• Like
  • Save
Taal woordenschat
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

Published

Wat is academische woordenschat?

Wat is academische woordenschat?

Published in Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
487
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. www.ua.ac.be/leeronskennenACADEMISCHE WOORDENSCHATAan de universiteit word je geconfronteerd met tal van nieuwe woorden. Zeker tijdens heteerste jaar breidt je woordenschat zich enorm uit. Je leert vaktermen uit je eigen vakgebieden algemene academische woorden die het vakgebied overstijgen.Hoe ga je om met die hoeveelheid aan nieuwe woorden? Een groot aantal woorden verwerfje tijdens je studie, doordat je vaak met die woorden te maken hebt. Niet alle nieuwewoorden die je tegenkomt, hoef je overigens zelf ook actief te gebruiken. In ieder geval ishet cruciaal om op een actieve, bewuste manier om te gaan met woordenschat. Kortom,nieuwe woorden verwerven kost tijd, maar ook inspanning.In dit document krijg je strategieën aangereikt om je woordenschat uit te breiden. Eerststaan we stil bij het doel van academische woordenschat. Daarna krijg je tips omwoordbetekenis te achterhalen. Ten slotte bekijken we hoe je nieuwe woorden kuntverankeren in je geheugen.
  • 2. papers - Pagina 2 van 13Academische woordenschatGa bewust om met nieuwe woordenAchterhaal de betekenis van nieuwe woordenVeranker nieuwe woorden in je geheugen
  • 3. papers - Pagina 3 van 13Ga bewust om met nieuwe woordenAcademische woorden heb je nodig om helder en ondubbelzinnig te communiceren over jevakgebied. Met deze woorden kun je iets precies en kernachtig benoemen waarvoor je inalledaags taalgebruik een lange omschrijving nodig hebt. Vaak gaat het om woorden dievoor een beginnende student “vreemd” overkomen, omdat ze buiten de academischewereld weinig gebruikt worden.Academisch taalgebruikLongitudinaal onderzoek naar het onveiligheidsgevoel bij de burger(= onderzoek waarbij op steeds dezelfde manier maar op verschillende tijdstippenherhaaldelijke metingen plaatsvinden )In het bovenstaande voorbeeld drukt het woord longitudinaal precies en compact uit waarje in het tweede voorbeeld een hele zin voor nodig hebt. Het is een voorbeeld van eenalgemeen academisch woord, dat in verschillende vakgebieden voorkomt.Algemene en vakspecifieke woordenAcademische woordenschat kun je onderverdelen in enerzijds algemene academischewoorden en anderzijds vakspecifieke woorden.Voorbeelden van algemene academische woordenreferentie, valide, correlatie, continuüm, plausibel, prevaleren, hoorcollege, incorrect,equivalent, causaal, beproeven, adequaat, discontinuAlgemene academische woorden kom je tegen in alle opleidingen en worden niet altijduitgelegd in een tekst of een hoorcollege. Het gaat vaak om abstracte woorden, omdat deleerstof in het hoger onderwijs uit abstracte en complexe inhouden bestaat. Voor sommigevan die woorden bestaat er ook een gemakkelijker synoniem, bijvoorbeeld causaal –oorzakelijk. Voor andere woorden is er geen alternatief, tenzij met een omschrijving,bijvoorbeeld longitudinaal.Vakspecifieke woorden zijn abstracte of concrete begrippen verbonden aan een bepaaldvakgebied. Het leren van deze woorden is een belangrijk onderdeel van het instuderen vande leerstof. Vakspecifieke woorden worden vaak gedefinieerd of uitgelegd in een tekst ofeen hoorcollege.Voorbeelden van vakspecifieke woordenbiologie: fenotype, lymfocytchemie: corrosie, halogenidepsychologie: gestalttherapie, transpersoonlijkeconomie: kapitaalcoëfficiënt, rentefactorrecht: verweerder, prorogatiegeschiedenis: epigrafie, neolithicumletterkunde: narratief, tautologie
