Akademia pczątkującego/EJ WYCHOWAWCY/CZYNI SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO e-book

Akademiapczątkującego/EJWYCHOWAWCY/CZYNISPOŁECZEŃSTWAOBYWATELSKIEGOFUNDACJA IBRAS / 01-04 /PROJEKT / 05-06 /SPOŁECZEŃSTWO OBYWATELSKIE / 07-08 /METODY AKTYWNE / 09-14 /KONSPEKTY ZAJĘĆ DOTYCZĄCE SPOŁECZEŃSTWAOBYWATELSKIEGO / 15-28 /DOBRE PRAKTYKI / 29-34 / 00

fundacja ibras Fundacja Instytut Badania i Rozwoju Aktywności Społecznej (IBRAS) powstała w 2009 roku z pasji i inspiracji osób, które chcą „sprawiać, że inni uwierzą, że mogą zmienić świat”.01

Naszym wielkim marzeniem jest stworzenie systemu edukacji, który odpowia-da na wyzwania współczesnego świata. Dążymy do tego by szkoła kształtowałaotwartość na świat i innych ludzi, kreowała postawy zaangażowania, wrażliwościspołecznej, odpowiedzialności za wspólnotę. Chcemy by w każdej szkole uczniowiemieli kontakt z nauczycielami, którzy z zaangażowaniem i pasją rozwijają ich talenty,uczą współpracy, myślenia i kreatywności. Wierzymy, że dobra szkoła to podstawadobrego, obywatelskiego społeczeństwa!Nasze działania skoncentrowane są na:• Zaszczepianiu nowych idei w systemie edukacji• Rozwijaniu obszaru badań z zakresu edukacji, partycypacji społecznej, aktywności obywatelskiej• Popularyzacji edukacji obywatelskiej w systemie szkolnym i pozaszkolnym • Kształtowaniu obywatelskości wśród uczniów i uczennic• Przeciwdziałaniu dyskryminacji m.in. ze względu na wiek, płeć, orientacje seksualną, niepełnosprawność i inne• Przygotowaniu nauczycieli/lek do kształtowania świadomych odpowiedzial- nych otwartych postaw wśród uczniów i uczennic• Pomaganiu szkołom w działaniach na rzecz lokalnych społeczności, tak by stały się centrami, wokół których realizowane są rozmaite inicjatywy na rzecz lokalnej wspólnoty. Włącz się w kreowanie pozytywnej zmiany. ZAINWESTUJ W EDUKACJĘ!! Przekazując darowiznę na konto: 04 9068 1013 0000 0000 0035 4743 lub przez system płatności internetowych: www.ibras.org zakładka „Wesprzyj nas” Odwiedź naszą stronę www.ibras.org oraz profil na facebooku. Projekt dofinansowany przez Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego oraz Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu 02

Projekt Edukacyjny eksperyment. Projekt Fundacji IBRAS był odpowiedzią na potrzebę edukacji obywatelskiej wśród młodzieży. Idea Akademii to promocja wartości obywatelskich, pokazania możliwo- ści angażowania się w życie społeczne i jak można wyko- rzystywania narzędzi demokracji.05

Motywem przewodnim Akademii było ZACHĘCENIE MŁODZIEŻY DO AKTYWNOŚCISPOŁECZNEJ I OBYWATELSKIEJ, przełamanie bierności i pokazanie jakie korzyści nie-sie ze sobą angażowanie się w sprawy publiczne i społeczne. Uczestnikom/czkomprojektu pokazaliśmy nowoczesne, ciekawe i niebanalne oblicze edukacji obywatel-skiej. Zgodnie z ideą, że DEMOKRACJA WYMAGA PRAKTYKOWANIA pokazaliśmy, żeod zaangażowania każdego z nas zależy to w jakim społeczeństwie żyjemy.W ramach Akademii zorganizowane zostały:• Letnia Akademia Początkującego/ej Wychowawcy/czyni Społeczeństwa Obywatelskiego – interaktywne warsztaty dla studentów/ek kierunków peda- gogicznych, kompleksowo obejmujące problematykę społeczeństwa obywatelskiego• Warsztaty edukacyjne dla dzieci z terenu województwa wielkopolskiego dotyczące aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym.Uczestnicy/czki warsztatów Letniej Akademii po zakończeniu cyklu szkoleniowego w kilkuosobowych zespołach przeprowadzili zajęcia z dziećmi i młodzieżą, pokazu-jąc im, że edukacja obywatelska może być dobrą zabawą i jednocześnie odgrywaniebagatelną rolę w naszym codziennym życiu. Tematy wybrane przez studentów/tki dotyczyły równouprawnienia, wyborów, globalnej odpowiedzialności oraz ko-munikacji międzykulturowej. 06

społeczeństwo obywatelskie Społeczeństwo obywatelskie to wyodrębniony, autono- miczny wobec państwa obszar, w którym obywatele i obywatelki organizują się w formalne (stowarzyszenia, fundacje) i nieformalne (zrzeszenia, ruchy) struktury, w celu wyartykułowania, obrony lub realizacji swoich zbiorowych potrzeb i aspiracji. Struktury te nie mają na celu zastąpienia instytucji państwowych czy prywatnych, a jedynie funkcjonowania obok nich, mając na nie ogra- niczony wpływ, przy uwzględnieniu zasady wzajemnego szacunku.07

