Inhoud 
Managementsamenvatting…………………………………………………………………………… 4

1         Wat / waarom? ......................................
4.5.1     Website ...........................................................................................................
Managementsamenvatting

Dit digitaliseringsplan Erfgoed van de UBA brengt de reeds bestaande digitaliseringsproducten van
...
1 Wat / waarom?

1.1        Achtergrond digitaliseringsplan
                                Het projectplan bij de subsidi...
moment niet haalbaar en niet wenselijk. Niet haalbaar omdat een totaaloverzicht
                                   van al ...
Er zijn tot nu toe diverse ad hoc digitaliseringsprojecten opgestart en afgerond.
                             Er is weini...
2 Digitalisering bij Erfgoed (december 2009)

2.1           Collecties

         2.1.1      Fysieke Erfgoedcollecties
    ...
2.1.2.1.3     Onderzoeksdatabanken
                                   Album Academicum
2.1.2.1.4     Digital born en ande...
geschaft. De communicatie naar en van de zoekmachine verloopt via modulair
                                opgebouwde midd...
2.3.1.2      Geheugen van Nederland
                                    Iconographia Zoologica
                          ...
3     (Nieuwe) aanpak

3.1       Beleid

      3.1.1     Prioriteiten digitalisering
                          De grote ho...
3. Digitalisering op aanvraag van access masters, waarbij kwaliteit zich alleen
                                richt op l...
3.1.5      Landelijke samenwerking
                         Met het oog op de toekomst is (landelijke) samenwerking leiden...
maar op infrastructurele projecten en zal dus in hoofdzaak uitgevoerd worden
                                door de secto...
onder supervisie van de stuurgroep digitalisering en ontsluiting. Zowel het op-
                                stellen va...
3.3        Infrastructuur

        3.3.1     (Virtuele) samenvoeging databanken
                           In de loop der ...
3.3.5    EAC
                                  Toepassing van EAC 20 (nieuwe release) voor contextuele informatie. Dit hee...
moment een belangrijk stuk dat niet in het bezit is van de UB, digitaal aan een
                             tentoonstelli...
4 Het digitaliseringsproces
                                De zeven stappen van een digitaliseringsproject:
             ...
formatie die nodig kan zijn bij het opstellen van begrotingen voor bepaalde sub-
                                sidiegeve...
4.2.1      Beschikbaarstelling digitale bestanden van archivale collecties
                         De catalogus fungeert ...
Voor de inhoudelijke ontsluiting wordt gebruik gemaakt van AAT (Art & Ar-
                                chitecture Index...
Collecties 30 blijkt dat dit geen eenvoudig project zal zijn. Daarbij komt dat de
                                regels v...
Erfgoed-tentoonstellingen worden nog niet in grote mate ondersteund met gedi-
                                gitaliseerd ...
Alle digitale opnames, OCR-teksten of transcripties binnen de tekstbanken zijn
                                 printbaar ...
speerpunt van het UBA digitaliseringsbeleid. De UBA hanteert open standaar-
                              den om uitwissel...
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink

2,336

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
2,336
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
41
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Digitaliseringsplan Erfgoed (Universiteitsbibliotheek Amsterdam) 2010-2011. By Henriette Reerink

  1. 1. Inhoud  Managementsamenvatting…………………………………………………………………………… 4 1 Wat / waarom? .............................................................................................................................5 1.1 Achtergrond digitaliseringsplan........................................................................................................ 5 1.2 Definitie digitaliseringsplan ............................................................................................................. 5 1.2.1 Reikwijdte digitaliseringsplan ...................................................................................................................................... 5 1.2.2 Alleen Erfgoed? ............................................................................................................................................................ 6 1.3 Opzet digitaliseringsplan .................................................................................................................. 6 2 Digitalisering bij Erfgoed (december 2009) ...............................................................................8 2.1 Collecties .......................................................................................................................................... 8 2.1.1 Fysieke Erfgoedcollecties............................................................................................................................................. 8 2.1.2 Digitale Erfgoedcollecties ............................................................................................................................................ 8 2.2 Infrastructuur .................................................................................................................................... 9 2.3 Projecten ......................................................................................................................................... 10 2.3.1 Lopende digitaliseringsprojecten Erfgoed.................................................................................................................. 10 2.3.2 In voorbereiding genomen projecten .......................................................................................................................... 11 2.4 Projectideeën .................................................................................................................................. 11 3 (Nieuwe) aanpak.........................................................................................................................12 3.1 Beleid.............................................................................................................................................. 12 3.1.1 Prioriteiten digitalisering ............................................................................................................................................ 12 3.1.2 Werkprocessen ............................................................................................................................................................ 12 3.1.3 Richtlijnen en standaarden .......................................................................................................................................... 12 3.1.4 Opslag masterbestanden ............................................................................................................................................. 13 3.1.5 Landelijke samenwerking ........................................................................................................................................... 14 3.1.6 Ontsluiting................................................................................................................................................................... 14 3.1.7 Eigen publicaties open access..................................................................................................................................... 14 3.2 Organisatie...................................................................................................................................... 14 3.2.1 Erfgoed........................................................................................................................................................................ 15 3.2.2 Elektronische Diensten ............................................................................................................................................... 16 3.2.3 Acauisitie & Metadatering .......................................................................................................................................... 16 3.3 Infrastructuur .................................................................................................................................. 17 3.3.1 (Virtuele) samenvoeging databanken ......................................................................................................................... 17 3.3.2 Workflow en procedures EAD’s ................................................................................................................................ 17 3.3.3 OAI-MPH ................................................................................................................................................................... 17 3.3.4 METS .......................................................................................................................................................................... 17 3.3.5 EAC ............................................................................................................................................................................. 18 3.4 Digitalisering op aanvraag .............................................................................................................. 18 3.4.1 Meest aangevraagd Erfgoed materiaal ....................................................................................................................... 18 3.4.2 Actualiteit .................................................................................................................................................................... 