  • 4. papers - Pagina 4 van 13Sommige woorden hebben naast hun algemene betekenis ook een andere, vakspecifiekebetekenis.Algemene en vakspecifieke betekenisinspiratieverschilalgemeeningeving, ideeongelijkheid,onderscheidvakspecifiekinademen (geneeskunde)uitkomst van een aftrekking(wiskunde)Passieve en actieve woordenschatNiet elk nieuw woord hoef je meteen zelf actief te gebruiken. Voor sommige woordenvolstaat het dat je de betekenis begrijpt als je ze tegenkomt (= passieve woordenschat). Eenuitgebreide passieve woordenschat maakt het veel gemakkelijker om kennis op te doen enacademische teksten te verwerken. Gaandeweg zul je veel van die woorden vanzelfbegrijpen.Andere woorden moet je sneller actief leren beheersen, om zelf helder en precies tecommuniceren over de leerstof, bijvoorbeeld in een werkstuk of op een examen. Woordendie je zeker actief moet beheersen, zijn de kernwoorden van een tekst.Kernwoorden staan op een prominente plaats (bijvoorbeeld in een titel, in de kantlijn of opeen powerpointslide) of komen meermaals voor in een tekst of in een les.Actief beheersen: kernwoorden in een powerpointpresentatieBron: Bea Cantillon “Samenleving, feiten en problemen” - hoorcollegeIn het voorbeeld hierboven moet je ervan uitgaan dat de woorden residueel, institutioneel,liberaal en sociaal-democratisch belangrijke woorden zijn.
  • 5. papers - Pagina 5 van 13Vaak worden dergelijke woorden ook verklaard met een definitie of een voorbeeld. In hetfragment uit de syllabus hieronder worden acculturatie en enculturatie zowel gemarkeerd(in het vet en cursief) als uitgelegd.Actief beheersen: gemarkeerde woorden in een syllabusHet in contact komen met en overnemen van elementen uit een andere cultuurwordt acculturatie genoemd. De antropoloog Ralph Linton (1932) omschreefacculturatie als “het verschijnsel dat zich voordoet wanneer individuen of groepenmet elkaar in direct contact komen, met een wijziging in de originele cultuurpatronenvan een of beide groepen voor gevolg”. Acculturatie staat tegenover enculturatie –het opnemen van culturele elementen uit de cultuur waarin men geboren is.Bron: Walter Weyns, “Inleiding tot de sociologie”, Acco 2012.In het voorbeeld hieronder zie je dat de woorden elektrolyt en potentiaal meermaalsvoorkomen. Je mag ervan uitgaan dat je deze woorden actief moet beheersen om over ditonderwerp te communiceren.Actief beheersen: frequente woorden in een tekstTwee verschillende en aan elkaar gekoppelde metalen in een elektrolyt vormen eenzogenaamd galvanisch koppel, dat in de elektrolyt een potentiaal zal aannementussen de rustpotentialen van de beide metalen in. Voor het minst edele metaal vanhet koppel veroorzaakt dit versnelde corrosie als gevolg van de potentiaalverhoging,terwijl het andere, "edelere", metaal juist minder zal corroderen dankzij depotentiaalverlaging. Van dit verschijnsel wordt bewust gebruik gemaakt bijkathodische bescherming. Dit alles is echter alleen mogelijk in aanwezigheid vanzuurstof, opgelost in de elektrolyt.Bron: WikipediaVoordat je nieuwe woorden kunt gebruiken, moet je eerst de betekenis ervan goedbegrijpen. Tips om woordbetekenis op een actieve manier te achterhalen vind je op devolgende pagina’s.Terug naar overzicht
  • 6. papers - Pagina 6 van 13Achterhaal de betekenisHet is altijd aangewezen om op een bewuste en actieve manier met nieuwe woorden om tegaan. Als je een nieuw woord tegenkomt dat je niet begrijpt, probeer dan eerst de betekeniste achterhalen met behulp van de omgeving waarin het woord voorkomt of door het woordzelf te analyseren. In tweede instantie kun je een hulpmiddel inzetten, zoals eenwoordenboek of het internet.Haal de betekenis uit de omgeving van het woordVaak worden nieuwe woorden uitgelegd in de tekst waarin ze voorkomen: met een definitie,een synoniem of voorbeelden. Meestal levert dat een preciezere of duidelijkere verklaringop dan een definitie in een woordenboek. In het voorbeeld hieronder wordt het woordstratificatie verklaard met een definitie, een synoniem (gelaagdheid) en een