Społeczeństwo obywatelskie rozumie się także jako sam sposób oraz jakość funk-cjonowania obywateli i obywatelek w życiu publicznym – poziom zaangażowa-nia społecznego i aktywności w życiu publicznym, przynależności do organizacji,otwartość na dialog i różnorodność, zdolność do kompromisu oraz koncentracja nadobru wspólnym.Społeczeństwo obywatelskie obejmuje więc dwa obszary: • Obywatelska aktywność obywateli i obywatelek• Świadomość obywatelska obywateli i obywatelekWarunkami si ne qua non istnienia społeczeństwa obywatelskiego są z jednej strony państwo oraz jego aparat demokratyczny umożliwiający swobodny struktur społe-czeństwa obywatelskiego, z drugiej wolny rynek pozwalający na swobodną wymia-nę dóbr i usług.Pojęcia społeczeństwo obywatelskie po raz pierwszy użył Arystoteles. Jego rozumie-nie tego pojęcia stało się punktem wyjścia do rozważań Rousseau i Machiavelliego oraz podstawą republikańskiego definiowania społeczeństwa obywatelskiego, ro-zumianego jako polityczna wspólnota obywatelska. Tradycja liberalna (przedstawi-ciele: Locke, Mill, Hobbes) rozumie społeczeństwo obywatelskie jako dobrowolną, opartą na różnorodności i niezależną od struktur państwowych i politycznych umo-wę społeczną. W tradycji marksistowskiej (Marks, Hegel) natomiast społeczeństwo obywatelskie jest sferą konfliktów interesów poszczególnych jednostek. 08

metody aktywne Bardzo ogólnie rzecz biorąc można wyodrębnić dwa po- dejścia do nauczania: tradycyjne oraz aktywizujące. Nie są to jednak dwa style w nauczaniu, a raczej dwa krańce pewnego kontinuum biegnącego od tradycyjnej dydak- tyki po metody uczestniczące oparte na aktywności i uczeniu się przez doświadczenie. Przy prowadzeniu zajęć warto korzystać z zasobów obydwóch tych podejść, by osiągnąć cele nauczania. O ile każdy z nas doświadczył podejścia tradycyjnego w szkole, metody aktywizujące nie są tak powszechnie znane.09

Mariola Łaguna w swojej książce „Szkolenia” podaje charakterystyczne cechy metodaktywnych:• Akcent położony jest na osobie uczącej się i jej umiejętnościach• Celem jest rozwój sfery poznawczej, emocjonalnej i społecznej w równym stopniu• Nacisk na ekspresję twórczą osoby uczącej się• Rozwijanie samodzielnego procesu myślenia, autonomii wewnętrznej• Trener/ka aranżuje sytuację uczenia się jako osoba wspierająca• Łączenie teorii z praktyką• Pobudzanie motywacji wewnętrznej osoby uczącej się• Dominacja technik „odkrywczych”, eksperymentalnych, uczenia się przez doświadczenie• Elastyczna aranżacja przestrzeni• Akcent pada na współpracę grupową• W grupie każdy komunikuje się z każdymIstnieje wiele metod, przy pomocy których można z aktywizować i zaangażowaćosoby uczące. Przy ich wyborze trzeba zwrócić uwagę na kilka czynników:• Cel zajęć: należy przede wszystkim zastanowić się, które z metod będą optymalne do osiągnięcia założonych celów edukacyjnych, czyli zwiększeniu konkretnej wiedzy, rozwoju umiejętności i postaw osób uczących się.• Wielkość grupy: warto dostosować metody do ilości osób, które będą obecne na zajęciach. Są metody, które mogą nie być odpowiednie dla zbyt licznej grupy np. odgrywanie ról. W takich sytuacjach warto pomyśleć o innej metodzie bądź podzielić grupę na mniejsze grupy.• Czas: niektóre metody są dosyć czasochłonne- np. niektóre symulacje mogą trwać po kilka godzin, nie ma możliwości przeprowadzenia ich w krótszym czasie bez uszczerbku dla ich efektywności• Ograniczenia przestrzenne i sprzętowe: do użycia niektórych metod potrzebne są specyficzne wymogi sprzętowe bądź przestrzenne. Warto przed zaję- ciami zadbać o to, by potrzebny sprzęt znalazł się na miejscu i sprawdzić, czy mamy dostępną odpowiednią przestrzeń do przeprowadzenia zajęć.• Osoby uczące się: specyfika grupy jest także bardzo ważnym czynnikiem przy wyborze metody. Młodzież gimnazjalna wymaga innych metod niż np. menadżerowie wyższego szczebla. Warto wziąć pod uwagę wiek, doświad- czenie oraz różne potrzeby osób, które uczymy• Osoba trenera/ki: każdy ma swoje ulubione metody, których używa i w któ- rych czuje się dobrze. Dobrą zasadą w tym obszarze jest stosowanie metod, których sami doświadczyliśmy jako uczestnicy/czki zajęć. 10

