White paper (kwarts)stofvrij werken in de bouw
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

White paper (kwarts)stofvrij werken in de bouw

on

  • 746 views

Donderdag 26 mei 2011 vond op het Bouw & Infra Park in Harderwijk dé DAG over STOF plaats. Het was een geslaagde ochtend én middag waarin de Arbeidsinspectie, TNO, FNV Bouw, Arbouw, Makita en andere ...

Donderdag 26 mei 2011 vond op het Bouw & Infra Park in Harderwijk dé DAG over STOF plaats. Het was een geslaagde ochtend én middag waarin de Arbeidsinspectie, TNO, FNV Bouw, Arbouw, Makita en andere bouwpartijen u bijgepraat hebben over de laatste stand van techniek en regelgeving betreffende stofvrij werken en alles wat daarmee te maken heeft.

Dag hebben we samengevat in een zogenaamd whitepaper: het praktische handvest met alle wet-en regelgeving, gecombineerd met praktische oplossingen.

Statistics

Views

Total Views
746
Views on SlideShare
746
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
7
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

White paper (kwarts)stofvrij werken in de bouw Document Transcript

  • 1. white paper(kwarts)stofvrij werken
  • 2. Inhoudsopgave WOORD VOORAF Praktisch aan de slag met duidelijk overzichtWoord vooraf Even gaat de term ‘the war on dust’ door mijn hoofd bij het schrijven van deze inleiding. ‘Kiezen voor gezond en veilig werk’ spreekt me echter meer aan. Inmiddels weten weKatern 1 zoveel over de gevaren van kwartsstof dat het geen vraag meer zou moeten zijn of we er met z’n allen wat aan moeten doen. Bij wet is er al lang van alles geregeld, maar in1. Stof in de bouw 3 de praktijk van alle dag lag het vaak anders. Onze adviseurs praten veel over veilig en2. Wetgeving en gezond werken met hun contacten in de markt en een veelgehoorde opmerking was dat veelal niet duidelijk is wat er precies moet en wat er allemaal kan op dat gebied. handhaving 4 Ondertussen is er veel gebeurd bij de Arbeidsinspectie en bij TNO. De Arbeidsinspectie heeft een proces afgerond dat de werkwijze en handhaving van de inspecteurs op één3. Stofbescherming 10 lijn heeft gebracht. En bij TNO is samen met leveranciers van elektrisch gereedschap en werkaanpak hard gewerkt aan het beschikbaar maken van gecertificeerde producten. Er zijn dus twee belangrijke verschillen met vroeger: er zijn nu oplossingen op de markt die het4. Technische 12 kiezen voor gezond en veilig werken ook echt mogelijk maken. Dat vereenvoudigt de handhaving door de Arbeidsinspectie. innovatie Dat heeft ons bij Makita gemotiveerd tot het organiseren van de DAG over STOF, die op 26 mei 2011 gehouden is in samenwerking met betrokken partijen in de markt.Katern 2 Als naslagwerk is alle nuttige informatie verzameld in deze white paper. Dit documentDe oplossingen van Makita beoogt de lezer een compleet overzicht te geven over alles dat de bouw moet weten over stofvrij werken. In het eerste katern vindt u heldere overzichtelijke informatie die het mogelijk maakt om praktisch aan de slag te gaan. Links in de tekst brengen u naar websites voor verdere verdieping en details. De DAG over STOF voelde voor ons als een startsein voor stofvrij werken. Makita heeft veel energie geïnvesteerd in oplossingen die door TNO gecertificeerd zijn. Dus heel praktisch, zoals u van Makita gewend bent. In sommige gevallen ook zeer laagdrem- pelig, uitgaande van de machine die u al heeft. In katern 2 krijgt u daar alle informatie over. Onze wens is dat u bewust kiest voor gezond en veilig werk voor uzelf en uw medewerkers. Makita doet haar best u daar zo goed mogelijk bij te ondersteunen. Ad Huizenga Commercieel Directeur MakitaEindhoven, mei 2011Makita Nederland B.V.Park Forum 11015657 HK EindhovenPostbus 14895602 BL EindhovenW www.makita.nl Motivatie om te kiezen voor gezond en veilig werk moet niet komen van de angst voorE info@makita.nl sancties door de Arbeidsinspectie 2 pagina white paper
  • 3. KATERN 1 1. Stof in de bouw I nademen van fijn kwartsstof is slecht voor In de loop der jaren is de bouw vooral een gemechaniseerd proces geworden. Mecha- wie steenachtige materialen nische bewerking van steenachtige materialen vergroot de risico’s op blootstelling aan fijn stof. Vooral in slecht geventileerde binnenruimtes kan de concentratie stof hoog bewerkt, maar ook voor oplopen. Dat is met name het geval bij boren, frezen, hakken, schuren/slijpen, stralen/ boucharderen en zagen. anderen die in dezelfde Beton, cellenbeton, metselbaksteen, kalkzandsteen en diverse soorten natuursteen ruimte werken of deze (kwartsiet, verschillende soorten graniet, leisteen) bevatten een hoog gehalte kwarts. schoonmaken. Kwarts op zich is niet gevaarlijk voor de gezondheid. Maar fijn kwartsstof dat vrijkomt als het materiaal bewerkt wordt, wel. Inademing kan stoflongen (silicose) veroorzaken en kanker. Kwartsstof vormt niet alleen een bedreiging voor de bewerker, maar ook voor anderen die in dezelfde ruimte werken of deze schoonmaken. Schadelijk houtstof komt vrij bij het bewerken van (hard)hout. Houtstof kan kanker veroorzaken in de neus of in de bijholte van de neus. Kenmerkend voor de risico’s van gevaarlijke stoffen is dat de gevolgen vaak ernstig, maar niet direct merkbaar zijn. Deze white paper concentreert zich op kwartsstof en het voorkomen van te veel bloot- stelling. Silicium en silica Na zuurstof is silicium het meest voorkomende element in de aardkorst (ruim 25%). Silicium of kiezel wordt in veel takken van industrie toegepast. Silicium- dioxide, ook wel silica genoemd, wordt in de vorm van zand of klei gebruikt voor de productie van veel bouwmaterialen. Kwarts is een schadelijke vorm van siliciumdioxide. Grof kwartsstof komt bij inademing op de wanden van de luchtwegen, wordt naar de keel verplaatst en dan uitgespuugd of ingeslikt. Fijn kwartsstof blijft vaak jarenlang in de longen aanwezig. Het wordt respirabel stof genoemd; die fractie van het zwevende stof, die doordringt tot in de terminale bronchiën en in de longblaasjes. Stoflongen Wie te veel en te vaak aan schadelijk stof is blootgesteld kan stoflongen (silicose) C hronische stoflongen ontstaan door 20 jaar krijgen. Het is de oudste bekende beroepsziekte van de longen. Chronische silicose ontstaat door langer dan 20 jaar geringe hoeveelheden kwartsstof in te ademen. Door de beschadiging van de longen moet ook het hart zich extra of langer geringe hoeveel- inspannen, met mogelijk hartfalen tot gevolg. Mensen met stoflongen hebben heden kwartsstof in te tevens een verhoogde kans op tuberculose. Bovendien bestaat het vermoeden dat roken het ontstaan van ziekteverschijnselen versnelt. ademen.(kwarts)stofvrij werken pagina 3
