Үндэсний тооцооны  систем Макро эдийн засаг хичээл А.Гэлэгжамц 2009 он
 
 
Дэлхийн улс бүхэнд тохирох макро эдийн засгийн үзүүлэлт гэж байхгүй. Зах зээлийн нөхөх үйлдвэрлэлийн харилцааг макро түвши...
<ul><li>Өмнөх онтой харьцуулахад манай улсын үйлдвэрлэл өссөн, эсвэл буурсан нь ямар шалтгаантай вэ? </li></ul><ul><li>Одо...
<ul><li>Тухайн улсын дотоодын болон үндэсний эдийн засгийн нийт үйлдвэрлэлийг дотоодын нийт бүтээгдэхүүн  ( ДНБ )  болон  ...
<ul><li>Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн гэдэг нь тодорхой хугацаанд тухайн улсын хил дотор дотоод, гадаадын эдийн засгийн харъя...
 
<ul><li>Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн болон тооцооны системийн гол агуулга нь үйлдвэрлэлийн хэмжээ ба түүний ашиглалт тэнцэж ...
<ul><li>GDP ( Y  )  буюу ДНБ-ий томъяолол : </li></ul><ul><ul><li>Өрх, ААН, ЗГ-ийн хэрэглээний зардал   (C) </li></ul></ul...
<ul><li>GDP ( Y  )  буюу ДНБ-ий томъяолол : </li></ul><ul><ul><li>Өрх, ААН, ЗГ-ийн хэрэглээний зардал   (C) </li></ul></ul...
<ul><li>GDP ( Y  )  буюу ДНБ-ий томъяолол : </li></ul><ul><ul><li>Өрх, ААН, ЗГ-ийн хэрэглээний зардал   (C) </li></ul></ul...
 
<ul><li>GDP ( Y  )  буюу ДНБ-ий томъяолол : </li></ul><ul><ul><li>Өрх, ААН, ЗГ-ийн хэрэглээний зардал   (C) </li></ul></ul...
<ul><li>GDP ( Y  )  буюу ДНБ-ий томъяолол : </li></ul><ul><ul><li>Өрх, ААН, ЗГ-ийн хэрэглээний зардал   (C) </li></ul></ul...
АНУ-ын  GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл...  ДНБ-ий тооцоолол  Жишээ
 
АНУ-ын  GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл...  ДНБ-ий тооцоолол  Жишээ
Хэрэглээ  68 % АНУ-ын  GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл...  ДНБ-ий тооцоолол  Жишээ
Хөрөнгө оруулалт 16% Хэрэглээ 68 % АНУ-ын  GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл...  ДНБ-ий тооцоолол  Жишээ
 
Цэвэр экспорт -2 % Хэрэглээ 68 % Хө.Ор 16% ЗГ-ын худалдан авалт 18% АНУ-ын  GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл...  ДНБ-и...
<ul><li>Үндэсний нийт орлого  гэдэг нь тухайн улсын эдийн засгийн харъяатуудын шинээр бий болгосон нэмэгдсэн өртөг буюу эц...
<ul><li>Солонгост нэг жилээс доош хугацаагаар үйл ажиллагаа явуулж байгаа Монгол улсын иргэд, ААН, бизнесийн байгууллагууд...
<ul><li>GNI=GDP+R D -R F </li></ul>Үргэлжлэл...  ҮНО-ын тооцоолол GNI  - Gross National Income  буюу  Ү ндэсний Нийт Орлог...
 
<ul><li>Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн гэдэг нь нэг жилд улсын хэмжээнд эцсийн байдлаар үйлдвэрлэгдсэн нийт бүтээгдэхүүн үйлчи...
Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / ҮНБ / Эцсийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээ гэдэг нь дахин боловсруулалтанд  ( үйлдвэрлэлд )  буюу да...
Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / ҮНБ / Хэрэв борлуулагдсан хагас боловсруулсан бутээгдэх үү ний  ө рт ө гийг ДНБ -ний тооцоонд...
<ul><li>Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / ҮНБ / </li></ul><ul><li>Үр тариа, гурил зэрэг бүтээгдэхүүн нь талхны үнэнд шингэсэн з...
 
Үргэлжлэл...  ҮНБ-ий жишээ Завсрын
Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / 1960  он / www.gelegjamts.com
Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / 19 7 0  он / www.gelegjamts.com
 
Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / 19 8 0  он / www.gelegjamts.com
Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / 19 9 0  он / www.gelegjamts.com
Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / 19 99   он / www.gelegjamts.com
 
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн / 2 007 он / www.gelegjamts.com
<ul><li>Тухайн  эдийн засгийн нийт  үйлдвэрлэлийн хэмжигдэхүүн  болсон  ДНБ  болон  ҮН Б - ы г  тооцоход  дараах  гурван а...
<ul><li>Тухаин  эдийн засгийн нийт  үйлдвэрлэлийн хэмжигдэхүүн  болсон  ДНБ  болон  ҮН Б - ы г  тооцоход  дараах  гурван а...
ҮНБ болон ДНБ-ийг тооцох нь: <ul><li>Орлогын арга </li></ul>Цалингийн орлого Хүүгийн орлого Аж ахуйн  нэгжийн  ашиг Рентии...
 
