Your SlideShare is downloading. ×
  • Like
Spaarmotief - Juli 2009
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Now you can save presentations on your phone or tablet

Available for both IPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Spaarmotief - Juli 2009

  • 1,525 views
Published

Magazine van de ASN Bank.

Magazine van de ASN Bank.

Published in Economy & Finance
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
1,525
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
5
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Nieuwsberichten voor spaarders en beleggers van de ASN Bank, juli 2009 Mark van Doesburgh over de crisisbestendigheid van het ASN-Novib Fonds Minder kinderarbeid door ASN Méérsparen
  • 2. ASN SERVICE ASN Bank Postbus 30502 2500 GM Den Haag telefoon 070-3569333 fax 070-3617948 www.asnbank.nl informatie@asnbank.nl ASN Informatielijn (gratis) 0800 - 03 80 ASN Overboeklijn (lokaal tarief) 0900 - 02 80 De ASN Bank wil de duurzaamheid van de samenleving bevorderen en laat zich in haar economisch handelen Foto: Josje Deekens daardoor leiden. COLUMN Betrokkenheid alf april mochten wij ruim duizend klanten ontvangen H bij de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de ASN Beleggingsfondsen – alweer meer dan het jaar ervoor. Na het slechte beursjaar 2008 zou je verwachten dat zij kwamen om kritische opmerkingen te maken over het rendement van de fondsen. Maar in plaats daarvan vroegen zij geïnteresseerd naar zaken als de drinkwatertanks in Afrika waarin het ASN-Novib Fonds investeert, de duur- zaamheid van staatsobligaties en woningbouwcorporaties en de terugverdientijd van warmte-koude-installaties. Uit al die vragen spreekt een enorme betrokkenheid bij wat de ASN Bank wil helpen bouwen: een leefbare wereld voor iedereen, nu en in de toekomst. Onze klanten streven niet naar een zo hoog mogelijk rendement ten koste van kwetsbare bevolkingsgroepen en het klimaat. Zij laten hun betrokkenheid bij de wereld en haar bewoners bepalen hoe zij hun geldzaken regelen. Die betrokkenheid kenmerkt COLOFON ook de medewerkers van onze bank. We zijn er allemaal trots op dat we hier werken, juist vanwege de idealen waar Spaarmotief is een uitgave voor de klanten van de de ASN Bank voor staat. Onlangs zijn wij met alle ASN Bank en verschijnt vijf keer per jaar. Deze editie ASN-medewerkers naar de film Taking Root van Wangari is voor spaarders en beleggers van de ASN Bank. Maathai geweest, die draaide op het filmfestival Movies that Matter. Zo’n activiteit organiseer ik graag. Niet Redactie ASN Bank: Marianne Bodenstaff alleen omdat de ASN Bank het festival ondersteunt. spaarmotief@asnbank.nl Maar ook omdat we er op zo’n moment met zijn allen bij www.asnbank.nl/spaarmotief stilstaan hoe belangrijk de strijd voor mensenrechten is. Journalistieke productie: Lucy Alijk - ASN Bank, Daar willen we ons met grote betrokkenheid voor Maters & Hermsen Journalistiek, Leiden blijven inzetten. Ontwerp/opmaak: Katja Visser, Den Haag Foto cover: Josje Deekens, Den Haag Ewoud Goudswaard Druk: Drukkerij Artoos, Rijswijk Juli 2009 © 2009 ASN Bank De column wordt afwisselend geschreven door algemeen directeur Ewoud Goudswaard en directeur Jeroen Jansen. Materiaal: Cocoon 2 juli 2009
  • 3. PRIMA RENTE ALS U € 10.000 OF MÉÉR SPAART ONLINE SPAREN G R AT I S A S N S P A A R B A N K P A S Minder kinderarbeid door ASN Méérsparen Bij een saldo van € 10.000 of méér 3,50%* rente over uw gehele tegoed Zonder beperkingen storten en opnemen Steun aan projecten tegen kinderarbeid ilt u een behoorlijk bedrag spa- W ren tegen een hoge rente, maar uw spaargeld wel onbeperkt kunnen opnemen? Dat kan met ASN Méér- sparen. Wanneer uw saldo minstens € 10.000 is, ontvangt u een hoge rente over het hele tegoed. Bovendien helpt u in de strijd tegen de kinderarbeid die 180 miljoen kinderen wereldwijd nog steeds verrichten. Jaarlijks ontvangen Cordaid Kinderstem, Oxfam Novib en ASN MÉÉRSPAREN IN HET KOR T: Plan Nederland een percentage van Méér rente als u € 10.000 of meer spaart. de inleg op ASN Méérsparen voor pro- Geen minimuminleg. jecten tegen kinderarbeid. Deze steun Tegoed onbeperkt opneembaar. komt overigens niet ten laste van het Sparen per post, telefoon of internet. rendement op uw rekening. Actueel rekeningoverzicht na elke transactie. Desgewenst gratis ASN Spaarbankpas met extra opnamemogelijkheden. Fotoboek cadeau Fotograaf Peter Tot 1 september fotoboek cadeau bij een eerste inleg van minimaal € 10.000. de Ruiter reisde de hele wereld over om kinderen te fotograferen voor heden vast waarin zij aan het werk zijn. ASN Méérsparen opent en daar direct zijn boek Een wereld voor kinderen – En het plezier dat zij hebben wanneer € 10.000 (of meer) op inlegt, krijgt u dit opgroeien zonder ze de kans krijgen om naar school te indrukwekkende fotoboek cadeau. Wij kinderarbeid. Hij gaan en te spelen. Sprekende beelden, verstrekken na uw inleg maximaal één legde de armoe- begeleid door een informatieve tekst. boek per rekeninghouder of combina- dige omstandig- Als u vóór 1 september a.s. een rekening tie van rekeninghouders (bij een ‘en/of rekening’). ‘EEN WERELD VOOR KINDEREN’ * Rente per 30 mei 2009; wijzigingen voor- GA AT INTERNATIONA AL behouden In 2008 publiceerde fotograaf Peter de Ruiter het fotoboek Een wereld voor kinderen dat werd gesponsord door de ASN Bank. Het is nu ook in het LEES VERDER U kunt direct Engels verschenen. Op 12 juni 2009 – de Wereld- een rekening dag tegen Kinderarbeid – werd de Engelse versie ASN Méérsparen aangeboden aan de Europese Unie in Brussel, de openen via www.asnbank.nl International Labour Organization in Genève en > Sparen > Spaarvormen. de Verenigde Naties in New York. De Engelse uitgave is mogelijk Daar vindt u ook alle infor- gemaakt door een brede groep Nederlandse organisaties en bedrij- matie. Of gebruikt u het ven. Meer informatie: www.kinderarbeid.nl aanmeldingsformulier in het hart van Spaarmotief. juli 2009 3
  • 4. ASN-klanten beleggen onze fondsen was fors minder dan die van de index. Opmerkelijk is het resultaat van het klimaatvriendelijker ASN Milieu & Waterfonds. Dit scoorde ruim beter dan de index, ondanks de energie- intensiteit van de ondernemingen in dit eeft u geld ingelegd in een van de drie fonds. Dit resultaat bereikten wij door bewust H ASN-fondsen die in aandelen belegt? Dan hebben uw beleggingen een veel grotere meer te beleggen in duurzame energie, vooral zonne-energie. Ook verwijderden we bedrij- bijdrage aan het milieu dan die van veel ven met een relatief hoge CO2-uitstoot uit de andere beleggers. Wij hebben de impact van beleggingsportefeuilles. Deze uitkomsten deze fondsen op de productie van koolstof- tonen aan dat ons klimaatbeleid een duidelijk dioxide opnieuw laten meten en vergeleken positief effect heeft op onze beleggings- met de fondsen opgenomen in de MSCI All fondsen. En dat u veel klimaatvriendelijker World Developed Index. De CO2-impact van belegt dan de gemiddelde belegger. Fonds CO2- uitstoot in tonnen per € 1 miljoen % beter dan index 2008 2007 Verbetering 2008 ASN Aandelenfonds 239 293 +18% +57% ASN Small & Midcap Fonds 403 473 +15% +27% ASN Milieu & Waterfonds 344 639 +46% +38% MCSI All World Developed Index 555 491 -13% Meer weten over onze ASN NIEUWS duurzaamheidscriteria? e bijzondere beleggingscriteria van de D ASN Bank zijn het uitgangspunt van al onze beleggingen en investeringen. Ze geven aan hoe wij ondernemingen, instellingen en overheden beoordelen als het gaat om kwesties als mensenrechten, kinderarbeid, Uw mening gevraagd dierenleed, klimaat en milieu. Maar hoe passen we die criteria toe in de praktijk? Dat over www.asnbank.nl heeft de afdeling ASN Duurzaamheidsbeleid uitgewerkt in ‘issuepapers’. Twee issue- anneer u momenteel onze website papers behandelen onze centrale thema’s, W bezoekt, is de kans groot dat u het verzoek krijgt een enquête over de klimaat en mensenrechten. De overige issuepapers werken deze thema’s uit voor de site in te vullen. Wilt u daar misschien verschillende sectoren. even tijd voor vrijmaken? Omdat de ASN Bank geen kantoren heeft, is onze L EES VER DER U vindt alle issuepapers op website een belangrijk middel om met www.asnbank.nl > u te communiceren. Bovendien gaan Beleggen > Beleggings- steeds meer klanten online bankieren. beleid. Daar kunt u de pdf’s van de Wij streven er dus naar de site zo toegan- issuepapers downloaden. kelijk, duidelijk en praktisch mogelijk te maken. Daarom vinden wij het belangrijk te weten wat u positief vindt aan de site én wat niet. Hoe meer commentaar wij krijgen, des te beter kunnen we inspelen op uw wensen. Wij stellen uw deelname aan het onderzoek zeer op prijs. 4 juli 2009
  • 5. Veranderingen voor maalrekening maakt het mogeijk dat u via één rekening spaart – en als u dat wilt – belegt in beleggers de ASN Beleggingsfondsen van uw keuze. U kunt gemakkelijk switchen tussen sparen en beleggen én tussen de verschillende ie een nieuwe beleggingsrekening ASN Beleggingsfondsen. Als u eventuele W bij de ASN Bank wil openen, komt voortaan uit bij de ASN Optimaalrekening. koerswinsten veilig stelt door beleggingen te verkopen, profiteert u direct van de prima Per 1 juli is de ASN Beleggingsrekening niet rente van ASN Optimaalsparen. meer te openen voor nieuwe beleggers. Uiteraard blijven de bestaande ASN Beleg- gingsrekeningen gehandhaafd. De ASN Opti- Aandeelhoudersvergadering druk bezocht it het hele land kwamen geïnteresseerde U beleggers op vrijdag 17 april 2009 naar de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de ASN Beleggingsfondsen. Naast zakelijke onderwer- pen stonden er inspirerende sprekers op de agenda: Godwin Ehigiamusoe van de Lift Above Poverty Organisation (LAPO), Mirjam de Rijk van Stichting Natuur en Milieu, Henk Crietee van Stichting Solar Cooking Nederland en Dorine Putman van de ASN Bank. De Beurs van Berlage was afgeladen: ‘Als deze trend doorzet, gaan we straks naar de RAI!’ merkte voorzitter Jan Verheij op. Elke vergadering werd afgesloten met een geanimeerde vragenronde. Daaruit bleek eens te meer hoe belangrijk de ASN-klanten het duurzame karakter van de fondsen vinden. De deelnemers aan de vergaderingen ontvangen op verzoek de notulen. L EES VER DER Een uitgebreid Foto’s: Nancy Ostermann verslag vindt u op www.asnbank.nl > Over de ASN Bank > Nieuws en publicaties > Actueel juli 2009 5
