Osatuberri 6. zk.
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
927
On Slideshare
927
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Osatuberri IRITZIA | 9 Eguraldi onaren GURE ELKARTEAK | 12-13 Emakumeen aurkako indarkeriari GERTUTIK | 18-19 Beñat Intxausti 2012ko urria | 6. zk. EUSKARA OSAKIDETZAN | 20-21 Euskararen presentzia osasun arriskuez aurre egiteko taldea Gurutzeta Ospitalean MENDAROKO OSPITALEA 20 URTE DEBABARRENEKO BIZTANLEEN OSASUNA ZAINTZEN | 5-8Osatu berri 6.indd 1 25/10/12 12:49:56
  • 2. 2 | EDITORIALA Magoak eta arrakasta Laster Osakidetzako Euskara Zerbi- Neurri handi batean, adimen portaera apalen bidez eman digun tzuko lankide batek –formalki bai- emozionalak biltzen ditu goian ai- sakontasun handiko irakaspen hori no ez da langile, izatez magoa edo patutako aldagai horiek eta, hain izan dadila geure bide erakusle. aztia baita– erretiroa hartuko due- zuzen, horrexegatik jo du Osaki- la eta, egoki da eta zuzen, oro har detzako Prestakuntza Zerbitzu Osakidetzako Euskara Zerbi- eguneroko bizitzako giza harrema- korporatiboak jarduera-lerro ga- tzuak besarkada sentitu batekin netan, baina bereziki Osakidetzak rrantzitsutzat azken urte hauetan onena opatu nahi dio Felixi ekingo bezero eta pazienteei ematen dien psikologiaren arloko gai hori. duen bizitzako garai itxaropentsu osasun arretan, tratuaren hurbilta- honetarako eta, inork gogoraraztea sunak, pazientziak eta enpatiak du- Adimen emozionalaren argi- behar ez duen arren, pozik bizi! ten garrantziaz zenbait hitz esatea. talpen nabarmenena, segurutik, Daniel Golemanen Emotional In- Izan ere, ukaezina da portaera telligence da, eta bertako pasarte horiek eguneroko bizitzan (harre- batean jasota dago arestian aipatu- man sozialetan, lan-harremanetan, tako mago kontzeptua: sentimen- harreman sentimentaletan) arra- du onen olatu kutsagarria, lankide- kasta izateko aukera gehiago es- bezeroen urduritasuna eta umore kaintzen digutela eta, Osakidetzari txarra uxatu eta bihotzak ireki eta dagokionez, zerbitzu asistentzialen bigunarazten dituen pertsona. kalitatea hobetzen laguntzen du- tela. Bide batez, harira dator gogo- Geure Euskara Zerbitzuan, mago raraztea bezeroek eta pazienteek horrek Felix du izena, eta lankideok hautatzen duten preferentziazko nahiz bezeroek aztikeria goxo horie- hizkuntzan arreta egitea bat dato- taz disfrutatzeko aukera izan dugu rrela adierazpen horrekin. hamar urtean. Bere eguneroko URRIA AZAROA Ezkerraldea-Enkarterri EUSKARA IKASTAROAK Kudeaketaren Eskualdeko Prestakuntzako Urriaren 29an, 2012-2013ko berrikuntzarako Osakidetza III. Jardunaldia ikasturteko otsail eta ekain arteko SARIEN IV. EDIZIOA Jardunaldian izena emateko epea euskara ikastaroetan izena emate- Sarien helburua da lan-taldeek zabalik dago. Jardunaldia ko epea irekiko da. eta unitate ezberdinek propo- azaroaren 16an egingo da 1. Lan-orduetako ikastaroak: samenei buruzko praktikan eta Barakaldoko Clara Campoamor urriaren 29tik azaroaren 9ra kudeaketari buruzko esperientzia zentroan. Izena emateko epea (biak barne). berritzaileetan izandako interes 2012ko urriaren 21ean amaituko 2. Lan-orduz kanpoko ikasta- eta ahaleginak aitortzea. da. AGENDA roak: urriaren 29tik abenduaren Hautagaitzak aurkezteko epea Aurtengo gaia: Mendekotasunak: 14ra (biak barne). 2012ko azaroaren 8an amaituko zer egin dezakegu? Errealitate da, eguerdiko 12:00etan. hurbila. Eskaerak Internetetik egin Informazio gehiago: beharko dira. Bertso saio klinikoa http://www.ezkenk.org/jornada/ Informazio gehiago, Osakidetza- 2012ko azaroaren 30ean. ren euskara webgunean. Bizkaian bertso saio klinikoa egingo da. Bizkaiko OEEk eta Bizkaiko Medikuen Elkargoko Euskara Batzordeak Bilboko Zazpi Kaleetan egingo dute azaroko azken ostiralean. Burtsa eraikinean egingo da saioa eta ondoko jatetxe baten afaria.Osatu berri 6.indd 2 25/10/12 12:49:56
  • 3. Argitaratzailea: Osakidetza Araba kalea 45, 01006 Vitoria-Gasteiz Tel.: 945 006 406 osatuberri@osakidetza.net 5 Erredakzio kontseilua: Xabier Arauzo Juan Elorriaga Euskara zuzentzaileak: Felix Razquin EMUN lana euskalduntzeko kooperatiba 18 Koordinatzailea: Arteman Komunikazioa Tirada: 7.000 ale 12 14 19 Lege gordailua: ISSN 2254-450X 2 AGENDA Diseinua eta maketazioa: 4 JAKINBERRI: Arteman Komunikazioa Azken berriak motzean Azaleko argazkia: 5|8 SAKONEAN Josetxo Arantzabal R Resumen Mendaroko Ospitalea Argazkiak: 9 IRITZIA Arteman/Josetxo Arantzabal Eguraldi onaren osasun arriskuez Inprimategia: 10 |11 OSASUN URRATSAK Gertu (Oñati) Ibilbide asistentziala 12 |13 GURE ELKARTEAK Emakumeen aurkako indarkeriari aurre egiteko taldea 14 | 16 PLAZATIK Osatuberrin parte R Resumen Bilboko Arte Eder Museoa hartu nahi? 17 ZORTZIKO TXIKIAN AURKIBIDEA Nuria Rosell Zeu ere protagonista izan zai- 18 | 19 GERTUTIK tezke aldizkarian. Atal hauetan parte hartzeko, idatzi Beñat Intxausti osatuberri@osakidetza.net 20 | 21 EUSKARA OSAKIDETZAN helbidera. Euskararen presentzia Gurutzeta Ospitalean 22 OSASUN-ZENTROAN Hondarribia 23 KANPAINA Gripearen kontrako kanpaina 24 |25 OSAKIDETZAN BIZITZA Iran 26 ATZERA BEGIRA Argitalpenak gurean 27 TXAPELA BURUAN Zuiako KoadrillaOsatu berri 6.indd 3 25/10/12 12:49:59
  • 4. 4 | JAKIN BERRI Diabetesaren gida Gaixoen ongizatea eta erizain eta ospitaleko langileen hezitzaileentzat efizientzia dira ospi- BARRUALDEKO ESKUALDEA taleratze eremuetako lehentasunak Dokumentu honen helburua da ospi- Arrasateko Ospitalea talean hartutako diabetikoei ematen zaien arreta hobetzea, baita beste arlo, anbulatorio edo lehen mailako aten- Eremuak eta horien arteko joan- tzioko zentro batzuetakoa ere. etorriak mugatzeko ate berriak jarri Bertako kideen eskariaren ondorio dituzte ospitaleratze unitateen eta ETXEKO OSPITALIZAZIO gisa sortu zen dokumentua; halatan, itxaroteko leku eta pasabideen artean. PEDIATRIKOA egoera batzuk nola kudeatu jakiteko GURUTZETAKO UNIBERTSITATE OSPITALEA edo intsulina edo diabetesaren kontra- Debagoieneko Ospitaleak erabiltzaileei ko berriei buruzko zalantzak argitzeko gogoratu nahi die bisitak mugatzeak Bi erizainek (Carmen Suarez eta informazioa eskatzea ohikoa zen. duen garrantzia; izan ere, neurririk Loli Ruiz) eta pediatra batek (Jesus Tratamendu berriak agertzeak gabe egiten badira kalteak eragiten Sanchez) osatutako Etxeko Ospitali- eta Diabetesaren aldeko elkarteek, dizkiete gaixoei zein eurekin lanean zazio Pediatrikoaren (EOP) programa besteak beste, Diabetesaren Elkarte dabiltzan ospitaleko langileei. martxan jarri dute honako helburuok Amerikarrak, Espainiako Diabetes Fe- lortzeko: gaixo dagoen umearen eta derazioak eta Nazioarteko Diabetes Fe- Debagoieneko Ospitaleak ateak jarri haren familiaren ongizatea bultza- derazioak beren gidalerroak aldatzeak ditu ospitaleratze eremuak eta itxaro- tzea, umea bere ingurunean bertan etengabeko berrikuntza eskatzen dute, teko gelak banatzeko; hau da, azken BERRI LABURRAK lehenbailehen sendatzea, ospitaliza- eta hori ez da beti posible izaten. horietan egoten den mugimenduak zio denbora murriztea, beharrezkoak Kontsulta azkarretarako tresna iza- eta zaratak ospitaleratze unitateetako ez diren ospitalizazioak saihestea, tea du helburu, eta dokumentu irekia langileen jardunean eraginik izan ez baliabide sanitarioen erabilpena da: tratamenduei buruzko berrikuntzak dezaten. hobetzea eta familiaren barruan he- jaso eta falta diren atalak osatzen ziketa sanitarioa eta banan-banakako saiatzea. Urtean behin dokumentua zainketa sustatzea. berrikusi eta beharrezko zuzenketak egitea da asmoa. Izan ere, ebakuntza edo gaixotasun akutu edo kroniko bat izanda, hobera SEGURTASUN KLINIKOA egin duten ume ospitaleratuentzat OSAKIDETZA da EOP zerbitzua. Beraz, Solairuko Pediatra arduradunak eskatuta, umeek errekuperazioa edo tratamen- Segurtasun klinikoa osasun sistema- dua etxean amaitzen dute, ospitalean rekiko konfiantzaren eta kalitatearen jasotako antzeko zainketak emateko oinarria da. bereziki prestatua dagoen medikun- tza eta erizaintza pediatriako talde Irailaren amaieran egindako Osaki- batek zainduta. detzako Pazientearen Segurtasunari buruzko jardunaldian, hainbat arlo- Halaber, Larrialdien bidez edo beren tako profesionalek hartu zuten parte, osasun zentroaren bidez ospitaleratu eta den-denak ados egon ziren, osasun ohi diren paziente batzuek ere erabil akatsak saihesteko segurtasun klinikoa dezakete, zenbait egunetan tratamen- lehenetsi behar zela adieraztean. du espezifikoak egin behar badituzte. Jardunaldiari amaiera emateko, Arretari dagokionez, 08:00etatik Julian Perez Gil jaunak, Osakidetzako 15:00etara medikuntza eta erizain- zuzendari nagusiak, bi eredu alderatu tzako taldearen etxeko bisitak eta zituen: segurtasun klinikoaren egungo telefono bidezko arreta eskainiko dira. eredua –sistema lehenesten duena– eta Ordutegi horretatik kanpo telefono aurreko segurtasun klinikoaren eredua bidezko laguntza ere ematen da. –gizabanakoa lehenesten zuena-. Kontsulta telefonoz konpontzerik ez “Akats klinikoa gertaera-kateamendu balego, familiak garraio sanitarioa- baten ondorioz gertatzen da, eta ho- rekin harremanetan jartzea baino ez rren arduraduna sistema osoa da eta ez dauka Pediatriako Larrialdi Zerbitzura gizabanakoa”. joateko.Osatu berri 6.indd 4 25/10/12 12:49:59
  • 5. SAKONEAN | 5 MENDAROKO OSPITALEA 20 URTE DEBABARRENEKO BIZTANLEEN OSASUNA ZAINTZEN M endaroko Ospitaleak goak. 1990eko urtarrilean zuzen- 20 urte bete ditu aurten Mendaroko 20 urte bete ditu aur- ten. 20 urte Debaba- daritza etorri zen, baina oraindik hau obretan zegoen. Elgoibarren Ospitaleak. 1992an jarri zuten mar- rreneko biztanleen osasuna zaintzen. Os- jarri zuten bulego batetik eskatzen zituzten baimenak eta erosten zu- txan eta inaugurazio ofiziala 1993ko pitalea 1992ko erdialdean martxan ten materiala”, gogoratzen du La- jarri zuten arren, inaugurazio ofi- rrañagak. 1991n, zuzendaritzaz martxoaren 18an egin zuten. Ordutik ziala 1993ko martxoaren 18an egin gain, hiru erizain eta erizain lagun- zuten. Orduko lehendakari Jose An- tzaile bat ere Mendaroko Ospitalea hainbat aldaketa izan ditu zerbitzua- tonio Ardanza eta Osasun sailburu izango zen eraikinera joan ziren, ren antolamenduak; baina, nabar- Iñaki Azkuna izan ziren inaugurazio ekitaldian. eta euren ardura izan zen ospitalea osatzea: biltegiak osatu, kontsultak, menena iaz gertatu zen: ospitalea Eduardo Gonzalez Lombide zu- zendari gerenteak, Nerea Larrañaga esterilizazioa martxan jarri... egin behar izan zuten, besteak beste. Debabarreneko ESI izatera pasa zen. Erizainen zuzendariak eta Aratxu 1991ren bukaeran lehenengo kon- Lozano Pertsonaleko zuzendariak tsultak egiten hasi ziren: kirurgia, Hala, ospitalea eta eskualdeko osa- azaldu digute 20 urte hauetako urologia...; hala ere, urte haietan ibilbidea. “1990eko abenduan la- ebakuntzak beste ospitale batzue- sun-zentroak bat izatera pasa dira. borategia ekarri zuten Mendarora tan egiten zituzten. 1992ko mar- Eibarko anbulatoriotik. Haiek izan txoan barne medikuntzako planta ziren lanean hasi ziren lehenen- zabaldu zuten Mendaron. Ospita-Osatu berri 6.indd 5 25/10/12 12:50:01