vergelijking(“net als geologische lagen”).Betekenisverklaring in een syllabusSociale stratificatie betekent zoveel als sociale gelaagdheid. Maatschappijen zijn, netals geologische lagen, opgebouwd uit lagen – ‘strata’ – met de meestgeprivilegieerden in de bovenste laag en de minst geprivilegieerden in de onderstelaag.Bron: Walter Weyns, “Inleiding tot de sociologie”, Acco 2012.In het voorbeeld hieronder zie je dat impermeabel en ondoorlaatbaar dezelfde betekenishebben.Verklaring van een woord met een synoniemDe beschubde, slijmerige huid van zoetwatervissen is nagenoeg ondoorlaatbaar voorwater en ionen. Ook bij zoutwatervissen is de huid praktisch impermeabel.Bron: Herwig Leirs, “Biologie Dierkunde”, Universiteit Antwerpen 2012Kijk ook of het woord bij een eventuele grafiek, tabel of afbeelding te vinden is. In hetvolgende voorbeeld zie je een tabel, die duidelijk maakt wat er precies bedoeld wordt methet woord buurtintegratie.Omschrijving van een woord in een tabelBron: www.vlaanderen.be/svr Vlaamse Regionale Indicatoren 2012
  • 7. papers - Pagina 7 van 13In het voorbeeld hieronder zie je een afbeelding, die de woorden inspiratie en expiratieduidelijk illustreert.Verklaring van een woord in een afbeeldingBron: Ned.Tijdsch. Geneeskunde Stud, 2008 december, II(4)Haal de betekenis uit het woord zelfDenk niet te snel dat je een woord niet kent. In het woord gerelateerd zie je bijvoorbeeldhet woord relatie. De samenstelling werkgerelateerd betekent dan in relatie (verband) methet werk.Kennis van woorddelen kan je soms helpen om de betekenis van een onbekend woord teachterhalen.Betekenis in woorddelenont-(= weg)-baar(= kan … )a-(= niet)chro(o)n(= tijd)-grafie(= schrijven)ontwapening, ontkerkelijking, ontmaskeren, ontdoenonverjaarbaar, verifieerbaar, inzetbaarasociaal, amoreel, asynchroon, asymmetrischchronometer, chronologisch, synchroon, chronisch, chronogrambibliografie, biograaf, grafologie
  • 8. papers - Pagina 8 van 13Kenmerkend voor heel wat academische woorden is hun Latijnse of Griekse oorsprong. Diewoorden zijn vaak met dezelfde woorddelen opgebouwd. In de map “Academischewoordenschat” van dit zelfstudiepakket vind je een lijst van veelvoorkomende Latijnse enGriekse woorddelen, met hun betekenis.Opgelet: denk niet te snel dat je een woord wel begrijpt. Als je twee woorden met elkaarverwart, kan het namelijk gebeuren dat je de boodschap verkeerd interpreteert.BetekenisverwarringKleine verschillen tussen woordenEvolueren - evaluerenHypertensie (hoge bloeddruk) – hypotensie (lage bloeddruk)Intercultureel (tussen culturen) – intracultureel (binnen een cultuur)Verschillende betekenissen van een woordEen beroep uitoefenen – een beroep doen op – in beroep gaanDegelijk – wel degelijkOntsteken (bv. van een motor) – ontsteken (bv. van een wonde)Valse vriendenValse vrienden zijn woorden die in hun vorm of klank op een woord uit eenandere taal lijken, maar niet dezelfde betekenis hebben. Vergelijk dezevoorbeelden:Nederlands: sfeer - Engels: sphere (= bol)Nederlands: actueel - Engels: actual (=eigenlijk)Nederlands: milieu - Frans: milieu (= midden)Nederlands: ziel - Duits: Ziel (= doel)Meer voorbeelden van valse vrienden vind je op Wikipedia:http://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_valse_vriendenGebruik een woordenboek of raadpleeg het internetAls je de betekenis van een woord niet of onvoldoende kunt achterhalen, is eenwoordenboek een essentieel hulpmiddel om de betekenis te vinden of te controleren. Voorvakspecifieke woorden heb je daarvoor vaak een gespecialiseerd woordenboek nodig(bijvoorbeeld een juridisch woordenboek of een databank met biologische begrippen ).Op internet vind je verder ook nuttige websites, zoals www.synoniemen.net enwww.encyclo.nl, waar je snel de betekenis van woorden kunt vinden. Voor concretewoorden kun je ook afbeeldingen zoeken.