Metoda Osoby uczestniczące podają swoje sko- BURZA MÓZGÓW jarzenia z danym tematem, rozwiązania postawionego problemu etc. Wszystkie hasła są zapisywane. PLUSY MINUSY • Wiele stanowisk • Mogą być osoby, które dominują • Dostęp do wiedzy innych osób podczas ćwiczenia • Kreatywność • Trudno osiągnąć porozumienie • Brak oceniania pomysłów • Pojawia się często tylko wiedza • Efektywniejsze rozwiązanie potoczna problemów przez długie szukanie • Może nie być łatwo znaleźć rozwiązań i wybór następnego porozumienie • Każdy pomysł jest ważny • Każdy pomysł jest analizowany indywidualnie lub grupowo • Pobudza nas do działania • Daje bardzo dużą ilość pomysłów • Każdy może brać udział Metoda Osoby uczące się w grupach bądź STUDIUM PRZYPADKU indywidualnie analizują konkretny przypadek. Może on dotyczyć jakiegoś problemu, może być to historia, dzień z życia jakiejś osoby etc. Metoda ta po- zwala nabyć wprawę w rozwiązywaniu problemów i podejmowaniu decyzji w określonych sytuacjach. Studium przypadku opiera się na zastosowaniu w praktyce teoretycznej wiedzy i kon- cepcji. Rezultaty pracy nad konkretnym przypadkiem mogą być np. zapisywane na flipczarcie bądź w arkuszu zadań.11

PLUSY MINUSY• Praca nad realnym przykładem • Może być zbyt skomplikowane danego problemu pomaga i trudne do rozwiązania dla kogoś, w praktycznym rozwiązaniu go kto nie ma doświadczenia• Szukanie konkretnych rozwiązań • Pracochłonna metoda• Uwidacznia konkretne realne kwestie • Czasochłonna metoda• Wymaga zaangażowania • Trudno znaleźć gotowy tekst do • Pokazuje złożoność problemu analizy• Pokazuje nie oczywistości • Trudno ocenić jakość wypracowanych rozwiązań, ponieważ nie wiadomo jak się sprawdzą w realnej sytuacjiMetoda Przedstawiamy dany problem za pomo-MAPA MYŚLI – MAPA MENTALNA cą zapisu graficznego. Dzięki tej metodzie jesteśmy w stanie uporządkować informacje i zauważyć między nimi związki. Mapę mentalną tworzy się po- dając skojarzenia do konkretnego hasła, pojęcia kluczowego, które zapisywane jest na środku kartki. Następnie poda- wane skojarzenia porządkowane są w kategorie.PLUSY MINUSY• Rozkład zagadnienia na czynniki • Czasochłonna pierwsze oraz pogrupowanie • Potrzeba przestrzeni, aby dokładnie • Zobrazowanie zagadnienia zobrazować połączenia• Pokazanie połączeń • Pracochłonna• Pobudza do myślenia • Intelektualnie wymagająca• Wzbudza kreatywność • Zła dla nie-wzrokowców 12

• Daje możliwości do wykorzystania • Każdy ma inny rozkład synaps/ kolorów, różnych wielkości liter, połączeń myślowych podkreśleń itd. • Pobudza do twórczego myślenia • Same skojarzenia to za mało, • Zaskakuje potrzebna jest pewna wiedza na ten • Skojarzeniami można połączyć teorię temat z praktyką Metoda Osobom uczącym się przydzielone ODGRYWANIE RÓL zostają role, które później mają za za- danie odegrać. Każda osoba powinna mieć czas na to, aby wczuć się w sytu- ację osoby, w którą ma za moment się wcielić, postarać się wyobrazić sobie życie tej osoby, emocje, które jej to- warzyszą, możliwe zachowania. Każdy w odgrywaniu roli opiera się na swoich wcześniejszych doświadczeniach i przeczuciach tego, jak dana osoba może postąpić. Po odegraniu sytuacja jest analizowana, wyciągane są wnioski i uogólnienia. Ważne jest, aby pozwo- lić osobom uczącym się symbolicznie wyjść z roli i powrócić do własnych tożsamości. PLUSY MINUSY • Obrazowość • Może występować problem • Możliwość odczucia, własnego z wczuciem się w role doświadczenia odgrywanej sytuacji • Czasochłonne • Możliwość wariacji • Trzeba uważać na stereotypy • Poszerzają wyobraźnię • Ważne jest ostrożne dobranie ról, 13

• Są atrakcyjne tak by nikogo nie urazić• Pozwalają na przećwiczenie • Potrzebne jest wcześniejsze nowych umiejętności przygotowanie rólMetoda To graficzna metoda wsparcia procesuDRZEWO DECYZYJNE decyzyjnego, bardzo często wykorzy- stywana do analizy posiadanych informacji. Podany przez osobę prowadzącą problem wpisywany jest w pień drzewa, w koronie drzewa wpisuje się cele i wartości decydującego. Istotne jest by zgromadzić jak największa liczbę po- tencjalnych rozwiązań – wpisujemy je w gałęzie drzew. Następnie określamy pozytywne i negatywne skutki wyboru danej drogi i zapisujemy je jako mniejsze gałęzie. Na końcu ćwiczenia wybie- ramy najkorzystniejszą opcję.PLUSY MINUSY• Umożliwia całościowe spojrzenie • Ważne jest by dobrze sformułować na dany problem problem – może dojść do pomyłek• Pomaga rozwiązać dany problem • Należy znać schemat drzewa• Pokazuje różne punkty widzenia • Może być trudna do wykonana • Bardzo dobra metoda dla w dużych grupach wzrokowców • Przyczyny mogą mieszać się ze skutkami 14

