Your SlideShare is downloading. ×
A reestruturación dos espazos industriais
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Introducing the official SlideShare app

Stunning, full-screen experience for iPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

A reestruturación dos espazos industriais

768
views

Published on

Published in: Education

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
768
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
13
Actions
Shares
0
Downloads
25
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. A REESTRUTURACIÓN DOS ESPAZOS INDUSTRIAISXEOGRAFÍA Eva 2º BACH www.aulasabertas.blogspot.com
  • 2. ESQUEMA DA UNIDADE1) PROCESO E FACTORES DA INDUSTRIALIZACIÓN ESPAÑOLA.2) O TECIDO INDUSTRIAL ESPAÑOL E OS SEUS CONTRASTES.3) GRAN VARIEDADE DE PAISAXES INDUSTRIAIS. 3.1. ÁREAS DE ANTIGA INDUSTRIALIZACIÓN. 3.2.EN ÁREAS URBANAS E RURAIS. 3.3. PAISAXES DA INNOVACIÓN.4) SITUACIÓN ACTUAL DA INDUSTRIA: DESAFÍOS E GLOBALIZACIÓN.
  • 3. TEMA (pregunta teórica)Situación actual da industria en España e Galicia. Desafíos: problemas estruturais (dimensión, I+D+i, tecnoloxía) e consecuencias da incorporación á Unión Europea. Tendencias recentes da industria en España: globalización e deslocalización.PRÁCTICOS Comentario dunha paisaxe industrial e humanizada (fotografía). Mapas ou planos sobre factores de localización industrial. Mapas e gráficos de produción mineira, industrial, enerxética e principais áreas industriais de España e Galicia. Mapas e gráficos de poboación ocupada nas actividades mineiras e industriais en España e Galicia.VOCABULARIO Economías de escala/ Enerxías renovables/ Difusión industrial/ Fondos estruturais/ Subcontratación/ Industrias verdes/ Materias primas estratéxicas / Parque tecnolóxico.
  • 4.  http://www.iesgrancapitan.org/profesores/bvaq uero/bloggeografia/temasgeografia/temasgeog rafia/tema12losespaciosindustrialesenespana. pdf http://geodocmar.wikispaces.com/file/view/TE MA6_INDUSTRIA.pdf http://geografiarte.wikispaces.com/file/view/UD 6.+Espacios+industriales.pdf/405580862/UD6. %20Espacios%20industriales.pdf
  • 5. 1 PROCESO E FACTORES DA INDUSTRIALIZACIÓN ESPAÑOLA. Páx. 301-305http://www.slideshare.net/isaacbuzo/proceso-de-industrializacin-de-espaa-presentation?from=ss_embed
  • 6.  Atraso considerable respecto algúns países europeos  Proceso desequilibrado tanto sectorial como rexionalmente. 1 2 4 3Fracaso Inicio da Crise e 5 Desenvolve- inicial Industrializa- reindustria mento ActualidadeSéculo ción -lización 1959-1975 XIX 1900-1959 1975-1984
  • 7. 1 Fracaso inicial Século XIX Industrialización • Cataluña (sector téxtil)desequilibrada tanto • País vasco (Industria siderúrxica) sectorial coma rexionalmente • Construción do ferrocarril • Estancamento do sector agrario e nulo investimento en modernización por parte dos grandes propietarios • Pouco interese da burguesía en investir capitalCausas do atraso e do • Escaso poder adquisitivo do campesiñado desigual proceso de industrialización • Inexistencia dun mercado interior • Factores políticos: perda das colonias americanas, guerra da Independencia, guerras carlistas , saída de materias primas cara aos países do norte • de Europa (política librecambista) Arsenais e estaleiros de Ferrol • Os altos fornos de Sargadelos En Galicia • Obradoiros téxtiles na Coruña • Os cataláns déronlle un gran pulo á industria conserveira, fundamental nas Rías Baixas
  • 8. Respecto ao mapa industrial, ao comezar o século XX, a rexión industrial máis importantedo país era Cataluña, que concentraba un 22% do emprego, seguida de Andalucía(19%), as rexións da cornixa cantábrica (12%) e a Comunidade Valenciana .As rexións do interior peninsular e as illas quedaron á marxe do proceso industrializador, emantiveron unha economía agraria. En Madrid, a construción da red ferroviaria permitiu ainstalación de grandes fábricas, pero a cidade mantivo o seu carácter de capital política eadministrativa.