  • 6. 6 | SAKONEAN leak. Orain bi ditugu, neurologoak Gaur egun eskualde mailako ere orain bi ditugu”, azaldu du Gon- ospitale batean egon daitezkeen zalez zuzendari gerenteak. Horrek espezializazio denak eskaintzen MENDARO esan nahi du profesional kopurua ditu Mendaroko Ospitaleak. “Lau 1993ko mar- asko handitu dela 20 urtetan. Adi- ebakuntza gela ditugu eta laster lean egin zuten lehenengo ebakun- txoaren 18an bidez, lehen traumatologia kon- bosgarrena jarriko dugu”, dio Gon- tza ekainaren 16an izan zen, hernia inauguratu tsulta bakarra zeukaten eta orain zalezek. Era guztietako ebakuntzak bat; lehenengo erditzea, berriz, zuten ospi- hiru kontsulta dituzte: Mendaron egiten dituzte Mendaron, batez irailaren 9an izan zuten. “Egun ho- talea orduko bi eta bestea Eibarren. Orain ere ta- ere, zaintza intentsiboak behar rretan hiru erditze egon ziren ospi- Ardanza lehen- maina arazoak dituztela gaineratu ez dituzten pazienteak operatzen talean”, dio Larrañagak. Urgentzien dakariak eta dute hirurek. dituzte. Orain bertan ebakuntza zerbitzua martxoan zabaldu zuten, Azkuna Osasun gela guztiak birmoldatzen ari dira. eta errehabilitazioa otsailean. Hala, sailburuak. “Kontuan hartu 20 urte dituztela. 1992ren amaieran dena martxan Orain arte ebakuntza gelak moder- zuten Mendaron. Ordura arte ez zegoen ospita- lerik Debabarrenean. Eibarren an- “ 1991 bukaeran le- henengo kontsultak egiten hasi ziren: kirurgia, nizatzen gutxi inbertitu izan da; lan gehiago egin da ebakuntza gelen baldintza onak mantentzen. Orain, bulatorioa zegoen eta han egiten ebakuntza gelak birmoldatzen hasi zituzten kanpo kontsultak. Gaine- urologia...; hala ere, urte gara”, dio zuzendari gerenteak. ra, anbulatorioa eta erradiologia haietan ebakuntzak beste Irailaren hasierako 1, 2 eta 3 gelak zeuden Eibarren. Baina, esan beza- guztiz birmoldatuta utzi zituzten la, 1990ean Mendarora ekarri zuten ospitale batzuetan egiten eta abenduan eta urtarrilean lau- laborategia eta baita erradiologia zituzten”. garrena eta bosgarrena amaitzeko unitatearen zati bat ere. Bestalde, asmoa dute. Hori da azpiegituren amaetxea zegoen Eibarren, bai- Mendaroko Ospitaleak 119 ohe inguruan egin duten azken lana. na 1992an itxi egin zuten eta han ditu eta 75.993 biztanleei ematen lan egiten zuten profesional asko die zerbitzua. Mallabia eta Ermua DEBABARRENEKO ESI Mendarora joan ziren. Kirurgia, Bizkaia diren arren, Debabarrena- Osakidetzak egin duen azken antola- urologia, traumatologia, otorrino- ko Erakunde Sanitario Integratuan ketaren arabera Mendaroko Ospita- laringologia, neurologia, eta endo- (ESI) daude. Gainera, eskualdekoak lea Debabarreneko ESI izatera pasa krinologia espezialitateak, besteak ez diren hainbat herrirekin dute da. Mendarokoa eskualdeko Ospi- beste, izan dituzte Mendaron ha- tratua: Ondarroa, Azpeitia, Azkoi- talea da eta bere barruan hartzen siera-hasieratik. “Gertatzen dena tia... “Ondarroatik, adibidez, erdi- ditu eskualdeko osasun-zentroak. da 20 urte hauetan, adibidez, en- tzera hona etortzen dira, eta baita Herrietako osasun-zentroetan lehen dokrino bakarra izan duela ospita- urgentzietara ere”, dio Larrañagak. mailako arreta-zerbitzua ematenOsatu berri 6.indd 6 25/10/12 12:50:02
  • 7. SAKONEAN | 7 da, eta Donostiako Ospitaleari hi- ospitalizazio zerbitzuko langileek Mendaroko Ospitaleko lehe- rugarren mailakoa deitzen zaio. lehenengo arreta-zerbitzuko me- nengo gerentea Imanol Apalategi Urte hauetan ospitaleak izan diku eta erizainarekin harreman izan zen. Haren ondoren Eduardo dituen mugarriak zeintzuk izan estua dute. 2011. urtean sortu zu- Garate etorri zen (1992), eta ondo- diren azaltzeko eskatu diegu. La- ten urgentzia berriak ere mugarri rengoak hauexek izan ziren: Iñaki rrañagak, Erizainen zuzendariak, garrantzitsua izan dira Mendaron. Unzaga, Karlos Sola eta Gorka Sa- dio “aldaketa nabarmenena” ki- Azpiegitura eta instalazio moder- rasola. Sarasola iaz erretiratu zen rurgia ospitalizazioarekin egitetik noenekin egokitutako urgentziak eta bere ordez Luisa Diez izan zen ospitalizazio gabe egitera pasa ze- dira. Beste mugarri garrantzitsua behin-behineko gerentea. Gaur nean gertatu zela. “Orain normala iaz sortu ziren ESI erakundeak egun Eduardo Gonzalez Lombide ikusten dugu, baina hori 1993an dira. Integrazio horrek aldaketa da gerentea. hasi zen. Ebakuntza egin eta etxe- nabarmena ekarri du eskualde- ra joaten hasi ziren pazienteak, ko ospitaleetan eta, nola ez, baita ETORKIZUNEKO ERRONKAK baina ordura arte gaua ospita- Mendaroko Ospitalean ere. Ospi- Debabarreneko ESIk duen erron- lean pasatzen zuten”, diote. Beste talean 476 langile daude lanean, ka nagusiena 2011ko abenduaren mugarri garrantzitsu bat etxerako eta horiei gehitu behar zaie lehe- 16tik datorrena da; ordutik, Men- ospitalizazioa izan da. Magdalena nengo mailako arreta-zerbitzutik daroko Ospitalea eta eskualdeko Fernandez da zerbitzuko burua. etorri diren 198 langileak. osasun-zentroak bat dira. Hala, al- Lau mediku, bost erizain eta idaz- Mendaroko Ospitaleko da- daketa horrek lan egiteko moduan kari bat daude zerbitzuan lanean. tuekin jarraituz, urtean 600 bat ere aldaketak ekarri ditu. "Bakoi- Iazko datuak begiratuta 46 pazien- erditze izaten dituzte. Debabarre- tza bere aldetik ibiltzeari utzi eta te izan zuten bataz beste eguneko, neko herrietako umeak eta Onda- aurrerantzean bat izango gara", eta momenturen batean baita 60 rroakoak jaiotzen dira Mendaron. diote. Ospitalea eta osasun etxeen ere. “Gaixo horiek behar duten Ospitalean 118 mediku, 9 emagin, arteko konexioa hobetu dute, bai- zaintza lehenengo mailako osa- 136 erizain, 91 erizain laguntzaile, ta medikuak izendatzerakoan ere. sun-zentroetan ematen dena bai- 28 zeladore, bost fisioterapeuta, 25 "Lehen medikuak eta espezialis- no handiagoa da”, diote. Hala ere, osasun tekniko, 43 administrari, 5 tak deitzen zitzaien, baina denak zuzendari eta bestelako 11 langi- ziren espezialistak. Orain, ospita- lek egiten dute lan. Urtean, familia leko medikua eta lehen mailako medikuan 319.045 bisita izaten di- arreta-zerbitzuko medikua esaten “ Mendaroko Ospitaleak 119 ohe ditu eta 75.993 biztanleri ematen dio tuzte Debabarreneko ESIn; pedia- tria bisitak, ostera, 51.778; erizai- nek 104.243 bisita izaten dituzte; zaie". Eduardo Gonzalez gerenteak azaldu du ospitalea eta lehenengo eta, emaginek 16.193 bisita. Etxe- arreta-zerbitzuaren artean kultura zerbitzua. Mallabia eta rako ospitalizazioari dagokionez, bera izatea dela erronka, "denek Ermua Bizkaia diren arren urtean 938 paziente izaten dituzte. ildo berean" lan egin dezaten. Kontuan hartu behar da pertsona "Zubiak eraiki behar ditugu eta Debabarrenako ESIn dau- batek egun bat baino gehiagoan badirudi bide onean goazela; izan de”. jaso dezakeela zerbitzua etxean. ere, jendeak susmo ona hartu du", OSPAKIZUNAK Urriaren 5ean 20. urteurre- neko ospaki- zun ekitaldia egin zuten Mendaron.Osatu berri 6.indd 7 25/10/12 12:50:04
  • 8. 8 | I+G R Res ume n 20 AÑOS CUIDANDO LA azaldu du. Bestalde, ospitaleko rrantzitsua da hori. Ongizatean lan ZAPIA SALUD EN DEBABARRENA azpiegiturak hobetu nahi dituzte. egiten dutenentzat erreferentziazko Urteurreneko E "20 urte ditu eta badirudi ospita- osasun langileak direnak ditugu os- ospakizun eki- l hospital de Mendaro le berria dela, baina ez da horrela. pitalean eta osasun-zentro bakoi- taldian sail ba- acaba de celebrar el XX. Asko hondatzen da eta diru asko tzean", diote. Euskarari dagokionez, koitzeko langile aniversario. 20 años tra- inbertitu beharra dago. Izan ere, Bikain ziurtagirirako lanean dabil- "zaharrenari" bajando por y para la salud de ospitaleak egunero ematen du tza. Zilarrezko Bikain agiria dute os- bordatutako za- los habitantes de Debabarre- zerbitzua 24 orduz", gogoratu du pitalean, eta orain Zilarrezko Bikain pia jarri zioten. na. El hospital lo inauguraron gerenteak. hori osasun etxeetara zabaltzea lortu Ekitaldian 350 el 18 de marzo de 1993, con Aurrera begira, Mendaroko ESIk nahi dute. bat lagun elkar- el entonces, Lehendakari Jose 2011. urtean martxan jarri zuen eta tu ziren. Antoni Ardanza y el conseje- orain zabaldu gura duten progra- ro de sanidad Iñaki Azkuna al men artean paziente pluripatologi- koaren programa dago (PAI). "Zir- kuitu berri bat sortu dugu oso gaixo dauden pazienteekin, sarritan os- “ Ospitalea eta lehe- nengo arreta-zerbi- tzuaren artean kultura frente. Pero en realidad, el hos- pital estaba en funcionamien- to desde mediados de 1992. El Director-Gerente Eduardo pitalaratzen direnekin", diote. Pa- bera izatea da erronka, Gonzalez Lombide, la directora ziente aktiboaren programarekin de enfermería Nerea Larrañaga ere lanean dihardute. "Aukeratzen denek ildo berean lan y la directora de personal Ara- dugu paziente bat patologia jakin egin dezaten”. txu Lozano nos han contado batean aditua dena. Medikuaren el recorrido de estos 20 años. laguntzarekin eta ezagutza batzuk Los hitos más importantes de hartu ondoren, patologia bera du- EPE LUZERAKO PAZIENTEAK estos años han sido: pasar de ten hainbat pazienterekin taldea Aurrez esan duten moduan, os- la cirugía con hospitalización sortuko du aipatutako paziente pitalea txiki geratu da. Gaur egun a una cirugía sin hospitali- horrek. Konfiantza gehiago ema- ospitaleak duen behar handie- zación; otro hito importante ten du gaixotasun bera duen nor- na epe luzerako pazienteendako ha sido la hospitalización en baiten ahotik jasotzea aholkuak", oheak dira. "Badirudi orain eman casa. Además este servicio tie- dio Gonzalezek. Gainera, Debaba- duten irtenbidea Eibarren ospi- ne muy buena aceptación en rreneko nagusiekin harremanetan talea egitea dela; bestela, hemen Debabarrena; el año pasado daude paseo osasuntsuak izeneko bertan oheak jarri beharko dituz- tuvieron una media de 46 pa- programa garatzeko. Eskualdean, te", dio gerenteak. Beharren ara- cientes por día; por último, ha patologiaren arabera ondo egoki- bera egokitzen dute espazioa. Az- sido un gran cambio la forma- tutako paseoak egin nahi dituzte. kenaldian administrazioari lekua ción de OSI Debabarrena. El Soziosanitario arloan, ospita- lekua kentzen ari zaio asistentzia- hospital de Mendaro da servi- learen, Udaleko Ongizate Sailen ri emateko. Baina administrazioa cio a 75.993 personas y hoy en artean eta bailarako egoitzetako ere leku faltarekin dabil izan ere día tiene 119 camas. Con vistas arduradunen artean elkarlana antolamendu aldaketa dela-eta, al futuro, una de los retos del bultzatu nahi dute. "Eskualde na- 200 lagun gehiagoren paperak di- hospital es tener camas para gusia dela kontuan hartuta oso ga- tuzte gordetzeko. enfermos de larga duración.Osatu berri 6.indd 8 25/10/12 12:50:07