  • 6. Foto: Goos van der Veen / Hollandse Hoogte Wil de laatste vis het licht uitdoen? In de rubriek Issues zoomen we in op actuele discussies op gemaakt van minder ‘gewilde’ vissen, zoals het gebied van duurzaamheid. sprot en zandspiering. Er is drie pond van deze visjes nodig om één pond zalm te kweken. et vaker vis’, adviseert het Voedingscen- Vis met de laagste milieubelasting is duurzaam ‘E trum. Maar visconsumptie heeft óók een keerzijde. Wereldwijd vangen we veel te veel gevangen vis met het MSC-keurmerk. Maar ook hierop is kritiek, omdat de certificerings- vis. Gaan we zo door, dan zijn over vijftien jaar methode onbetaalbaar zou zijn voor kleine de oceanen leeggevist volgens marinebiologen. vissers. Er bestaat ook biologisch of milieu- Omdat de zee alsmaar leger raakt, zijn steeds vriendelijk gekweekte vis met een buitenlands grovere vangstmethoden nodig. Met bodem- label of EKO-keurmerk, maar deze is beperkt sleepnetten halen megatrawlers de oceaan- verkrijgbaar. bodem overhoop op zoek naar vissen. Drijf- netten, kilometers lang, hangen verticaal aan Wat vindt de ASN Bank? De visvangst boeien in zee. De vissen zwemmen tegen het staat enorm onder druk. Steeds meer soorten net, raken verstrikt en worden zo gevangen. belanden op de ‘rode lijst’ van de viswijzer Maar niet alleen zij: ook veel andere dieren. (www.goedevis.nl), omdat de populaties onder Vissers gooien die daarna weer in zee, stervend een levensvatbare grens komen. Visquota of al dood. Het Wereld Natuur Fonds schat dat kunnen een oplossing bieden, maar Europa zorgt veertig procent van de visvangst bestaat uit er met zijn subsidiebeleid voor dat er alleen deze ‘bijvangst’. Het ecosysteem raakt hierdoor maar méér wordt gevist. Er is weinig politieke onherstelbaar verwoest. Vissen kunnen zich animo en moed om dit probleem aan te pakken. onvoldoende voortplanten. De overbevissing Kweekvis kan een goed alternatief zijn, maar heeft ook sociale gevolgen. Bevolkingsgroepen onder voorwaarde dat het om een gesloten die traditioneel van visvangst leven, komen in systeem gaat, zodat niets in het milieu komt. de problemen. Ook moet het dierenwelzijn zijn gegarandeerd. Visquota kunnen de overbevissing aan banden Gezien de vele problemen waarmee de visserij- leggen, maar in de praktijk handhaven lang niet sector kampt, kiest de ASN Bank ervoor alleen in alle landen de voorschriften. Van iedere vijf deze sector te investeren als ze echt duurzaam geconsumeerde vissen zijn er twee illegaal is. Dat geldt ook voor de keten rondom de gevangen. Zelfs in Europees verband lukt het visserij, waaronder de visverwerkende industrie. nauwelijks om quota vast te stellen, laat staan De beste oplossing lijkt soms een moratorium: te handhaven. het volledig stopzetten van de visserij voor Moeten we misschien overstappen op kweekvis? meerdere jaren. Daarna kan voorzichtig worden Dertig procent van de Nederlandse visconsump- gewerkt met certificaten voor duurzame visserij tie komt al uit aquacultuur. Vooral zalm en en diervriendelijke viskweek. ISSUES tilapia doen het goed in kwekerijen. Ze liggen steeds vaker bij de supermarkten. Die streven er LEES VERDER met ingang van dit jaar naar om geen bedreigde vissoorten te verkopen. Toch heeft ook kweek- Discussieer mee op: vis nadelen. Hun voer bestaat vaak uit vismeel, www.voordewereldvanmorgen.nl/issues 6 juli 2009
  • 7. VOOR DE WERELD VAN MORGEN Nooit meer terug En helpen deed Feiko. Met allerlei acties en via vrienden, familie, de kerk, een lagere in de criminaliteit school en de volleybalvereniging in zijn woonplaats Surhuisterveen zamelde hij de afgelopen jaren flink wat geld in. Daarmee Online community www.voordewereldvanmorgen.nl stelt gebrui- hielp hij het huis onder meer aan nieuwe kers in staat om duurzame initiatieven onder de aandacht te bren- meubels, kleding, schoolgeld en sport- gen. Dit keer: Feiko Jilderda. Hij zet zich in voor jongenstehuis materiaal. Ook was er geld voor voedsel- Khayalethu in een sloppenwijk van Port Elizabeth in Zuid-Afrika. pakketten die de jongens meekrijgen als ze in de vakanties naar hun familie gaan. etzaal, studeerzaal, woonkamer. In het kleine Khayalethu Dankzij voordewereldvanmorgen.nl E jongenstehuis in het Zuid-Afrikaanse Port Elizabeth is maar één ruimte waar alles gebeurt. 27 Straatjongens, ongeveer tussen kan Feiko zijn hulp nu professioneler aanpakken. De honderd euro die hij de zes en achttien jaar, die niet meer terug kunnen naar hun kreeg als weekwinnaar (zie kader) familie, wonen en studeren hier samen. Daarnaast sporten ze op gebruikt hij om een stichting op te de kleine binnenplaats en doen ze maatschappelijk werk in de richten. Feiko: ‘Dat kost een paar honderd euro. Ik wilde het geld dat mensen eerder gaven daar niet voor Foto: Josje Deekens Feiko Jilderda gebruiken; liever stuurde ik dat rechtstreeks naar Zuid-Afrika. Maar ik heb intussen ook nog een andere sponsor gevonden.’ Geld is de komende jaren zeer hard nodig: Port Elizabeth kent tussen de acht- en tienduizend straatjongens waarvan er zeker enkele honderden moeten worden opgevangen. Daarom de wens om uiteindelijk zes van dit soort huizen te openen. Feiko: ‘De jongens werken keihard en we willen ze echt op hoog niveau terug de maatschappij in krijgen. Daarom houden we de huizen kleinschalig. Begin 2011 hopen we de financiën voor een tweede tehuis rond te hebben. Alle hulp is dus welkom.’ LEES VERDER WEEKWINNAAR Op www.voordewereldvanmorgen.nl kan iedereen een goed idee voor de wereld van morgen lanceren. En u mag omgeving, zoals schoonmaken en het verzorgen van bejaarden. stemmen op de initiatieven. Het idee Allemaal hebben ze één doel: niet terugvallen in de criminali- met de meeste stemmen wordt de teit. En die garantie krijgen ze dankzij het tehuis; als ze het weekwinnaar en ontvangt 100 euro van verlaten, hebben ze een diploma, een huis en een baan. de ASN Bank. De actie loopt tot en met Feiko Jilderda en zijn vrouw kwamen vier jaar geleden tijdens 30 oktober. Daarna gaan de vijf initiatieven een familiebezoek in aanraking met dit bijzondere project. met de meeste stemmen door naar de finale. Feiko: ‘De lodge waar wij sliepen, was sponsor van dit tehuis. Een deskundige jury wijst de Wij bezochten Khayalethu en maakten kennis met de jongens winnaar van de ASN Bank en het hoofd, een gepromoveerde pedagoge. Ze werkte dag Wereldprijs aan. De winnaar krijgt en nacht met de jongens en had moeite om financieel de 20.000 euro om zijn of haar eindjes aan elkaar te knopen. Ik besloot te helpen.’ initiatief te verwezenlijken. juli 2009 7
  • 8. ‘Vorig jaar haalde het ASN-Novib Fonds een rendement van 4,6 procent. Dat doet bijna niemand ons na.’ Foto’s: Josje Deekens 8 juli 2009
  • 9. Mark van Doesburgh, directeur Triple Jump, over microkredieten: ‘Meer veerkracht in ontwikkelingslanden’ Mark van Doesburgh (42) werkte jarenlang in de bankenwereld maar stoorde zich aan de eenzijdige focus op geld verdienen. In 2006 werd hij directeur van Triple Jump dat onder meer het ASN-Novib Fonds beheert. Dit fonds verstrekt microkredieten aan kleine boeren en ondernemers in 42 ontwikkelingslanden. En blijkt nog crisisbestendig ook... Wat doet Triple Jump precies en waarom die andere mogelijkheid hebben om zich te ontwor- naam? stelen aan de armoede. En het mooie is dat ze ‘Triple Jump is een maatschappelijke onderneming gebaseerd zijn op gelijkwaardigheid en vertrou- die investeringen in microkredieten mogelijk wen. Je geeft geen geld aan mensen omdat ze maakt. Aan de ene kant doen we het beheer van zielig zijn, je leent het aan ondernemers met fondsen, zoals het ASN-Novib Fonds. Aan de solide plannen. Zij betalen het geld gewoon met andere kant geven we advies over microfinancie- rente terug. Ik weet dat het werkt, ik heb veel ring. We werken samen met financiële intermedi- voorbeelden gezien van mensen die bij wijze van airs in ontwikkelingslanden. Zij lenen de gelden spreken begonnen met één geit en vijf jaar later daadwerkelijk uit. Hen willen we begeleiden bij de vijfentwintig mensen in dienst hadden. Een start, de groei en het volwassen worden. De ‘drie typisch voorbeeld van het principe dat je mensen sprongen’ van ontwikkelingsgeld naar commer- beter een hengel kunt geven dan vis.’ cieel geld. Vandaar onze naam Triple Jump.’ Is er voldoende geld beschikbaar voor de vraag Waarom is investeren in microkredieten eigenlijk naar leningen? zo’n goed idee? ‘Helaas niet. Naar schatting bedraagt de totale ‘Ten eerste doet het fonds het gewoon heel goed. vraag naar microkredieten zo’n 200 miljard euro. In 2008 hebben we bij beleggingsfondsen verlie- Ongeveer tien procent daarvan, 20 miljard dus, is zen gezien van 30 tot 80 procent. Maar het ook daadwerkelijk vanuit de hele wereld uitge- ASN-Novib Fonds heeft 4,6 procent winst leend. We zijn dus altijd op zoek naar nieuwe gemaakt. Als je daar nog het fiscale voordeel van beleggers. Maar de trend is dat beleggers de maximaal 2,5 procent bij optelt, haal je dus een voorkeur geven aan sparen. Daardoor stagneert de rendement van 7,1 procent. Over 2008 doet bijna hoeveelheid kredieten die we mogelijk kunnen niemand ons dat na. Verder vallen de risico’s van maken. Het is wrang dat landen en ondernemers microkredieten erg mee, in tegenstelling tot wat die er niets mee te maken hadden, nu toch schade je misschien zou verwachten bij ontwikkelings- ondervinden van de kredietcrisis.’ landen. Microkredieten zijn goed gespreid over verschillende sectoren en regio’s en worden Stel: ik beleg honderd euro in het ASN-Novib vrijwel altijd terugbetaald. De leningen zijn ook Fonds. Hoeveel van dat geld komt bij een boer uit minder gevoelig voor negatieve ontwikkelingen Kenia of een marktkoopman in Vietnam terecht? in de financiële wereld, zoals de kredietcrisis.’ ‘Honderd procent gaat naar de microfinancie- ringsinstellingen, die het vervolgens uitlenen. Maar mensen investeren toch ook uit idealisme? Er zijn natuurlijk wel kosten, maar die worden ‘Natuurlijk. Met het beleggen in microkredieten betaald uit de renteopbrengsten die het ondersteun je kleine ondernemers die geen ASN-Novib Fonds van de instellingen ontvangt. > juli 2009 9