ҮНБ болон ДНБ-ийг тооцох нь: <ul><li>Үйлдвэр-лэлийн арга </li></ul>Дотоодын нийт  бүтээгдэхүүнийг  тооцох  үйлдвэрлэлийн  ...
Нээмэгдэл өртөг ҮНБ болон ДНБ-ийг тооцох нь:
<ul><li>Үндэсний  тооцооны системийн аргачлалын дагуу нийт үйлдвэрлэлийн хэмжээг тооцохоос гадна бусад харилцан хамааралта...
Үндэсний цэвэр б ү тээгдэх үү н  <ul><li>ҮЦБ=ҮНБ- D </li></ul>Ү ргэлжлэл... http://gelegjamts.blogspot.com/
 
Ү ндэсний орлого <ul><li>ҮО=ҮЦБ-ШБТ </li></ul>Ү ргэлжлэл...
<ul><li>-НДШ= нийгмийн даатгалын шимтгэл  </li></ul><ul><li>-ПАТ= пүүсийн ашгийн татвар  </li></ul><ul><li>-ПХА= пүүсийн х...
-ОТ= орлогын татвар  -ХТ= хөр ө нгийн татвар  -ӨЗТ= өв залгамжлалын татвар Х увийн цэвэр орлого <ul><li>ХЦО=ХО-ОТ-ХТ-ӨЗТ <...
Макро ЭЗ-ийн үндсэн үзүүлэлтүүд http://gelegjamts.blogspot.com/
 
Үнийн түвшин ба ДНБ
<ul><li>Үнийн өсөлт үү эсвэл тоо хэмжээний өсөлт үү??? </li></ul>Нэрлэсэн ба бодит ДНБ
<ul><li>Зэрэгцүүлэх үнэ гэдэг  нь бусад бүх онуудын өртгийг хэмжихийн  тулд суурь болгон сонгож авсан тухайн нэг оны үнийг...
 
Тайлант он Суурь он
Суурь он гэж зэрэгцүүлэлт хийж буй оныг хэлдэг бол тайлант он гэдэг нь судалгаа хийж буй тухайн жилийг хэлдэг байна. ДНБ-и...
 
Нэрлэсэн  ДНБ  гэдэг нь тухайн жилд ту с  улсын эдийн засгийн газар нутаг дээр үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний ө...
Бодит ДНБ  гэдэг нь тухайн жилд ту с  улсын эдийн засгийн газар нутаг дээр үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртги...
<ul><li>ДНБ   нь тухайн жилд үйлдвэрлэгдсэн эцсийн нийт бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний зах зээлийн үнийн дүнгээр тодорхойлогдд...
<ul><li>Үнийн индексийг хэрэглээний сагсанд байгаа бүлэг бараа, үйлчилгээний тухайн жилийн үнийн дүн буюу үнийн дундаж түв...
 
Тайлант он Суурь он
Дефлятор нь тайлант ба суурь жилийн үнийн ялгааг илэрхийлэгч коэффициент юм. <ul><li>Дефляторын тусламжтайгаар нэрлэсэн ДН...
<ul><li>Үнийн түвшний өөрчлөлт нь тоо хэмжээ ний өөрчлөлтийн нэгэн адил бас ДНБ-нийхэмжээнд нөлөөлдөг. </li></ul>ДНБ-ний д...
Үнийн нөлөөлөл Бодит ба нэрлэсэн ДНБ Нэрлэсэн ДНБ Бодит ДНБ 1995 он суурь 2003 он суурь 0 500 1000 1500 2000 2500
 
http://gelegjamts.blogspot.com/
GDP = C + I + G +EX - IM ҮНБ ДНБ ҮНО ~ ДНБ, ҮНБ, ҮНО харьцуулалт www.gelegjamts.com
 
Макро ЭЗ-ийн хураангуй загвар Эх сурвалж:  Б.Баярдаваа, Д.Гансүлд “Макро ЭЗ” 2006 он http://gelegjamts.blogspot.com/ www.g...
 
Бид хамтдаа хөгжлийг бүтээнэ... Танд амжилт хүсье... Хүндэтгэсэн:   Адилбишийн Гэлэгжамц
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Үндэсний тооцооны систем /Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн, Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн гэж юу болох гэх мэт/

36,356 views
35,793 views

Published on

Үндэсний тооцооны систем /Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн, Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн гэж юу болох гэх мэт/