  • 9. IRITZIA | 9 “EGURALDI ONAREN OSASUN ARRISKUEZ” Iñaki Peña Bandres Gurutzetako medikua. Urtaroak eta gaixotasunak. Bestela, bero-bolada edo uda- Neguan hotzeriak eta pneumo- minak gertakari meteorologikorik niak udaberrian bereziki, baina hilgarrienak dira. Ameriketako udazkenean ere asma eta beste- Estatu Batuetan 1992 eta 2001 lako alergia prozesuak, eta udan, artean, adibidez, bero handiegiaken hemen aipatuko ditugun gaixota- 2.000 heriotza baino gehiago sunak. Ez dago eguraldi onik edo ekarri zituen (horietako asko txarrik, hala eguzkia nola euria gizentasunarekin oso lotuta), eta beharrezkoak dira, elurra ere uholdeek eta urakanek, berriz, onuragarria da. Eskolatik ikasten 880 eta 150 herio eragin zituzten, ditugun kontu jakinak dira, baina hurrenez hurren. klima fenomeno guztiek euren Geurean, 2003ko bero-bola- ajeak badituzte. dak Europa gogor astindu zuen. Iturri ez ofizialek egin dituzten estimazioen arabera, Frantzian 10.000 lagun hil ziren, Alemanian Ez dago eguraldi onik 7.000 eta Espainian 4.000 inguru. Aitzitik, iturri ofizialek kopuru edo txarrik, hala eguz- erabat bestelakoak eman zituzten Frantziar eta Espainiar estatuetan kia nola euria beha- batez ere –iturri ofizialen arabe- rrezkoak dira, elurra ra Espainian 141 hildako baino ez–. Sarri gertatu ohi den legez, ere onuragarria da. informazio iturrien araberako Eskolatik ikasten di- alde ikaragarriari ez zaio azalpen ofizialik eman nahi izan. tugun kontu jakinak Lehen aipatutakoak beroa- ren muturreko ondorioak dira, dira, baina klima fe- baina tamalez, munduan tumo- nomeno guztiek euren rerik zabalduenak ere eguzkiak eragindakoak dira, melanomak ajeak badituzte. eta azaleko bestelako minbiziak, alegia. Eguraldia on eta txartzat hartzean jokoan subjektibotasun handia dagoela bistan da, baina uste dut osasungintzan gabiltza- nok ardura berezia daukagula Esate baterako, bero-kolpea halako kontuetan objetibotasun inguruneko tenperatu altuek era- batzuk jakinarazteko. gindako osasun egoera arrisku- tsua da, eta umeengan, adineko jendearengan, bihotz eta biri- ketako gaixoengan, gizenengan Munduan tumorerik eta jarduera fisiko handia egiten duten pertsonengan azaldu zabalduenak ere eguz- daiteke. Bero-kolpe hauek berez eritasuntzat har ditzakegu, baina kiak eragindakoak demaseko beroak eri kronikoen dira, melanomak eta agerraldi akutuak ere sor ditzake, bide horretatik hilkortasuna han- azaleko bestelako min- dituz, Bihotz Gutxiegitasuna eta Biriketako Gaixotasun Butxatzaile biziak, alegia. Kronikoa adibiderik ezagunenak izanda. Osatu berri 6.indd 9 25/10/12 12:50:07
  • 10. 10 | OSASUN URRATSAK IBILBIDE ASISTENTZIALA, PAZIENTEA ARTATZEKO EZINBESTEKO INFORMAZIO ETA KOORDINAZIORAKO GAILUA GOIERRI-UROLA GARAIKO OSASUN-ZENTROETAN HAINBAT IBILBIDE ASISTENTZIAL MARTXAN JARRI DIRA AURTEN. IBILBIDEEK LEHEN MAILAKO ARRETAKO ETA OSPITALEETAKO MEDIKU ESPEZIALISTEN ARTEKO KOMUNIKAZIOA ETA KOORDINAZIOA HOBETZEA AHALBIDERATZEN DUTE, PAZIENTEEI JARRAIPEN HOBEA EGITEKO. ERAKUNDE SANITARIO INTEGRATU HAU AITZINDARIA IZAN DA HALAKO IBILBIDEAK EZARTZEN ETA BAITA EUSKARRI INFORMATIKOA EGITEN ERE. Bi gaixotasun kroniko- rekin lotutako ibilbide asistentzialak martxan daude: Biriketako gaixo- tasun butxatzaile kroni- koa eta Bihotz gutxiegi- tasuna. Ibilbide asistentzialak gida batzuk dira, INFORMAZIO ZERBITZUEN ARTEKO Bertako profesionalen aspaldiko lehen mailako arreta egiten duten eta GEHIAGO KOMUNIKAZIOA ERRAZTU errebindikazioa zen hori; eta, orain, ospitaleetako mediku espezializatuen elkartrukatu Goierri-Urola Garaiko erakunde sani- Goierri-Urola Garaiko ESIko asistentzia arteko lanak integratzea helburua dute- dezakete orain tario integratuaren barruan Ordizia, integratuaren egitasmoaren barruan nak. Horri esker, lehen mailako arretan lehen mailako Lazkao, Beasain, Zumarraga, Legazpia, eta zuzendaritzak bultzatuta, posible pazienteari egiten zaizkion azterketa arreta mediku Azkoitia eta Azpeitia daude. ESI horren izan da martxan jartzea. Ibilbide asis- fisiko eta proba guztien emaitzak kon- eta espezialistek. baitan profesionalen arteko komuni- tentzialak kronikoaren estrategiaren tsulta arteko txostenean sartu behar Ezkerretik esku- kazio eta koordinazioan hutsuneak baitan kokatzen dira. Bi gaixotasun dira espezialistak ikus ditzan. Eta, alde- mara Ricardo San ikusten zituzten. “Bi eremu erabat des- kronikorekin lotutako ibilbide asisten- rantziz, espezialistak egindako proben Vicente eta Igor berdinetan lan egiten genuen eta infor- tzialak idatzi dituzte: Biriketako gaixo- emaitzak, diagnostikoa eta tratamen- Iturbe. mazio trukaketa txikia genuen”, azaldu tasun butxatzaile kronikoa eta Bihotz dua lehen arretako medikuari bidali digu lehen mailako arretako medikua gutxiegitasuna. Gida idatzi bezain behar zaizkio. den Ricardo San Vicentek. laster profesional guztiak informa-Osatu berri 6.indd 10 25/10/12 12:50:10
  • 11. OSASUN URRATSAK | 11 tu zituzten. Gerora, ibilbide asisten- tzialak nola garatu jakiteko tailerrak egin zituzten. Biriketako gaixotasun butxatzaile kronikoarena maiatzean jarri zuten martxan, eta Bihotz gutxie- gitasunarena, berriz, ekainean. “Askotan pazientea espezialista- rengana bidaltzen da lehen mailako arretan diagnostiko osoa egiteko ba- liabideak ez dituztelako, baina orain hori ere erraztu da”, azpimarratu du Igor Iturbe mediku pneumologoak. SARRI EMATEN DIREN GAIXOTASUN KRONIKOAK Ibilbideekin hasteko gaixotasun kroni- ko horiek aukeratzeko arrazoiak eman dizkigu Iturbek: “Biak biztanleen artean maiz azaltzen dira, baina gutxi diag- nostikatzen dira; gainera, hilkortasun handia dute eta sarritan ospitalizazioa eskatzen dute”. San Vicentek azaldu duenez, gida hauek ezarrita lehen mailako arretako pazientea hobeto aztertzeko baliabide ko informazioa bidaliko dio lehen mai- medikuek formazio lan handiagoa egin HILKORTASUN gehiago eskura dituztelako. lako arretako medikuari. behar dute, baina ahaleginak merezi HANDIA izan du eta profesionalek oso harrera duten bihotz DIABETESA ETA GERRIKO MINA BERTAN DISEINATUTAKO EUSKARRI ona egin diote apustuari: “Protokoloa gutxiegitasuna Urrian egingo dute ibilbide asistentzia- INFORMATIKOA jarraitzeak berau hobeto ezagutzea eta biriketako len balorazioa, baina dagoeneko idatzi- Goierri-Urola Garaiko profesionalak suposatzen du, baina guztiok argi dau- gaixotasun butxa- ta dituzte beste bi gaixotasunen gidak: lehenetarikoak izan dira ibilbide asis- kagu pazientearen kontrolari begira tzailearekin hasi Diabetesa eta Gerriko mina. “Diabetesa tentzial hauek ezartzen, nahiz eta hobeto arituko garela”. Sistema berria- dituzte ibilbide maiz azaltzen da eta, zaintzen ez bada, Osakidetzako beste hainbat zentrotan ren onurak asko dira, eta San Vicentek asistentzialak. ondorio oso latzak izan ditzake. Gerriko ere hasi diren. Horrez gain, Goierri-U- horietako batzuk azaldu ditu: “Orain mina ere oso ohikoa da, eta arazo kro- rolakoa ere aitzindaria da gida horien arte ez genuen hainbat proba eska- niko bihurtzeko arriskua du”, diosku euskarri informatikoak diseinatu dituz- tzeko aukerarik; eta orain, berriz, bai. lehen mailako arreta medikua den San telako, profesionalek kontsulta ditzake- Adibidez, Bihotz gutxiegitasun kasue- Vicentek. tenak. tan diagnostikorako oso garrantzitsua Ibilbide asistentzialak oso argi azal- “Osabideren baliabide informatiko den ekokardiograma kontsultatik eska tzen du zer azterketa fisiko eta proba bat erabilita gure protokolo informati- dezakegu orain”. egin behar den lehen mailako arre- koa diseinatu dugu. Bertan pazientea- Gida honi esker, orain lehen mai- tan inora bidali aurretik. Horri esker, ren gaineko informazio zabala eskura- lako arreta zerbitzuan hobeto diag- orain lehen mailako arretako medikuek garri egoteaz gain, gaixotasun zehatz nostikatu daitezke zenbait gaixotasun, erresonantzia magnetikoa eskatzeko bat artatzean jaso beharreko sintomak, aukera ere badute. Eta, gerora, beste eskatu beharreko probak, eta baita pa- “Orain arte ez genuen ibilbide asistentzialetan bezala, espe- zientea zein unetan bidali behar den es- zialistak hartutako erabakiaren gaine- pezialistarenera ere zehazten du”. hainbat proba eskatze- ko aukerarik; eta orain, berriz, bai. Adibidez, Artatu: Atender, cuidar. Bihotz gutxiegitasun Biriketako gaixotasun butxatzaile kronikoa: Enfermedad pulmonar kasuetan diagnostikora- obstructiva crónica. ko oso garrantzitsua den Bihotz gutxiegitasuna: Insuficiencia cardiaca. Hilkortasuna: Mortalidad. ekokardiograma kontsul- Ibilbide asistentziala: Circuito asistencial tatik eska dezakegu”. Lehen arretako medikua: Médico de atención primaria.Osatu berri 6.indd 11 25/10/12 12:50:10
  • 12. 12 | GURE ELKARTEAK EMAKUMEENGANAKO INDARKERIAREN KONTRA LANEAN ARABA ESKUALDEKO OSASUN-ZENTROETAN EMAKUMEAREN AURKAKO INDARKERIARI KONTRA EGITEKO TALDEA OSATU DUTE HAINBAT PROFESIONALEK. 2010. URTEAN MAXI GUTIERREZ MEDIKUAK GENERO BIOLENTZIAREN ARAZOA LEHEN MAILAKO OSASUN ARRETA-ZERBITZUAN IKASTAROA ESKAINI ZUEN ETA, HAIN ZUZEN, HORTIK ABIATUTA SORTU ZUTEN TALDEA. GAIAREKIN SENTSIBILIZATUTA DAUDEN PROFESIONALAK DIRA TALDEKO KIDEAK Osasun-zentroetatik arazo honen OSASUN ARAZO PUBLIKOA tzen duen jakin arte. “Prozesu lu- aurrean zerbait gehiago egin zite- Profesionalek argi dute indarke- GIZARTEKO ARAZOA zea da: emakumeak7-10 urte behar keela pentsatuta erabaki zuten tal- riaren arazoa osasun arazoa dela. Egiteko asko dagoela izaten ditu indarkeria jasaten ari dea sortzea. Helburu nagusia tratu “Alde batetik osasun arazo publiko gaineratu dute, baina dela oharterazteko. “Maiteminduta txarrak jasotzen dituzten emaku- bat da, gertatzen diren kasu larrie- ez osasun arloan, dago eta ez da konturatzen non da- meei informazioa eman eta jaso netan hilketak egoten direlako; bai- gizartean baizik. goen sartuta. Kanpotik ikusita, eta dezaketen laguntzaren berri ematea na, horrez gain, tratu txarrak jaso indarkeriaren prozesua jakin barik, da. Bestalde, gainerako profesiona- dituzten emakumeek osasun arazo ezin da egoera hori ulertu”, gainera- lak sentsibilizatzen ahalegintzen asko izaten dituzte”, diote. Triste tu dute. “Kanpotik ezin dugu ulertu dira sentsibilizazio saioen bitartez; daudelako, depresioa dutelako, mi- gizon batek maite duen emakumea horrez gain, saio klinikoak egiten nen bat dutelako... joaten dira kon- jotzea edo iraintzea. Ezin dugu dituzte ezagutzen dituzten kasuak tsultara emakume horiek. Mediku ulertu hori jasaten duen emaku- mahai gainean jarri eta nola tratatu kontsultetara asko joaten diren behar diren azaltzeko. “Nahi duguna emakumeak dira. “Kasu horietan, “ da osasun arloan lan egiten duten gehiago galdetuz gero konturatzen profesionalei indarkeriaren arazoari gara oinarrian dagoen arazoa in- Alde batetik osasun osasun arlotik ere aurre egin behar darkeria arazoa dela. Indarkeria arazo publiko bat da, zaiola azaltzea. Izan ere, indarkeria fisikoa edo psikologikoa izan daite- gertatzen diren kasu la- osasun arazo bat da, osasun arazo ke”, diote. Batzuetan indarkeria ez publiko bat”, diote. da bakarrik fisikoa izaten. Hitz egi- rrienetan hilketak egoten Taldea gida bat prestatzen dabil teko arazoa izaten da, hitzezko era- direlako; baina, horrez osasun arloko profesionalei zuzen- soa, errespetu falta... horrek guztiak gain, tratu txarrak jaso dua. “Kasu praktikoak azalduko di- familiarengan eta umeengan ere tugu, indarkeria kasuak nola tratatu eragina izaten du. dituzten emakumeek azalduz”, adierazi du Ana Margarita Indarkeria kasuak ez dira uler- osasun arazo asko izaten Achurra taldekideak. tzen indarkeriak nola funtziona- dituzte”.Osatu berri 6.indd 12 25/10/12 12:50:13