  • 4. W ie gebruik maakt van de maatregelen in de 2. Wetgeving en handhaving Arbocatalogus Met ingang van 2007 is de arbowet- en regelgeving veranderd. De overheid heeft meer verantwoordelijkheid voor arbeidsomstandigheden neergelegd bij werkgevers en werk-arbocatalogus, voldoet aan nemers en beperkt zich tot het stellen van doelen. Werkgevers en werknemers maken gezamenlijk afspraken over de manier om deze doelen te bereiken en leggen deze vast hetgeen de in een branchespecifieke arbocatalogus. Deze beschrijft de verschillende methoden en oplossingen (middelen) om te voldoen aan voorschriften in de arbeidsomstandigheden-Arbeidsinspectie verlangt. wetgeving. Zodra werkgevers en werknemers in een sector een door de Arbeidsinspec- tie positief getoetste arbocatalogus hebben opgesteld, vervallen de beleidsregels voor die sector. Vanwege de voortgang van de implementaties van de arbocatalogi, zijn de meeste beleidsregels per 1 januari 2011 ingetrokken. De catalogi volgen de belangrijke ontwikkelingen in de stand der techniek en zijn dus geen statische documenten. Wie gebruik maakt van de maatregelen die er in staan, voldoet aan hetgeen de Arbeidsinspectie verlangt. De arbocatalogus maakt technieken en methoden zichtbaar, geeft voorbeelden van goede praktijken, behandelt normen en geeft praktische handleidingen. Bij het raadple- gen op internet kan men kiezen uit een ingang via beroep of via risico. Op termijn kan men de catalogi ook raadplegen via taak / proces. Per beroep bevat de arbocatalogus de belangrijkste risico’s. Per risico krijgt men in- formatie over wet- en regelgeving en de maatregelen om het risico te voorkomen of te beperken. Wie een risico kiest, krijgt een algemene beschrijving van het risico en infor- matie over wet- en regelgeving. Ook wordt een overzicht van de beroepen gegeven die met dit risico te maken hebben. Ten aanzien van gevaarlijke stoffen worden maatregelen opgesomd (bron – collectief – individueel) en arbovriendelijke hulpmiddelen aanbevolen. Ga voor het overzicht van goedgetoetste arbocatalogi naar www.arboportaal.nl. Arbobeleid De wet- en regelgeving over arbeidsomstandigheden in ons land kent drie ver- K schillende niveaus, van algemeen naar concreet: ern van de wet is dat 1. Arbowet 2. Arbobesluit alle kankerverwekkende 3. Arboregelingstoffen vervangen moeten De regels uit de Arbowet, het Arbobesluit en de Arboregeling hebben een dwingend karakter. De Arbowet bestaat uit doelvoorschriften die gekoppeld zijn worden door minder aan wetenschappelijk onderbouwde en brancheoverstijgende normen en gren- swaarden. Ze geven het gewenste resultaat aan. Werkgevers en werkne- schadelijke stoffen. mers bepalen zelf hoe zij hieraan willen voldoen. De afspraken worden vastgelegd in de Arbocatalogus. De Arbowet is de kapstok waaraan de overige wet- en regelgeving over ar- beidsomstandigheden is opgehangen. De werkgever is verantwoordelijk voor het opstellen, uitvoeren, evalueren en bijstellen van het arbobeleid in de onderne- ming. De werknemer is medeverantwoordelijk.4 pagina white paper
  • 5. Kern van de wet is overigens dat alle kankerverwekkende stoffen vervangen moeten worden door minder schadelijke alternatieven. A anpak bij de bron is de prioriteit in de wet bij het 1. Arbowet bestrijden van stof. In de Arbowet zijn bepalingen opgenomen over het werken met schadelijke stoffen. De prioriteit bij het bestrijden van stof, is aanpak bij de bron. Dit betekent dat er altijd gekozen moet worden voor de minst schadelijke bouwmaterialen en werkmethoden, zodat werknemers zo min mogelijk worden blootgesteld aan schadelijk stof. Hier ligt niet alleen een taak voor de werkgever. Ook ontwerpers, architecten, inkopers en werkvoorbereiders kunnen er een belangrijke bijdrage aan leveren. 2. Arbobesluit Het Arbobesluit bevat concrete arbovoorschriften die voor alle werknemers en sectoren gelden. Ze gaan dieper in op een aantal onderwerpen, zoals gevaarlijke stoffen, blootstelling aan geluid en persoonlijke bescherming. Hoofdstuk 4 afdeling 2 bevat regels voor het werken met kankerverwekkende stoffen en kankerverwekkende processen. Artikel 4.10A Onderzoek beschrijft het recht van werknemers op een arbeids- gezondheidskundig onderzoek, indien zij blootgesteld worden aan gevaarlijke stoffen of iemand klachten heeft over werk waarbij dat aan de orde is. 3. Arboregeling In de Arboregeling zijn onderdelen van het Arbobesluit uitgewerkt, bijvoorbeeld de taken van de arbodienst of de keuring van hijskranen. Arbeidsinspectie W De Arbeidsinspectie controleert of werkgevers en werknemers zich houden aan de wet- ten en besluiten op het gebied van arbeid. De inspecties zijn onder andere gericht op het signaleren en aanpakken van: anneer een • Ernstige risico’s voor de gezondheid en veiligheid van werknemers. • Grote risico’s voor mens, omgeving, milieu en infrastructuur door de productie, inspecteur stof ziet, gaat hij verwerking, opslag en handling van grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen. inspecteren. De Arbeidsinspectie richt zich in de eerste plaats op branches/sectoren en bedrijven waar de risico’s voor de veiligheid en gezondheid van werknemers het hoogst zijn, of waar de kans op arbeidsmarktfraude het grootst is. Ten aanzien van kwartsstof hanteert de Arbeidsinspectie het uitgangspunt dat wanneer een inspecteur stof ziet, hij daarop gaat inspecteren. De Arbeidsinspectie geeft Arbobranchebrochures uit die de belangrijkste risico’s bin- nen een sector of beroepsgroep toelichten. Ook de regels en de wijze waarop wordt geïnspecteerd, zijn er in opgenomen. Arbobranchebrochures kunnen worden gedown- load en uitgeprint. Bestellen kan via Rijksoverheid.nl.(kwarts)stofvrij werken pagina 5