  • 9. 2 Inicio da Industrializa-ción 1900- 1959 • Leis proteccionistas provocan unha maior demanda de produtos españois. • O incremento da poboación tamén repercutiu Desenvolvemento no aumento da demanda de produtosindustrial de España ata manufacturados. os anos 20 • Ampliación da exportación e entrada de capitais • A crise económica de 1929 Mundial que durante a Primerira Guerra empeora a situación. acabar esta. finaliza ao • As guerras (Guerra Incivil e a Segunda guerra mundial). • Política autárquica da ditadura franquista Crise e estancamento , insuficiencia de materias primas eeconómico e industrial combustible e bloqueo exterior por motivos políticos. • Creación do INI en 1941  insuficiente intento para impulsar o crecemento industrial en determinados sectores: siderúrxico, naval, petroquímico ou automobilístico. • Debilmente, foi desenvolvendo as industrias Galicia metalúrxica, téxtil e naval, especialmente en Vigo.
  • 10. SEAT se inauguróen 1950 por elInstituto Nacionalde Industria (INI)durante ladictadura deFranco y su fábricafue establecida enBarcelona . SEATpertenece al grupoempresarialINI, por ese motivo(al ser propiedaddel Estado) Francoacudió ainaugurarlo.Con la llegada dela democracia aEspaña, comienzala privatizaciónde lasempresas, y comoconsecuencia, lamarca se vende aFiat, mas tardeserá comprada porel GrupoVolkswagen.
  • 11. 3 Desenvolvemento 1959-1975 • Incorporación de España ao sistema mundial de Plan de estabilización economías capitalistas desenvolvidas. 1959 • Modernización das estruturas, importación dos Plans de bens de equipo, a tecnoloxía e os recursosdesenvolvemento (1964- necesarios para poder modernizar a industria e 1975) incrementar a produción. • Período de industrialización acelerada (1960-1975) • Empresas públicas propiedade do Instituto Nacional de Industria (INI) (sectores básicos como a minaría ou a produción de enerxía). • Un crecente número de empresasPresenza de diferentes multinacionais, provenientes, sobre todo, dos Estados Unidos, Alemaña e Suiza, e dominantes nos sectores tipos de empresas tecnoloxicamente máis avanzados como a industria do automóbil ou a farmacéutica. • Unha gran cantidade de pequenas e medianas empresas (PEMEs) de capital privado español, predominantes nos sectores máis tradicionais. • Creación dos doce polos de promoción e desenvolvemento industrial política dos Polos de Desarrollo (1964, Coruña e Vigo) Galicia • A GAEIG (Gran Área de Expansión Industrial de Galicia, 1973) intentou paliar o atraso da nosa comunidade. Eixe Ferrol - A Coruña - Santiago - Vilagarcía de Arousa - Pontevedra - Vigo.
  • 12.  El período entre 1959 y 1975 supuso un crecimiento económico sin precedentes, al que contribuyeron una serie de factores favorables, como la expansión generalizada de la economía capitalista, la llegada de capital extranjero, la instalación de grandes empresas multinacionales, etc. Al mismo tiempo, España recibía las divisas que aportaban turistas y emigrantes, con las que hizo frente a la compra de petróleo, a la importación de bienes industriales y a la nivelación de la balanza de pagos. El estado puso en funcionamiento los planes de desarrollo y una política regional basada en los polos de desarrollo y promoción, entre los que destacaron los de Huelva, Córdoba, Granada o Burgos. (Coruña e Vigo 1964) A pesar de que los planes de desarrollo no dieron los resultados previstos, se consiguieron objetivos muy importantes, el más notorio de los cuales, sin duda, fue que el PIB alcanzó un índice de crecimiento anual en torno al 7%. La industria española mejoró notablemente y alcanzó un alto grado de diversificación en su producción de bienes de equipo, de uso y de consumo, aunque siguió acusando los efectos negativos de la gran
  • 13. INVERSIÓN Y EMPLEO EN LOSPOLOS DE DESARROLLO(HASTA 1979)Período de vigencia / Inversión(millones pts) / Puestos de trabajoBurgos 1964-73 19.76010.832Huelva 1964-73 49.694 7.224A Coruña 1964-71 11.665 4.188Vigo 1964-71 9.669 13.299Sevilla 1964-70 9.213 9.666Valladolid 1964-70 20.31120.153Zaragoza 1964-69 9.0648.273Granada 1970-79 8.440 1.339Córdoba 1971-80 8.412 1.470Oviedo 1971-82 34.439 5.049Logroño 1972-81 10.8264.319Vilagarcía 1972-81 2.253 2.605
  • 14. Localización da Industria 1975
  • 15.  Ao finalizar o período de industrialización acelerada (1960-1975) coñecido como desarrollista, o mapa industrial español mostraba o predominio dos grandes centros urbanos e industriais (Barcelona, Madrid, Bilbao, Valencia, Zaragoza etc.), xunto a grandes eixes de desenvolvemento que enlazaban algúns deles. O eixe Cantábrico seguiu concentrando a industria básica ligada aos recursos minerais, con grandes empresas, algunhas públicas. O eixe Mediterráneo, en cambio, mantivo o predominio de industrias tradicionais (téxtil, agroalimentaria, moble, calzado) e da pequena empresa, xunto á instalación progresiva de grandes multinacionais en sectores máis dinámicos (automóbil, electrodomésticos). O eixe do Ebro contaba tamén con esa mesma variedade de pequenas empresas locais (viños, conservas, calzado) e grandes