  • 13. GURE ELKARTEAK | 13 meak nola jarraitzen duen hor. mentu horretan, baina urte batzuk Emakume horiek existitzen direla geroago, emakumeak salaketa bat konturatzeko gizarteak izan duen jartzea erabakitzen badu, tratu txa- oztopo handiena hori izan da”, dio- rrak jaso izan duela idatzita egongo te. Arazo garrantzitsua dela diote, da”, gaineratu dute. baina hilketak egon arte gizartea ez Protokoloaren arabera, emaku- dela arazoaz konturatu. meak dituen lesioak idatzi behar Gaur egun, ordea, gauzak al- ditu medikuak, objektiboak; bes- datu diren arren eta indarkeriaren talde, emakumearen baimena dau- prozesua ezagutzen den arren gi- kala ere idatzi behar du; eta baita zarteak matxista izaten jarraitzen medikuaren izena eta elkargoko duela diote. Gainera, etxe barruko zenbakia ere. Hiru orri bete behar arazo moduan tratatzen da, fami- dira: bat epailearentzat, beste bat lia arazo moduan. Eta hori ez dela emakumearentzat , eta bestea Osa- horrela diote: osasun arazo publi- kidetzako historian uzteko. Emaku- koa da, eta, gainera, beste hainbat meak salaketa jarri ez arren, diag- osasun arazo ekar lezake. “Larrie- nostiko horrekin prozesu judiziala na ez da belarrondoko bat, larrie- has daiteke. Prozesu judiziala has na da gertatu diren errespetu falta daitekeenez mediku asko ez dira Zer eskaintzen du elkarteak? guztiak. Horrekin egunero bizitzea diagnostikoa egitera ausartzen. Tratu txarrak jasaten dituzten emakumeei laguntzeko elkar- osasun arazo publikoa da, guztioi “Beldurra dagoela esaten da, baina tea da Araba eskualdeko osasun-zentroetan sortu berri du- eragiten diguna”. zergatik izan behar dugu profesio- tena. Maxi Gutierrez Jodra medikuak, Mari Sol Perez de San nalok beldurra?”, galdetu dute el- Roman Ruiz de Munain medikuak, Rakel De Marcos Moya karteko kideek. medikua-pediatrak, Nerea Echavarri Escribano medikuak, “ Taldeak duen bes- Lourdes Liziaga Seco erizainak, Maite Bruña Pastor erizainak, BERDINTASUNEAN HEZI BEHAR Maria Aranzazu Ortiz Cerezo erizainak eta Ana Mar Achurra te helburuetako bat DITUGU Rodriguez pertsonaleko teknikariak osatzen dute taldea. Tal- Osakidetzako historian Egiteko asko dagoela gaineratu de irekia dela azaldu dute eta profesional gehiagoren lagun- tratu txarrak jasan dituen dute, baina ez osasun arloan, gi- tza gustura jasoko luketela. zartean baizik. Diote deigarria dela emakumearen diagnosti- Eusko Jaurlaritzak nerabeei zuzen- koa ipintzea da”. dutako atari bat martxan jartzea. “Zergatik egin da hori? Tratu txar ATENCIÓN A LAS MUJERES VÍCTIMAS TALDE IREKIA DA kasu asko nerabeen artean ikus- DE VIOLENCIA DE GÉNERO Indarkeriaren kontrako taldea talde ten ditugulako. Nerabeek uste dute irekia da. Taldean daudenei osasun normala dela bere mutil lagunak El grupo surge tras la incorporación a la comarca de arloko profesional gehiagok parte sakelakoa hartu eta mezuak begi- Maxi Gutiérrez, un profesional médico de familia que hartzea gustatuko litzaieke, baina ratzea. Baina hori ez da normala venía trabajando sobre la violencia de género en el diote jendea ez dela animatzen. eta ezin dute onartu”, azaldu dute. ámbito sanitario desde hacía tiempo. Tras participar en Gainera, gizonezko bakarra dago Gauzak gaizki egiten ditugula era- el curso de formación de formadores que el Ministerio taldean: Maxi Gutierrez. Gaineratu kusten du horrek, informazio la- de Sanidad imparte en el Instituto Carlos III, se elaboró dute urtero egiten duten indarke- rregi dago baina gaizki enfokatuta. un proyecto de formación para los profesionales de la riaren aurkako ikastaroan ere kosta Beste bide bat bilatu behar dugula comarca que incluía la formación de un grupo de tra- egiten dela plaza kopurua betetzea. diote. “Txikitatik hezi behar ditugu bajo. Esta propuesta fue presentada a la dirección de “Horrek erakusten du non gauden berdintasunean, haurtzaindegitik: la comarca, que lo aprobó e impulsó desde su inicio. El eta egiteko dagoen guztia”, dio Mai- errespetua erakutsi behar diegu”, objetivo del grupo es mejorar la atención a las muje- te Bruña erizainak. gaineratu dute. res víctimas de violencia de género en las consultas de Taldeak duen beste helburuetako Atención Primaria de Comarca Araba. Para ello, se han bat Osakidetzako historian tratu implementado diferentes acciones: sesiones de sensibi- txarrak jasan dituen emakumearen lización en los centros, cursos presenciales, sesiones de diagnostikoa ipintzea da. “Osasun arazoa dela esan dugu eta osasun arazo guztiek diagnostikoa behar “ Nerabeek uste dute normala dela bere mu- til lagunak sakelakoa har- casos clínicos, etc. También, se hace un seguimiento de las acciones que se van dando en las diferentes unida- des, se impulsa la relación con los servicios sociales y se dute”, azaldu dute Maite Bruña eta difunde información relevante para los profesionales. El Lourdes Liziagak. Medikuei kos- tu eta mezuak begiratzea. grupo se compone de profesionales sensibilizados con ta egiten zaie diagnostikoa jartzea Baina hori ez da normala el tema. En este momento participan profesionales de baina emakumeari laguntzeko la medicina de familia y pediatría, de enfermería y pro- modu bat dela diote: “Agian ez mo- eta ezin dute onartu”. fesionales de la gestión. El grupo está abierto a nuevas incorporaciones.Osatu berri 6.indd 13 25/10/12 12:50:14
  • 14. 14 | PLAZATIK BILBOKO ARTE EDER MUSEOA ARTEA ETA GIZARTEA BEHATZEKO HURBILEKO ALTXORRA BILBOKO ARTE EDER MUSEOAK 100 URTETIK GORAKO HISTORIA LUZEA DU, ETA GUGGENHEIM MUSEOAREN MEHATXUARI AURRE EGITEN ERE JAKIN DU, FUNTZIONAMENDUA ETA ESKAINTZA ETENGABE BERRASMATUZ. BILBOTARRENTZAT BETIDANIK OSO HURBILEKO IZAERA DU MUSEOAK ETA GERO ETA BISITARI GEHIAGO ERAKARTZEN DITU. HAIN ZUZEN ERE, AZKEN BI URTEOTAN MUSEOAK ORAIN ARTEKO BISITEN ERREKORRA JASO DU. Bilboko Arte Eder Museoa 1908. ur- tean sortu zen eta 1914an zabaldu zituen ateak. Gerora, 1924an, Arte Modernoko Museoa sortu zen; eta 1945ean bi bildumak Fernando Urrutia eta Gonzalo Cardenas ar- kitektoek eraikitako estilo neokla- sikoko eraikinean batu zituzten. Eraikin bera da gaur egun ere mu- seoaren kokaleku, nahiz eta azken hamarkadetan hainbat gune berri gehitu zaizkion. 2001ean amaitu- tako eraberritze lanen ondorioz museoa handitu egin zuten, eta gaur egun 13.914 metro koadroko azalera du. Azalera horretatik, 5.089 metro koadro bilduma iraunkorra gordetzen duten 33 aretotan ba- natzen dira; eta 1.142, aldi baterako erakusketek eta bisitariei arreta egiteko zein barne zerbitzuetarako gune eta bulegoek hartzen dituzte. Sortu zutenetik, Bilboko Arte Eder Museoaren helburua da an- tzinako arteko eta arte moderno eta garaikideko bildumak biltzea, gordetzea, aztertzea eta erakustea eta, horrekin batera, Euskal Auto- nomia Erkidegoko balio kulturalak HAINBAT BILDUMA ETA ARETO ONDARE MULTZO El Grecoren Deikundea, Francis- ezagutzera ematea. Azken aldian aldikako erakusketek NABARMENA co de Goyaren Martin Zapaterren Hori bermatzeko, museoak on- sona handia eman diote museoari: ERAKUSGAI, erretratua, Joaquin Sorollaren Er- dare multzo nabarmena du erakus- iaz Antonio Lopezenak izandako 10.000 pieza inguru- likiari musua ematen eta, denbo- gai, 10.000 pieza ingurukoa. Horien arrakasta, eta egunotan ikusgai koa. Horien artean ran jauzi handia eginez, Eduardo artean 1.500 margolan, 400 eskul- dagoen Boterorena, besteak bes- 1.500 margolan, 400 Chillidaren Dardara-burdinak III, tura, paper gainean egindako 6.000 te. Hala, 2011n 260.000 bisita izan eskultura, paper gai- Antoni Tapiesen Obalo handia lan baino gehiago eta arte aplika- zituzten eta 2012an 280.000ra hel- nean egindako 6.000 zein Miquel Barceloren Kalaba- tuetako beste mila pieza inguru, duko direla uste dute. lan baino gehiago eta zak, besteak beste. Horrez gain, besteak beste. XIII. mendetik hasita Hala ere, oso aberatsa da mu- arte aplikatuetako ikusmin handia pizten duen Eus- gaur egunera arteko Europa eta Es- seoaren erakusketa iraunkorrean beste mila pieza ingu- kal Arteari buruzko bilduma han- painiako eskola nagusien adibide 104 urte hauetan bildutakoa. Erre- ru, besteak beste. diena ere bai. ugari eta inon dagoen Euskal Ar- nazimendua, Espainiako Barro- tearen bilduma handiena jasotzeaz koa, Espainiako eskola italiarra, INDUSTRIALIZAZIOAREN ONDORIO gain, Ekialdeko Arteari buruzko Italiako eta Flandesko Barrokoa, Museoaren sorrera ulertzeko, In- bilduma eta Kristo aurreko VI. XIX. mendea, Euskal Artistak eta dustrializazioaren garaira jo behar Mendeko brontze etrusko, italiko, Arte Garaikidea aretoetan banatu- dugu, XX. mendearen hasierara. erromatar eta iberiarren bilduma ta, maisulanak daude batuta: Mar- Meategiak, siderurgia, ontzigintza ere badira. tin de Vosen Europaren bahiketa, eta bankuak biderkatu eta hainbatOsatu berri 6.indd 14 25/10/12 12:50:19