Published in: Business, Lifestyle
8 Comments
18 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
36,356
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
998
Actions
Shares
0
Downloads
1,009
Comments
8
Likes
18
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • Орлогын аргыг тайлбарлахаас өмнө эдийн засгийн харилцаанд эцсийн эзэмшигч нь өрх байдаг гэсэн нөхцөл тавъя. Өөрөөр хэлбэл, пүүсүүдийг эзэмшиж буй хүмүүс эцэстээ ямар нэг өрхөд харъяалагддаг. Иймээс пүүсүүдийн ашиг, орлого, өмч хөрөнгө нь эцсийн дүндээ өрхүүдийн эзэмшилд байдаг гэж үзнэ. Эдийн засгийн харилцаанд оролцогч субъектүүдийн нэг талынх нь гаргасан зардал нөгөө талд нь орлого болж бүртгэгддэг. Иймээс харилцаанд оролцогч субъектүүдийц зардлыг нь бүртгэх замаар ДНБ-ийг тооцож болдог бол ногое талуудын олсон орлогуудыг нь бүртгэх замаар бас тооцож болно. Эдийн засаг дахь үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаа пүүсүүдийн хүрээнд явагдаж, тэдгээрийн үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг бусад субъектүүд /өрхүүд, төр, гадаад эдийн засаг буюу бусад улс/ зардал гарган худалдан авах болно. Эдгээрийн гаргасан зардал нь пүүст орлого болон бүртгэгдэх боловч пүүсүүд эцсийн дүндээ өрхүүдийн эзэмшилд байдаг учраас түүний ашиг, орлого нь өрхүүдэд хуваарилагддаг. Гэхдээ өрхүүд үйлдвэрлэлийн дөрвөн үндсэн хүчин зүйл /хөдөлмөр, газар, капитал, ур чадвар/-ийг эзэмшдэг тул пүүсүүдийн олсон ашиг, орлого үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлийн зах зээлээр дамжин хөдөлмөрөө нийлүүлсэн өрхүүдэд цалин хэлбэрээр, капиталаа нийлүүлсэн өрхүүдэд хүү хэлбэрээр, газраа нийлүүлсэн орхүүдэд рент хэлбэрээр, ур чадвараа нийлүүлсэн өрхүүдэд ашиг хэлбэрээр хуваарилагдах болно. Орлогоор тооцох аргаар ДНБ нь хүү, цалин, ашиг, рентийн орлого болон үндсэн хөрөигийн элэгдлийн шимтгэл, шууд бус таварын нийлбэрээр тодорхойлогдоно.
  • Үйлдвэрлэлийн арга гэдэг нь нийт үйлдвэрлэлийн өртгө өс завсрыи хэрэглээг хасч нэмэгдэл өртгийг тодорхойлох арга юм. Энэ аргаар үйлдвэрлэлийн салбар бүр дээр бий болсои нэмэгдсэн өртгүүдийг бүртгэж, тэдгээрийг нэмэх замаар ДНБ ийг тооцдог.   Нийт үйлдвэрлэл гэдэг нь эдийн засгийн харилцаанд оролцогч субъект /өрх, пүүс, тор/ бүрийн тухайн хугацаанд зах зээлд борлуулах болон өөрийн хэрэгцээнд зориулан үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүн, үйлчигээний нийт хэмжээ юм. Нэмэгдэл өртгийг нийт үйлдвэрлэлээс завсрын хэрэглээг хасч тооцдог.   Завсрын хэрэглээ гэдэг нь тодорхой бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг үйлдвэрлэх зорилгоор үйлдвэрлэлд хэрэглэсэн бүх терлийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртгийн нийлбэрийг хэлдэг.
  • ҮНО болон ДНБ нь тухайн хугацаанд эдийн засагт нэмж үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртгийг бодитоор харуулж чаддаггуй. Учир нь тухайн хугацааны үйлдвэрлэлийн явцад түүнд ашиглагдаж буй тоног төхөөрөмж нь элэгддэг бөгөөд энэ нь тухайн хугацааны үйлдвэрлэлийн зардал болдог. Элэгдлийн эна зардлыг хассанаар цэвэр нэмж үйлдвэрлэгдсэн бутээгдэхүүн, үялчилгээний өртгийг харуулах боломжтой. Үндэсний цэвэр орлого/ҮЦО/-ыг ҮНО-оос үндсэн х өрөнгийн буюу капиталын элэгдлийг хасч тооцно.
