Your SlideShare is downloading. ×
Osatuberri
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Saving this for later?

Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime - even offline.

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Osatuberri

133
views

Published on

Osatuberri aldizkariaren azken alean Bilbo Eskualdeko bi artikulu atera dira, bata “Bularretik mintzora” Abusuko OZn jorratzen ari diren proiektuari buruzkoa eta, bestea, “euskaraz bai sano” bideoari …

Osatuberri aldizkariaren azken alean Bilbo Eskualdeko bi artikulu atera dira, bata “Bularretik mintzora” Abusuko OZn jorratzen ari diren proiektuari buruzkoa eta, bestea, “euskaraz bai sano” bideoari buruzkoa.


0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
133
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. GURE ELKARTEAK | 12-13OndarroakoAlkoholikoAnonimoakelkarteaGERTUTIK | 18-19Udane GoikoetxeaEUSKARA OSAKIDETZAN | 20-21Euskarazbaisano!kanpainarenbideoaIRITZIA | 9Lanaarriskugarribihurtzendenean2013ko ekaina | 10. zk.OsatuberriJOSE MARIARMENTIAGIZABALIABIDEETAKOZUZENDARIAOsatuberri10.indd 1 05/06/13 08:34
  • 2. 2 | EDITORIALAAGENDAIbilbidean, ibiltariak bidea egi-ten du, eta bide eginez ailegatzenda helmugara. Horra hor hitz ga-koak: ibiltariarena, gurean, eus-kara zerbitzuak eta kazetaritzaenpresak betetzen dutena; ibil-bidearena, berriz, guztion arteanbi hilean behin aurrera eramatendugun argitalpen bide eta aldia;eta, azkenik, helmugarena, eus-karak berak arlo sanitarioarenbarne komunikazio eta lan tresnaizateko zeharkatzen duen uniber-tsoa. Edonola ere, Euskara Zerbi-tzuko lankideon eginbeharra bai-no gehiago da hauxe, eta, horrenharira, gure betekizunen berrieman nahi dizuet.Euskara Zerbitzuaren xedeakazpimarratzeko orduan, ezindugu ahaztu Osakidetzan hiz-kuntza normalkuntza kudeatu etasustatzen duen zerbitzu korpora-tiboa garela. Era berean, normal-kuntzaren alde ezartzen diren pla-nak abiarazten ahalegintzen gara(plangintzan, koordinazioan etaebaluazioan), eta gure bezeroakzerbitzu erakundeak dira langilee-kin eta paziente/erabiltzaileekinbatera eta aintzat hartuta.Gure ikuspegitik, euskara-ren beharrizanei erantzuteko gaiden zerbitzu konprometitua etaahaltsua izan nahi dugu, eta, horinahikoa ez balitz bezala, herrita-rren hizkuntza eskubideen arlokoeskakizunak bermatzen laguntzendugu. Horretarako, kalitateko zer-bitzua ematen dugu egunero, etaprofesionaltasuna nahiz bezeroeki-ko konpromisoa eskaintzen ditugu.Beraz, oso garrantzitsua daeginbeharren eta betekizunen ar-teko aldea zein den zehaztea. Ho-rrela, bada, profesional edo pa-ziente euskaldunek euskarekikoeginbeharra jarri ahal izango dutepraktikan, hainbat arrazoibiderenbitartez (hurbiltasuna, didakti-ka, jakintza, jarrera korporatiboa,identifikazioa...). Horrez gain, gukgeuk, euskara teknikariok, aukeraerrealitate bihurtzeko erabilguneabermatu behar dugu, ahalik etaeginbide onenean. Hain zuzen ere,hortxe dago kontzeptuen aldea.Gure betekizuna da zuok eus-karazko kalitateko zerbitzuak etaproduktuak izatea. Bidea kalita-tekoa izanez gero, ibiltariak berakgozoago egiten du ibilaldia. Ho-rrelaxe izan dadila!Eginbeharrak eta betekizunakEKAINAEmakunde SariraEmakundek-Emakumearen EuskalErakundeak BerdintasunerakoEmakunde Sariaren 2013ko edi-zioaren deialdia ireki du. Sariarendiru-kopuru gordina 14.400 euro-koa da eta hautagaiak aurkeztekoepea 2013ko ekainaren 28an amai-tuko da.Informazioa: http://bit.ly/18Mf3TWUDA IKASTAROAK /prestakuntza- zikloaEkainaren 17tik irailaren 13ra“Osasuna, pertsonekiko konpromi-soa ” prestakuntza-zikloa egingo daUPV /EHUko Uda Ikastaroetako32. ekitaldia - 25 Europar ikasta-roen barruan.Izena emateko epea: 2013ko maia-tzaren 2tik aurrera .Osakidetzako profesionalek%50eko deskontua izango duteprestakuntza-zikloko edozein jar-dueretako matrikula ordaintzeko.Lanorduz kanpoko EUSKERAIKASTAROAK: 2013-2014ikasturteaEuskera ikastaroetan parte har-tzeko onartuen eta baztertuenzerrendak :• Onartuen eta ukatuen behin-behineko ebazpena: uztailarenlehen astean• Ordu-kreditua agortuta dutenenzerrenda: abuztuaren bigarrenastean• Onartuen eta ukatuen behin be-tiko ebazpena: irailaren bigarrenastean.Tokia: Osakidetzaren web orrianeta zerbitzu-erakundeetan zabal-kunde handiena duen hedabidee-tan.EKAINA-IRAILAHIZKUNTZA ESKOLA OFIZIALEKOMATRIKULAREN DIRU-LAGUNTZAKIzena-emateko epea: 2013ko ekai-naren 24tik irailaren 30era (biakbarne).Bete beharreko baldintzak:a)Osakidetza-Euskal Osasun Zer-bitzuko langile finkoa, interinoa,ordezkoa edo aldi-baterakoa izateaeta zerbitzu aktiboan, senideakzaintzeko eszedentzian edo zerbitzuberezietan egotea 2013ko apirilaren1etik irailaren 30a bitartean.b) Aldi-baterako langileen kasuan,2012ko urriaren 1etik 2013ko iraila-ren 30a bitarteko epean guztira seihilabetetik gora lan eginda egoteaOsakidetza-Euskal Osasun Zerbi-tzuan.c) Ikastaroa osorik bukatu eta da-gokion bukaerako azterketa egindaedukitzea.Osatuberri10.indd 2 05/06/13 08:34
  • 3. 2 AGENDA4 JAKINBERRI: Azken berriak motzean5|8 SAKONEAN Praktika komunitatea9 IRITZIA Lana arriskugarri bihurtzen denean10|11 OSASUNURRATSAK Bularretik mintzora12|13 GUREELKARTEAK Ondarroako Alkoholiko Anonimoak elkartea14|16 PLAZATIK Donostiako Aquariuma17 ZORTZIKOTXIKIAN Valetin Riaño18|19 GERTUTIK Udane Goikoetxea20|21 EUSKARAOSAKIDETZAN Euskaraz bai sano! kanpainaren bideoa22|23 ATZERABEGIRA Medikuen biografiak & Epidemiak24|25 JARDUNALDIAK ErizaintzakoetaX.Berrikuntzajardunaldiak26 OSASUN-ZENTROAN Lakua-Arriaga27 TXAPELABURUAN Lemoiz - ArmintzaArgitaratzailea:OsakidetzaAraba kalea 45, 01006Vitoria-GasteizTel.: 945 006 314osatuberri@osakidetza.netErredakzio kontseilua:Xabier ArauzoJuan ElorriagaEuskara zuzentzaileak:Juan ElorriagaEMUN lana euskalduntzekokooperatibaKoordinatzailea:Arteman KomunikazioaTirada:7.000 aleLege gordailua:ISSN 2254-450XDiseinua eta maketazioa:Arteman KomunikazioaArgazkiak:Arteman/Xabi RezabalInprimategia:Gertu (Oñati)RResumenRResumen512 141819AURKIBIDEAOsatuberrin partehartu nahi?Zeu ere protagonista izan zai-tezke aldizkarian. Atal hauetanparte hartzeko, idatziosatuberri@osakidetza.nethelbidera.Osatuberri10.indd 3 05/06/13 08:34
  • 4. 4 | JAKIN BERRIMaiatzeko bigarren astea egoiliarren asteaizan zen Gurutzetan. Hasteko, astelehenean,hilaren 13an, heziketako espezialistek harre-ra egin zieten BAME berriei ekitaldi aretoan.Ongietorria emateko bildu ziren: GregorioAchutegi zuzendari kudeatzailea, AlbertoOlaizola zuzendari medikoa, Jesus Morandoktorea eta Irakaskuntza Unitateko burua,Fernando Uresandi Pneumologia Zerbitzukomediku ondokoa eta Gotzon Iglesias Erradio-diagnostiko Zerbitzuko mediku egoiliarra.Orotara, 86 mediku egoiliarrek jardungodute prestakuntza osatzen ospitalean, etahorietatik %70 emakumeak dira; espezialita-te eskatuenak, berriz, Anestesia, Birgaitzeaeta Pediatria dira.Botiken koordainketa uztailaren hasieranhasiko da aplikatzen EAEn. Euskal AutonomiaErkidegoko herritarrak botikak ordaintzenhasiko dira beraien errenta aitorpenarenarabera. Salbuespen gisa, erretiratuek nahizdiru-laguntzarik gabe geratu diren langabeekez dute ordaindu beharko.Madriletik agindutako neurria iraganuztailetik dago indarrean Espainia osoan; Eus-kal Autonomia Erkidegoa, ordea, aplikatzenhasiko den azken erkidegoa izango da, etaAuzitegi Konstituzionalaren aginduz izangoda hori.Euskal Autonomia Erkidegoa, pertsona immi-granteen presentzia gure inguruneari kulturaaniztasuna dakarkion begi-bistako errealita-tea da.Batetik, gure profesionalak migrazio-feno-menoari buruz sentsibilizatzeko eta, bestetik,atzerritik etorritako biztanleria immigran-tearen inguruko ezagutza areagotzea etahobetzea ahalbidetuko zien gako orokorrakeskaintzeko helburuarekin, Bilbo Eskualdeaketa BILTZENek (Gizarteratzea eta KulturartekoBizikidetzaren Euskal Zerbitzuarekin) egoerahorri, ikuspegi integral, kulturen arteko etaintegratzailetik, ekiteko prestakuntza jardu-naldi bi antolatu zituzten, elkarren eskutik.Mesedeak-Saralegi, Errekalde, Deustu-Arangoiti, Alde Zaharra, Bolueta-Sagarmina-ga, Basurtu-Altamira, Santutxu-Solokoetxeeta Begoñako Osasun-zentroetako lankideekparte hartuko zuten maiatzaren 21ean eta28an egin ziren prestakuntza ekintzotan.Ai Laket! elkarteak hamabi substantzia berriatzeman ditu (printzipio aktiboak, nahastai-leak eta diluitzaileak) pasa den urtean EAEnaztertu zituen 1.189 laginetan.Miren Ugarte elkarteko presidenteakDonostian emandako prentsaurreko bateanazaldu duenez, "drogen legez kanpoko mer-katua etengabe ari da aldatzen, pauso bataurretik doa"; hori dela eta, "potentzialkiarriskutsuak diren substantziak garaiz antze-mateko sistemak indartzeko" eskatu du.Ai Laket!! elkarteak, Euskal Herriko Uni-bertsitateko Kimika Organikoko departamen-tuarekin batera, EAEko jai, jaialdi eta gaztelokaletan jasotako 1.189 lagin aztertu ditu,eta horri esker aurkitu dituzte 12 substantziaberriak.Era berean, "ketaminaren adulteraziomaila altua" azpimarratu du, hori frogatzekoaztertutako laginen %55 adulteratuta zegoengarbitasun gradua galtzera aldera. Kokaina-ren kasuan, levasimolaz, parasitoen kontraanimalietan erabiltzen den produktuaz, aridira nahasten saltzaileak "kasu gehienetan"."2011n hirutik batek soilik zuen levasi-mola, baina urtebete geroago lautik hirutanantzeman dugu", azaldu dute elkartekoek.Haurdun dauden emakumeentzat nagusiki,7 hilabeteko haurdunaldia dutenentzat hainzuzen, umea erditzean analgesia erabiltzeariburuzko lehenengo informazio saioa izan zenhilaren 7koa.150 emakumek baino gehiagok jarraituzuten hitzaldia, eta helburua anestesia epi-durala azaltzea izan zen: batetik, teknikarengauzapena; horretarako, puntzioan gaixoarenkolaborazioak duen garrantzia zein arriskuanabarmentzea , bestetik arrisku egoeran dau-den gaixo posibleei ohartaraztea. Informaziohori guztia emakumeei jakinarazi zitzaienanalgesia epiduralaren teknikari buruzko bi-deo bat eta informazio liburuxka bat erabiliz.Horiek horrela, lehenengo aldiz, ospitale-ko anestesiologoek teknika bati buruz, hots,epiduralari buruz, emakume haurdunei zuzen-dutako halako hitzaldi bat izan zen hizpide.Teknika hori erditzeen %90etan erabiltzen da,eta erditzean sortzen den antsietatearen etaminaren aurrean organismoak duen eran-tzuna murrizten du. Ondorioak ondorio, onegiten die bai haurrari bai amari.BOTIKEN koordainketa uz-tailaren hasieran ezarrikodute EuskadinINMIGRAZIOA ETAINTERKULTURALITATEAIKASTAROAEAEn kontsumitzen direndrogak geroz eta naha-siago daudeegoiliarren asteaGurutzetako Unibertsitate OspitaleaERDITZEAN ANALGESIAERABILTZEARI BURUZKOINFORMAZIO SAIOAHAURDUNENTZATOsatuberri10.indd 4 05/06/13 08:34