  • 15. PLAZATIK | 15 gauza onak ekarri dizkio Arte DATUA DATUA Eder museoari: “Erakunde publi- koetako arduradunak konturatu 13.914 260.000 dira museoek hiriari asko eman diezaioketela, eta beste modu batean baloratzen hasi dira”. Bisi- metro koadroko azale- bisita izan zituzten 2011n tei dagokienez, Bilbora kanpotar gehiago erakarri ditu Gehryren ra du Bilboko Arte Eder eta 2012an 280.000ra eraikinak, eta horietatik batzuk Museoak. helduko direla uste dute. Arte Eder museoa ikustera joaten dira. Museo desberdinak dira biak eta, horren harira, Viarrek orrio- enpresari aberastu ziren. Horiek, raiaren ondorioz sortu izana, eta, tara hausnarketa txiki bat ekarri Bilbok Parisen eta Londresen antza 80 urte beranduago, hiriak behar du. “Arte Eder Museoa kontserba- har zezan, kultura eta aisialdirako zuen eraldaketaren giltza eta ikur dorea dela diotenei esango nieke azpiegiturak hobetzen hasi ziren. beste museo bat, Guggenheim, kontserbadorea, modernoa edo Testuinguru horretan jaio zen mu- izatea. Javier Viarren esanetan, irekia ez dela denboraren arabera- seoa, eraldaketa ekonomiko baten “museoa baino gehiago, eraikin koa, norberak artelana aztertzeko emaitza gisa: burgesiako bildu- -ikuskizuna” den Guggenheimek begiratzeko modua baizik”. magileak bidaiatzen eta atzerrian artea erosten hasi ziren, burgesek gidatutako erakundeek kultura eta artea diruz laguntzen eta sasoi be- GOYARIK KRITIKOENA rean Euskal Herriko lehen korron- te artistikoa jaio zen. “1924an Arte ETA ASKEENA Modernoko Museoa sortu zen Ar- teta, Zubiaurre, Zuloaga eta beste artista euskaldun askori eta horien nazioarteko lagun artistei lekua egiteko”, gogoratu du azken hamar urte baino gehiagotan museoko zuzendari den Javier Viarrek. Denboran aurrera eginez, Via- rrek nabarmendu du Francoren diktadurak iraun bitartean museoa erabat utzita egon zela eta azpie- giturak une larriak bizi izan zitue- la. Gerora, baina, aintzat hartzen hasi zen museoaren jarduna. Hiru aro nagusi bereizten ditu: lehe- Ekainetik irailaren bukaera ratzen zuelako. nengoa, 80ko hamarkadatik 90e- bitartean Goya. Asmatutako Kapritxoak 1797 1924AN ARTE kora bitartekoa. Aspaldiko partez, estanpak erakusketa ikusgai eta 1799 bitartean MODERNOKO erakundeek museoari laguntzeari egon da Arte Eder Museoan. egin zuen garai MUSEOA SORTU ZEN ekin zioten, ondarea handituz eta Museoaren ondare dira lan hartako gertaerei Arteta, Zubiaurre, museoa modernizatuz; bigarrena, Zuloaga eta beste Guggenheimen sorrera. Horrek horiek guztiak, eta lau bildumak kritika egiteko; artista euskaldun zenbait erakunde publiko hiriei jendaurrean jartzea erabaki (Gerraren) hon- askori eta horien begira museoek duten garrantziaz zuten. Pintura garaikideari eta damendiak 1810ean, gerraren nazioarteko lagu- ohartaraztea ekarri zuen, eta, on- abangoardiari hasiera eman izugarrikeriak salatzeko; Tauro- nak diren beste dorioz, Arte Eder Museoaren egi- zion margolari espainiar han- makia, 1815 eta 1816 artekoa, artistei lekua tura modernizatzea; eta hirugarre- diaren grabatuen lau bilduma zezenketen zale sutsua zelako; egiteko. na, azken hamarkadetan egindako izan dira ikusgai: Kapritxoak, eta, azkenik, Burugabekeriak. lana. Lan horri esker, Bilboko mu- Hondamendiak, Tauromakia Goyaren esamolde ezagun hori seoa Europako edozein museoren eta Burugabekeriak. Bilbon baliatu dute egilea hil ostean parera dago antolamendu eta irudi bildutako 224 lanek zeresan editatutako bildumarik bere- modernoarekin. handia dute Goyak asmatutako ziena izendatzeko. Erakusketa GUGGENHEIM EFEKTUA irudien grabatuan mugarria honek oso harrera ona izan du, Bitxia da Arte Eder Museoa Bilbok jarri zutelako eta horien teknika eta 46.168 pertsona izan dira bizi izandako industrializazio ga- inork baino hobeto mende- berori ikusten.Osatu berri 6.indd 15 25/10/12 12:50:23
  • 16. 16 | PLAZATIK BOTERO, KOLORE ETA BOLUMENAREN OSPAKIZUNA R Res ume n MUSEO DE BELLAS ARTES Espejo del pensar y el crear vasco El Museo de Bellas Artes de Bil- bao fue creado en 1908 y abrió sus puertas en 1914. Posterior- mente, en 1924, nació el Mu- seo de Arte Moderno; y en 1945 ambos se unieron en un edificio de estilo neoclásico, que fue ampliado en 2001. El museo cuenta con una superficie de 13.914 metros cuadrados don- de se pueden encontrar más de 10.000 piezas de arte. Piezas de las principales escuelas artísti- cas de España y Europa desde el siglo XIII hasta nuestros días, así como la mayor colección de Arte Vasco existente, coleccio- nes de Arte de Oriente, bronce etrusco, itálico, romano e ibéri- co, entre otros. Además, de la imponente colección permanente del mu- seo que incluye los grabados de Francisco de Goya recien expuestos, también cuentan Boteroren Ospakizuna erakusketa Bilboko Arte Eder Museora ekartzea sekulako ospakizuna da. con una interesante oferta de Fernando Botero (Medellin, Colombia, 1932) XX. mendearen erdiko artista latinoamerikarretatik exposiciones temporales; es el bizirik dagoen bakanetakoa da eta ospe itzela du nazioartean. Artistak 80 urte bete dituen hone- caso de la de Antonio López que tan bere ibilbideari buruzko erakusketa berezia prestatu dute, Mexiko DFko Arte Edern Museoan se expuso el pasado año, y de la 250.000 bisita jaso berri dituena. 79 margolanek eta eskultura batek –brontzezko Bridadun actual de Fernando Botero que zaldia- osatzen dute bilduma. Erakusketak kolonbiarraren hastapenetako lanetako batzuk, La- recorre 80 años de su prolífica tinoamerikako elizako pertsonaiak, zirkua, tauromakia, beste margolariei egindako erretratuak, trayectoria. Estos dos últimos natura hila eta Irakeko Abu Ghraib espetxeari egindakoak jaso ditu, besteak beste. Fernandoren años el museo ha tenido record alaba Linak egindako katalogoan, Carlos Fuentes eta Mario Vargas Llosaren idatziak daude, baita de visitas, lo que demuestra que Boterok berak irudiz hornitutako bost ipuin ere. Heldu da, hortaz, kolorearen eta bolumenaren es un ente que está continua- goraipamena Bilbora. mente reinventándose.Osatu berri 6.indd 16 25/10/12 12:50:25
  • 17. ZORTZIKO TXIKIAN | 17 NURIA ROSELL | ERREHABILITAZIO MEDIKUA MENDARON NURIA ROSELL KATALUNIARRA ERREHABILITAZIO MEDIKUA DA MENDAROKO OSPITALEAN. EUSKAL HERRIRA ETORTZEAREKIN BAT EUSKARA IKASI ZUEN ETA HIZKUNTZA HORRETAN HITZ EGITEN DIE PAZIENTEEI. MENDIAN IBILTZEA GUSTUKO DU, ETA ERROIBIDE IRUN SASKIBALOI TALDEKO JOKALARIA DA. 1| Nolako pazienteak artatzen dituzu kontsultan? Normalean helduekin egiten pazienteari. Ondoren, trata- mendua idatzi eta fisioterapeu- tari ematen diot pazientearekin dut lan eta batzuetan umeekin; agindutako ariketak egin ditzan. hala ere, era guztietako pazienteak Horretaz gain, pazienteak etxean etortzen dira nire kontsultara. ere egin behar izaten ditu bai nik Umeekin gauza desberdinak egi- eta bai fisioterapeutak agindutako ten saiatzen gara, baina, batez ere, ariketa gehigarriak. beraiekin jolas egiten dugu, ezin izaten dugu-eta ezer gehiagorik egin. Txikienak, esaterako, bi urte ditu. Hala ere, oso pozik etortzen 6| Zer da ezinbestekoa erreha- bilitazioko medikua izateko? Batik bat, sen ona izatea, gau- dira errehabilitaziora eta jarrera zak bere horretan ulertzeko. Hona, horrek, besteak beste, mobilitate esaterako, hanka gaizki duen eta psikomotrizitateko ariketak paziente bat etor dakiguke, baina egitea ahalbidetzen digu. horretaz gain, paziente horrek harreman arazoak izan ditzake. 2| Nola bizi duzu errehabilitazio medikua izatearen lana? Egia esan oso modu positi- 7| Hortaz, batzuetan psikologo lana ere egin behar izaten boan bizi dut lan hau. Hemendik duzue? pasatzen diren pazienteak pozik Bai, guk, mediku bezala, pa- ateratzen dira, eta hori niretzat zientea bere osotasunean ikusi eta oso pozgarria da. arazo horiek identifikatzen jakin behar dugu, ahal dugun heinean 3| Zein da zure pazienteek gehien edukitzen duten gai- tza edo mina? laguntza emateko. Medikuok askotan egin behar izaten dugu psikologo lana. Denetarik dago, baina bizka- rreko mina, sorbaldako mina eta lepoko mina izaten dira ohikoe- nak. 8| Errehabilitazio prozesu guz- tiek denbora muga bat dutela esan ohi da? Bai, hobekuntza puntu bate- 4| Errehabilitazio prozesuan pazientzia izatea eta ahale- gintzea ezinbestekoak dira, ezta? raino heltzen da. Errehabilitazioa egiten da oreka puntu batera heldu arte eta batzuetan ezin “MEDIKUOK Bai. Gauza hauek poliki doaz da aurrera jarraitu, gorputzak eta pazientziarekin hartu beharre- mugatu egiten duelako pertsona. koak dira. Pazientearen inplika- PAZIENTEA Paziente bakoitza desberdina da zioa eta ahaleginak ere ezinbeste- eta bakoitzaren mugak desberdi- koak dira, ariketa asko egin behar nak dira. Baina muga egon bada- OSOTASUNEAN izaten dituzte-eta. Nik, adibidez, fisioterapeutekin egiten dut lan go, bestela, bizitza osoa pasatuko genuke errehabilitazioan eta hori IKUSI BEHAR DUGU, eta, egia esan, eurek egiten dute lan handiena gimnasioan. Nik ere ezin da. ASKOTAN EGIN antolaketa, egin beharreko lana, zehazten diet eta beraiek egiten BEHAR IZATEN dute lan guztia gimnasioan. Ahaleginak: Esfuerzos. Errehabilitazioa: Rehabilitación. DUGU PSIKOLOGO 5| Zein da, beraz, zure eginbeha- rra? Gaitza: Dolencia. Gehigarriak: Complementarios. LANA” Mobilitateari eta indarrari da- gozkion neurriak hartzen dizkiot Sorbalda: Hombro.Osatu berri 6.indd 17 25/10/12 12:50:26
  • 18. 18 | PLAZATIK GERTUTIK Amaitu duzu denboraldia, zenbat kilometro egin dituzte zure han- kek? Ez dut kontua eramaten, baina 25 eta 30 mila bitartean egiten di- tugu urtean. Aurten bi helburu izan ditut: Italiako Giroa eta Espainiako Vuelta. Nik uste dut biak oso ondo atera direla, batez ere, Espainiako Vuelta. Denboraldi oso ona izan da garaipenak lortu ditudalako eta helburuak bete ditugulako. Apirilean Asturiasko itzulia iraba- zi zenuen. Nolakoa izan zen? Italiako Giroa baino astebe- te lehenago izan zen. Oso forma onean nengoen eta hori aprobetxa- tu nuen. Gainera, taldekideek hiru egunetan oso lan ona egin zuten niretako, eta nik azkeneko egunean garaipenarekin biribildu nuen itzulia. Espainiako Vueltan talde onena- ren saria eroan duzue. Lehenengo etapan taldekako erlojuaren aurkako etapa irabazi PROFESIONALA genuen. Taldea oso motibatuta ir- 2007an egin zuen ten zen itzulia Iruñean hasi zelako salto profesionale- eta taldea bertakoa delako. Gai- tara Intxaustik, eta nera Movistarrendako Espainiako 2010ean Movistarrekin Vuelta garrantzitsua da beti. Nik fitxatu zuen. neuk uste dut oso ondo atera dela. Alde batetik, ondo egin dut lan Val- verderentzat, eta, bestetik, ondo defenditu dut nire 10. postua. Erorikorik ez izatea eta lesioak errespetatzea garrantzitsua izan- go da txirrindularitzan. Gure kirolean garrantzitsua “TXIRRINDULARITZAN da erorikorik ez izatea. Erorikoen ostean normalean lesioak izaten dira. Aurten, zorionez, zortea izan GARRANTZITSUA DA dut bai erorikoekin eta baita le- sioekin ere. ERORIKORIK EZ IZATEA” Iaz, Tourreko lehenengo etapan jausi eta lesionatu arren zortzi egun iraun zenituen bizikleta gai- BEÑAT INTXAUSTI nean, erradioa apurtuta. Nola egi- ten da hori? BEÑAT INTXAUSTI MOVISTAR TEAM TALDEKO TXIRRINDULARIA DA. MUXIKARRA 40. kilometroan jausi nintzen, SORTZEZ, ZORNOTZAN BIZI DA TXIKITATIK. DENBORALDI BOROBILA EGIN DU eroriko handi batean. Berehala INTXAUSTIK: ASTURIASKO ITZULIAN PODIUMEKO GORENEKO MAILARA IGO konturatu nintzen zerbait hautsi ZEN ETA ESPAINIAKO VUELTAN HAMARGARREN EGIN DU. GAINERA, VALVERDE nuela, baina ziklistak horrelakoak TALDEKIDEARENTZAT LAN ONA EGIN DU. DENBORALDIA AMAITU BERRI, gara, beti nahi izaten dugu amai- ABENDURA ARTE DESKANTSATU EGINGO DUELA AZALDU DU. tu, eta Tourra bada, ba gehiago. Egin zidaten erradiografian ez zenOsatu berri 6.indd 18 25/10/12 12:50:28