  • Үндэсний орлого. Үндэсний орлогыг үндэсний цэвэр бүтээгдэхүүнээс шууд бус татварыг хасч тооцно. Үндэсний орлого /ҮО/ нь үйлдвэрлэлд ашиглагдсан үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлийн өртөг буюу өрхүүдийн эзэмшилд үлдэж буй орлогыг харуулна. Өөрөөр хэлбэл, үндэсний орлого нь үйлдвэрлэлийн дөрвөн хүчин зүйлийн орлого болох ашиг, хүү, цалин, рентийн орлогын нийлбэр байдаг. Иймээс үндэсний орлогыг үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлүүдэд хуваарилагдах орлого буюу хүчин зүйлсийн орлого гэдэг.
  • Хувийн орлого. Хүчин зүйлсийн орлогын тодорхой хэсэг болох нийгмийн даатгалын шимтгэл /НДШ/, пүүсийн ашгийн татвар /ПАТ/, пүүсийн хуваарилагдаагүй ашиг /ПХА/ зэрэг нь үнэн хэрэгтээ өрхүүдийн зарцуулах мэдэлд ирдэггүй тул хувийн орлогыг тооцдог. Гэхдээ засгийн газраас өгч буй төрөл бүрийн тэтгэвэр, тэтгэмжүүдээс бүрдэх улсын шилжүүлгүүд /ШИЛ/ нь өрхөд орлого болдог. Иймээс хувийн орлогыг үндэсний орлогоос нийгмийн даатгалын шимтгэл, пүүсийн ашгийн татвар, пүүсийн хуваарилагдаагүй ашгийг хасч, тереес вгч буй шилжүүлгүүд буюу терол бүрийн тэтгэвэр, тэтгэмжийг нэмж тооцно. Хувийн орлого /ХО/ нь орлогын татвар толохоос омнех өрхүүдийн орлогыг харуулна.
  • Өрхүүд дээрх татвар хураамжуудыг төл сөн хэдий ч, үлдсэн орлогоо бурэн зарцуулах эрх байдагг ү й байна. Учир нь өрхүүд орлого олсныхоо төлөө орлогын татвар төлдөг. Иймээс хувийн орлогоос ялгаатай хувийн цэвэр орлогыг тооцох шаардагатай.
  • ДНБ 6а ҮНО-ын өсөлт нь тухайн улсын эдийн засагт үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний есөлтийг илэрхийлнэ гэж ойлгох нь арай эрт байна. Учир нь ДНБ гэдэг нь тухайн улсын эдийн засгийн нутаг дэвсгэр дээр үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртгийн үзүүлэлт байдаг. Харин түүний өртгийг зах зээлийн үнээр хэмждэг тул ДНБ нь зах зээлийн үнэ болон үйлдвэрлэсэн тоо, хэмжээний үржвэр байдаг. Иймээс ДНБ нь тухайн эдийн засгийн нутаг дэвсгэр дээр үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний үйлдвэрлэлийн хэмжээний мэдээллээс гадна тэдгээрийн үнийн мэдээллийг давхар агуулж байдаг. Эндээс ДНБ-ий өсөлт нь үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний хэмжээний болон үнийн өсөлт байж болох нь харагдаж байна. Тухайн улсын эдийн засагт үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний TOO хэмжээ есөөгүй боловч тэдгээрийн үнэ өссөн бол ДНБ-ий хэмжээ өссөн мэт харагдах болно. Иймээс ДНБ-ээс үнийн есөлтийг ялгаж, цэвэр үйлдвэрлэлийн хэмжээний өсөлтийн мэдээллийг гаргаж авах нь чухал байдаг. ДНБ-ээс үнийн мэдээллийг цэвэрлэхийн тулд зэрэгцүүлэх үнээр бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний үйлдвэрлэлийн өртгийг тооцдог.
  • . Монгол улсын 1995 оны үнээр зэрэгцүүлсэн бодит ДНБ ба нэрлэсэн ДНБ-ийг зургаар харуулъя хэмжээний өсөлтийн мэдээллийг давхар агуулж байдаг. Цймээс үйлдвэрлэлийн хэмжээний өсөлтийн харьцуулсан судалгаа хийж байгаа үед ямагт бодит ДНБ-ийг ашигладаг. Монгол улсын хувьд 1995 оныг 2005 онтой харьцуулахад нэрлэсэн ДНБ 311.9 хувь өссөн байхад, бодит ДНБ 49.8 хувь өссөн байна. Үүнээс харвал нэрлэсэн ДНБ-ий 311.9 хувийн өсөлтийн дөнгөж 49.8 хувь нь л бодит үйлдвэрлэлийн өсөлт байна.
  • Үндэсний тооцооны систем /Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн, Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн гэж юу болох гэх мэт/

