Нийт Эр Эм 87.7 90.1 84.5 5.1 4.5 5.9 6.2 5.0 7.9 1.0 0.4 1.7 Бага 375.3 400.7 326.1 88.4 86.3 93.5 6.3 7.6 3.0 4.4 5.2 2.5 0.9 0.9 1.0 Суурь 438.4 470.9 371.6 82.4 81.8 84.2 8.9 9.0 8.6 6.1 6.6 4.7 2.6 2.6 2.5 Бүрэн дунд 477.0 515.2 420.1 82.3 81.4 84.0 10.5 11.5 8.8 5.8 5.7 5.9 1.4 Техникийн болон мэргэжлийн 551.0 585.3 477.5 82.1 81.9 82.4 9.0 8.9 9.3 7.1 7.4 6.5 1.8 1.8 1.8 Тусгай мэргэжлийн дунд 583.4 653.0 531.2 81.1 81.0 11.7 11.9 11.5 5.7 5.5 6.0 1.5 1.6 1.4 Дээд 738.3 819.2 673.3 82.2 80.6 83.9 10.9 11.8 10.0 5.1 5.5 4.6 1.8 2.1 1.5 Магистр, доктор 998.3 1142.4 884.3 11.7 11.9 11.2 3.1 2.7 3.5 2.1 2.0 2.1 Улсын дундаж 642.2 683.0 598.5 82.3 81.3 83.5 10.7 11.3 10.0 5.2 5.5 4.9 1.8 1.6 81.1 83.1 83.4 83.2 1.4 1.9 1.3 4.2 Гадаад ажиллагчдын нийт цалин Гадаад ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийг авч үзвэл 1853.5 мянган төгрөг байна. Нийт цалингийн бүтцээр авч үзвэл 95.6 хувийг үндсэн цалин, үлдсэн 4.4 хувийг нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс болон шагнал урамшуулал эзэлж байна. 43
  43. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Зураг 13. Гадаад ажиллагчдын нийт цалин, нийт цалингийн бүтцээр, хувиар болон мөнгөн дүнгээр Нэмэгдэл хөлс, 27.1 мян.төг, 1.5% Шагнал, урамшуулал, 16.0 мян.төг, 0,9% Нэмэгдэл, 38.7 мян.төг, 2.1% Үндсэн цалин, 1771.7 мян.төг, 95.6% Монгол улсын ААНБ-ын үйл ажиллагааны салбарын нийт цалингийн дунджийг гадаадын зарим нэг улс орнуудын нийт цалингийн дундажтай харьцуулж үзвэл Монгол улсын хувьд уул уурхай олборлолтын салбарт ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж хамгийн өндөр буюу 1097.5 мянган төгрөг байхад Герман улсынх 8,940.0 мянган төгрөг буюу 8.2 дахин өндөр, Англи улсынх 2,223.5 мянган төгрөг буюу 2.0 дахин өндөр цалинтай байна. Монгол улсын санхүү болон даатгалын салбарт ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж 818.2 мянган төгрөг байхад Герман улсад ажиллагчдын нийт цалин 5.8 дахин өндөр буюу 4,997.2 мянган төгрөг, Япон улсынх 5.5 дахин их буюу 4,492.1 мянган төгрөг байна. Хөдөө аж ахуй, загас ан агнуурын салбарт ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж Монгол улсад хамгийн бага буюу 356.1 мянган төгрөг байхад Герман болон Англи улсад 925.8-1,596.1 мянган төгрөг буюу 2.6-4.5 дахин өндөр байна. Харин Япон улсын хувьд боловсруулах үйлдвэрт ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж хамгийн өндөр буюу 33,890.1 мянган төгрөг байхад Монгол улсынх 599.0 мянган төгрөг буюу 56.5 дахин бага байна. Харин Герман улсын боловсруулах үйлдвэрт ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж 14,798.0 мянган төгрөг буюу 24.7 дахин их байна. Монгол улсад Тээвэр болон агуулахын үйл ажиллагааны салбарт ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж 810.3 мянган төгрөг харин Япон улсад хамгийн өндөр буюу 17,913.6 мянган төгрөг, Герман улсад 13,729.6 мянган төгрөг, Англи улсад 3,192.1 мянган төгрөг байна. 44
  44. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Хүснэгт 11. Ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж, бусад улс орнуудын салбарын дундажтай харьцуулсан харьцаа Салбар Монгол (Судалгааны үр дүн) Герман * Англи* Япон* Хөдөө аж ахуй, загас ан агнуур 356.1 1,596.1 925.8 Боловсрол 627.3 3,683.4 675.5 3.603.4   604.6 4,661.6 960.5 5,732.5   695.7 3,227.8 489.6 723.3 5,959.5 1,513.6 Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагаа Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын Н/Х Бөөний болон жижиглэн худалдаа; машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээ   Хонг* Конг     3,561.9 772.6 Мэдээлэл, холбоо 684.0 2,357.8 372 Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа 810.3 13,729.6 3,192.1 1097.5 8,940.0 2,233.5 Барилга 692.9 3,170.6 1,098.1 4,428.7 2,136,3 Байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагаа 520.7 1,560.5 286.1 3,266.8 827.5 Боловсруулах үйлдвэрлэл 599.0 14,798.0 6,550.0 33,890.1 1,197.5 647.5 2,749.9 462.6 818.2 4,772.9 856.5 Уул уурхай, олборлолт Цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамж Санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа     17,913.6     4,492.1         1,074.2 *-Эх үүсвэр: Олон Улсын хөдөлмөрийн байгууллагын хөдөлмөрийн статистикийн мэдээллийн сан, 2008 он Олон улсын хөдөлмөрийн байгууллагын хөдөлмөрийн статистикийн мэдээллийн сангийн 2008 оны тоон мэдээллийг боловсруулсан ба тооцоолол хийхдээ 2008 оны 12-р сарын 31-ний өдрийн Монгол банкны валютын ханшаар тооцсон болно. 4.3 Шагнал, урамшуулал ААНБ-уудын сүүлийн жилд (2012.5-2013.5) ажиллагчдадаа олгосон шагнал урамшууллын хэмжээ болон шагнал урамшуулал авсан ажиллагчдын тоог авч үзвэл нийт ажиллагчдын 21.3 хувь нь шагнал урамшуулал авсан байна. Судалгаанд хамрагдсан 516 ААНБ–ын 6140 ажиллагчид сүүлийн 12 сарын хугацаанд шагнал урамшуулал авчээ. Шагнал урамшуулал авсан ажиллагчдыг хүйсээр авч үзвэл 3199 нь буюу 52.1 хувь нь эрэгтэй, үлдсэн 47.9 хувь нь эмэгтэй ажиллагчид байна. ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр авч үзвэл шагнал урамшуулал авсан ажиллагчдын 42.2 хувь нь төсөвт байгууллагын ажиллагчид байгаа бол үүний дараа ХХК-д ажиллагчид байна. Харин нэг хүнд ноогдох шагнал урамшууллын хэмжээг авч үзвэл ХК-д ажиллагчдын урамшууллын дундаж нь хамгийн өндөр буюу 1,375.7 мянган төгрөг байна. 45
  45. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Зураг 14. Шагнал урамшуулал авсан хүн, ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр, хувиар ТББ 3.1% ББН 0.1% ХК 14.4% Төсөвт байгууллага 42.2% ХХК 33.3% ОНӨҮГ 3.7% ТӨҮГ 2.9% Зураг 15. Шагнал урамшуулал авсан ажиллагчдын тоо болон дундаж урамшууллын хэмжээ, ААНБ-н хариуцлагын хэлбэрээр ТББ 190 259 408.8 Төсөвт байгууллага 374.4 229 ОНӨҮГ 377.6 181 ТӨҮГ 4 204 ХХК 5 703.7 ХК 887 9 5 46 542.5 Хоршоо ББН 1375.7 378.2 460.0
  46. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА 4.4 Цалин хөлсийг нэмэгдүүлсэн бууруулсан шийдвэр Судалгаанд хамрагдсан аймаг, нийслэлийн нийт 1731 ААНБ-ын цалин хөлсийг нэмэгдүүлэх бодлого шийдвэрийн талаар 2012 оны 5-р сараас 2013 оны 5 сарын байдлаар авч үзэхэд 740 нь буюу 42.7 хувь нь цалин хөлсөө тодорхой хувиар нэмэгдүүлсэн байна. Эдгээр ААНБ-уудын 34.8 хувь нь Засгийн Газрын тогтоол шийдвэрээр, 60.5 хувь нь ажил олгогчийн, үлдсэн 4.7 хувь нь хамтын гэрээ хэлэлцээрийн шийдвэрээр нэмэгдсэн байна. Цалин хөлсний нэмэгдэл тооцсон суурийг авч үзвэл 86.9 хувь нь үндсэн цалинд, 6.0 хувь нь үндсэн цалин болон нэмэгдлийн нийлбэрт, үлдсэн 7.1 хувь нь нийт цалин хөлсөнд үндэслэн цалинг нэмэгдүүлсэн байна. Цалин хөлс нэмэгдүүлсэн байгууллагуудын хувьд дунджаар 23.4 хувиар цалингаа нэмэгдүүлсэн байна. 2012 оны 3-р сарын 16-ны өдрийн Монгол Улсын Засгийн Газрын 78-р тогтоолын дагуу төрийн албан хаагчдын цалинг 2012 оны 5-р сарын 1-ээс нэмэгдүүлэх шийдвэр хэрэгжиж эхэлсэн нь цалин хөлс нэмэгдүүлсэн ААНБ-ын тоо өндөр байхад ихээхэн нөлөөлж байна. Зураг 16. Цалин хөлс нэмсэн ААНБ-ын тоо, ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр ББН 0.5% ЗБН 0.3% Хоршоо 1.4% ТББ 3.8% ХК 4.9% ОНӨҮГ 4.3% ОНӨҮГ 4.3% ХХК 52.2% ТӨҮГ 1.2% 47
  47. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Цалин хөлсийг нэмэгдүүлсэн ААНБ-ын 40.8 хувь буюу 300 байгууллага ажиллагчдынхаа цалин хөлсийг 20.1-30.0 хувиар нэмэгдүүлсэн байна. Эдгээр байгууллагын дийлэнх нь буюу 55.3 хувь төсвийн байгууллага байна. Харин цалин хөлсөө 60.1-аас дээш хувиар нэмэгдүүлсэн ААНБ-ыг авч үзвэл 68.7 хувь нь ХХК байна. Хүснэгт 12. Цалин хөлс нэмсэн ААНБ-ын тоо Нэмсэн хувь, интервалаар 10.0 хүртэл ААНБын тоо ББН 119 1 10.1-20.0 233 20.1-30.0 300 30.1-40.0 41 40.1-50.0 23 50.1-60.0 8 60.1-100.0 Бүгд Үүнээс: Байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр ЗБН Хоршоо - - 3 - - - - ХК ХХК ТӨҮГ ОНӨҮГ Төсөвт байгууллага Төрийн Бус байгууллага 19 6 10 78 2 3 4 15 150 5 10 40 6 2 10 97 2 15 166 8 - 2 1 29 - 3 2 4 - - 2 - 13 - 1 4 3 - - - - 8 - - - - - 11 - - 2 1 36 386 9 32 233 28 16 - 2 - 740 4 2 10 Ажил олгогчийн шийдвэрээр цалин хөлсөө нэмсэн ААНБ-уудын хувьд дийлэнх нь буюу 60.8 хувь нь инфляци, бараа бүтээгдэхүүний үнийн өсөлттэй холбон нэмэгдүүлсэн гэсэн бол 15.8 хувь нь байгууллагын ашиг орлого нэмэгдсэн гэсэн үндсэн шалтгаанд үндэслэн цалин хөлсөө нэмэгдүүлсэн байна. Мөн үйл ажиллагаа өргөжсөн, үйл ажиллагаа тогтворжсон, ажиллагчдын санал хүсэлтийн дагуу, ажиллагчдын идэвх санаачлагыг нэмэгдүүлэх, амжиргааг дээшлүүлэх, ажиллагчдын ажлын бүтээмж, ур чадвартай холбоотойгоор цалин хөлсийг нэмэгдүүлсэн гэсэн гол шалтгаануудыг дурдсан байна. 48