  • 19. ZORTZIKO TXIKIAN || 19 GERTUTIK ikusten ezer hautsi nuenik; hor- Zer eman dizu txirrindularitzak GARAIPENAK gehiago eman ahal dudala. Aurten taz, aurrera egitea erabaki genuen. eta zer kendu? Asturiasko itzulia eta 10. egin dut itzuli handi batean, Baina zazpigarren egunean, beste Gaztetatik asko bidaiatu dut, Vueltako taldekako eta nik esperantza eta ilusioa dau- erradiografia bat egin zidaten eta leku askotara, egia esan. Europa erlojuaren aurkako kat, eta, horretarako, entrenatu eta argi ikusi genuen erradioa apurtuta guztia ezagutu dut 26 urterekin, etapa irabazi ditu zaintzen naiz, 5. postua edo podiu- zegoela. Hurrengo eguneko etapa eta baita, besteak beste, Argentina, aurten. ma lortzeko. Helburu bat lortzeko, mendiko etapa zenez, ez irtetea Txina ere. Gainera, taldean beste norberak pentsatu behar du lortu erabaki genuen. Lesio horrekin au- herrialde batzuetako ziklistak izan ahal duela, eta, horretarako, en- rrera egitea arazoa izan zitekeen; ditugu eta eurekin beste kultura ba- trenatu behar du. Gero ikusiko da berriro jausiz gero lesioa larriagoa tzuk eta pentsatzeko modu batzuk lortzen dudan edo ez. izan zitekeen-eta. ezagutu ditut. Kendu, zer kendu didan? Lehen esan dugun bezala “ Kolpe latzagoak ere izan dituzu, txirrindularitzak zaintzea eskatzen Helburu bat lortzeko, fisikoak ez direnak. du; asko entrenatu behar da, baina Bai, horiek gogorragoak dira. baita deskantsatu, etxean lasai egon norberak pentsatu Iazko maiatzean, Tourra prepara- ere. Horrelakoetan, beti nahi izaten behar du lortu ahal tzen ari ginela Xavi Tondo laguna duzu lagunekin egotea, eurekin hil zen istripuz Granadan. Erori- hondartzara joan edo oporretara... duela eta, horretarako, koak baino gogorragoa izan zen familiarekin egotea ere faltan naba- entrenatu behar du”. hori jasatea. Egia esan, momentu ritzen da. Urtean zehar egun asko gogorrak eta inoiz ahaztuko ez di- egiten ditugu etxetik kanpo. Euskaltel-Euskadi auzia dela-eta tudanak izan ziren, baina lagunen txirrindulari askok daukazuen iri- eta taldearen laguntzarekin aurre- tzia plazaratu duzue. Zergatik? “ ra egin nuen. Sentimendu aldetik idatzi dugu, Txirrindularitzak guk uste duguna esan dugu. Ez zaio Atzera begira jarriko gara. Nola zaintzea eskatzen du; garrantzia larregi eman behar, gure hasi zinen ziklismoan? iritzia plazaratu besterik ez dugu Txikitan futbolean ibili nin- asko entrenatu behar egin. tzen eta 10 bat urterekin hasi da baina baita deskan- nintzen bizikletan. Osaba bat bi- tsatu ere”. zikletan zebilen Zornotzako esko- Auzia: Conflicto, pleito lan eta haren lasterketak ikustera Biribildu: Redondear, rematar, joaten nintzen. Hala hasi nintzen Aurrera begira, noraino iristea completar herriko taldean. Udan bizikle- gustatuko litzaizuke? Erlojuaren aurka: Contrarreloj tan ibiltzen nintzen eta neguan Uste dut oraintxe nagoela adi- Lasterketak: Carreras futbolean. 12 urterekin aukeratu nik onenean, 27tik 32ra bitartean Latza: Duro, difícil egin behar izan nuen eta bizikleta izaten da onena. Aurtengo au- Plazaratu: Hacer público algo, hartu nuen. rrerapausoa eta gero nik uste dut dar a conocerOsatu berri 6.indd 19 25/10/12 12:50:30
  • 20. 20 | EUSKARA OSAKIDETZAN GURUTZETA, EUSKARAREN PRESENTZIA HANDITUZ OSPITALE ERRALDOI BATEAN GURUTZETA OSPITALEAK IA 5.000 LANGILE DITU, ETA EZKERRALDEA -ENKARTERRI ETA URIBEKO ESKUALDEEZ GAIN, BIZKAIA OSOKO ETA BESTE HAINBAT PROBINTZIA- TAKO PAZIENTEEI EMATEN DIE ZERBITZUA. INGURUNEAN EUSKARAREN ERABI- LERA TXIKIA BADA ERE, URTEETAN EGINDAKO LANAREN ONDORIOZ, GURUTZETA OSPITALEAN EUSKARAK GERO ETA PRESENTZIA HANDIAGOA DU ETA LANGILEAK EUSKARAREN GARRANTZIAZ KONTZIENTEAGOAK DIRA. Euskara planaren ebaluazio par- goetatik jaio zen euskararen biga- tziala egin eta gero, 2009an Gu- rren hizkuntza-eskakizuna pres- rremanetan daude. “Mikelatsekin rutzetako Euskara Zerbitzuak tatzeko tailerraren ideia, euskara JARDUNALDIA ospitaleko profesional guztiak ba- hainbat ondorio jaso zituen. Hain ikasten ari direnei laguntzeko as- 2007an Gurutzeta tzen genituen saioetan, baina orain zuzen ere, euskara ikasteko diru moz. Urtero bi ekinaldi egiten Ospitalean Euskara eta sanitario eta ez sanitarioak bereizi laguntzak eta liberazioak bidera- dituzte, azterketa deialdiekin bat Osasuna jardunaldia ditugu. Sanitarioek gehiago lantzen tzen luze aritu ostean, jabetu ziren datozenak. Euskara Zerbitzutik antolatu zuten. dute hiztegi sanitarioa, eta bestela- ospitaleko langile euskaldunek ere baldintza bakarra jartzen dute: Bizkaiko ospitalea ko langileek arreta”, argitu du Gu- tresna gehiago eskatzen zituztela. euskara azterketa egiteko izena aitzindaria izan zen rutzetako Euskara Zerbitzuko Jabi Ordura arte ere bazen treba- emanda izatea; eta laguntza ema- eta handik bi urtetara Gomezek. kuntza ikastarorik Gurutzetan, ten diete hizkuntza-eskakizuna Donostia Ospitaleak Euskara Zerbitzuko ekimenek baina haiek erakunde zentraletik lortzeko. Tailerrak erdipresentzia- hartu zuen lekukoa, izan duten erantzuna jakiteko, antolatu eta Gurutzetatik kanpo lak dira. Aurrez aurreko bost saio beste jardunaldi bat hemen datu batzuk: 2009an, be- gauzatzen ziren. Hala, Gurutzeta- egiten dituzte idatzia prestatzeko, antolatuta. deratzi langilek parte hartu zuten ko Euskara Zerbitzuak adostu zuen eta gainontzean lanak on line bi- trebakuntza ikastaro korporati- hobe zela ikastaro horiek bertan daltzen dizkiote elkarri. Gerora, boetan; 2010ean, beste bederatzi koordinatzea eta baita ikastaroak ahozkoa ere lantzen dute. Saio langile aritu ziren ohiko treba- Gurutzetan bertan gauzatzea ere. presentzial horiek 14:30etik eta kuntza horretan, eta 55 bigarren Horri esker, bertako langileek el- 15:30era bitartean egiten dituzte hizkuntza-eskakizuna eskuratzeko kar ezagutu eta horrek bidea ema- Osakidetzaren eta langileen aha- Ospitaleak antolatutako tailerrean; ten die gerora ere lanean elkarri legin partekatua izan dadin. guztira, 64 langile. Eta 2011n, jada, euskaraz hitz egiteko. “Elkar eza- 77 lagun izan ziren gure trebakun- gutzea ezinbestekoa da euskaldu- MINTZAPRAKTIKA, EUSKARAREN tza ikastaroetan ibili zirenak. nak identifikatu eta, hala ohiturak LOTURARI EUSTEKO aldatuz, euskaraz egiteko. Halako Euskara ikasten aritu diren langi- “ pauso txikiekin emaitza handiak leekin lotura ez hausteko, Euskara Elkar ezagutzea ezin- lor daitezke luzera”, azaldu du Gu- Zerbitzuak mintzapraktika saioak rutzetako Euskara Zerbitzuko Jabi ere martxan jarri zituen. Hasieran bestekoa da euskal- Gomezek. Euskara Zerbitzuko langileek gi- dunak identifikatu eta, datzen zituzten saioak, baina 2010 2. HIZKUNTZ ESKAKIZUNA -2011 ikasturtean Mikelats Euskal- hala ohiturak aldatuz, PRESTATZEKO TAILERRAK tegiarekin elkarlanean egin zuten, euskaraz egiteko". Horrez gain, euskara planaren go- eta orain Iberba enpresarekin ha-Osatu berri 6.indd 20 25/10/12 12:50:31
  • 21. EUSKARA OSAKIDETZAN | 21 kiagoa. Baina, Gurutzeta erreferen- langile euskaldun gehien dau- tziazko zentroa da Bizkaia osorako den guneetan bezeroek euskaraz pediatrian, erredura handietan, gehiago eskatzen zutela. Zergatik? transplanteetan… Horren ondo- Beraien artean identifikatzen di- rioz, beste leku askotako jendea ere relako agurren eta antzekoen bi- etortzen da hona. tartez. Zorionez, hemendik aurre- ra, Osakidetzako zentro guztietan Zer profil dute Gurutzetako langi- ezarriko dugun identifikazio sis- leek? temaren bitartez errazagoa izango Gurutzetako langileen profi- da euskaldunak detektatzea. la honakoa da: euskaldun berriak dira eta adineko jendea. Euskalte- Bilakaerarik izan al du euskara- gitik pasa dira, bertan 10. urratsera ren erabilerak Gurutzetan azken arte ikasi eta titulua eskuratu dute- urteotan?. nak. Beraien kezka nagusia izan ohi Bai. Ni hemen lanean hasi da beraien ingurunean eta lanean nintzenean, 2004an, ez zegoen euskaraz egiteko aukera gutxi dute- euskara planik, ezta hizkuntz es- la. Horregatik, bezero edo paziente kakizunik ere. Hasieran batzuek batek beraiengana euskaraz jotzen kontra egin zuten, baina gaur egun duenean larritu egiten dira, euskara langileek normaltzat hartzen dute JABI GOMEZ herdoildu egin zaielako eta lotsatu euskara eskatzea, logikoa dela dio- GURUTZETA OSPITALEKO EUSKARA ZERBITZUA egiten direlako. Badakite gabezia te; eta euskaraz ez dakitenak kon- bat dutela. tziente dira gabezia bat dutela, ho- "GAUR EGUN LANGILEEK NORMALTZAT Aztertu izan duzue Gurutzeta Os- rrekin arduratuta daude. Bestalde, sustraiak jartzen ari gara aurrera DUTE EUSKARA ESKATZEA, ETA pitalean dagoen euskararen era- begira, eta, adibidez, sartzen diren EUSKARAZ EZ DAKITENAK KONTZIENTE bilera? langile berriei hizkuntza ofizialak DIRA GABEZIA BAT DUTELA". Ez dugu ospitale guztiko era- erabiltzeko harrera plana egiten bilera neurtu. Azkeneko neurketa zaie. 2009an egin genuen, eta aztertu Ospitale baten euskara ezagutzaz GURUTZETAKO genuen bezeroen euskara erabi- eta erabileraz hitz egin aurretik, Euskara Zerbitzuko lera, ez langileena; euskara zerbi- Bidea eman: Dar paso, permitir. kontuan hartu behar da ingurune arduraduna da Jabi tzu hizkuntza moduan. Neurketak Ekinaldi: : Intento, sesión. geografikoa… Gomez. Euskararekin lehentasunezko unitateetan egin Erredura Handiak: : Grandes Bai, gehienetan biak parera joa- lotutako ohiturak alda- genituen: pediatriako larrialdie- Quemados. ten dira-eta. Gure ingurune geogra- tzeko lanean dihardu tan, telefonogunean, harreretan Gabezia: Carencia. fikoa inguru nahiko erdalduna da. taldean. eta informazio puntuetan. Jasota- Herdoildu: Oxidar, debilitar. Plana abiarazi zenean, Ospitaleari ko emaitzen arabera, ikusi genuen Trebakuntza: Formación, zegokion eremuan euskararen eza- jendeak euskaraz gutxi eskatzen capacitación. gutza %21ekoa zen eta erabilera txi- zuela. Baina, aldiz, ikusi genuen Ezkerraldeko hainbat anbulatoriotan ad- Orain dela bospasei urte oinarrizko tre- ministrazioan lan egin izan dut eta orain bakuntza ikastaroan izena eman nuen. Gurutzetan nago berriro ere administra- Interesgarria izan zen, eta oso positiboa zioan. Aurretik euskaltegian eta hizkun- iruditu zitzaidan Osakidetzako beste tza eskolan euskara ikasten ibili nintzen, hainbat profesional euskaldun ezagu- eta orain dela bi urte lanerako hizkuntz tzea. Gainera, trebakuntza ikastaroak eskakizuna ateratzeko tailerrean izena balio izan zidan jakiteko ea erabilitako ematea erabaki nuen. Oso interesgarria formula eta esamoldeak egokiak ziren. iruditu zitzaidan, askoz gehiago ikasi Badakit beti zaila dela denbora ate- nuelako. Azterketako pausoak berraz- ratzea, baina jendea animatuko nuke tertzeaz gain, gutunak idazten ikasi ge- euskara lantzen jarraitu eta hobetzeko nuen… eta guztia giro oso onean. Jendea- bidea ematen duelako. Askotan hala- ri animatzeko esango nioke. Zoritxarrez, ko ikastaroetan baino ez dugu euskara VERONICA FERNANDEZ euskaraz hitz egiteko aukera gutxi izaten RAQUEL BENITO erabiltzen. Lotsa kendu beharko genuke ADMINISTRAZIOKO TEKNIKARIA ditut lagun artean eta lanean, tarteka in- gainetik eta dakiguna erabili. LANGILEA. ANTOLAKUNTZAN. formazio gunean bezeroren batzuekin.Osatu berri 6.indd 21 25/10/12 12:50:33