KONSPEKTY ZAJĘĆ DOTyczące SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO Konspekty powstały w ramach projektu „Pracownia Wychowawcy – cykl szkoleń dla nauczycieli/ek wycho- wawców/czyń z terenu woj. Śląskiego” współfinansowa- nego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.15

TEMAT WARSZTATU „Jak to się robi?”CELE EDUKACYJNE • OU znają definicję społeczeństwa obywatelskiego • OU rozumieją wielopoziomowość społeczeństwa obywatelskiego i jego potrzeb oraz zasięg aktywności lokalny/ globalny • OU potrafią wymienić przejawy dzia łalności społeczeństwa obywatelskiego w rozmaitych obszarachCELE SZCZEGÓŁOWE • zapoznanie z życiorysami osób aktyw- nych, reprezentujących postawę obywa- telską • wzbudzenie szacunku dla bezintere- sownego wkładu pracy na rzecz dobro- stanu społeczeństwa • wzbudzenie odpowiedzialności za problemy społeczne • zmotywowanie do działań prospołecz- nychWiek OU szkoły gimnazjalne, ponadgimnazjalneIlość OU 20-30 osóbMetoda burza mózgów, praca w zespołach, studium przypadkuCzas 45 minut (1 godzina lekcyjna)OU – osoby uczestniczące 16

KRÓTKA CHARAKTERYSTYKA Zapoznanie OU z dobrymi praktykami ukazującymi wkład różnych osób w budo- wanie społeczeństwa obywatelskiego ma przyczynić się do zrozumienia potrzeby rozwiązywania problemów również przy udziale i zaangażowaniu nas, przeciętnych ludzi (tzw. „zwykłych obywateli/ek”) oraz zmotywować do działań w obrębie spo- łeczności lokalnej. POMOCE DYDAKTYCZNE • duże arkusze papieru • pisaki, flamastry • taśma do przylepiania papieru na ścianach (np. tzw. „malarska”) lub masa mocująca PRZYGOTOWANIE Przyszykuj salę do zajęć odbywających się w zespołach. Skopiuj odpowiednią ilość materiałów pomocniczych. PRZEBIEG • Podziel OU na 3 lub 6 podzespołów. Rozdaj arkusze papieru oraz przybory do pisania. • Poproś OU o zastanowienie się w zespołach nad odpowiedzią na pytanie: Co to jest duch obywatelski? Wyjaśnij, że na arkuszach OU mogą zapisać wszelkie pomysły i przemyślenia, które pojawią się podczas dyskusji. • Po upływie kilku minut i zakończeniu pracy w zespołach poproś, aby te przed- stawiły efekty swojej burzy mózgów na forum. • Podsumuj wypowiedzi dotyczące pojęcia ducha obywatelskiego. • Rozdaj zespołom odpowiednio posortowany Materiał dydaktyczny nr 1 i poproś o zapoznanie się z życiorysem/ ami. • Zbierz wszystkie OU i poproś przedstawiciela/kę każdego z zespołów o krót- kie zaprezentowanie jednej z postaci. • Zaproś do wspólnej refleksji według pytań z Materiału dydaktycznego nr 217

OMÓWIENIE ĆWICZENIA I EWALUACJAPodsumuj zajęcia parafrazując najistotniejsze przemyślenia i wnioski, które pojawiłysię w czasie wspólnych dyskusji. W sposób zwięzły zdefiniuj czym jest społeczeń-stwo obywatelskie, wyjaśnij dlaczego jego aktywność jest kluczowa dla funkcjono-wania państwa jak i większości obywateli/ ek. Podkreśl, że działania tzw. „zwykłych obywateli i obywatelek” mają wpływ na decyzje podejmowane w państwie, wzmac-niają strukturę społeczną, ubogacają debatę publiczną oraz gwarantują realizacjęprawdziwych interesów i potrzeb ludności.PROPOZYCJE DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCHZachęć OU do poszukania informacji o innych bohaterach i bohaterkach. Czy możeosobiście znają taka osobę? Zastanówcie się wspólnie nad zaproszeniem do szkoły/klasy na spotkanie działacza lub działaczki lokalnej społeczności, aby wszyscy swo-bodnie mogli zadać szczegółowe pytania i na własne oczy przekonać się jak prostomożna rozpocząć swoja aktywność na rzecz rozwoju społeczeństwa obywatelskie-go. Przemyślcie jakie problemy są Wam najbliższe i kto mógłby je rozwiązać. Takiespotkanie może być również początkiem współpracy z konkretną organizacją.SŁOWA KLUCZEspołeczeństwo, działacz/ działaczka społeczna 18

