Үндэсний тооцооны систем /Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн, Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн гэж юу болох гэх мэт/

Үндэсний тооцооны систем Макро эдийн засаг хичээл А.Гэлэгжамц 2009 он

Дэлхийн улс бүхэнд тохирох макро эдийн засгийн үзүүлэлт гэж байхгүй. Зах зээлийн нөхөх үйлдвэрлэлийн харилцааг макро түвшинд илэрхийлдэг үзүүлэлтийг Үндэсний тооцооны систем гэнэ. Үндэсний тооцооны систем гэж юу вэ?

Өмнөх онтой харьцуулахад манай улсын үйлдвэрлэл өссөн, эсвэл буурсан нь ямар шалтгаантай вэ?
Одоогийн орлогыг илүү ихээр нэмэгдүүлэх ямар арга байна вэ?
Аль салбар илүү өсч, өргөжиж байна вэ?
Өөр ямар салбарыг улс дэмжих хэрэгтэй байна вэ?
Улс төрчдийн хувьд хариуцлагатай шийдвэр гаргахад нь зайлшгүй эдийн засгийн талаарх мэдлэг, мэдээлэл хэрэгтэй болох нь зайлшгүй
Бусад улс оронтой харьцуулахад манай орны иргэдийн амьжиргаа буюу орлого ямар түвшинд байна вэ? Гэх мэт...
Үндэсний тооцооны системийг тооцоолох зайлшгүй шаардлага

Тухайн улсын дотоодын болон үндэсний эдийн засгийн нийт үйлдвэрлэлийг дотоодын нийт бүтээгдэхүүн ( ДНБ ) болон үндэсний нийт орлогоор ( ҮНО ) хэмждэг.
ДНБ ба ҮНО буюу нйит үйлдвэрлэлийг хэмжих нь

Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн гэдэг нь тодорхой хугацаанд тухайн улсын хил дотор дотоод, гадаадын эдийн засгийн харъяатуудын ( аж ахуй нэгж, байгууллага, иргэд ) шинээр үйлдвэрлэн бий болгосон нэмэгдэл өртгийн буюу эцсийн бүтээгдэхүүний өртгийн нийлбэр дүнг хэлнэ.
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн / ДНБ /

Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн болон тооцооны системийн гол агуулга нь үйлдвэрлэлийн хэмжээ ба түүний ашиглалт тэнцэж байдагт оршино. Тухайн орны бүтээгдэхүүн ба үйлчилгээний нийлүүлэлт нь улс орны дотор үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүн мөн импортын нийлбэр байна. Нийлүүлэлтийн ашиглалт нь улс орны резидентүүдийн хэрэглээ ба хөрөнгө оруулалтын үйл ажиллагааны зардал, гадаадынхны худалдан авсан экспортын нийлбэртэй тэнцэнэ.
ДНБ-ийг тооцоолох нь

GDP ( Y ) буюу ДНБ-ий томъяолол :
Өрх, ААН, ЗГ-ийн хэрэглээний зардал (C)
Хөрөнгө оруулалт (I)
Засгийн газрын хөрөнгө оруулалт (G)
N et E x ports буюу цэвэр экспорт (NX)
Y~ ДНБ= GDP= C + I + G + NX
GDP- Gross Domestic Product
Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол

Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Х эрэглээний зардалд т ө р ө л б ү рийн бараа ү йлчилгээ худалдаж авахад ө рх, аж ахуйн нэгжийн гаргасан зардал багтана.

Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Хө р ө нг ө оруулалтын зардал – тоног тө х өө р ө мж, ү йлдвэрлэлийн барилга , материал техникийн н өө ц , орон сууцны барилга , байгууламжийн холбогдолтой бараа болон элэгдэл хорогдолд гарсан зардалыг, өө р өө р хэлбэл х ө р ө нгийн шинэ актив бий болгох эсвэл барилга байгуулалт бий болгохыг хэлнэ. Ү ндэсний тооцоонд х ө р ө нг ө оруулалтыг: дотоодын нийт хувийн х ө р ө нг ө оруулалт дотоодын цэвэр хувийн х ө р ө нг ө оруулалт хэмээн ангилна .

Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Засгийн газар , аймаг , хот болон орон нутгийн удирдах байгууллагуудын худалдан авсан бараа ү йлчилгээний нийт ө рт ө г

Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол таваар ү йлчилгээний экспорт хийгээд импортын нийт ө рт ө гийн ялгавартай тэнцэнэ

АНУ-ын GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Жишээ

Хэрэглээ 68 % АНУ-ын GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Жишээ

Хөрөнгө оруулалт 16% Хэрэглээ 68 % АНУ-ын GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Жишээ

Цэвэр экспорт -2 % Хэрэглээ 68 % Хө.Ор 16% ЗГ-ын худалдан авалт 18% АНУ-ын GDP -ий бүрэлдэхүүн (1998) Үргэлжлэл... ДНБ-ий тооцоолол Жишээ

Үндэсний нийт орлого гэдэг нь тухайн улсын эдийн засгийн харъяатуудын шинээр бий болгосон нэмэгдсэн өртөг буюу эцсийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртөгийн нийлбэрийг хэлдэг. Тухайн улсын ҮНО-ыг тооцохдоо эдийн засгийн харъяатын зарчимд тулгуурлах буюу аль эдийн засгийн нутаг дэвсгэрт бий болсныг үл харгалзан тухайн улсын эдийн засгийн харъяатуудын бий болгосон бүх нэмэгдэл өртгийг харуулна. Гэхдээ тухайн нэг жилээс дээш хугацаагаар үйл ажиллагаа явуулж байгаа субъект нь тухайн улсын эдийн засгийн харъяат биш болдог !!!
Үндэсний нийт орлого / ҮНО /

Солонгост нэг жилээс доош хугацаагаар үйл ажиллагаа явуулж байгаа Монгол улсын иргэд, ААН, бизнесийн байгууллагуудын бий болгосон бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний нэмэгдэл өртөг нь Монгол улсын ҮНО, Солонгос улсын ДНБ-ий бүрэлдэхүүн хэсэг болно. Харин нэг жилээс дээш үйл ажиллагаа явуулсан бол Монгол улсын ҮНО, ДНБ-ий аль алинд тооцогдохгүй бөгөөд зөвхөн Солонгосын ДНБ-нд тооцогдоно.
Үндэсний нийт орлого жишээ

GNI=GDP+R D -R F
Үргэлжлэл... ҮНО-ын тооцоолол GNI - Gross National Income буюу Ү ндэсний Нийт Орлого GDP - Gross Domestic Product буюу Дотоодын Нийт R D - Гадаадад буй тухайн улсын эдийн засгийн харъяатуудын орлого R F - Дотоодод буй гадаадын эдийн засгийн харъяатуудын орлого

Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн гэдэг нь нэг жилд улсын хэмжээнд эцсийн байдлаар үйлдвэрлэгдсэн нийт бүтээгдэхүүн үйлчилгээний зах зээлийн үнийн дүн юм. Завсрын бүтээгдэхүүний өртгийг давхардуулан тооцохгүй байхын үүднээс эцсийн байдлаар үйлдвэрлэгдсэн бараа, үйлчилгээний үнийн дүнгээр ҮНБ -ийг тооцож тодорхойлдог.
Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / ҮНБ /

Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / ҮНБ / Эцсийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээ гэдэг нь дахин боловсруулалтанд ( үйлдвэрлэлд ) буюу дахин худалдах зорилгоор худалдан авах бус зөвхөн эцсийн хэрэглээнд зориулан худалдан авч буй бүтээгдэхүүн үйлчилгээ юм.

Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / ҮНБ / Хэрэв борлуулагдсан хагас боловсруулсан бутээгдэх үү ний ө рт ө гийг ДНБ -ний тооцоонд оруулвал давхар тооцоо үү сэх б ө г өө д ү йлдвэрлэлийн бодит хэмжээг х өө р ө гд ө н ө . Завсрын хэрэглээ нь тодорхой б ү тээгдэх үү н, ү йлчилгээг бий болгох зорилгоор ү йлдвэрлэлд хэрэглэсэн б ү х т ө рлийн бараа , ү йлчилгээний ө рт ө гийн нийлбэр юм .

Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / ҮНБ /
Үр тариа, гурил зэрэг бүтээгдэхүүн нь талхны үнэнд шингэсэн завсрын бүтээгдэхүүн болж байна.