  48. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 5 ХӨДӨЛМӨРИЙН ХӨЛСНИЙ ДООД ХЭМЖЭЭ БОЛОН ТҮҮНЭЭС ДООГУУР ХЭМЖЭЭГЭЭР ЦАЛИНЖИЖ БУЙ АЖИЛЛАГЧИД 49
  49. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 5. ХӨДӨЛМӨРИЙН ХӨЛСНИЙ ДООД ХЭМЖЭЭ БОЛОН ТҮҮНЭЭС ДООГУУР ХЭМЖЭЭГЭЭР ЦАЛИНЖИЖ БУЙ АЖИЛЛАГЧИД Монгол Улсын Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний тухай хуулиар хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 140.4 мянган төгрөгөөр тогтоосон байдаг. Судалгаанд хамрагдсан 1731 ААНБ-ын 28763 ажиллагчдын 863 нь буюу 3.0 хувь нь 2013 оны 5 сард хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан байна. Нийт ажиллагчдын 2.1 хувь нь хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээгээр үндсэн цалин авсан бол 0.9 хувь нь түүнээс доогуур цалин хөлс авсан байна. Нийт ажиллагчдын 40 орчим хувь нь 400.1-600.0 мянган төгрөгийн үндсэн цалин авсан байна. /Хүснэгт 13/ Хүснэгт 13. Ажиллагчдын тоо, үндсэн цалингийн интервалаар, хүйсээр Цалингийн интервал /мян.төг/ Бүгд Ажиллагчдын тоо Хүйсээр Хувь Эр Эм 28763 100.0% 14873 13890 254 0.9% 148 106 Үүнээс: 140.4 хүртэл 140.4 140.4-200.0 609 2.1% 319 290 1538 5.3% 816 722 200.1-300.0 2959 10.3% 1604 1355 300.1-400.0 5649 19.6% 2821 2828 400.1-500.0 6876 23.9% 3206 3670 500.1-600.0 4372 15.2% 2101 2271 600.1-700.0 2221 7.7% 1226 995 700.1-800.0 1361 4.7% 790 571 2924 10.2% 1842 1082 800.1 ба түүнээс дээш 600.1 мянга төгрөг болон түүнээс дээгүүр үндсэн цалин хөлс авсан ажиллагчид 6506 буюу нийт судалгаанд хамрагдсан ажиллагчдын 22.6 хувийг эзэлж байна. Эдгээр ажиллагчдын 59.3 хувь нь эрэгтэй ажиллагчид байна. ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний цалин авсан ажиллагчдын 666 нь буюу 77.2 хувь нь тухайн сард 21 ба түүнээс дээш өдрөөр ажилласан байна. ХХДХ-ээс доогуур хэмжээний цалин авч байгаа ажиллагчдын 54.3 хувь нь 21 ба түүнээс дээш өдрөөр ажилласан байна. 50
  50. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Зураг 17. ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчид, тухайн сард ажилласан өдөр 415 125 27 0 5 хүртэл 1375.7 113 55 50 15 6-10 25 11 11-15 13 14 16-20 Ажилласан өдөр 21-25 26-гаас их өдөр 104.4-с бага 104.4 ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчдыг 21 ба түүнээс дээш ажилласан өдрөөр болон байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр харвал бүх төрөлд ХХДХ болон түүнээс доогуур цалинжсан ажиллагчид байна. ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчдын 58.8 хувь нь ХХК-д, 27.6 хувь нь төрийн бус байгууллагад ажиллаж байна. Зураг 18. ХХДХ хэмжээ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр үндсэн цалин авсан ажиллагчид, байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр ББН 1.3% ЗБН 0.2% Хоршоо 4.8% ХК 2.6% ТББ 27.6% ХХК 58.8% ОНӨҮГ 3.7% ТӨҮГ 1.1% 51
  51. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчдыг 21 ба түүнээс дээш ажилласан өдрөөр болон байгууллагын өмчийн хэлбэрээр харьцуулвал дийлэнх нь буюу 93.2 хувийг Монгол улсын иргэний хувийн өмчийн ААНБ-ын ажиллагчид эзэлж байна. Зураг 19. ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчид, байгууллагын өмчийн хэлбэрээр, хувиар Орон нутгийн өмчийн оролцоотой 4.0% Орон нутгийн өмчийн 1.4% Хувийн хамтарсан 0.3% Хувийн гадаад улсын 0.8% Орон нутгийн хамтарсан 0.2% Хувийн МУ-ын иргэний 93.2% ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний цалин авсан ажиллагчдыг хөдөлмөр эрхлэлтийн байдлаар авч үзвэл 6.8 хувь нь түр ажилтан байна. Үлдсэн 93.2 хувь нь байнгын ажилтан байна. Зураг 20. ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр үндсэн цалин авсан ажиллагчид, хөдөлмөр эрхлэлтийн байдлаар Түр ажиллагч 6.8% Байнгын ажиллагч 93.2% 52
  52. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Зураг 21. ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчид, салбараар, хувиар Үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа 82.9 Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа 84.8 Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуур 88.2 17.1 15.2 11.8 Бөөний болон жижиглэн худалдаа; машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээ 96.0 4.0 Уул уурхай, олборлолт 96.0 4.0 Захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагаа 96.2 3.8 Боловсруулах үйлдвэрлэл 96.5 3.5 Усан хангамж; бохир ус, хог, хаягдлын менежмент болон цэвэрлэх үйл ажиллагаа 96.6 3.4 Санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа 96.7 3.3 Барилга 97.0 3.0 Байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагаа 97.1 2.9 Мэдээлэл, холбоо 97.3 2.7 Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа 98.1 1.9 Цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамж 98.3 1.7 Урлаг, үзвэр, тоглоом наадам 98.6 1.4 Боловсрол 99.1 0.9 99.2 0.8 Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагаа 99.5 0.5 Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын нийгмийн хамгаалал 99.8 0.2 Мэргэжлийн, шинжлэх ухаан болон техникийн үйл ажиллагаа 140.4 мян.төгрөгөөс дээш 140.4 мян.төг, түүнээс доош 53
  53. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчдыг салбараар ангилан үзэхэд үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа, ХАА загас барилт, ан агнуур болон үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагааны салбарт ажиллаж буй ажиллагчид бусад салбартай харьцуулахад ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр цалинжиж байгаа ажиллагчид их байна. Үйлчилгээний бусад салбарт ажиллаж буй ажиллагчдын 17.1 нь буюу 101 ажилтан ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр үндсэн цалин авчээ. Үүний дараа үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагааны салбарт ажиллаж буй ажиллагчдын 15.2 хувь нь буюу 135 хүн ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр цалин авсан байна. Үүнд сард 22 болон түүнээс бага хоногоор буюу ажиллах ёстой ажлын өдрөөсөө бага ажилласан ажиллагчид орсон байгаа. 54
  54. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 6 2010 БОЛОН 2013 ОНЫ СУДАЛГААНЫ ҮР ДҮНГИЙН ХАРЬЦУУЛАЛТ 55
  55. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 6. ТУРШИЛТ СУДАЛГААНЫ ҮР ДҮНТЭЙ ХАРЬЦУУЛСАН ҮР ДҮНГҮҮД 2010 онд хийгдсэн “Цалин хөлсний бүтцийн туршилт судалгаа”-ны үр дүнг 2 дах шатны судалгаа болох энэхүү судалгааны үр дүнтэй харьцуулсан цалин хөлсний өөрчлөлтийг энэхүү бүлэгт танилцуулж байна. Ажиллагчдын үндсэн цалинг 2010 онтой харьцуулахад 2.3 дахин буюу 298.2 мянган төгрөгөөр нэмэгдсэн байна. Бүс нутгаар үндсэн цалингийн өсөлтийг харвал Улаанбаатарын бүсийн цалин 2.4 дахин буюу 345.6 мянган төгрөгөөр нэмэгдсэн бол бусад бүсүүдийн үндсэн цалин 1.8-1.9 дахин өссөн байна. Үндсэн цалингийн өсөлтийг аймгаар авч үзвэл Орхон болон Төв аймгуудын цалин 2010 онтой харьцуулахад 2.22.3 дахин нэмэгдсэн нь бусад аймгуудтай харьцуулахад өндөр үзүүлэлт байна. Харин Говь-Алтай, Өмнөговь, Хөвсгөл, Сүхбаатар, Хэнтий аймгуудын үндсэн цалин 1.7 дахин нэмэгдсэн дүнтэй байна. Хүснэгт 14. Үндсэн цалингийн өөрчлөлт, аймаг, нийслэл, бүс нутгаар 2010 он Байршил, бүс аймаг, нийслэл Улсын дундаж Баруун бүс 2013 он Өөрчлөлт Үндсэн цалин, мян.төг Үндсэн цалин, мян.төг Мян.төг Улсын дундаж Улсын дундаж Эр Эм Хүйсээр: Эр Эм Улсын дундаж Хүйсээр: Эр Эм 230.5 242.6 219.3 528.7 555.4 500.1 298.2 312.8 280.8 215.9 220.9 211.3 405.1 404.8 405.6 189.2 183.9 194.3 Баян-Өлгий 226.7 206 386.0 397.6 359.9 168.7 170.9 153.9 231.9 244.5 221.1 396.0 391.8 402.1 164.1 147.3 181.0 Завхан 216.4 221.3 212.7 406.7 401.5 414.2 190.3 180.2 201.5 Увс   217.3 Говь-Алтай 192.4 194.2 191.1 392.0 389.2 396.0 199.6 195.0 204.9 Ховд 216.3 207.5 225.1 441.0 439.2 443.6 224.7 231.7 218.5 213.6 220.1 208.4 414.8 419.6 408.9 201.2 199.5 200.5 Архангай 214.8 215.4 214.3 414.3 402.1 429.3 199.5 186.7 215.0 Баянхонгор 214.1 220.1 210.7 389.2 379.2 401.7 175.1 159.1 191.0 Булган 243.8 244.5 243.3 459.3 456.7 462.8 215.5 212.2 219.5 Орхон 200.1 217 185.3 450.7 483.4 415.7 250.6 266.4 230.4 Өвөрхангай 213.9 204.5 220.1 390.3 377.8 406.8 176.4 173.3 186.7 Хөвсгөл 215.3 220 210.1 375.1 382.1 364.6 159.8 162.1 154.5 Хангайн бүс   56