Materiał dydaktyczny nr 1 „(...) do drugiego człowieka trzeba się zbliżać nieprofesjonalnie, bo nadmier- ny profesjonalizm może zabić człowie- czeństwo.” Źródło: „Gazeta Wyborcza”, Trójmiasto, 8 maja 2004 „Nie lubię i wywołuje we mnie sprzeciw wszelka łopatologia, nudne oczywisto- ści, bezsensowne wulgaryzmy. Poza tym, odpycha mnie głupie epatowanie brutalnością i mania „straszenia widza”. Często słyszę ze sceny, że oto tak na- prawdę nie ma miłości, a życie i czło- wiek jest zdegenerowany, ohydny i nic nie wart. Widzowie oczekują od teatru nie tylko negatywnego obrazu współ- czesności. Zagoniony człowiek, zmę- czony rzeczywistością, skołowany co- dziennymi problemami szuka przecież w teatrze także jakiejś nadziei, chwili spokoju, poezji, odpowiedzi na trudne pytania… a ja często wychodzę z teatru przestraszona, zmęczona i jeszcze bardziej skołowana. I myślę sobie wtedy, że teatr na własne życzenie odsuwa się od Anna Dymna, ur. 1951 ludzi poprzez owo „straszenie”.” Źródło: „Ad Spectatores”, 7 marca 2008 Aktorka teatralna i filmowa. Wykła- dowczyni Państwowej Wyższej Szkoły Założycielka i prezeska fundacji działa- Teatralnej w Krakowie. Współpracuje jącej na rzecz osób niepełnosprawnych między innymi z krakowskim Teatrem intelektualnie i ruchowo. Starym. Pomysłodawczyni Ogólnopol- skiego Festiwalu Twórczości Teatralno- Polecany link: -Muzycznej Osób Niepełnosprawnych. www.mimowszystko.org/ Współautorka i współprowadząca m. in. Krakowskiego Salonu Poezji w Teatrze im. J. Słowackiego, cyklicznego progra- mu „Anna Dymna — Spotkajmy się”.19

Kawaler Orderu Uśmiechy, laureat m. in. Krzyża Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1999), Honorowej Odznaki GOPR „Za Zasługi dla Ratownictwa Górskiego” (1998). Pierwsza zbiórka pieniężna, która póź- niej przyczyniła się do powstania WOŚP, współorganizowana przez JO, odbyła się spontanicznie po apelu kardiochi- rurgów z Centrum Zdrowia Dziecka o wsparcie finansowe zakupu sprzętu medycznego dla umierających dzieci. „<Osiemnastka> musi być do zapamię- tania. Największą wartością orkiestry jest to, że po 18 latach jest taki „żar”. JO o XVIII finale. „Dla mnie Jurek Owsiak to mistrz świa- ta! Konsekwencji, z którą działa, mogło- by mu pozazdrościć wielu zawodowych sportowców. Nie jednemu zabrakłoby sił, aby co roku rozkręcać akcję społecz-Jerzy Owsiak, ur. 1953 ną na tak ogromną skalę.” Autor: Michał KościuszkoDziennikarz radiowy i telewizyjny, dzia- „Popieram, to za mało. Trzeba wyrazićłacz charytatywny. Założyciel i prezes wielkie uznanie dla tych, którzy potrafiązarządu Fundacji Wielkiej Orkiestry poświęcać swój czas na chłodzie, nierazŚwiątecznej Pomocy. Główny pomysło- wśród mrozu, po to, aby śpieszyć z po-dawca i realizator corocznego Finału mocą innym. To nie jest tylko akcja, toWielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, konkretna forma pomocy dla cierpią-twórca również jednej z największych cych.”cyklicznych imprez muzycznych Przy- Autor: Józef Życińskistanku Woodstock. Popularyzator tema- Źródło: gazeta.pl, 9 stycznia 2011tyki pierwszej pomocy przedmedyczneji poszerzania świadomości społecznej Polecany link:w tym zakresie. Absolwent liceum eko- www.wosp.org.pl/jureknomicznego, z zawodu witrażysta, po-siada uprawnienia psychoterapeuty. 20

wego np. poprzez dostęp do edukacji. „Dla niej najważniejszy był człowiek i ważna była Polska, i ważne było pań- stwo, ale zawsze o tyle o ile temu czło- wiekowi jest w stanie pomóc.” Autor: Aleksander Kwaśniewski podczas po- grzebu IJN Źródło: gazeta.pl z 22 kwietnia 2010 Izabela Jaruga-Nowacka, 1950-2010 Działaczka, polityczka, posłanka na sejm RP, ministra, wicepremier, była przewodnicząca partii politycznych. Absolwentka studiów etnograficznych na UW, pracowała m. in. w Instytucie Po- lityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego i Polskiej Akademii Nauk. Aktywność społeczną rozpoczęła od działań zwią- zanych z obroną praw człowieka, w tym praw kobiet. Deklarowała poglądy fe- ministyczne. Pracowała na rzecz równe- go statusu kobiet i mężczyzn, państwa neutralnego światopoglądowo oraz za- pewnienia równych szans startu życio-21