  • 10. De ASN Bank brengt 0,7 procent in rekening voor Hoeveel rente betalen kredietnemers? kostenposten zoals marketing, administratie en ‘Die is vrij hoog, gemiddeld zo’n 25 tot 30 pro- bewaarloon. Triple Jump vraagt 2 procent beheer- cent. Dat heeft ten eerste te maken met de vergoeding. We hebben natuurlijk heel veel kleine inflatie, oftewel de geldontwaarding in die contracten en zijn in 42 landen actief, dus dat landen. Die was afgelopen jaar in een aantal beheer is nogal arbeidsintensief.’ landen al 20 procent. Ten tweede gaat het vaak om kleine leningen, waarvoor allerlei kosten gemaakt moeten worden. Iemand moet bijvoor- beeld wekelijks op zijn brommertje naar de boer om de aflossing op te halen. Overigens houden de instellingen wel rekening met wat een lener kan opbrengen. Het is natuurlijk niet de bedoeling ze in de problemen te brengen met het micro- krediet.’ Wat is het profiel van een gemiddelde ‘microlener’? ‘Ongeveer 70 procent van de leningen gaat naar vrouwen. Zij zitten vaak in een achterstands- positie en hebben moeilijker toegang tot ‘normale’ banken. Vrouwen zijn trouwens ook betere terugbetalers dan mannen. Qua spreiding over de wereld gaat 46 procent van het geld naar Latijns-Amerika, 34 procent naar Azië, 16 procent naar Oost-Europa en 4 procent naar Afrika.’ Welke ondernemers hebben de meeste indruk op je gemaakt? ‘Een dame in Cambodja, die haar frisdrankkraam- KOMT MIJN GELD WEL GOED TERECHT? Omdat het pje op de markt in Phnom-Penh tot een luxe gaat om leningen in plaats van giften, en het geld dus restaurant heeft omgetoverd en daar haar vijf terugbetaald moet worden, zijn microkredieten minder kinderen mee onderhoudt. Wat mij altijd opvalt, is gevoelig voor fraude dan klassieke ontwikkelingshulp. dat mensen in ontwikkelingslanden veel beter met Om na te gaan of alles volgens de regels gaat, heeft tegenslag en onzekerheid kunnen omgaan dan wij Triple Jump eigen kantoren in Peru, Costa Rica en westerlingen. Nog niet zo lang geleden waren er Macedonië. De organisatie heeft ook elf investment politieke onlusten in Kenia. Er ontstond een soort officers die de microfinancieringsinstellingen in de stammenstrijd, waarbij hele dorpen werden ontwikkelinglanden opzoeken. Voordat Triple Jump geplunderd en platgebrand. De vluchtelingen- de samenwerking aangaat, wordt er eerst een grondig kampen stroomden vol. Ik ontmoette er een boekenonderzoek gedaan. Zitten de organisatie, de vrouw uit zo’n dorp, die ongetwijfeld familie en systemen en de procedures wel goed in elkaar en is de vrienden was verloren. Toch richtte zij op de dag financiële controle wel waterdicht? Verder beoordeelt van aankomst voor haar tent alweer een handeltje Triple Jump de opbouw en kwaliteit van de portefeuille op in zeep, sigaretten en suiker. Wat een veer- en de manier waarop de instelling omgaat met haar kracht!’ eigen klanten, bij wie de microkredieten uiteindelijk terechtkomen. De instellingen zijn daarnaast verplicht maandelijks financieel te rapporteren aan Triple Jump. Jaarlijks wordt bijgehouden hoe de leningnemers zich economisch ontwikkelen. Voldoet de samenwerking niet aan de eisen, dan verlengt Triple Jump de leningen niet of vraagt ze terug. www.triplejump.eu Zie ook het artikel op pagina 22 en 23 over het ASN-Novib Fonds. 10 juli 2009
  • 11. Artist impressions: Architectenbureau Paul de Ruiter bv In het TNT Green Office werkt de pc op frituurvet Het meest duurzame kantoorgebouw van Europa staat vanaf eind 2010 in Hoofddorp: het TNT Green Office. De combinatie van autonome energievoorziening, optimaal daglichtgebruik en psychologische vernuftig- heden is ongekend in Nederland. KLANT: A ls je het nieuwe hoofdkantoor van TNT straks binnenloopt, word je uitgenodigd door een brede, ruimtelijke trap die recht voor je neus ligt. En waarop je zo ontspannen naar de derde verdieping wandelt dat energie: daglicht en een ‘open’ gebouw maken mensen blijer, dus werken ze beter. Ook het mooie uitzicht over de door UNESCO beschermde dijk helpt daarbij. Net zoals het aangrenzende park en de weggewerkte, ondergrondse parkeer- OVG Project- ontwikkeling PROJECT: TNT Green Office, de lift niet eens in je gedachten opkomt. Want die garage. Of veel TNT’ers met de auto zullen komen, het nieuwe, is juist in een hoekje verstopt. Het is maar een van is trouwens de vraag met een grote fietsenstalling energiezuinige de vele energiebesparende slimmigheden waar- en een treinstation vlakbij. hoofdkantoor van mee architect Paul de Ruijter het TNT Green Een ander slimmigheidje: de ‘modules’ in het TNT in Hoofddorp Office volstopte. gebouw zijn precies zo breed dat de vloeren ze in De architect, die al sinds 1994 aan de weg timmert één keer kunnen overspannen. Dat zorgt voor FINANCIERINGS- als duurzaamheidspionier, heeft er bijvoorbeeld flexibiliteit bij de indeling en spaart beton uit BEDRAG: alles aan gedaan om zoveel mogelijk daglicht voor steunbalken en -kolommen. Want ook de 2 miljoen euro binnen te laten. Onder andere door het gebouw materiaalkeuze is duurzaam. Er zijn alleen 20% de optimale noord-zuid-oriëntatie te geven. De tot 80% recyclebare materialen toegepast, noordgevel is geheel van glas, de zuidgevel is half zoals betongranulaat, grotendeels gerecycled dicht om te voorkomen dat het te warm wordt. aluminium en glas. Maar via de lamellen kan ook hier het daglicht ‘om een hoekje’ ver naar binnen dringen. Een atrium Frituurvet De belangrijkste troef ziet de zorgt ervoor dat werkvertrekken ook van binnen- toekomstige gebruiker niet eens. Dat is de eigen uit daglicht krijgen. Dat scheelt niet alleen energievoorziening die het gebouw CO2-neutraal > juli 2009 11
  • 12. ASN BANK FINANCIERT Energielabel A++, een Greencalc- score van meer dan duizend punten, een Platinum-score in de LEED-certificering: geheimtaal voor de mededeling dat het nieuwe hoofdkantoor van TNT zéér energiezuinig is. Meer dan dat: het wordt energieneutraal; per saldo verbruikt het niet meer energie uit het gas- en elektrici- teitsnet dan het zelf opwekt uit duurzame bronnen. Daardoor is het ook volledig CO2-emissievrij. De ‘groene’ maatregelen in het ontwerp zijn grotendeels gefinan- cierd uit het ASN Groenprojectenfonds. ‘Het gaat om 2 miljoen euro, die we tegen een lagere rente kunnen aanbieden dan reguliere banken’, vertelt Jort Bakker, hoofd Duurzame Financieringen van de ASN Bank. ‘Onder de groenregeling krijgen beleggers in duurzame projecten een belastingvoordeel van maximaal 2,5% op hun inleg. Daardoor hoeft het fonds minder rendement te maken. Dit voordeel kunnen wij doorberekenen aan duurzame projecten.’ Bij deze lening werkt het ASN Groenprojectenfonds samen met SNS Property Finance, een van de drie grootste vastgoedfinanciers van Nederland. Bakker: ‘Dankzij deze samenwerking profiteren we optimaal van elkaars expertise.’ Projectontwikkelaar Cees van der Spek maakt, vertelt projectontwikkelaar Cees van der Spek van OVG, specialist in duurzaam bouwen. ‘Regenwater hergebruiken – wat we in dit gebouw trouwens ook doen – of bouwen met bamboe is leuk, maar levert slechts kleine winstpunten. De grootste klap maak je met je energiehuishouding: zo min mogelijk gebruiken en wát je gebruikt duurzaam opwekken.’ Dat laatste gebeurt met warmte- en koudeopslag in de grond, die in de helft van de benodigde energie voorziet. ‘s Zomers houd je warmte- energie over, die sla je op in de grond, ‘s winters haal je die er met een ‘warmtepomp’ weer uit. Aan de energie die dan nog nodig is, komt geen nutsbedrijf te pas, vertelt Van der Spek. ‘Die wekt het gebouw zelf op met een bio-warmte- krachtkoppeling. Niet op palmolie, die helemaal Foto: David Rozing hierheen moet worden gevlogen of gevaren en dus minder duurzaam is, maar bijvoorbeeld op gebruikt frituurvet.’ Daarmee wordt dit het eerste Nederlandse kantoorpand van deze grootte dat volledig selfsupporting is. ‘Oké, er 12 juli 2009
  • 13. ZES DUURZAME SNUFJES DIE HET GEBOUW (NOG) NIET HAALDEN ...maar in de toekomst waarschijn- lijk wél toepasbaar worden in Nederland. Steam cell power unit: energie uit waterstof. Heeft zich nog niet voldoende in de praktijk bewezen, maar verschil- lende universiteiten onderzoeken de mogelijkheden. Extern windmolenpark: bij het gebouw is er geen plek voor, op zee zou te ver weg zijn om nog echt duurzaam te zijn (transportkosten). Op het dak kon wél, maar dat zou de constructie van het gebouw zwaarder maken. Niet rendabel voor de 2% van de alternatieve energie die het zou opleveren. komt wel een kabeltje naar het normale energienet. LED-verlichting: gaat het consortium nog wel testen, maar is Maar alleen als back-up voor als het misgaat.’ nog lastig toepasbaar bij licht dat reageert op bewe- gingsdetectoren. Computervloer Zo’n uitgekookt gebouw is peperduur, zou je denken. Dat valt mee, stelt van Fitness als energiebron: wordt voor het TNT-gebouw der Spek. ‘Als je het, zoals TNT, over een periode mogelijk alsnog rendabel wanneer er meer duurzame van tien tot vijftien jaar bekijkt en de energiekosten bedrijfspanden in het park af zijn. Een gezamenlijke in die periode meerekent, ben je uiteindelijk zelfs fitnessvoorziening aan een generator behoort tot de tien procent goedkoper uit.’ Waarom wil niet elk mogelijkheden. bedrijf dan een duurzaam kantoor? ‘Niet alle huurders kunnen zich op zo’n lange termijn richten. Windvlieger van Wubbo Ockels: kost bij weinig wind nu En veel bedrijven willen zaken als een materiaal- nog meer energie dan hij oplevert, maar wordt mogelijk intensieve computervloer voor ict en bedrading, in de toekomst wel rendabel. die niet kunnen als je écht duurzaam wilt zijn. Duurzaam is soms dus minder flexibel. Toch zien Photovoltage (PV) cellen: zonne-energie is nog niet steeds meer bedrijven de langetermijnwinst wel. rendabel genoeg over een looptijd van tien jaar, maar een Naast TNT, waarmee wij een contract hebben voor ‘plug&play’ mogelijkheid om later aan het gebouw toe te zes CO2-emissievrije gebouwen, spreken we nu kunnen voegen wordt nog onderzocht. meerdere grote Nederlandse bedrijven over vergelijkbare duurzame kantoren. Zo’n warmte- koudeopslag zie ik snel een must worden, als je ziet hoeveel het aan energiereductie oplevert.’ juli 2009 13
  • 14. ASN Beleggingsfondsen onder de loep De ASN Bank heeft zeven verschillende beleggingsfondsen: het ASN Aandelenfonds, ASN Obligatiefonds, ASN Mix- fonds, ASN Milieu & Waterfonds, ASN Small & Midcap Fonds, ASN Groenprojectenfonds en het ASN-Novib Fonds. Hieronder zetten we de belangrijkste actuele ontwikke- lingen – bijgewerkt tot eind februari 2009 – per fonds op een rijtje. Wat is het koersverloop per fonds? In welke sectoren, bedrijven of landen investeert een fonds? Wat is het rendement van de afgelopen jaren? U vindt het allemaal terug op de volgende pagina’s. Kijk voor meer uitleg over de verschillende fondsen op onze website www.asnbank.nl. Hier vindt u ook de meest actuele rendements- en koersgegevens. TIEN GROOTSTE BEL ANGEN: INTEL CORP 4,3% HEWLET T-PACK ARD CO 4,3% ROCHE HOLDING-GENUSS 2,9% B R I S TO L - MYE R S S Q U I B B 2 , 8 % M E R C K & CO 2 , 6 % N OVA R T I S - R E G 2 , 6 % ASTRAZENECA 2,4% FRANCE TELECOM 2,3% GL AXOSMITHKLINE 2,3% DEUTSCHE TELEKOM 2,3% ASN Aandelenfonds Koers in euro’s 80 Het ASN Aandelenfonds herstelde Van de faciliteiten is 80% ISO 14001- zich in april. Het fonds boekte een ren- gecertificeerd. Om betrokkenheid bij 60 dement van 9,6%. De beheerder ver- mensenrechtenschendingen te voorko- sterkte de portefeuille met aandelen men heeft de onderneming bovendien 40 Coloplast. een matrix ontwikkeld op het gebied Het Deense Coloplast biedt medische van kwaliteit, ethische kwesties en 20 hulpmiddelen voor wond- en huidver- risico, waarmee zij het gedrag van toe- ’04 ’05 ’06 ’07 ’08 ’09 jaar zorging en stoma’s, en continentie- en leveranciers kan onderzoeken. Sectoren retentiezorgproducten. Het bedrijf Technologie 24% onderschrijft de principes van de UN Farmacie & Gezondheidszorg 21% Global Compact. Het heeft zich onder meer verplicht materialen te recyclen Telecom 11% en leveranciers te screenen. Coloplast Massaconsumptie- Nutsbedrijven 6% heeft beleid op het gebied van milieu, goederen 9% veiligheid en gezondheid, dat een Mutual Funds 1% Basisgoederen 4% mechanisme bevat om het te monitoren. Duurzame consumptiegoederen 19% Basisindustrie 5% Naam fonds Jaar van Koers in euro’s op Gemiddeld Gemiddeld Gemiddeld jaar- Gemiddeld jaar- oprichting rendement laatste rendement laatste rendement laatste rendement laatste 01-01-2009 30-04-2009 3 maanden 12 maanden 36 maanden 60 maanden ASN Aandelenfonds 1993 40,98 41,11 2,28% -23,37% -11,18% -1,91% 14 juli 2009