  56. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Төвийн бүс 234.5 251 217.3 436.9 448.6 423.6 202.4 197.6 206.3   Говьсүмбэр 285.3 318.7 240.8 499.5 539.1 439.2 214.2 220.4 198.4   Дархан-Уул 235.3 252.3 210.5 429.7 444.1 410.5 194.4 191.8 200.0   Дорноговь 225.5 226.8 224.5 409.9 423.3 393.3 184.4 196.5 168.8   Дундговь 206.1 208.3 204.8 415.8 385.3 436.6 209.7 177.0 231.8   Өмнөговь 273.4 312.5 229.1 461.1 489.4 433.2 187.7 176.9 204.1   Сэлэнгэ 219.4 226.6 213.8 436.0 433.7 438.9 216.6 207.1 225.1   Төв 201.5 183.8 217.5 434.5 431.7 436.5 233.0 247.9 219.0 Зүүн бүс 211.7 212 211.3 394.2 406.4 377.1 182.5 194.4 165.8   Дорнод 222.9 225.3 220.8 416.3 456.3 366.1 193.4 231.0 145.3   Сүхбаатар 212.6 206.6 219.3 369.6 357.5 392.3 157.0 150.9 173.0   Хэнтий 220.1 230 211.5 384.0 385.4 382.4 163.9 155.4 170.9 Улаанбаатар 246.2 263.6 230.9 591.8 640.8 544.4 345.6 377.2 313.5   246.2 263.6 230.9 591.8 640.8 544.4 345.6 377.2 313.5 Улаанбаатар Зураг 22. Үндсэн цалингийн өсөлтийн хувь, хүйсээр 160 143.1 134.9 140 120 102.5 Хувь 100 80 Улсын дундаж 60 65.8 56.6 40 Эр Эм Улаан баатар Улсын дундаж Төв Орхон Увс Ховд Сэлэнгэ Дундговь Булган Архангай Завхан Дорнод Дархан-Уул Өвөрхангай Дорноговь Баянхонгор Баян-Өлгий Хэнтий Говьсүмбэр Хөвсгөл Сүхбаатар Өмнөговь 0 Говь-Алтай 20 Үндсэн цалинг 2010 оны туршилтын судалгаатай харьцуулхад улсын дундаж 129.4 хувиар өссөн ба эрэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалин 128.9 , эмэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалин 128.0 хувиар тус тус өссөн байна. 57
  57. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Зураг 23. Үндсэн цалингийн харьцуулалт, хүйсээр Эм Эр Улсын дундаж Улсын дундаж 128.0 129.4 124.3 125.2 128.9 Орхон 122.7 Төв 100.7 134.9 Ховд 111.6 Увс 103.9 107.2 103.7 113.2 101.7 105.3 98.7 100.3 92.9 90.2 88.4 94.7 87.9 100.4 Дундговь 85.0 91.4 Сэлэнгэ Архангай 86.7 Булган 86.8 81.5 Завхан 102.5 Дорнод 72.3 Баянхонгор 86.6 Дорноговь 75.4 Баян-Өлгий Говьсүмбэр 69.2 Хэнтий 67.6 Хөвсгөл 73.7 Сүхбаатар 73.0 Өмнөговь 86.8 95.0 82.6 84.8 82.4 90.6 81.8 84.7 Өвөрхангай Говь-Алтай 65.8 76.0 Дархан-Уул 60.2 56.6 115.6 97.0 75.2 81.8 74.7 77.6 82.4 75.1 80.8 74.5 73.5 74.2 78.9 73.9 81.8 70.8 68.7 89.1 2010 онтой харьцуулахад үндсэн цалин 2.3 дахин нэмэгдсэн байна. Хүйсээр авч үзвэл эрэгтэй ажиллагчдын цалин 312.8 мянган төгрөгөөр, эмэгтэй ажиллагчдын 280.8 мянган төгрөгөөр тус тус нэмэгдсэн байна. 2010 онд эрэгтэй ажиллагчдын цалин эмэгтэй ажиллагчдын цалингаас 10.5 хувиар өндөр байсан харьцаа 2013 оны байдлаар 11.1 хувь болон өөрчлөгдсөн байна. 58
  58. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Зураг 24. Үндсэн цалингийн харьцуулалт, хүйсээр /мян.төг/ Мян төг 600.0 500.0 555.4 528.7 500.1 400.0 300.0 200.0 242.6 230.5 219.3 100.0 0.0 УЛСЫН ДУНДАЖ ЭР 2010 он ЭМ 2013 он Үндсэн цалингийн өөрчлөлтийг бүсээр харьцуулан зураг 24-т үзүүлэв. Зүүн, Төв, Хангай болон Баруун бүсүүдийн хувьд үндсэн цалин 182.5-202.4 мянган төгрөгөөр нэмэгдсэн байна. Энэ нь 2010 онтой харьцуулахад үндсэн цалин эдгээр бүсүүдэд 86.294.2 хувиар нэмэгдсэнг илтгэнэ. Харин Улаанбаатарын бүсийн хувьд хамгийн өндөр өсөлттэй буюу 2.4 дахин нэмэгдсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, үндсэн цалин 2010 оныхоос 345.6 мянган төгрөгөөр нэмэгдсэн дүнтэй байна. Зураг 25. Үндсэн цалингийн харьцуулалт, бүсээр /мян.төг/ 591.8 Улаанбаатар Зүүн бүс Төвийн бүс Хангайн бүс Баруун бүс Улсын дундаж 246.2 394.2 211.7 436.9 2013 он 234.5 2010 он 414.8 213.6 405.1 215.9 230.5 528.7 59
  59. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Үндсэн цалингийн өөрчлөлтийг эдийн засгийн бүх төрлийн үйл ажиллагааны салбараар харьцуулвал, уул уурхайн олборлолтын салбарын цалин 620.7 мянган төгрөгөөр буюу 3.5 дахин, барилгын салбарын цалин 379.4 мянган төгрөгөөр буюу 2.8 дахин, худалдаа, машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээний салбарын үндсэн цалин 402.6 мянган төгрөгөөр буюу 2.8 дахин өссөн нь үндсэн цалин хамгийн ихээр нэмэгдсэн салбарууд болохыг харуулж байна. /Хүснэгт 15/ Хүснэгт 15. Үндсэн цалингийн өөрчлөлт, салбараар Үндсэн цалин Салбар мян.төг Өөрчлөлт 2010 он 2013 он ХАА загас барилт, ан агнуур 144.1 347.2 мян.төг 203.1 Уул уурхай, олборлолт 250.7 871.4 620.7 Боловсруулах үйлдвэрлэл 214.5 505.5 291.0 Цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамж 213.6 421.3 207.7 Усан хангамж; бохир ус, хог, хаягдлын менежмент болон цэвэрлэх үйл ажиллагаа 185.1 410.8 225.7 Барилга 213.9 593.3 379.4 Худалдаа; машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээ 225.3 627.9 402.6 Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа 280.6 625.2 344.6 Байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагаа 174.4 458.1 283.7 Мэдээлэл, холбоо 257.0 622.3 365.3 Санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа 513.6 742.6 229.0 Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа 169.5 377.5 208.0 Мэргэжлийн, шинжлэх ухаан болон техникийн үйл ажиллагаа 229.2 585.7 356.5 Захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагаа 194.6 449.1 254.5 Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын Н/Х 254.4 510.1 255.7 Боловсрол 228.0 522.9 294.9 Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагаа 217.0 461.4 244.4 Урлаг, үзвэр, тоглоом наадам 217.1 448.2 231.1 169.3 414.5 245.2 Үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа 2010 онтой харьцуулахад улсын дундаж үндсэн цалин 129.4 хувиар өссөн ба 44.6 хувийн өсөлтөөр санхүү даатгалын үйл ажиллагааны салбар хамгийн бага өссөн салбар болж байна. Мөн цахилгаан хий, уур, агааржуулалт хангамж, урлаг үзвэр, тоглоом наадам болон төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын нийгмийн хамгааллын салбаруудын цалин бага хувиар өссөн байна. Харин уул уурхай, олборлолтын салбарын ажиллагчдын үндсэн цалин 247.6 хувиар буюу хамгийн их өссөн байна. 60
  60. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Зураг 26. Үндсэн цалингийн харьцуулалт, эдийн засгийн салбараар, хувиар 250% 247.6% 200% 177.4% 178.7% 150% 141.0% 162.7% 155.5% 142.1% 135.7% 121.9% 122.7% 122.8% 100% 144.8% 130.8% 129.3% 112.6% 100.5% 97.2% 50% 129.4% 106.5% 44.6% рх вс уу ло ох ;б ж ам нг ха ан Ус Ц ах ил га ан ,х ий ,у ур ХА А Бо за Уу га л с ба ри лт ,а н а ай , о гну ,а ру ир лб ур га бо ус ар ула ор Бө х ло , х ж ло өн н ог, уул үйл лт ий цэ х дв ал вэ ая бо ты эр рл гд ло лэ н эх лы х л мн ж Ба үй н м анг йр Тээ ото иж л е ам аж не , с вэ ци иг ж уу р б кл лэ ил жм ц а и н ла ен бо аг йн ху га т ло уу за да Са л св л Ба а н нх хо ахы ардаа рил үү ол н үй; м га ги М хү үйл лч аш йн эр и и нс гэ бо ээ ажи лгэ н, ж э р ло ли Ү үй лла За н йн л г хи , ш хөд даа Мэ ажлчл аа рг д и э тг ин лө аа ал ээл лл х ү ны ж хх ын эл ага йл лэ бо х өрө үй , хо а Тө ух н ло л л ри аа ги аж бо йн н д н йн ил о бо ү уд эмж ла ло йл ир лэ га н а д а Хү те жи аж ла г үз ни хн лл үү илга й ла ба лэх а ики ага эр ж й а га б үү а, ат үйл илл н л ү ал ла м а а й эн н ба х жи гаа л д н ам лл ба ж г ур аа ага ни м ла а ын х Ур йгм ү Үй ий ла Бо Н/ йл лч г, н Х ил үй лов үз гэ вэ л ср эн аж р о ий , т ил л ог ла бу ло га са ом а д на үй а л аж дам Ул ил сы ла га н ду а нд аж 0% ААНБ-ын өмчийн хэлбэрээр үндсэн цалингийн өөрчлөлтийг авч үзвэл төрийн өмчийн хамтарсан ААНБ-ын үндсэн цалин 714.3 мянган төгрөгөөр буюу 3.8 дахин нэмэгдсэн нь бусад өмчийн хэлбэр бүхий байгууллагуудтай харьцуулахад өндөр үзүүлэлт байна. 2010 онтой харьцуулахад орон нутгийн өмчийн болон өмчийн оролцоотой ААНБ-д ажиллагчдын үндсэн цалин 2.1-2.7 дахин өссөн бол хувийн Монгол улсын иргэний өмчийн ААНБ-д ажиллагчдын цалин 2.5 дахин буюу 308.4 мянган төгрөгөөр нэмэгдсэн дүнтэй байна. Зураг 27. Үндсэн цалингийн харьцуулалт, байгууллагын өмчийн хэлбэрээр 230.5 Төрийн өмчийн 498.8 245.1 Төрийн өмчийн оролцоотой 599.5 259.4 Төрийн хамтарсан 973.7 201.8 Орон нутгийн Өмчийн 167.4 Орон нутгийн Өмчийн оролцоотой 425.9 2010 он 449.7 2013 он 0 511.9 Орон нутгийн Хамтарсан 211.5 Хувийн Монгол улсын иргэн Хувийн Хамтарсан Хувийн Гадаад улсын 519.9 412.5 257.2 686.9 853.5 61