2009, czasu przejścia emeryturę, prowa- dziła rodzinny dom dziecka wychowu- jąc łącznie wraz z mężem dwanaścioro dzieci. Laureatka następujących odznaczeń: Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, za wybitne zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w Polsce (2006), Tytuł Polki Dwudziestole- cia przyznany przez Kongres Kobiet Pol- skich (2009), Nagroda Znaku i Hestii im ks. J. Tischnera (2010) „Najbardziej boli mnie podnoszenie wieku emerytalnego dla kobiet, to, że nie ma żłobków, przedszkoli ani trzylet- niego urlopu macierzyńskiego. Wolne soboty i niedziele też nie wszyscy mamy. Bo niby się mówi, że pracownik ma wol- ną sobotę – ale gdy wokół nie ma pracy, a pracodawca powie pracownikowi, że ma przyjść w sobotę, bo inaczej goHenryka Krzywonos, ur. 1953 zwolni, to on pójdzie i nic nie powie.” HK o niezrealizowanych postulatach „Solidarności”.Działaczka opozycji w okresie PRL, sy- Źródło: krytykapolityczna.pl 31 sierpnia 2010gnotariuszka porozumień sierpnio-wych. W stanie wojennym zajmowała „Na szczęście istnieją wcielenia mitu,się wsparciem osób internowanych które są z nami dłużej. Mają twarz i cha-oraz kolportażem wydawnictw pod- rakter, siłę zdolną przenosić góry rów-ziemnych. Była represjonowana, objęta nież wtedy, gdy wymaga tego proza-nakazem opuszczenia miejsca zamiesz- iczna codzienność. Na szczęście są nakania, pozbawiona możliwości zatrud- tym świecie symbole, które nie giną nanienia. Podczas jednej z rewizji została barykadach, nie kamienieją na cokołachdotkliwie pobita, na skutek czego stra- pomników. Kiedy kończy się rewolucyj-ciła ciążę. Absolwentka szkoły podsta- na gorączka, kiedy przychodzi podziałwowej, pracowała m. in. jako motor- władzy, nie popadają w szaleństwo, nicza tramwaju, operatorka urządzeń chciwość ani pychę. Schodzą z barykaddźwigowych w stoczni. Od 1994 do i zakasują rękawy. Zabierają dzieci z do- 22

mów dziecka i zakładają dla nich praw- oraz profilaktyki i promocji zdrowia. Pio- dziwy dom. Tak, to ona. Henryka Krzy- nier pomocy osobom chorym na AIDS wonos - Strycharska.” w Polsce. Już w czasie studiów teolo- Autorka: Kazimiera Szczuka, fragment gicznych, realizując charyzmat zakonny, laudacji wygłoszonej na Kongresie Ko- podjął pracę z osobami uzależnionymi biet przez Krystynę Jandę w czerwcu od narkotyków i chorymi na AIDS. Za- 2009 r. łożyciel pierwszego ośrodka dla ludzi Źródło: Agnieszka Wiśniewska, „Duża Solidarność, mała zakażonych wirusem HIV oraz centrów solidarność, Biografia Henryki Krzywonos” resocjalizacyjnych dla osób uzależnio- nych od środków psychoaktywnych oraz hospicjum. Twórca Res Humanae – Polskiej Fundacji Pomocy Humanitar- nej. Kawaler Orderu Uśmiechu, laureat Me- dalu Świętego Jerzego (1993), „Pover- ty Award” przyznana przez ONZ za ca- łokształt działalności w zakresie AIDS (2001). Arkadiusz Nowak, ur. 1966 Ojciec, Kamilianin, Prowincjał Polskiej Prowincji Zakonu Posługującym Cho- rym. Ukończył studia filozoficzno-teo- logiczne oraz socjologię. Wykładowca z zakresu profilaktyki i terapii uzależnień 23

tować się przeciw zastanemu porządko- wi świata. Bowiem zawsze ten porządek sprzeniewierza się ideałom, w których wychowuje się dzieci. Alternatywą każ- dego młodzieńczego buntu jest przy- stosowanie, a więc posłuszeństwo i naśladownictwo, a przecież każdy czło- wiek, a zwłaszcza młody, chce być pod- miotem swojego życia.” Źródło: Autobiografia „Czy utopia wolnego rynku doprowa- dziła ludzkość do pełnego szczęścia? Połowa bogactwa świata należy dziś do wielkich koncernów kontrolowanych przez kilkaset rodzin. Wciąż powiększa się dysproporcja między bogatymi i biednymi.” Źródło: Nadzieja i rozczarowanie. Pisma polityczne 1989–2004 Polecany link: www.teremiski.edu.plJacek Kuroń, 1934-2004Polityk, historyk, jeden z przywódcówopozycji demokratycznej w okresie PRL,działacz ZHP, dwukrotny minister pra-cy i polityki społecznej, poseł na SejmRP. Kawaler Orderu Uśmiechu. Jedenz sygnatariuszy aktu założycielskiegoKomitetu Obrony Robotników, wspie-rał osoby represjonowane przez władzePRL, wykładał w ramach TowarzystwaKursów Naukowych (Uniwersytetu La-tającego), w 1980 organizował sieć in-formacji o ruchu strajkowym, interno-wany w stanie wojennym. Uczestnikobrad plenarnych Okrągłego Stołu orazw podzespole ds. reform politycznych.„Człowiek, który dorasta, powinien bun- 24