  • 15. VIJF GROOTSTE DEBITEUREN: NEDERLAND 31% DUITSLAND 29% FRANKRIJK 12% IERLAND 7% OOSTENRIJK 5% ASN Obligatiefonds Koers in euro’s 30,0 Het ASN Obligatiefonds boekte in april ook op dat de fiscale maatregelen die een winst van 0,5%. De fondsbeheer- zijn opgenomen in de noodbegroting der kocht onder meer obligaties van de die de Ierse regering in april heeft opge- 27,5 Ierse staat. steld, snel worden geïmplementeerd. Ierland zit momenteel in een diepe recessie. De kredietcrisis is daar nog 25,0 een graadje harder aangekomen dan in ’04 ’05 ’06 ’07 ’08 ’09 jaar Nederland. De vooruitzichten zijn even- Sectoren wel niet slecht. Volgens het Economic Banken en and Social Research Institute (ESRI), zal verzekeraars 5,3% de Ierse economie tussen 2011 en 2015 Met onderpand 2,1% met gemiddeld 3% kunnen groeien als Overheid 92% Bedrijven 0,6% de internationale concurrentiepositie is hersteld. Het instituut gaat er daarbij vanuit dat plannen om de loonkosten te drukken doorgang vinden. Het rekent er Naam fonds Jaar van Koers in euro’s op Gemiddeld Gemiddeld Gemiddeld jaar- Gemiddeld jaar- oprichting rendement laatste rendement laatste rendement laatste rendement laatste 01-01-2009 30-04-2009 3 maanden 12 maanden 36 maanden 60 maanden ASN Obligatiefonds 2001 27,80 26,83 1,66% 8,46% 4,07% 3,64% GROOTSTE BELANGEN: AANDELEN: INTEL CORP HEWLETT-PACKARD CO ROCHE HOLDING-GENUSS BRISTOL- MYERS SQUIBB. OBLIGATIES: NEDERLAND DUITSLAND FRANKRIJK IERLAND ASN Mixfonds Koers in euro’s 80 Het ASN Mixfonds behaalde in april een mische grondstoffen, vervuiling en 70 rendement van 4,5%. De beheerder ver- afval. Vooral met energiebesparing is sterkte de portefeuille met aandelen STM al jaren succesvol. De onderneming 60 STMicroelectronics. eist een milieubewuste houding van De Franse onderneming STMicro- werknemers, klanten en leveranciers 50 electronics (SMT) ontwikkelt en pro- en toetst deze houding geregeld in de 40 duceert halfgeleiders. STM is veruit het praktijk. ’04 ’05 ’06 ’07 ’08 ’09 jaar best rapporterende bedrijf in de tech- Sectoren nologiesector. Het heeft al in 1993 een milieustrategie ontwikkeld. Het milieu- zorgsysteem is volledig gecertificeerd volgens ISO 14001 en EMAS. STM heeft Aandelen 47,7% Obligaties 52,3% tien kwantitatieve, meetbare doelen geformuleerd met einddata. Centraal doel is milieuneutraliteit op het gebied van water, energie, CO2-emissies, che- Naam fonds Jaar van Koers in euro’s op Gemiddeld Gemiddeld Gemiddeld jaar- Gemiddeld jaar- oprichting rendement laatste rendement laatste rendement laatste rendement laatste 01-01-2009 30-04-2009 3 maanden 12 maanden 36 maanden 60 maanden ASN Mixfonds 1990 55,51 54,17 1,92% -6,50% -2,71% 1,48% juli 2009 15
  • 16. TIEN GROOTSTE BELANGEN: ORMAT TECHNOLOGIES 3,3% AQUA AMERICA 3,2% KURITA WATER INDUSTRIES 2,9% SUEZ ENVIRONMENT 2,8% PENTAIR 2,8% LKQ CORP 2,7% REGAL BELOIT 2,7% DIONEX 2,6% GEBERIT 2,6% NALCO HOLDING 2,5% ASN Milieu & Waterfonds Koers in euro’s 25 Met 15% rendement was april een uit- buitenshuis. Het duurzaamheidsbe- 20 stekende maand voor het ASN Milieu & leid is gebaseerd op mondiale trends Waterfonds. Geholpen door het zeer en de millenniumdoelstellingen van 15 positieve sentiment op de beurzen de Verenigde Naties. Het milieube- werkte het fonds de eerdere, forse ver- heersysteem is ISO-gecertificeerd en 10 liezen van 2009 weg. Het hield zo nog geldt voor de vestigingen overal in de 5 een aardige plus over van 3,8% over de wereld. ’04 ’05 ’06 ’07 ’08 ’09 jaar laatste drie maanden. Het beleggersop- Sectoren timisme werd gevoed door een verbete- ring van de overigens nog steeds slechte Afvalverwerking 21% macro-cijfers. Een grote stijger op de beurs was het Water 47% Zwitserse Geberit, een van de belang- rijkste beleggingen van het fonds. Energie 32% Geberit maakt buizen voor water- en rioleringssystemen, binnenshuis en Naam fonds Jaar van Koers in euro’s op Gemiddeld Gemiddeld Gemiddeld jaar- Gemiddeld jaar- oprichting rendement laatste rendement laatste rendement laatste rendement laatste 01-01-2009 30-04-2009 3 maanden 12 maanden 36 maanden 60 maanden ASN Milieu & Waterfonds 2001 11,04 11,98 3,81% -25,36% -9,76% 3,56% TIEN GROOTSTE BELANGEN: NOVO Z YMES-B 5,7% COCA-COLA HELLENIC 5,6% BEKAERT 5,6% COLO- PLAST-B 5,6% IMERYS 5,4% GEBERIT 5,1% RED ELECTRICA DE ESPAN 5,1% RANDSTAD HOLDING 4,9% HERA SPA 4,8% WINCOR NIXDORF 4,7% ASN Small & Midcap Fonds Koers in euro’s 32 Het ASN Small & Midcap Fonds sloot het milieubeleid meetbare normen en 27 april af met een klinkende winst van vinden in- en externe controles plaats 17,9%. Hiermee compenseerde het op naleving daarvan. Sinds 2007 is het 22 ruimschoots de verliezen van eerder dit duurzame leveranciersbeleid onder- jaar. Sinds januari is het rendement nu worpen aan een onafhankelijke con- 17 een mooie 7,2%. trole. Het milieubeheersysteem is bijna 12 Het fonds profiteerde van het opti- helemaal ISO-14001-gecertificeerd. ’06 ’07 ’08 ’09 misme dat zich in maart van de beleg- Sectoren Telecom 4,3% Technologie 4,7% gers meester maakte nadat enige Massa consumptie Nutsbedrijven 9,9% goederen 5,6% macrocijfers meevielen. Sindsdien zit Farmacie 5,6% ook Coca-Cola Hellenic Bottling in de Duurzame consumptie goederen 9,6% lift. Dit is een belangrijke belegging van het fonds. De Griekse bottelaar van Basisgoederen 13,6% Coca-Cola en andere frisdrank is sector- leider op het gebied van maatschappe- Basisindustrie 46,7% lijk verantwoord ondernemen. Zo heeft Naam fonds Jaar van Koers in euro’s op Gemiddeld Gemiddeld Gemiddeld jaar- Gemiddeld netto oprichting rendement laatste rendement laatste rendement laatste jaarrendement 01-01-2009 30-04-2009 3 maanden 12 maanden 36 maanden sinds oprichting ASN Small & Midcap Fonds 2006 13,93 13,82 7,25% -40,41% -16,51% -16,63 16 juli 2009
  • 17. V I J F G R O OT S T E D E B I T E U R E N : P O S T BAN K G R O E N 1 7 , 9 % B I OVALU E H O L D I N G 7 , 5 % L E VAN TO N E T H E R - LANDS 5,2% W I N D PA R K L A N D TO N G R O Z E N B U R G 4 , 4 % N I B C A P I TA L 3 , 1 % ASN Groenprojectenfonds Koers in euro’s 30 Het ASN Groenprojectenfonds sloot van de gezamenlijke projecten is een april af met een plus van bijna een half zorglandgoed in Hoevelaken. Hier staan procent. Hiermee komt het rendement de provincies garant voor de terugbeta- 25 over de afgelopen twaalf maanden op ling. 4,8%. Dit is een fraaie prestatie voor een fonds dat fiscale voordelen biedt 20 en ook nog veilig is. Veel leningen van ’04 ’05 ’06 ’07 ’08 ’09 jaar het Groenprojectenfonds zijn direct Sectoren Overig groen 14,7% Niet-groen 2,2% of indirect door de overheid gegaran- Decentrale Energie- deerd. Dit geldt bijvoorbeeld voor de voorziening 0,8% omvangrijke kredieten voor duurzaam Biovergisting 14,5% bouwen die het fonds verstrekt aan Duurzaam bouwen 35,7% woningcorporaties. Bij de financiering van natuurontwik- keling werkt het fonds samen met de Windenergie 32,1% Stichting Nationaal Groenfonds. Een Naam fonds Jaar van Koers in euro’s op Gemiddeld Gemiddeld Gemiddeld jaar- Gemiddeld jaar- oprichting rendement laatste rendement laatste rendement laatste rendement laatste 01-01-2009 30-04-2009 3 maanden 12 maanden 36 maanden 60 maanden ASN Groenprojectenfonds 1995 26,10 25,98 1,16% 4,77% 2,61% 2,34% V I J F G R O OT S T E D E B I T E U R E N : PA R T N E R 5 , 3 % BAI TUSHUM 3,0% F I N C A M E X I CO 2 , 8 % F I N C A K YR - GY Z S TA N 2 , 8 % CRECER 2,8% ASN-Novib Fonds Koers in euro’s 54 Het fonds sloot april af met een winst publiek in centraal Azië. Het is een van 53 van 0,39%. Dit rendement is exclusief de armste landen in de regio. Aangezien het fiscale voordeel. het land voor 80% bestaat uit bergach- 52 In maart 2009 is het ASN-Novib Fonds tig terrein (met pieken tot ver boven aandeelhouder geworden in Bai Tus- de 7.000 meter) leeft de meerderheid 51 hum, een microkredietinstelling in van de bevolking van een combinatie 50 Kyrgyzstan. Bai Tushum is de op een na van handel, kleinschalige landbouw en ’05 ’06 ’07 ’08 ’09 jaar grootste microkredietinstelling van het veeteelt. Geografische verdeling land en verstrekt leningen aan meer dan Het ASN-Novib Fonds steunt via zijn Centraal-Amerika 13,2% 21.000 micro ondernemers. aandeelhouderschap de ambitie van Bai Tushum richt zich van oudsher op Bai Tushum om de komende jaren een Azië 33,7% kleine bedrijven in landelijke gebieden. microkredietbanklicentie te krijgen. Zuid-Amerika 33% Dit is een doelgroep die nog niet goed Door het kapitaal van het fonds wordt bediend wordt door andere financiële de balans van Bai Tushum versterkt en instellingen in het land. kan het nieuwe leningen aantrekken en Kyrgyzstan is een voormalige Sovjetre- de organisatie versterken. Oost-Europa 16,8% Afrika 3,2% Naam fonds Jaar van Koers in euro’s op Gemiddeld Gemiddeld Gemiddeld jaar- Gemiddeld jaar- oprichting rendement laatste rendement laatste rendement laatste rendement laatste 01-01-2009 30-04-2009 3 maanden 12 maanden 36 maanden 60 maanden ASN-Novib Fonds 1999 53,40 52,05 1,31% 4,83% 3,17% 2,89% juli 2009 17