  61. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Үндсэн цалингийн өөрчлөлтийг ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр авч үзвэл, ХК-д ажиллагчдын цалин 2010 онтой харьцуулахад хамгийн их буюу 2.7 дахин нэмэгдсэн байна. Энэ нь 349.2 мянган төгрөгөөр нэмэгдэж 555.8 мянган төгрөг болсон байна. Харин ЗБН болон ББН-д ажиллагчдын цалин хамгийн бага өссөн байна. 2010 онтой харьцуулахад ердөө 15.9-43.1 хувиар буюу 31.9-79.9 мянган төгрөгөөр нэмэгдсэн байна. Зураг 28. Үндсэн цалингийн харьцуулалт, байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр ББН 199.8 ЗБН 185.5 2010 он 265.4 155.9 Хоршоо 2013 он 304.0 206.6 ХК 555.8 253.8 ХХК 580.0 221.7 ТӨҮГ 507.6 207.6 ОНӨҮГ 422.5 234.7 Төсөвт байгууллага ТББ 231.7 485.7 163.9 382.4 Ажил мэргэжлийн ангиллаар 2010 болон 2013 оны үндсэн цалинг харьцуулан хүснэгт 16-д харуулав. Хууль тогтоогч, удирдах албан тушаалтны ажилтан, менежрүүдийн цалин хамгийн их буюу 452.7 мянган төгрөгөөр нэмэгдсэн байна. Үүний дараа үйлдвэрийн ба худалдааны ажилтан болон мэргэжилтнүүдийн цалин 2.3 дахин нэмэгдсэн нь бусад ажил мэргэжлийн ажиллагчдын үндсэн цалингийн өсөлттэй харьцуулахад өндөр байна. Хүснэгт 16. Үндсэн цалингийн харьцуулалт, ажил мэргэжлийн ангиллаар Үндсэн цалин Ажил мэргэжлийн ангилал Өөрчлөлт /Мян.төг/ 2010 он 2013 он Хууль тогтоогч, удирдах албан тушаалтны ажилтан, менежер мян.төг 303.2 755.9 452.7 Мэргэжилтэн 262.8 601.4 338.6 Инженер, техникийн ажилтан 243.9 482.6 238.7 Бичиг хэргийн туслах ажилтан 232.2 478.6 246.4 Худалдаа, үйлчилгээний ажилтан 176.6 395.1 218.5 ХАА, загас, ан агнуурын ажилтан 205.0 292.2 87.2 Үйлдвэрийн ба худалдааны ажилтан 463.9 265.7 224.6 490.5 265.9 Энгийн ажил мэргэжил 62 198.2 Машин тоног төхөөрөмжийн операторч, угсрагч 167.2 345.1 177.9
  62. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Ажил мэргэжлийн ангиллаар 2010 оны үндсэн цалинтай харьцуулсан үндсэн цалингийн мэдээллийг Зураг 29-аас харна уу. Зураг 29. Үндсэн цалингийн өөрчлөлт, ажил мэргэжлийн ангиллаар, мянган төгрөгөөр 303.2 Хууль тогтоогч, удирдах албан тушаалтны ажилтан, менежер 755.9 262.8 Мэргэжилтэн Инженер, техникийн ажилтан Бичиг хэргийн туслах ажилтан Худалдаа, үйлчилгээний ажилтан ХАА, загас, ан агнуурын ажилтан Үйлдвэрийн ба худалдааны ажилтан Машин тоног төхөөрөмжийн операторч, угсрагч Энгийн ажил мэргэжил 2010 он 601.4 243.9 482.6 232.2 478.6 176.6 395.1 205.0 292.2 198.2 463.9 224.6 490.5 167.2 345.1 2013 он Нийт цалингийн харьцуулалт Ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийг 2010 оны нийт цалингийн дундажтай харьцуулахад 2.4 дахин буюу 378.5 мянган төгрөгөөр нэмэгдэж 642.2 мянган төгрөг болсон байна. Нийт цалингийн дунджийн өөрчлөлтийг аймаг, нийслэлээр авч үзвэл Улаанбаатар хотын ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж 2010 онтой харьцуулахад 2.6 дахин өссөн нь бусад аймгуудаас хамгийн их нэмэгдсэн нь байна. Орхон, Завхан, Сэлэнгэ болон Төв аймгуудын нийт цалингийн дундаж бусад аймгуудтай харьцуулахад өндөр буюу 2.3-2.4 дахин нэмэгдсэн байна. Харин Говь-Алтай, Говьсүмбэр, Хэнтий зэрэг аймгуудын хувьд нийт цалингийн дунджийн хэмжээ хамгийн багаар буюу 79.284.0 хувиар тус тус нэмэгдсэн байна. 63
  63. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Хүснэгт 17. Нийт цалингийн дунджийн харьцуулалт, бүс, аймаг, нийслэлээр Бүс, аймгаар Хүйсээр Нийт цалингийн дундаж 2010 он 2013 он Өөрчлөлт Эрэгтэй 2010 он 2013 он Эмэгтэй Өөрчлөлт 2010 он 2013 он Өөрчлөлт Баруун бүс 245.9 493.2 247.3 257.1 494.7 237.6 235.7 490.8 255.1 Баян-Өлгий 252.8 473.8 221.0 270.4 496.9 226.5 231.5 422.1 190.6 Говь-Алтай 256.6 467.3 210.7 270.2 458.8 188.6 244.9 479.6 234.7 Завхан 216.4 488.9 272.5 221.3 478.6 257.3 212.7 503.9 291.2 Увс 240.3 498.5 258.2 253.2 498.7 245.5 231.5 498.3 266.8 Ховд 254.4 522.0 267.6 253.6 518.4 264.8 255.2 527.0 271.8 Хангайн бүс 255.9 531.7 275.8 266.5 539.1 272.6 247.4 522.5 275.1 Архангай 257.7 512.4 254.7 259.9 491.4 231.5 255.9 538.4 282.5 Баянхонгор 252.1 473.1 221.0 269.7 452.2 182.5 242 499.2 257.2 Булган 284.7 589.8 305.1 296.1 609.1 313.0 275.8 563.9 288.1 Орхон 247.4 601.3 353.9 269.2 657.6 388.4 228.4 541.2 312.8 Өвөрхангай 261.8 504.9 243.1 241.9 481.4 239.5 274.7 535.9 261.2 Хөвсгөл 246.4 463.2 216.8 255.2 466.1 210.9 236.8 458.8 222.0 Төвийн бүс 272.9 579.8 306.9 292.6 603.3 310.7 252.2 552.9 300.7 Говьсүмбэр 366.8 674.6 307.8 411.2 736.6 325.4 307.8 580.5 272.7 Дархан-Уул 277.4 581.6 304.2 298.2 610.8 312.6 247.3 542.8 295.5 Дорноговь 282.4 558.8 276.4 279.2 587.0 307.8 284.8 524.0 239.2 Дундговь 236.2 514.2 278.0 237.5 456.1 218.6 235.4 553.9 318.5 Өмнөговь 312.2 663.6 351.4 354.6 734.1 379.5 264.1 594.0 329.9 Сэлэнгэ 232.7 536.8 304.1 240.4 524.1 283.7 226.8 552.7 325.9 Төв 233.2 527.6 294.4 212.4 513.2 300.8 252.1 538.2 286.1 Зүүн бүс 257.4 498.4 241.0 264.1 519.5 255.4 250.8 468.7 217.9 Дорнод 268.5 549.2 280.7 282.4 615.2 332.8 255.7 466.6 210.9 Сүхбаатар 242.3 450.6 208.3 239.9 446.9 207.0 245 457.5 212.5 Хэнтий 256.7 460.1 203.4 266.8 436.5 169.7 248 487.2 239.2 Улаанбаатар 270 701.9 431.9 291 770.1 479.1 251.6 635.8 384.2 Улаанбаатар 270 701.9 431.9 291 770.1 479.1 251.6 635.8 384.2 263.7 642.2 378.5 280.2 683.0 402.8 248.7 598.5 349.8 Улсын дундаж 64
  64. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Зураг 30. Нийт цалингийн өөрчлөлт, аймаг, нийслэлээр, хувиар 200 160.0 143.1 150 130.71 100 98.9 87.4 97.9 104.6 82.1 87.6 117.7 109.7 107.2 83.9 125.9 143.5 126.2 112.5 105.2 107.5 92.8 88.0 79.2 86.0 в Ув Ул нб с сы аа т н ду ар нд аж Хо Хө вд вс г Хэ өл нт ий Тө аа Ул Ар Ба ха ян нга й Ба Өл ян гий хо нг о Бу р Го лг вь ан Го Ал вь та й Да сүм рх бэ ан р Ду Уул нд го в До ь До рн рн од ог о За вь вх ан Ө О вө р рх хо а н Ө нга м нө й Сү гов хб ь аа та Сэ р лэ нг э 50 Улсын дунджаар нийт цалин хөлс 2010 онтой харьцуулахад 143.5 хувиар өссөн ба Улаанбаатар хотын нийт цалин хөлс 160.0 хувиар өссөн нь хамгийн өндөр үзүүлэлт болж байна. Харин Хэнтий аймгийн нийт цалин хөлс 2010 оноос 79.2 хувиар өссөн нь хамгийн бага өсөлтийн харуулж байна. Салбаруудын нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хэмжээний өөрчлөлтийг авч үзвэл нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувь 5.1 хувиар багассан буюу цалингийн бүрэлдэхүүн хэсгүүд болох нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс болон шагнал урамшууллын эзлэх хувь нэмэгдсэн байна. Салбараар задлан үзвэл цахилгаан, хий, уур агааржуулалтын хангамжийн салбар болон хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагааны салбарын нийт цалинд эзлэх хувь 12.9-14.3 хувиар багассан байна. Өөрөөр хэлбэл, нийт цалинд эзлэх нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс болон шагнал урамшууллын хэмжээ нэмэгдсэн гэж дүгнэж болно. ХАА загас барилт, ан агнуурын салбар, байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагааны салбар болон үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагааны салбаруудын хувьд нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувь 1.6-9.2 хувиар нэмэгдсэн байна. Нийт цалингийн дунджийн өөрчлөлтийг салбараар харьцуулвал уул уурхай, олборлолт, барилга, худалдаа, машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээний салбарын нийт цалингийн дундаж бусад салбаруудтай харьцуулахад хамгийн их нэмэгдсэн буюу 3.0-3.8 дахин өссөн байна. Харин санхүү даатгалын салбарын нийт цалингийн дундаж хамгийн бага хувиар нэмэгдсэн байна. Мөн төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын нийгмийн хамгаалал, урлаг, үзвэр, тоглоом наадмын салбарын нийт цалингийн дунджийн өсөлт бусад салбаруудтай харьцуулахад бага буюу 2.1 дахин нэмэгдсэн байна. 65