  • 16.  El desarrollo industrial de los años 1960 se localizó en las regiones que tenían mayor tradición industrial y en sus áreas adyacentes, lo cual agravó los desequilibrios regionales. Se generó una dicotomía entre los tres espacios más industrializados (Cataluña, País Vasco y Madrid), que concentraron casi las tres cuartas partes de las inversiones multinacionales y del empleo recién creado, y, por otra parte, la Meseta, Galicia, Extremadura y Andalucía, que acusaron una pérdida de significación industrial. El modelo industrial de la década de 1960 hizo que aumentaran las diferencias entre regiones ricas y pobres, lo que incidió en los procesos demográficos de emigración y de éxodo rural que vivió la población española y que vinieron a incrementar aún más los propios desequilibrios. Al final del período, la industria española experimento una profunda crisis, al ser tributaria en exceso de sus deficiencias estructurales y de la dependencia energética. El encarecimiento de la energía, causado por la gran subida de los precios del petróleo en 1973, incrementó los costes de
  • 17. 4 Crise e reindustrialización 1975- 1984 • O aumento do prezo da enerxía tras a crise do petróleo de 1973 que encareceu os custos de Crise produción e transporte • O período de inestabilidade de transición política á 1975-1984 democracia atrasou a aplicación de medidas • Escaso nivel Tecnolóxico e falta de capital para •investir Reconversión e Reindustrialización Le¡ de (1984)  remodelación da industria e dos espazos industriais para adaptarse aos modelos europeos en canto a tecnoloxía, especialización, produtividade eReindustrialización competi-tividade. A partir de 1984 • Fomentaba a entrada de capital estranxeiro • Creou Zonas de Urxente Reindustrialización (ZUR) que pretendían incentivar a instalación e ampliación de empresas xeradoras de emprego estable, diversificar a produción da área e • A partir de 1981 comezaron a sentirse os efectos fomentar o progreso tecnolóxico da crise en Galicia na perda de postos de traballo nos estaleiros de Vigo e Ferrol. Galicia • En Galicia, a reconversión afectoulle ao sector naval de Ferrol e de Vigo. A creación das ZUR intentou motivar a instalación de novas industrias nas dúas áreas máis castigadas pola crise, Ferrol e Vigo.
  • 18. Crise 1975-1984A crise do modelo fordista e a terceira Revolución Industrial A mediados dos anos 70 do século pasado produciuse a crise do modelo de industrialización característico do período anterior. En tan so unha década, a industria española perdeu case un millón de postos de traballo (unha cuarta parte dos existentes no ano 1975), mentres a taxa de paro na industria crecía desde apenas un 3%, a comezos da década dos setenta ata alcanzar o 16% en 1980. Viviuse entón unha longa fase de axuste, que supuxo tamén a desaparición de moitas empresas e o peche ou privatización de boa parte das que ata entón eran propiedade do INI. A situación foi sobre todo grave nalgunhas industrias tradicionais, moi afectadas pola crecente competencia exterior, como a siderurxia, naval, material eléctrico, téxtil ou calzado. Os territorios que se especializaban nela convertéronse en áreas industrializadas en declive, como sucedeu nas rexións do Cantábrico. A intensidade da crise industrial explícase pola conxunción de diversas CAUSAS: unhas estruturais ou externas, que afectaron a todos os países dos
  • 19. Entre as CAUSAS EXTERNAS, as máis importantes foron: O aumento do prezo da enerxía tras a crise do petróleo que encareceu os custos de produción e transporte para as empresas reducindo os seus beneficios A aparición dunha nova revolución tecnolóxica, baseada nas tecnoloxías da información e comunicación (microelectrónica, informática, robótica, telecomunicacións ou redes dixitais) así como a biotecnoloxía ou novos materiais, que provocou unha maior automatización da produción, destruíndo empregos e esixindo grandes investimentos que non todas as empresas puideron realizar. Unha progresiva desaparición do proteccionismo ante a globalización dos mercados e a integración de España na actual Unión Europea (1986), que aumentou a competencia á que se enfrontaban as empresas do país. Novas formas de produción máis flexibles para abaratar custos que obrigaron a reducir o tamaño de moitas grandes fábricas e aumentar a subcontratación a pequenas empresas, algunhas delas fóra de España..