  • 18. ASN Bank, Het Gesprek en Ode maken optimistische televisie Presentator Max Christern: ‘Verhalen brengen die mensen willen doorvertellen’ Een succesvolle bladformule vertalen naar televisie? Het kan, als de tijd er rijp voor is. En dat lijkt het geval voor Ode, het maandblad voor ‘intelligente optimisten’. In samenwerking met omroep Het Gesprek en de ASN Bank ging begin juni de eerste tv-productie VoorDeWereldVanMorgen van start. ‘A an ideeën geen gebrek, dat is ons luxeprobleem.’ Max Christern, hoofdredacteur van de Nederlandse tak van het tijdschrift Ode, prijst zich rijk met de inspirerende omgeving waarin hij Thema’s die tegenwoordig niet meer in het verdomhoekje zitten, maar zelfs hun weg hebben gevonden naar de traditionele media. Slow journalism Dat Christern zich inmiddels al werkt. Niet alleen het karakteristieke pand aan de tweeënhalf jaar op zijn plek voelt als hoofdredac- Rotterdamse Veerhaven, ook het maatschappe- teur van het optimistische Ode wil echter niet lijke veld waarin hij zich nu dagelijks begeeft, zeggen dat hij het NRC heeft afgezworen. Nog ademt bezieling. Sinds begin juni draagt de hoofd- steeds vindt hij het de beste krant van Nederland. redacteur die bezieling uit naar een nog breder Ook pleit hij er niet voor dat programma’s als Pauw publiek, als presentator van VoorDeWereldVan- & Witteman en De Wereld Draait Door van de buis MorgenTV. moeten. Maar volgens de rasjournalist is de Christern werkte twaalf jaar lang op de economie- berichtgeving in de traditionele journalistiek sterk redactie van NRC Handelsblad. Hij leerde het vak uit balans. ‘De gevestigde media stellen steeds de onder andere van zijn toenmalige chef Jurriaan vraag: ‘Wat is er mis?’. Ze zoeken naar menselijk Kamp. Die kreeg zo’n vijftien jaar geleden het idee falen. Ode wil juist inspireren. Natuurlijk kunnen dat later uitmondde in Ode: een kwalitatief dingen vaak beter of anders, maar daar moet je hoogstaand magazine, met nieuws dat nu eens niet steeds het accent op leggen. Wij melden wel niet alleen de negatieve kant van het onderwerp wat er misgaat, maar dragen dan meteen oplossin- belicht, maar tegelijkertijd oplossingen aan- gen aan. Wij bedrijven ‘slow journalism’, gericht draagt. Een maandblad voor ‘intelligente optimis- op echte inhoud. Dat sluit aan bij de visie van de ten’, een kroniek van de onderstroom. Met ASN Bank en bij het tijdsbeeld op dit moment.’ onderwerpen op het snijvlak van duurzaam ‘In de beginjaren is Jurriaan wel eens weggezet ondernemen, fairtrade, groen wonen en bouwen, door de traditionele media’, zegt Christern. ‘Ode ethisch beleggen en een tikkeltje spiritualiteit. werd afgedaan als een beetje zweverig, te optimis- tisch. Het was echt angst voor het onbekende. Jurriaan durfde het aan om de kudde te verlaten en VOORDEWERELDVANMORGEN TV wordt sinds begin vertrouwde erop dat die later wel weer zou juni uitgezonden op Het Gesprek op dinsdagavond van aansluiten. Oud-collega’s van de krant schrijven nu 22.15 tot 23.00 uur. Voor de zomerstop zijn er vijf regelmatig verhalen voor ons. Wij zijn iets meer uitzendingen, vanaf september wordt het programma mainstream geworden, maar mainstream komt ook weer vervolgd. Wie een uitzending heeft gemist kan de onze kant op.’ herhaling bekijken via www.voordewereldvanmorgen.nl. Het Gesprek zendt 24 uur per dag digitaal uit via kanaal San Francisco Niet vreemd dus dat Ode de stap 25 en analoog van 14.00 tot 02.00 uur via de kabel. Ook zet naar tv. Want alles wijst er op dat kijkers daar is de zender te volgen via www.hetgesprek.nl. wel op zitten te wachten. In het programma 18 juli 2009
  • 19. Foto: Josje Deekens Max Christern VoorDeWereldVanMorgenTV, uitgezonden op Het vond de omroep meteen goed bij Ode passen. Het Gesprek, staat een gast centraal die actief is op Gesprek onderscheidt zich in toon, inhoud en vooral het gebied van duurzaamheid. Dat kunnen mensen tempo van reguliere televisiezenders. Er is tijd om zijn als architect Paul de Ruiter, Mirjam de Rijk van dieper op onderwerpen in te gaan. Met relatief Natuur en Milieu of oud-minister Pieter Winse- bescheiden middelen wordt er goede televisie mius. Onderbroken door filmpjes en korte items gemaakt. Dat past bij ons en bij de ASN Bank.’ gaat Christern als presentator met de gast de ‘Met deze drie partijen proberen we nu zoveel diepte in. ‘We kijken naar geslaagde projecten van mogelijk bereik te vinden. We willen verhalen de site www.voordewereldvanmorgen.nl, waar brengen die mensen graag aan elkaar doorvertellen. mensen hun ‘wereldidee’ kunnen lanceren. In het Dat is waar wij als Ode voor staan. We blijven dus programma zoeken we innovatieve ondernemers wel bij onze leest.’ op. Met nieuwe uitvindingen en producten zetten zij vaak de belangrijke eerste stappen naar een KENNISMAKEN MET ODE? SPECIAAL duurzamer samenleving. Ook leggen we wekelijks contact met San Francisco, de plek in de wereld AANBOD VOOR ASN-KLANTEN waar veel veranderingen beginnen. Jurriaan Kamp Maak nu, geheel vrijblijvend, kennis woont en werkt daar aan Ode’s internationale met Ode. U ontvangt 5x Ode voor maar editie.’ € 15,-. Met de antwoordkaart in het Voordat de ASN Bank en het tijdschrift met elkaar hart van Spaarmotief kunt u gebruik- om tafel gingen voor VoorDeWereldVanMorgenTV maken van dit mooie aanbod, speciaal was er al sprake van samenwerking. Ode leverde voor ASN-klanten. redactionele ondersteuning voor www.voorde- wereldvanmorgen.nl. Andersom denkt de bank nu mee over de redactionele inhoud van VoorDe- WereldVanMorgenTV. Ook Het Gesprek en Ode waren al bekenden van elkaar. Christern: ‘Toen omroep Het Gesprek anderhalf jaar geleden van start ging, zocht Ruud Hendriks, een van de initiatiefnemers, journalisten die programma’s op de nieuwe zender konden presenteren. Ik was een van de mensen die hij daarvoor uitnodigde. Ik juli 2009 19
  • 20. 3 x (h)eerlijk eten! Of je het nou (h)eerlijk, duurzaam of gewoon lekker noemt: steeds meer mensen letten bewust op wat ze eten en drinken. Drie ‘eetprofessionals’ vertellen welke keuzes zij maken en waarom. Mét: hun favoriete recept. bleken te komen. Ik heb ze wel opgegeten – 1. Geen dierenleed weggooien is helemaal zonde – maar met schuld- gevoel. Ik ben sinds mijn zeventiende vegetariër Patricia Beekelaar wil eerlijk én lekker eten. en door mijn werk bij Varkens in Nood lees ik veel Dat is nog niet makkelijk, want sinds ze bij over voeding en de productie ervan. Ik weet Varkens in Nood werkt, weet ze steeds meer inmiddels zoveel dat het soms bijna onmogelijk is over (de productie van) vlees en andere voe- om boodschappen te doen. Ik kies ervoor om met dingsmiddelen. mijn eetpatroon niet bij te dragen aan oneerlijke handel, uitbuiting, dierenleed en milieuvervuiling. k kijk altijd op verpakkingen waar iets vandaan Dat is ook het leuke aan werken bij Varkens in ‘I komt, want ik wil bijvoorbeeld geen asperges uit Peru eten. Pas had ik toch een keer zonder goed Nood: duidelijk maken dat mensen een keuze hebben. Kijk, iedereen wil wel ‘de honger in de te kijken frambozen gekocht die uit Tanzania wereld’ oplossen, maar dat is ingewikkeld. Kiezen wat je eet, is eenvoudig en je kunt er vandaag mee beginnen.’ Kijk voor meer informatie over de (varkens)- vleesindustrie op www.varkensinnood.nl il de groe n te n Pas ta m et ge gr - ta gl ia te lle ge le pa pr ik a se ) co urge tte & - bi ol og is ch e (H ol la nd s ro og de to m aa tje - (h al f) zo ng ed di e he le du nn e) et ip s (v an - groe ne as pe rg te ge iten ka as - st uk je bi ol og is ch e za ch - wa ln oten - ol ijf ol ie um - pe pe r & zo ut - ve rs e ba si lic n n sn ijd en en du in du nn e pl ak ke m et Co urge tte in de len gte en as pe rg es du n in sm eren ijf ol ie . Pa pr ik a nn en in sm eren m et ol gr ill pa n. Groe nt en ku nten gr ill en in lle vo lg en s ol ijf ol ie en groe wo rd en ge gr ild . Tag lia te ev en tu ee l oo k in de ov en gr ild e co ur ge tte, pa pr ik a en in g be re id en . Ge s, ge iten ka as , ge br ui ks aa nw ijz ro og de to m aa tje n m et zo ng ed eren m et de as pe rg es m en ge r en zo ut en se rv wa ln oten , ba si lic um , pe pe an t ge iten ka as ga ni st is ch e va ri ta gl ia te lle . Vo or ee n ve en pe sto. Le kk er m et lic um - of wa ln ot 20 ve rv an ge n do or ba si juli 2009 la de ! fr is se groe ne sa
  • 21. ken pan aan bei de kan ten Fri sse gro ene sal ade Bak het spe k in een koe gen s op een stu kje (4 pers onen ) kna ppe rig . Leg het ver vol ruc ola en 300 gram Blue Stilt on keu ken pap ier om uit te lek ken . Doe de . Voe g een kle in 8 plak jes mag er gero okt spek spi naz ie in een gro te kom en oze ma rijn dre ssi ng toe 3 hand jes ruco la sch eut je sin aas app el-r htig doo r elk aar . 3 hand jes Holl and se spin azie men g het geh eel voo rzic vie r bor den en bro kke l 1 hand je waln oten Ver dee l de sal ade ove r gesn eden . Voe g ver vol gen s de 2 pere n, gesc hild en in blok jes hie rov er de Blu e Stil ton k aan de sal ade toe . 4 lent e-ui tjes , in ring etje s gesn eden pee r, wa lno ten en het spe de dre ssi ng en de len te- 4 eetl epe ls sina asa ppe l- Gar nee r de sal ade met rgr ane nst okb roo d roze mar ijnd ress ing ui. Tip : lek ker met mee in Nederland is er een steeds kleiner aantal super- markten met meer inkoopkracht. Mij viel op dat iedereen die écht produceert – en dan bedoel ik oorspronkelijke, niet gemanipuleerde producten – zijn spullen niet meer bij de consument krijgt. Supermarkten zoeken niet naar betere producten, 2. Boodschappen alleen goedkopere. Die wilde ik niet meer eten. Sterker nog, ik dacht: ‘Die willen we als maatschap- van de marqt pij niet eten.’ Het is niet goed voor mensen, dieren en milieu. Daarom heb ik Marqt opgezet: een Hij zag dat (kleine) producenten van oor- marktplaats waar je direct van de producent je spronkelijke producten het steeds moeilij- dagelijkse boodschappen koopt. Niet per se ker kregen om consumenten te bereiken. Dat biologisch, maar wel zo oorspronkelijk mogelijk, moest anders kunnen, besloot Quirijn Bolle, zonder onnodige toevoegingen en met respect voor en richtte Marqt op. dier, mens en milieu. En vers: de biologische melk uit de Weerribben ligt binnen 24 uur na het melken k werkte vijf jaar bij een supermarktbedrijf, bij ons in het schap.’ ‘I nationaal en internationaal. Wereldwijd zie je dat supermarkten steeds dominanter worden. Ook Meer over Marqt (en ook bovenstaand recept) vind je op www.marqt.com 3. Alleen Nederlandse appels Simone Kroon schreef met Sándor Schiferli het boek ‘Raap- steeltje, (H)eerlijk eten in Nederland’. Verkozen tot het beste Nederlandstalige kookboek van 2008. lak voor mijn afstuderen aan de ‘V Design Academy volgde ik een workshop over duurzaam design. Het ging ook over eten, bijvoorbeeld het bestaan van paarse en witte wortels. Ik raakte zo gefascineerd dat ik me ben gaan verdiepen in Hollands eten. Ik ging bij boeren langs, vroeg wat ze verbouwden, hoe ze iets maakten. Dat beschrijf ik in Raapsteel- tje. In de periode dat ik het boek schreef, at ik heel fanatiek biologisch en duurzaam. Nu is dat iets minder, maar nog altijd eet ik zoveel mogelijk seizoensproduc- ten. Ik koop geen kant-en-klaar maaltijden en haal bijvoorbeeld alleen maar Nederlandse appels.’ Meer informatie over Raapsteeltje en Simone Kroon staat op www.houseoforigin.nl juli 2009 21