    1. 1. Үндэсний тооцооны систем Макро эдийн засаг хичээл А.Гэлэгжамц 2009 он
    2. 4. Дэлхийн улс бүхэнд тохирох макро эдийн засгийн үзүүлэлт гэж байхгүй. Зах зээлийн нөхөх үйлдвэрлэлийн харилцааг макро түвшинд илэрхийлдэг үзүүлэлтийг Үндэсний тооцооны систем гэнэ. Үндэсний тооцооны систем гэж юу вэ?
    3. 5. <ul><li>Өмнөх онтой харьцуулахад манай улсын үйлдвэрлэл өссөн, эсвэл буурсан нь ямар шалтгаантай вэ? </li></ul><ul><li>Одоогийн орлогыг илүү ихээр нэмэгдүүлэх ямар арга байна вэ? </li></ul><ul><li>Аль салбар илүү өсч, өргөжиж байна вэ? </li></ul><ul><li>Өөр ямар салбарыг улс дэмжих хэрэгтэй байна вэ? </li></ul><ul><li>Улс төрчдийн хувьд хариуцлагатай шийдвэр гаргахад нь зайлшгүй эдийн засгийн талаарх мэдлэг, мэдээлэл хэрэгтэй болох нь зайлшгүй </li></ul><ul><li>Бусад улс оронтой харьцуулахад манай орны иргэдийн амьжиргаа буюу орлого ямар түвшинд байна вэ? Гэх мэт... </li></ul>Үндэсний тооцооны системийг тооцоолох зайлшгүй шаардлага
    4. 6. <ul><li>Тухайн улсын дотоодын болон үндэсний эдийн засгийн нийт үйлдвэрлэлийг дотоодын нийт бүтээгдэхүүн ( ДНБ ) болон үндэсний нийт орлогоор ( ҮНО ) хэмждэг. </li></ul>ДНБ ба ҮНО буюу нйит үйлдвэрлэлийг хэмжих нь
    5. 7. <ul><li>Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн гэдэг нь тодорхой хугацаанд тухайн улсын хил дотор дотоод, гадаадын эдийн засгийн харъяатуудын ( аж ахуй нэгж, байгууллага, иргэд ) шинээр үйлдвэрлэн бий болгосон нэмэгдэл өртгийн буюу эцсийн бүтээгдэхүүний өртгийн нийлбэр дүнг хэлнэ. </li></ul>Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн / ДНБ /
    6. 9. <ul><li>Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн болон тооцооны системийн гол агуулга нь үйлдвэрлэлийн хэмжээ ба түүний ашиглалт тэнцэж байдагт оршино. Тухайн орны бүтээгдэхүүн ба үйлчилгээний нийлүүлэлт нь улс орны дотор үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүн мөн импортын нийлбэр байна. Нийлүүлэлтийн ашиглалт нь улс орны резидентүүдийн хэрэглээ ба хөрөнгө оруулалтын үйл ажиллагааны зардал, гадаадынхны худалдан авсан экспортын нийлбэртэй тэнцэнэ. </li></ul>ДНБ-ийг тооцоолох нь
    7. 10. <ul><li>GDP ( Y ) буюу ДНБ-ий томъяолол : </li></ul><ul><ul><li>Өрх, ААН, ЗГ-ийн хэрэглээний зардал (C) </li></ul></ul><ul><ul><li>Хөрөнгө оруулалт (I) </li></ul></ul><ul><ul><li>Засгийн газрын хөрөнгө оруулалт (G) </li></ul></ul><ul><ul><li>N et E x ports буюу цэвэр экспорт (NX) </li></ul></ul><ul><li>Y~ ДНБ= GDP= C + I + G + NX </li></ul><ul><li>GDP- Gross Domestic Product </li></ul>Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол
    8. 11. <ul><li>GDP ( Y ) буюу ДНБ-ий томъяолол : </li></ul><ul><ul><li>Өрх, ААН, ЗГ-ийн хэрэглээний зардал (C) </li></ul></ul><ul><ul><li>Хөрөнгө оруулалт (I) </li></ul></ul><ul><ul><li>Засгийн газрын хөрөнгө оруулалт (G) </li></ul></ul><ul><ul><li>N et E x ports буюу цэвэр экспорт (NX) </li></ul></ul><ul><li>Y~ ДНБ= GDP= C + I + G + NX </li></ul><ul><li>GDP- Gross Domestic Product </li></ul>Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Х эрэглээний зардалд т ө р ө л б ү рийн бараа ү йлчилгээ худалдаж авахад ө рх, аж ахуйн нэгжийн гаргасан зардал багтана.
    9. 12. <ul><li>GDP ( Y ) буюу ДНБ-ий томъяолол : </li></ul><ul><ul><li>Өрх, ААН, ЗГ-ийн хэрэглээний зардал (C) </li></ul></ul><ul><ul><li>Хөрөнгө оруулалт (I) </li></ul></ul><ul><ul><li>Засгийн газрын хөрөнгө оруулалт (G) </li></ul></ul><ul><ul><li>N et E x ports буюу цэвэр экспорт (NX) </li></ul></ul><ul><li>Y~ ДНБ= GDP= C + I + G + NX </li></ul><ul><li>GDP- Gross Domestic Product </li></ul>Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Хө р ө нг ө оруулалтын зардал – тоног тө х өө р ө мж, ү йлдвэрлэлийн барилга , материал техникийн н өө ц , орон сууцны барилга , байгууламжийн холбогдолтой бараа болон элэгдэл хорогдолд гарсан зардалыг, өө р өө р хэлбэл х ө р ө нгийн шинэ актив бий болгох эсвэл барилга байгуулалт бий болгохыг хэлнэ. Ү ндэсний тооцоонд х ө р ө нг ө оруулалтыг: дотоодын нийт хувийн х ө р ө нг ө оруулалт дотоодын цэвэр хувийн х ө р ө нг ө оруулалт хэмээн ангилна .