  • 5. SAKONEAN | 5Aurkeztu zure burua…Izatez aretxabaletarra naiz etaazken 12 urteotan Gasteizen bizinaiz. Ekonomia ikasketak egin ni-tuen eta azken urteetan kudeaketalanetan ibili naiz erakunde publikozein enpresa pribatuetan: kulturan,industrian, marketinean eta baitaaholkularitzan ere ibilia naiz.Zer erronka da Osakidetzako GizaBaliabideetakozuzendariizatea?Handia. Izan ere, Osakide-tza EAEko enpresa handiena da.Osakidetzak Euskara Planaren eba-luazioa aurkeztu berri du. Azkenurteotan erakundean euskararen aldeegindako lana eta berorrek jasota-ko emaitzak eman du ezagutzera.Bide handia egin da, baina asko dagooraindik egiteko. Euskararen alorraGiza Baliabideetako Zuzendaritza-ren (GGBB) ardura da, eta hain justuotsailetik berroren zuzendari denJose Mari Armentia elkarrizketatzekoparada .Kudeaketan aritzen garenontzaterronka handia da, ilusionagarria.Osakidetza beti izan da erreferen-tzia antolaketari dagokionez. Eraberean, honakoa une zaila da Osa-kidetzarako ere bai, baina une zai-letan suertatzen dira erronka nagu-siak. Baliabide gehiago izan gabe,orain arteko lana hobeto egitenikasi behar dugu, kudeaketa tresnaeta ereduak eta antolakuntza kultu-ra hobetuta.Oso desberdin ikusten da Osaki-JOSEMARIARMENTIAOSAKIDETZAKOGIZABALIABIDEETAKOZUZENDARIAOsatuberri10.indd 5 05/06/13 08:34
  • 6. 6 | SAKONEANdetza eta Giza Baliabideen depar-tamendua kanpotik eta barrutik?Hona etorri aurretik ez nekienzer aurkituko nuen. Gerora ikusidut dimentsio erraldoiko antola-kuntza dela, profesional pila bate-kin, bokaziozko profesionalak gai-nera, konprometituta egunerokolanarekin. Langileen jarrera horibalio handikoa da.Konplexutasun oso handiko en-presa da,ezta?Bai, baditugu erakunde eta zen-tro ezberdinak, ospitaleak, lehenmailako arretako zentroak, labo-rategiak, zerbitzu zentralak… Pro-zesuak eta kudeaketa erremintakkomunean jarri behar ditugu, izanere, korporazio publiko zein priba-tu askotan gertatzen den bezala,oreka ezegonkorra bizi dugu: zeinneurritan izan behar ote dugunkorporatibo eta zein neurritan au-tonomo.Zenbat langilez ari gara?Plantilla estrukturala 25.816pertsonek osatzen dute, baina al-dizkakoak gehituta 30.000 izan gai-tezke.Nola aurkitu duzu GGBBen depar-tamendua?Ez GGBBen departamenduasoilik, kudeaketari dagokionezOsakidetza osoa maila on-oneandago. Enpresa pribatuarekin antze-kotasun handiak ditu eta kalitatearidagokionez, beharbada arlo priba-tua baino aurreratuago dago.Osakidetza beti izan da aitzinda-ri EAEko beste erakunde publikobatzuen aurrean…Bai, horren arrazoia da profesiona-lek hala nahi dutela; euren inplika-zio eta konpromisoak eramaten duorganizazioa halako dinamiketa-ra. Azpimarratzeko modukoa da,baita ere, profesionalek etengabehobetzeko eta prestatuta egotekobeharra barneratuta dutela. Horrekdinamika aberasgarriak sortaraz-ten ditu, batez ere proiektu berriakproposatzen direlako eta esparruberrietara hedatzea ahalbideratzendelako.Non ikusi dituzu ahultasunak?Erronka da pixkanaka iniziatibaguztiak norabide berean jartzea,baliabideak hobeto erabili nahian.Konturatuta gaude Osakidetzakoerakundeetan arlo antzekoetangauza bertsuak egiten ari garela,nor bere aldetik. Guk Osakidetzaosotasunean ikusita, ahaleginakbatu behar ditugu; eredu onenaaukeratu eta gainerakoei beroriezarri.Osakidetzan iraganean askotangertatu da hori; alegia, organiza-zio bakoitzak bere bidea zuela…Bai, uste dut ordena jartzeakomeni dela. Hala ere, beti esanohi dut kontu formalek ez dituz-tela kontu ez formalak zapaldubehar. Hau da, erakunde askotangertatzen da hilabetean behin el-kartzen direla. Baina, horrez gain,pasilloetan, kafe-orduan … infor-mazio eta komunikazio trukaketahandia ere izan ohi da. Azken horiere benetako komunikazioa da etaez da galdu behar. Horrekin esannahi dut korporazio askotan ustebat egon ohi dela komunikazioamodu formalean bakarrik lantze-ko, baina bestelako ohiturak aldebatera uzten badira, informazioahil egin daiteke. Horregatik orekahorri eustearen aldekoa naiz. Horere erronka daukagu.Zeintzuk dira une honetan oztopohandienak?Bizi dugun egoera ekonomi-koa kontuan izanda, baikorrak izanbehar dugu eta ditugun aldeko fak-toreak aprobetxatu behar ditugu:gure profesionalen barruko ener-KUDEAKETANESKARMENTUAJose Mari Armen-tiak urte askodarama laneanerakunde publikozein pribatuetanmota askotakokudeaketanlanean: kultu-ran, industrian,marketinean, aho-lkularitzan.“Langileek konpromisoizugarria dute Osaki-detzaren proiektuarekin.Oso argi dute nola eginbehar den zerbitzu publi-koaren alde”.Osatuberri10.indd 6 05/06/13 08:34
  • 7. SAKONEAN | 7gia, ideia berriak eta hobekuntzaproposamenak.Lanaldia aldatu beharra dago?Bertako profesionalek egune-roko esfortzuarekin sostengatzeneta mugitzen dute Osakidetza. Unelatza bizi dugu eta guztiok, ardura-dunok eta langileek, eman behardugu pausotxo bat gehiago, zerbi-tzu publiko hau sostengatzen la-guntzen ari garela sinetsita.Nola definituko zenuke Osakide-tzako eta GGBBetako langilea?Prestatua,saiatua…?Batez ere konprometitua. Lan-gileek konpromiso izugarria duteOsakidetzaren proiektuarekin.Azken urteotan GGBBetako hain-bat alor prozesuen bidez kudea-tzen zabiltzate,eta gainera kanpo-ko zertifikazioak jasota…Bai, kalitate arloan izugarri au-rreratu da Osakidetzan, enpresapribatu askotan baino gehiago;kultura hori barneratuta dago.Seguruenik zu sartu orduko planestrategiko bat definituta egongozen. Goizegi da zure ukitua ema-teko?Sailburuak legealdi honetara-ko jarritako lerro estrategikoak go-goan izanda egingo dugu bidea.GGBBren ikuspegitik, partaidetzabultzatzea izango da arloetako bat,langilea osotasun gisa hartzeare-kin batera –profesional eta pertso-na gisa–. Halaber, hizkuntza nor-malkuntzari bultzada nabarmenaemango zaio, eta baita profesiona-len artean prebentzioa eta segurta-suna egokiro jorratzeari ere.Euskara Planaren ebaluazioarenemaitzak aurkeztu berri dituzue.Zein ondorio nagusi nabarmen-duko zenituzke?Osakidetzan euskara aurre-ra doa pixkanaka. Batez ere Irudieta komunikazioan eta Hizkun-tza Eskakizunetan egin da aurrera,bertan jarri genuelako baliabidegehien. Hala ere, asko daukagu ho-betzeko. Lehentasuna dute kanpoharremanek, azken batean Osaki-detzak zerbitzu asistentziala hortxeematen baitu. Halaber, hizkuntza-normalkuntza estrategian eta egu-neroko kudeaketan txertatu beha-rra dugu, gainerako arloen parean,normaltasunez. Jakina, zuzenda-riek lidergoa erakutsi behar dute;euskararen normalkuntza zeharka-kotasunez landu. Erronka handiadugu hor.Lorpen handienak hizkuntza es-kakizun atalarekin lotuta daude?Hizkuntza normalkuntzarenplanifikazioa beste euskal admi-nistrazioetan baino beranduagoetorri zela Osakidetzara. Horikontuan izanda, garbi ikustendut hizkuntza eskakizunen ar-loan aurrerapauso handia egindugula. Lautik batek dauka lan-postuko euskara maila egiazta-tuta. Horrek irakurketa positi-boa dauka.Identifikazioa lantzen ari zarete…Bai, 2012 bukaeran jarri zenmartxan ‘Euskaraz Bai Sano!’ ize-neko proiektua, gure profesionalekmodu boluntarioan pauso bat au-rrera emanda, zerbitzua euskarazeman ahal eta nahi dutela jakin de-zaten erabiltzaileek.Hurrengo planaren zirriborroe-kin hasiak zarete?Lehenik eta behin euskara pla-naren ebaluazioan agertzen direnhobekuntza puntuak lantzen hasibehar gara. Eta, horrez gain, Eus-kara Zerbitzuarekin zirriborro batlantzen hasiak gara hurrengo planazehaztuz joateko. Langileei aurkez-tu nahi diegu lehenik eta behin, etahorretarako, sindikatuekin elkartu-ko gara laster honen guztiaren berriemateko.PROFESIONALENJARRERAEgoera ekono-mikoa zaila badaere, Armentiabaikor da profe-sionalek Osaki-detzako zerbitzupublikoaren aldeduten jarrerare-kin.“Zuzendaritzatik lider-goa behar da antola-menduko arlo guztietaneuskara presente egondadin”.Osatuberri10.indd 7 05/06/13 08:34
  • 8. 8 | SAKONEANOsakidetza ha presen-tado recientementela evaluación del plande euskera desarrollado en-tre 2005 y 2012. El plan se hacentrado en los siguientes as-pectos principales: Imageny comunicación, Relacionesexternas, Relaciones internas,Gestión del idioma y Exigenciasobre el idioma. La evaluaciónha concluido que los mayoresavances han tenido lugar enlas áreas de exigencia sobre elidioma y en la rotulación per-manente. El menor avance,en cambio, se ha dado en elámbito de las relaciones inter-nas. De la misma manera, hansido mayores los resultadosobtenidos en OrganizacionesSanitarias Integradas que enospitales.Aprovechando la presenta-ción de la evaluación del Plande Euskera hemos querido co-nocer más de cerca al nuevodirector de Recursos Humanosde la entidad y los planes quedicho departamento cuentapara los años venideros. JoseMari Armentia ha destacadoel gran potencial con el quecuenta Osakidetza gracias alcompromiso de sus profesio-nales que nadan en la mismadirección para mejorar conti-nuamente el servicio públicode salud. Asimismo, el nuevodirector de RRHH propone in-novar en modelos de gestiónpara afrontar la crisis.RResumenEVALUACIÓNDELPLANDEEUSKERAOsakidetzako Zuzendaritzak betiizan du argi hizkuntza ofizial biakerabiltzeak honako abantailahauek dituela: zerbitzu asisten-tzialen kalitatea hobetzea eta hiz-kuntza eskubideak errespetatzea.Egindako ebaluazioak bostpuntu nagusi aztertu ditu: Irudieta komunikazioa, Kanpo harre-manak, Barne harremanak, Hiz-kuntza kudeaketa eta Hizkuntzaeskakizunak. Kanpoko enpresabatek egin du ebaluazioa, eta ho-rren ostean Osakidetzako Zuzen-daritzak kontrastea egin du. Eba-luazioa egiteko, behaketa lanak,inkestak, telefono deiak, elkarriz-ketak eta talde fokalak baliatu izandituzte, besteak beste.Ondorioei dagokionez, euska-raren normalizazioaren alorrean2008ko ebaluaziotik pixkanakaaurrera egin da eta aurrerapenhandienak hizkuntza eskakizunenatalari eta erakundeko errotulaziofinkoari dagozkie. Gutxien garatuden arloa barne harremanena da.Eta gehiago aurreratu da Erakun-de Sanitario Integratuetan ospita-leetan baino.Irudi eta komunikazioarenalorrean, helburuak betetzen aridira, baina erabiltzaileen harreranhoriek %50 eskasekoak dira. Erro-tulazioan eta paper gauzetan osozabalduta dago euskararen era-bilera. Webguneetako elementuestatikoetan elebitasuna berma-tuta dago, baina ez hainbeste in-formazio dinamiko eta erantsita-ko dokumentuetan. Azkenik, saresozialetan eta ekitaldi publikoetaneuskararen erabilera apala da.Kanpo harremanen espa-rruan, asko dago hobetzeko. Ga-beziarik handiena asistentziakodokumentuetan dago. Pazientee-kiko harremanetan, aldiz, eus-kararen erabilera lotuago dagoprofesionalaren nahiarekin ja-rraibide argiekin baino.Barne harremanei dagokionez,aurrerapenik handiena giza balia-bideen atalean egin dute, baina ezhorrenbeste baliabide informati-ko eta kudeaketa sistemetan. La-neko hizkuntza paisaiarik gehienagaztelaniaz dago eta ez da aurreraegin langileen hizkuntza aukeran.Hala ere, profesional askok hartudute parte euskaraz gaitu eta tre-batzeko ikastaroetan.Hizkuntza kudeaketa ere izanda aztergai eta berorrek helbu-ruen betetze mailarik handiene-takoa lortu du. Azaldutakoarenarabera, erakunde askotako zu-zendaritzek ez dute garatu lidergoargirik eta zeharkakotasun faltanabaria da. Gainera, zenbait eus-kara batzordek ez diote planariekarpenik egin.EUSKARA PLANAREN EBALUAZIOA2005-2012EUSKARA ZER-BITZUAEuskara Plana-ren ebaluazioaegiteko GizaBaliabideetakoZuzendaritza Osa-kidetzako EuskaraZerbitzuarekin(argazkian) elkar-lanean aritu da.Osatuberri10.indd 8 05/06/13 08:35