  • 9. papers - Pagina 9 van 13Het nadeel van woordenboeken en lijsten met synoniemen is dat je onvoldoende contextkrijgt voor het opgezochte woord. In een woordenboek krijg je soms een voorbeeldzin, maarook dan blijft het vaak moeilijk om de precieze betekenis van een woord te begrijpen.Voor algemeen academische woorden is het soms nuttig om te zien hoe ze in anderecontexten gebruikt worden. Zoekmachines op het internet zijn daarvoor een handig middel.Tik het woord in, bijvoorbeeld op Google, in combinatie met een betrouwbare website(zoals knack.be, destandaard.be of demorgen.be) en je krijgt meteen verschillende nieuwecontexten.Nieuwe contexten via internetDoor die nieuwe contexten leer je ook veel over het juiste gebruik van nieuwe woorden. Inhet voorbeeld hierboven zie je meteen dat gerelateerd gebruikt wordt met het voorzetselaan.Terug naar overzicht
  • 10. papers - Pagina 10 van 13Veranker nieuwe woorden in je geheugenOm je academische woordenschat uit te breiden heb je tijd en praktijk nodig. Eerst moet jenieuwe woorden verankeren in je geheugen. Hoe vaker je een woord tegenkomt, hoe beterhet zich vastzet. Veel lezen helpt, maar beter nog ga je op een actieve manier met nieuwewoorden om: je denkt na over de betekenis, je maakt associaties met andere woorden, jezoekt voorbeeldzinnen en je probeert ten slotte zelf de woorden te gebruiken.Hieronder vind je tips om nieuwe woorden te verankeren. Niet alle tips zijn voor allewoorden even relevant, maar probeer voor jezelf een methode te vinden die je goed ligt, ofcombineer verschillende methodes.Werk met persoonlijke woordenlijstenMaak persoonlijke woordenlijsten. Verwerk bestaande woordenlijsten (van Blackboard, uiteen boek of een syllabus) in een eigen lijst. Op die manier ga je op een actieve manier ommet woorden. Door te reflecteren, te selecteren en te (her)groeperen sta je langer stil bij dewoorden en zo blijven ze ook beter hangen.Tip: in een Excel-bestand kun je woorden labelen, sorteren, filteren, ordenen enhergroeperen. Creëer een aparte kolom voor elk aspect van een woord (bijvoorbeeld eenkolom voor het vaste voorzetsel, een kolom voor synoniemen, een kolom voor hetopleidingsonderdeel…).Noteer informatie voor het correcte gebruik van een nieuw woordAls je nieuwe woorden correct wilt gebruiken, moet je aandacht besteden aan vastewoordcombinaties (zoals voorzetsels en werkwoorden), aan grammaticale kenmerken, despelling en eventueel de uitspraak.Noteer informatie voor het correcte gebruik van woordenvast voorzetselvast werkwoordlidwoord (de of het)meervoudenkelvoud / meervoudwerkwoordstijdenuitspraak (klemtoon)naar analogie meteen wetsvoorstel indienenhet momentanomalie – anomalieënhet medium televisie is… / de media zijn…ontslaan – is ontslagennormaliter
  • 11. papers - Pagina 11 van 13Zoek voorbeeldzinnenWoorden gebruik je bijna altijd in zinsverband. Noteer dan ook voorbeeldzinnen bijmoeilijke nieuwe woorden. Met een zoekmachine op het internet vind je gemakkelijknieuwe zinnen. Je ziet in welke context(en) bepaalde woorden worden gebruikt en je leerthoe je een woord moet gebruiken.Tip: googel op een slimme manier, door in de zoekbalk een betrouwbare website toe tevoegen (bijvoorbeeld deredactie.be, demorgen.be, destandaard.be, knack.be,eosmagazine.eu). Kopieer relevante zinnen en plak ze in een tekstbestand.Zoek voorbeeldzinnenMaak associaties en stel ze visueel voorAssociëren is een natuurlijk onderdeel van de werking van het geheugen. Leg bij nieuwewoorden verbanden met informatie die je al hebt opgeslagen. Dat kunnen woorden zijn,maar ook beelden, situaties, herinneringen of personen. Op die manier maak je abstractewoorden concreet.Associaties visualiseer je met schema’s of woordspinnen. Zo krijg je een overzichtelijk beeldvan het woord en zijn verbanden. Je komt ook snel uit bij de gaten in je woordkennis die jenog moet opvullen. Je kunt een schema of een woordspin verder uitbreiden door extravragen te stellen bij een woord (wie? wat? welke? waar? wanneer? waarom? hoe?).