    10. 14. <ul><li>GDP ( Y ) буюу ДНБ-ий томъяолол : </li></ul><ul><ul><li>Өрх, ААН, ЗГ-ийн хэрэглээний зардал (C) </li></ul></ul><ul><ul><li>Хөрөнгө оруулалт (I) </li></ul></ul><ul><ul><li>Засгийн газрын хөрөнгө оруулалт (G) </li></ul></ul><ul><ul><li>N et E x ports буюу цэвэр экспорт (NX) </li></ul></ul><ul><li>Y~ ДНБ= GDP= C + I + G + NX </li></ul><ul><li>GDP- Gross Domestic Product </li></ul>Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Засгийн газар , аймаг , хот болон орон нутгийн удирдах байгууллагуудын худалдан авсан бараа ү йлчилгээний нийт ө рт ө г
    11. 15. <ul><li>GDP ( Y ) буюу ДНБ-ий томъяолол : </li></ul><ul><ul><li>Өрх, ААН, ЗГ-ийн хэрэглээний зардал (C) </li></ul></ul><ul><ul><li>Хөрөнгө оруулалт (I) </li></ul></ul><ul><ul><li>Засгийн газрын хөрөнгө оруулалт (G) </li></ul></ul><ul><ul><li>N et E x ports буюу цэвэр экспорт (NX) </li></ul></ul><ul><li>Y~ ДНБ= GDP= C + I + G + NX </li></ul><ul><li>GDP- Gross Domestic Product </li></ul>Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол таваар ү йлчилгээний экспорт хийгээд импортын нийт ө рт ө гийн ялгавартай тэнцэнэ
    12. 16. АНУ-ын GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Жишээ
    13. 18. АНУ-ын GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Жишээ
    14. 19. Хэрэглээ 68 % АНУ-ын GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Жишээ
    15. 20. Хөрөнгө оруулалт 16% Хэрэглээ 68 % АНУ-ын GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Жишээ
    16. 22. Цэвэр экспорт -2 % Хэрэглээ 68 % Хө.Ор 16% ЗГ-ын худалдан авалт 18% АНУ-ын GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Жишээ
    17. 23. <ul><li>Үндэсний нийт орлого гэдэг нь тухайн улсын эдийн засгийн харъяатуудын шинээр бий болгосон нэмэгдсэн өртөг буюу эцсийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртөгийн нийлбэрийг хэлдэг. Тухайн улсын ҮНО-ыг тооцохдоо эдийн засгийн харъяатын зарчимд тулгуурлах буюу аль эдийн засгийн нутаг дэвсгэрт бий болсныг үл харгалзан тухайн улсын эдийн засгийн харъяатуудын бий болгосон бүх нэмэгдэл өртгийг харуулна. Гэхдээ тухайн нэг жилээс дээш хугацаагаар үйл ажиллагаа явуулж байгаа субъект нь тухайн улсын эдийн засгийн харъяат биш болдог !!! </li></ul>Үндэсний нийт орлого / ҮНО /
    18. 24. <ul><li>Солонгост нэг жилээс доош хугацаагаар үйл ажиллагаа явуулж байгаа Монгол улсын иргэд, ААН, бизнесийн байгууллагуудын бий болгосон бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний нэмэгдэл өртөг нь Монгол улсын ҮНО, Солонгос улсын ДНБ-ий бүрэлдэхүүн хэсэг болно. Харин нэг жилээс дээш үйл ажиллагаа явуулсан бол Монгол улсын ҮНО, ДНБ-ий аль алинд тооцогдохгүй бөгөөд зөвхөн Солонгосын ДНБ-нд тооцогдоно. </li></ul>Үндэсний нийт орлого жишээ
    19. 25. <ul><li>GNI=GDP+R D -R F </li></ul>Үргэлжлэл... ҮНО-ын тооцоолол GNI - Gross National Income буюу Ү ндэсний Нийт Орлого GDP - Gross Domestic Product буюу Дотоодын Нийт R D - Гадаадад буй тухайн улсын эдийн засгийн харъяатуудын орлого R F - Дотоодод буй гадаадын эдийн засгийн харъяатуудын орлого
    20. 27. <ul><li>Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн гэдэг нь нэг жилд улсын хэмжээнд эцсийн байдлаар үйлдвэрлэгдсэн нийт бүтээгдэхүүн үйлчилгээний зах зээлийн үнийн дүн юм. Завсрын бүтээгдэхүүний өртгийг давхардуулан тооцохгүй байхын үүднээс эцсийн байдлаар үйлдвэрлэгдсэн бараа, үйлчилгээний үнийн дүнгээр ҮНБ -ийг тооцож тодорхойлдог. </li></ul>Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / ҮНБ /
    21. 28. Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / ҮНБ / Эцсийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээ гэдэг нь дахин боловсруулалтанд ( үйлдвэрлэлд ) буюу дахин худалдах зорилгоор худалдан авах бус зөвхөн эцсийн хэрэглээнд зориулан худалдан авч буй бүтээгдэхүүн үйлчилгээ юм.
