Your SlideShare is downloading. ×
Ppt leven duurzame stad rpt lr
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Saving this for later?

Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime - even offline.

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Ppt leven duurzame stad rpt lr

694
views

Published on

Dit is een lezing die ik gaf op de Nationale Milieudag in Utrecht. Tekst en beelden zijn samengevoegd. De lezing heeft een historische aanloop en eindigt met 6 adviezen over hoe de stad kan omgaan met …

Dit is een lezing die ik gaf op de Nationale Milieudag in Utrecht. Tekst en beelden zijn samengevoegd. De lezing heeft een historische aanloop en eindigt met 6 adviezen over hoe de stad kan omgaan met voedselteelt. Dit is een aanvulling op het boek Vlaaien op de Neude, dat in de presentatie wordt genoemd.


0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
694
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
10
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Wat kan landbouw toevoegen aanhet leven in de duurzame stad?VVM & Utrecht Sustainability Institute, 12 juni 2013Ir. Frank StroekenTerra Incognita, stedenbouw en landschapsarchitectuur
  • 2. InleidingDe lezing “Wat kan landbouw toevoegen aan het leven inde duurzame stad?” gaf ik op de Nationale Milieudag op12 juni 2013 in het Utrechtse Academiegebouw.Mijn verhaal is onder meer gebaseerd op een historischonderzoek dat ik in 2012 verrichtte en dat leidde tot hetboek “Vlaaien op de Neude, 2000 jaar stadslandbouw envoedsellandschap in Utrecht”.Ik laat u enkelebevindingen uit dit boekzien en maak daarnaasteen vergelijking methedendaagse opgaven.
  • 3. Ik zal het hebben over de relatie tussen stad en landbouwen ik ga in op stadslandbouw, dat ik ervaar als eeninspirerend en verwarrend fenomeen. Uiteindelijk probeerik de drie vragen te beantwoorden:•  Hoort voedselproductie in de stad?•  Kan voedselproductie het stedelijk landschapaantrekkelijker maken?•  Hoort landbouw voor stedelingen zichtbaar te zijn?InleidingFrank StroekenTerra Incognitastedenbouw en landschapsarchitectuur.frank@ terra-i.nl
  • 4. Impressie en historische vergelijkingEetbaar landschap
  • 5. Al meer dan 1000 jaar lang verhogen stedelingen deeetbaarheid van het landschap. Dit heeft geleid totgevarieerde cultuurlandschappen die we vaak mooi vinden.Bodem, zon en water leidden tot variatie.De beschikbaarheid van mest, arbeid en energie en demarkteconomie heeft deze landschappen voortdurendveranderd.Ontginning en inrichtingLandschap te Bunnik in 1752. UA
  • 6. Ontginning en inrichting1000 12001820 2000In 1820 en 2000 zijn akkersen weiland in de legendazichtbaar gemaakt. Deoeverwallen met akkers zijngoed zichtbaar in 1820. In2000 bijna niet meer.Landbouw zat voor deafdamming (1122) van deKromme Rijn vooral opoeverwallen. In 1200 zijngrote ontginningenzichtbaar met landbouw inde kommen. Groterediversiteit aan teelten werdmogelijk en de welvaart inde stad nam toe.
  • 7. Intensivering van de eetbaarheid van het landschap vondplaats en gebeurt nog altijd op grote schaal. Prof. Rabbingemaakte een lijst met productwaardes die aantoont hoe deteelt kan veranderen door de prijs die mensen in de stadwillen betalen. Het verklaart bijv. waarom er vroeger veelfruit en groente aan de rand van de stad werd geteeld.Drijfveer: waarde voor de stad (€)Reeks van meerwaarde (volgens Rabbinge)1.  Pharmaceuticals, (medicijn/ drugs)2.  Fragrances (parfums)3.  Flavours (smaken)4.  Flowers (bloemen5.  Fruits (fruit)6.  Vegetables (groenten)7.  Food crops (voedselgewas)8.  Fodder (veevoer)9.  Fibres (vezels)10.  Fuel (energie) € Utrecht1700
  • 8. Verhogen eetbaarheidDe lijst verklaart ook waaromtuinbouwkassen (voor dureproducten) steeds groter worden.En waarom sierplantenkwekersvaak mooiere kassen hebbendan groentenkwekers.
  • 9. Impressie en historische vergelijkingZichtbaar voedsel
  • 10. Voedsel zichtbaarDe middeleeuwers in Utrecht leefden ineen stad waarin voedselteelt dichtbijzichtbaar was. Niet de bulkteelt,daarvoor had men de hele provincie,maar veldjes en ommuurde groeneterreinen in de stad.1000 1200 1700Tuinen in de immuniteit St Jan