Үргэлжлэл... ҮНБ-ий жишээ Завсрын

Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / 1960 он / www.gelegjamts.com

Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / 19 7 0 он / www.gelegjamts.com

Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн / 19 99 он / www.gelegjamts.com

Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн / 2 007 он / www.gelegjamts.com

Тухайн эдийн засгийн нийт үйлдвэрлэлийн хэмжигдэхүүн болсон ДНБ болон ҮН Б - ы г тооцоход дараах гурван аргыг ашигладаг. Үүнд:
ҮНБ болон ДНБ-ийг тооцох нь:
Зардлын арга
Орлогын арга
Үйлдвэрлэлийн бую нэмэгдэл өртгийн арга

Тухаин эдийн засгийн нийт үйлдвэрлэлийн хэмжигдэхүүн болсон ДНБ болон ҮН Б - ы г тооцоход дараах гурван аргыг ашигладаг. Үүнд:
Зардлын арга
Тухайн хугацааны, эдийн засгийн нийт үйлдвэрлэлийн хэмжээг эдийн засгийн харилцаанд оролцогч субъектүүд /өрх, пүүс, т ө р, бусад улс/-ийн ту с эдийн засагт үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг худалдан авахад зарцуулсан зардлыг бүртгэх замаар тодорхойлох аргыг ДНБ болон ҮНБ-ыг тооцох зардлын арга гэнэ. GDP= C + I + G + NX

Орлогын арга
Цалингийн орлого Хүүгийн орлого Аж ахуйн нэгжийн ашиг Рентиин орлого Элэгдэл Шууд бус татвар Үндэсний тооцооны системийн хүрээнд пүүсийн ашгийг дараах гурван хэсэгт хуваарилагддаг гэж үздэг. Ашгийн татвар + ногдол ашиг + пүүсийн хувиарлагдаагүй ашиг

Үйлдвэр-лэлийн арга
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийг тооцох үйлдвэрлэлийн аргаар үйлдвэрийн газар ту с бүрийн нийт үйлдвэрлэлд оруулж буй хувь нэмрийг хэмждэг. Өөрөөр хэлбэл, үйлдвэрлэлийн аргаар үилдвэрлэлийн үе шат бүр дээр нэмэгд с эн өртгүүдийг нэмж ДН Б- ииг тооцдог.

Нээмэгдэл өртөг ҮНБ болон ДНБ-ийг тооцох нь:

Үндэсний тооцооны системийн аргачлалын дагуу нийт үйлдвэрлэлийн хэмжээг тооцохоос гадна бусад харилцан хамааралтай үзүүлэлтийг тооцдог. Үүнд:
Үндэсний цэвэр б ү тээгдэх үү н
Үндэсний орлого
Хувийн орлого
Хувийн цэвэр орлого зэрэг болно.
Үндэсний тооцооны системийн бусад үзүүлэлт

Үндэсний цэвэр б ү тээгдэх үү н
ҮЦБ=ҮНБ- D
Ү ргэлжлэл... http://gelegjamts.blogspot.com/

Ү ндэсний орлого
ҮО=ҮЦБ-ШБТ
Ү ргэлжлэл...

-НДШ= нийгмийн даатгалын шимтгэл
-ПАТ= пүүсийн ашгийн татвар
-ПХА= пүүсийн хуваарилагдаагүй ашиг
-ШИЛ= улсын шилжүүл э г
Х увийн орлого
ХО=ҮО-НДШ-ПАТ-ПХА+ШИЛ

-ОТ= орлогын татвар -ХТ= хөр ө нгийн татвар -ӨЗТ= өв залгамжлалын татвар Х увийн цэвэр орлого
ХЦО=ХО-ОТ-ХТ-ӨЗТ

Макро ЭЗ-ийн үндсэн үзүүлэлтүүд http://gelegjamts.blogspot.com/

Үнийн түвшин ба ДНБ

Үнийн өсөлт үү эсвэл тоо хэмжээний өсөлт үү???
Нэрлэсэн ба бодит ДНБ

Зэрэгцүүлэх үнэ гэдэг нь бусад бүх онуудын өртгийг хэмжихийн тулд суурь болгон сонгож авсан тухайн нэг оны үнийг хэлдэг. Монгол улсын хувьд 1993, 1995, 2000 онуудыг суурь болгон сонгож ДНБ-ий зэрэгцүүлэлт хийж, бодит ДНБ-ийг тооцсон байдаг. Өөрөөр хэлбэл, 2003 оны үйлдвэрлэлийн өс ө лтийг тооцохын тулд уг онд үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний тоо хэмээг 1993, 1995 юмуу 2000 оны үнээр үржүүлж тооцно гэсэн үг.
Зэрэгцүүлэх үнэ гэж юу вэ?

Тайлант он Суурь он

Суурь он гэж зэрэгцүүлэлт хийж буй оныг хэлдэг бол тайлант он гэдэг нь судалгаа хийж буй тухайн жилийг хэлдэг байна. ДНБ-ийг тооцохдоо суурь оныг ашиглаж байна уу? тайлант оныг ашиглаж байна уу? гэдгээс хамааруулаад бодит ДНБ, нэрлэсэн ДНБ гэж ангилдаг. Бодит ба нэрлэсэн ДНБ...?