  • 9. IRITZIA | 9LANAARRISKUGARRIBIHURTZENDENEANAgurtzane Ortiz JauregiPsikiatra.EHUko irakaslea eta ikertzailea.Irakasleen gaietako eta Euskaraeta Eleaniztasuneko Dekanordea.EHUko Medikuntza eta Odontolo-giako Fakultatea.Hara non bizitzaren aldi handibat lanean dihardugun. Lana osa-sungarria dela diote gure nagu-siek, batez ere gaur egun bizitzenari garen garai hauetan, nonlana duena aberatsa den. Halaere, lanaren ezaugarri osasunga-rri hauek desagertu egiten dirahainbat egoera desberdinetan etalana bera edo lanaren giroa gaitzbilakatzen da.Eta pertsonok zer eskatzendiogu lanari? Oro har, lana in-teresgarria izatea nahi dugu,baliabide, informazio eta boterenahikoa izatea lana ondo egitekoeta soldata duina izatea. Alabai-na, badaude lanarekin pozik ego-teko eragozpenak: lanean tentsiohandiegi edo txikiegia izatea, lanadesegokia izatea, nekatuta edoerreta egotea, eta lanaren girodesegokia edukitzea. Orduan bai,langilearen idealismoa, energiaeta helburuei ekiteko interesaakitu, agortu egiten da. Guztihorren ondorio ditugu ez eragin-kortasuna, apatia, frustrazioa etagelditasuna. Une horretan lanakosasunean nahasmendu bat sortuduela esan genezake.Gaixotasun profesionalak aldebatera utzita, hau da, lan ingu-runean izaten diren faktore jakinbatzuek eragiten dituzten gai-xotasunak kontutan hartu gabe,lanarekin erlazionatzen direnosasunaren nahasteek hainbatarrazoi izan ditzakete: lanarengehiegizko edo gutxiegizko zama,lanik eza eta lanarekiko eta lane-ko harreman desegokiak, pertso-narteko giroa, besteak beste.Lankideen arteko harremaneklanarekiko eraginkortasuneaneta langilearen gogobetetzeaneragin handia dute. Hori horrelaizanik, langileen arteko harrema-nak hobetzea merezi du. Lan giroosasungarri batean pertsonarte-ko konfiantza eta errespetua diragakoak, non onestasuna nagusiden. Horretarako ezinbestekoada elkar ulertzea, hau da, bes-tearentzat garrantzitsua denaerrespetatzea eta bestea aintzathartzea, adeitasunez, norbereigurikapenak argitzea, konpromi-soak betetzea, zintzotasuna etazuzentasuna adieraztea eta, gau-zak txarto egin ditugunean, zintzobarkamena eskatzea. Gauzak ongidoazenean, bikain!, baina ga-tazkak egon egongo dira seguru.Orduan bai, inoiz baino gehiago,lasaitasuna eta afektua erabilibehar ditugu.Baina, hemen dugu, bada,pertsonarteko harremanetan,gainditu gabeko irakasgaia. Mila-ka dira ager daitezkeen harremanmotak, batzuk besteak baino ego-kiagoak. Izan ere, agerian dagoenbaino gehiagotan existitzen denharreman maltzur bat ere badu-gu, mobbinga edo laneko jazarpe-na, non aldez aurretik deskribatuditugun langileen arteko harre-man egoki batean izan behardiren betebehar guztiak urratzendiren. Laneko jazarpena da per-tsona batek edo pertsona taldebatek, lanean, beste pertsona batieragiten dion biolentzia psikolo-gikoko egoera bat. Jazarpen egoe-ra hori sistematikoa izaten da,gutxienez astean behin gertatzenohi dena eta denbora luzean etasei hilabete baino gehiagotan. (H.Leymann, 1992)Egoera horrek ondorio larriakizaten ditu, hainbat mailatanagertu eta azter daitezkeenak:- Kaltetutako langileari dago-kionez, maila biopsikosozia-lean, haren osasunaren mailaguztietan- Sare familiar eta sozialari da-gokionez, afektibitatean etapertsonarteko harremanetan- Lanaren antolakuntzari dago-kionez, lan-etekinetan, segur-tasunean eta lan giroan.- Komunitateari dagokionez,egokitze ekonomikoak, sozia-lak…Bidegabekeria honen aurreanezin gara besoak gurutzatuta ge-ratu, egoera horiek guztiak salatubeharrekoak dira.Lana bai eta bizi ere bai.Osatuberri10.indd 9 05/06/13 08:35
  • 10. 10 | OSASUN URRATSAKABUSU-LAPEÑAKOOSASUN-ZENTROAN0ETA3URTEBITARTEKOHAURREIETAHORIENGURASOEIZUZENDUTAKOBULARRETIKMINTZORAPROIEKTUALANTZENARIDIRAGALTZAGORRIELKARTEARENGIDARITZAPEAN.BILBOETAARRIGORRIAGAKOUDALERRIEKPARTEKATZENDUTENOSASUN-ZENTROHORIIRAKURZALETASUNAETAAHOZKOTRANSMISIOALANTZENAITZINDARIADA.Bularretik Mintzora Galtzagorri elkar-teak 2007an abiarazitako ekimena da,haur txikien guraso eta hezitzaileei zu-zenduta dagoena. Bere helburu nagu-sia da 0-6 urte tarteko umeengan ira-kurketa ohiturak sustatzea gurasoekineta hezitzaileekin, haien ingurune na-turalean: etxean, eskolan eta liburute-gian. Berez Galtzagorrik modu naturalbatean irakurtzeko, kontatzeko eta en-tzuteko ohitura sustatzea bilatzen du.Ikasturtez ikasturte ekimena he-rri gehiagotan zabaltzen joan da, bai-na orain dela gutxira arte 3 eta 6 urtebitarteko adin tartean landu izan dutebakarrik. Kontua da Galtzagorrik aspal-ditik zeukala 0 eta 3 urte bitartekoekinere lantzeko asmoa eta, horretarako,azken aldian, hainbat saiakera eginizan ditu. Horrela, “Abusuko Liburu-tegiak anbulatorioan egiteko proiek-tu bat eskatu zuenean, Galtzagorri-tik Bularretik Mintzora egitasmoarenegokitzapen bat eskaini genion, hortikaurrera eta Biblioteka eta Abusu Sa-rearen ekimenez garatzen hasi ginenplangintza esperimental hau”, azaldudu Itziar Zubizarretak. Hala, osasunINPLIKATUTAKOLAN-TALDEAPediatra, emagineta erizainekformazio bereziajaso dute Galtza-gorri elkarteareneskutik.-zentroko arduradunekin harremane-tan jarri eta lortu dute haurdun dau-den emakumeekin eta jaioberriekin ereirakurtzeko, kontatzeko eta entzutekoohitura sustatzen hastea.Berez, liburutegiko arduradunenekimena izan da proiektua, eta Abu-su Sarean elkarteak finantzatzen du.Haurrek jaiotzen direnetik gauza askobehar dituzte modu egokian garatzeko:inguruarekin komunikatu, errealita-tea pixkanaka ezagutu eta, batez ere,segurtasuna sentitu. Segurtasun horiezinbestekoa zaio haurrari trebetasunkognitiboak garatzeko. Haurraren ga-rapen integral horretan, lagungarri ho-berenetakoa haur literaturaren erabil-pena da, horrek errazten baitu helduaeta haurraren arteko komunikazioa,eta horrekin batera hizkuntza eta gai-nerako trebetasun kognitiboen gara-pena ere bai.Horrekin lotuta, ume horien inguru-ko helduek ikasi beharko dute zeintzukdiren beraien eskuetan dauden baliabi-de egokienak haurrari ibilbide horretanlaguntzeko, hizkuntza garatuz, haienemozioen alorrari tokia egin eta gara-pen intelektuala landu dezaten.Galtzagorri elkarteko Itziar Zubi-zarretak diosku ume bati ‘irakurtzenematen’ diogunean, “haurraren gara-pen intelektuala, emozionala, sozialaeta, aldi berean, hizkuntzarena estimu-latzen” ari garela.AMAREN SABELEAN DAGOENETIKBularretik Mintzora ekimena haurraamaren sabelean dagoen unetik hastenda, etapa bakoitzak bere premiak di-tuelako eta une guztiak garrantzitsuakdirelako garapenean. “Lehenengo hi-labete eta urteetan errealitatearekinharremanak izateko, haurrak dituenkomunikatzeko tresna nagusiak zen-tzumenak, mugimendua, erritmoa etajolasa dira. Eta tresna horiek aurkitzenditu irakurketaren eta kontaketarenbidez heltzen zaizkion istorio txikie-tan”, azaldu du Zubizarretak.Lehen hilabeteetan sehaska kan-tuak abestuz, errima xume eta goxoakxuxurlatuz, irudi eder batzuk eskainiz.Gerora, ‘irakurtzen ematea’ da ipuinbat kontatzea edo poesia bat erabili-ta umearekin jolas bat egitea. Horrela,BULARRETIKMINTZORA,KONTAKIZUNEN BIDEZ HAURDUNALDITIK UMEAREN GARAPENAETA LOTURA AFEKTIBOAK INDARTZEKOOsatuberri10.indd 10 05/06/13 08:35
  • 11. OSASUN URRATSAK | 11PROIEKTUPILOTOAAbusukoa daBularretik Min-tzora proiektuaezarri duen Osa-kidetzako lehenosasun-zentroa.Argazkian, Abu-suko Osasun-zen-troko zuzendariJaime Fernandezeta Galtzagorrielkarteko ItziarZubizarreta.Argibide: Aclaración, explica-ción, información.Hitz joko: Juego de palabras.Itxarongela: Sala de espera.Kontaketa: Relato, narraciónTrebetasun kognitibo: Habili-dad cognitiva.Xuxurlatu: Susurrar.poliki-poliki, irakurketa eta ipuina beraoinarrizko behar bilakatzen dira hau-rrarentzat, errealitatea ezagutzeko es-timulu anitzak eskaintzen dizkiotelakobere zentzumen guztiak suspertuz.ONURA UGARI UMEARENTZATSehaska kanta bat abesterakoan, poe-sia bat irakurtzerakoan, ipuin bat kon-tatzerakoan edo marrazki bat erakus-terakoan, haurraren maila psikologikoeta afektibo berean komunikatzen arigara, irudimenaren, fantasiaren, errea-litatearen, keinuen eta hitz jokoenmailan jartzen garelako.Gainera, une horietan, ‘irakurtzenematen’ diogunean, komunikazio afek-tibo bat sortzen da umearen eta hel-duaren artean, lotura afektiboa indar-tzeko erabakagarria dena. Eta ez horibakarrik, lotura afektibo finko horrekumeari beldurrak uxatu eta segurtasu-na ematen dio bere kabuz beste gauzabatzuk jorratzeko eta ikasteko.ABUSU-LA PEÑA, AITZINDARIAbusu-La Peña Bilbo eta Arrigorriagaartean kokatutako auzoa da –bi uda-lerriek partekatzen dute- eta berta-ko osasun-zentroko arduradun JaimeFernandezek azaldu digu zergatik denhangoa Bularretik Mintzora ekimenaabiarazi duen Osakidetzako lehen osa-sun-zentroa. “Beti izan dut irakurzale-tasunaren aldeko jarrera eta pentsatunuen osasun-zentroko itxarongela ira-kurtzeko leku egokia zela”. Hala, berta-ra egunkariak ekartzen hasi ziren etagerora Abusuko bibliotekan zaharkitu-tako liburuak osasun-zentrora ekartze-ko hitzarmena egin zuten.Dinamika horretan murgilduta zeu-dela, 2013aren hasieran bibliotekakoarduradunak eta Galtzagorriko ItziarZubizarretak proposamen berri bat ja-rri zuten Jaime Fernandezen mahaian.