  65. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Хүснэгт 18. Нийт цалингийн дунджийн харьцуулалт, салбарын ангиллаар Салбарын ангилал Нийт цалингийн дундаж /мян.төг/ 2010 2013 Өсөлт он он Нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувь /хувиар/ 2010 2013 Өсөлтийн он он хувь ХАА загас барилт, ан агнуур 150.6 356.1 205.5 95.7 97.5 1.8 Уул уурхай, олборлолт 285.8 1097.5 811.7 87.7 79.4 -8.3 233 599.0 366.0 92.1 84.4 -7.7 269.2 647.5 378.3 79.4 65.1 -14.3 191.9 482.1 290.2 96.5 85.2 -11.3 230.6 692.9 462.3 92.8 85.6 -7.2 240.9 723.3 482.4 93.5 86.8 -6.7 346 810.3 464.3 81.1 77.2 -3.9 221.4 520.7 299.3 78.8 88.0 9.2 282.4 684.0 401.6 91 91.0 0 520.4 818.2 297.8 98.7 90.8 -7.9 180.2 394.5 214.3 94.1 95.7 1.6 268.3 688.5 420.2 85.4 85.1 -0.3 208.8 485.1 276.3 93.2 92.6 -0.6 331.3 695.7 364.4 76.8 73.3 -3.5 259.3 627.3 368.0 87.9 83.3 -4.6 243.4 604.6 361.2 89.2 76.3 -12.9 239.4 504.7 265.3 90.7 88.8 -1.9 177.7 448.4 270.7 95.3 92.4 -2.9 - 804.8 - - 99.6 - 263.7 642.2 378.5 87.4 82.3 -5.1 Боловсруулах үйлдвэрлэл Цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамж Усан хангамж; бохир ус, хог, хаягдлын менежмент болон цэвэрлэх үйл ажиллагаа Барилга Худалдаа; машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээ Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа Байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагаа Мэдээлэл, холбоо Санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа Мэргэжлийн, шинжлэх ухаан болон техникийн үйл ажиллагаа Захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагаа Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын Н/Х Боловсрол Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагаа Урлаг, үзвэр, тоглоом наадам Үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа Олон улсын байгууллага, суурин төлөөлөгчийн үйл ажиллагаа Улсын дундаж - Нийт цалингийн дунджийн өөрчлөлтийг байгууллагын өмчийн хэлбэрээр харьцуулан авч үзвэл төрийн өмчийн хамтарсан ААНБ-ын нийт цалингийн дундаж хамгийн их хувиар нэмэгдсэн байна. Төрийн өмчийн нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувь 9.2 хувиар буурсан байна. Харин хувийн гадаад улстай хамтарсан ААНБ-ын хувьд нийт цалингийн дундаж хамгийн бага хувиар буюу 84.6 хувиар өссөн байна. Нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувийг авч үзвэл орон нутгийн өмчийн оролцоотой болон төрийн өмчийн оролцоотой байгууллагуудын үндсэн цалингийн эзлэх хувь 17.6 -20.9 хувиар багассан буюу нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, шагнал урамшууллын нийт цалинд эзлэх хувь энэ хэмжээгээр өссөнг харуулж байна. 66
  66. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Хүснэгт 19. Нийт цалингийн дунджийн харьцуулалт, нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувийн өөрчлөлт, байгууллагын өмчийн хэлбэрээр Байгууллагын өмчийн хэлбэрээр Нийт цалингийн дундаж /мян.төг/ 2010 он 2013 он Нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувь/хувиар/ Өсөлт 2010 он 2013 он Өсөлтийн хувь Төрийн өмчийн 271.2 657.7 386.5 85.0 75.8 -9.2 Төрийн өмчийн оролцоотой 294.1 911.4 617.3 83.4 65.8 -17.6 Төрийн хамтарсан 329.7 1264.4 934.7 78.7 77.0 -1.7 Орон нутгийн өмчийн 235.9 526.8 290.9 85.5 80.9 -4.6 100.0 79.1 -20.9 Орон нутгийн өмчийн оролцоотой   167.4 568.7 401.3 - 578.1 - - 88.5 - Хувийн монгол улсын иргэний 232.0 590.6 358.6 91.1 88.0 -3.1 Хувийн хамтарсан 428.5 790.8 362.3 96.3 86.9 -9.4 Хувийн гадаад улсын 267.7 1009.4 741.7 96.1 84.6 -11.5 Улсын дундаж 263.7 642.2 378.5 87.4 82.3 -5.1 Орон нутгийн хамтарсан Нийт цалингийн дунджийн өсөлтийг байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр харьцуулвал, ХК-ийн нийт цалингийн дундаж бусад байгууллагуудтай харьцуулахад хамгийн их хувиар буюу 569.5 мянган төгрөгөөр нэмэгдсэн байна. ХК-ийн нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувь 15.3 хувиар буурсан буюу нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, шагнал урамшуулал зэрэг цалингийн бусад бүрэлдэхүүн хэсгүүдийн эзлэх хувь нэмэгдсэн байна. ББН болон ЗБН-д ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж хамгийн бага хувиар буюу 5.8-32.6 хувиар нэмэгдсэн дүнтэй байна. Үндсэн цалингийн нийт цалинд эзлэх хувь байгууллагын хариуцлагын хэлбэр тус бүрийн хувьд хэрхэн өөрчлөгдсөнийг авч үзвэл ББН, ЗБН болон Хоршоонд ажиллагчдын үндсэн цалингийн эзлэх хувь өссөн бол бусад байгууллагуудын хувьд нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, шагнал урамшууллын эзлэх хувь өссөн үр дүн гарчээ. Тухайлбал, Төрийн өмчит үйлдвэрийн газрын нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувь 86.4 хувиас 78.2 хувь болж буурсан байна. 67
  67. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Хүснэгт 20. Нийт цалингийн дунджийн харьцуулалт, нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувийн өөрчлөлт, байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр Байгууллагын хариуцлагын хэлбэр ББН ЗБН Хоршоо ХК ХХК ТӨҮГ ОНӨҮГ Төсөвт байгууллага ТББ Улсын дундаж Нийт цалингийн дундаж /мян.төг/ 2010 он 2013 он Өсөлт 228.4 241.7 13.3 200.2 265.4 65.2 157.8 305.4 147.6 248 817.5 569.5   266.8 666.1 399.3 256.6 648.8 392.2 247.5 514.4 266.9 279 619.8 340.8 169.8 405.3 235.5 263.7 642.2 378.5 Үндсэн цалингийн нийт цалинд эзлэх хувь /хувиар/ 2010 он 2013 он Өсөлтийн хувь 87.5 95.8 8.3 92.7 100.0 7.3 98.8 99.5 0.7 83.3 68.0 -15.3 95.1 87.1 -8 86.4 78.2 -8.2 83.9 82.1 -1.8 84.1 78.4 -5.7 96.5 94.3 -2.2 87.4 82.3 -5.1 Ажил мэргэжлийн ангиллаар 2010 оны нийт цалингийн дунджийн хэмжээг 2013 оныхтой харьцуулахад үйлдвэрийн болон худалдааны ажилтан, удирдах албан тушаалын ажилтан, машин тоног төхөөрөмжийн операторч, угсрагч зэрэг ажил мэргэжлийн ажиллагчдын цалин бусад ажил мэргэжлийн ажиллагчдын цалингийн өсөлттэй харьцуулахад илүү хэмжээгээр буюу 2.5-2.6 дахин нэмэгдсэн байна. Харин ХАА, загас ан агнуурын ажилтны нийт цалингийн дундаж хамгийн бага буюу 47.9 хувиар өссөн дүнтэй байна. Хүснэгт 21. Нийт цалингийн дунджийн харьцуулалт болон нийт цалинд эзлэх үндсэн цалингийн хувийн өөрчлөлт, ажил мэргэжлийн ангиллаар Ажил мэргэжлийн ангилал Нийт цалингийн дундаж /мян.төг/ 2010 он 2013 он Удирдах албан тушаалын ажилтан, менежер Мэргэжилтэн Инженер, техникийн ажилтан Бичиг хэргийн туслах ажилтан Худалдаа, үйлчилгээний ажилтан ХАА, загас, ан агнуурын ажилтан Үйлдвэрийн ба худалдааны ажилтан Машин тоног төхөөрөмжийн операторч, угсрагч Энгийн ажил мэргэжил Улсын дундаж Өсөлт Үндсэн цалингийн нийт цалинд эзлэх хувь / хувиар/ 2010 2013 Өсөлтийн он он хувь 353.2 886.1 532.9 85.8 85.3 -0.5 301.0 285.9 257.8 212.5 211.9 222.3 727.2 616.6 561.5 487.3 313.4 581.7 426.2 330.7 303.7 274.8 101.5 359.4 87.3 85.3 90.1 83.1 96.8 89.2 82.7 78.3 85.2 81.1 93.3 79.8 -4.6 -7.0 -4.9 -2.0 -3.5 -9.4 258.5 636.4 377.9 86.9 77.1 -9.8 181.1 263.7 396.0 642.2 214.9 378.5 92.3 87.4 87.2 82.3 -5.1 -5.1 Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ болон түүнээс доогуур цалинжиж буй ажиллагчид 2010 онд хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ 108.0 мянган төгрөг байсан бол 2013 оны 5-р сарын байдлаар 140.4 мянган төгрөг байх тогтоол шийдвэр мөрдөгдөж байсан. 2010 оны судалгааны үр дүнгээр судалгаанд хамрагдсан нийт ажиллагчдын 8.1 хувь 68
  68. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА нь хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр цалинжиж байсан бол 2013 оны судалгааны үр дүнгээр энэ хэмжээ 3.0 хувь болж буурсан байна. 2010 онтой харьцуулахад цалингийн хэмжээ 2.3 дахин нэмэгдсэн. 2010 судалгааны дүнгээс судалгаанд хамрагдсан нийт ажиллагчдын 43.8 хувь нь 200.0 мянга болон түүнээс доогуур хэмжээгээр үндсэн цалин авч байсан бол 2013 оны судалгааны үр дүнгээр 8.3 хувь нь энэ хэмжээний мөнгөөр үндсэн цалин авсан байна. Хүснэгт 22. Ажиллагчдын тоо болон хувь, цалингийн интервалаар Ажиллагчдын тоо 2010 он 2013 он 20797 2401 Цалингийн интервал 200.0 ба түүнээс доош Ажиллагчдын хувь 2010 он 2013 он 43.8 8.3 200.1-300.0 18723 2959 39.4 10.3 300.1-400.0 5348 5649 11.3 19.6 400.1-500.0 1423 6876 3.0 23.9 1187 47478 10878 28763 2.5 100.0 37.9 100.0 500.1 ба түүнээс дээш Бүгд ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр цалин авсан ажиллагчдыг 2010 судалгааны үр дүнтэй харьцуулан харвал, ББН-д ажиллагчдаас бусад бүх хариуцлагын хэлбэр бүхий байгууллагуудын ажиллагчдын хувь буурсан дүнтэй байна. 2010 оны судалгааны үр дүнгээр ББН-д ажиллагчдын 19.9 хувь нь ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр цалин авсан бол 2013 оны байдлаар энэ дүн 22.4 хувь болж өссөн сөрөг үр дүн харагдаж байна. Зураг 31. ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчдын нийт ажиллагчдад эзлэх хувь, байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр 19.9 22.4 ББН 33.0 ЗБН 4.0 Хоршоо 49.3 23.6 ХК 13.9 1.3 ХХК 11.9 3.4 ТӨҮГ 7.4 1.5 ОНӨҮГ 2.1 байгууллага 5.5 1.4 0.6 Төсөвт ТББ 34.3 21.1 0.0 5.0 10.0 15.0 2010 он 20.0 25.0 30.0 35.0 40.0 45.0 50.0 2013 он 69
  69. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр цалин авсан нийт ажиллагчдыг ААНБ-ын өмчийн хэлбэрээр авч үзвэл, 2010 онд хувийн өмчийн ААНБ-д ажиллагчид 70.2 хувийг бүрдүүлж байсан энэ тоо 2013 онд 87.3 хувьтай болсон байна. /Зураг 28./ Зураг 32. ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчид, байгууллагын өмчийн хэлбэрээр, хувиар 5.0% 4.8% 2010 он 8.0% 24.8% 2013 он 87.3% 70.2% Төрийн өмчийн Орон нутгийн өмчийн Хувийн өмчийн ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр цалин авсан ажиллагчдыг эдийн засгийн үйл ажиллагааны салбараар авч үзвэл үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа, үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа, байр сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагаа болон ХАА, загас барилт, ан агнуурын салбарт ажиллагчдын 28.4-34.7 хүртэл хувь нь ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр цалин авсан бол 2013 оны байдлаар эдгээр хувь 2.917.1 хувь болон буурсан байна. 2013 оны судалгааны үр дүнгээр үйлчилгээний бусад үйл ажиллагааны салбарын ажиллагчид хамгийн өндөр буюу 17.1 хувь нь ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр цалин авсан нь бусад салбаруудтай харьцуулахад хамгийн өндөр хувьтай нь болж байна. 70