  • 22. IN 2008 4,6%* RENDEMENT 2,5% BELASTINGVOORDEEL T O T 1 S E P T E M B E R G É É N A A N KO O P KO S T E N ASN-Novib Fonds: investeren in ondernemers én watertanks Via het ASN-Novib Fonds belegt u in microkredietinstel- lars opgehaald bij sociale investeer- lingen. ders, waaronder het ASN-Novib Fonds. Zij verschaffen leningen aan kleine ondernemers in ont- Dat stelt BRAC in staat microkredieten wikkelingslanden. te verstrekken aan meer dan 500.000 En stellen zo bijvoorbeeld Keniaanse gezinnen in staat om ondernemers in Oost-Afrika. watertanks te kopen voor schoon drinkwater. Schoon drinkwater Een andere MFI ie in een ontwikkelingsland een een duurzame manier. Het wil vooral waarin het ASN-Novib Fonds investeert, W bedrijfje wil starten of uitbrei- den, loopt vaak tegen een geldpro- de mogelijkheden van vrouwen in ont- wikkelingslanden versterken. BRAC is Kenya Women Finance Trust (KWFT). KWFT is sinds de oprichting in 1981 zo bleem aan. Reguliere banken verschaf- maakt het andere instellingen mogelijk hard gegroeid, dat het nu tot de top drie fen kleine ondernemers meestal geen met een beperkter risico te investeren van MFI’s in Kenia behoort. KWFT ver- krediet. Dat geldt zeker voor vrouwen; in hoogrisicolanden. In 2006 startte strekt alleen leningen aan vrouwen en zij vormen in de praktijk het grootste BRAC met activiteiten in drie landen heeft 208.000 klanten. Het ASN-Novib deel van de kleine ondernemers. Wél in Afrika: Zuid-Soedan, Tanzania en Fonds investeert momenteel 2 miljoen kunnen zij terecht bij microkrediet- Oeganda. In juni 2008 bereikte het zo’n euro in KWFT. Een van de doelstel- instellingen (MFI’s). Die verschaffen 150.000 vrouwelijke ondernemers met lingen van KWFT is om de last van het kleine leningen, vaak van minder dan een gemiddelde lening van 110 dollar. huishouden voor vrouwen te verlichten. 100 dollar, om bijvoorbeeld een naai- BRAC wil de activiteiten in Oost-Afrika Zo hebben zij meer tijd voor hun werk of atelier of timmerwerkplaats te star- en Zuid-Soedan verder uitbreiden. bedrijf. Daarom startte KWFT in 2006 ten, een marktkraam of dorpswinkel- Om dat te financieren heeft BRAC het met leningen waarmee vrouwen water- tje op te zetten, zaaigoed of een koe Africa Loan Fund opgezet. Daarvoor tanks kunnen aanschaffen voor huis- te kopen. Zo’n bedrijfje is een prima heeft het 62 miljoen Amerikaanse dol- houdelijk gebruik. Daarmee pakt het manier om uit de armoedeval te raken. En dat niet alleen. Het levert ook de Schoon drink- belegger iets op. Het ASN-Novib Fonds, water dankzij dat belegt in deze MFI’s, behaalde in watertanks 2008 een rendement van maar liefst gekocht met 4,6%*. Daar bovenop profiteert u als microkrediet. belegger in het fonds van een belas- tingvoordeel tot 2,5% (zie kader). Bovendien is het risico van beleggen in het ASN-Novib Fonds beperkt. Nog geen enkele microkredietinstelling in het fonds is in gebreke gebleven bij het betalen van de rente of het terug- betalen van de lening. En dat terwijl banken wereldwijd onbetrouwbare kredieten hebben uitstaan. Actief in Afrika De meeste MFI’s in de portefeuille van het ASN-Novib Fonds zijn actief in Zuid-Amerika, Azië en Oost-Europa. Maar het investeert ook in inmiddels vijf Afrikaanse lan- den. Dat is mede mogelijk door BRAC, een van oorsprong Bengalese MFI zonder winstdoelstelling. De missie van BRAC is armoede te bestrijden op 22 juli 2009
  • 23. fonds het gebrek aan schoon drinkwater BELASTINGVOORDEEL TOT 2,5% aan, dat een belangrijke oorzaak is van Als u belegt in het ASN-Novib Fonds profiteert u van een extra belastingvoor- ziekte en sterfte. De watertanks verza- deel van maximaal 2,5%. Dit komt bovenop het nettorendement van het fonds, melen regenwater vanaf de daken van dat in 2008 4,6%* bedroeg. huizen en ook drinkwater dat onregel- U profiteert van de vrijstelling voor sociaal-ethische beleggingen in box 3. matig uit de waterleidingen komt. Daar- Daardoor bespaart u per saldo 1,2% vermogensrendementsheffing over door beschikken gezinnen over water een inleg van maximaal € 55.145 (2009). dat nodig is voor koken en drinken. De U krijgt 1,3% van de gemiddelde waarde van uw belegging terug van de waterkwaliteit verbetert, wat de kans fiscus. Deze heffingskorting geldt voor de sociaal-ethische beleggingen op ziekte vermindert. Bovendien hou- die in box 3 zijn vrijgesteld. den de gezinsleden – vooral de vrouwen Uw fiscale voordeel kan dus oplopen tot (1,2% + 1,3% =) 2,5% van het bedrag en meisjes – meer tijd over. Zij hoeven dat u in het ASN-Novib Fonds inlegt, tot maximaal € 55.145. Bent u getrouwd immers niet meer elders water te halen. of geregistreerd partner, dan gelden deze voordelen voor u samen tot KWFT verwacht in 2009 zo’n 14.000 € 110.290 (2009). leningen te verstrekken voor water- tanks, voor een bedrag van in totaal 2,76 miljoen Amerikaanse dollars. Heeft u een ASN Beleggingsrekening fonds op www.asnbank.nl > Beleggen > Doet u mee? De vraag naar microkre- of ASN Optimaalrekening? Dan kunt Beleggingsvormen > ASN-Novib Fonds. dieten is enorm, dus de MFI’s kunnen u meteen beleggen in het ASN-Novib Of vraag met de antwoordkaart in het veel geld gebruiken. Daarom wil het Fonds. Met een ASN Beleggingsreke- hart van Spaarmotief de folder en het ASN-Novib Fonds graag méér investe- ning maakt u, onder vermelding van aanmeldingsformulier aan. ren in MFI’s. Bijvoorbeeld in het Kenya (uitsluitend) uw eigen ASN Beleggings- * Zie ook het rendementsoverzicht op pagina 17. Women Finance Trust. Deze MFI heeft rekeningnummer, geld over naar het De waarde van uw belegging kan fluctueren. In prima toekomstplannen. Eind dit jaar specifieke rekeningnummer van het het verleden behaalde resultaten bieden geen gaat KWFT sanitatieproducten aanbie- ASN-Novib Fonds: 87.34.49.630. Hou- garantie voor de toekomst. Het ASN-Novib den, zoals draagbare toiletten. Het wil ders van een ASN Optimaalrekening Fonds is in het bezit van een vergunning van de ook geld uitlenen voor waterfilters om kunnen meedoen door een opdracht- Autoriteit Financiële Markten op grond van de het water echt veilig te maken. Wilt u formulier beleggen in te sturen of door Wet op het financieel toezicht (Wft). Het pros- geld naar schoon water laten vloeien? hun opdracht online te geven. pectus is kosteloos op aanvraag verkrijgbaar bij de ASN Bank in Den Haag. Voor het ASN-Novib Dan kunt u meedoen door (meer) te Belegt u nog niet bij de ASN Bank en wilt Fonds is een financiële bijsluiter opgesteld met beleggen in het ASN-Novib Fonds. Tot 1 u deelnemen in het ASN-Novib Fonds? informatie over het product, de kosten en de september a.s. betaalt u géén aankoop- Via www.asnbank.nl kunt u direct een risico’s. U vindt de financiële bijsluiter op www. kosten. De inlegtermijn is minimaal een ASN Optimaalrekening openen. Ook asnbank.nl. Lees de bijsluiter voordat u het pro- half jaar. vindt u uitgebreide informatie over het duct koopt. juli 2009 23
  • 24. Afdeling Duurzame Financieringen steeds drukker Van tuktuk tot windmolenpark Sinds enkele jaren beschikt de ASN Bank over een afdeling Duur- zame Financieringen. De zes medewerkers krijgen het steeds drukker, want er is grote behoefte aan de financiering van duur- zame projecten. Geert Fijnaut en Anouk Blüm leggen uit waarin zij het geld van ASN-beleggers en -spaarders investeren. ‘W e hebben twee speerpunten’, begint Fijnaut. ‘Duurzame energie, vooral wind op land, en duurzaam bouwen.’ Hierin financiert de afdeling Duurzame Financieringen, investeert de afdeling namens de bank in een breed scala aan kleine kredieten. ‘In tegenstelling tot andere banken financieren we voornamelijk projecten’, legt Blüm uit. ‘Als we een windmolen- project financieren, is die windmolen zelf onze die onder leiding staat van Jort Bakker, vooral zekerheid. We krijgen dan geen bedrijfspand of voor het ASN Groenprojectenfonds. Daarnaast debiteurenportefeuille als onderpand. De Foto: Josje Deekens Anouk Blüm, Jort Bakker en Geert Fijnaut 24 juli 2009
  • 25. MEER WETEN? Leest u in dit artikel iets dat u aanspreekt? Of wilt u van gedachten wisselen over de financiering van een duurzaam project? Neem dan contact op met de afdeling Duurzame Financieringen projecten moeten natuurlijk financieel gezond via telefoonnummer 070-356 93 37 of zijn: ze moeten voldoende geld opleveren om te e-mail duurzame.financieringen@ voldoen aan hun aflossingsverplichtingen.’ En ze asnbank.nl. moeten duurzaam zijn. Dat toetst de afdeling Duurzaamheidsbeleid van de bank. Wanneer een project niet duurzaam genoeg is, wordt er geen geld in gestoken. ‘Een extra slot op de deur’, aldus Fijnaut. opslag (WKO), een duurzame manier om wonin- gen, kantoren en bijvoorbeeld ziekenhuizen te Geothermie De financiers zijn heel actief in verwarmen en te koelen. Bovendien ligt een sterke windenergie. ‘Want je wekt elektriciteit op focus op de financiering van duurzame bouw in zonder uitstoot van koolstofdioxide. Maar er zijn geheel. ‘We werken samen met SNS Property zitten nadelen aan windenergie,’ stelt Fijnaut. Finance en staan daardoor middenin de bouw- ‘Je kunt de wind niet regelen. Volgens sommige wereld’, zegt Fijnaut. ‘Zo kunnen we daar tevens mensen zijn windmolens lelijk. Ze maken geluid duurzaamheid aan de orde stellen. We zijn als ze draaien. Daardoor wekken ze soms verzet bijvoorbeeld betrokken bij het nieuwe hoofd- op. Er is beleid nodig om te bepalen waar wind- kantoor van TNT in Hoofddorp, dat het meest molens mogen staan. En er is subsidie nodig, want duurzame gebouw van Europa gaat worden. Ook windenergie bedruipt zichzelf nog niet. Kolen- de verduurzaming van bestaande woningen is een centrales zijn goedkoper, maar de schade van hun uitdaging. We brengen duurzaamheid over het CO2-uitstoot wordt dan ook niet doorberekend in voetlicht bij bijvoorbeeld ondernemers. Dan merk de kostprijs van de energie.’ De financiers zien je dat er twee misverstanden zijn. Ten eerste dat een grote toekomst voor wind op zee. Daar waait duurzaamheid geld kost. Maar hoewel de investe- het harder én er wonen geen mensen die er last ringen groter zijn, is de exploitatie goedkoper. Als van hebben. Tot nu toe bouwen bijna alleen je bijvoorbeeld een school voorziet van een WKO- nutsbedrijven windmolenparken op zee. ‘De installatie en zonnepanelen, win je een goed projectvorm moet een geaccepteerde manier leefklimaat en lagere energiekosten. Een tweede worden voor financiering van wind op zee’, vinden misverstand is dat duurzaamheid moeilijk te de ASN-financiers. ‘Wij zijn momenteel bezig met financieren is. Daar zijn wij het niet mee eens. een Belgisch windmolenpark in de Noordzee. Dat Zo’n financiering is prima mogelijk, als de geld- wordt dan onze eerste buitenlandse financiering stroom maar voldoende is om de rente en en de tweede volledige projectfinanciering van aflossing te betalen. Als een project geen geld wind op zee. Ook is de ASN Bank partner van oplevert, is het eigenlijk niet duurzaam. Want Zeekracht, dat burgers betrekt bij de ontwikke- duurzaamheid heeft wel degelijk een financiële ling van wind op zee. Dat is een grote stap component.’ voorwaarts voor de duurzame energie.’ Ook zonne-energie heeft volgens de financiers Taxi op drie wielen De financiers van de toekomst. Momenteel ontwikkelt deze technolo- ASN Bank willen hun kennis over duurzaamheid en gie zich heel snel. En wanneer de panelen efficiën- financieren ook voor andere organisaties inzetten. ter worden, daalt de kostprijs. Geothermie biedt ‘Bijvoorbeeld charitatieve fondsen’, zegt Fijnaut. eveneens goede kansen. ‘Daarbij worden diepe ‘Als die hun geld willen hergebruiken, kunnen ze bronnen geboord’, legt Blüm uit. ‘Elke honderd het aan een project lenen in plaats van geven. meter dieper stijgt de temperatuur gemiddeld Fondsen hebben echter weinig ervaring met drie graden. Het hete water kun je gebruiken om leningen en risicoanalyse. Dat kunnen wij regelen. elektriciteit op te wekken en voor verwarming. Zo steunen we heel leuke initiatieven, zoals de Momenteel is echter slechts circa 65 procent van TukTuk Company. Die wil de huidige tuktuks – dat de boringen succesvol, terwijl de investering per zijn kleine, open taxi’s op drie wielen – ombouwen boring miljoenen euro’s bedraagt. De Neder- tot elektrische tuktuks. Elektrische tuktuks stoten landse overheid wil hiervoor een garantie in het geen CO2 uit. Ze zijn goedkoper, zuiniger en leven roepen, maar de goedkeuring moet op kleiner dan een reguliere taxi. Samen met het ‘Brussel’ wachten.’ Haagse Fonds 1818 investeren we erin. Maar ook elders hebben zulke kleinschalige, aan onze missie Middenin bouwwereld De financieringsactivi- gerelateerde financieringen toekomst. Zo steunen teiten rond de energievoorziening van duurzaam we op lokaal niveau duurzame initiatieven met een bouwen concentreren zich op warmte-koude- sociaal of maatschappelijk karakter.’ juli 2009 25