“Proiektua ilusionagarria eta polita iru-ditu zitzaigun, eta baiezkoa eman ge-nuen birritan pentsatu gabe”, azaldudu Fernandezek.Behin Abusu-La Peñako Osasun-zentroko arduradunek baiezkoa emanostean, formazio saioak hasi zituztenguraso eta osasun profesionalen ar-tean, bibliotekaren ekimenez. Ondo-ren, Abusuko Ikastola eta Juan Delmaseskola ekimen honetara batu ziren,auzo osoko elkarlana martxan jarrita.GURASO ETA HEZITZAILEENINPLIKAZIOA, EZINBESTEKOALehenik eta behin, eskoletako irakas-leei eta osasun-zentroko pediatra,emagin eta erizainei prestakuntza be-rezia eman zien Galtzagorrik. Horrenostean, elkarteak Bularretik Mintzoraproiektuko materiala eraman zuenosasun-zentrora: CDa, liburua… Eta 0eta 3 urte arteko gurasoei zuzenduta-ko inkesta banatu zen, irakurketare-kin lotutako ohiturei buruzkoa. Moduberean, erraztu egin dute ume horieksei hilabete betetzerakoan bibliote-kako bazkide egin ahal izatea eta li-buruak fisikoki ere ezagutzen hastea.Eta Galtzagorrik adin tarte bakoitzekoerrezetak prestatzen ditu guraso etahezitzaileek praktikan jartzeko mate-rial (abesti, joko, ipuin…), argibide etaaholkuekin: jaiotzen denetik sei hila-betera bitartekoa, 6tik 12ra artekoa,12tik 18ra artekoa eta 18 hilabetetik24ra bitartekoa, besteak beste.Galtzagorriko Itziar Zubizarretakoso argi dauka Bularretik Mintzoraproiektuak ezarritako helburuak be-tetzeko ezinbestekoa dela, materialabanatzeaz gain, guraso eta hezitzai-leei formazioa, errezetak eta argibi-deak ematea. “Orain dela urte batzukzenbait ospitalek guk prestatutakomateriala bestelakorik gabe banatuzuten, baina bitarteko gehiago jarriezean, helburu gutxi bete ziren”. “Izanere, profesionalen beraien eta umea-ren inguruan dauden helduen konpro-misoa ezinbestekoa da, eta hori landueta zaindu behar da”, gehitu du.EUSKARAREN GARRANTZIABularretik Mintzora proiektuak ez dueuskara helburu nagusi, baina ira-kurzaletasuna eta trebetasun kogni-tiboak garatzeko euskara erremintanagusienetako bat da. “Helduaren etaumearen arteko une magiko hori lor-tzeko”, Zubizarretaren esanetan. Eta,era berean, euskarari aukera bat ema-teaz gain, hizkuntza honetara moduatsegin eta errazean hurbiltzeko au-kera ematen zaio familia askori. Gauregun, gainera, familia horien arteanjatorri oso desberdineko etorkinak erebadira.PEDIATRIAKO PROFESIONALENHELBURUEKIN BATBularretik Mintzora proiektu hone-tan 250 ume baino gehiagorekin la-nean dabiltza, bai eta haurdunaldikolaugarren hilabetetik aurrera daudenhainbat amarekin ere. Ume horie-kin eta haurdun dauden ama horiekinkontsultan zuzenean lan egiten dutenNekane Aranak, Izaskun Calventek,Gloria Gutierrez de Teranek eta SelenaRubiok onartu digute oso gustura dau-dela, Galtzagorrik gidatutako proiek-tua orain arte landutako helburuekinbat datorrelako eta “guraso eta umeenartean lotura sendoagoa lortzeko erre-minta oso ona” delako ere bai. Eta fa-miliek ere proiektuari oso harrera onaegiten diotela azaldu dute.Osatuberri10.indd 11 05/06/13 08:35
  • 12. 12 | GURE ELKARTEAKONDARROAKO ALKOHOLIKOANONIMOAK ELKARTEAOndarroako Alkoholiko Anoni-moak elkarteak 43 urte bete dituaurtengo maiatzaren 1ean. Biz-kaiko lehena izan zen eta hari es-ker sortu ziren urte gutxira bestehainbat elkarte Bizkaian. Asteaz-ken, ostiral eta larunbatetan egi-ten dituzte batzarrak. Ateak za-balik dituzte edozein herritakoalkoholikoak hartu eta bizi dutenborroka beraiekin konpartitzeko.Alkoholismoa gaixotasuna delaazpimarratzen dute eta alkohola-ri bizkarra emanda ondo bizitzealortu dutela.Orain dela 44 bat urte onda-rrutar batek alkoholarekin ara-zo larriak zituen. Halako bateanemazteak etxetik alde egin zuensei seme-alabak hartuta. Orduankonturatu zen familia ondoanbehar zuela eta Donostian abadezen ezagun bati laguntza eskatuzion. Hark Donostiako AlkoholikoAnonimoak taldera eraman zueneta han, alkoholismoa zer zenlehenengoz entzun zuenean, kon-bentzitu zen alkoholikoa zela. Ge-rora, Ondarroara bueltatu eta uda-lak utzitako lokal batean hasi zenlanean beste bi gaixorekin batera.Batzarrak larunbatetan egi-ten zituzten, eta babesa ematekoZumarragako zazpi-zortzi lagunetortzen ziren astero. Elkarteare-kin hastearekin bat, alkoholarekinarazoak zituzten gaixoak artatzenzituen Javier Aizpiri medikua eza-gutu zuten. Aizpiri Bilbo aldekopazienteak Ondarroako elkarte-ra bidaltzen hasi zen. 4-5 urtetanBizkaian Alkoholiko Anonimoakelkarte bakarra izan zen Onda-rroakoa eta bertara jende askojoaten zen Gernikatik, Bilbotik,Durangotik, Eibarretik, Elgoiba-rretik…“Larunbat batzuetan ehunbat lagun batzen ginen, larregi”,gogoratzen dute. Gerora, Bilbo,Barakaldo eta Sestaotik zetozenakelkarte propioa sortzera animatueta lagundu zituzten.EZ DAGO BURUZAGIRIKOndarroako elkartean, beste guz-tietan bezala, ez dago ez ardura-dunik ez bururik. Kideek ideiakedo proposamenak egiten dituzteeta guztien artean eztabaidatzendute. Horrez gain, anonimotasu-na eta sekretua bermatzeko, ezinda bertan entzundakoa kanpoaninori kontatu.Ez dago alkoholikoen profil ba-karra. Emakumeak zein gizonakdaude. Badira asko edaten dute-nak eta gutxi edan arren alkoholakarazoak sortarazten dizkietenakere bai. Batzuek ez dute lanik, eztabikotekiderik ere; baina beste as-kok, berriz, senar edo emaztea etaseme-alabak dituzte.Elkarteko kideek jakinarazi di-gute oso garrantzitsua dela nor-bera alkoholikoa dela konturatueta konbentzitzea. “Arazo handiadaukazula konturatu arte edatenjarraitzen duzu eta zuloan geroeta sakonago sartzen zara”. Horre-gatik, taldera joan behar den kideberriaren profila apur bat ezagu-tzen dutenean, ahalegintzen diraegoera antzekoa duen beste kidebatek egun horretan hitz egindezan. “Zu, adibidez, edale txi-kia bazara eta asko edaten duennorbait entzuten baduzu, ez zaraALKOHOLISMOA GAIXOTASUNA DA, PERTSONAREN FAMILIA GIROAN ETA LAN GIROAN ERAGITEN DUENGAIXOTASUNA.ALKOHOLIKOANONIMOENTALDEETANALKOHOLAREKINARAZOAKDITUZTENPERTSONAKELKARRILAGUNTZEN EGITEN DUTE LAN. BIZKAIKO LEHENENGO ELKARTEA ONDARROAN SORTU ZUTEN ORAIN DELA 43URTE.AZALDUDIGUTEOSOGARRANTZITSUADELANORBERAALKOHOLIKOADELAKONTURATUETA,HORREZGAIN,KONBENTZITZEA AURRERA EGIN AHAL IZATEKO ALKOHOLA BAT-BATEAN UTZI BEHAR DELA.ALKOHOLAK ARAZOLARRIAK ERAGINAlkoholiko gehienekarazoak ahazteko aha-leginean edaten dute,baina alkoholak beraksortzen dizkie arazolarrienak eta horiekguztiak konpontzekoezintasuna ere.“Arazo handia dauka-zula konturatu arteedaten jarraitzen duzu etazuloan gero eta sakonagosartzen zara”.Osatuberri10.indd 12 05/06/13 08:35
  • 13. GURE ELKARTEAK | 13identifikatuko; eta ondorioz, ezduzu pentsatuko edaria utzi beharduen alkoholikoa zarela”.Alkoholak arazo asko sortzenditu: fisikoak eta psikikoak. Al-koholiko batek alkohola hartzenduenean buruan zerbait esnatzenzaio, eta horrek galbidera erama-ten du. Beste pertsona bat izaterapasatzen dira. Horrez gain, ara-zoak sortzen dira familia giroaneta lanean, baita arazo ekonomi-koak ere.Elkarteko kideek azaldu dutelehenengo tragoa dela saihestubeharrekoa. Hori da batzarretanesaten dutena: “Ez baduzu moz-kortu nahi, ez edan lehenengo tra-goa”. Izan ere, lehenengo tragoakmozkortzerako bidean jartzen RECONOCER QUE SE TIENE UNPROBLEMAEl grupo de Ondarroa de Alcohólicos Anónimos empezósu andadura hace 43 años. El grupo lo impulsó un onda-rrutarra que de un día a otro se vio solo. Su mujer e hijosse marcharon de casa al no poder aguantar más la situa-ción. El grupo se reunía todos los sábados. Durante variosaños fue el único grupo existente en Bizkaia, y el doctorJavier Aizpiri, que trataba a enfermos con problemas dealcohol, acostumbraba a mandar a enfermos de la zonade Bilbao a la asociación de Ondarroa.En los grupos de Alcohólicos Anónimos no hay líderesni responsables. Son los miembros los que proponen ydan ideas. Además, es necesario guardar el anonimatoy el secreto. No se puede contar fuera lo que se oye enel grupo.El alcohol crea muchos problemas, tanto familiares,laborales como económicos. Es primordial reconocer quese tiene un problema, porque en caso contrario se siguebebiendo. Además, es muy importante no beber el pri-mer trago, ya que el primer trago es el que abre el ca-mino a emborracharse. Por eso, hay que dejar la bebidade golpe.“Alkohola uzten duzu-nean, egunetik egu-nera hobeto sentitzenzara; alde batetik, fisikokiindartsuago, eta, beste-tik, arazoak konpontzenhasten dira. Azken finean,hobeto bizi zarela kontu-ratzen zara”.Al-Anon. Alkoholikoen senitartekoen elkartea.Alkohola neurri gabe kontsumitzeak jendeak uste bainogauza gehiago dakartza berekin. Tartean, alkoholikoensenitartekoen sufrimendua. Egoera horretan daudenenmina arintzeko, Al-Anon elkartea sortu zuten 1941ean.Mundu mailako elkartea da.Tel.: 944 242 498Alcoholicos AnonimosPlaza Berria 5. 3. Ezkerra48080 BILBO. Posta kutxa: 772Tel.: 944 150 751e-mail: aa@aa-area16.orgwww.alcoholicos-anonimos.orgzaitu. Horregatik diote alkoholabat-batean utzi behar dela. Unehori gogorra izaten da, nerbioakaztoratu egiten dira eta lorik ereez da egiten. Gainera, bizimo-dua aldatu behar izaten da, izanere alkoholiko batek alkoholarenbueltan egiten du bizimodua: txi-kiteoa, kafea koparekin, garagar-doak... Horrelakoetan, hasieran,nerbioak kontrolatzeko, mediku,psikologo edo psikiatra baten la-guntza ondo etortzen da. Onda-rroako elkartean, adibidez, Aizpirimedikuarengana joateko aholka-tzen zieten gaixoei.Alkohola uzten duzunean,egunetik egunera hobeto senti-tzen zara; alde batetik, fisikokiindartsuago, eta, bestetik, fami-lia arazoak konpontzen hastendira, baita lanekoak ere, eta dirugehiago duzu poltsikoan... Azkenfinean, hobeto bizi zarela kontu-ratzen zara”, azaldu digute elkar-teko kideek.Gaur egun asko edaten delauste dute, baina alkoholaz gainbeste droga batzuk ere hartzen di-rela, eta agian horregatik ez direlahainbeste mozkor ikusten kalean.Amaitzeko, azaldu dute alkoho-likoa etxera joaten denean kontu-ratzen dela arazo bat daukala.Osatuberri10.indd 13 05/06/13 08:35