18 4 Het digitaliseringsproces ...........................................................................................................20 4.1 Opstellen projectvoorstel, begroting en planning ........................................................................... 20 4.1.1 Organisatie .................................................................................................................................................................. 20 4.1.2 Sjablonen en eenduidige basisgegevens ..................................................................................................................... 20 4.1.3 Afstemming en communicatie .................................................................................................................................... 21 4.2 Metadata ......................................................................................................................................... 21 4.2.1 Beschikbaarstelling digitale bestanden van archivale collecties................................................................................ 22 4.2.2 Dubbele digitalisering ................................................................................................................................................. 22 4.2.3 Gebruikte standaarden ................................................................................................................................................ 22 4.3 Digitalisering en technische controle.............................................................................................. 23 4.4 Koppeling scans en metadata, inhoudelijke controle ..................................................................... 23 4.4.1 Acceptatieomgeving? ................................................................................................................................................. 23 4.5 Presentatie ...................................................................................................................................... 23 Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 2/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  2. 2. 4.5.1 Website ....................................................................................................................................................................... 23 4.5.2 Samenvoeging databanken ......................................................................................................................................... 24 4.5.3 Presentatie ‘digital born’ materiaal............................................................................................................................. 24 4.5.4 Tentoonstellingen........................................................................................................................................................ 24 4.5.5 Engelse vertaling......................................................................................................................................................... 25 4.5.6 Copyright .................................................................................................................................................................... 25 4.5.7 Geïntegreerd front-end? .............................................................................................................................................. 26 4.5.8 (Inter)nationale samenwerking ................................................................................................................................... 26 4.6 Duurzame opslag en toegankelijkheid ............................................................................................ 28 4.6.1 Samenstelling digitale collectie .................................................................................................................................. 28 4.6.2 Duurzaamheidsstrategie en perpetual acces ............................................................................................................... 28 4.6.3 Opslag / Repository / Uitbesteden .............................................................................................................................. 28 4.6.4 Organisatie .................................................................................................................................................................. 29 4.7 Evaluatie ......................................................................................................................................... 29 4.7.1 Kennisdisseminatie ..................................................................................................................................................... 29 5 Richtlijnen en standaarden .......................................................................................................30 5.1 Metadata ......................................................................................................................................... 30 5.1.1 Richtlijnen metadata per materiaalsoort..................................................................................................................... 30 5.1.2 Metadata na Aleph: van Dublin Core naar MARC21 ................................................................................................ 30 5.2 Digitalisering .................................................................................................................................. 31 5.2.1 Richtlijnen................................................................................................................................................................... 31 5.2.2 Targets ......................................................................................................................................................................... 32 5.2.3 Formaten ..................................................................................................................................................................... 32 5.2.4 Preservation / technische metadata ............................................................................................................................. 32 5.2.5 Bestandsnaamgeving .................................................................................................................................................. 32 6 Projectvoorstellen.......................................................................................................................33 6.1 Infrastructurele projecten ................................................................................................................ 33 6.1.1 Samenvoeging databanken en richtlijnen per materiaalsoort..................................................................................... 33 6.1.2 Workflow en procedures EAD ................................................................................................................................... 33 6.1.3 Implementatie OAI-PMH in tekst- en beeldbank en EAD’s ..................................................................................... 34 6.1.4 ErfgoedLab web-infrastructuur .................................................................................................................................. 34 6.2 Optimalisering werkprocessen ....................................................................................................... 35 6.2.1 Optimalisering werkprocessen digitalisering ............................................................................................................. 35 6.2.2 Beschrijving en ontwikkeling werkproces digitale duurzaamheid ............................................................................ 35 6.2.3 Optimalisering werkproces reproductieaanvragen ..................................................................................................... 36 6.3 Als gevolg van de implementatie van Aleph .................................................................................. 36 6.3.1 Applicaties voor museale taken .................................................................................................................................. 36 6.4 Overige projecten ........................................................................................................................... 36 6.4.1 Digitalisering op aanvraag.......................................................................................................................................... 36 6.4.2 Verwerken, tonen en aanvragen van inventarissen in EAD ....................................................................................... 37 6.4.3 Onderzoek digital born materiaal ............................................................................................................................... 37 6.4.4 Onderzoek persistente identificatoren ........................................................................................................................ 37 6.4.5 Open access beschikbaarstelling van Erfgoed / UBA publicaties ............................................................................. 37 7 Bijlage 1: Ontsluiting .................................................................................................................39 7.1 Inleiding.......................................................................................................................................... 39 7.2 Collectiebeschrijvingen / EAD’s .................................................................................................... 