  • 22. 22 | OSASUN-ZENTROAN HONDARRIBIKO OSASUN-ZENTROA Osasun-zentroan hamar familiako mediku, bi pe- “HERRITARRAK OSO POZIK BERRIZ- diatra, bederatzi erizain, TATUTAKO OSASUN-ZENTROAREKIN” emagin bat, ginekologo bat eta administrazioko HONDARRIBIKO OSASUN ZENTROAK PASA DEN MAIATZEAN IREKI ZITUEN ITSAS ETXEKO ERAIKIN zazpi langile aritzen dira. ERABERRITUAREN ATEAK, BI URTEZ BITERI KALEKO BEHIN-BEHINEKO ANBULATORIOAN EGON ONDOREN. EKIPAMENDU BERRIAREKIN ETA ZERBITZUEN ESKAINTZA ZABALAGOAREKIN HASI DU BERE IBILBIDE BERRIA. bat, ginekologo bat eta administrazio kontuetan aritzen diren zazpi pertsona 80ko hamarkadaren hasieran, osasun- ostean, gaur egun 1.300 metro karratu- PORTUAN ditu, gehiengoak euskara jakitunak, gai- zentro bat irekitzeko beharra zegoela ko azalera izatera iritsi da hiru solairuz bertan kokatuta nera. Horiek guztiak astean zehar soilik identifikatu zen Hondarribian. Hori osatuta dagoen eraikina. Beheko solai- dago osasun-zentro aritzen dira osasun-zentrora etortzen horrela, 1981ean lehenengoz inaugu- ruan bezeroaren arreta-zerbitzua, proba berriztatua, leku den paziente oro artatzen. Izan ere, as- ratu zen zentroa, bertako herritarrak osagarrien gela eta sendaketa gelak ederrean. tean zehar baino ez da egoten zabalik artatzeko xedearekin. Urteak aurrera ipini dituzte. Lehenengo solairuan, me- Argazkian lan-tal- anbulatorioa. Hain zuzen, astelehene- pasa ahala, baina, osasun-zentroa txiki dikuntza orokorreko zazpi kontsulta eta deko hainbat kide, tik ostiralera eskaintzen du zerbitzua, eta zaharkituta geratu zen, eta, beraz, erizaindegiko beste hainbeste jarri dituz- eskuman Miren Garai goizeko 8:00etan hasi eta arratsaldeko 2010ean berriztatze lanei ekin zitzaien te. Bigarren solairua, berriz, pediatriako zuzendaria. 20:00ak arte. Beraz, asteburuan edo 16.000 hondarribitar baino gehiagori bi kontsulta, erizaintza pediatrikorako bi ordu horietatik kanpo paziente batek zerbitzu hobea bermatze aldera. Obrek kontsulta, emakumeen arreta sail bat, artatua izateko premia badauka, Bida- iraun duten bi urteetan, aurrefabrika- ginekologo eta emaginarentzako kon- soako Ospitalera edo Irungo anbulato- tuez osaturik egon da behin-behineko tsulta bat eta medikuntza orokor eta eri- rioko larrialdietara joan behar du. anbulatorioa Biteri kalean. 2012ko zaintzarako kontsulta batekin hornituta maiatzaz geroztik, ordea, berriz dago dago. Hirugarren eta azken solairuak Artatua: Atendido. martxan osasun-zentroa Itsas Etxean, errehabilitazio gela bat eta haurrentza- Eraberritua: Reformado. baina oraingoan berritua. ko dentista bat ditu. Proba osagarriak: Pruebas complementarias. MODERNOA ETA ZABALA LANGILEAK ETA ORDUTEGIA Sendaketa: Cura, tratamiento Hondarribiko Osasun-Zentro eraberri- Langileei dagokienez, Hondarribiko Osa- médico. tua modernoa, zabala eta argitsua da. sun-Zentroak hamar familiako mediku, Zaharkituta: Viejo, pasado de 834 metro karratu gehiagorekin handitu bi pediatra, bederatzi erizain, emagin moda.Osatu berri 6.indd 22 25/10/12 12:50:36
  • 23. KANPAINA | 23 Arnasbideak: Vías respiratorias. Esamesak: Habladuría, rumores. Hilkortasuna: Mortalidad. Irudimentsua: Imaginativa. Plazaratzeko: Publicar, hacer público. Uxatu: Espantar, ahuyentar. GRIPEAREN KONTRAKO KANPAINA IRUDIMENTSUA BIZKAIAN OSAKIDETZAK KANPAINA BEREZIA ABIARAZI DU GRIPEAREN BERRI EMAN ETA HORREN TXERTOAREN ONURAK AURKAKO TXERTOAREN ONURAK AZALTZEKO. HORRETARAKO, EZOHIKO FORMULAK ASMATU ETA ETXEBARRIN ZEIN BERMEON EGINDAKO AURKEZPEN EKITALDIETAN Gripea ez da gaixotasun larria, baina oso kutsakorra da; GAUZATU DITUZTE eta gaixotasun zehatz batzuk dituztenei kalte arriskutsuak eragin diezazkiekete. Neguan bada, batez ere. Kanpaina berritzaile hau presta- gripearen gaineko esamesak mahai Sintomarik ohikoena goiko arnasbideetan arazoak iza- tu aurretik, lehenik eta behin, kale gainean jarri zituzten. Antzezlan tea da. Hala, sukar altuaz gain, buruko, gihar edo eztarriko azterketa egin dute, iritziak eta hori bideoan jasota dago eta beste mina eduki ohi da. Hidratatzea eta atsedena eta antiter- zalantzak jaso eta gero horiek pla- aurkezpenetan ematen dute. miko edo analgesikoak hartzea gomendatzen dute. Eta zaratzeko. Hala, Osakidetzako bi Osakidetzak inbertsio handia prebentziorako, eskuak ondo garbitzea, paperezko zapiak langilek Zornotzan eta Etxebarrin egin du gripearen aurkako txertoe- erabiltzea, atsedena hartzea eta txertoa ematea. hainbat kale inkesta egin zituzten tan eta herritar batzuek txertoare- herritarrei gripearen eta horren kiko duten beldurra uxatu eta jen- Osakidetzaren eta nazioarteko hainbat osasun erakun- kontrako txertoaren gainean gal- dea berau hartzera animatu nahi deren esanetan, 64 urtetik gorakoek, gazteagoak direnak detzeko. Inkestan epidemiologo du. Horretarako, aipatutako bideo baina birika, bihotz, gibel edo giltzurrunetako gaixotasun baten iritzia ere jaso zuten. Lan eta antzezlanaz gain, Bermeoko kronikoak edo diabetesa dituztenek zein osasungintzan hori jasotzearekin batera, talde bat erizain Yolanda Landazabalek eta edo pertsona nagusiak zaintzen lan egiten dutenek txertoa ikerketa proiektu bat egiten dabil Etxebarriko Elisa Lezcanok gripea hartu beharko lukete. Kontraindikazio bakarrak honako kanpaina honek jendearen artean zertan datzan azaldu eta txertoari hauek lirateke: oilasko edo arrautza proteinari alergia la- piztuko duen erantzunaren tamai- buruzko azalpen ugari eman zi- rria izatea eta inoiz txertoak erreakzio txarra eragin izana. na ezagutu ahal izateko. tuzten aurkezpenetan. Kanpaina Horrez gain, sukarra edo katarro handia izanez gero, txer- Etxebarriko aurkezpenean, gai- hau, batez ere, 64 urtetik gorakoei, toa beranduago hartzea aholkatzen dute. nera, luxuzko gonbidatuak izan zi- gazteagoak izan arren gaixotasun ren. Herriko erretiratu talde batek kronikoak dituztenei, eta osasun- Txertoaren onurak garrantzitsuak dira: immunitatea gripearekin lotutako antzezlana gintzan zein pertsona nagusiak txertoa jarri eta bi astera lortzen da; eta ikerketen arabe- prestatu zuen eta ekitaldian bertan zaintzen lan egiten dutenei zuzen- ra, txertoari esker ospitalizazio kopurua %55 jaisten da eta antzeztu. Ikuspegi umoretsuarekin, duta dago. hilkortasuna %80 gutxitu.Osatu berri 6.indd 23 25/10/12 12:50:39
  • 24. 24 | OSAKIDETZAN BIZITZA IRAN Istanbuleko aireportuan hegazkina har- neurri batean diot erlijioaren presen- AISIALDIA ren! Bekoki inguruko ileak erakutsi ahal tzean, Europako beste edozeinetan geun- tzia nabarmenagoa izango zela espero Topikoetatik haratago izateko, kolore ugariz tindatuak oso sa- dela ematen zuen, nahiz eta aurpegietan genuelako, oso nabarmena den arren ohikoa da iraniarrak rritan, irudimena izugarri lantzen dute nabaritzen zen han zeuden gehienak ez egunerokoan. Argi dago bizitza sozial lagun artean eta, apurka-apurka gero eta milimetro zirela europarrak. Hegaldian zehar ere eta politikoa erabat menperatua duela kafetegietan eta bes- gehiago erakusteko eskubidea lortzeko nabarmentzeko ezer ez zegoen: jende erlijioak, baina, era berean, ez da arrun- telakoetan aisialdian asmotan. Horretaz gain, oro har izugarri gehienak naturaltasun osoz hartzen ta kalean inor otoi egiten ikustea. Jen- ikustea. pintatzen dute aurpegia neska gazteek, zuen, adibidez, ardoa edo garagardoa dea oro har, salbuespenak salbuespen, eta nabarmentzekoa da zenbat neskak, afariarekin, eta janzkerak ere, batez ere ez da praktikante zorrotza (ez behintzat baita mutil ugarik ere, daukaten errino- nesken artean, guztiz arruntak ziren 5 otoi aldiak betetzerakoan). Hori, xiitak plastia egina (arabiarren herentzia eza- guretzat (tiranteak, eskoteak…). Baina direlako dela diote, baina… batzeagatik dela diote beraiek). Nesken Teheraneko aireportura heldutakoan herenak sudurra operatuta ei du! bazirudien beste hegaldi bat zela hura! Beste topiko bat emakumeen egoe- Ezer ez zegoen agerian! ra da. Egia esan, estatusa idealena izan Horrek, dena den, ez gintuen ino- la ere harritu, joan aurretik informazio nahikoa bagenuelako. Bagenekien, adi- ez arren, nekez pentsatuko genuen joan aurretik emakumeak aurkituko geni- tuela kamioiak gidatzen, adibidez (uni- bertsitarioen erditik gora emakumeak “ Argi dago bizitza sozial eta politikoa erabat menperatua duela erli- bidez, topikoak ez direla oso egokiak dira). Eurek diote arabiarrentzat –eurak bidaiak egiteko, eta batez ere istilutsua persiarrak dira beste ezer baino lehen– jioak, baina, era berean, den herri batera joanez gero (guk, eus- emakumeak makinak direla, baina eu- ez da arrunta kalean inor kaldunok, badakigu hori zer den, ondo rentzat, aldiz, pertsonak direla. Eta ne- jakin ere!). Eta bagenekien, era berean, kez pentsatu genuen emakumeek ume otoi egiten ikustea". kontraesan handiak aurkituko genituela txikiei bularra emango zietela denen au- eta, nabarmentzekoa, guztiaren gaine- rrean, parke erdian jesarrita, adibidez. Izan ere, Iraneko gizartea harritzeko tik, zelako jendea aurkituko genuen ber- modukoa da hasiera-hasieratik. 80 milioi tan! Nekez aurkituko dugu jende atsegi- Arazoa da ez dela erraza hori sines- inguru biztanle izanik, 40 milioi inguru nagoa, askotan egoera eurentzat goxoa tea, burua eta emakume ezaugarriak 30 urtetik beherakoa da. Gehienek ez ez den arren politiko eta sozialki. estali beharra dituztenean. Hala ere, dute bat egiten garai bateko iraultzare- bitxia da zelan ahalegintzen diren tra- kin, eta nekez aurki daiteke agintariekin Dena den, joan aurretik topikoetatik ba horiek gainditzen, praktika okerren ados dagoen inor, ezta nagusien artean haratago joaten saiatu arren, ezinezkoa kontrako zaindariak egon arren (ikusie- ere. Ingelesez gutxik egiten duten arren, da errealitateaz daukagun irudia neurri zinak itxuraz), harrigarria da ahal duten oso-oso abegitsuak dira atzerritarrekin batean distortsionatuta ez egotea. Eta guztia erakusten zelan ahalegintzen di- (atzerritar asko ere ez dagoela esanOsatu berri 6.indd 24 25/10/12 12:50:41