  • 12. papers - Pagina 12 van 13Ondervraag jezelfGa met jezelf in dialoog. Door jezelf te ondervragen, activeer je informatie en woordenschat.Zo zie je ook waar er hiaten zijn in je kennis.Tip: stel een persoonlijke vragenbank samen, waaruit je geregeld een willekeurige vraagtrekt en beantwoordt.Test jezelfJe kunt moeilijke woorden ook testen door draaikaartjes of invuloefeningen te maken.Kopieer bijvoorbeeld een studietekst en verwijder de woorden die je wilt inoefenen. Vul deoefening na een week in en test op die manier je woordenschat. Als je een lijst in Excelaanlegt, kun je jezelf ook testen door een kolom te verbergen.Opgelet voor synoniemenWoorden zijn zelden onderling inwisselbaar. Spring dan ook zorgvuldig ommet synoniemen. Woorden kunnen min of meer dezelfdewoordenboekbetekenis hebben, maar er kunnen grote verschillen zijn in deconnotatie (de gevoelswaarde van een woord), in het register (formeel,neutraal, informeel, plat) of in het grammaticale gebruik van woorden.Vergelijk bijvoorbeeld baby, zuigeling, kind, kindje, spruit, kroost.Zoek voor academisch gebruik altijd de meest neutrale en meest preciezeterm. Meer informatie hierover vind je in het document “Academische stijl”.Terug naar overzicht
  • 13. papers - Pagina 13 van 13Wil je meer weten?Boeken Van Huizen, J., & de Wijk, M. (2002). Studeren in het Nederlands. Woorden enteksten. Module: algemeen. Utrecht: NBC uitgeverij. Van Hogen, R., & Rietstap, E. (2011). Taalvaardig in het hbo. Groningen / Houten:Noordhoff Uitgevers. De Wachter, L., Verrote L., Broeckx L., Cuppens L., Potargent, J., Van Brussel, I., &Verlinden E. (2010). Taal@hogeronderwijs. Leuven / Den Haag: Acco. Hendrickx, K., & Deschamps, K. (2010). Juridisch Nederlands. Leuven / Den Haag:Acco. Bossers, B., Kuiken, F., & Vermeer, A. (red) (2010). Handboek Nederlands als tweedetaal. Bussum: uitgeverij Coutinho. Giezenaar, G., & Schouten, E. (2010). Wijze Woorden. Woordenlijst AcademischNederlands. Amsterdam / Antwerpen: Intertaal. Pol., J.J.J., Van den Belt, R, & Van Hulzen, J.E. (2006). Stoomcursus woordenschat.Amersfoort: Deviant.Websites http://www.taalwinkel.nl/category/taalhulp/woordenschat/ http://www.leren.nl/cursus/leren_en_studeren/geheugen/ http://synoniemen.net/ http://www.encyclo.nl/Taalondersteuning Academisch NederlandsVoor persoonlijke taalondersteuning Academisch Nederlands kunnen studenten van deUniversiteit Antwerpen het hele academiejaar gratis terecht op het Monitoraat op maat.Meer informatie vind je op www.ua.ac.be/monitoraatopmaat.