  • 6. D e arbocatalogi vormen altijd het uitgangspunt Bevoegdheden Arbeidsinspectie De Arbeidsinspectie heeft onder andere: • Toegang tot alle plaatsen waar wordt gewerkt, ook in woningen.voor de handhaving door • Bevoegdheid om iedereen op zijn werk vragen te stellen of als getuige te horen. de Arbeidsinspectie. • Inzage in identiteitsdocumenten, werktijdregistraties, loonadministraties en andere documenten. • Bevoegdheid om gegevens en documenten te kopiëren of mee te nemen. • Bevoegdheid om voorwerpen en monsters mee te nemen, verpakkingen te openen en foto’s te maken. • Het recht medewerking te eisen van werkgever, bijvoorbeeld bij het vaststellen van de identiteit van de personen die bij hem aan het werk zijn. Maatregelen en sancties De Arbeidsinspectie neemt de stand der techniek en wetenschap uit de NEN-normen mee in haar handhaving. De arbocatalogi vormen steeds het uitgangspunt. Als een inspecteur tijdens een inspectie of onderzoek een overtreding aantreft (een ‘beboetbaar feit’), kan hij een sanctie opleggen. Het middel is afhankelijk van de wet die wordt overtreden en de ernst ervan. De sancties zijn in oplopende mate: een monde- linge afspraak, een waarschuwing of eis tot naleving van de wet, een boeterapport, stilleggen van het werk, een proces-verbaal of een dwangsom. De Arbeidsinspectie controleert via steekproeven of de vereiste maatregelen zijn genomen. Als dat niet is gebeurd, wordt een zwaardere sanctie ingezet. H andhaving Boetes Beleidsregel 33 van de Arbowet gaat over boeteoplegging. De Arbouw-brochure Boetes in de bouw beschrijft hoe het boetesysteem in elkaar steekt. De drie boetecate- gorieën ernstig, direct en overig beboetbaar feit worden uitgelegd, evenals de stappen Geen juiste machines + van de Arbeidsinspectie en de hoogte van de boetes naar bedrijfsgrootte. Bij de controles op naleving van de wetgeving richt de Arbeidsinspectie zich vooral opgeen pbm -> stilleggen en werkgevers. Zij zijn immers in eerste instantie verantwoordelijk voor de naleving van de wet in hun organisatie. Maar werknemers met een arbeidsovereenkomst hebben ook boete wettelijke verantwoordelijkheden. Hieronder vallen ook ingeleende krachten, stagiaires en zzp’ers als ze onder het gezag werken van de werkgever. Ze kunnen bijvoorbeeld beboet worden voor het niet gebruiken van persoonlijke beschermingsmiddelen, on- bevoegd weghalen van beveiligingen, of zwaarder belasten van hijs- en hefgereedschapGeen juiste machines + wel dan is toegestaan.pbm -> waarschuwing en boete Vier situaties bij inspecties 1. Werkgever volgt de arbocatalogus en voldoet aan de regelgeving -> goed 2. Stand van de techniek in de arbocatalogus is verouderd, de werkgever- voldoet daardoor niet aan de regelgeving -> fout 3. Werkgever pakt bepaalde risico’s niet aan, maar de arbocatalogus beschrijft met welke middelen dat kan -> fout 4. Werkgever pakt bepaalde risico’s goed aan, maar wijkt af van de arbocata- logus -> goed6 pagina white paper
  • 7. Focus komende jaren Kleinere bouwbedrijven negeren de gevaren van kwartsstof nog te veel, heeft de Arbeidsinspectie begin 2011 geconstateerd. Men dacht dat het probleem kwartsstof zo goed als uitgebannen was in de sector. Recent onderzoek naar risico-inventarisa- O mdat veel bedrijven de gevaren van kwartsstof tieplannen van aannemers heeft duidelijk gemaakt dat 15% geen maatregelen treft tegen kwartsstof. Bij kleine bedrijven in het mkb ligt het percentage nog hoger, omdat te veel negeren, gaat de deze groep moeilijk te benaderen is. In de praktijk ziet de Arbeidsinspectie dat deze ondernemingen nog weinig gebruik maken van gereedschappen die fijn stof direct Arbeidsinspectie nog meer afzuigen. Het voorkomen van kwartsstof is een belangrijk thema van de Arbeidsinspectie. De ko- letten op blootstelling. mende jaren gaat zij bouwpartijen mobiliseren om nieuwe gereedschappen te ontwikke- len en toe te passen en inspecteren of ze worden gebruikt. RI&E Elk bedrijf met personeel moet volgens de wet onderzoeken of het werk gevaar kan opleveren of schade kan veroorzaken aan de gezondheid van de werknemers. Dit onderzoek heet een RI&E (Risico-Inventarisatie en –Evaluatie) en moet schriftelijk worden vastgelegd. In het bijbehorende plan van aanpak (pva) moet de werkgever aan- geven binnen welke termijn zijn bedrijf concrete maatregelen gaat nemen en wat deze maatregelen opleveren. Per 1 april 2011 is de Arbowet inzake de RI&E aangepast voor de lichte toets. De wets- E en wijziging in de Arbowet wijziging houdt in dat bedrijven met ten hoogste 25 werknemers, die gebruik maken van een nieuw erkend of in de CAO vastgelegd RI&E-instrument, de RI&E niet meer hoeven maakt het kleine bedrijven te laten toetsen door een gecertificeerde arbodienst of arbodeskundige. Daarvoor moeten de branches hun RI&E wel opnieuw laten erkennen. Deze wijziging maakt het makkelijker om te voldoen kleine bedrijven makkelijker om te voldoen aan de plicht om een RI&E te maken. aan de plicht om een Ten aanzien van kwartsstof moet in de RI&E zijn vastgelegd wat de gevaren zijn, de reden van gebruik en waarom vervanging technisch niet mogelijk is. Tevens