Materiał dydaktyczny nr 2 KARTA DO DYSKUSJI • Które z wymienionych osób znaliście, o których dowiedzieliście się podczas zajęć? • Kiedy wymienione osoby swoją rozpoczęły działalność społeczną? • Dla jakich problemów społecznych wymienione osoby szukają/ szukały rozwiązań? • Czy wysiłki wymienionych osób odniosły skutek? • Czy zostały docenione? • Czy wymienione osoby łączą/ łączyły swoją pracę zawodową z działaniami na rzecz społeczeństwa? • Czy działania tych osób miały zawsze charakter instytucjonalny? • Czym te osoby różnią się od „zwykłego obywatela/ zwykłej obywatelki”? Materiał dydaktyczny nr 1 STWIERDZENIA DO ODCZYTANIA NA GŁOS POD DYSKUSJĘ • Obywatele i obywatelki muszą żyć razem, pojedynczo są bezradni i słabi. • Społeczeństwo powinno angażować się w akcje obywatelskie, ponieważ w ten sposób można sobie nawzajem pomóc. • Ludzie muszą czuć się częścią większej całości (np. społeczeństwa, narodu). • Wszyscy muszą sobie pomagać. • Gdy ludzie sobie wzajemnie ufają, życie jest prostsze i łatwiej pokonywać trudności. • Dobry/a sąsiad/ka, który/a zawsze pomoże jest bezcenny/a. • Kiedy ludzie się siebie boją o siebie i swoje życie, a społeczeństwo jest zastra- szone władza państwowa może robić co tylko chce. • Szanowanie odmiennych od swoich opinii jest bardzo trudne. • Konflikty trzeba rozwiązywać pokojowo, np. poprzez rozmowę i negocjacje. • Wszyscy jesteśmy obywatelami/kami i ponosimy odpowiedzialność za pań- stwo.25

TEMAT WARSZTATU „Debata na piechotę”CELE EDUKACYJNE • OU rozumieją pojęcie obywatelstwa • OU potrafią scharakteryzować postawę obywatelską • OU znają definicję społeczeństwa obywatelskiego • OU potrafią wymienić przejawy działal- ności społeczeństwa obywatelskiego CELE SZCZEGÓŁOWE • wzbudzenie odpowiedzialności za problemy społeczne • zmotywowanie do działań na rzecz społeczności lokalnej • poszerzenie świadomości o ścisłych relacjach społecznych i współzależności między obywatelamiWiek OU szkoły podstawoweIlość OU 20-25 osóbMetoda dyskusja, burza mózguCzas 45 minut (1 godzina lekcyjna)OU – osoby uczestniczące 26

KRÓTKA CHARAKTERYSTYKA OU zapoznają się z pojęciem obywatelstwa i potrzebą współdziałania. W sposób zwięzły zapoznają się z możliwością (prawem) kształtowania sytuacji w swoim pań- stwie i społeczeństwie. Podczas zajęć należy stosować wiele porównań do wspólno- ty klasowej, szkolnej oraz rodzinnej. POMOCE DYDAKTYCZNE • dwa arkusze papieru (format A4 lub większy) do zapisu „Tak”, „Nie” • taśma do przylepiania papieru na ścianach (np. tzw. „malarska”) lub masa mocu- jąca Przygotowanie Przyszykuj salę do zajęć odbywających się przy ustawieniu krzeseł w kręgu, półokrę- gu. Sala winna być przestronna. Na przeciwległych ścianach pomieszczenia zawieś widoczne kartki z napisami: „Tak” oraz „Nie”. PRZEBIEG • Zapytaj OU czy wiedzą co to jest obywatelstwo i kto jest obywatelami/kami np. Polski. Wszystkie pomysły zapisuj na arkuszu papieru. Następnie podsumuj tłu- macząc, iż obywatelstwo to prawna, usankcjonowana więź pomiędzy państwem a jednostką. Jest to forma zabezpieczenia jednostki poprzez przyznanie jej praw i ich respektowanie oraz nałożenie pewnych obowiązków jak np. przestrzeganie prawa obowiązującego na terenie państwa. Omów najczęściej przytaczane prawa polityczne tj. bierne i czynne prawo wyborcze. Wyjaśnij wszelkie pojawiające się wątpli- wości, odpowiedz na pytania. • Poproś OU, aby wstały z zajmowanych przez siebie miejsc i stanęły pośrod- ku sali pomiędzy kartkami z napisami: „Zgadzam się”, „Nie zgadzam się”. Wyjaśnij, że przez całe zajęcia będziecie dyskutować i się spierać, aby ostudzić emocje będziecie swoje decyzje pokazywać przy pomocy nóg, czyli zmieniać pozycje w zależności od preferencji. • Wytłumacz, że będziesz czytać po kolei stwierdzenia, OU przemieszczając się pomiędzy skrajnym stanowiskami „Tak”, „Nie” mają opowiadać się zgodnie ze swo- ją opinią. W żadnej sposób nie rozpraszaj OU podczas podejmowania decyzji, nie27