    22. 29. Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / ҮНБ / Хэрэв борлуулагдсан хагас боловсруулсан бутээгдэх үү ний ө рт ө гийг ДНБ -ний тооцоонд оруулвал давхар тооцоо үү сэх б ө г өө д ү йлдвэрлэлийн бодит хэмжээг х өө р ө гд ө н ө . Завсрын хэрэглээ нь тодорхой б ү тээгдэх үү н, ү йлчилгээг бий болгох зорилгоор ү йлдвэрлэлд хэрэглэсэн б ү х т ө рлийн бараа , ү йлчилгээний ө рт ө гийн нийлбэр юм .
    23. 30. <ul><li>Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / ҮНБ / </li></ul><ul><li>Үр тариа, гурил зэрэг бүтээгдэхүүн нь талхны үнэнд шингэсэн завсрын бүтээгдэхүүн болж байна. </li></ul>
    24. 32. Үргэлжлэл... ҮНБ-ий жишээ Завсрын
    25. 33. Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / 1960 он / www.gelegjamts.com
    26. 34. Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / 19 7 0 он / www.gelegjamts.com
    27. 36. Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / 19 8 0 он / www.gelegjamts.com
    28. 37. Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / 19 9 0 он / www.gelegjamts.com
    29. 38. Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / 19 99 он / www.gelegjamts.com
    30. 40. Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн / 2 007 он / www.gelegjamts.com
    31. 41. <ul><li>Тухайн эдийн засгийн нийт үйлдвэрлэлийн хэмжигдэхүүн болсон ДНБ болон ҮН Б - ы г тооцоход дараах гурван аргыг ашигладаг. Үүнд: </li></ul>ҮНБ болон ДНБ-ийг тооцох нь: <ul><li>Зардлын арга </li></ul><ul><li>Орлогын арга </li></ul><ul><li>Үйлдвэрлэлийн бую нэмэгдэл өртгийн арга </li></ul>
    32. 42. <ul><li>Тухаин эдийн засгийн нийт үйлдвэрлэлийн хэмжигдэхүүн болсон ДНБ болон ҮН Б - ы г тооцоход дараах гурван аргыг ашигладаг. Үүнд: </li></ul>ҮНБ болон ДНБ-ийг тооцох нь: <ul><li>Зардлын арга </li></ul>Тухайн хугацааны, эдийн засгийн нийт үйлдвэрлэлийн хэмжээг эдийн засгийн харилцаанд оролцогч субъектүүд /өрх, пүүс, т ө р, бусад улс/-ийн ту с эдийн засагт үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг худалдан авахад зарцуулсан зардлыг бүртгэх замаар тодорхойлох аргыг ДНБ болон ҮНБ-ыг тооцох зардлын арга гэнэ. GDP= C + I + G + NX
    33. 43. ҮНБ болон ДНБ-ийг тооцох нь: <ul><li>Орлогын арга </li></ul>Цалингийн орлого Хүүгийн орлого Аж ахуйн нэгжийн ашиг Рентиин орлого Элэгдэл Шууд бус татвар Үндэсний тооцооны системийн хүрээнд пүүсийн ашгийг дараах гурван хэсэгт хуваарилагддаг гэж үздэг. Ашгийн татвар + ногдол ашиг + пүүсийн хувиарлагдаагүй ашиг
    34. 45. ҮНБ болон ДНБ-ийг тооцох нь: <ul><li>Үйлдвэр-лэлийн арга </li></ul>Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийг тооцох үйлдвэрлэлийн аргаар үйлдвэрийн газар ту с бүрийн нийт үйлдвэрлэлд оруулж буй хувь нэмрийг хэмждэг. Өөрөөр хэлбэл, үйлдвэрлэлийн аргаар үилдвэрлэлийн үе шат бүр дээр нэмэгд с эн өртгүүдийг нэмж ДН Б- ииг тооцдог.
    35. 46. Нээмэгдэл өртөг ҮНБ болон ДНБ-ийг тооцох нь:
    36. 47. <ul><li>Үндэсний тооцооны системийн аргачлалын дагуу нийт үйлдвэрлэлийн хэмжээг тооцохоос гадна бусад харилцан хамааралтай үзүүлэлтийг тооцдог. Үүнд: </li></ul><ul><li>Үндэсний цэвэр б ү тээгдэх үү н </li></ul><ul><li>Үндэсний орлого </li></ul><ul><li>Хувийн орлого </li></ul><ul><li>Хувийн цэвэр орлого зэрэг болно. </li></ul>Үндэсний тооцооны системийн бусад үзүүлэлт
    37. 48. Үндэсний цэвэр б ү тээгдэх үү н <ul><li>ҮЦБ=ҮНБ- D </li></ul>Ү ргэлжлэл... http://gelegjamts.blogspot.com/
    38. 50. Ү ндэсний орлого <ul><li>ҮО=ҮЦБ-ШБТ </li></ul>Ү ргэлжлэл...
    39. 51. <ul><li>-НДШ= нийгмийн даатгалын шимтгэл </li></ul><ul><li>-ПАТ= пүүсийн ашгийн татвар </li></ul><ul><li>-ПХА= пүүсийн хуваарилагдаагүй ашиг </li></ul><ul><li>-ШИЛ= улсын шилжүүл э г </li></ul>Х увийн орлого <ul><li>ХО=ҮО-НДШ-ПАТ-ПХА+ШИЛ </li></ul>Ү ргэлжлэл...