waar dit RI&E te maken. binnen het bedrijf aan de orde is en in welke hoeveelheden of hoe vaak. Ook moet zijn beschreven hoeveel werknemers ermee in aanraking kunnen komen, welke werkzaam- heden zij verrichten, de wijze waarop blootstelling kan plaatsvinden en welke bescher- mende maatregelen zijn getroffen. RI&E MKB Bouwnijverheid De RI&E MKB Bouwnijverheid is een programma waarmee kleine bedrijven (met een beperkt aantal verschillende beroepen) op eenvoudige wijze zelf een RI&E en een plan van aanpak kunnen maken, zonder inschakeling van deskundigen en toetsing. De RI&E MKB Bouwnijverheid is goedgekeurd door sociale partners E en is gratis te downloaden van de website van Arbouw. en V&G-plan is noodza- kelijk bij grote, langdurige V&G Indien op een werklocatie meerdere opdrachtgevers en/of (onder)aannemers werkzaam en risicovolle projecten zijn, is het Arbobesluit Bouwplaatsen van toepassing. Dit bepaalt dat men doelmatig en beschrijft welke veilig- moet samenwerken om de Arbowet zo nauwgezet mogelijk na te leven. Een V&G-plan (veiligheid&gezondheid) is noodzakelijk bij grote, langdurige en risicovolle projecten. heidsvoorzieningen worden Hierin wordt aangegeven op welke manier men samenwerkt en welke veiligheidsvoorzie- ningen worden getroffen. Ook is de verantwoordelijkheid en het toezicht benoemd. getroffen.(kwarts)stofvrij werken pagina 7
  • 8. Arbouw V&G Planner De Arbouw V&G-Planner is een database over arbeidsomstandigheden in relatie tot de verschillende bouwwerkzaamheden van een bouwproject. Er zijn ongeveer 270 taakrisicoanalyses opgenomen met informatie over knelpunten, maatregelen, materiaal en materieel. Ook arborisico’s maken hiervan deel uit. Vanuit deze database selecteert men gegevens en past deze aan de bedrijfs- specifieke omstandigheden aan. De planner is gratis te downloaden van de website van Arbouw. Je overschrijdt de grenswaarde als je: Grenswaarde De overheid heeft in bijlage XIII B van de Arboregeling publieke grenswaarden vast- gesteld voor ongeveer 50 kankerverwekkende stoffen. De term MAC-waarden is verval- len: de maximaal aanvaarde concentratie van een gas, damp, nevel of van een stof in• iedere dag een trottoir- de lucht op de werkplek. De wettelijke grenswaarde (GSW TGG-8u) voor kwartsstof is 0,075 mg/m³ (per kubieke band droog doorslijpt meter lucht) bij een achturige werkdag. Dat betekent dat een werknemer niet meer dan• in seriewerk meer dan acht uur per dag aan deze concentratie kwartsstof mag worden blootgesteld. Bij die waarde is het risico op kanker zo klein dat het verwaarloosbaar is. Een meting door 10 gaten van 10 mm in de arbodienst of door een daarin gespecialiseerd adviesbureau maakt duidelijk of de grenswaarde wordt overschreden. beton droog boort Hoeveel kwartsstof komt er vrij? activiteit kwartsstof in de lucht (mg/m3) gedurende de werkzaamheid zagen tot circa 15 (= 200 x teveel) frezen (sleuven) tot circa 15 (= 200 x teveel) frezen (vlakken) tot circa 15 (= 200 x teveel) boren tot circa 2,5 (= 33 x teveel) schuren/slijpen van vlakken tot circa 15 (= 200 x teveel) vegen tot circa 1 (= 13 x teveel) (Bron: Arbouw) ZZP Een zelfstandige heeft grotendeels dezelfde verplichtingen als een werkgever wat betreft beveiliging van de werkplek en het gebruik van veilige machines en gereedschappen. Mits hij niet opereert onder het gezag van zijn opdrachtgever. Hij is vrijgesteld van een aantal verplichtingen inzake het voeren van arbobeleid, zoals het geven van instructie en het voeren van overleg. ZZP’ers zijn ook uitgezonderd van het opstellen van een RI&E. Zij mogen een ‘Checklist Gezondheidsrisico’s’ opvoeren. Bij overtredingen zijn de boetenormbedragen identiek, maar door de kleine bedrijfsom- vang valt een zelfstandige in de laagste boetecategorie.8 pagina white paper
  • 9. Verplichtingen zzp’er Artikel 9.5 van het Arbobesluit specificeert zijn verplichtingen. Ook de Arbouw- brochure Boetes in de bouw geeft in paragraaf 5.3 informatie over het werk van zzp’ers. De belangrijkste arbeidsrisico’s voor zzp’ers staan in de brochure van het mini- sterie van SZW: Zelfstandigen en de Arbowet.(kwarts)stofvrij werken pagina 9
  • 10. D e arbeidshygiënische strategie bevat 4 3. Stofbescherming en werkaanpak Arbeidshygiënische strategie Bij de aanpak van arbeidsrisico’s gaat de wet uit van de arbeidshygiënische strategie. Deze bestaat uit vier voorgeschreven stappen die men in volgorde van prioriteit door- voorgeschreven stappen loopt om arbeidsrisico’s zoveel mogelijk te beperken: die in volgorde van 1. Bronaanpak van het probleem door alternatieve materialen of technieken toe te passen. Voorbeelden zijn een andere materiaalkeuze, goede maatvoering, goede prioriteit arbeidsrisico’s werkplanning en stofvrije werkmethoden. Zie ook katern 2, oplossingen Makita. 2. Een collectieve oplossing door afzuiging of ventilatie, door te werken met bronaf- beperken. zuiging, bronomsluiting en goede ruimteventilatie. 3. Een individuele maatregel door blootstelling te vermijden en het werk zo te organiseren dat werknemers minder risico lopen, bijvoorbeeld door taakroulatie. 