  • 26. ASN BELEGGINGSUNIVERSUM Duurzaamheid én rendement dankzij onze beleggings- professionals Duurzaam beleggen: zó doen we dat precies Belegt u in een beursgenoteerd fonds van de ASN Bank? Dan wordt uw geld geïn- vesteerd in ondernemingen, overheden en instellingen die zorgvuldig omgaan met mens, dier en milieu én goede financiële vooruitzichten hebben. Maar hoe zijn we daar als ASN Bank zo zeker van? We leggen het u exact – en per beleggingsfonds – uit. anneer u belegt in de ASN van het Franse Vigeo. Informatie over Amerikaanse W Beleggingsfondsen, verwacht u dat wij zorgen voor een goed ondernemingen levert KLD. Voor de Aziatische markt, inclusief Japan, gebruiken de analisten de data van Good rendement, gegeven de economi- Bankers. Ten slotte biedt Innovest informatie over sche omstandigheden. Maar, bedrijven wereldwijd die mogelijk geschikt zijn voor het misschien nog wel belangrijker, u ASN Milieu & Waterfonds. Zo maken we optimaal wilt er zeker van zijn dat de fondsen gebruik van de kennis van deze dataleveranciers over hun uw geld op een duurzame manier lokale markten, die immers allemaal verschillend in beleggen. Dus niet in ondernemin- elkaar zitten. De duurzaamheidsanalisten doen ook zelf gen en instellingen die zich actief onderzoek. Zij nemen contact op met bedrijven en schuldig maken aan zaken als bestuderen websites en andere informatie, bijvoorbeeld kinderarbeid, een grote CO2- van niet-gouvernementele organisaties en vakbonden. uitstoot, wapenproductie, dier- proeven, vervuiling etc. Maar wel in Selecteren, stemmen en praten Al die informatie is bedrijven en organisaties die niet zonder meer bruikbaar voor de selectie van onze zorgvuldig omgaan met mens, dier beleggingen. De duurzaamheidsanalisten vertalen de en milieu. En die geen problemen informatie naar onze duurzaamheidscriteria en rapporte- afschuiven op kwetsbare bevol- kingsgroepen of toekomstige generaties. DUURZAAMHEIDSDILEMMA’S ABB Ltd (Zwitser- Hoe zorgen wij er nu voor dat de land) behoort tot de grootste bedrijven op het beleggingen van onze fondsen gebied van elektrotechniek. De sociale prestaties daaraan voldoen? Aan de basis van al en het mensenrechtenbeleid zijn goed en ABB onze beleggingsbeslissingen ligt het heeft een uitgebreid milieubeleid. Het is echter duurzaamheidsbeleid van de ook betrokken bij de constructie van de controver- ASN Bank. Elke onderneming, siële Merowe-dam in Soedan. Mensenrechtenacti- organisatie, instelling en overheid visten bekritiseren dit project vanwege de waarin we investeren, wordt getoetst negatieve invloed op het milieu en de bevolking. aan dit beleid. Dat doen we niet alleen: Daarom hebben wij ABB verwijderd uit het ASN we hebben daarvoor de hulp ingescha- Beleggingsuniversum. keld van de duurzaamheidsanalisten van SNS Asset Management. Zij kennen Toyota ontwikkelt relatief zuinige auto’s. Waarom onze duurzaamheidscriteria door en beleggen wij daar niet in? Auto’s, hoe zuinig ook, door. Ze onderzoeken bedrijven en hebben nog steeds een grote negatieve invloed op instellingen om te beoordelen of die het milieu, vooral door de CO2-uitstoot tijdens het duurzaam genoeg opereren volgens onze rijden. De verbrandingsmotor is een verouderde maatstaven. Bij dat onderzoek maken zij techniek. Wanneer een autofabrikant echt inzet op gebruik van informatie van in duurzaam- de elektromotor, komt hij wellicht voor investering heid gespecialiseerde dataleveranciers. De in aanmerking. Zolang dat niet het geval is, informatie over Europese bedrijven komt investeren we helemaal niet in deze sector. 26 juli 2009
  • 27. Illustratie: Louis Visser ren hun bevindingen. Zes keer per jaar bespreekt de mingen. Daarvoor is ook de afdeling Duurzaamheids- ASN Selectiecommissie die rapporten, daarbij geadvi- beleid van de ASN Bank verantwoordelijk. seerd door de afdeling Duurzaamheidsbeleid. De directie van de ASN Bank vormt een afgewogen oordeel ASN Aandelenfonds De fondsbeheerder van onze over elke onderzochte onderneming en instelling. Na meeste fondsen is SNS Asset Management. Voor de goedkeuring komen zij in het ASN Beleggingsuniver- beleggingsportefeuille van het ASN Aandelenfonds sum. Dit bevat de ondernemingen, landen en overige kiest de beheerder zo’n 120 ondernemingen uit de debiteuren die op grond van hun duurzaamheidspresta- circa 130 in het fondsuniversum. Daarbij laat hij zich ties in aanmerking komen voor belegging. leiden door een interne maatstaf voor spreiding over De volgende stap is te selecteren welke ondernemingen de verschillende economische sectoren. De sectoren en instellingen in de portefeuilles van de fondsen waarin de ASN Bank niet belegt op basis van haar komen. Eindverantwoordelijk voor deze selectie is duurzaamheidscriteria, zoals oliemaaschappijen en ASN Beleggingsinstellingen B.V., in de persoon van de auto-industrie, komen daarbij in de praktijk niet Bas-Jan Blom, directeur ASN Beleggingsfondsen. De in aanmerking. De fondsbeheerder let tevens op de dagelijkse werkzaamheden zijn ondergebracht bij spreiding naar omvang van de ondernemingen, gespecialiseerde fondsbeheerders. Zij selecteren de uitgedrukt in hun beurswaarde. En hij spreidt de beleggingen op basis van hun financiële vooruitzichten beleggingen over regio’s. Dat doet hij volgens de en soliditeit. Daarnaast bestaat het duurzame beleg- benchmark van het fonds. Met behulp van een gingsbeleid uit twee andere activiteiten: stemmen en benchmark kun je de prestaties van een fonds ‘engagement’, ofwel de dialoog aangaan met onderne- vergelijken met die van soortgelijke beleggin- > juli 2009 27
  • 28. DIALOOG MET ONDERNEMINGEN Wij verwijderden uitgeverij Reed Elsevier in april 2007 uit ons beleggingsuniversum omdat het zijn toegelaten en spoort hen aan hun wapenbeurzen organiseerde, voor ons een duurzaamheidsbeleid te verbeteren. onacceptabele activiteit. Reed Elsevier nam Daarover rapporteert Kempen regel- de kritiek van de ASN Bank en anderen matig aan de afdeling Duurzaamheids- uiteindelijk serieus en beëindigde zijn beleid van de ASN Bank. Na twee jaar betrokkenheid bij de verspreiding van beoordeelt deze of een onderneming wapens. Daarom namen wij het begin 2008 voldoende vooruitgang heeft geboekt om haar weer op in ons beleggingsuniversum. definitief toe te laten tot het universum. Zo niet, dan wordt zij verwijderd. Deze dialoog heeft vaak Starbucks kiest actief voor fair trade. Onlangs een succesvolle afloop. kwam het echter in opspraak omdat het de vakbonden niet respecteert. Toen er een Star- ASN Milieu & Waterfonds Impax Asset bucks-vakbond werd opgericht, zei Star- Management in Londen beheert de portefeuille van bucks-voorman Howard Schultz: ‘Als ze het ASN Milieu & Waterfonds. Deze beheerder is vertrouwen hadden in mij en in mijn beweeg- gespecialiseerd in ondernemingen die actief zijn in redenen, hebben ze geen vakbond nodig.’ de milieu- en watertechnologie. Het beleggingsuni- Aanleiding om de onderneming te vragen wat versum van dit fonds beslaat circa 110 bedrijven in de er aan de hand is. hele wereld, waarvan er circa zestig in de portefeuille zitten. Dit zijn kleinere ondernemingen die belangrijk zijn bij de realisatie van een duurzame toekomst. gen. De benchmark van het ASN Aandelenfonds is de Meestal hebben zij echter nog een zwak beleid voor MSCI Wereldindex, die is gespreid over Europa (60%), mensenrechten en ketenverantwoordelijkheid. Dat de Verenigde Staten (30%) en Japan (10%). De beheer- bespreekt de afdeling Duurzaamheidsbeleid met hen, der vormt zich een oordeel over zowel de cijfers van elke om ze aan te sporen ook op dit punt goed te presteren. onderneming als over kwalitatieve kenmerken, zoals de kwaliteit van het management. Op basis daarvan besluit Duurzaam en rendabel Hoe rendabel is duurzaam hij een aandeel in de portefeuille van het ASN Aandelen- beleggen nu vergeleken met niet-duurzaam beleggen? fonds op te nemen. SNS Asset Management voert ook Een duurzame strategie kan ondernemingen op termijn het duurzame stembeleid van de ASN Bank uit. Het concurrentievoordeel opleveren. Doordat duurzame stemt bij zoveel mogelijk aandeelhoudersvergaderingen ondernemingen gemiddeld genomen beter worden van ondernemingen in de portefeuille van het geleid, lopen ze minder kans op controverses en ASN Aandelenfonds. excessen. Zij vermijden bepaalde risico’s, zoals reputa- tieschade of boetes voor overtredingen van bijvoor- ASN Obligatiefonds Ook het ASN Obligatiefonds beeld milieuwetten. Doordat ze hun werknemers goed wordt beheerd door SNS Asset Management. De behandelen, is er minder verloop. Tevens opereren zij fondsbeheerder belegt voornamelijk in staatsobligaties transparant, zodat de belegger niet voor onaangename van landen die euro-obligaties uitgeven én in het verrassingen komt te staan. De afgelopen decennia is beleggingsuniversum van het fonds zitten. Al naar dan ook gebleken dat het rendement van duurzaam gelang de marktomstandigheden bevat het fonds tevens beleggen op de lange termijn niet onderdoet voor dat bedrijfsobligaties, maar alleen van ondernemingen uit van niet-duurzaam beleggen. het beleggingsuniversum van het ASN Aandelenfonds. Het ASN Mixfonds combineert de portefeuilles van het ASN Aandelenfonds en het ASN Obligatiefonds. De LEES VERDER fondsbeheerder bepaalt de verhouding tussen deze Wilt u weten welke onder- beide delen op basis van de vooruitzichten voor de nemingen in aanmerking financiële markten. komen voor de ASN Beleggingsfond- sen? Kijk op www.asnbank.nl > ASN Small & Midcap Fonds Het beheer van het Beleggen > Beleggingsbeleid > ASN Small & Midcap Fonds is in handen van een zeer ASN Beleggingsuniversum. ervaren, gespecialiseerd team van Kempen Capital Management in Edinburgh. Dit selecteert voor de portefeuille circa 25 van de ruim honderd Europese middelgrote en kleinere ondernemingen in het fonds- universum. Soms krijgen deze ondernemingen eerst een ‘voorlopige status’. Kleinere ondernemingen hebben namelijk vaak wel een milieubeleid, maar nog onvol- doende beleid op het gebied van mensenrechten. Of zij nemen geen verantwoordelijkheid voor de productie- keten waarvan zij deel uitmaken. Kempen houdt intensief contact met de ondernemingen die voorlopig 28 juli 2009