  • 11. Op de markt fysiek contactDe grote voedselstromen zag men, hoorde men en rook men1000 jaar lang, wekelijks op de markt. Hier in 1905 deveemarkt op het Vredenburg, die hier plaatsvond sinds 1582.Daarvoor was dit op de Neude.
  • 12. Voedsel zichtbaar in de straatContact leidde tot een andere houding naar voedsel. Hierwordt de paaskoe getoond. ‘Kom en bestel een stukje’.Dit durft nu geen verkoper meer.
  • 13. Wat bepaald nu ons beeld van voedselteelt? Media enmarketing wellicht? Dit zijn melkpakken van Den Eelder, eenprima melkveebedrijf uit de Bommelerwaard. De foto en hunwebsite zijn echter misleidend. Deze laten de romantiek ziendie we graag willen zien. Dit bedrijf heeft echter 450 koeienen 350 stuks jongvee. Gelukkig houden ze een open dag,voor wie de moeite wil nemen.Nu beelden via marketing en media
  • 14. Impressie en historische vergelijkingVer en dichtbij
  • 15. Het voeden van de stad heeft alles te maken met transport.Afstand en de kosten van transport bepaalden waar melk enwaar kaas werd gemaakt. Waar tuinbouw ontwikkelde enwaar akkerbouw. Wie het kon betalen haalde voedsel vanver. De romeinen en ook bijv. de middeleeuwers van 1100 en1200, deden dit op grote schaal. Altijd was er verre handel.Voedsel van ver en dichtbijHandelsschepen in de Singel en Oude Gracht. 1598
  • 16. Er was ook zorg voor de eigen omgeving. Rond Utrecht lagde stadsvrijheid. Wie daar tuinder was, mocht zondertolheffing groente verkopen binnen de stadsmuren. Dit waseen subsidie voor eigen teelt.Voedsel van ver en dichtbij
  • 17. Voedsel van ver en dichtbijEn nu? Deze boontjes komen uit Kenia. Van ver, zoals zoveel.Het verschil met vroeger is dat dit nu ook voor de armen isweggelegd. Veel eten, veel kilometers, veel CO2 productie.Ik zie trouwens geen tekenen dat de kosten van transport dekomende tijd zullen dalen!
  • 18. Impressie en historisch vergelijkingBeleving
  • 19. Voedsel beleving voor de stadHet mooi maken van moestuintjes is eeuwen oud. DeRomeinen deden het in lusthoven. De Utrechtse stedelingenhadden een ware snoeifruit-rage rond 1700 en in volkstuin-verenigingen is netheid al 100 jaar een punt van discussie.Hier ziet u een landgoed aan de Vaartsche Rijn,met fruit langs de buitenmuur.
  • 20. Voedsel beleving voor de stadEr vond beïnvloeding plaats tussen sierteelt en productieteelt.Dit is het schitterende Sanssouci van Frederik van Pruissenuit de 18e eeuw. Een park met kleine kasjes, in een tijd datglas nog te duur was voor gewone voedselteelt.
  • 21. StadslandbouwEen reactie op de toegenomen afstand tussen stad enlandbouw
  • 22. InspiratieStadslandbouw heeft een stimulans gekregen door ‘theHungry City’. Minder bekend is Leberecht Migge die begin 20eeeuw in Duitsland beroemd was met zijn integratie vanlandbouw en stad. Inmiddels is stadslandbouw vooral eenbeweging van talloze lokale partijen.In 1995 was er eenLNV- nota overstadslandbouw.
  • 23. Stadslandbouw diverse doelenPEOPLEBelevingvoedselherkomstBelevinglandschapVoedsel-zekerheidNatuur/ milieu -duurzaamheidGezondheidSociaalbezig zijnKostenbesparingPLANETPROFIT WinstStadslandbouw kan bijdragen aan uiteenlopende doelen.Burgers, milieugroepen, zorgverleners, tuinders en bestuurdersworden meestal door enkele van deze doelen gedreven.
  • 24. •  Openbaar en privé•  Voeding en plezier•  High tech en low techGrote diversiteit praktijkenDe praktijken onderstadslandbouw zijn divers.Tuinen puur voor voedselen/of voor plezier. Plekkenvoor openbaar gebruik ofprivégebieden. Mooie enrommelige terreinen.Professionals naasthobbyisten.Rechtsboven een hek van een biologischevolkstuin. Eronder graan als siergewas, in eenandere moestuin.
  • 25. Grote diversiteit praktijkenBoeiend vind ik de aanwezigheid van high tech en low techlandbouw in presentaties van stadslandbouw.De teelt van komkommers met led-verlichting, kan in oudekantoor gebouwen. Dat is een vooruitgang voor het gebruikvan leegstaande gebouwen. Maar wat levert het op voor destad? Is het een aanleiding om voedselteelt naar de stad tehalen? Gaan we 1000 jaar terug?foto Utrecht Manifest