Нэрлэсэн ДНБ гэдэг нь тухайн жилд ту с улсын эдийн засгийн газар нутаг дээр үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртгийг тайлант оны үнээр илэрхийлснийг хэлдэг. Бодит ба нэрлэсэн ДНБ...? Жишээлбэл , 2002 онд үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртгийг 2002 оны үнээр илэрхийл с эн бол 2002 оны нэрлэсэн ДНБ болно.

Бодит ДНБ гэдэг нь тухайн жилд ту с улсын эдийн засгийн газар нутаг дээр үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртгийг суурь оны үнээр илэрхийлснийг хэлдэг. Бодит ба нэрлэсэн ДНБ...? Жишээлбэл , 2002 онд үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртгийг 1995 оны үнээр илэрхийлбэл 2002 оны 1995 оны үнээр зэрэгцүүлсэн бодит ДНБ болно

ДНБ нь тухайн жилд үйлдвэрлэгдсэн эцсийн нийт бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний зах зээлийн үнийн дүнгээр тодорхойлогддог учраас түүний хэмжээ нь үнийн түвшинтэй нягт Холбоотой. Тухайн жилийн ДНБ -ийг урьд жилүүдийн ДНБ -тэй харьцуулахдаа үнийн түвшний өөрчлөлтийг тооцож үзэх зайлшгүй шаардлагатай. Үнийн түвшний өөрчлөлтийг илэрхийлэгч үзүүлэлтийг үнийн индекс буюу дефлятор гэнэ.
Үнийн өөрчлөлт ба дефлятор

Үнийн индексийг хэрэглээний сагсанд байгаа бүлэг бараа, үйлчилгээний тухайн жилийн үнийн дүн буюу үнийн дундаж түвшний уг бүлэг бараа, үйлчилгээний суурь жилийн үнийн дүн буюу үнийн дундаж түвшинд харьцуулан 100%-иар үржүүлж тодорхойлдог. Үүнийг томъёогоор илэрхийлбэл:
Үнийн индекс I p - тухайн жилийн үнийн индекс P 1 - тухайн жилийн үнээр тооцсон хэрэглээний сагсан дахь уг бараа үйлчилгээний үнийн дүн буюу дундаж үнэ P 0 - суурь жилийн үнээр тооцсон хэрэглээний сагсан дахь бараа үйлчилгээний дүн буюу дундаж үнэ

Тайлант он Суурь он

Дефлятор нь тайлант ба суурь жилийн үнийн ялгааг илэрхийлэгч коэффициент юм.
Дефляторын тусламжтайгаар нэрлэсэн ДНБ-ийг бодит ДНБ-нд, бодит ДНБ-ийг нэрлэсэн ДНБ-нд шилжүүлнэ.
Дефлятор

Үнийн түвшний өөрчлөлт нь тоо хэмжээ ний өөрчлөлтийн нэгэн адил бас ДНБ-нийхэмжээнд нөлөөлдөг.
ДНБ-ний дефлятор

Үнийн нөлөөлөл Бодит ба нэрлэсэн ДНБ Нэрлэсэн ДНБ Бодит ДНБ 1995 он суурь 2003 он суурь 0 500 1000 1500 2000 2500

http://gelegjamts.blogspot.com/

GDP = C + I + G +EX - IM ҮНБ ДНБ ҮНО ~ ДНБ, ҮНБ, ҮНО харьцуулалт www.gelegjamts.com

Макро ЭЗ-ийн хураангуй загвар Эх сурвалж: Б.Баярдаваа, Д.Гансүлд “Макро ЭЗ” 2006 он http://gelegjamts.blogspot.com/ www.gelegjamts.com

Бид хамтдаа хөгжлийг бүтээнэ... Танд амжилт хүсье... Хүндэтгэсэн: Адилбишийн Гэлэгжамц

Хичээлийг бүрэн эхээр нь www.gelegjamts.com - - оос татаж авна уу !

http://www.slideshare.net	45
http://www.line.mn	28
http://line.mn	6
http://webcache.googleusercontent.com	2
https://twimg0-a.akamaihd.net	1

Үндэсний тооцооны систем /Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн, Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн гэж юу болох гэх мэт/

by Адилбишийн Гэлэгжамц on Nov 09, 2009

Accessibility

Categories

Tags

Upload Details

Usage Rights

5 Embeds 82

Statistics

Үндэсний тооцооны систем /Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн, Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн гэж юу болох гэх мэт/ — Presentation Transcript