  70. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Зураг 33. ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчдын нийт ажиллагчдад эзлэх хувь, салбараар ХАА загас барилт, ан агнуур 28.4 11.8 10.8 Уул уурхай, олборлолт 4.0 Боловсруулах үйлдвэрлэл 13.1 3.5 Цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамж 7.1 1.7 4.9 3.4 Усан хангамж; бохир ус, хог, хаягдлын менежмент Барилга 15.8 3.0 Бөөний болон жижиглэн худалдаа; машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээ 17.3 4.0 13.2 Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа 1.9 Байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх Ү/А 29.3 2.9 Мэдээлэл, холбоо 8.6 2.7 1.4 Санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа 3.3 Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа 30.6 15.2 Мэргэжлийн, шинжлэх ухаан болон техникийн Ү/А 5.7 0.8 8.7 Захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх Ү/А 3.8 Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах Ү/А албан журмын Н/Х 1.4 0.2 Боловсрол 1.5 0.9 Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагаа 0.5 3.3 2.7 1.4 Урлаг, үзвэр, тоглоом наадам Үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа 34.7 17.1 0.0 2010 он 5.0 10.0 15.0 20.0 25.0 30.0 35.0 2013 он 71
  71. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 7 АЖЛЫН ЦАГИЙН ҮЗҮҮЛЭЛТ 73
  72. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА БҮЛЭГ 7. АЖЛЫН ЦАГИЙН ҮЗҮҮЛЭЛТ Судалгаанд хамрагдсан 1731 ААНБ-ын ажиллагчдын ажилласан өдрийг авч үзэхэд 2013 оны 5 дугаар сарын байдлаар ажиллах ажлын өдрөөс гадна амралтын буюу ажлын бус өдрөөр ажилласан ажиллагчид нийт 1523 буюу нийт судалгаанд хамрагдсан ажиллагчдын 5.3 хувийг эзэлж байна. Эдгээр ажиллагчдыг ажиллаж буй байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр авч үзвэл дийлэнх нь буюу 60.7 хувь нь ХХК-д ажиллаж байна. Үүний дараа төсөвт байгууллага /26.5 хувь/, ХК /5.1 хувь/ -ийн ажиллагчид илүү өдөр ажилласан байна. Төрийн бус байгууллага, хоршоо, нөхөрлөл, ТӨҮГ болон ОНӨҮГ-ын ажлын бус өдрөөр ажилласан ажиллагчид нийлээд 7.7 хувийг эзэлж байна. Зураг 34. Ажлын бус өдрөөр ажилласан ажиллагчдын хувь, ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр Төсөвт байгууллага 26.5% ТББ 1.2% ББН 0.2% ЗБН 0.1% Хоршоо 0.1% ХК 5.1% ББН ЗБН ОНӨҮГ 5.1% Хоршоо ТӨҮГ 1.0% ХК ХХК ХХК 60.7% ТӨҮГ ОНӨҮГ Төсөвт байгууллага ТББ Ажиллагчдын ажилласан ажлын цагийг авч үзвэл үндсэн ажлын цагаас гадна илүү цагаар ажилласан ажиллагчид 3242 буюу нийт ажиллагчдын 11.3 хувийг эзэлж байна. Нэг ажиллагч дунджаар 37.7 цаг илүү ажилласан байна. ХХК-д ажиллаж буй ажиллагчдын 11.9 хувь, төсөвт байгууллагын ажиллагчдын 12.2 хувь нь илүү цагаар ажилласан байна. 74
  73. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Зураг 35. Илүү цагаар ажилласан ажиллагчдын нийт ажиллагчдын дүнд эзлэх хувь, хүйс, байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр ТББ 96.4 3.6 87.8 Төсөвт байгууллага 12.2 11.0 89.0 ОНӨҮГ 93.9 ТӨҮГ 6.1 11.9 88.1 ХХК 8.8 91.2 ХК 99.5 Хоршоо 0.5 ЗБН 92.0 8.0 ББН 91.8 8.2 Ажлын бус өдөр ажлаагүй Ажлын бус өдөр ажилласан Харин илүү цагаар ажилласан ажиллагчдыг ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр нь авч үзвэл 51.4 хувь нь ХХК-ийн ажиллагчид байгаа бол 36.4 хувь нь төсөвт байгууллагын ажиллагчид эзэлж байна. Зураг 36. Илүү цагаар ажилласан ажиллагчид, байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр ББН 0.1% ЗБН 0.1% ХК 5.8% ТББ 1.1% ББН ЗБН ХК Төсөвт байгууллага 36.4% ХХК ХХК 51.4% ТӨҮГ ОНӨҮГ Төсөвт байгууллага ТББ ОНӨҮГ 4.3% ТӨҮГ 0.9% Хоршоо 0.1% 75
  74. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Ажлын болон ажлын бус өдөр илүү цагаар ажилласан ажиллагчдыг илүү цагийн хөлс авсан эсэхийг авч үзвэл илүү цагаар ажилласан ажиллагчдын 78.3 хувь нь илүү цагийн хөлс авсан байна. Харин үлдсэн 21.7 хувь нь нэмэгдэл хөлс аваагүй байна. Илүү цагийн хөлс аваагүй ажиллагчдын байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр авч үзвэл 48.2 хувь нь ХХК-д, 39.2 хувь нь төсөвт байгууллагад ажиллаж байна. Зураг 37. Илүү цагаар ажилласан боловч илүү цагийн нэмэгдэл хөлс аваагүй ажиллагчид, ААНБын хариуцлагын хэлбэрээр ББН 0.6% ЗБН 0.3% Хоршоо 0.1% ХК 5.1% ТББ 1.8% ББН ЗБН Хоршоо Төсөвт байгууллага 26.5% ХК ХХК ХХК 48.2% ТӨҮГ ОНӨҮГ Төсөвт байгууллага ТББ ОНӨҮГ 4.5% 76 ТӨҮГ 1.7%
  75. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Дүгнэлт 77
  76. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА ДҮГНЭЛТ Үр дүнгийн нэгдсэн дүгнэлт Үндсэн цалин: • Цалин хөлсний бүтцийн судалгаанд орон нутгийн 711, Улаанбаатар хотын 1020, нийт 1731 ААНБ-ын 28763 ажиллагчид хамрагдлаа. Эдгээр ажиллагчдын 14873 буюу 51.7 хувь нь эрэгтэйчүүд, 13890 буюу 48.3 хувь нь эмэгтэйчүүд байна. • Судалгаанд хамрагдсан ААНБ-ын 56.3 хувь нь ХХК, 23.8 хувь нь төсөвт байгууллага, 7.7 хувь нь төрийн бус байгууллага, 4.0 хувь нь ХК, 4.7 хувь нь төрийн болон орон нутгийн өмчит үйлдвэрийн газар, 3.5 хувь нь нөхөрлөл, хоршоо байв. • Ажиллагчдын үндсэн цалин улсын дунджаар 528.7 мянган төгрөг, эрэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалин 555.4 мянган төгрөг, эмэгтэй ажиллагчдын үндсэн цалин 500.1 мянган төгрөг байна. • Ажиллагчдын үндсэн цалинг бүс нутгаар авч үзвэл Улаанбаатарын бүсэд ажиллагчдын цалин хамгийн өндөр буюу 591.8 мянган төгрөг байна. Энэ нь улсын дунджаас 63.1 мянган төгрөгөөр илүү дүн юм. • ААНБ-ын ажиллагчдын үндсэн цалинг эдийн засгийн бүх үйл ажиллагааны салбараар авч үзвэл уул уурхайн олборлолтын салбарт ажиллагчдын цалин хамгийн өндөр буюу 871.4 мянган төгрөг байна. Харин хамгийн бага нь ХАА загас барилт, ан агнуурын салбарт ажиллагчдын цалин бөгөөд улсын дунджаас 181.5 мянган төгрөгөөр бага цалинтай байна. • ААНБ-ын ажиллагчдын үндсэн цалинг байгууллагын өмчийн хэлбэрээр авч үзэхэд төрийн өмчийн гадаадтай хамтарсан ААНБ-ын үндсэн цалин хамгийн өндөр буюу 973.7 мянган төгрөг байна. Энэ нь улсын дунджаас 445.0 мянган төгрөгөөр өндөр дүн юм. • 2010 онтой харьцуулахад ажиллагчдын үндсэн цалин 2.3 дахин буюу 298.2 мянган төгрөгөөр нэмэгдсэн байна. • 2010 онтой харьцуулахад эрэгтэй ажиллагчдын цалин 312.8 мянган төгрөгөөр, эмэгтэй ажиллагчдын 280.8 мянган төгрөгөөр тус тус нэмэгдсэн байна. Нийт цалин: • Судалгааны дүнгээр аж ахуй нэгж, байгууллагад ажиллагчдын Нийт цалингийн дундаж 642.2 мянган төгрөг байгаа ба бүтцээр нь авч үзвэл 528.7 мянган төгрөг буюу 82.3 хувийг үндсэн цалин, 68.8 мянган төгрөг буюу 10.7 хувийг нэмэгдэл цалин, 33.4 мянган төгрөг буюу 5.2 нэмэгдэл хөлс, үлдсэн 11.3 мянган төгрөг буюу 1.8 хувийг шагнал урамшуулал эзэлж байна. • Эрэгтэй ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж 683.0 мянган төгрөг, эмэгтэй ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж 598.5 мянган төгрөг байна. • Ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийг 2010 оны нийт цалингийн дундажтай харьцуулахад 2.4 дахин буюу 378.5 мянган төгрөгөөр нэмэгдэж 642.2 мянган төгрөг болсон байна. • Ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийг салбараар авч үзвэл уул уурхай, 78