wpływaj na zajmowaną przez nich pozycje, po każdym stwierdzeniu poproś o za-trzymanie w swoich miejscach i krótkie komentarze. Zachęcaj OU do otwartego wy-powiadania się.• Po odczytaniu wszystkich stwierdzeń poproś OU o powrót na miejsca siedzą-ce. Wytłumacz, że wszystkie relacje w obrębie zbiorowości to działalność wywodzą-ca się zasadniczo ze strony państwa, gospodarki/ rynku oraz samych obywateli/ek. • Wprowadź uproszczony termin społeczeństwa obywatelskiego inspirując się następującą charakterystyką – sfera autonomicznych działań samoorganizujących się obywateli/ek na rzecz wspólnego dobra, opiera się również na bezinteresownymwkładzie pracy, nie jest to aktywność nastawiona na zysk, lecz na realizacje istot-nych, czasem zaniedbywanych postulatów oraz podtrzymywanie więzi zbiorowych,wspieranie inicjatyw oddolnych w atmosferze odpowiedzialności i wzajemnego za-ufania.OMÓWIENIE ĆWICZENIA I EWALUACJAWyjaśnij, że państwo ma służyć obywatelom i obywatelkom, bowiem bez nich nie może istnieć. Obywatele/ ki są w pełni upoważnieni do działania na rzecz swoich po-trzeb i realizacji własnych oczekiwań. Całość odpowiedzialności za kształt państwa i dobrostan społeczeństwa dość równo rozkłada się pomiędzy państwo/ administra-cję, gospodarkę/ rynek oraz samych zainteresowanych dobrym funkcjonowaniemmieszkańców i mieszkanki. PROPOZYCJE DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCHPodczas innych zajęć poruszcie tematykę praw człowieka, w zawężonym kontekściepraw dziecka. Poinformujcie dzieci co mogą zrobić, gdy czują, że ich/ lub ich kole-gów i koleżanek prawa są łamane. Do kogo mogą zwrócić się o pomoc/ wsparcie?SŁOWA KLUCZEobywatelstwo, inicjatywa społeczna/ obywatelska 28

DOBRE PRAKTYKI CZYLI EDUKACJA OBYWATELSKA BEZ NUDY Zajęcia z grupą młodzieży w Ośrodku szkolno wychowaw- czym dla dzieci niewidomych w Owińskach. Grupa z którą pracowały edukatorki z Akademii liczyła kilkanaście osób z niewidomych i niedowidzących.29

W ośrodku funkcjonuje Rada Internatu, co zainspirowało edukatorki do wybraniatematów zajęć i ułożeniu scenariuszy zajęć do nich.Podczas czterech spotkań zrealizowały wraz z młodzieżą następujące tematy: I warsztat: WYBORY - PRAWO CZY OBOWIĄZEK?II warsztat: JAKIE MOŻLIWOŚCI DZIAŁANIA DAJE NAM PAŃSTWO?III warsztat - DIAGNOZA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH I POMYSŁY NA ICHROZWIĄZANIEIV warsztat - CZYM JEST WSPÓŁCZESNY PATRIOTYZM?Każde zajęcia pokazywały, jak początkowo abstrakcyjne dla młodzieży pojęcia iteoria, przekładają się na codzienność (uczniowie, rada internatu, nauczyciele, dy-rekcja). Poruszane zagadnienia prowadzące odnosiły do aktualnych wydarzeń. Na przykład temat WYBORY - PRAWO CZY OBOWIĄZEK? Poruszany był w kontekścietegorocznych wyborów do polskiego Parlamentu.Dlaczego te tematy i taka grupa uczniów/uczennic? Dla osób niepełnosprawnych wy-daje się być szczególnie ważne umiejętność i chęć wchodzenia w różne role społecznem.in. aktywnego obywatela. To pierwszy krok do godnego i satysfakcjonującego życiamimo utrudnień wynikających z dysfunkcji. Przydatnym narzędziem, wręcz niezbęd-nym dla skutecznego działania dla każdego obywatela, a tym bardziej chcącego aktyw-nie działać jest umiejętność diagnozy i rozwiązywania wszelkich problemów. Naszymzdaniem jest to konieczny „niezbędnik” aktywnego przedstawiciela społeczeństwa oby-watelskiego – mówi jedna z trenerek.Co było najciekawsze w pracy z grupą? Najciekawsze i najcenniejsze były momenty,gdy udawało dostrzec się „błysk inteligencji”, zaciekawienie i taki błysk u uczniów: „ra-cja”, „a jednak te dyrdymały mogą się nawet w praktyce do czegoś przydać – kto by po-myślał”. To było bezcenne. To pokazywało, że praca warsztatowa ma sens. Jest dobradla pracy nad postawami uczniów.Rady prowadzących dla innych edukatorów/rek:Nie zniechęcajcie się przy pierwszym kontakcie z młodzieżą :)Mówcie prostym językiem.Patrzcie na reakcje uczniów.Podchodźcie do uczniów, wchodźcie w kontakt interpersonalny, żeby nie traktowali nastylko jako pan, pani.Nie pozwólcie na stagnacje i ciągłe siedzenie na jednym miejscu.Skłaniajcie do myślenia, nawet prowokując, a nie pytać o definicje.Zajęcia prowadzone były w okresie od października do listopada 2011 przez Iwonę Do-latę i Agnieszkę Sikorę. 30

040Projekt dofinansowany przez Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego oraz Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu

Akademia pczątkującego/EJ WYCHOWAWCY/CZYNI SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO e-book

by Fundacja IBRAS on Jan 31, 2012

Accessibility

Categories

Tags

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 130

Statistics

Akademia pczątkującego/EJ WYCHOWAWCY/CZYNI SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO e-book — Document Transcript