  • 14. 14 | PLAZATIKAquariuma Gipuzkoako Ozea-nografia Elkartearen (GOE) eki-menez zabaldu zen, eta berau daEspainiako Estatuan sortutakonatur zientzietako lehen museoa.Berorren aurrekaria izan zen Do-nostian 1914an antolatu zen itsa-soarekin lotutako erakusketa etabertan jarritako akuarioak harreraezin hobea izan zuen.XX. mendearen hasieranArrantza Eskola abian jarri zuten,argitalpen zientifikoak egiten hasiziren eta arrantzaleentzat zein be-raien senitartekoentzat sorospenekimenak antolatzen hasi ziren.Gerora, 1925ean, gaur egungoAquariumaren egoitza eraikitzenhasi ziren arrantza portuaren mu-turrean, hain justu Pasealeku Be-rria inauguratu eta oso epe labu-rrera. Lanak, esan bezala, 1928anbukatu ziren. Sei urte beranduago,1934an, Aquariumera eraman zu-ten 1878an Getarian harrapatu-tako balearen hezurdura, euskalhistoriarekin zuzenean lotutakolanbidea irudikatu eta Donostiakoatrakzio honen sinbolo ere bade-na.ERABERRITZE LAN EMANKORRAK80ko hamarkadan hainbat erabe-rritze obra egin zituzten eta 90ekohamarkadan zehar, berriz, akua-rioak nabarmen handitu zituzten.Tartean, hain ezagun egin den tu-nela ere eraiki zuten, bere baitanmarrazoak eta bestelako itsas es-pezie ugari batzen dituena. Erabe-rritze lan horiek 2009an izan zutenbukaera, museoaren eta akuarioa-ren guneak, biak, balearen hezur-duraren bitartez lotuz.Bilakaera luze horren guztiarenemaitza da gaur egun halako arra-kasta duen Aquariumean aurkituDONOSTIAKO AQUARIUMA, ZALANTZARIK GABE, DONOSTIAKO HARRIBITXIETAKO BAT DA. ETA EZ HORI BAKARRIK, EUSKAL HERRIKO BIGARRENERAKUSKETA GUNE BISITATUENA ERE BADA, GUGGENHEIM MUSEOAREN OSTEAN. HALA ERE, AKUARIO IKUSGARRIETATIK HARAGO, MUSEOA EREBADU, ETA 1928AN ZABALDU ZENEAN JARRITAKO HELBURUEK INDARREAN JARRAITZEN DUTE: KANTAURI ITSASOKO ONDAREA ZAINTZEA ETAEZAGUTZERA EMATEA.daitekeen eskaintza zabala. Mu-seoa, esaterako, honako sailetanbanatuta dago: Artea eta itsasoa,Itsas merkataritza, Haizea eta tek-nologia, Kaiko historiak, Kondairaeta tradizioa, Bale arrantza, Arran-tza lanbide, Itsasoa etxean eta Bes-telako begirada.ITSASOARI BEGIRADonostia eta donos-tiarrak beti bizi izandira itsasora begiraeta hala kokatuta dagoAquariuma portuarenmuturrean.DONOSTIA ETA GIPUZKOAITSASOAREKIN ELKARBIZITZANHain zuzen ere, Aquariumak be-girada berezia egiten dio itsasoaketa portuak Donostiari emandionari. Dela merkataritza, delaarrantza, dela arrauna, dela hai-zea… Donostia eta donostiarraktestuinguru horretan kokatzea etanolakoak garen azaltzen saiatzeada berorren helburuetako bat.Museoan bertan dago koka-tuta, halaber, Itsas Historia etaModelismo Saila. 1976an sortua,berorren kideak -70 bat lagun- hi-lean behin batzen dira museoanontzien planoak trukatzeko. Eus-kal Herriarekin historikoki loturaizan duten ontziak egiten dituzte,eta horietako asko museo hone-tan ikusgai daude.DONOSTIAKOAQUARIUMA,KANTAURI ITSASOARI ARRETAZ BEGIRATU ETAITSASOTIK HARAGO DAGOENA EZAGUTZEKO GILTZA“Aquariuma GipuzkoakoOzeanografia Elkar-tearen (GOE) ekimenezzabaldu zen, eta berau daEspainiako Estatuan sor-tutako natur zientzietakolehen museoa”.Osatuberri10.indd 14 05/06/13 08:35
  • 15. PLAZATIK | 15daitezkeen produktuak eraku-tsiz, besteak beste. Euskal Herri-tik kanpotik etorritako bisitariekarreta handia egiten diote esparruhorri, baita txikienek ere, azkenhoriek ez dakite-eta zer nolako ga-rrantzia izan duen baleen arran-tzak gure historian eta kulturan.KANTAURIITSASOKOAKETAESPEZIETROPIKALAKAquariumak 4.000 metro koadroinguru ditu eta hiru solairutanbanatuta dago: beheko solairuan,akuario tropikala; lehen solai-ruan, Kantauri itsasoko akuarioaeta museoa; eta bigarrenean, mu-seoa.Bi solairutan banatutako akua-rioetan ur geza zein ur gazikoitsas espezie tropikalak, Kantauriitsasokoak, koralezko arrezifeak,mangladiak, ozeanoarioa, estua-rioa eta beste batzuk dituzte. Guz-tira, 10.000 bat arrain eta 250 es-pezietik gora.MARRAZOAK ETA NEMOAquariumean tunela jarri eta ma-rrazo zezenak ekarri zituztene-tik biderkatu dira bisitak. Tunelakmilioi eta erdi litro inguru ditu etaAquariumean dauden 10.000 arrai-netatik 6.000tik gora bertan daude,horien artean Txuri eta Kontxitamarrazo zezenak. Marrazo bakoi-tzak 200 kilotik gora ditu eta bi me-tro eta erdiko luzera. Horiez gain,baina, badira katu-arrainak, arra-no-berrugetak, itsas sugeak, itsasaingirak, dortokak, urraburuak…Beste akuario batzuetan kokatuta-ko eta bisitari txikienek hain gus-tuko dituzten fikzioan isla dutenNemo eta Dory moduko arrainekere arrakasta handia dute.BALEA IKURGetarian 1878anharrapatutakobalearen hezurdu-rak museoa etaakuarioak biaklotzen ditu. Balea-ren ehizatzeak etabaleek euskaldu-non historian izanduten garrantziajaso dute.DATUA4.000metro kuadro dituhiru solairutanbanatuta.DATUA10.000arrain eta 250espezietik goradituzte.Museoa eta akuarioen espa-rrua, biak, Getarian 1878an ha-rrapatutako balearen hezurduraklotzen ditu. Bisitarien harrera-rik handiena akuarioek dutenez,Aquariumeko bi gune nagusiakbalearen bitartez harremanetanjarri dituzte. 2006tik 2008ra bi-tartean bale hezurdura ezagunaSevillan izan zen, han garbitze-ko tratamendu berezia ezarri zi-tzaion-eta.BALE ARRANTZAREN GARRANTZIAGURE DNA-NBale hezurdurarekin jarraituta,museoak tarte berezia egiten dioEuskal Herriak baleekin lotutaizan duen historiari. Hala nola,Ternuarako espedizioak, arran-tzarako ontziak eta baleekin egin300.000 BISITARI URTEROAtarian aipatu bezala, Aquariu-mak urtero 300.000 bisita iza-ten ditu. Horietatik 50.000 in-guru umeak dira; bisitarien ia%30 Frantziakoak eta Iparralde-koak dira, gipuzkoarrak %20, biz-kaitarrak %10-12, arabarrak etanafarrak %5. Estatu mailakoenartean, berriz, katalanak (%2) etamadrildarrak (%3) dira nagusi; etagutxiago dira ingeles, aleman etaitaliarrak.BARRUKO LANA, IKUSTEN EZ DENABertan 35 lagunek egiten dute lan,eta harreragile, gida eta publiko-ra begira lanean daudenez gain,badaude bistan ez dauden bes-te asko: besteak beste, Biologiadepartamentuko bederatzi kide.Hauek ikertzen, bertan batuta-ko espezieak zaintzen, mantenuaegiten… aritzen dira. Izan ere,hain jatorri eta mota askotarikoakdiren itsas bizidunek tratamendubereziak behar dituzte: dela elika-dura, uraren tenperatura, inguru-nea eta beste alor asko. Zer esanikez, arrain berri bat Aquariumeraekartzen duten bakoitzean epebatean isolatuta izaten dute, bes-teekin elkartu gabe, parasitorikbaduen aztertzeko eta elikadurazein ingurune berrira ohitu da-din, bere eta gainontzeko arrainenonurarako. Bereizita izaten dituz-te, halaber, jaiotako arrainak.Informazio gehiago:http://www.aquariumss.comOsatuberri10.indd 15 05/06/13 08:35
  • 16. 16 | PLAZATIKMuseoaren eta akuarioen bisita arruntaz gain, Aquariumak hainbat aukera eskaintzen ditu. Hala,bisita mota dezente daude aukeran: Marrazoak; Arrantza; Itsasoaren oroimena; Balea; Itsasoanbarrena bidaiatuz; 7 ontzi, historia 1; Bisita urdina eta Arrainen artean lotan, besteak beste. Ho-rrez gain, ozeanoarioan urperatzeko aukera ere badago, marrazoekin zein beste arrainekin.Aipatutako bisita horietako batzuk umeei zuzenduta daude, eta asko dira ikastetxeen bitartezzein bestela bertara joaten direnak. Itsasoko bizitzari buruz gehiago ikasteaz gain, ondo pasatzeaere dute helburu. Horra hor, adibidez, urtebetetze ospakizunak egiteko aukera.Baina enpresa, elkarte eta bestelakoek ere gero eta gehiago erabiltzen dituzte Aquariumekoinstalazioak. Izan ere, inguruko artistei eta umeen tailerrei zuzendutako erakusketa aretoaz etajatetxeaz gain, ekitaldietarako prestatutako beste hiru gune dituzte; eta horietako batek, 164 per-tsonarentzat lekua duenak, benetako akuario tropikal erraldoia dauka aurrean. Mota askotakoekitaldiak egin izan dituzte: medikuntzari buruzko jardunaldiak, aurkezpenak… eta, bitxikeri gisa,orain gutxi ospatutako Miss Gitana Euskadi ekitaldia, besteak beste.No cabe duda de que el Aqua-rium de Donostia no ha cum-plido aún su centenario, es unade las joyas de Donostia y deque forma parte inseparablede la historia del puerto y de laciudad. Así lo recoge tanto suandadura como la muestra quereúne su museo. Ese trabajo dedivulgación de lo que el mediomarino supone y lo que apor-ta al humano es un referenteya antes de la inauguración delAquarium en 1928. De hecho, esel primer museo de ciencias na-turales del Estado español.Además del museo, el Aqua-rium siempre ha contado conacuarios, inicialmente com-puestos por fauna del Cantábri-co y posteriormente también demarestropicales.Además,haidoampliando estos espacios, con-virtiéndose en atracción paramuchísimos visitantes tanto lo-cales como foráneos, principal-mente de Francia e Iparralde.El Aquarium, que cuentacon aproximadamente 4.000metros cuadrados repartidos entres plantas, acoge anualmen-te 300.000 visitantes. De ellos,50.000 son niños. Además de lasvisitas ordinarias, el Aquariumofrece un sinfín de servicios agusto del usuario.AQUARIUMDEDONOSTIA,ELREINOMARINOANUESTROALCANCEADINETAJENDARTEGUZTIETARAZUZENDUTARResumenOsatuberri10.indd 16 05/06/13 08:35
  • 17. ZORTZIKO TXIKIAN | 171|Zein da zainketa aringarrienunitateak 20 urte betetzekosekretua?Lanaren alorrean zaharra egi-ten eta bizi izaten ikastea. Hasta-penean Pedro Sagredo lankideaketa biok Uribe Kostako Jose MariAyarra psikiatraren laguntza izangenuen unitatea martxan jartze-ko. Sagredo eta biok arduradunakbagara ere lantalde osoari zor zaioizandako bilakaera.2|Zer izan behar du zainketaaringarrietako profesionalbatek?Lasaitasuna, sosegua, ilusioa,etorkizunera begiratzeko gaitasu-na, lan egiteko gogoa, oztopoei au-rre egiteko kemena…, baina batezere sosegua eta aurrera begiratze-ko gaitasuna. Bestalde, gure espa-rruan ohikoa da tarteka beheraka-dak izatea, etengabe heriotzarekinlanean gaudelako. Horregatik, osogarrantzitsua da lantaldean bertanelkarri laguntzea eta alboan fami-lia eta lagunarte sendoa izatea.3|Zer motatako tipologiak lan-tzen dituzue?Gu barruko medikuak gara;hortaz, gaixo onkologikotik haragogoaz. Minbizia duten pazienteakartatzeaz gain, bihotzeko gutxiegi-tasuna zein giltzurrunetakoa edodementzia zein gibeleko zirrosiadutenak ere hartzen ditugu. Askogaixotasun neurologikoak izan ohidira, garatutako dementziak.4|Zer behar dute zuen pazien-teek?Alboan egotea, beraiei arre-ta egitea eta komunikazio izatea.Izan ere, komunikazioa ezinbes-tekoa da zainketa aringarrienesparruan.5|Eta zer da pazienteek eta fa-miliakoek gehien baloratzendutena?Errespetua eta hurbiltasuna.Arlo teknikoari ez diote horren pa-reko garrantzirik ematen. Horrezgain, ahalegintzen gara itxaron ze-rrendarik ez izaten eta 48 ordukobueltan ohea lortzen.6|Zertan aldatu da zuen unita-tea 20 urte hauetan?Denborarekin asko trebatugara eta gaur egun askoz dinami-koagoak eta eraginkorragoak gara.Gainera, lan kopuru handiagoadugu. Lehen, zerbitzuak erietxea-ren zentzu handiagoa zuen, irau-tearena. Hori ere aldatu da.7|Egia da Gorlizen lasaiago egi-ten duzuela lana?Osakidetzako beste edozeinlangileren pareko denbora dugulanak egiteko, baina ospitale haubeste batzuk baino lasaiagoa da,bai. Berez jarduera bakoitzakerritmo mota bat eskatzen du etahonakoa lasaiagoa da halabeha-rrez. Hain zuzen ere, hori da ber-tan ditugun pazienteek eta haienfamiliek behar dutena..8|Nola deskonektatzen duzulanarekiko? Zein zaletasundituzu?Nire familia da lanetik desko-nektatzen gehien laguntzen dida-na. Horrez gain, kirola beti izanda kuttuna niretzat. Iraganeanbizikleta hartzen nuen eta gauregun ibilaldi luzeak egiten ditut.Horrez gain, eraikinen maketakegiten ditut. Aita egur tornulariazen eta ama brodatzailea, haien-gandik jaso dut eskulanekikozaletasuna.Bihotzeko gutxiegitasun: Insufi-ciencia cardiaca.Brodatzaile: Bordador/a.Kuttun: Favorito/a, preferido/a.Lagunarte: Compañia, grupo deamigos.Tornulari: Tornero/a.Zainketa aringarri: Cuidadopaliativo.VALENTINRIAÑO|VALENTIN RIAÑO BILBOTARRA DA SORTZEZ, BAINA ARMINTZAN BIZI DA ASPALDITIKETA 22 URTE DARAMATZA GORLIZ OSPITALEAN LANEAN. HOGEI URTE BETE BERRIDITUEN ZAINKETA ARINGARRIEN BULTZATZAILE NAGUSIENETAKO BAT DUGU RIAÑO.GIZON LASAIA DA BERA, GORLIZ OSPITALEAK ETA ZAINKETA ARINGARRIEN ERRITMOAKESKATZEN DUTEN MODUKOA ETA PAZIENTEEKIKO HURBILTASUNARI GARRANTZIAHANDIA EMATEN DIONA.ZAINKETAARINGARRIENMEDIKUAGORLIZEN“ZAINKETAARINGARRIETAKOPROFESIONALBATEKSOSEGUAETAAURRERABEGIRATZEKOGAITASUNABEHARDU”Osatuberri10.indd 17 05/06/13 08:35