39 7.2.1 UBA-beleid ................................................................................................................................................................. 39 7.2.2 Digitale presentatie EAD’s ......................................................................................................................................... 39 7.2.3 Raadpleging fysiek materiaal ..................................................................................................................................... 40 7.2.4 Themacollecties in EAD ............................................................................................................................................. 40 7.2.5 Nationale EAD portal ................................................................................................................................................. 40 8 Bijlage 2: Overzicht afgeronde en lopende projecten .........Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 3/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  3. 3. Managementsamenvatting Dit digitaliseringsplan Erfgoed van de UBA brengt de reeds bestaande digitaliseringsproducten van Erfgoed, de collecties met digitaliseringspotentie en de digitaliseringsstandaarden die gehanteerd wor- den zo volledig mogelijk in kaart, evenals de doelen, uitdagingen en knelpunten met betrekking tot de wijze van digitalisering, de beschikbaarstelling en duurzame opslag. Daarbij zullen concrete digitalise- ringsdoelen van de UBA voor de periode 2010-2011 worden geformuleerd. Dit beleidsplan beoogt aan het eind van 2011 tot resultaten te hebben geleid die het mogelijk maken een UBA-brede digitaliseringsstrategie te formuleren die aansluit bij de visie van de UKB en DEN. Om dit te kunnen bereiken zal in de komende 2 jaar de nadruk liggen op het verbeteren van de werk- processen, het optimaliseren van de digitale beschikbaarstelling en de infrastructuur. Het digitaliseren van collecties zal met name gericht zijn op de lopende-, in voorbereiding genomen- en landelijke pro- jecten en niet op nieuwe initiatieven. Het plan zal derhalve begin 2010 uitmonden in ruim 10 project- voorstellen die de komende 2 jaar zullen worden uitgevoerd t.b.v. de informatie-infrastructuur en de optimalisering van de werkprocessen voor digitaliseringsprojecten. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 4/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  4. 4. 1 Wat / waarom? 1.1 Achtergrond digitaliseringsplan Het projectplan bij de subsidieaanvraag bij SenterNovem Digitaliseren met be- leid t.b.v. een Informatieplan voor de Bibliotheken van de UvA beschrijft 2 pro- jectresultaten 1 :  UBA informatiebeleidsplan  Digitaliseringsplan Erfgoed van de Universiteitsbibliotheek (UBA) van de Universiteit van Amterdam (UvA). Het informatiebeleidsplan UBA 2009-2013 is in november 2008 verschenen 2 . Dit rapport vormt het digitaliseringsplan Erfgoed 2010-2011van de UBA. De subsidieaanvraag bij SenterNovem is destijds ingediend vanwege de behoef- te het huidige informatiebeleid van de UBA en het digitaliseringsbeleid van de Divisie Erfgoed in kaart te brengen en richting te geven. Het belang hiervan kan niet onderschat worden. Een samenhangende visie is nodig, de huidige en toe- komstige digitaliseringproducten dienen hun plek te krijgen in een breder be- leidskader en gëintegreerde infrastructuur. Dit is niet alleen van belang voor op- timale dienstverlening van onze universiteitsbibliotheek, maar ook bezien van- uit de (inter)nationale ontwikkelingen die allen wijzen op vergaande samenwer- king tussen kennis- en erfgoedinstellingen. Hiertoe moet worden ingezet op het gebruik van open standaarden die uitwisseling mogelijk maken en op het flexi- bel kunnen inspelen op wensen van de gebruiker, waarbij de profilering van de instelling als beheerder van content van ondergeschikt belang is. 1.2 Definitie digitaliseringsplan Dit digitaliseringsplan Erfgoed van de UBA brengt de reeds bestaande digitali- seringsproducten van Erfgoed en de collecties met digitaliseringspotentie zo volledig mogelijk in kaart, evenals de doelen, uitdagingen en knelpunten m.b.t. de wijze van digitalisering, beschikbaarstelling en duurzame opslag. Daarbij zullen concrete digitaliseringsdoelen van de UBA voor de periode 2010-2011 worden geformuleerd. Dit digitaliseringsplan zal in de komende beleidsperiode resulteren in een tiental projecten waarin deze doelen worden gerealiseerd (zie hoofdstuk 6). 1.2.1 Reikwijdte digitaliseringsplan Een digitaliseringsplan pur sang (volgens de normen van Digitaal Erfgoed Ne- derland 3 (DEN)) - welke collecties gaan we wanneer digitaliseren - is op dit 1 P:Elektronische DienstenAfdeling Ontwikkeling en InnovatieInformatieplansubsidieaanvraagProjectplan Digitaliseren met beleid.doc P.4. 2 http://home.medewerker.uva.nl/m.j.vandenberg/bestanden/Informatiebeleidsplan%202009-2013%20v2a.pdf 3 http://www.den.nl/docs/20060629185053 Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 5/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  5. 5. moment niet haalbaar en niet wenselijk. Niet haalbaar omdat een totaaloverzicht van al het Erfgoed ontbreekt omdat delen ervan niet beschreven zijn (zie para- graaf 2.1.1). En niet wenselijk omdat er allereerst behoefte is aan effectieve werkprocessen, praktisch uitvoerbare richtlijnen en aan onderbrenging en opti- male presentatie van bestaande en toekomstige digitaliseringsproducten. Toe- komstige digitaliseringsprojecten zullen veel efficiënter uitgevoerd kunnen worden als bovengenoemde zaken op orde zijn. 1.2.2 Alleen Erfgoed? Er is in eerste instantie ingezet op een digitaliseringsplan voor alleen het UBA Erfgoed. Het zou zinvol zijn als dit plan na vaststelling uitgebreid zou worden met de verspreide en reguliere 4 collecties van de UBA. Voorwaarde daarbij is dat ook het collectieplan Erfgoed uitgebreid wordt tot een UBA breed collectie- plan 5 . 1.3 Opzet digitaliseringsplan DEN gaat bij de opstelling van een digitaliseringsplan impliciet uit van een ge- degen, samenhangende infrastructuur voor de opslag en presentatie van de digi- tale afbeeldingen en een efficiënte workflow van de digitaliseringsprocessen. Het opstellen van een digitaliseringsplan volgens de normering van DEN con- fronteert de instelling dan ook met de huidige stand van zaken, met de situatie die wenselijk is en met de noodzaak tot formulering van een visie op digitalise- ring die vertaald moet worden in concrete en praktische beleidsdoelen. Met dit digitaliseringsplan Erfgoed beoogt de UBA haar digitaliseringsbeleid te professionaliseren. Niet alleen omdat subsidiegevers dat verlangen, maar ook omdat door de sterke groei van de digitale dienstverlening en de onderliggende ICT infrastructuur een ad hoc beleid niet langer toereikend is. Een samenhan- gende visie waar de UBA staat en in de nabije toekomst naar toe wil, is noodza- kelijk. Dit digitaliseringsplan beoogt aan het eind van 2011 tot resultaten te hebben ge- leid die het mogelijk maken een UBA-brede digitaliseringsstrategie te formule- ren die aansluit bij de visie van de UKB 6 . Om dit te kunnen bereiken zal in de 2 jaar die dit digitaliseringsplan bestrijkt de nadruk liggen op het verbeteren van de werkprocessen, het opstellen van digitaliseringsrichtlijnen en het optimalise- ren van de digitale beschikbaarstelling en infrastructuur. Het digitaliseren van collecties zal met name gericht zijn op de hiervoor beschreven lopende-, in voorbereiding genomen- en landelijke projecten en niet op nieuwe initiatieven. 4 De reguliere collecties kunnen de kennis over Erfgoed collecties onderbouwen en in perspectief plaatsen. Tijdschriften, naslagwerken en specialistische collecties bij faculteitsbibliotheken zouden ook geïnventariseerd moeten worden op digital- iseringsmogelijkheden. 5 Een digitaliseringsplan bouwt voort op een collectieplan met daarin een totaaloverzicht van alle collecties, hun omvang, plaatsing, bewaarcondities en fysieke staat. 6 UKB is het samenwerkingsverband van de dertien Nederlandse universiteitsbibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 6/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  6. 6. Er zijn tot nu toe diverse ad hoc digitaliseringsprojecten opgestart en afgerond. Er is weinig zicht op de totale hoeveelheid personele inzet die deze projecten vergen. Het recent ingerichte projectbureau Erfgoed zal in de toekomst toezicht moeten houden op de inzet van menskracht. De lopende en in voorbereiding ge- nomen projecten zullen de komende 2 jaar een grote belasting voor de UBA brede organisatie betekenen. Daarom is besloten deze beleidsperiode geen nieuwe initiatieven voor het digitaliseren van collecties te ontwikkelen naast de lopende en in voorbereiding genomen projecten. Dit digitaliseringsplan is tot stand gekomen na uitvoerig vooronderzoek, inclu- sief workshops, gebruikersonderzoek en gesprekken met betrokkenen. Het hierna volgende hoofdstuk 2 beschrijft de huidige stand van zaken. Hierin zullen de (digitale) collecties en digitaliseringsproducten, de huidige infrastruc- tuur en de lopende en in voorbereiding genomen projecten kort besproken wor- den. In hoofdstuk 3 wordt nader ingegaan op de verschillende onderdelen van de digitaliseringsstrategie van de UBA. Aan de hand van 7 stappen van het digi- taliseringsproces worden in hoofdstuk 4 een aantal voornemens en voorwaarden m.b.t. de werkprocessen voor digitalisering besproken die na vaststelling van het digitaliseringsplan zullen uitmonden in concrete projectresultaten. Hoofd- stuk 5 bevat voornemens en voorwaarden om tot concrete, werkzame praktische richtlijnen voor digitalisering te komen. Tot slot zal hoofdstuk 6 kort ingaan op de concrete projectvoorstellen die voortvloeien uit dit digitaliseringsplan. Er zijn 2 bijlages aan het plan toegevoegd: 1.Ontsluiting, 2 Gedetailleerd overzicht van afgeronde, lopende en in voorbereiding genomen digitaliseringsprojecten. Een geïnitieerde bijlage met projectideëen komt te vervallen. Dit overzicht is in bewerking en zal worden beheerd door de Exptertisegroep Ontsluiting en Digi- talisering (Expertisegroep O&D) van Erfgoed. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 7/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  7. 7. 2 Digitalisering bij Erfgoed (december 2009) 2.1 Collecties 2.1.1 Fysieke Erfgoedcollecties Het concept collectieplan van de Divisie Erfgoed biedt geen totaaloverzicht van alle Erfgoed collecties. Het collectieplan is een beleidsdocument. In de nabije toekomst zal het leiden tot een overzicht van Erfgoedcollecties ingedeeld vol- gens zwaartepunt (A-, B- en C-collecties) die het resultaat zijn van methodisch verantwoord onderzoek. De lijst zal in de toekomst een totaaloverzicht bieden van alle collecties getoetst aan verschillende criteria die de digitaliseringspoten- tie bepalen (zoals bijv. staat, belang, omvang, vraag, doelgroep, copyright en digitale presentatie) 7 . 2.1.2 Digitale Erfgoedcollecties 8 2.1.2.1.1 Tekstbanken (samengestelde objecten)  Romeyn de Hooghe  Nederlandse Boekproductie UBA 9  Boeken en handschriften Bijzondere Collecties  Coornhert (wordt Non-conformisten)  Anatomische preparaten van Frederik Ruysch 2.1.2.1.2 Beeldbanken (enkelvoudige objecten)  Remonstrantse prenten  Doopsgezinde prenten  Affiches  Bijzondere Collecties – een verzameling verzamelingen  Botanie  Surinamica  Amsterdams Archeologisch Centrum  Boekillustraties  UBA-inv 10  Universiteitsgeschiedenis  Kaartencollectie  Portrettencollectie  Allard Pierson Museum – Archeologische Collectie 7 Er bestaan wel collectielijsten met dergelijke gegevens. Er wordt momenteel besproken of deze gegevens in een verkorte versie van een definitief collectieplan anno 2009 opgenomen zouden kunnen worden. 8 zie ook Bijlage 2 / Hoofdstuk Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.. 9 Nederlandse Boekproductie UBA betreft strikt genomen geen Erfgoedcollectie vanwege de periode waarin de boeken ge- drukt zijn. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering berust desondanks wel bij het Projectbureau Bijzondere Collecties, vanwege de ervaring met Metamorfozeprojecten. Zie: http://uba-bnb.dpc.uba.uva.nl/ 10 UBA-inv is een tijdelijke beeldbank voor lopende projecten (tussenstation) en voor illustraties bij collectiebeschrijvingen. Deze beeldbank is niet direct toegankelijk voor het publiek. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 8/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  8. 8. 2.1.2.1.3 Onderzoeksdatabanken  Album Academicum 2.1.2.1.4 Digital born en ander digitaal materiaal  Digital born kaartenmateriaal – geen voorziening  Fotografie (geplaatst in beeldbank Universiteitsgeschiedenis)  Digitale (vormgevers)archieven zijn nog niet in de collectie aanwezig (maar worden wel verwacht in de nabije toekomst) – geen voorziening 2.1.2.1.5 Overige digitale Erfgoedproducten  Scans vervaardigd voor projecten, waarvan de opnames nooit geplaatst zijn in een Erfgoed-databank (bv. scans Willem Witsen 11 , overige scans Surina- mica).  Scans vervaardigd voor projecten, waarvan de opnames nooit geplaatst zijn i.v.m. ontbreken metadata en/of ontbreken passende databank.  Scans vervaardigd voor reproductieaanvragen van Erfgoed. Deze zijn in het verleden niet bewaard. Het bleek ondoenlijk digitale opnames te hergebrui- ken, vooral vanwege het ontbreken van metadata (en de administratieve han- delingen bij digitalisering van enkele tekstpagina’s uit een boek). Onder- zocht moet worden of de metadata die de fotograaf nu toekent wèl toerei- kend is voor plaatsing in de beeldbank. 2.2 Infrastructuur De technische infrastructuur van UBA valt onder de verantwoordelijkheid van de sector Elektronische Diensten (ED), waarbij het Digitaal Productiecentrum (DPC) de technische infrastructuur voor Erfgoed verzorgt. Het DPC biedt ad- vies en technische ondersteuning bij de creatie van digitale producten en be- schikt over de infrastructuur om dit materiaal toegankelijk te maken. Het DPC levert diensten aan derden (intern en ex-tern) tegen betaling. De producten van het DPC worden op basis van open, internationale standaar- den beschikbaar gemaakt via het internet en zijn raadpleegbaar en doorzoekbaar via een browser (FireFox, Explorer). De teksten of gegevens worden geënco- deerd in XML (Extensible Markup Language). Voor iedere productielijn wordt één type Document Type Definition of Schema gebruikt voor de structurering van de gegevens in XML. Daarbij wordt aangesloten bij internationale stan- daarden zoals de Text Encoding Initiative (TEI) DTD en de ISO 12083 Article DTD. Iedere productielijn bevat daarnaast een standaard opzet van de webinter- face en middleware voor de databank of publicatie. Afbeeldingen worden gedigitaliseerd in een hoogwaardig TIFF formaat. Deze masters vormen het digitaal archief, waarvan afgeleiden gemaakt worden voor de webpublicatie. Het gebruik van open, internationale, 'non-proprietary' stan- daarden garandeert dat de producten platform- en producentonafhankelijk zijn. Om de XML geëncodeerde informatie te kunnen indexeren en fijnmazig door- zoekbaar te maken via internet is destijds een krachtige XML zoekmachine aan- 11 http://www.geheugenvannederland.nl/?/nl/collecties/willem_witsen Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 9/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  9. 9. geschaft. De communicatie naar en van de zoekmachine verloopt via modulair opgebouwde middleware. Deze middleware op de server zorgt voor de verwer- king van zoekvragen die een gebruiker via een webpagina invoert. De data die de zoekmachine verstuurt, worden via de middleware dan weer dynamisch om- gevormd tot webpagina’s. De Digital Library eXtension Service (DLXS) van de University of Michigan levert de zoekmachine en middleware klassen. Momen- teel wordt er getest met XTF (Extensible Text Framework) van de California Digital Library. Indien de test gunstig uitpakt (eindresultaten in juni 2010), zal overwogen worden op deze software over te gaan. Voor de invoer van gegevens door redacteuren of auteurs wordt het content ma- nagement systeem OUI gebruikt. De basis van dit cms is de native XML data- base van X-Hive. Het cms dat nu gebruikt wordt, is op termijn aan vervanging toe. In de loop van 2010 zal hier meer duidelijkheid over komen. 2.3 Projecten 2.3.1 Lopende digitaliseringsprojecten Erfgoed 12 2.3.1.1 Metamorfoze  Pekidim en Amarkalim  Schoolmuseum  Aanvulling Nederlandse Boekproductie - incl. Jaarboeken UvA 12 zie ook Bijlage 2 / Hoofdstuk Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 10/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  10. 10. 2.3.1.2 Geheugen van Nederland  Iconographia Zoologica  Highlights Multatuli  Highlights Albert Verwey  Highlights Frederik van Eeden  Brieven Willem Witsen 2.3.1.3 Overige digitaliseringsprojecten  Middeleeuwse manuscripten UBA  Verhandlungen der Germanisten  3D modellen gipsen APM  Dutch Print Online 2.3.1.4 Onderzoeksdatabanken Album Promotorum (uitbreiding bestaande Album Academicum) 2.3.2 In voorbereiding genomen projecten  Libratory (monografieën) i.s.m. KB en UBL  UNICUM (gezamenlijke digitale toegang tot de academische museale en ar- chivale erfgoedcollecties op basis van EAD).  Dagboeken Willem de Clerq  Archief Hugo de Vries  19e eeuwse boekhandelscatalogi  Toonkunstcollectie  Digitalisering analoge afbeeldingen van de museale objecten van het Allard Pierson Museum 13  Atlas der Nederlanden  Biblia Sacra  Erfgoedlab (zie paragraaf 6.1.4) 2.4 Projectideeën Voor projectideeën wordt verwezen naar de lijst die beheerd wordt door de Ex- pertisegroep O&D van Erfgoed. 13 Thumbnails zouden op een UBA server geplaatst kunnen worden waarnaar gelinkt wordt vanuit Aleph. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 11/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  11. 11. 3 (Nieuwe) aanpak 3.1 Beleid 3.1.1 Prioriteiten digitalisering De grote hoeveelheid aan afzonderlijk lopende en in voorbereiding genomen projecten legt een groot beslag op de organisatie en infrastructuur van de UBA. Stroomlijning van de digitaliseringsprocessen komt alle projecten ten goede. De lopende en in voorbereiding genomen projecten zullen waarschijnlijk de ko- mende 2 jaar al zo’n belasting voor de organisatie opleveren (zowel voor de di- visie Erfgoed, het DPC als voor de sector Acquisitie en Metadatering (A&M)), dat de vraag rijst of ze allemaal bijtijds uitgevoerd kunnen worden. Een aantal lopende en in voorbereiding genomen projecten vraagt om ontwikkeling van nieuwe functionaliteit waarvoor tijd, personele inzet en middelen dienen te worden gereserveerd. Derhalve zal in de komende beleidsperiode de nadruk liggen op infrastructurele projecten en de ontwikkeling van effectieve werkprocessen. Er zal alleen gedi- gitaliseerd worden in het kader van: - lopende - en al in voorbereiding genomen projecten (vastgelegd in het jaarplan digitalisering van de Expertisegroep O&D van Erfgoed) - aanvulling van al bestaande groeidatabanken (zie bijlage 2) - nieuwe digitaliseringsprojecten in landelijk verband 3.1.2 Werkprocessen Het digitaliseringsbeleid voor de komende 2 jaar zal zich vooral richten op het in kaart brengen en zoveel mogelijk structureren en uniformeren van de werk- processen volgens vastgestelde procedures. Hiertoe zullen enkele projectvoor- stellen worden ingediend. Zie paragraaf 6.2. 