  • 25. OSAKIDETZAN BIZITZA | 25 behar) eta ahal duten moduan komuni- tako antzeko bizimoduarekin. Horrega- IREKIA txia ematen dio sarritan, horiari berdea katzen ahalegintzen dira. Oro har, gaur tik bizimodu bikoitza daramate sarri- Iranen ikusten den atxikita. Horregatik hirietan berdegune eguneko agintarien aurka daude eta tan bertan (kalean eta etxean). Kalean bizimodu mota ugari daude, zainduak, eta berdegune askok esaten dute, alde egiteko aukera oso arau zorrotzak bete behar dituzte, Mendebaldekoaren horiek izaten dira biztanleen topagune izanez gero, atzerrira joango liratekeela. etxean, ordea, normala da alkohola adi- antzekoa da: janzkera handienak. Epe laburrean ikusi behar zer gertatzen bidez (ez beti, noski). mota, saltokiak... den, egoera lehertzeko modukoa izan Guretzat sinestezina izan daitekeen daitekeelako. Ezkontza ospakizunetan ere fase arren, edozein berdegune jendez bete- bi daude (birritan gonbidatu gintuzten ta egoten da, kanpin denda, alfonbra… Agintarien eta gizartearen arteko ospakizunetara, ezezagunak baginen eta guzti hornitua, baita errepideen he- amildegia adierazteko, hona hemen ere). Lehenengoan gizonezkoek eta gal eta erdialdeak ere. Orduak ematen adibide bi: Iranen, alkohola guztiz de- emakumezkoek zein bere aldetik egi- dituzte bertan, hizketan, tea hartzen… bekatuta dagoen arren, Alkoholiko ten dute jaia, janaria eta musika tar- gaueko ordu txikiak arte. Udan behin- Anomimoak daude eta 100.000 hiesdun tean. Ondoren, jai pribatua egiten da, tzat ez dute, ez, etxea oso gogoko, itzela inguru daude bertan, sexu jazarpena musika moderno, alkohol eta dena de- baita kaleko giroa. egonagatik. Kontrasteak bai! lakoarekin, baina beti estalian. Beraiek diote xah-ren garaian ez zutela aska- Horrek bizitasun ikaragarria ematen Ez da ahaztu behar, boteretik bota tasun politikorik, baina bai soziala, eta die hiriei: Teheran (itsusia, baina bizia aurretik, bertako xah-k (erregea alegia) orain, ordea, ez dutela ez politikorik ez benetan), Isfahan (ederra benetan), oso gizarte modernoa bultzatu zuela sozialik. Jazd, Shiraz (ardo ekoizlea, ofizialki ez bertan (modernoegia ordurako agian), bada ere)… baina trafiko beldurgarriak laikoa neurri handi batean, gure hirie- Oporretako egun gutxi bertan pasa- ere laguntzen du horretan (oso ausarta tzeak ez du ematen irudi guztiz zehatza, izan behar bertatik gidatzeko). Baina baina gomendatuko nuke animaziozko guztiaren gainetik jendea, ze atsegina! “ Persepolis filma ikustea, nahiko bat da- Iranen, alkohola guztiz torrelako geuk ikusitakoarekin. Ander Manterola. debekatuta dagoen Fisikoki ere kontrastez betetako he- Abegitsua: Acogedor/a. arren, Alkoholiko Anomi- rria da. Itsaso artean egonda, eta kostal- Errinoplastia: Rinoplastia. moak daude eta 100.000 dea eta iparraldea kenduta, oso paisaia Jesarri: Sentarse. hiesdun inguru daude lehorra dauka Iranek, basamortu han- Nekez: Difícilmente diekin. Baina aldi berean lurrazpiko ur Ordu txikiak: Altas horas, bertan, sexu jazarpena ugari dauka, historian zehar kanalizazio madrugada. egonagatik". harrigarriz baliatuta. Horrek itxura bi- Tindatuak: Teñidos.Osatu berri 6.indd 25 25/10/12 12:50:46
  • 26. 26 | ATZERA BEGIRA ARGITALPENAK GUREAN GURE ARGITALPENAK AIPATZEKOTAN, HURRENGO ALDIZKARIA AITZINDARIA IZAN DA OSPITALEEN ZEIN ARLO SANITARIOAREN KAZETARITZAN. ALDIZKARIAREN GAINEAN ZERBAIT GEHIAGO JAKITEKO, HONA HEMEN BERE NONDIK NORAKOAK: Basurtu aldizkariaren lehenengo zenbakia 1995eko ekainaren ba- BASURTU OSPITALEKO ALDIZKARIA Basurtu aldizkariaren lehenengo tean eman zuten argitara. zenbakia 1995eko ekainaren batean Lau hilean behin argitara- eman zuten argitara. Lau hilean tzen da eta 16 orrialdeko behin, 16 orrialdeko aldizkari ho- BASURTU nek 4.500 aleko tirada dauka egun. aldizkari honek 4.500 ALDIZKARIAK Basurtu Ospitaleko langile guztiek aleko tirada dauka egun. garapen handia izan postaz jasotzen dute etxean. Ha- du 1995etik gaur laber, Bilboko Udalak, auzokideen egunera arte elkarteek, Bilbo Eskualdeko Zuzen- karian bertan agertzea. Egun, ordea, baina langileentzako daritzak, kanpoko hornitzaileek eta ez dute inolako arazorik. Azken zen- hedabidea izaten Osakidetzako hainbat erakundeta- bakian, esate baterako, ospitaleko jarraitzen du. ko zuzendaritzek ere jasotzen dute. langileen argazki ugari agertzen Horrez gain, ospitale barru- dira. ko erakustokietan ere jartzen da Lan taldeari dagokionez, Doku- pazienteen eta bisitarien bistan, mentazio Grafikoa, Yolanda Gonza- eta batzuk zenbait pabilioitara eta lez Kalitateko idazkaria eta Ospita- kontsultategitara ere bidaltzen leko Euskara Zerbitzua laguntzaile dira. Hortaz, argitalpenak zenba- finkoak izan dira zenbaki guztie- tutako irakurle kopuru zehatzik ez tan, Carmen Serrano Erredakzioko daukan arren, jende askorengana idazkariaren ardurapean. ailegatzen da. Gainontzeko kolaboratzaileak, Aldizkariaren hasierako helbu- ostera, unean unekoak dira, eta gai ruen arabera, langileentzako heda- zehatz bati buruz idatzi edo arti- bidea sortu nahi izan zuten bertan, kulu bat sinatu dute. Aipatzekoa ospitaleko berritasunak jakitera ere bada inoiz atal finkorik egon emateko asmoz: zerbitzu berriak, ez dela, Gabonetan izan ezik. Garai pertsona berriak, tresneriaren ar- horretan, hain zuzen ere, izenda- loko berrikuntza teknologikoak, pen berriak, sariak eta ospakizun hainbat espezialitatetako artiku- bereziak egoten dira. lu medikoak eta lankideen arteko Ekarpenak ekarpen, zenbaki ezagutza zein zaletasunak, besteak berri guztietan egon da berritasu- beste. nen bat: zerbitzu berria, atal berria, Bestetik, zuzendaritzaren eta liburuak, musika edo ibilbideak langileen arteko komunikazio bi- egiteko proposamenak... Modu be- dea ezartzea ere bazen helburue- rean, euskara bera ere hasiera-ha- takoa, era egokian eta testuinguru sieratik izan da agerikoa, artikulu atseginean langileei Plan Estrate- solteetan, gaztelaniako idazkien gikoaren edo Plan Zuzentzailearen laburpenetan nahiz artikulu naba- Aintzindaria: Pionero, precursor. berri emateko asmoz, esaterako. rietan. Berritasuna: Novedad. Horiek horrela, aldizkariak so- Erakustokia: Expositor, escapa- rrerako helburuak betetzen ditu rate. egun, bizi-bizirik dago eta hobetzen Hedabide: Medio de comunica- jarraitzen du. Horren lekuko, hasie- Dokumentazio lana: ción, difusión. ran langileek ez zuten gustuko aldiz- Carmen SerranoOsatu berri 6.indd 26 25/10/12 12:50:49
  • 27. TXAPELA BURUAN... | 27 ZUIAKO KUADRILA, INGURUNE NATURAL PAREGABEA ZUIAKO KOADRILA ARABAN DAGO Gorbeiako mendigunea da bat, Euskal Au- penagatik eta hiri lurzoruaren eta indus- WEBGUNEA ETA SEI UDALERRI DITU BERE BAITAN. tonomia Erkidegoko Parke Natural handie- trialaren eskaera berriengatik, besteak Abiarazi berri duten INGURUNE NATURALA ETA GASTRONOMIA na dena, 20.016 hektareako azalerarekin. beste, goraldia bizi du eskualdeak. Oina- Gorbeia Central Park DIRA ESKUALDEAREN BEREIZGARRIAK, Azaleraren %62 Arabako aldean dago, rrizko sektorea geroz eta profesionaliza- webguneak natura ETA GORBEIAKO ETA URKIOLAKO Zuiako Koadrilako eremuan; bestea, Ur- tuagoa eta espezializatuagoa da Zuiako eskaintzaren berri PARKE NATURALETAKO PARTE DA. kiolako Parke Naturala da, eta honek ere, Koadrilan, nekazaritza eta elikaduraren zabala ematen du. MENDI IBILALDIAK, ESKALADA, MENDI Gorbeiakoak bezala, Bizkaiko eta Arabako sektoreari oso lotura baitago. BIZIKLETA, URTEGIAK… ESKUALDEA OINEZ lurrak hartzen ditu. Parkearen %15 inguru Turismo bulegoa Murgian dago, Do- EDO BIZIKLETAZ GOZATZEKO AUKERA Zuiako Koadrilako lurraldekoak dira, zeha- mingo Sautu kalean, Zuiako udaletxea- PAREGABEA DAGO. tzago esanda, Aramaio udalerrikoak. ren beheko solairuetan. Zuiako Koa- drilaren eskaintza hobeto ezagutzeko Zuiako Koadrila Aramaio, Arrazua-Uba- HISTORIA Gorbeia central park webgunea zabaldu rrundia, Legutio, Urkabustaiz, Zigoitia eta Zuiako Koadrilaren historiari buruzko dute. Baltzola, Oro eta Mairuelegorreta Zuiako udalerriek osatzen dute. Denera lehen berriak zenbait aztarna arkeolo- eskalada eskolak, Otxandio eta Oleta ar- 494 kilometro karratuko azalera du ingu- gikori esker ezagutu ditugu. Artzaintza, teko Urkiolako ibilbidea, Landa Uribarri runeak, eta 9.500 biztanle baino gehiago. sineskera erlijioso edo hileta errituei eta Ganboa arteko urtegiko ibilbidea, Naturarekin bat egiteko leku ezin apropo- lotutako eszenatoki eta kultura ezber- jatetxeak, spa zirkuituak… Informazio sagoa da Arabako ingurune hau. Bi paisaia dinak erakusten dituzte aztarna horiek; asko dago bertan eskura. Zuiako Koadri- mota bereiz daitezke: batetik, Gorbeia historiaurreko tumulu eta dolmenek eta la oinez edo bizikletan ezagutzeko modu ingurua dago, Aramaioko harana eta Le- erromaniko aurreko zeramikazko objek- paregabea eskaintzen du atariak. gutio, Urkabustaiz, Zigoitia eta Zuia uda- tuek, esaterako. lerriak. Bestetik, Arabako Lautada, Arra- XX. mendearen erdialdean, eta or- zua-Ubarrundia udalerrian hasten dena. duko hazkunde ekonomikoa kontuan Gainera, Araban euskararen eguneroko hartuta, eskualdeko jende asko hirira Eskualdeko gastronomiak erabilera hoberen gorde den eskualdea joan zen bizi izatera, baserri inguru- berebiziko garrantzia da Zuiako Koadrila. neak hutsik geratuz. Gaur egun, berriz, bestelako prozesua bizi du eskualdeak. Gastronomia oparoa eskaintzen du eskualdeak. Ohiko PARKE NATURALAK Turismoarekin lotutako zerbitzuen gara- jakiak prestatzeko erabiltzen diren produktu gehienak Euskal Herriaz izan ohi dugun irudia es- baserriaren eguneroko jardunetik ateratzen dituzte. kaintzen du Zuiako Koadrilak. Orografia, Aztarna arkeologiko: Yacimiento Eskulangileen lana, belaunaldiz belaunaldi gaur arte klima eta landaretzak paisaia ikusgarriak arqueológico. iritsi dena, tokiko usadioen eskaintzaren barruan be- osatzen dituzte, harizti, pagadi eta belardi Eskulangileak: Artesanos. netako erreklamoa dela nabarmendu behar da. Tu- iraunkorrekin. Hala, eskualde hau bereziki Goraldia: Crecimiento, apogeo. rismo eskaintza gora doan eskualdean gastronomiak erakargarria da; ikusi, aurkitu eta gozatze- Mendigunea: Macizo. ere garrantzi handia du. Hala, Idiazabal gazta, Bizkaiko ko altxor asko gordetzen dituelarik. Oparoa: : Rico, abundante. sagardoa eta txakolina, Gernikako indabak, ortuko ka- Bi parke natural ditu Zuiako Koadrilak: Sineskera: Creencia. litate goreneko produktuak.Osatu berri 6.indd 27 25/10/12 12:50:49
  • 28. OSATUBERRI Interneten: Osatuberri aldizkarira heltzeko 4 pauso: 2 1 Google bilatzailaren bidez, klikatu osakidetza.euskadi.net eta aukeratu Euskara nabigatzeko. 2 Sakatu Profesionala naiz dioen lauki urdinean. 3 3 Giza baliabideak izeneko zutabean, aukeratu Euskara. 4 Azkenik, hautatu argitalpenak, eta hara hor Osatuberri aldizkaria 4 PDF formatuan. 4 Harpidetu zaitez! aldizkaria etxean jaso nahi? Osakidetzako langilea bazara eta aldizkaria etxean jaso nahi baduzu, bidali itzazu zeure datuak helbide honetara: osatuberri@osakidetza.net Ongi etorri Osatuberri mundura 945 006 406Osatu berri 6.indd 28 25/10/12 12:50:51