  • 26. Uitdagingen voor de stadUitdagingen voorde stadveiligheid, infrastructuur,gezondheid, socialeverbondenheid, openbareruimte, onderwijs,milieuhygiëneDrijfverenstadslandbouwzelfvoorziening ambachtnatuur, gezondheid,gezamenlijkheid, educatie,innovatie, romantiek,voedselBelangrijke uitdagingen van de stad zijn o.a. milieu,veiligheid en gezondheid. Stadslandbouw kan aan diverseopgaven kleine en frisse bijdrages leveren. Maar het lost degrote problemen van de stad niet op.Het is ook geen vervanging van landbouw buiten de stad.Het kan als pionierbeweging wel de stedenbouw en delandbouw een beetje beïnvloeden.Uitdagingen voorde landbouwkostprijsverlaging,energie en milieu,arbeid, dierenwelzijn,mest, productinnovatie,imago
  • 27. Opgaven voor staden stedelingZes adviezen aanoverheden en initatiefnemers
  • 28. Zelfwerkzaamheid: vooral doen!De zelfwerkzaamheid, de energie en het idealisme dat metstadslandbouw verbonden is verdient lof. Maak mogelijk datmensen op kleine schaal zichzelf en elkaar gezonder, blijer,wijzer en socialer maken. Durf ook eisen te stellen aan deruimtelijke kwaliteit en aan eventuele hinder.
  • 29. Ontwerp intensief voedsellandschapVoor echte voedselproductie zie ik geen rol voor de oude stad.De stad haalt haar voedsel elders. Wel komen er in stedelijkeregio’s vaker intensieve gebieden voor voedselproductie. Zoalsglastuinbouw of een varkenscampus, naast windenergie eninfrastructuur. Dit zijn opgaves voor milieu en voor architectuur.Ontwerp hier gebieden waar je trots op kunt zijn!
  • 30. Maak architectuur met voedselGebruik voedselteelt in de stad als een middel om fijne plekkente maken. Prikkel de zintuigen. Ontwerp parken als een mooigedekte tafel. Een prachtige eetbare tuin. Maak voorbeeldenzoals De Kas (A’dam) of Villa Augustus (Dordrecht).
  • 31. Voedsel in een fraai vrijetijdslandschapHoogwaardig voedsel kan voedsellandschappen rond de stadaantrekkelijker en toegankelijker maken. Bouw aan‘vrijetijdslandschappen op particuliere grond’. Er is een risicovan truttigheid en van rommeligheid, maar neem dat risico enbouw kwaliteit. Biedt boeren om de stad hiermee een alternatiefvoor grootschalige teelt voor de wereldmarkt.
  • 32. Zicht op voedselteeltDe sociale afstand tussen burgers en boeren wordt steedsgroter. Voor verhalen over de landbouw worden we steedsafhankelijker van de voedingsindustrie en van protest-groepenzonder zelf nog over landbouw te kunnen oordelen. Laat delandbouw in Nederland niet buiten het zicht raken! Stimuleeropen stallen, transparante kassen en eerlijke informatie. Focusniet op innovaties zoals teelt in lege gebouwen.buitengewonevarkens / foto landleven
  • 33. Contact met landbouwKennis over landbouw kan je ontwikkelen. Ik pleit voor een vak‘land en voedsel’ in het onderwijs. Breng kinderen niet alleennaar een kinderboerderij. Breng ze naar een echte boer. Neemze mee naar een slachthuis. Naar een tuinbouwkas en eenakkerbouwer. Leer ze hoe een mens zich voedt. En leer zewelke keuzen ieder daarbij kan maken.
  • 34. Dank voor uw aandachtLezing op uitnodiging van VVM enUtrecht Sustainability InstituteFrank Stroekenfrank@terra-i.nlwww.terra-i.nlOude afbeeldingen in deze presentatie zijn van het Utrechts Archief. Kaarten en foto’s zijn vanTerra Incognita, tenzij anders vermeld.
  • 35. Biografie en enkele verwijzingenFrank Stroeken (Terra Incognita, stedenbouw en landschapsarchitectuur)Van 2000-2007 Royal Haskoning. Van 1996-2000 Holland Railconsult. Van1993-1996 zelfstandig landschapsarchitect. Van 1986-1992 LUW/ WUR.Enkele ontwerp- en onderszoeksprojecten met het thema landbouw:Ontwerpstudie glastuinbouw de Hoven (2013), Stofwisseling in hetlandschap (2013), Vlaaien op de Neude (2012), Utrecht Kiemt (2012),Atelier Eetbare stad (2012), 7Sprong inzending EoWijers (2e prijs i.s.m.Wing 2012), Boek Mooi glaslandschap (2011), Kasinbeeld (2011),Vrijetijdslandschappen op particuliere gronden (2011), Kwaliteitskaderbuitengebied Peel en Maas (2010), Waarheen met het Veen (2004-2008),Regionale visie op zorglandbouw in het Groene Hart (2004), Kassen enkansen in cultuurhistorie/ Belvedère (2003), Plukpark Barendrecht/Betuweroute (1999), Orde in Verandering (1994), Permaculture (1993),Verschil in Verschijning; landschapstudie biologische landbouw (1992).