4. Persoonlijke beschermingsmiddelen gebruiken die de werkgever gratis ter beschik- king stelt, zoals ademhalingbescherming. De werkgever moet de volgende persoonlijke beschermingsmiddelen ter beschik- king stellen: • Volgelaatsmasker met P3-filter voorzien van aangeblazen lucht. • In combinatie met afzuiging of nat werken, is een P2-masker doorgaans voldoende. Zie ook PISA (Productgroep Informatie Systeem Arbouw) voor het type ademhal- ingsbescherming dat moet worden toegepast bij de verschillende materialen. PISA is een gratis programma van Arbouw, waarmee de werkgever een toxisch stoffen- register kan onderhouden en zijn werknemers kan voorlichten over de risico’s van de materialen waarmee gewerkt wordt. De wet staat toe verschillende maatregelen uit de verschillende niveaus te combineren om de risico’s te verminderen. Specifieke oplossingen zijn te vinden in de Arbocatalo- gus. E en arbowijzer van FNV Bouw geeft Meten van kwartsstof Om de hoogte van blootstelling aan kwartsstof te kwantificeren zijn metingen nodig. Deze bestaan uit twee stappen: het verzamelen van respirabel stofmon-werkgevers en werknemers sters en analyse van de monsters om het kwartsgehalte van het stof te bepalen. De arbodienst van de werkgever kan een meting uitvoeren door een luchtmon- tips voor het werken ster te nemen met een pompje en een filter waarop het stof blijft liggen. Een met kwartsstof volgens laboratorium bepaalt het kwartsgehalte. Om de vergelijking met de grenswaarde mogelijk te maken, moet een meting de arbeidshygiënische een volledige achturige werkdag beslaan. Op een reguliere werkplek lukt dat, maar op de bouwplaats is dat lastig. Alternatief zijn kortdurende taakgerichte strategie. metingen die informatie geven over de bijdrage van specifieke handelingen en activiteiten aan de totale blootstelling van een werknemer. Wat de werknemer zelf kan doen De werknemer is mede verantwoordelijk voor de uitvoering van het arbobeleid in de onderneming. Soms kan ook hij worden beboet door de Arbeidsinspectie. Wie bij stoffig werk is betrokken, heeft baat bij de volgende algemene maatregelen en uitgangspunten: • Vermijd direct contact met stof. • Voorkom zoveel mogelijk dat de stof terechtkomt op de huid of in de lucht die je inademt.10 pagina white paper
  • 11. • • • Vermijd installaties en ruimten waar met kankerverwekkende stoffen wordt gewerkt als je daar niet hoeft te werken. Gebruik beschikbare persoonlijke beschermingsmiddelen. Houd er goede hygiënische gewoonten op na: niet eten of drinken op de werkplek D e werknemer is mede verantwoordelijk als daar met kankerverwekkende stoffen wordt gewerkt. Na afloop van de werk- zaamheden goed de handen wassen. voor de uitvoering van • Rook niet als je in aanraking komt met kankerverwekkende stoffen: het kan de werking van sommige kankerverwekkende stoffen aanzienlijk vergroten. het arbobeleid in de Arbo-Informatiebladen onderneming. De Arbo-Informatiebladen, kortweg AI-bladen, verduidelijken de betekenis van de arbowet- en regelgeving. Ze hebben een adviserende en voorlichtende functie en geen formele status. De Arbeidsinspectie handhaaft dus niet op de inhoud ervan. De bladen verschijnen onder toezicht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en worden uitgegeven door Sdu Uitgevers. Onderwerpen van de bladen zijn bijvoorbeeld: arbo- en verzuimbeleid, hijs- en hefmiddelen, rolsteigers, fysieke belasting bij het werk en veilig werken op daken. Deel 6 gaat over werken met kankerverwerkende stoffen. Deel 31 gaat over de gezond- heidsrisico’s van gevaarlijke stoffen. De AI-bladen kunnen los of in een abonnement worden aangeschaft. De website www.arbozone.nl (ook van Sdu Uitgevers) geeft ook relevante informatie over de praktijk van de AI-bladen. Arbouw Arbouw is door werkgevers- en werknemersorganisaties opgericht om de arbeidsom- standigheden in de bouwnijverheid te verbeteren en het ziekteverzuim te verminderen. De organisatie doet onderzoek naar arbeidsomstandigheden, werkmethoden en arborisico’s en ontwikkelt praktische instrumenten en voorlichtingsmateriaal. Het meeste materiaal is gratis. De website van Arbouw toont een overzicht van brochures gerangschikt op onderwerp. Onder het kopje ‘kwartsstof’ is een brochure over de aanpak van kwartsstof voor werk- gevers te downloaden en een voor werknemers. A-bladen A(rbouw)-bladen zijn gebaseerd op afspraken tussen de werkgevers- en werknemer- sorganisaties. Ze bevatten belangrijke richtinggevende aanbevelingen ten behoeve van betere en veiligere arbeidsomstandigheden in de bedrijfstak. De A-bladen gaan een integraal onderdeel uitmaken van de arbocatalogi. Een overzicht van A-bladen is hier te bekijken. Gevaarlijke stoffen komt in de meeste A-bladen aan de orde. Online tools Arbouw Arbouw heeft diverse tools die gezond en veilig werken bevorderen. Twee tools A rbouw heeft diverse online tools die gezond en betreffen kwartsstofvrij werken, zoals de website www.kwartsstofvrij.nl, een campagnesite van Arbouw, die in 2009 is gestart. Omdat kwartsstof continu veilig werk bevorderen. aandacht nodig heeft, loopt de voorlichtingscampagne langere tijd door om bewustwording verder te groten die aanzet tot het nemen van maatregelen. Via de keuzewijzer www.stofvrijwerken.nl kan men goed werkende en goed pas- sende stofzuigers bij handgereedschap vinden. Wanneer stofafzuiging niet de juiste oplossing is, of er aanvullende maatregelen nodig zijn, dan geeft de keuze- wijzer dat aan. Inmiddels hebben diverse leveranciers hun handgereedschappen in de keuzewijzer ingevoerd. Een pdf geeft een overzicht welke zijn ingevoerd.(kwarts)stofvrij werken pagina 11
  • 12. D e stimuleringsregelingvoor arbovriendelijk inves- 4. Technische innovatie Onderzoek Begin jaren 90 was er onvoldoende besef dat kwartsstof op de bouwplaats slecht voor de gezondheid is. Door een aantal grote onderzoeken, onder andere van Ar- teren, de Farbo-regeling, bouw, is dit sterk veranderd. Vanaf het begin van de 21e eeuw worden gereedschap- pen en bewerkingen in de bouw en de stand van de techniek geïnventariseerd om de is op 1 april 2009 blootstelling aan kwartsstof te verlagen en innovatie te stimuleren. In opdracht van het Arboconvenant Bouw (2001 – 2005) heeft TNO onderzoek verricht naar hoogrisicovolle opgeheven. bewerkingen van kwartshoudende bouwmaterialen. Circa 50 op emissievermindering gerichte verbeteringen aan 25 gereedschappen zijn ontwikkeld voor acht bewerkingen, zes modelwerkplekken en vier werkprocessen. Bij de productontwikkeling werkte TNO samen met fabrikanten van