3.1.3 Richtlijnen en standaarden In de hier beschreven beleidsperiode zal met praktisch hanteerbare richtlijnen voor UBA digitalisering worden gewerkt (zie hoofdstuk 5). Kwaliteitseisen voor digitalisering kunnen worden afgeleid uit de doelstelling van de afzonder- lijke digitaliseringsprojecten. Afhankelijk van die doelstelling kunnen er drie soorten digitalisering onderscheiden worden: 1. Preservation imaging (Richtlijnen Metamorfoze- in de nabije toekomst twee kwaliteiten mogelijk) – vervaardiging van preservation masters voor de lange termijn. 2. Digitalisering voor de Erfgoed tekst- en beeldbanken (Richtlijnen Geheugen van Nederland) en digitalisering op aanvraag - vervaardiging van productie masters van goede kwaliteit voor de middellange termijn. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 12/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  12. 12. 3. Digitalisering op aanvraag van access masters, waarbij kwaliteit zich alleen richt op leesbaarheid. n.b. Categorie 3: Digitalisering op aanvraag stelt minder hoge kwaliteitseisen aan de scans. Hierbij gaat het vooral om snelle levering en leesbaarheid - ‘quick and dirty’ digitalisering. Gebruikers die expliciet om hoge kwaliteit images vra- gen (nr. 2 productie masters), kunnen tegen gepaste betaling en met een langere wachttijd bediend worden. Bij een aanvraag kan Erfgoed vanuit conserveringsoogpunt of omdat de aan- vraag materiaal uit A-collecties betreft, besluiten te digitaliseren volgens de ei- sen van categorie 2 (alleen in geval van integrale boeken of objecten), zodat de aangevraagde scans tevens voor de eigen databanken gebruikt kunnen worden. 3.1.3.1 OCR Beleid: Bij drukwerk OCR (optical character recognition) altijd uitvoeren, maar de manier van beschikbaarstelling laten afhangen van de kwaliteit van de OCR. 1. Lage kwaliteit = gebruiken om op woordbasis te kunnen zoeken, maar OCR- versie niet tonen. 2. Hoge kwaliteit = zowel gebruiken voor zoeken als tonen. 3.1.4 Opslag masterbestanden De drie soorten digitalisering leiden tot drie vormen van opslag van de master- bestanden: 1. Preservation imaging (Richtlijnen Metamorfoze, in het kader van Metamor- foze Projecten) – opslag in e-Depot 2. Digitalisering voor de Erfgoed beeld- en tekstbanken (Richtlijnen Geheugen van Nederland of Metamorfoze) of digitalisering op aanvraag van production masters van goede kwaliteit (eigen fotograaf) – opslag bij Data Archiving and Networked Services (DANS). 3. Digitalisering op aanvraag van access masters (eigen fotograaf) – opslag op de server van de fotograaf van Erfgoed, niet voor de lange termijn. 3.1.4.1 Opslag masterbestanden bij nationale samenwerkingsprojecten Bij nationale samenwerkingsprojecten (zoals Dutch Print Online) zorgt de pen- voerende instelling (in dit voorbeeld de Konklijke Bibliotheek (KB)) voor de duurzame opslag. Indien hier niet in voorzien kan worden, zal UBA de eigen masters opslaan via DANS. De masters worden niet dubbel opgeslagen als zij bij DANS zijn opgeslagen. De masters in het e-Depot worden alleen in het geval van topstukken dubbel opgeslagen (zie de topstukkenlijst in het collectieplan Erfgoed 2010-2014). Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 13/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  13. 13. 3.1.5 Landelijke samenwerking Met het oog op de toekomst is (landelijke) samenwerking leidend in het digita- liseringsbeleid van de UBA. Projecten die in landelijk verband worden opge- start of brede samenwerking beogen, hebben ten alle tijden voorrang. 3.1.5.1 Beschikbaarstelling bij nationale samenwerkingsprojecten Bij nationale samenwerkingsprojecten zorgt de penvoerende instelling voor de centrale toegankelijkheid. Er kan voor gekozen worden de afgeleiden van dergelijke projecten tevens in de eigen systemen te importeren (tekst-, beeldbank) vanwege bijv. UBA profile- ring, uitgebreidere metadatering of technische redenen: 1. Als het om topstukken gaat, worden opnames die geplaatst zijn in externe da- tabanken eveneens binnen UBA-databanken getoond (n.b. kosten voor de inter- ne opslag van de afgeleiden zijn hierop van invloed) 2. Als het niet om topstukken gaat, hangt het af van de status van de externe si- te. Bij nationale, betrouwbare databanken, waaruit duidelijk blijkt dat de UvA hierbij betrokken is, wordt niet voor verdubbeling gekozen, maar voor koppe- ling 3.1.6 Ontsluiting Hoewel ontsluiting een wezenlijk onderdeel vormt van het digitaliseringsproces, is besloten dit onderdeel buiten het digitaliseringsplan om te behandelen in het collectieplan Erfgoed. Zie derhalve Hoofdstuk 6 / Bijlage 1 3.1.7 Eigen publicaties open access Publicaties van en over de UBA worden per definitie open access beschikbaar gesteld via de UBA repository en worden tevens op de Erfgoed site gepresen- teerd. Dit open access beleid van de UBA is uitgangspunt bij gesprekken en contractonderhandelingen met de uitgever. Er zal tevens een inhaalslag op dit gebied ondernomen worden met het doel UBA publicaties uit het verleden waar nog belangstelling voor is alsnog open access beschikbaar te kunnen stellen. Hiervoor zal uitgezocht dienen te worden of de rechten van dergelijke publica- ties uitsluitend bij de UvA liggen. Zie ook paragraaf 4.5.6. Er zal een apart contract vanuit Erfgoed moeten worden opgesteld voor digitale publicaties. Hierin moeten creative commons licenties opgenomen worden. 3.2 Organisatie Een regulier digitaliseringsplan zou uitgevoerd worden door de divisie Erfgoed in nauwe samenwerking met de sectoren ED, A&M en Publieksdiensten. Dit digitaliseringsplan richt zich niet op (prioritering van) digitaliseringsprojecten Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 14/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  14. 14. maar op infrastructurele projecten en zal dus in hoofdzaak uitgevoerd worden door de sector Elektronische Diensten in nauwe samenwerking met de divisie Erfgoed (inclusief Metamorfoze UBA) en het Expertiseteam Metadata van A&M. Daarbij zal voor de vaststelling van de projecten in de stuurgroep digita- lisering en ontsluiting beoordeeld worden wat het aandeel van de verschillende sectoren zou kunnen en moeten zijn bij de uitvoering. Die betrokkenheid zal expliciet in overleg met de betreffende afdelingen in alle project initiatiedocu- menten (PID’s) worden gedefinieerd. Tevens dient bij ieder project gekeken te worden naar de relatie van de benodigde inzet voor projecten en de reguliere werkzaamheden van de verschillende UBA sectoren. Er is behoefte aan een overzicht van benodigde fte’s uitgesplitst naar type behorend bij de planning van projecten. 3.2.1 Erfgoed 3.2.1.1 Projectbureau De divisie Erfgoed is onlangs gereorganiseerd en heeft een overkoepelend pro- jectbureau ingesteld dat de opzet en de voortgang van de afzonderlijke Erfgoed- projecten bewaakt. Het projectbureau houdt daarnaast toezicht op de benodigde en beschikbare personele inzet van alle Erfgoedprojecten tezamen. De benodig- de en beschikbare personele inzet bij de overige sectoren zal voor de start van een project uitgezocht en bewaakt worden. 3.2.1.2 Stuurgroep digitalisering en ontsluiting UBA (Erfgoed)projecten worden uitgevoerd volgens de methodiek van Prince2. Er is onlangs een UBA brede stuurgroep ingesteld die twee-maandelijks bijeen- komt ter beoordeling van lopende en in voorbereiding genomen digitaliserings-, ontslutings en infrastructurele projecten van Erfgoed. Van de stuurgroepverga- deringen worden verslagen gemaakt die binnen de betrokken sectoren openbaar zijn om de transparantie, kennisverspreiding en betrokkenheid te bevorderen. Afwijkingen op het beleid zoals vastgelegd in het digitaliseringsplan moeten al- tijd worden goedgekeurd door de stuurgroep digitalisering en ontsluiting. 3.2.1.3 Expertisegroep Ontsluiting en Digitalisering De Erfgoedprojecten worden inhoudelijk binnen de Expertisegroep O&D van de divisie Erfgoed besproken en voorbereid voor de stuurgroepbijeenkomsten. De Expertisegroep O&D is samengesteld uit drie teams: itemontsluiting, collec- tie- en archiefontsluiting en digitalisering. 3.2.1.4 Team Metamorfoze Het Metamorfoze team van de UBA is gevestigd op het Singel en valt functio- neel onder de divisie Erfgoed. De met Metamorfoze subsidie te digitaliseren collecties behoren echter niet altijd tot Erfgoed (bijv. de boeken gedrukt in Ne- derland in de periode 1840-1950 binnen het traject Behoud Nederlandse Boek- productie). De projectleiders stellen projectvoorstellen op voor Metamorfoze en Het Geheugen van Nederland en voeren ze, indien subsidie is toegekend, uit in nauwe samenwerking met Metamorfoze projectmedewerkers en conservatoren Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 15/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  15. 15. onder supervisie van de stuurgroep digitalisering en ontsluiting. Zowel het op- stellen van de project initiatiedocumenten als de uitvoering ervan staat onder toezicht van de hierboven beschreven stuurgroep. 3.2.2 Elektronische Diensten 3.2.2.1 DPC Het Digitaal Productiecentrum biedt advies en technische ondersteuning bij de creatie van digitale producten en beschikt over de infrastructuur om dit materi- aal toegankelijk te maken. Het DPC levert diensten aan derden (intern en ex- tern) tegen betaling. Het DPC heeft vele opdrachtgevers en werkt project- en planmatig. Projecten kunnen niet ad hoc uitgevoerd worden en worden zorgvul- dig ingepland. Om enige ruimte te houden voor ad hoc ontwikkelfaciliteit ten behoeve van Erfgoed zal een jaarlijks afgesproken hoeveelheid vrije ruimte bij het DPC worden gereserveerd. 3.2.2.2 Diensten (intern ED voor Erfgoed) Er dient een mogelijkheid voor Erfgoed te zijn om advies in te winnen en con- crete technische ondersteuning te krijgen van ED / DPC binnen een redelijke termijn. Voorbeelden:  Ondersteuning van ED bij gebruik en evt. vervanging of vernieuwing van de door Erfgoed gebruikte software tools zoals databases (van een workflow- module in Microsoft Office Access naar MySQL, Filemaker) en wiki’s.  