  • 29. NEDERLANDS CULTUURLANDSCHAP OP TV Vanaf donderdag 23 juli wordt de zesdelige serie Op reis met Van Rossem herhaald op Nederland 2. Deze NCRV-serie is in nauwe samenwerking met Vereniging Nederlands Cultuurlandschap tot stand gekomen. Historicus Maarten van Rossem bezoekt elke aflevering een ander ken- merkend gebied. De vrijdagochtend erna is de herhaling om 10:30 uur, opnieuw op Foto: Anoeska, Nationale Beeldbank Nederland 2. LEES VERDER Lees meer over de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap op Prikkeldraad weg, www.nederlandscultuurlandschap.nl natuur terug Geen prikkeldraad, maar heggen, sloten en houtwallen. Dat is het motto van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap. Het is mooi, en het trekt bijzondere planten en dieren. De vereniging restaureert eeuwenoude landschapselementen, mede dankzij een gift van de ASN Foundation. ederlanders vinden vaak dat plekken als het Maasheggengebied bij ‘N Boxmeer of het Anlooerdiepje in Drenthe een ‘buitenlands mooie’ uitstraling hebben, met hun slootjes, heggen en houtwallen die akkers en weilanden scheiden. Maar dat is juist oer-Hollands’, zegt Valentijn te Plate van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap. ‘En trouwens, waarom zou iets moois niet Nederlands kunnen zijn?’ Als dit landschap opnieuw kenmerkend voor Nederland wordt, heeft dat grote voordelen, stelt Valentijn. ‘De laatste mooie landschappen in Neder- land leveren nu al jaarlijks acht miljard euro omzet door toerisme op. En er is nog zo’n tweehonderdduizend kilometer prikkeldraad dat we kunnen vervangen. De overheid heeft laten uitrekenen dat dit achttien miljard euro oplevert. Daarbij biedt het ruimte voor ASN ONDERSTEUNT bijzondere planten en dieren.’ De berekeningen van de vereniging – het project Deltaplan – zijn inmiddels kabinetsbeleid. Verval Naast het opnieuw mooi maken van kale landschappen heeft de vereni- ging een ander belangrijk project: de Landschapswacht. Het doel is om vervallen heggen en wallen gratis voor boeren te restaureren. Valentijn: ‘Boeren krijgen te weinig subsidie om deze landschapselementen te onderhouden. Dat bete- kent verval. En wat overblijft, is prikkeldraad.’ Via Landschapswacht zijn inmiddels vijftig stukken gerestaureerd, bijvoor- beeld een stuk heg van tweehonderd meter. De ASN Foundation schonk 10.000 euro als bijdrage. De restauraties vormen een inspiratiebron voor het project Deltaplan. De regering heeft in verschillende delen van Nederland gebieden aangewe- zen als testomgeving. ‘Het is de bedoeling om een spaarpot aan te leggen, waarvan alleen de rente ten goede komt aan het landschap. We doen een duurzame marktconforme betaling aan boeren die zo hun eigen landschaps- elementen kunnen onderhouden’, licht Valentijn toe. ‘Want de huidige subsidies kunnen zomaar worden afgeschaft als de politieke kleur van de regering verandert. Met tweehonderdduizend kilometer extra groen komen er miljarden planten en dieren bij. En de boer krijgt voldoende betaald.’ juli 2009 29
  • 30. Els Buntsma en Peter van Corler Foto: Daniel de Groot MIJN KEUZE ‘ASN Betaalrekening speciaal voor de verbouwing’ Met de ASN Bankrekening kunt u nu al uw betalingen op een duurzame manier regelen. Ideaal voor het Utrechtse koppel Els Buntsma en Peter van Corler. Zij doen alle betalingen voor hun verbouwing via die rekening. Peter: ‘We kochten ons huis tien jaar geleden. Van de ASN Bank weten we dat die in duurzame Alles was nog in de oude staat. Met een gas- projecten investeert. Daar bankieren is toch een vrij kacheltje en enkel glas. We hebben toen al simpele manier om bij te dragen aan een betere een en ander aangepakt. Nu is de zolder aan wereld?’ de beurt. We maken er een werkruimte van Els: ‘We kregen vlak voor de grote publieke intro- en zetten er een dakkapel op.’ ductie van de ASN Bankrekening een brief in de bus Els: ‘Voor de verbouwing hebben we onze over het nieuwe product. Via internet hebben we de hypotheek uitgebreid. Dat geld staat nu op papieren aangevraagd. Toen was alles zo geregeld.’ de ASN Bankrekening. Die hebben we Peter: ‘Ik ben niet zo kieskeurig qua voorwaarden speciaal voor deze opknapbeurt geopend. en service. Als mijn geld goed staat, is het prima.’ Hopelijk is de verbouwing eind dit jaar Els: ‘Ik zoek wel uit of we waar voor ons geld helemaal klaar.’ krijgen. Bij de ASN Bankrekening krijgen we Peter: ‘We zitten erover te denken om dan bijvoorbeeld ook rente. Weliswaar maar 1 procent, definitief over te stappen van onze huidige maar de meeste banken doen dat niet.’ bank ING naar de ASN Bank. Inderdaad, van- Peter: ‘Weer een reden om helemaal over te wege het duurzame karakter. Eigenlijk is het stappen. Tja, dan moet je wel alle instanties krom; je geeft aan goede doelen, maar laat je inlichten hè?’ geld wel op een rekening staan van een bank Els: ‘Dat komt wel goed met de overstap- waarvan je niet weet hoe die het besteedt. service.’ 30 juli 2009
  • 31. ASN RENTE TARIE VEN met ingang van 30 mei 2009 ASN Ideaalsparen Spaar elke maand voor de hoogste rente Ongeacht het saldo 4,00% Automatisch elke maand € 50,- tot € 500,- sparen en de hoogste Nu maximaal € 10.000,- extra inleg mogelijk rente verdienen. Uw tegoed is onbeperkt kosteloos opneembaar. (bij en/of rekeningen € 20.000,- ) Meer informatie over extra inleggen op www.asnbank.nl ASN Méérsparen Ontvang meer rente als u meer spaart Bij een tegoed vanaf € 10.000,- 3,50%* * Dit rentepercentage geldt over het gehele saldo. Het maximum Bij een tegoed tot € 10.000,- 2,00% inlegbedrag per rekening is € 1,5 miljoen. Verder geen inleg- Met steun aan projecten tegen kinderarbeid beperkingen. Uw tegoed is onbeperkt kosteloos opneembaar ASN Wereldsp@ren 3,00%* Sparen via het internet met extra hoge rente Basisrente, ongeacht het saldo 1,50% * Rente tot 3,00% bij tegoed tot € 1,5 miljoen (daarboven, zie Extra rente, zie voorwaarden 1,50% www.asnbank.nl), bestaande uit basisrente en extra rente over Sparen via het internet. Geen minimuminleg bedragen die een half kalenderjaar op de rekening staan, zie vereist en geen opnamekosten voorwaarden. ASN Optimaalrekening Eén rekening voor sparen en beleggen Bij een tegoed tot € 1,5 miljoen 2,50% Duurzaam sparen en/of beleggen in alle ASN-fondsen via één Bij hoger tegoed zie www.asnbank.nl rekening. Geen minimuminleg vereist. Uw spaartegoed is onbeperkt Met optimaal rendement kosteloos opneembaar. ASN Internetsp@ren Prima rente en volledige vrijheid Bij een tegoed tot € 1,5 miljoen 2,50% Sparen via het internet. Geen minimuminleg. Uw tegoed is onbeperkt Bij hoger tegoed zie www.asnbank.nl kosteloos opneembaar. ASN Sparen en ASN Milieusparen Gemakkelijk en volledig vrij sparen Ongeacht het saldo 1,25% Bij ASN Milieusparen wordt uw spaargeld uitsluitend geïnvesteerd in milieuprojecten. ASN Sparen Extra en ASN Milieusparen Extra 2,00%* ASN (Milieu) Sparen met extra rente Basisrente, ongeacht het saldo 1,00% *Rente tot 2,00%, bestaande uit basisrente en extra rente over Extra rente, zie voorwaarden 1,00% bedragen die een halfjaar op de rekening staan, zie voorwaarden. ASN Jeugdsparen Sparen voor de toekomst van kinderen Ongeacht het saldo 4,00% Sparen voor kinderen tot 18 jaar. Met steun aan straatkinderprojecten Minimum eerste inleg € 50,- Tegoed niet vrij opneembaar. ASN Werknemerssparen Bedrijfssparen via uw werkgever ASN Spaarloonrekening 3,00% Wettelijke spaarregelingen met aantrekkelijke fiscale voordelen. ASN Levenslooprekening 3,50% ASN Depositosparen Vaste looptijd, vaste hoge rente Jaarrente, looptijd 1 jaar 2,50% Minimale inleg € 500,-, geen maximum inleg. Looptijd naar keuze van Jaarrente, looptijd 2 jaar 2,50% 1 tot 10 jaar vast. Bij tussentijdse opname 5% kosten. Aan het einde Jaarrente, looptijd 3 jaar 2,75% van de looptijd is de inleg kosteloos opneembaar. Voor maandrente- Jaarrente, looptijd 4 jaar 3,00% deposito’s gelden andere voorwaarden en rentetarieven, zie hiervoor Jaarrente, looptijd 5 jaar 3,25% de informatie op www.asnbank.nl. Jaarrente, looptijd 6 jaar 3,50% Jaarrente, looptijd 7 jaar 3,75% Jaarrente, looptijd 8 jaar 4,00% Let op mogelijke rentewijzigingen. Kijk voor de meest actuele rente- Jaarrente, looptijd 9 jaar 4,25% tarieven op www.asnbank.nl Jaarrente, looptijd 10 jaar 4,50% ASN RENDEMENTEN Naam fonds Jaar van Koers in euro’s op Gemiddeld Gemiddeld Gemiddeld jaar- Gemiddeld jaar- oprichting rendement laatste rendement laatste rendement laatste rendement laatste 01-01-2009 30-04-2009 3 maanden 12 maanden 36 maanden 60 maanden ASN Aandelenfonds 1993 40,98 41,11 2,28% -23,37% -11,18% -1,91% ASN Obligatiefonds 2001 27,80 26,83 1,66% 8,46% 4,07% 3,64% ASN Mixfonds 1990 55,51 54,17 1,92% -6,50% -2,71% 1,48% ASN Small & Midcap Fonds* 2006 13,93 13,82 7,25% -40,41% -16,51% - ASN Milieu & Waterfonds 2001 11,04 11,98 3,81% -25,36% -9,76% 3,56% ASN Groenprojectenfonds 1995 26,10 25,98 1,16% 4,77% 2,61% 2,34% ASN-Novib Fonds 1999 53,40 52,05 1,31% 4,83% 3,17% 2,89% De rendementscijfers zijn per 30 april 2009 berekend, inclusief het herbelegd dividend. De rendementen van het ASN Groenprojectenfonds en het ASN-Novib Fonds zijn exclusief fiscaal voordeel. Voor beide fondsen geldt sinds 1 november 2008 een minimale inlegtermijn van een halfjaar. Meer informatie hierover op www.asnbank.nl. * Gemiddeld netto jaarrendement van het ASN Small & Midcap Fonds sinds oprichting: -16,63% De waarde van uw beleggingen kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. De ASN Beleggingsfondsen zijn in het bezit van een vergunning van de Autoriteit Financiële Markten op grond van de Wet toezicht beleggingsinstellingen (Wtb). Een prospectus van elk fonds is kosteloos op aanvraag verkrijgbaar bij de ASN Bank in Den Haag. Voor de ASN Beleggingsfondsen zijn financiële bijsluiters opgesteld met informatie over het product, de kosten en de risico’s. U vindt de financiële bijsluiters op www.asnbank.nl. Lees de bijsluiter voordat u een beleggingsrekening opent. juli 2009 31