  77. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА • • • олборлолтын салбарын нийт цалингийн дундаж хамгийн өндөр буюу 1097.5 мянган төгрөг байна. Харин ХАА, загас барилт, ан агнуурын салбарт ажиллагчдын цалин хамгийн бага буюу 356.1 мянган төгрөг байгаа нь улсын дунджаас 286.1 мянган төгрөгөөр бага дүн юм. Нийт цалингийн бүтцийг эдийн засгийн бүх төрлийн үйл ажиллагааны салбарын ангиллаар авч үзвэл олон улсын байгууллага, суурийн төлөөлөгчийн газарт ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийн 801.7 мянган төгрөг буюу 99.6 хувийг үндсэн цалин эзэлж байгаа нь бусад салбарын нийт цалинд үндсэн цалингийн эзлэх хувиас хамгийн өндөр байна. Харин нийт цалинд нэмэгдлийн эзлэх хувь төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын нийгмийн хамгааллын салбарт 24.2 хувь, нэмэгдэл хөлсний эзлэх хувь хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагааны салбарт 11.6 хувь, цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамжийн салбарт 6.4 хувийг шагнал урамшуулал эзэлж байгаа нь бусад салбарын нийт цалинд эзлэх хувиас хамгийн өндөр байна. ААНБ-ын ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийг байгууллагын өмчийн хэлбэрээр авч үзэхэд төрийн өмчийн болон төрийн өмчийн оролцоотой байгууллагуудын ажиллагчдын үндсэн цалингийн нийт цалинд эзлэх хувь 65.877.0 байна. Хувийн өмчийн ААНБ-уудын хувьд үндсэн цалингийн нийт цалинд эзлэх хувь төрийн өмчийн байгууллагуудтай харьцуулахад харьцангуй өндөр буюу 84.6-88.0 хувьтай байна. Орон нутгийн өмчийн ААНБ-уудын хувьд нийт цалингийн 79.1-88.5 хувийг үндсэн цалин, 7.5-13.6 хувийг нэмэгдэл, 2.4-4.5 хувийг нэмэгдэл хөлс, 1.5-2.9 хувийг шагнал урамшуулал эзэлж байна. Ажиллагчдын нийт цалингийн дунджийг ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр нь авч үзвэл бүх гишүүд нь бүрэн хариуцлагатай нөхөрлөлд ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж хамгийн бага буюу 241.7 мянган төгрөг байна. Харин зарим гишүүд нь бүрэн хариуцлагатай нөхөрлөлд ажиллагчдын цалин 265.4 мянган төгрөг бөгөөд 100.0 хувь үндсэн цалингаас бүрдэж байгаа нь бусад байгууллагын нийт цалинд үндсэн цалингийн эзлэх хувиас хамгийн өндөр байна. ХК-д ажиллагчдын нийт цалингийн дундаж хамгийн өндөр буюу 817.5 мянган төгрөг байна. Үүнийг бүтцээр нь авч үзвэл 68.0 хувийг үндсэн цалин эзэлж байгаа нь бусад байгууллагын үндсэн нийт цалинд үндсэн цалингийн эзлэх хувиас бага байгаа бөгөөд нэмэгдэл 20.3 хувь, нэмэгдэл хөлс 5.9 хувь, шагнал урамшуулал 5.8 хувийг эзэлж байгаа нь бусад байгууллагын нийт цалинд эзлэх нэмэгдэл хөлс болон шагнал урамшууллын эзлэх хувиас өндөр байна. Шагнал урамшуулал: • Судалгаанд хамрагдсан 28763 ажиллагчдын 21.4 хувь буюу 6140 нь урамшуулал авсан байна. • Хариуцлагын хэлбэрээр нь авч үзвэл шагнал урамшуулал авсан ажиллагчдын дийлэнх нь буюу 42.2 хувь нь төсөвт байгууллагад ажиллагчид байгаа ба тэдгээрт олгосон шагнал урамшууллын дундаж хэмжээ нь 374.4 мянган төгрөг байна. • ХК болон ХХК-ийн шагнал урамшууллын хэмжээ болон урамшуулал авсан ажиллагчдын хувь бусад ААНБ-уудтай харьцуулахад мөн өндөр байна. Нэг хүнд ноогдох шагнал урамшууллын хэмжээг авч үзвэл ХК-д ажиллагчдын урамшууллын дундаж нь хамгийн өндөр буюу 1,375.7 мянган төгрөг байна. 79
  78. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Харин ХХК-ийн хувьд урамшууллын дундаж нь 703.7 мянган төгрөг байна. ХХДХ: • Судалгаанд хамрагдсан 1731 ААНБ-ын 28763 ажиллагчдын 863 нь буюу 3.0 хувь нь 2013 оны 5 дугаар сард хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан байна. 2.1 хувь нь хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээгээр үндсэн цалин авсан бол 0.9 хувь нь түүнээс доогуур цалин хөлс авсан байна. • Ажиллагчдын 10 хүн тутмын нэг нь 800.1 мянган төгрөгөөс дээш үндсэн цалин авсан байна. • Ажиллагчдын үндсэн цалинг ажиллаж буй байгууллагын хариуцлагын хэлбэрээр харвал бүх төрөлд ХХДХ болон түүнээс доогуур цалинжсан ажиллагчид байна. ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээний үндсэн цалин авсан ажиллагчдын 54.8 хувь нь ХХК-д, 24.4 хувь нь ТББ-д ажиллаж байна. • Үйлчилгээний бусад салбарт ажиллаж буй ажиллагчдын 17.1 нь буюу 101 ажиллагч ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр үндсэн цалин авчээ. Үүний дараа үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагааны салбарт ажиллаж буй ажиллагчдын 15.2 хувь нь буюу 135 хүн ХХДХ болон түүнээс доогуур хэмжээгээр цалин авсан байна. Үүнд сард 22 болон түүнээс бага хоногоор буюу ажиллах ёстой ажлын өдрөөсөө бага ажилласан ажиллагчид байгаа нь нөлөөлсөн байж болно. Ажлын цагийн үзүүлэлт: • Ажлын бус өдрөөр ажилласан ажиллагчид нийт 1523 буюу нийт судалгаанд хамрагдсан ажиллагчдын 5.3 хувийг эзэлж байна. • ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр авч үзвэл дийлэнх нь буюу 60.7 хувь нь ХХК-д ажиллаж байна. Үүний дараа төсөвт байгууллагын ажиллагчдын 26.5 хувь, ХК – ийн ажиллагчдын 5.1 хувь илүү өдөр ажилласан байна. Төрийн бус байгууллага, хоршоо, нөхөрлөл, ТӨҮГ болон ОНӨҮГ-ын ажлын бус өдрөөр ажилласан ажиллагчид нийлээд 7.7 хувийг эзэлж байна. • Илүү цагаар ажилласан ажиллагчид 3242 буюу нийт ажиллагчдын 11.3 хувийг эзэлж байна. ХХК-д ажиллаж буй ажиллагчдын 11.9 хувь, төсөвт байгууллагын ажиллагчдын 12.2 хувь нь илүү цагаар ажилласан байна. Харин илүү цагаар ажилласан ажиллагчдыг ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр нь авч үзвэл 51.4 хувь нь ХХК-ийн ажиллагчид байгаа бол 36.4 хувь нь төсөвт байгууллагын ажиллагчид эзэлж байна. 80
  79. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА Хавсралт ҮР ДҮНГИЙН ХҮСНЭГТҮҮД 81
  80. 82 527.6 498.4 549.2 450.6 460.1 701.9 701.9 642.2 536.8 Төв Зүүн бүс Дорнод Сүхбаатар Хэнтий Улаанбаатар Улаанбаатар Улсын дундаж Сэлэнгэ 456.1 514.2 663.6 Дундговь 463.2 579.8 674.6 581.6 558.8 Хөвсгөл Төвийн бүс Говьсүмбэр Дархан-Уул Дорноговь Өмнөговь 466.1 603.3 736.6 610.8 587.0 504.9 Өвөрхангай 513.2 519.5 615.2 446.9 436.5 770.1 770.1 683.0 524.1 734.1 481.4 491.4 452.2 609.1 657.6 512.4 473.1 589.8 601.3 539.1 531.7 496.9 458.8 478.6 498.7 518.4 Архангай Баянхонгор Булган Орхон 473.8 467.3 488.9 498.5 522.0 538.2 468.7 466.6 457.5 487.2 635.8 635.8 598.5 552.7 594.0 553.9 458.8 552.9 580.5 542.8 524.0 535.9 538.4 499.2 563.9 541.2 522.5 422.1 479.6 503.9 498.3 527.0 Нийт цалин мян.төг нийт эр эм 493.2 494.7 490.8 Хангайн бүс Баян-Өлгий Говь-Алтай Завхан Увс Ховд Баруун бүс Байршил, бүс, аймаг, нийслэл Хүснэгт 1. Нийт цалингийн бүтэц, аймаг, бүсээр 434.5 394.2 416.3 369.6 384.0 591.8 591.8 528.7 436.0 461.1 415.8 375.1 436.9 499.5 429.7 409.9 390.3 414.3 389.2 459.3 450.7 414.8 386.0 396.0 406.7 392.0 441.0 431.7 406.4 456.3 357.5 385.4 640.8 640.8 555.4 433.7 489.4 385.3 382.1 448.6 539.1 444.1 423.3 377.8 402.1 379.2 456.7 483.4 419.6 397.6 391.8 401.5 389.2 439.2 436.5 377.1 366.1 392.3 382.4 544.4 544.4 500.1 438.9 433.2 436.6 364.6 423.6 439.2 410.5 393.3 406.8 429.3 401.7 462.8 415.7 408.9 359.9 402.1 414.2 396.0 443.6 61.0 65.5 90.2 48.7 36.3 64.0 64.0 68.8 67.4 108.9 51.1 52.1 90.2 119.4 90.0 129.9 42.7 41.4 49.9 105.5 104.5 70.3 77.1 44.8 58.2 82.5 66.8 46.7 71.2 105.7 53.0 25.1 72.8 72.8 77.1 62.1 127.4 44.4 48.9 100.2 136.5 103.7 152.4 41.9 38.8 45.2 143.0 124.7 76.8 88.2 40.5 53.5 88.6 66.3 71.5 57.6 70.8 40.8 49.1 55.5 55.5 59.9 73.9 90.6 55.6 57.0 78.8 93.4 71.6 102.0 43.9 44.5 55.8 55.4 83.0 62.2 52.1 51.0 65.0 73.9 67.4 30.8 30.9 33.4 23.2 38.0 34.9 34.9 33.4 20.9 64.6 43.3 33.0 33.6 26.7 32.6 15.6 64.8 41.6 15.5 22.9 37.8 38.0 3.8 23.5 22.7 19.3 8.6 33.2 31.9 40.3 25.8 23.9 43.5 43.5 37.5 14.8 80.2 21.1 32.7 31.9 28.7 29.8 8.0 51.7 34.6 9.1 8.0 42.3 34.0 3.1 23.8 21.6 14.8 8.3 29.0 29.6 24.7 18.5 54.1 26.6 26.6 29.1 28.5 49.1 58.5 33.6 35.7 23.8 36.3 24.9 82.2 50.3 23.6 42.7 33.0 42.9 5.4 23.1 24.3 25.7 9.0 Үүнээс: бүтэц, хувиар Үндсэн цалин Нэмэгдэл Нэмэгдэл хөлс нийт эр эм нийт эр эм нийт эр эм 405.1 404.8 405.6 69.0 72.2 64.0 14.4 12.5 17.3 1.3 7.7 9.3 9.0 1.8 11.1 11.1 11.3 12.5 28.9 4.1 3.0 19.0 29.1 29.3 3.5 7.1 15.1 18.4 2.1 8.4 8.6 7.0 3.1 1.4 4.7 5.7 1.5 10.1 12.8 10.7 2.1 12.9 12.9 13.0 13.5 37.0 5.3 2.5 22.6 32.3 33.1 3.3 10.1 15.8 18.7 1.5 7.3 8.7 8.0 2.8 2.0 6.2 4.7 1.1 4.4 4.9 5.9 1.5 9.4 9.4 9.5 11.4 21.0 3.2 3.6 14.9 24.1 24.3 3.8 3.1 14.3 18.2 3.0 9.5 8.5 4.7 3.5 0.5 2.7 7.1 Шагнал урамшуулал нийт эр эм 4.7 5.2 3.9 ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА
  81. 936.3 1304.9 525.2 911.4 582.3 545.8 626.7 850.3 1149.8 683.0 1264.4 526.8 эр 699.1 Нийт 657.7 Нийт цалин 568.7 578.1 590.6 790.8 1009.4 642.2 593.9 547.6 709.0 829.4 598.5 551.8 1109.2 530.2 867.4 эм 624.7 511.9 519.9 686.9 853.5 528.7 449.7 973.7 425.9 599.5 Нийт 498.8 ББН ЗБН Хоршоо ХК ХХК ТӨҮГ ОНӨҮГ Төсөвт байгууллага ТББ Улсын дундаж Байгууллагын хариуцлагын хэлбэр 241.7 265.4 305.4 817.5 666.1 648.8 514.4 619.8 405.3 642.2 Нийт 243.8 261.2 245.2 861.6 719.0 683.9 517.6 637.3 407.0 683.0 эр Нийтц алин 238.7 270.0 379.7 740.9 600.5 600.1 507.9 607.2 403.9 598.5 эм 231.7 265.4 304.0 555.8 580.0 507.6 422.5 485.7 382.4 528.7 Нийт 226.8 261.2 244.8 570.6 619.0 522.3 423.5 490.9 381.7 555.4 эр Үндсэн цалин 566.5 43.4 37.6 63.4 42.6 68.8 77.8 187.1 69.5 17.1 41.7 78.5 45.8 77.1 77.7 188.3 67.2 221.8 249.9 172.3 56.3 32.8 42.5 38.5 59.9 77.9 14.2 27.0 21.9 89.6 33.4 24.9 78.9 23.8 60.0 эм Нийт 87.4 35.6 182.3 74.4 25.2 31.6 19.1 125.2 37.5 30.9 90.4 27.2 39.1 эр 33.9 6.1 0.0 0.0 165.9 41.1 108.8 58.9 94.4 10.6 68.8 Нийт 10.3 0.0 0.0 182.8 46.0 121.8 55.9 112.6 10.9 77.1 эр 0.0 0.0 0.0 136.4 35.0 90.7 65.3 81.3 10.3 59.9 эм 0.0 0.0 0.0 48.1 36.4 15.2 27.3 31.4 5.9 33.4 Нийт 0.0 0.0 0.0 56.2 44.0 22.5 32.3 25.8 8.4 37.5 эр 0.0 0.0 0.0 34.0 27.0 5.2 16.8 35.4 3.8 29.1 эм 30.1 8.7 6.1 18.6 23.6 11.3 16.3 24.7 7.6 4.8 6.6 16.4 32.3 13.0 17.4 23.1 7.6 29.2 10.5 5.6 21.6 12.5 9.5 14.9 31.1 7.8 31.5 3.9 0.0 1.4 47.7 8.6 17.2 5.7 8.4 6.5 11.3 Нийт 6.6 0.0 0.5 51.9 10.0 17.4 5.9 8.1 6.1 13.0 эр 0.0 0.0 2.6 40.3 6.9 16.9 5.3 8.6 6.8 9.5 эм Шагнал, урамшуулал 8.7 21.4 25.7 44.1 29.1 17.4 34.8 16.6 97.1 Шагнал, урамшуулал эм Нийт эр эм 37.0 15.0 18.8 11.9 Нэмэгдэл хөлс Үүнээс: бүтэц, мянган төгрөгөөр Нэмэгдэл Нэмэгдэл хөлс 518.4 487.8 619.2 734.3 500.1 441.6 860.9 431.5 эр 134.6 Нэмэгдэл Үүнээс: бүтэц, мянган төгрөгөөр эм Нийт 488.4 108.3 238.7 270.0 377.1 530.2 531.6 487.3 420.5 481.8 382.9 500.1 эм 498.6 546.9 736.2 946.4 555.4 456.3 1003.1 423.3 618.1 эр 511.8 Үндсэн цалин Хүснэгт 3. Нийт цалингийн бүтэц, ААНБ-ын хариуцлагын хэлбэрээр Хувийн, МУ-ын иргэн Хувийн хамтарсан Хувийн гадаад улсын Улсын дундаж Төрийн хамтарсан Орон нутгийн өмчийн Орон нутгийн өмчийн оролцоотой Орон нутгийн хамтарсан Төрийн өмчийн Төрийн өмчийн оролцоотой Байгууллагын хариуцлагын хэлбэр Хүснэгт 2. Нийт цалингийн бүтэц, ААНБ-ын өмчийн хэлбэрээр ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА 83
  82. 84 680.2 643.6 616.6 Инженер, техникийн ажилтан 326.3 601.4 313.4 581.7 636.4 396.0 662.6 642.2 ХАА, загас, ан агнуурын ажилтан Үйлдвэрийн ба худалдааны ажилтан Машин тоног төхөөрөмжийн операторч, угсрагч Энгийн ажил мэргэжил Зэвсэгт хүчний ажилтан Улсын дундаж 683.0 673.1 409.9 640.5 522.6 561.5 487.3 Бичиг хэргийн туслах ажилтан Худалдаа, үйлчилгээний ажилтан 794.3 727.2 Мэргэжилтэн 973.2 эр 886.1 Нийт Удирдах албан тушаалын ажилтан, менежер Ажил мэргэжлийн ангилал 598.5 613.4 384.1 597.9 503.7 292.4 454.2 531.2 562.1 684.6 781.8 эм Нийт цалин, мян төг Хүснэгт 4. Нийт цалингийн бүтэц, ажил мэргэжлийн ангиллаар 358.8 494.7 478.3 304.3 414.0 529.0 517.1 653.8 830.1 эр 528.7 555.4 439.5 440.8 345.1 490.5 463.9 292.2 395.1 478.6 482.6 601.4 755.9 Нийт 26.6 77.0 61.2 10.9 63.8 53.1 95.3 74.7 86.4 Нийт 25.4 74.8 62.0 13.4 89.7 71.1 121.8 82.1 97.4 эр Нэмэгдэл 500.1 68.8 77.1 433.4 220.0 229.9 333.6 451.0 407.4 272.6 377.4 460.1 453.1 568.2 667.2 эм Үндсэн цалин 59.9 173.9 27.7 97.1 58.0 6.9 39.5 46.4 72.5 70.0 73.2 эм 33.4 0.0 18.8 52.8 44.7 4.7 24.5 21.0 28.4 38.2 27.8 Нийт 37.5 0.0 20.9 54.8 48.2 1.1 15.7 33.9 30.4 42.7 26.9 эр 29.1 0.0 17.0 34.3 30.8 10.5 32.9 16.3 26.8 35.4 28.7 эм Нэмэгдэл хөлс Үүнээс: бүтэц, мянган төгрөгөөр 11.3 3.0 5.4 16.1 11.9 5.5 3.9 8.7 10.3 12.8 16.1 Нийт 13.0 2.4 4.9 16.1 13.0 7.5 3.2 9.5 11.0 15.6 18.8 эр 9.5 6.1 5.9 15.4 7.6 2.3 4.4 8.4 9.7 11.0 12.8 эм Шагнал, урамшуулал ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА
  83. 762.0 874.5 580.6 642.2 Ээлжийн ахлагч Мастер Ажилтан Улсын дундаж 1009.6 Хэлтсийн дарга 683.0 608.6 967.1 814.3 1053.6 1244.8 888.6 813.8 1222.4 Менежер Газрын дарга 912.4 869.1 Ерөнхий менежер 977.6 эр 897.8 Нийт Удирдах ажилтан Албан тушаал 598.5 551.3 745.7 681.5 959.4 1162.6 757.8 821.8 779.9 эм Нийт цалингийн дундаж, мян.төг 82.3 81.7 72.9 76.2 79.2 86.4 87.4 89.0 86.4 Нийт 81.3 80.5 69.5 73.7 78.5 84.9 87.8 87.9 87.0 эр Үндсэн цалин Хүснэгт 5. Нийт цалингийн бүтэц, албан тушаалын ангиллаар 83.5 83.0 78.9 80.6 80.0 90.8 87.1 90.4 85.3 эм 10.7 11.1 11.7 14.2 13.1 10.5 8.6 6.7 8.7 Нийт 11.3 11.8 11.5 15.8 13.6 11.8 8.7 7.0 8.6 эр Нэмэгдэл 7.0 8.6 6.4 8.9 10.0 10.2 12.0 11.3 12.3 эм 5.2 5.6 11.0 6.9 4.7 1.7 2.4 2.7 3.3 Нийт 5.5 6.0 12.8 7.0 4.7 1.8 2.1 3.4 2.9 эр 1.9 4.1 4.9 5.2 7.7 6.6 4.7 1.4 2.6 эм Нэмэгдэл хөлс Үүнээс: бүтэц, хувиар 1.8 1.6 4.5 2.7 3.1 1.3 1.6 1.5 1.6 Нийт 1.9 1.7 6.2 3.4 3.2 1.5 1.4 1.7 1.5 эр эм 1.6 1.5 1.5 1.5 2.9 0.8 1.7 1.3 1.7 Шагнал, урамшуулал ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА 85
  84. 86 515.2 585.3 653.0 438.4 477.0 551.0 583.4 738.3 998.3 642.2 Суурь Бүрэн дунд Техникийн болон мэргэжлийн Тусгай мэргэжлийн дунд Дээд Магистр, доктор Улсын дундаж 598.5 884.3 673.3 531.2 477.5 420.1 371.6 326.1 356.3 эм 813.8 1222.4 1009.6 762.0 874.5 580.6 642.2 Газрын дарга Хэлтсийн дарга Ээлжийн ахлагч Мастер Ажилтан Улсын дундаж 869.1 Ерөнхий менежер Менежер 897.8 Нийт 683.0 608.6 967.1 814.3 1053.6 1244.8 888.6 912.4 977.6 эр Нийт цалин Удирдах ажилтан Албан тушаал 598.5 551.3 745.7 681.5 959.4 1162.6 757.8 821.8 779.9 эм 555.4 952.7 660.3 529.1 479.3 419.2 385.2 345.9 320.4 528.7 474.3 637.3 580.4 799.2 1056.6 711.6 773.5 775.7 555.4 490.0 672.6 600.5 826.6 1057.1 780.5 801.7 850.2 эр Үндсэн цалин 528.7 831.4 607.5 472.9 452.1 392.7 361.5 332.0 312.5 эр 393.6 353.1 313.0 305.0 301.1 эм 500.1 457.9 588.0 549.3 767.8 1055.2 660.0 742.6 665.6 эм 500.1 735.5 565.2 430.8 Үндсэн цалин Нийт Нийт Хүснэгт 7. Нийт цалингийн бүтэц, албан тушаалаар 683.0 1142.4 819.2 470.9 400.7 375.3 Бага 355.8 эр 356.0 Нийт Нийт цалин Боловсролгүй Боловсролын түвшин Хүснэгт 6. Нийт цалингийн бүтэц, боловсролын түвшингээр 77.1 136.4 97.0 77.7 52.1 59.4 42.4 30.6 59.9 98.8 67.4 61.2 44.1 36.5 31.9 9.7 21.2 эм 33.4 30.8 36.7 33.4 39.4 27.5 26.6 16.4 22.0 37.5 29.9 44.6 35.7 43.2 29.3 31.0 20.8 17.8 эр 29.1 31.5 30.4 31.7 31.1 24.9 17.6 8.1 28.1 эм Нэмэгдэл хөлс Нийт 68.8 64.3 102.1 108.4 131.8 128.9 70.3 58.7 78.4 Нийт 77.1 71.8 111.4 128.7 143.6 146.8 77.1 64.0 84.3 эр 59.9 56.4 89.2 77.2 118.3 81.2 65.1 52.9 69.7 эм 33.4 32.7 95.8 52.3 47.4 20.9 19.2 23.6 29.7 Нийт 37.5 36.5 123.6 57.1 49.3 22.5 18.4 30.8 28.4 эр 29.1 28.7 57.2 44.9 45.2 16.6 19.9 15.7 13.0 23.4 17.4 10.5 10.7 7.3 12.4 3.4 1.6 9.5 18.5 10.4 7.4 8.6 5.6 9.2 3.2 5.9 эм 11.3 9.4 39.4 20.9 31.3 16.0 12.7 13.4 14.0 Нийт 13.0 10.3 59.5 28.0 34.1 18.4 12.7 15.9 14.8 эр 9.5 8.4 11.3 10.1 28.1 9.6 12.7 10.7 12.9 эм Шагнал, урамшуулал 11.3 20.7 13.5 8.7 10.0 6.6 11.3 3.3 3.4 эр Шагнал, урамшуулал Нийт 31.6 эм Үүнээс: бүтэц, мянган төгрөгөөр Нэмэгдэл Нэмэгдэл хөлс 68.8 115.4 80.5 68.3 49.5 50.2 38.9 23.5 16.0 эр Нэмэгдэл 18.1 Нийт Үүнээс: бүтэц, мянган төгрөгөөр ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА
  85. 78 5 131 97 158 Санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа Үл хөдлөх хөрөнгийн үйл ажиллагаа 702 547 103 Хүний эрүүл мэнд ба нийгмийн үйл ажиллагаа Урлаг, үзвэр, тоглоом наадам Үйлчилгээний бусад үйл ажиллагаа Олон улсын байгууллага, суурин төлөөлөгчийн үйл ажиллагаа Бүгд 128 145 568   1266 8 36 133 144 66 148 658 28 331 Мэргэжлийн, шинжлэх ухаан болон техникийн үйл ажиллагаа Захиргааны болон дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагаа Төрийн удирдлага ба батлан хамгаалах үйл ажиллагаа, албан журмын Н/Х Боловсрол 85   57 230 209 41 179 40 228 Байр, сууц болон хоол хүнсээр үйлчлэх үйл ажиллагаа Мэдээлэл, холбоо Худалдаа; машин, мотоциклийн засвар үйлчилгээ Тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа 106 117 655 Цахилгаан, хий, уур, агааржуулалтын хангамж 8 46 301 399 Усан хангамж; бохир ус, хог, хаягдлын менежмент болон цэвэрлэх үйл ажиллагаа Барилга 443 Боловсруулах үйлдвэрлэл 6140 2898 8 31 346 411 231 412 32 193 47 22 68 108 126 62 126 113 135 232 176 1192   13 63 85 161 97 18 67 20 35 28 14 53 21 41 46 182 62 168 322   18 3 15 29 12 14 9 2 15 5 11 2 5 14 9 112 5 40 139   1 2 11   5 7 5 1 14 2 5 6 6 2 3 40 19 8 131   2   11   4 4 8   7 15 12 1 4 3 5 17 32 5 90       13 1   6 15 3 4 7 2 1 2 2 1 28 3 2 74   2   12 1   1 4     1     1   7 33   12 28               2                 2   24 Үүнээс: Шагнал, урамшууллын интервалаар, мянган төгрөгөөр Ажиллагчдын 100.0-аас 100.1- 500.1- 1,000.0- 1,500.1- 2,000.1- 3,000.1- 5,000.0- 10,000.0тоо доош 500.0 1,000.0 1,500.0 2,000.0 3,000.0 5,000.0 10,000.0 аас дээш 45 3 19 18 2 2 1       Уул уурхай, олборлолт ХАА загас барилт, ан агнуур Салбарын ангилал Хүснэгт 8. Шагнал, урамшуулал авсан ажиллагчдын тоо, шагнал урамшууллын интервалаар /1 жилийн хугацаанд авсан шагнал урамшууллын хэмжээгээр ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА 87
  86. ЦАЛИН ХӨЛСНИЙ БҮТЦИЙН СУДАЛГАА 88

×