Advisering bij voorgenomen aanschaf van nieuwe programma’s zoals bijv. het voor musea gemaakte software programma Spectrum inzake integratie met de catalogus.  Assistentie van ED bij de vraag of, en zo ja hoe, bijv. conditie- en scha- derapporten van objecten en/of bruiklenen in de toekomst gekoppeld kunnen worden aan de catalogus (Aleph). 3.2.3 Acquisitie & Metadatering De metadatering binnen de UBA valt onder verantwoordelijkheid van de sector Acquisitie & Metadatering. In voorkomende gevallen kan een beroep op de sec- tor gedaan worden voor de feitelijke metadatering en/of de supervisie van de ontsluiting. Over de inzet van de A&M medewerkers bij de metadatering van het (digitale) materiaal worden afzonderlijke afspraken gemaakt, één en ander afhankelijk van beschikbare capaciteit en prioritering. Het Expertiseteam Metadata biedt primair advies en (technische) ondersteuning bij de ontsluiting van digitale producten in de vorm van standaarden, formaten, richtlijnen, instructie en begeleiding. Het draagt geen zorg voor de metadatering zelf. Daarnaast bewaakt het team de relatie met andere bronbestanden zoals de catalogus. Een vertegenwoordiger van ED maakt formeel geen deel uit van het Expertise- team Metadata, maar zal wel nauw samenwerken met dit team. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 16/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  16. 16. 3.3 Infrastructuur 3.3.1 (Virtuele) samenvoeging databanken In de loop der jaren heeft het DPC een groot aantal tekst- en beelddatabanken in opdracht van Erfgoed en derden vervaardigd. Deze databanken worden nu in eerste instantie 14 afzonderlijk gepresenteerd via de sites van resp. Bijzondere Collecties en het DPC. Erfgoed en ED willen de verschillende UBA databanken in de toekomst in eerste instantie gezamenlijk presenteren binnen slechts 2 ge- meenschappelijke zoekschillen, één voor tekst- en één voor beeldmateriaal 15 . Dit komt zowel tegemoet aan de behoefte van gebruikers om zoveel mogelijk informatie met één zoekactie te doorzoeken als aan de overzichtelijkheid. De aparte ingangen op de deelcollecties blijven daarnaast bestaan. Zie hiervoor ook paragraaf 4.5.2. 3.3.2 Workflow en procedures EAD’s Verder ontwikkelen integratie online inventarissen in EAD 16 , tekstbanken en beeldbanken n.a.v. het PID 17 en het evaluatierapport Vernieuwde website Bij- zondere Collecties 18 . 3.3.3 OAI-MPH Tekst-, beeld-, andere databanken en online inventarissen toegankelijk maken via het OAI-PMH protocol. Dit heeft hoge prioriteit. Bij (inter)nationale projec- ten zal er steeds meer via harvesting gewerkt gaan worden. Onderzocht dient tevens te worden of het harvesten via de tekst/beeldbanken kan verlopen of rechtstreeks via het selectief harvesten van het catalogussysteem (Aleph). 3.3.4 METS Toepassing METS 19 als XML container voor gedigitaliseerde boeken. Dit heeft in relatie tot andere projecten geen prioriteit. Het is nu nog niet duidelijk of de huidige UBA software METS (een ouderwets formaat) aankan. De UBA ge- bruikt TEI binnen het cms OUI en de publicatieomgeving van het DPC. De UB Leiden bijv., maakt gebruik van het cms Digitool waarmee wel met METS ge- werkt kan worden. 14 In het project Samenvoeging databanken (zie hoofdstuk 6.1.1) zal tevens onderzocht worden wat de voor- en nadelen zijn van het presenteren van de gegevens binnen één gemeenschappelijke zoekschil. 15 Er kan nu ook al tegelijk in alle beeld- of tekstdatabanken gezocht worden, alleen is de eerste ingang voor de bezoeker zo opgezet dat de informatie per databank wordt aangeboden. 16 EAD staat voor Encoded Archival Description, een reeks internationale afspraken om archieftoegangen te kunnen maken, opslaan, publiceren, koppelen en uitwisselen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de markeertaal XML. 17 Marco Streefkerk, Projectvoorbereidingsdocument Vernieuwde website Bijzondere Collecties. Amsterdam 11 mei 2007. 18 Zie paragraaf 4.5.1 noot 23. 19 METS staat voor Metadata Encoding and Transmission Standard. Zie: http://www.loc.gov/standards/mets/. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 17/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  17. 17. 3.3.5 EAC Toepassing van EAC 20 (nieuwe release) voor contextuele informatie. Dit heeft in relatie tot andere projecten geen prioriteit. 3.4 Digitalisering op aanvraag De UBA wil zicht krijgen op de mogelijkheden van digitalisering op aanvraag, de kwaliteitseisen die hierbij aan de afbeeldingen gesteld worden en de kosten die hieraan verbonden zouden zijn. Onlangs heeft de Universiteitsbibliotheek (UB) Leiden hier onderzoek naar laten verrichten. Het eind mei 2009 versche- nen onderzoeksrapport is nog niet beschikbaar. Wanneer het gepubliceerd wordt begin 2010, zal de UBA overwegen of zij (in samenwerking met andere biblio- theken) structureel een dergelijke dienst zal kunnen opzetten of zich bij een lan- delijk initiatief (bijv. een nog in te richten digitaal IBL (Interbibliothecair Leen- verkeer) of digitalisering-op-aanvraag-dienst à la het Stadsarchief Amsterdam) zou kunnen aansluiten 21 . Aangevraagde digitale afbeeldingen zouden intern vervaardigd moeten worden door (de fotografen die in dienst zijn van de) UBA. In voorkomende gevallen kunnen betrokken conservatoren digitale reproducties voor klanten produceren (bijv. de conservatoren kaarten en atlassen) 22 . 3.4.1 Meest aangevraagd Erfgoed materiaal Vooruitlopend op het Leids rapport moet er een overzicht worden vervaardigd van het meest geraadpleegde fysieke materiaal van de divisie Erfgoed 23 . Voor gedrukt materiaal is dit vrij eenvoudig. Voor handschriftelijke collecties daaren- tegen zal dit moeilijker zijn, omdat stukken uit deze collecties slechts geraad- pleegd kunnen worden door handmatig aanvraagbriefjes in te vullen. De raad- pleeggegevens van dit soort materiaal kunnen tot op heden niet automatisch verkregen worden. Zie hiervoor ook paragraaf 6.4.2. 3.4.2 Actualiteit Snelheid speelt bij digitalisering op aanvraag een belangrijke rol. De UBA in- tern zou eveneens kunnen profiteren van een snelle digitaliseringsfaciliteit. Er bestaat grote behoefte om ad hoc, snel enkele werken te kunnen (laten) digitali- seren. Hiermee kan ingespeeld worden op de actualiteit, kan de dienstverlening naar studenten, onderzoekers en anderen worden uitgebreid en kan op het laatste 20 EAC staat voor Encoded Archival Context (for Corporate Bodies, Persons and Families). 21 https://stadsarchief.amsterdam.nl/archieven/archiefbank/introductie/index.nl.html 22 De fotografen van de UBA hebben behoefte aan technische feedback. Zo ook bijv. de conservator kaarten en atlassen die veel zelf op aanvraag scant voor een breed geïnteresseerd publiek. Hij wil graag weten of hij het goed doet en of het wellicht beter kan (bijv. targets toevoegen als referentie). De kwaliteitsmanager digitalisering van DEN zou bijv. voor een 2- dagelijkse cursus ingehuurd kunnen worden. 23 En bij een UBA breed digitaliseringsplan ook van de verspreide collecties, de reguliere collectie en de collecties van de faculteitsbibliotheken. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 18/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  18. 18. moment een belangrijk stuk dat niet in het bezit is van de UB, digitaal aan een tentoonstelling worden toegevoegd. De UBA fotografen zouden een zwaardere rol in dit proces kunnen gaan vervul- len. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 19/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  19. 19. 4 Het digitaliseringsproces De zeven stappen van een digitaliseringsproject: 1. Projectvoorstel 2. Metadata 3. Digitalisering 4. Koppeling scans en metadata 5. Presentatie 6. Duurzame opslag en ontsluiting 7. Evaluatie 4.1 Opstellen projectvoorstel, begroting en planning 4.1.1 Organisatie Zie paragraaf 3.2. 4.1.2 Sjablonen en eenduidige basisgegevens Er wordt voor de projecten gebruik gemaakt van de standaard projectsjablonen van Prince2 voor de UBA 24 . Er dient tevens gewerkt te gaan worden met stan- daard sjablonen voor aanvragen voor offertes en begrotingen. Deze kunnen naar believen aangepast worden, maar zorgen ervoor dat er geen benodigde informa- tie over het hoofd wordt gezien. In elk PID voor een nieuw project dient een paragraaf over de te volgen digitali- seringsrichtlijnen, OCR, opslag, ontsluiting, beschikbaarstelling en copyright te zijn opgenomen. Deze passages dienen altijd vergezeld te gaan van een kosten- baten afweging. Externe digitaliseringsprojectvoorstellen krijgen hiertoe een UvA-addendum. Daarnaast zijn er een aantal basisgegevens die in elk projectvoorstel dienen te worden opgenomen, zoals bijv. de exploitatiekosten, doelgroep, controles en evaluatie. Er dient één standaardoverzicht te komen van UBA bruto uurtarieven (incl. werkgeverslasten) en overhead die de UBA hanteert. Dit overzicht zou door zo- veel mogelijk betrokkenen gebruikt dienen te worden. Momenteel zijn er diver- se van dit soort overzichten in omloop. Van sommige is de herkomst niet duide- lijk (bijv. op hoeveel werkzame uren per jaar zijn de bedragen gebaseerd), in- 24 P:UvA ErfgoedProjectbureau6. Toolkit en P:AlgemeenProjectsjablonen Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 20/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  20. 20. formatie die nodig kan zijn bij het opstellen van begrotingen voor bepaalde sub- sidiegevers. 