    40. 52. -ОТ= орлогын татвар -ХТ= хөр ө нгийн татвар -ӨЗТ= өв залгамжлалын татвар Х увийн цэвэр орлого <ul><li>ХЦО=ХО-ОТ-ХТ-ӨЗТ </li></ul>Ү ргэлжлэл...
    41. 53. Макро ЭЗ-ийн үндсэн үзүүлэлтүүд http://gelegjamts.blogspot.com/
    42. 55. Үнийн түвшин ба ДНБ
    43. 56. <ul><li>Үнийн өсөлт үү эсвэл тоо хэмжээний өсөлт үү??? </li></ul>Нэрлэсэн ба бодит ДНБ
    44. 57. <ul><li>Зэрэгцүүлэх үнэ гэдэг нь бусад бүх онуудын өртгийг хэмжихийн тулд суурь болгон сонгож авсан тухайн нэг оны үнийг хэлдэг. Монгол улсын хувьд 1993, 1995, 2000 онуудыг суурь болгон сонгож ДНБ-ий зэрэгцүүлэлт хийж, бодит ДНБ-ийг тооцсон байдаг. Өөрөөр хэлбэл, 2003 оны үйлдвэрлэлийн өс ө лтийг тооцохын тулд уг онд үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний тоо хэмээг 1993, 1995 юмуу 2000 оны үнээр үржүүлж тооцно гэсэн үг. </li></ul>Зэрэгцүүлэх үнэ гэж юу вэ?
    45. 59.
    46. 60. Тайлант он Суурь он
    47. 61. Суурь он гэж зэрэгцүүлэлт хийж буй оныг хэлдэг бол тайлант он гэдэг нь судалгаа хийж буй тухайн жилийг хэлдэг байна. ДНБ-ийг тооцохдоо суурь оныг ашиглаж байна уу? тайлант оныг ашиглаж байна уу? гэдгээс хамааруулаад бодит ДНБ, нэрлэсэн ДНБ гэж ангилдаг. Бодит ба нэрлэсэн ДНБ...?
    48. 63. Нэрлэсэн ДНБ гэдэг нь тухайн жилд ту с улсын эдийн засгийн газар нутаг дээр үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртгийг тайлант оны үнээр илэрхийлснийг хэлдэг. Бодит ба нэрлэсэн ДНБ...? Жишээлбэл , 2002 онд үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртгийг 2002 оны үнээр илэрхийл с эн бол 2002 оны нэрлэсэн ДНБ болно.
    49. 64. Бодит ДНБ гэдэг нь тухайн жилд ту с улсын эдийн засгийн газар нутаг дээр үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртгийг суурь оны үнээр илэрхийлснийг хэлдэг. Бодит ба нэрлэсэн ДНБ...? Жишээлбэл , 2002 онд үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртгийг 1995 оны үнээр илэрхийлбэл 2002 оны 1995 оны үнээр зэрэгцүүлсэн бодит ДНБ болно
    50. 65. <ul><li>ДНБ нь тухайн жилд үйлдвэрлэгдсэн эцсийн нийт бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний зах зээлийн үнийн дүнгээр тодорхойлогддог учраас түүний хэмжээ нь үнийн түвшинтэй нягт Холбоотой. Тухайн жилийн ДНБ -ийг урьд жилүүдийн ДНБ -тэй харьцуулахдаа үнийн түвшний өөрчлөлтийг тооцож үзэх зайлшгүй шаардлагатай. Үнийн түвшний өөрчлөлтийг илэрхийлэгч үзүүлэлтийг үнийн индекс буюу дефлятор гэнэ. </li></ul>Үнийн өөрчлөлт ба дефлятор
    51. 66. <ul><li>Үнийн индексийг хэрэглээний сагсанд байгаа бүлэг бараа, үйлчилгээний тухайн жилийн үнийн дүн буюу үнийн дундаж түвшний уг бүлэг бараа, үйлчилгээний суурь жилийн үнийн дүн буюу үнийн дундаж түвшинд харьцуулан 100%-иар үржүүлж тодорхойлдог. Үүнийг томъёогоор илэрхийлбэл: </li></ul>Үнийн индекс I p - тухайн жилийн үнийн индекс P 1 - тухайн жилийн үнээр тооцсон хэрэглээний сагсан дахь уг бараа үйлчилгээний үнийн дүн буюу дундаж үнэ P 0 - суурь жилийн үнээр тооцсон хэрэглээний сагсан дахь бараа үйлчилгээний дүн буюу дундаж үнэ
    52. 68. Тайлант он Суурь он
    53. 69. Дефлятор нь тайлант ба суурь жилийн үнийн ялгааг илэрхийлэгч коэффициент юм. <ul><li>Дефляторын тусламжтайгаар нэрлэсэн ДНБ-ийг бодит ДНБ-нд, бодит ДНБ-ийг нэрлэсэн ДНБ-нд шилжүүлнэ. </li></ul>Дефлятор
    54. 70. <ul><li>Үнийн түвшний өөрчлөлт нь тоо хэмжээ ний өөрчлөлтийн нэгэн адил бас ДНБ-нийхэмжээнд нөлөөлдөг. </li></ul>ДНБ-ний дефлятор
    55. 71. Үнийн нөлөөлөл Бодит ба нэрлэсэн ДНБ Нэрлэсэн ДНБ Бодит ДНБ 1995 он суурь 2003 он суурь 0 500 1000 1500 2000 2500
    56. 73. http://gelegjamts.blogspot.com/
    57. 74. GDP = C + I + G +EX - IM ҮНБ ДНБ ҮНО ~ ДНБ, ҮНБ, ҮНО харьцуулалт www.gelegjamts.com
    58. 76. Макро ЭЗ-ийн хураангуй загвар Эх сурвалж: Б.Баярдаваа, Д.Гансүлд “Макро ЭЗ” 2006 он http://gelegjamts.blogspot.com/ www.gelegjamts.com
    59. 78. Бид хамтдаа хөгжлийг бүтээнэ... Танд амжилт хүсье... Хүндэтгэсэн: Адилбишийн Гэлэгжамц
    60. 80. Хичээлийг бүрэн эхээр нь www.gelegjamts.com - - оос татаж авна уу !

    ×