  • 18. 18 | GERTUTIKKAZETARIALeioan egin zituenKazetaritza ikasketakGoikoetxeak, etakarrerako lehenengourtean Bizkaia Irratianlanean hasi zen.Oso gazte zinela hasi zinen laneanBizkaia Irratian.Hori da benetakounibertsitatea?Azken batean, bai. Hamahiruurte pasa dira lanean hasi nintze-netik; gauza handia da biak bateraegitea. Hala ere, aitortu behar da ezdela batere erraza biak egitea etagainera ondo egitea. Bizkaieraz al-fabetatutako pertsona bat beharzuten. Lerro bateko curriculumaaurkeztu nuen eta proba batzukegin zizkidaten; garai hartan, KepaUriarte zen Bizkaia Irratiko ardura-duna.Irratian, telebistan, prentsa ida-tzian… kazetaritzako hainbat es-parru landu dituzu.Bai,horiereosoaberasgarriada.Hala ere esaten da leku guztietandagoena inon ere ez egoteko arris-kuarekin dabilela beti. Zorionez,batetik eta bestetik ikasteko aukeraizan dut. Urte batzuetan lan askore-kin ibili naiz, baina kazetaritzarenalde guztiak ikusteko eta norbera-ren zirkulu profesionala zabaltzekobalio izan dit.Nola definituko zenuke hedabi-de bakoitza?Ez da erraza. Irratia nik maiteendudan medioa da: badauka magia,inork ez zaitu ikusten, ahotsa dazure lan tresna… jendearengandikoso hurbil egoteko aukera ema-ten du. Telebistan agertzen zarenmomentutik pertsonaia publikoazara, eta horrek badu bere aldetxarra. Prentsa idatziarekin bestepertsona batzuengana iristen zara;hala ere, idatzia niretzat estankoe-gia da. Irratian, egun bakoitza be-rria da, kapitulu bat bezala. Egunhorretan hasi eta amaitu egitenden kapitulua.Goizeko izarretan saioa aurkez-ten duzu. Gogorra da goizean goizjaikitzea?UDANE GOIKOETXEA DERIOZTARRAK KAZETARITZA IKASKETAK AUKERATUZITUENEAN EZ ZEUKAN OSO ARGI ZER IZAN NAHI ZUEN. GAUR EGUN, BAINA,ATZERA BEGIRA JARRITA BETE-BETEAN ASMATU ZUELA DIO. EUSKARA ETAEUSKAL KULTURA MAITE DITU, ETA HORIEK LANTZEKO AUKERA EMAN DIOKAZETARITZAK. BIZKAIA IRRATIKO AHOTS EZAGUNA DA GOIKOETXEA.“IRRATIADAMAITEENDUDANMEDIOA,BADAUKAMAGIABEREZIA”UDANEGOIKOETXEA“Goiztiar ibiltzeko di-ziplina behar da etagauza askori ezetz esan,eta ezetz esaten jakinbehar da”.Osatuberri10.indd 18 05/06/13 08:35
  • 19. GERTUTIK | 19EUSKAL KULTURAEuskara eta euskalkultura maite dituGoikoetxeak. Irratianhoriek lantzeko aukeraizan du.Bai, gogorra da. Goiztiar ibil-tzeko diziplina behar da eta gauzaaskori ezetz esan, eta ezetz esatenjakin behar da. Gurpil horretanegoteak suposatzen du bizitza pri-batuan muga batzuk jartzea eta loorduak jatea… Zazpi urte izan zi-ren ordutegi horrekin eta nekatutaamaitu nuen. Dena dela, pribilegiobat izan da goizean goiz ibiltzea:irratia zabaldu, lehenengo albis-teak norberak irakurri, eguna zeladatorren ikusi… zu zara irratia kon-posatzen hasten dena.Kalean,ezagutzen zaituzte ahotsa-rengatik?Bai, nire harridurarako bai.Behin kafetegi batean nengoen etaaldamenekoak galdetu zidan ea niirrati esataria nintzen. Jendeak zureahotsa entzuten duenean modubatekoa edo bestekoa imajinatzenBete-betean: Plenamente,total-menteEzaugarritu: Caracterizar.Goiztiar: Madrugador,tempra-nero.Harridura: Asombro,sorpresa,extrañeza.Hedabide: Medio de difusión,medio de comunicación.Samur: Fácil.zaitu, eta ikustean harritu egitendira: "Zu zara!".Euskara eta euskal kultura ditu-zu gustuko. Horiek lantzeko balioizan dizu irratiak?Euskalduna izanda, nire aukerada euskaraz bizitzea, lanean, lagunartean, familian… Alde horretatik,zalantza barik, euskara garrantzi-tsua da, eta horrekin batera euskalkultura. Hortaz, hori lanean lan-du ahal izatea oso garrantzitsuada. Zaletasuna ofizio bilakatu dut,modu batean.Nolako garrantzia ematen diozueuskaraz lan egiteari?Dena, garrantzia dena. Besteaukera batzuk ere izan ditut, bestehizkuntza batean lan egiteko, etaniretzat hizkuntza garrantzitsua daoso. Azkenean, guk geuk euskaldu-nok euskaraz lanik egiten ez bal-din badugu eta ez bagara euskarazbizi, zer da euskara?.Gainera,bizkaieraz egiten duzu!Bai, Bizkaia Irratian denok egi-ten dugu bizkaieraz, eta hori daezaugarritzen gaituena. Denadela, euskara batua ere erabiltzendut, hori delako elkar ulertzekosamurrena. Hala ere, zer izangolitzateke euskara batua euskalki-rik gabe? Saioaren arabera egitendugu, albisteak emateko, adibidez,bizkaiera jasoa erabiltzen dugu, etazorion-agurretan edo beste sail ba-tzuetan nork bere herriko euskal-kia erabiltzen du.Kazetaritzak jende asko ezagu-tzeko aukera ematen du. Zein daelkarrizketatu duzun pertsonakuttunena?Ez da ondo geratzearren, bai-na pertsona guztiek daukate zeredo zer. Hala ere, beti geratzen danorbait markatzen zaituena. Nirekasuan Xabier Lete izan zen. Ni-retzako bereziena izan da, gehienbete nauena. Barruraino helduzitzaidan. Pertsona bereziak askoizan dira; adibidez, Boiseko alkateDave Bieter, Bilbora etorri zenean.Desengainuak ere eraman ditut,baina seguru nirekin ere eraman-go zituztela.Etorkizunean zer egitea gustatu-ko litzaizuke?Urte asko egin ditut batera etabestera lanean. Nire ustez espezia-lizazioa da biderik egokiena. Zer-baitetan benetan jakin nahi badu-zu, horretan ibiltzea da egokiena.Orduan, ni espezializazioan pen-tsatzen nabil: irratian? Ez dakit.Te-lebistan? Ez dakit… orain hausnar-ketarako epe bat hartuta daukat.Osatuberri10.indd 19 05/06/13 08:35
  • 20. 20 | EUSKARA OSAKIDETZANEuskaraz bai sano! erabiltzaileeneta profesionalen euskarazkokomunikazioa errazteko identi-fikazio sistema berria da. Hala,Osakidetza barruko zerbitzu era-kunde guztietako zerbitzu eta pro-fesional elebidunak identifikatze-ko programa martxan jarri dute.Eta une honetan programan sar-tzen den sentsibilizazio kanpainagaratzen dihardute eskualdeetakoosasun-zentroetan nahiz ospita-leetan. Kartelak, triptikoak, pinaketa beste zenbait elementurekinbatera, Bilbo Eskualdekoei hiruminutuko bideoa egitea bururatuzaie. Irudietan bertako profesio-nalak zein erabiltzaileak agertzendira eta egunerokoan izaten direnegoera arruntak erakusten dituz-te. Amaieran, zentro bakoitzekoordezkari bana agertzen da, 30 la-BILBO ESKUALDEKO OSASUN-ZENTROETAN EUSKARAREN ERABILERA INDARTZEKOEUSKARAZ BAI SANO! KANPAINAREKIN LOTUTAKO BIDEOA EGIN DUTE. BERTAN ZENTROE-TAKO PROFESIONALEN PARTE-HARTZEAREN BITARTEZ OSASUN-ZENTROETAKO EGUNE-ROKO JARDUNA IRUDIKATZEN DA EUSKARAZ. EKIMENAREN HELBURUA DA ERABILTZAI-LEENGANAKO ARRETAN EUSKARAREN ERABILERA HANDITZEA ETA BAI PROFESIONALEIETA BAI ERABILTZAILEEI EUSKARAZ EGITEKO GONBITEA LUZATZEA.gun inguru, "Bizitza osasuntsua-ren alde lanean ari garenok ere,euskaraz bai sano!” leloa azpima-rratuz.KOMUNIKAZIO EGOERA ERRAZAKBideoaren bitartez, euskara bul-tzatzearekin batera profesiona-laren eta erabiltzailearen artekogertutasuna bilatu nahi izan da.Norberarentzat ezagunak direnprofesionalak eguneroko lan jar-dunari lotutako komunikazioegoera errazetan ikusita, erabil-tzaileei bidea eman nahi zaie eus-karaz egiteko. Esaterako, bideoa-ren pasarte batean erabiltzaile batmedikuarenerako txanda hartzenari da; beste batean, erizainaktentsioa hartzen dio; bi erizaineklanarekin lotutako elkarrizketadute, mediku eta erizainen artekoharremana... Ekimenaren bultza-tzaile izan den Bilbo Eskualdekoeuskara teknikari Leire Sagastiza-balen esanetan, “erabiltzailearen-ganako hurbiltasuna adierazteagarrantzitsua da, eta horrexegatik,hain zuzen ere, eguneroko egoe-rak irudikatu ditugu”. Era berean,Sagastizabalek bideoaren ideiarenberri ere eman digu:“Osasun-zen-troetan monitore informatiboakdaudela aprobetxatuz, pentsatugenuen monitore horietan ema-teko moduko bideo bat Osakide-tzako eskualdeko langileen esku-tik grabatu genezakeela”. Orain,bideoa zentroetako monitoreetanikus liteke, eta sarean ere zabal-kunde handia jaso du: propio du-gun Ezagutza plataforman, saresozialetan...PROFESIONALEN PARTE-HARTZEAProiektuan hainbat esparruta-ko profesionalek hartu dute parte:medikuek, pediatrek, erizainek, be-zeroen arretarako unitateko lan-gileek... Leire Sagastizabalek pro-ESKUALDEKOZENTRO GUZTIAKBigarren egunekograbazioan Bilbo Es-kualdea osatzen duten25 osasun-zentroetakoordezkariek hartuzuten parte; tarteka,Erronda kaleko oinez-koen zirkulazioa ereeten behar izan zuten.“Ekimenaren helburuada erabiltzaileenga-nako arretan euskara-ren erabilera handitzeaeta bai profesionalei etabai erabiltzaileei eus-karaz egiteko gonbitealuzatzea”.KANPAINARENBAITAN,OSAKIDETZAKOBILBOESKUALDEAKBIDEOAEGINDUEUSKARAZBAISANO!Osatuberri10.indd 20 05/06/13 08:35