gereedschappen. Bestaande gereedschappen en machines hebben hiervoor model gestaan. In totaal zijn voor de ontwikkeling van kwartsreducer- ende technieken veertig apparaten bewerkt. Deze apparaten zijn van belang voor twintig beroepsgroepen en hebben betrekking op 50% van de totale werkzaamheden E waarbij kwarts vrijkomt. Meer hierover is te lezen in de eindevaluatie van het Arbocon- venant Bouw (onder andere pagina 24-25). r komen steeds meer Ook door het Arboconvenant Afbouw en Onderhoud (2003 – 2007) zijn onderzoeken uitgevoerd en praktische instrumenten ontwikkeld om onder andere de blootstelling aangereedschappen voor risico- kwarts tijdens afbouw en onderhoud te beperken. volle bewerkingen, Innovatietrajecten Nederland loopt als land voor in de ontwikkeling en toepassing van stofbeheersing. die economisch steeds Er komen steeds meer gereedschappen beschikbaar voor risicovolle bewerkingen. Dat maakt ook dat gereedschappen economisch steeds interessanter worden voor gebrui- interessanter voor kers en praktisch beter hanteerbaar. De kosten worden dus steeds minder het argu- gebruikers worden en ment dat stofvrij werken een te hoge investering vergt. Ook zijn veel brancheverenigingen in de bouwnijverheid aan de slag gegaan, met hulppraktisch beter hanteerbaar van TNO en/of Arbouw, om processen, systemen en gereedschappen in hun sector te inventariseren en te verbeteren. Ontwerpcriteria innovatieve gereedschappen TNO heeft de afgelopen jaren ontwerpcriteria opgesteld om te komen tot inno- vatieve gereedschappen die emissie van kwartsstof minimaliseren tijdens gebruik in de dagelijkse praktijk. Dat gebeurde in samenwerking met een aantal mkb- bouwbedrijven, zes leveranciers/producenten van gereedschappen, waaronder Makita en met verschillende brancheverenigingen. Hierdoor is een groot aantal stofvrije gereedschappen ontwikkeld en op de markt gebracht. TNO Prestatietoets Om te bepalen of en met welke gereedschappen de grenswaarde niet wordt overschre- den, heeft TNO een toets ontwikkeld die gereedschap beoordeelt en valideert. De TNO Prestatietoets classificeert de effectiviteit van een totaal systeem ‘gereedschap - stof- module – stofzuiger’ en toetst deze aan de wettelijke grenswaarden. De toets wordt erkend door de Arbeidsinspectie. Wanneer de werkzaamheden worden uitgevoerd met de maatregelen zoals opgenomen in een TNO Prestatietoets, be- schouwt de Arbeidsinspectie de blootstelling als doeltreffend beheerst. Dit dwingt de markt om de stand der techniek te gaan toepassen.12 pagina white paper
  • 13. De toets is een objectief beoordelingsinstrument dat kan worden gebruikt bij de afwe- ging van een investering. Producenten en leveranciers van productieprocessen en gereedschappen kunnen zich er kwalitatief mee onderscheiden. De uiteindelijke beoordeling wordt weergegeven in drie labels. D e Arbeidsinspectie beschouwt de blootstelling Industriële stofzuigers worden beoordeeld op capaciteit, filterreiniging, recirculatie en stofopvang. als doeltreffend beheerst, wanneer de werkzaam- Overzicht gevalideerde gereedschappen heden worden uitgevoerd Op de website www.tno.nl/kwartsstof zijn de gereedschappen vermeld die voor- met de maatregelen zoals zien zijn van een TNO Prestatietoets. Een overzicht toont welke door TNO ge- toetste stofvrije gereedschappen er op de markt zijn en blootstelling aan kwarts- opgenomen in een TNO stof beperken. Goede beheersmaatregelen zijn vaak additioneel gecombineerd met reeds bestaande (hand)gereedschappen. Alle stofbeheersingsmaatregelen Prestatietoets. Dit dwingt die in dit overzicht zijn vermeld, beschikken over een TNO Prestatietoets. De de markt om de stand der actuele classificatie industriële stofzuigers is eveneens op deze site opgenomen. Ook is er informatie te vinden over gevalideerde gereedschappen voor de hout- techniek te gaan toepassen. en metaalindustrie.(kwarts)stofvrij werken pagina 13
  • 14. & KATERN 2 1. Makita 1.1. Introductie Na theorie, volgt wat Makita betreft de praktijk. Circa 6 jaar geleden introduceerde M Makita een gecertificeerde oplossing voor stofvrij sleuven trekken met een L-klasse stofzuiger. De ontwikkelingen hebben niet stilgestaan. In dit deel van de white paper akita heeft al enkele nemen we de praktische Makita oplossingen met u door.jaren een gecertificeerde 1.2. Veilig en Gezond werken volgens Makita Makita doet veel aan productontwikkeling. Wat goed is, kan altijd nog beter. Dit ziet u oplossing voor stofvrij duidelijk terug in verschillende innovaties die we doen en gedaan hebben. Denk aan de nieuw ontworpen serie Lithium-ion accu machines waarmee Makita in 2005 de wereldsleuven trekken met een verbaasde. Voor de nieuwe serie zijn honderd verschillende handen uit verschillende werelddelen onderzocht voor het ontwerp van de handgreep van de boor-/schroef- L-klasse stofzuiger. machine. Het verschil tussen een goede en een uitstekende machine, zit hem in de details.14 pagina white paper
  • 15. Deze verbeterdrang zie je ook terug in oplossingen als AVT (Anti Vibratie Technologie) voor het reduceren van trillingen, of het gebruik van SJS-techniek om letsel- of ma- chineschade door vastslaande machines te voorkomen. Het werk moet productiever, maar vooral veiliger en gezonder worden. Vanuit dit thema bekijkt Makita voor stofvrije oplossingen altijd het geheel. Machine, accessoire en afzuiging. Die onderdelen dienen samen gemaximaliseerd te zijn. 2. Veilig & Gezond werken 2.1. Wat doet Makita tegen Stof (TNO-gecertificeerde oplossingen) Er is in de bouw terecht al vele jaren aandacht voor stofvrij werken, met het accent op vermindering van blootstelling aan kwartsstof. Makita loopt ook daarin voorop. We bieden al een aantal jaren de TNO-gecertificeerde sleuvenzaag SETSG1250. Deze machine trekt sleuven zonder stofontwikkeling. Een goede afzuiging is de basis