4.1.3 Afstemming en communicatie De UBA beslaat diverse werkplekken en afdelingen op verschillende locaties die wel ervaren worden als afzonderlijke eilandjes. Door passend gebruik te maken van de digitale voorzieningen kan de organisatorische samenhang binnen de UBA gewaarborgd blijven. Definitieve projectdocumenten worden op een voor alle betrokkenen overzich- telijke wijze geplaatst op een voor alle betrokkenen toegankelijke directory. Dit voorkomt mailoverlast en foutief versiebeheer. Afgeronde projecten worden correct gearchiveerd zodat de projectdocumentatie eenvoudig vindbaar blijft. Het projectbureau Erfgoed zal hierbij een cruciale rol vervullen en een belang- rijk aanspreekpunt zijn voor Elektronische Diensten en A&M. 4.2 Metadata De bibliografische en structurele metadata kan voorafgaand aan het scannen worden gegenereerd of achteraf worden vervaardigd 25 . Het vooraf beschikbaar hebben van de metadata heeft als voordeel dat de externe leverancier goed in- zicht krijgt in de toekenning van bestandsnamen of de opstelling van een con- cordantietabel. Indien de metadata na het scanproces vervaardigd wordt, zit het voordeel er vooral in dat er vanaf de scans in plaats van het originele materiaal gewerkt kan worden. De structuur en presentatie-eenheid kunnen dan achteraf bepaald worden. Per project dient de volgorde bepaald te worden. Dit is van grote invloed op de planning van het project. Metadatering dient atijd binnen het project plaats te vinden. De benodigde bibliografische metadata voor complexe objecten moet door het Expertiseteam Metadata vastgesteld worden. Momenteel wordt bij tekstbanken gekozen voor toegevoegde metadata bij elke pagina: paginering of foliëring, in- houdsaanduiding volgens trefwoordenlijst en analytisch-bibliografische infor- matie. Dit is zeer tijdrovend en mogelijk niet voor elke collectie van even groot belang. In het begin van de digitalisering werd ook de technische metadata opgeslagen (dwz type scanner, etc.) en de administratieve metadata (wie heeft de rechten etc.). Daar is later vanaf gezien, vanwege de werkdruk en de uitbesteding van het scannen bij digitaliseringsbedrijven. Met het oog op digitale duurzaamheid verdient het de voorkeur de technische en administratieve metadata in toekom- stige projecten wel te registreren. Zie ook paragraaf 5.1.1 (Richlijnen metadata per materiaalsoort) 25 In dit digitaliseringsplan is, in navolging van Metamorfoze sprake van drie soorten metadata: beschrijvende metadata (bibliografische of archivistische informatie), structuurmetadata (informatie over de onderlinge relaties tussen de bestanden) en technische metadata (informatie over de technische eigenschappen van het digitale bestand). Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 21/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  21. 21. 4.2.1 Beschikbaarstelling digitale bestanden van archivale collecties De catalogus fungeert momenteel als bron van waaruit metadata gegenereerd kan worden voor beschikbaarstelling van digitale bestanden van gedrukte wer- ken, brieven en afzonderlijke handschriften. In voorkomende gevallen dient de- ze automatisch gegenereerde metadata in Excel-bestanden te worden verrijkt voor optimale digitale presentatie (structuur) en zoekfunctionaliteit. De komende beleidsperiode zal de UBA in UKB verband en via UNICUM 26 in- zetten op het ontwerpen van optimale functionaliteit voor beschikbaarstelling van digitale archivale collecties m.b.v. EAD collectiebeschrijvingen 27 . Hier is behoefte aan omdat in de nabije toekomst tienduizenden scans van UBA hand- schriftencollecties (o.a. delen van de archieven van Hugo de Vries, Reveil, Mul- tatuli, Van Eeden) met Metamorfoze subsidiegeld vervaardigd gaan worden en bij voorkeur in hun eigen context beschikbaar moeten kunnen worden gesteld. Zie ook paragraaf 7.2.2 / bijlage 1. 4.2.2 Dubbele digitalisering Dubbele digitalisering van werken komt voor. Er is geen afstemming tussen de diverse instellingen en er zijn vooralsnog geen voorzieningen getroffen om ge- digitaliseerde werken centraal te registeren. Romeyn de Hooghe’s Hieroglyphi- ca of merkbeelden der oude volkeren editie 1735 bijv. is zowel door Utrecht als door Amsterdam gedigitaliseerd. Op kleine schaal dient voorafgaand aan het digitaliseren van gedrukt materiaal onderzocht te worden of er vergelijkbare projecten lopen en gekeken te worden of het werk mogelijk al digitaal beschikbaar is en of ernaar gelinkt zou kunnen worden. 4.2.3 Gebruikte standaarden De wijze van beschrijven bij de UBA ondersteunt uitwisseling van gegevens in het Dublin Core format. De volgende metadataformats en internationale stan- daarden zijn bij de UBA in gebruik: TEI (Text Encoding Inititative voor de tekstbanken), EAD (Encoded Archival Description voor de online inventarissen van archiefcollecties), MARC21 – een formaat voor bibliografische data (de ca- talogus) en het hierop gebaseerde MODS 28 (de repositories). 26 Zie paragraaf 4.5.8.3. 27 Er bestaan wensen een nationaal portaal voor EAD’s (van in eerste instantie archiefcollecties) te ontwikkelen in nauwe samenwerking met het Nationaal Archief , het IISG en Metamorfoze. Thematische verwantschappen tussen collecties zouden hiermee zichtbaar moeten kunnen worden gemaakt en het zou mogelijk moeten kunnen zijn digitale tentoonstellingen samen te stellen. Kleine instellingen zouden via dit portaal gefaciliteerd moeten kunnen worden om ook hun collecties te kunnen toevoergen. De informatie zou centraal geharvest moeten worden bij de instellingen. Europeana zou op haar beurt deze portal weer kunnen harvesten. 28 Metadata Object Description Schema. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 22/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  22. 22. Voor de inhoudelijke ontsluiting wordt gebruik gemaakt van AAT (Art & Ar- chitecture Index, GOO (Gemeenschappelijke Onderwerps Ontsluiting) en Icon- class 29 . 4.3 Digitalisering en technische controle Het digitaal opnemen van collecties wordt in de regel uitbesteed aan externe le- veranciers en in sommige gevallen intern uitgevoerd. In beide gevallen dienen de tussen betrokken partijen gemaakte afspraken schriftelijk te worden vastge- legd. Voor richtlijnen m.b.t. de digitalisering zie paragraaf 3.1.3 en 5.2. Al in een vroeg stadium dienen de eerste controles plaatste vinden om het scan- proces indien nodig bij te sturen. Allereerst worden in een test de masterbestan- den en afgeleiden op het oog technisch gecontroleerd door het DPC. Na goed- keuring vervaardigt de leverancier de masterbestanden en de gespecificeerde afgeleiden welke vervolgens na de koppeling (zie paragraaf 4.4) steekproefsge- wijs inhoudelijk door Erfgoed gecontroleerd dienen te worden. Het is daarnaast van belang vlak na oplevering van de eindproducten de door het bedrijf geleverde concordantietabel, waar de structurele metadata uit af te leiden is, te controleren op consistentie. Van tevoren dient afgesproken te zijn bij welke foutmarge de batch en/of de concordantietabel wordt gecorrigeerd door het scanbedrijf. Deze controleslagen dienen in elk project te zijn opgenomen. 4.4 Koppeling scans en metadata, inhoudelijke controle 4.4.1 Acceptatieomgeving? Overwogen wordt om een acceptatieomgeving in te richten waarin A&M en/of Erfgoed direct zelf (verbeteringen in bijvoorbeeld) metadata kan in- (of door-) voeren zonder tussenkomst van het DPC. De voor- en nadelen hiervan dienen nader onderzocht te worden en er moet een kosten/batenafweging worden ge- maakt. Voor bestandsnaamgeving zie paragraaf 5.2.5. 4.5 Presentatie 4.5.1 Website De website van Erfgoed en de beschikbaarstelling van de digitale Erfgoed pro- ducten zijn voor verbetering vatbaar. Sommigen vinden dat er een andere web- site moet komen, maar uit het Evaluatierapport Vernieuwde website Bijzondere 29 Iconclass is een iconografisch classificatiesysteem dat wereldwijd wordt gebruikt in musea en andere erfgoedinstellingen voor de beschrijving en ontsluiting van afbeeldingen. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 23/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  23. 23. Collecties 30 blijkt dat dit geen eenvoudig project zal zijn. Daarbij komt dat de regels van de afdeling Communicatie van de UvA als belemmerend worden er- varen voor optimale presentatie van de schatten van Erfgoed. Om te beginnen zou het Evaluatierapport bijgewerkt kunnen worden. Daarna kan de divisie Erfgoed formuleren hoe zij de nieuwe website functioneel en qua presentatie vorm zou willen geven. Wanneer daar duidelijkheid over bestaat zou ED een adviserende en vertalende rol kunnen gaan spelen. Mede op grond van de bevindingen in bovengenoemd Evaluatierapport Vernieuwde website Bijzondere Collecties wordt verbetering van de Erfgoed-website buiten het digi- taliseringsplan gehouden. 4.5.2 Samenvoeging databanken De digitale Erfgoedproducten zijn ondergebracht in verschillende tekst-, beeld en onderzoeksdatabanken met dezelfde structuur. Het streven is om die diversi- teit aan databanken te kanaliseren (zie paragraaf 3.3.1). Daarnaast zou de presentatie en de functionaliteit van de samengevoegde data- banken geëvalueerd moeten worden. Dit is ook van belang als er op termijn een vernieuwde website voor Erfgoed wordt overwogen. Zie hiervoor ook paragraaf 3.3. 4.5.3 Presentatie ‘digital born’ materiaal De term ‘digital born’ duidt er op dat er geen analoge equivalent bestaat. De aanschaf van ‘digital born’ materiaal neemt toe. Kaartmateriaal bijv. wordt hoe langer hoe meer in digitale vorm aangeschaft. De komende beleidsperiode zal nagegaan worden hoe dit soort materiaal opti- maal gepresenteerd en bewaard kan worden. Voor presentatie van o.a. het digi- tal born kaartmateriaal dient een oplossing te komen. Wellicht biedt het Delftse initiatief Geoloket perspectief 31 . 