  • 21. EUSKARA OSAKIDETZAN | 21EGOERA ARRUNTAKIkus-entzunezkoanjasotako esketxetanosasun-zentroetanegunerokoan ematendiren egoerak islatudituzte.fesionalek egindako ahaleginanabarmendu du: “Eskualdeko pro-fesionalen erantzuna oso ona izanda. Eskualdea osatzen duten 25osasun-zentroetara deitu dugu par-te-hartzera gonbidatuz eta guztiekeman digute baiezkoa, guztiak dau-de ordezkatuta”. Grabazio prozesuaustebainogogorragoaizanzelakon-tatudigute,bainaosogirooneanari-tu direla eta emaitza horren froga ar-gia dela. “3 ordutik gora eman dugueta, langile batzuk tarteka urduriegon badira ere, merezi izan du”.Izan ere, langile horien inplikazioaborondatezkoa izan da eta, beraien-tzat aktore lanetan ibiltzea ohikoaez den arren, oso lan ona egin dute.Horregatik, proiektuaren egileek ja-rritako intentzioaz gain, euskara etaosasuna elkartzeko begirada sortzeaizan da baloratu dutena.EUSKARAREN ‘e’, IDENTIFIKAZIOIKURRABideoa euskaraz bai sano! kanpai-narenbarruankokatzendenproiek-tu bat da. Kanpaina honetan errefe-rentzia gisa euskarazko zerbitzuaidentifikatzeko ‘e’ ikurra sortu dute.Ikur hori Osakidetzan erabiltzen di-ren hainbat euskarritan dago ikus-gai: laneko mantal edo arropetan,leiho eta mahaietako errotuluetan,sarrera, pasillo edo itxarongeletakokarteletan… Beraiekin euskaraz jar-dun nahi bada, erabiltzaileek halaegin dezaten adieraziz. Horrela,“modu zuzen eta jatorrean uztartunahi dira euskarazko komunikazioaeta osasuna edo jarduera osasunga-rriak. Hurbiltasun hori lagungarriadela uste dugu”.OSASUNAREN ALDE LANEAN, BAITAEUSKARAZ EREEuskararen erabilera normaliza-tzeko planak aurrera egin aha-la, Osakidetzan gero eta gehiagodira kalitatezko asistentzia zer-bitzua euskaraz eman dezaketenprofesionalak. Zentzu horretanprofesionalek aurrerapausoakematen jarraituko dute herrita-rren hizkuntza eskubideak erres-petatzeko. Jarduera sanitarioarenarrakastarako, beharrezkoak dirazerbitzua ematen duten profe-sionalen borondatea, baita era-biltzaileen jokabide arduratsuaere. Hori horrela, hauxe dio LeireSagastizabalek: “Jendearen par-te-hartzea eskertu nahi dugu, etaekimenak arrakasta izatea eta, gu-rean, euskaraz gehiago egitea lor-tu gura genuke”.Ikus-entzunezkoa Bilbo Es-kualdean eta eskura dituzten saresozialetan zabaltzen dihardute,eta orain arte jaso duen harreraoso ona izan da. “Ea beste eskual-de batzuetan ere halakorik egiteraanimatzen diren; ondo legoke”.“Eskualdea osatzenduten 25 osasun-zen-troetara deitu dugu par-te-hartzera gonbidatuzeta guztiek eman digutebaiezkoa, guztiak daudeordezkatuta”.Arduratsu: Responsable, sen-sato.Euskarri: Soporte.Gertutasun: Cercanía.Mantal: Bata.Pasarte: Fragmento, pasaje.Uztartu: Combinar, juntar,unir.Osatuberri10.indd 21 05/06/13 08:35
  • 22. 22 | ATZERA BEGIRAJUAN GONDRAREZOLAEuskal Herriko Medi-kuntzaren historiarengaineko aditua.Bilboko Udaleko Osa-sun Sailean, BasurtuOspitalean eta Medi-kuntza Fakultateanjardun zuen, besteakbeste.Isaac Bizkaiko Abanton jaio zen 1896.urtean; Batxilergoa Urduñako Jesuite-tan hasi zen ikasten, baina 1907. urteanfamilia osoa Gasteizera joan zen etahango institutuan bukatu behar izanzituen ziklo horretako ikasketak. Gero-xeago, Medikuntzako ikasketa uniber-tsitarioak Santiagon eta Valladolidenegin zituen. Harrezkero, hilabete ba-tzuk Errioxako Cirueñan mediku lane-tan eman zituen 1919. urtean Maeztukomediku izendatu zuten arte.Maeztun topatu zuen bere boka-zioa, herri medikuarena, hain zuzenere. Gasteizera joateko aukera bazuenere ez zen Maeztutik mugitu. Horrexe-gatik, “un médico rural” ezizenaz sinatuzituen hainbat artikulu. Bokazio laneanhain ondo ziharduen non bere ospealaster hedatu zen, eta, horren ondorioz,beste herri batzuetako gaixoak berekontsultategira joaten hasi ziren.Garai horietako medikuntzak ez zi-tuen bere ardura guztiak asetzen eta,ohiko praktika txarrak salatu ondoren,irtenbideren baten bila “neohipokratis-mo” zeritzonera heldu zen eta medikunaturista bihurtu. Gehiegikeriaz behinbaino gehiagotan aritu bazen ere ez zendogmatiko hutsa izan, bai ordea beti al-Garai horietako medikun-tzak ez zituen bere ardu-ra guztiak asetzen eta,irtenbideren baten bila“neohipokratismo” zeri-tzonera heldu zen eta me-diku naturista bihurtu.Isaac ondo ezagutzekobere esaldi bat dugu ar-gibide: “Osasuna, aska-tasuna bezala, norberaklortu behar du”.datzeko prest zegoen horietakoa. Izatezgeldiezina zen, dena aztertzeko gogozeta etengabe egiaren bila ibiltzen zene-takoa.Sexu heziketak, eugenesiak etaneomalthusianismoak ere asko ardura-tu zuten; horiei buruzko liburu bat ida-tzi eta argitaratu zuen, eta, hori gutxibalitz, dohainik eskainitako korreoarenbidezko kontsultari eutsi zion.GIZONA ETA HILKETAGaraiera handikoa, indartsua, kirolza-lea, pentsakorra, onbera, zintzoa, ba-razkijalea… Kalifikatzaile horiekin des-kribatzen zuten bere adiskideek. 1919.urtean Luisa Garcia de Andoainekin ez-MEDIKUENBIOGRAFIAKkondu eta berarekin egongo zen azkenegunera arte; artean familia osatze-ko bi alaba izan zituen emaztearekin.Esandakoaren harira, Isaac ondo bai-no hobeto ezagutzeko bere esaldi batdugu argibide: “Osasuna, askatasunabezala, norberak lortu behar du”.Bere bizitzaren azken urteetan(1931-1936) mediku lanetan jarraitubazuen ere, anarkismoari eman zionlehentasuna: 1936ko uztailaren 18an,Francoren matxinada militarraren egu-nean, Gasteizen zegoen eta, bere lagunbatzuen antzera, ihes egiteko aukeraizan zuen; halere, Maeztura itzuli zen.Hamar egun geroago guardia zibileketa falangistek harrapatu zuten eta hi-labete baten buruan hilda zegoen. Non-bait Pancorboren inguruetan hil zen,baina oraindik ez da argitu non, eztanon lurperatu zuten ere.ISAACPUENTEAMESTOYOsatuberri10.indd 22 05/06/13 08:35
  • 23. ATZERA BEGIRA | 23Bakartuta: Aislado.Ezizen: Apodo, sobrenombre.Gomuta: Recuerdo.Harrezkero: Desde entonces,a partir de entonces.Izurrite: Peste.Matxinada: Revuelta, motín.Gainontzeko izurriteguztiek Mediterraneotikzehar hona jo bazuten ereazken hau Santanderretikzehar ailegatu zen; horidela eta, “Atlantiko” ize-na jarri zioten.Izurrite Beltzaren osteko bi mendee-tan, izurritea ohikoa bihurtu zen Euro-pa osoan. Batzuetan, izurrite beltzare-kin pasa zen bezala, herri askotara edoorokorretara hedatu zen, beste batzue-tan, aldiz, soilik herri zehatz batzuetaraedo bakartutako herrietara hedatu zen(noizean behin herri bakanean ere izanzen). Edonola ere, Euskal Herriko hain-beste izurriteren artean, azken izurriteanabarmendu zen, “Izurrite Atlantikoa”.Izan ere, gainontzeko izurrite guztiekMediterraneotik zehar hona jo bazutenere azken hau Santanderretik zehar aile-gatu zen; hori dela eta, “Atlantiko” izenajarri zioten. Izurrite Atlantikoa deskriba-tzen duten orduko pasarte batzuk bildudira, eta beraiei esker kontatu ahal izanda Euskal Herriko hirietan gertatuta-koa1.Badirudi 1596. urtearen bukaeran,Rodamundo ontzia Dunkerketik Santan-derreko porturaino heldu zela jantzizbeteta eta zamarekin batera izurriteaere ekarri zuela. Santander hiriak osoizurrite gogorra jaso zuen, harrezkero,Erresuma osotik zehar hedatu zen; bai-na ez zuen aurrera egin uholde unifor-me baten antzera, han-hemenka saka-banatuta baino. Euskal Herrian, besteakbeste; Pasaiara 1597an heldu zen, Bilbo-ra, ordea, urte bat geroago; Gasteizeraeta Azkoitira 1599an zabaldu zen.Nafarroako hegoaldean beste izu-rrite bat jasan zuten, baina Araban, Gi-puzkoan eta Bizkaian, Izurrite Atlantikoaazkena izan zen. Bere gomutak, berriz,denbora luzez jarraitu zuen, baita izurri-tearen beldurrak ere.1 .- Badauzkagu batzuk gertatukoari bu-ruz: Lekeition, Seguran, Azkoitian, Oñatin,Plentzian, Portugaleten, Balmasedan, Gas-teizen eta abarretan; baina pasarterik argie-nak hauexek dira: Iruñekoa (Senosiain idaz-lariarena, Ignacio Baleztena (1946) Relaciónde la Peste de esta Ciudad de Pamplona delaño 1599. Píncipe de Viana 22: 186-201); Pa-saiakoa (Cruz Mundet, JR (1986) Una epide-mia de peste bubónica: Pasajes de San Juan1597. Cuadernos de Historia y Geografía, Eus-ko Ikaskuntza, 8.zk., 9-30 orr. Eta Bilbokoa,Recherches sur les grandes épidémies dansle nord de l’Espagne à la fin du XVI siècl, Bar-tolomé Bennassarena).EPIDEMIAKEUSKALHERRIANIZURRITEATLANTIKOAAZKENA,BAINAGOGORRENAOsatuberri10.indd 23 05/06/13 08:35
  • 24. 24 | OSAKIDETZAN BIZITZAErizaintzaren alorrean halako zeresanaematen ari den praktikari buruzko jar-dunaldi hau Gasteizko Erizaintzako Uni-bertsitate Eskolak aspaldian jorratzendiharduen nazioarteratze ekimenetakobat da. Programa horien bitartez lortuzuten Annie Chellel Gasteizera ekar-tzea. Gai interesgarria izanda, profe-sional asko batu ziren ekitaldi aretoan,Ingalaterrako adituak esandakoak en-tzutera eta beraien kezka zein ekarpe-nak plazaratzera.Annie Chellelek sarrera gaztelaniazegin bazuen ere, ingelesa izan zuen ko-munikazio hizkuntza eta une oro bereesanak gaztelaniara itzuli zituzten. Hi-tzaldiak goiza hartu zuen, baina entzu-leek ez zuten gaiari buruzko interesikgaldu. Hain zuzen ere, Chellelek adibi-de esanguratsuak emateaz gain, umo-rea eta seriotasuna tartekatu zituenberbaldian.INGALATERRAKO ESPERIENTZIAAnnie Chellel Brightoneko Erizaintza etaEmagin Unibertsitatean Erizaintza au-rreratuko masterrean irakaslea da, MScAdvanced Nurse Practitionerrekoa, hainzuzen ere. Hortik abiatuta, Ingalaterranerizaintza aurreratuan egindako bideaazaldu zuen.Sarrera gisa, entzuleak kokatze-ko asmoz, Ingalaterran erizainek dutenprestakuntzari buruz eta OsasungintzaZerbitzu Nazionalari buruz mintzatuzen. Hortik aurrera, EPAren definizioaazaldu ostean, berorren konpetentziakzerrendatu zituen.Praktika aurreratuetako erizaintza1980an jaio zen, medikuen gabeziarenondorioz. Hasieran batez ere larrialdie-tako zerbitzuetan eta familia-medikuenzentroetan aritu ziren lanean; eta, gero-ra, osasungintzako esparru gehiagota-ra egin zuten salto. Horri gehitu beharzaio, azken aldian, gaixotasun kronikoakkudeatzeko eta ospitaleratzea ekiditekoere baliatu izan dutela. EPAren erizai-nek ezagutza oinarri dute, egoera be-rezietan erabakiak hartzeko autonomiahandiagoa dute eta zeregin zabalagoakegiteko eskuduntza klinikoak ere badi-tuzte. Horrez gain, ohituta daude besteprofesional batzuekin ere lan egiten.ERANTZUKIZUN HANDIKOPROFESIONALAKErizaintzako Nazioarteko kontseiluak2009an EPA horrelaxe definitu zuen:Ondoren azaltzen diren trebetasunaklortu dituen erizaina da: aditua izateaezaueraren oinarri bezala, kapaza iza-tea egoera konplexu eta bapatezkoe-tan erabakiak momentuan hartzeko,jarduera profesional zabalago bat bu-rutzeko konpetentzia kliniko beharrez-koak dituenak eta lan egiten duen he-rrialde edo testuinguruari egokitutakoerizaina da.EPAren lana pazienteen zuzenekozaintzan oinarrituta badago ere, hez-kuntza, ikerkuntza eta kudeaketa ar-loetan ere erantzukizunak izan ohidituzte. Eta gai dira, halaber, gaixoenbalorazioak eta azterketa fisikoak egi-teko zein preskripzioak egiteko. Hala,medikuak ikusi gabe gaixoei alta ema-teko moduan daude.EPAk lau arlo nagusi hartzen ditubere gain: zainketa kliniko zuzena-ren praktika, lidergoa eta lankidetzapraktika, praktika eta kalitatearen ho-bekuntza etengabea eta, azkenik, ga-rapen pertsonala eta besteen garape-nerako laguntza.Guzti honekin badaukagu EUE-ko Youtube kanalean Annie Che-llel emandako jardunaldia hurrengoorrialdean http://www.youtube.com/watch?v=i8WE77fNhn4JARDUNALDIAKERIZAINTZAKOPRAKTIKAAURRERATUEIBURUZKOJARDUNALDIA“Praktika aurreratueta-ko erizaintza 1980anjaio zen, medikuen gabe-ziaren ondorioz".INGALATERRAKOESPERIENTZIABrightoneko AnnieChellel adituakErizaintzako PraktikaAurreratuei buruzazalpen oso argiga-rriak eman zituen.APIRILAREN 17AN, GASTEIZKOERIZAINTZAKO UNIBERTSITATEESKOLAK ANTOLATUTA, ERIZAINTZAKOPRAKTIKA AURRERATUEI (EPA) BURUZKOJARDUNALDI BEREZIA EGIN ZUTENOSAKIDETZAKO ERAKUNDE ZENTRALEKOARETO NAGUSIAN. BRIGHTONEKOUNIBERTSITATEKO IRAKASLE ETAERIZAINTZAKO PRAKTIKA AURRERATUENADITU ANNIE CHELLELEK HITZALDIINTERESGARRIA EMAN ZUEN.BRIGHTONEKO ANNIE CHELLEL ADITUAREN ESKUTIKOsatuberri10.indd 24 05/06/13 08:35