voor stofvrij werken. In combinatie met de juiste accessoire, heeft Makita 4 stofzuigers die allemaal voor één of meer toepassin- gen zijn gecertificeerd. Belangrijk bij een goede stofzuiger zijn: • Luchtverplaatsing, uitgedrukt in het aantal liters per minuut dat verplaatst kan worden • Onderdruk, uitgedrukt in de maximaal te bereiken onderdruk in millibar • Filterklasse, uitgedrukt in L, M- of H-klasse • Filterreiniging, uitgedrukt in handmatige reiniging (Push & Clean) en de beste oplossing: automatische luchtomkering; X-treme Clean De stofzuigers 447L en 447M zijn beide uitgevoerd met een automatische luchtfilter- reiniger. Wij noemen dit X-treme Clean. Dit maakt ze als enige geschikt om kwartsstof af te zuigen omdat het filter niet verstopt raakt. De VC2010L en 446L zijn ook voorzien van filterreiniging, maar dit moet handmatig gebeuren. Dat noemen we het Push & Clean systeem. Kijk voor meer informatie over onze stofzuigers op onze website.(kwarts)stofvrij werken pagina 15
  • 16. In 2010 en begin 2011 heeft Makita samen met TNO de mogelijkheden ver- der uitgebreid. We bieden nu meer dan 70 verschillende TNO-gecertificeerde oplossingen voor (kwarts)stofvrij werken: • (kwarts)stofvrij boren in beton, gastbeton en steen • (kwarts)stofvrij natboren met diamant • (kwarts)stofvrij sleuven trekken in beton, gastbeton en steen • houtstofvrij gedetailleerd schuren van kleine oppervlaktes met handpalm- schuurmachines • houtstofvrij schuren van grote oppervlaktes met vlakschuurmachines • houtstofvrij schuren met excentrische schuurmachines I n 2010 en begin 2011 heeft Makita samen met De investering voor deze oplossingen kunnen minimaal zijn. Bent u al in het bezit van een stofzuiger en machine? Dan is de investering alleen een accessoire van maximaal € 50,- ex. BTW. Een fractie van de kosten. Bijkomend voordelen van de oplossingen TNO de mogelijkheden van Makita zijn: • Ook oude modellen zijn gecertificeerd. verder uitgebreid. • De onderdelen (machine, accessoire, stofzuiger) kunnen ook los gekocht worden. Heeft u al een van de onderdelen, dan kunt u zelf eenvoudig een TNO-gecertificeerdeWij bieden nu meer dan oplossing ‘maken’. 70 verschillende Dit levert het volgende totaal overzicht met TNO-gecertificeerde oplossingen op: (zie TNO-gecertificeerde ook: www.makita.nl/stofvrijwerken) oplossingen voor (kwarts)stofvrij werken. 28 Gecertificeerde stofvrije oplossingen met boor-/combihamers Machine Accessoires Adapter Slangadapter Slang Stofzuiger HR1830 - HR2020 - HR2230 - HR2440(F) HR2450((F)T) - HR2460 - HR2470(FT) HR2811F(T) - BHR162(RFX)/(ZX) 193472-7 192349-3 447L - 447M BHR202(RFX)/(ZX) - BHR241(RFX)/(ZX) BHR200(SJE) - HR2400 - HR2410 192176-8 192349-3 447L - 447M 24 Gecertificeerde stofvrije oplossingen met handpalmschuurmachines BO4553 - BO4554 - BO4555(K) BO4556(K) - BO4561 - BO4565(K) 417408-5 VC2010L - 446L - 447L - 447M 6 Gecertificeerde stofvrije oplossingen met vlakschuurmachines BO3700 - BO3711X - BO4900V 417408-5 447L - 447M16 pagina white paper
  • 17. BO4553 - BO4554 - BO4555(K) BO4556(K) - BO4561 - BO4565(K) 417408-5 VC2010L - 446L - 447L - 447M 6 Gecertificeerde stofvrije oplossingen met vlakschuurmachines BO3700 - BO3711X - BO4900V 417408-5 447L - 447M 12 Gecertificeerde stofvrije oplossingen met excenter schuurmachines BO5010 - BO5012 - BO5021(K) BO5030(K) - BO5031(K) - BO5041(K) 417408-5 447L - 447M 2 Gecertificeerde stofvrije oplossingen met betonschaven PC5001C P-70421 P-60781 447L - 447M 2 Gecertificeerde stofvrije oplossingen met sleuvenzagen SG1250* P-70421 P-70362 447L - 447M 3 Gecertificeerde stofvrije oplossingen met diamantboren Machine Adapter Kernboor P-42151 opname M18 inw. - afgifte 1/2” BSP DBM131 inw. x 5/4” uitw. max diameter 130 mm P-41676 opname 5/4” UNC DBM230X inw. - afgifte 1/2” BSP inw. max diameter 52 mm min diameter 62 mm DBM230X max diameter 230 mm Naast de meer dan 70 TNO gecertificeerde combinaties, heeft Makita ook voor haar andere gereedschappen oplossingen om stof adequaat af te zuigen. Deze zijn (nog) N niet gecertificeerd, maar u kunt er op vertrouwen dat we hard werken aan nog betere oplossingen. Makita heeft oplossingen beschikbaar voor uw werkzaamheden waar- onder: aast de meer dan 70 • Boren - met accu combi-/boorhamers TNO-gecertificeerde - met 230V combi-/boorhamers • Slijpen - met haakse slijpers 125 – 230 mm combinaties, heeft Makita • Zagen - cirkelzagen - decoupeerzagen ook voor haar andere - afkortzagen gereedschappen - zaagtafels • Schaven - schaafmachines oplossingen om stof • Frezen - freesmachines • Schuren - palmschuurmachines adequaat af te zuigen. - vlakschuurmachines - excentrische schuurmachines - bandschuurmachines • Borstelen - met borstelschuurmachines Een overzicht met al deze oplossingen kunt u terug vinden in achteraan in dit katern en op www.makita.nl/stofoplossingen.(kwarts)stofvrij werken pagina 17
  • 18. L agere trillingsniveauszijn niet alleen beter voor 2.2. Wat doet Makita tegen Trillingen (AVT) 10% De Japanse ingenieurs van Makita hebben Anti Vibratie Technologie (AVT) ontwikkeld, die trillingen in gereedschap drastisch reduceert. Deze technologie is ontleend aan de trillingsdemping van gebouwen bij aardbevingen, waar men in Japan noodgedwongen de gezondheidheid voor veel ervaring mee heeft. Dankzij actieve absorptie van vibratie, waarbij een contra- gewicht de trillingen opvangt, ligt de machine voelbaar rustiger in de hand. Deze inno- wie met onze machines vatie wordt toegepast op een aantal uiteenlopende machines zoals de hamers met AVT, maar ook zaag- en schuurmachines. Lagere trillingsniveaus zijn niet alleen beter voorwerkt, maar er mag per dag de gezondheid voor wie met de machines werkt, maar er mag per dag ook langer mee gewerkt worden. En dat komt de productiviteit ten goede. Meer over de technieken ook langer mee gewerkt