4.5.4 Tentoonstellingen Momenteel heeft alleen Erfgoed zicht op toekomstige tentoonstellingen. Op de site van Bijzondere Collectie zou een overzicht moeten komen ‘to wet the appe- tite’ van het publiek en om andere instellingen te attenderen op UBA initiatie- ven (evt. samenwerking). Ook intern voor de UBA is het van belang om te we- ten wat er komen gaat, niet in de laatste plaats om te weten wanneer er inzet van bepaalde afdelingen buiten Erfgoed nodig is. 30 Marco Streefkerk. Evaluatierapport Vernieuwde website Bijzondere Collecties. Amsterdam 20 juli 2007. P. 5: “Vrijwel geheel 2006 is besteed aan het opstellen van een projectvoorstel. Meerdere bijeenkomsten met wisselende samenstelling zijn gehouden en meerdere voorstellen zijn geschreven over de presentatie van Bijzondere Collecties in relatie tot de infor- matie-infrastructuur van de UBA en tot de beoogde landelijke samenwerking van de Bijzondere Collecties van Amstrdam, Leiden en de KB. Mogelijk als gevolg van het cultuurverschil en in het bijzonder het taalverschil tussen de sectoren ED en BC, wisselden momenten van consensus en van onderling onbegrip elkaar af. Uiteindelijk werd een compromis bereikt …” 31 P. Suijker. Projectplan Geoloket DANS/UKB. Distributie digitaal kaarmateriaal via het TU Delft Geoloket. Comcept. 21 april 2009. Versie 1.1. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 24/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  24. 24. Erfgoed-tentoonstellingen worden nog niet in grote mate ondersteund met gedi- gitaliseerd materiaal. In de meeste gevallen worden op het laatste moment digi- tale producten vervaardigd t.b.v. een tentoonstelling. Deze scans hebben vaak een lage kwaliteit en worden niet bewaard. In de toekomst zou wel naar herge- bruik gestreefd moeten worden. Analoge tentoonstellingsproducten zoals loop- boekjes en catalogi zouden wel via de BC website en de repository digitaal be- schikbaar moeten worden gesteld. Ook zou per tentoonstelling overwogen moeten worden of het zinvol is de gehe- le tentoonstelling in digitale vorm te blijven aanbieden. Dat hangt o.a. samen met het succes van de tentoonstelling. Er zou na elke tentoonstelling een evalua- tie moeten komen met daarin o.a. kengetallen voor het aantal fysieke en virtuele bezoekers. Deze evaluatie zou richtinggevend moeten zijn bij het besluit de ten- toonstelling virtueel voort te zetten. Organisatorisch en virtueel dienen er voor- zieningen getroffen worden voor het digitaal in de lucht houden van specifieke tentoonstellingen. 4.5.5 Engelse vertaling De UBA betaalt voor deelname aan ArchiveGrid van OCLC 32 , een site waar ar- chieven, bibliotheken en musea wereldwijd aan kunnen deelnemen door hun collectiebeschrijvingen in EAD beschikbaar te stellen. De site is op woord doorzoekbaar. Om de UvA-Erfgoedcollecties ook internationaal te positioneren, is destijds besloten de samenvatting en gecontroleerde trefwoorden in de EAD beschrijving in het Engels te vertalen. Daarnaast kan besloten worden een collectiebeschrijving in EAD volledig in een andere taal aan te bieden, als de collectie zich daarvoor leent (zie hiervoor bijv. de collectiebeschrijvingen van het Internationaal Instituut voor Sociale Ge- schiedenis). Tevens valt te overwegen de beschrijvingen van de museale objecten van het Allard Pierson Museum in het Engels te vertalen. 4.5.6 Copyright Bij beschikbaarstelling van gedigitaliseerd materiaal dient een algemene dis- claimer opgenomen te worden over het copyright op de gedigitaliseerde bestan- den. - Indien het copyright berust bij een externe partij, bepaalt deze de mate van be- schikbaarstelling. - Indien het materiaal copyrightvrij is of het copyright berust bij de UBA: Tekstbank: 32 http://www.archivegrid.org/web/. ArchiveGrid is een initiatief van OCLC. De collectiebeschrijvingen in ArchiveGrid zijn eveneesn zichtbaar in WorldCat. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 25/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  25. 25. Alle digitale opnames, OCR-teksten of transcripties binnen de tekstbanken zijn printbaar en downloadbaar. Disclaimer: geen expliciete commerciële exploita- tie, verplichte bronvermelding. Beeldbank: Als het gebruiksrecht overgedragen is aan een andere partij wordt downloaden en printen technisch onmogelijk gemaakt (bijv. middels Zoomify) Als het gebruiksrecht bij de UBA ligt zullen alle beelden printbaar en down- loadbaar beschikbaar worden gesteld. Disclaimer: geen expliciete commerciële exploitatie, verplichte bronvermelding. De opnames zullen qua resolutie ge- schikt zijn voor eenvoudig gebruik, maar niet voor professioneel gebruik. Bij expliciete commerciële exploitatie of indien beelden van een hogere resolu- tie nodig zijn, moeten deze besteld worden en zullen er voorwaarden en kosten aan verbonden worden. 4.5.7 Geïntegreerd front-end? ED is in september 2009 begonnen met een onderzoek rond de vraag of een ge- integreerd front end een volgende stap in de verbetering van de digitale dienst- verlening kan zijn. Een dergelijk systeem zou alle digitaal beschikbare bronnen dienen te ontsluiten vanuit één gebruiksvriendelijke user interface maar over in- richting en uitwerking bestaan nog veel vragen. Die vragen hebben hun weer- slag op besluiten die vandaag genomen (moeten) worden in digitaliseringspro- jecten, zoals: * Het geïntegreerd front-end zelf roept ook vele vragen op. Hoe verhoudt het geïntegreerde front-end zich tot de catalogus die de centrale administratie van het fysieke (en digitale) bibliotheekmateriaal vormt. * Voorziet een geïntegreerd front-end ook in geïntegreerde aanvraagfunctionali- teit? Bijv. kan er bij implementatie van een geïntegreerd front-end tegelijkertijd zowel gezocht als aangevraagd worden in zowel de catalogus als in EAD’s? * Moet al het gedigitaliseerde materiaal uit de tekst- en beeldbank gekoppeld blijven worden aan de catalogus? Een geïntegreerd front-end (dat bij evt. im- plementatie de OPC zou vervangen) maakt een dergelijke koppeling wellicht overbodig. Of blijft die koppeling juist wel nodig om op een centrale plaats (WorldCat) te kunnen zien wat er al gedigitaliseerd is? * Zouden de tekst - en beeldbank gekoppeld moeten worden aan de digitale bi- bliotheek (vgl. EEBO en ECCO 33 ). Zou zo’n koppeling ook nodig zijn na evt. implementatie van een geïntegreerd front-end? 4.5.8 (Inter)nationale samenwerking De trend voor de (nabije) toekomst is verregaande (inter)nationale samenwer- king op het terrein van de erfgoedinformatievoorziening. Samenwerking is het 33 EEBO – Early English Books Online; ECCO – Eighteenth Century Collections Online. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 26/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010
  26. 26. speerpunt van het UBA digitaliseringsbeleid. De UBA hanteert open standaar- den om uitwisseling te bevorderen (denk hierbij aan TEI, EAD, Dublin Core qua metadataformaten, aan MARC21 voor de catalogus, aan MODS en OAI- MPH voor repositories en ongecomprimeerde TIFF op beeldgebied). 4.5.8.1 Naar een Nederlandse portaal voor Erfgoed? Verscheidene afgeronde en lopende nationale programma’s en initiatieven zou- den een dergelijk portaal gestalte kunnen geven. Te denken valt in dit verband aan: Het Geheugen van Nederland, Dutch Print Online, Erfgoed van de Oorlog, Metamorfoze (waaronder BNB), Databank Digitale Dagbladen, Medieval Ma- nuscripts of Dutch Collections, Digitale Bibliotheek Nederlandse Letteren. Het is heel goed mogelijk dat een dergelijk initiatief niet tot de bibliotheeksector beperkt zou blijven. Deelname van de archiefsector, musea, Beeld & Geluid zou de kracht van een dergelijke portaal alleen maar vergroten. 4.5.8.2 Libratory Momenteel worden plannen ontwikkeld door de de vijf klassieke universiteits- bibliotheken (Amsterdam, Delft, Groningen, Utrecht en Leiden) en de Ko- ninklijke Bibliotheek voor het Libratory project. Het gaat om een landelijk plan van aanpak voor de grootschalige digitalisering van de bijzondere collecties in Nederlandse wetenschappelijke bibliotheken. Het einddoel is de vorming van een zo volledig mogelijk corpus, integraal raadpleegbaar en doorzoekbaar, dat de ruggengraat vormt van een digitaal onderzoekslaboratorium voor de gees- teswetenschappen. Het doel is digitalisering en beschikbaarstelling via OCR van het volledige his- torische boekenbezit (gedrukt in de Nederlandse taal gedrukt en / of in Neder- land uitgegeven) in Nederlandse universiteitsbibliotheken tot 1840 (44 miljoen pagina’s). Het gaat om 220.000 unieke titels. Binnen het project is ook voorzien in digitalisering op aanvraag (ca. 10 miljoen pagina’s) van handschriftelijke col- lecties. Voor de ontsluiting zijn 1200 beschrijvingen op collectieniveau begroot. De geraamde kosten voor het project bedragen M€ 6,9 per jaar bij een looptijd van 10 jaar. 4.5.8.3 UNICUM De Stichting Academisch Erfgoed (SAE), de overkoepelende organisatie van vijf universiteiten (Amsterdam, Leiden, Utrecht, Delft, Groningen) start in 2010 een project om functionaliteit te ontwikkelen voor het beschikbaarstellen van in EAD beschreven academische collecties op collectie- en objectniveau. De UBA heeft samen met het Universiteitsmuseum Utrecht in het kader van een ontwik- kelingsproject subsidie aangevraagd om een dergelijk project voor de SAE uit te voeren. Het DPC zal de beoogde functionaliteit ontwikkelen en een vertegen- woordiger van de divisie Erfgoed zal in het projectteam vertegenwoordigd zijn. Dit project zet in op vergaande samenwerking in het beschrijven met EAD van academische collecties (museale- en archiefcollecties) en het gezamenlijk pre- senteren ervan. De projectresultaten zullen van waarde zijn voor de divisie Erf- goed waar zowel museale- als bibliotheekcollecties beheerd worden. Bestandsnaam: Digitaliseringsplan Erfgoed Auteur: Henriette Reerink en Marike van Roon 27/40 Versie: definitief Datum: 12-01-2010

×