  • 25. OSAKIDETZAN BIZITZA | 25ARABAESKUALDEKOX.BERRIKUNTZAJARDUNALDIAGabezi: Carencia.Hizpide: Tema de la conservación.Jantzi: Formado, instruido, pre-parado.Kolokan jarri: Poner en duda,cuestionar.Plazaratu: Dar a conocer, hacerpúblico.Tartekatu: Intercalar.“Minue oso hizlari onada, eta profesionaloso-oso jantzia. Lehenmailako arretari buruzkohausnarketa sakona eginzuen, hainbat kontzep-tu eta aurreiritzi kolokanjarrita".INTERES HANDIKOHITZALDIAKArabako Eskualdekoprofesionalek adi ja-rraitu zituzten SergioMinué, Maite Peña(argazkietan) eta bes-te hainbat hizlarirenaurkezpenak.MAIATZAREN ERDIALDEAN GASTEIZKOLAKUA-ARRIAGA OSASUN-ZENTROANARABA ESKUALDEKO X. BERRIKUNTZAJARDUNALDIA EGIN ZUTEN.LAKUA-ARRIAGAKO ZENTROAK ARABAESKUALDEKO PRESTAKUNTZARAKOEGOKITUTA DUEN ARETOAN EGINZITUZTEN HITZALDIAK. HAINBATBERRIKUNTZA ETA IKERKETAAURKEZTEAZ GAIN, LEHEN MAILAKOARRETAKO ADITU SERGIO MINUEK EREPARTE HARTU ZUEN.Araba Eskualdeko Berrikuntza Jardu-naldiak klasiko bihurtu dira eta, azkenurtean, gainera, hamargarren urteu-rrena borobilduz kokapena estreinatudute. Lakua-Arriaga Osasun-zentroa-ren goiko solairuko hitzaldi aretoa iabete zuten Arabako hainbat eta hain-bat profesionalek; horien artean Ara-bako Osasun ordezkaria, Osasun Publi-koko zuzendariordea eta OsakidetzakoErakunde Zentraleko hainbat ordezka-ri, besteak beste.Lehenik eta behin, abian daudenhainbat berrikuntza proiektu aurkez-tu zituzten; hala, Adolfo Delgado zu-zendari medikua eta Arantza Ortizerizaintzako zuzendaria Gutxiegitasunkardiakoaz aritu ziren; Maxi Gutierrezfamiliako medikuak eta Carmen Ruizde Larrea pediatrak osasunean treba-tzea gaia hartu zuten hizpide, eta Mai-te Perez familiako medikua EPOCeriburuz mintzatu zen. Bildutako profe-sional andanak interes handiz jarraituzituen aurkezpenok.Atsedenaldiaren ostean, Andalu-ziako Osasun Publikoko Eskolako ira-kasle eta lehen arretako medikua denSergio Minuek bi orduko berbaldia eginzuen, entzuleak erabat harrapatutaizan zituena. Minue oso hizlari ona da,eta profesional oso-oso jantzia. Lehenmailako arretari buruzko hausnarketasakona egin zuen, hainbat kontzeptueta aurreiritzi kolokan jarrita. Minueoso kritikoa da zentzu guztietan eta,andaluzek izan ohi duten umoreaz la-gunduta, entzule guztien interesa, irri-barrea eta erreakzioa lortu zuen, beraknahi zuen helbururako: lehen mailakoarretaren berebiziko garrantzia aintzathartzea, eta horrek praktikan ondo-rioak izatea. Hain zuzen ere, bere hi-tzaldiaren izenburuak (Lehen mailakoarreta: Gidariaren jarlekuan edo txar-telak banatzen?) erreferentzia zuzenaegiten dio lehen mailako arretak osa-sungintzan duen garrantziari, bai etaprofesionalek orain eta etorkizuneanizan dezaketen erantzukizunari ere.Minuek, jakina, lehen mailako arre-ta autobusa gidatzen ikusten du. Mi-nueren lanak jarraitu nahi dituenak Elgerente de mediado izeneko bloga ja-rraitu dezake.Jardunaldiari bukaera emateko,Araba Eskualdean azken urtean aur-keztutako berrikuntza eta ikerketa la-netatik (30 lan) aukeratutako hirurakeman zituzten ezagutzera: Gehiegizkomedikazioa eta preskripzio desegokiaadineko pertsonen artean, Sansomen-din lan egiten duen Paz Perez fami-liako medikuaren eskutik; Ekografialehen mailako arretan, Aranbizkarranjarduten duen Ana Maria Garay fami-liako medikuaren partetik eta, azkenik,Habanan (Kuba) jarduten duen MarinaDomenjok landutako Atzeraezineko hi-tzorduaren kudeaketa.Osatuberri10.indd 25 05/06/13 08:35
  • 26. 26 | OSASUN-ZENTROANARRETA HOBEAOsasun-zentro berrianarreta-zerbitzuazeharo eraldatu duteerabiltzaileen mese-deetara. Eskumatik ha-sita, bigarrena, Arretazerbitzuko arduradunAna Hernaez.Gasteizko Lakua barrutiaren au-zoetako bat da Lakua-Arriaga.Lehen mailako arreta eskaintzendie inguruko 15.874 biztanleri;horietatik 2.596 haurrak dira eta13.278 helduak. Dauden profe-sionalak 26 dira, eta familia-me-dikuak 11 dira, tartean pediatrak.Administrazioa ere handitu duteeta 6 pertsona ari dira lanean ber-tan. Erizainak 8, eta laguntzaile 1.Ez dago espezialistarik.Osasun-zentrotik hurbil Uman-di Ikastola dago. Hezkuntzaren era-gina gertu izatea euskararen era-bileran lagungarria dela adierazidute. Apurka-apurka euskara ereanbulatorioan oihartzun handia-goa izaten hasi da eta bide horretanjarraitzeko itxaropena dute langi-leek.EGOITZA ALDAKETAAnbulatorio berria eginez, zer-bitzua eraberritu zuten iaz etaorain egoitza modernoa du La-kua-Arriagak. Bi solairu ditu, etaaparkalekua oso handia da. Au-rreko eraikina txiki geratu zen,eta egindako aurrerapenarekinoso gustura daude bertako pro-fesionalak. Lehen kontsulta gelakpartekatu behar zituzten, orain,aldiz, gela kopurua handitu da.Bigarren solairuan, informatikagelarekin batera, bileretarako edoprestakuntza saioetarako egoki-tutako gelak daude, argitsuak etazabalak.BEHARREI EGOKITUTAKOARRETA-ZERBITZUABertako profesionalak beti egondira arduratuta herritarren au-rrez-aurreko arretak duen ga-rrantziaz. Horretarako arreta-zer-bitzurako sistema indartu dute.Antolatzeko modua antzerakoabada ere, pertsonei zuzentzenzaien profesional kopurua bikoiz-tu egin da. Bi pertsona telefonodeiez arduratzen dira eta lau zu-zeneko arreta bideratzeaz. Espa-zioaren zabaltasunak ere aukeragehiago ematen die pertsonen-gana ahalik eta modu eraginko-Argitsu: Luminoso/a.Barruti: Distrito, circunscripción.Ekidin: Evitar.Eraberritu: Renovar, reformar.Oihartzun: Repercusión, eco.Zabaltasun: Amplitud.GASTEIZKO AUZOA DA LAKUA-ARRIAGA.IAZKO URRIAN EGOITZA BERRIAINAUGURATU ZUTEN ETA,AZPIEGITURAREN BERRIKUNTZAREKINBATERA, ARRETA-ZERBITZUA ERE HOBETUDUTE. ESPAZIOAREN ZABALTASUNAKZERBITZUAREN HOBEKUNTZANLAGUNDU DIE. ZENTROA ASTELEHENETIKOSTIRALERA 08:00ETATIK 20:00AKBITARTEAN EGOTEN DA ZABALIK.GUZTIRA 26 PROFESIONAL DABILTZALANEAN, ETA INGURUKO 15.000TIK GORABIZTANLERI EMATEN DIE ZERBITZUA.rrenean zuzentzeko. Hori horrelaizanik, zerbitzua arinagoa da etalehen sortzen ziren ilarak ekidindituzte. Sistema berriak hurbilekozerbitzua emateko aukera zabal-tzen die, eserita eta banan-bananegiten delarik. Modu horretan ko-munikatzeko lasaitasuna eta inti-mitatea dute erabiltzaileek.Ana Isabel Hernaez bertakoarreta-zerbitzuko arduraduna daeta lan dinamikaren berri emandigu: “Unean sortzen diren beha-rretara egokitzen saiatzen gara”.Hala, leku aldaketak eta zerbitzusistema indartzeak aurrerapausohandia ekarri dutela azpimarratudute.INSTALAZIOBERRIANETAARRETA-ZERBITZUAHOBETUTALAKUA-ARRIAGAOSASUN-ZENTROAOsatuberri10.indd 26 05/06/13 08:35
  • 27. TXAPELA BURUAN... | 27LEMOIZBARNEALDETIKKOSTALDERAKOBIDAIALEMOIZ BIZKAIKO URIBE KOSTAKO ESKUALDEAN DAGOENELIZATEA DA. JATORRIZ ELIZATEAREN ERDIGUNEA URIZAR AUZOAIZAN ZEN, ETA GERORA ANDRAKA ETA ARMINTZA MUGETARAZABALDU ZEN. GAUR EGUN ARMINTZA AUZOAN BIZI DA JENDEGEHIEN. ARMINTZA KOSTALDEAN KOKATUTA DAGOEN AUZOADA, KAUKO LURMUTURRAETA GAZTELU HAITZEN ARTEAN.UZTAILEAN, KARMENGO AMAREN JAIAK OSPATZEN DITUZTEARMINTZAN.Lemoizko herriburua Urizar auzoa da,Goi Erdi Aro garaikoa. Barnealdetikkostaldera doan bidearen eta Andrakaerrekaren artean kokatzen da Urizar.Udaletxea, herriko parrokia eta bestehainbat administrazio eta zerbitzu Uri-zarren daude.Herriak eskaintzen dituen tokiinteresgarrien artean hainbat elizadaude. Horietako bat Andre Mariareneliza da, XII. mendearen lehenengoerdialdekoa. Habearte bakarra du,gangarik gabe eta hiru aldare. Eliza-ren aurreko aldean dorre zabala du,errenazimendu estilokoa, XVI. mende-koa dena. Lemoizko elizak hiru base-liza ditu: bata, San Tomasen izenean;bestea, Maria Magdalenaren izenean;eta, hirugarrena, San Mamesen ize-nean.Lemoiz landa eremuko elizateaizanik, baserriek eta tradiziozko kul-turari atxikitako elementuek osatzendute bere ondare arkitektonikoa. Ba-serriei dagokienez, XVI. mendearenazken aldera eraikitakoak aipa daitez-ke: Martiñena (Andraka) eta Ugarte-goiko. Azken honek estalki handia du,teilatua alde bietara, eta erdiko tan-taia eta egitura zurezkoa du.ERREKA ETA ERROTAREN ARTEANUdalerriaren ardatz nagusia Andraka errekak sortutakoibarra da, herrian bertan jaio eta itsasoraino doana. Iba-rraren alde bakoitzean badira 200 metrotik gorako men-dilerroak. Gainontzeko lurrak menditsuak dira, garaieragutxikoak baina udalerria inguruko herriez bakartzen du-tenak. Udalerriko punturik garaiena Urizar mendia da, 290metrokoa. Bestetik, kostaldea labarrez, senaiaz, hondartzatxiki eta harritsuz eta bestelakoez josita dago. Beste mendiaipagarri bat Ermua (289 m) da, kostaldean dagoena. Esanbezala, udalerriaren ardatz nagusia erreka izanda, aipaga-rriak dira errekan zehar agertzen diren errotak. Bi kilome-troko ubidean hamaika ur jauzi agertzen dira. Hauek diraerrota nagusiak: Armintzekalde, Dendariena, Artekoerrota,Aurtenekoerrota, Errotatxu, Agirrekoerrota eta Gibelerro-ta; eta burdinola bi ere badaude: Olatxu eta Olalde.Armintza kostaldean kokatuta da-goen auzoa da. Kauko lurmuturrareneta Gaztelu haitzaren artean kokatutadago, horregatik denboraleetatik ba-besteko toki aproposa izan da itsason-tzietarako. Arrantzale tradizioa izanduen auzoa izan da urte luzeetan, bai-na gaur egun bizileku eta aisialdira-ko tokia da. San Tomas baseliza dagobertan; garaiko eraikuntza da, eta ba-seliza zaharra eraikia zegoen tokitikmetro gutxira dago.Uztailaren 16an, Karmengo Ama-ren jaiak ospatzen dituzte Armintzan.Karmengo itsas prozesioa egiten duteegun horretan, eta, gainera, jaietan,Txapel Reggae izeneko reggae musi-kaldia ospatzen dute.Uztailaren 31n Hegaluzearen Egu-na ospatzen dute, eta urrian San To-mas jaiak.Denborale: Temporal.Estalki: Cubierta .Ganga: Bóveda.Goi Erdi Aro: Alta Edad media.Habearte: Nave.Lurmutur: Cabo.Senaia: Ensenada.Osatuberri10.indd 27 05/06/13 08:35
  • 28. Osatuberri10.indd 28 05/06/13 08:35