achter AVT en de machines die uitgerust zijn met AVT vindt u op www.makita.nl/avt. worden. En dat komt de Contragewicht productiviteit ten goede. Kracht van de aardbeving Zonder AVT Met AVT 2.3. Wat doet Makita tegen Geluid (Constante Electronica) Geluid harder dan 80 dB(A) - ook wel decibel genoemd - is schadelijk voor het gehoor bij 8 uur per dag en 5 dagen in de week. Bij de meeste gereedschappen wordt deze grens veelal overschreden. Innovaties die het mogelijk maken om dit geluidsdrukniveau lager te maken, maken de machine dus stiller. Makita heeft bijvoorbeeld een schaaf met constante elektronica met meer vermogen, maar die 2x zo stil is als de variant zonder M deze technologie. Meer over de technieken achter het stiller werken met machines vindt u op www.makita.nl. akita staat voor persoonlijk, gemak, 3. Persoonlijk werken met Makita productiviteit, 3.1. Adviseurs veilig & gezond Het Makita Adviesteam bestaat uit zes medewerkers die bedrijven in de bouw en indus- trie adviseren over de beste keuze van gereedschap en bijbehorende accessoires en verbruiksartikelen. Onze adviseurs bekijken wat in uw specifieke situatie en voor uw toe- passing de beste oplossing is. Daarnaast adviseren ze over het gebruik van machines, over veiligheid, over servicecontracten en kunnen ze een Toolbox verzorgen over stof, trillingen of geluid. Neem voor een goede raad contact op met onze adviseurs.18 pagina white paper
  • 19. 3.2. Toolbox Speciaal voor VCA-gecertificeerde ondernemingen kan Makita de voorgeschreven Toolbox-meetings organiseren. Er wordt op professionele wijze aandacht besteed aan veilig werken met elektrisch gereedschap. De Toolbox-meetings worden gegeven door onze adviseurs, die bedrijven met de rijdende showroom bezoeken. 4. Gemakkelijk werken met Makita 4.1. Servicecontract U wilt zekerheid over de kosten die u maakt voor uw gereedschap? Dan is een service- contract heel geschikt. Hiermee dekt u uzelf in tegen onvoorziene kosten voor reparatie en service. Via de dealer en DHL worden reparaties opgehaald, binnen twee werkdagen gerepareerd en weer teruggestuurd. De looptijd is, net als bij lease, 36 maanden. Kijk voor de full service contract prijzen op onze website en in ons blad M. 4.2. Operational Lease Wat geldt voor auto’s en kopieermachines, geldt ook voor elektrisch gereedschap: het is een logische en verantwoorde bedrijfseconomische keuze. Met operational lease kunt u tegen geringe kosten per maand investeren in gereedschap van Makita. Afhankelijk van het totale bedrag wordt uw maandbedrag over een periode van 36 maanden berekend. U least al vanaf € 500,-. Kijk voor de leaseprijzen op onze website en in ons blad M.(kwarts)stofvrij werken pagina 19
  • 20. Haakse Slijpers Machine Accesoires Adapter Slangadapter Slang Stofzuiger 9562C(V)R - 9565H 9565CVR - GA5021CF01/CFY1 192618-2 417408-5 446L - 447L - 447M 9562C(V)R - 9565H 9565CVR - GA5021CF01/CFY1 193794-5 50320BDN 446L - 447L - 447M GA7010CF(Y) - GA7020SK(Y)K GA7030SF01/SFY - GA7040SF01/SFY GA9010CF(Y) - GA9020SK(Y)K GA9030SF01/SFY - GA9040SF01/SFY 194044-1 P-70421 P-60781 446L - 447L - 447M Decoupeerzagen 4329K 192349-3 VC2010L - 446L - 447L - 447M 417853-4 (standaard 4350(FC)T - 4351FCT - BJV140 - BJV180 artikel bij de machine) 417408-5 VC2010L - 446L - 447L - 447M Cirkelzagen 5603R(K) - 5604R - 5704R(K) - 5705R(K) 5017RKB - 5008MG - 5903R(K) - 5103R - 5143R 50320BDN 446L - 447L - 447M BSS610 - BSS500 - BSS501 192349-3 446L - 447L - 447M SP6000K1X 446L - 447L - 447M20 pagina white paper 7
  • 21. Afkorters en tafelzagen Machine Accessoires Adapter Slangadapter Slang Stofzuiger LS1040F - LH1040F - LS0714FLB - LS1013LB - LS1016LB - LS1214LB - LS1216LB - LF1000 - LS1017L - LS1018L P-70421 P-70362 446L - 447L - 447M 2704(X) P-70421 P-70362 446L - 447L - 447M Schaafmachines 1902K - N1923BK 181572-5 JPA122275 P-70421 P-70362 446L - 447L - 447M KP0800K - KP0810(C)K P-70421 P-70362 446L - 447L - 447M 1100 P-70421 P-70362 446L - 447L - 447M 1911B 414468-8 JPA122275 P-70421 P-70362 446L - 447L - 447M 1806B 122397-8 181575-9 P-70421 P-70362 446L - 447L - 447M Bovenfrezen RP0900 P-70421 P-70362 446L - 447L - 447M RP1800FX - RP2300FCX P-70421 P-70362 446L - 447L - 447M RP0910 - RP1110C 192349-3 446L - 447L - 447M(kwarts)stofvrij werken pagina 21
  • 22. Machine Accessoires Adapter Slangadapter Slang Stofzuiger 3901 192349-3 VC2010L - 446L - 447L - 447M 3706 1393449-2 417408-5 VC2010L - 446L - 447L - 447MVlakschuurmachines / Excenterschuurmachines BO3711 – BO4900V –BO9046 417408-5 VC2010L - 446L - 447L - 447M BO5021 - BO5030K - BO5031K BO6030 - BO6040 417408-5 VC2010L - 446L - 447L - 447MStripschuurmachines 9031 192349-3 VC2010L - 446L - 447L - 447M 9032 417408-5 VC2010L - 446L - 447L - 447MBorstelschuurmachines 9741 50320BDN 446L - 447L - 447MBandschuurmachines 9911 417408-5 VC2010L - 446L - 447L - 447M 9903 - 9920 - 9403 - 9404 192349-3 VC2010L - 446L - 447L - 447M22 pagina white paper
  • 23. Machine Accessoires Adapter Slangadapter Slang Stofzuiger 9924DB 192518-6 192349-3 VC2010L - 446L - 447L - 447M 9401 - 9402 192613-2 192349-3 VC2010L - 446L - 447L - 447M Sleuvenzaag SG150 P-70421 P-70362 446L - 447L - 447M Betonschaaf PC1100 192613-2 P-70421 P-70362 446L - 447L - 447M(kwarts)stofvrij werken pagina 23
  • 24. COLOFON De white paper kwartsstof is verschenen ter gelegenheid van de Dag over Stof op 26 mei 2011. Deze white paper is te downloaden van www.dagstof.nl. De informatie is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend. Overname voor eigen gebruik is toegestaan. Research en tekstredactie: Makita en DeJong&Verder Eindredactie: DeJong&Verder Vomgeving en opmaak: Makita Eindhoven, mei 2011 Makita Nederland B.V. Park Forum 1101 5657 HK Eindhoven Postbus 1489 5602 BL Eindhoven W www.makita.nl E info@makita.nlwhite paper(kwarts)stofvrij werken