  • 20. Crise do petróleo O período de crecemento económico baseado en enerxía barata finalizou nos anos 70 do século XX tras a creación da OPEP, que agrupou algúns dos principais países produtores de petróleo. Tras diversos conflitos entre árabes e israelís, estes países impulsaron bruscos aumentos no prezo do barril de petróleo, que tiveron un rápido impacto sobre a economía mundial. Países exportadores de petróleo, 2010 www.icarito.cl
  • 21. Entre as CAUSAS INTERNAS específicas do caso español: O período de transición política á democracia, que provocou incertezas que frearon o investimento das empresas privadas e a chegada de capital exterior, sen que os gobernos do momento aplicasen unha política decidida para enfrontarse á crise. Unha presenza excesiva de pequenas empresas con pouco capital e de industrias tradicionais de escaso nivel tecnolóxico, que utilizaban grandes cantidades de enerxía ou de man de obra pouco cualificada para vender os seus produtos no mercado interior, sendo as que se enfrontaron con máis dificultade á nova situación. As empresas industriais que superaron este período de crise tiveron que realizar un importante esforzo no campo da innovación para poder competir, facendo máis eficientes os seus procesos produtivos, mellorando calidade e a diferenciación dos seus produtos (deseño, marca propia etc) ou buscando novos mercados de venda no exterior. Desde mediados dos anos 80, recuperouse o crecemento da produción industrial e freouse a caída do emprego.
  • 22. Reindustrialización A partir de 1984 Nos anos 80 do pasado século, a crise do modelo de organización anterior e o declive dalgúns sectores obrigou a aprobar unha política de reconversión e reindustrialización, vixente durante máis dunha década. O seu obxectivo foi reducir o impacto negativo provocado pola crise, e salvar unha parte dos empregos e das empresas, favorecendo a súa modernización para facelas máis competitivas. Incluíu sectores tradicionais que contaban con grandes compañías, as veces públicas: siderurxia, construción naval, metalurxia pesada, electrodomésticos, compoñentes electrónicos e téxtil. As axudas destináronse a salvar empresas que xa non eran rendibles, mediante fondos para que saldasen as súas débedas e renovasen a súa tecnoloxía. Tamén se intentou a recolocación de parte dos traballadores que quedaron en paro, subvencionando as empresas que os contratasen. Delimitáronse Zonas de Urxente Reindustrialización (ZUR) nas áreas máis afectadas polo declive: ría do Nervión en Bilbao, cunca central de Asturias, Baía de Cádiz, Ferrol, Vigo e algúns municipios metropolitanos en Barcelona e Madrid. Nelas construíronse novos polígonos industriais e ofrecéronse axudas para atraer novas empresas. O seu éxito foi relativo, pois beneficiou, sobre ido, as grandes empresas e as áreas de Madrid, Barcelona e Bilbao, con escaso éxito no resto.
  • 23. 5 ActualidadeCaracterísticas actuais da organización industrial Nos últimos tempos producíronse importantes cambios respecto á forma en que as impresas industriais organizan a súa actividade: O coñecemento e a innovación considéranse os recursos principais para poder competir en ca!idade e produtividade fronte aos novos países industriais, que ofrecen custos moito máis baixos. Aumenta o poder das grandes empresas mediante fusións e compras, pero esténdese a produción segmentada con división de tarefas entre establecementos especializados, ben dentro da propia empresa multiplanta (aquela que conta con máis dun centro de traballo) ou a través doutras empresas subcontratadas. Fronte á produción en grandes volumes, moitas empresas realizan unha diversificación dos seus produtos, fabricando series curtas de bens homoxéneos que rotan con gran rapidez, seguindo a moda ou os gustos do consumidor, quen á súa vez é inducido por campañas publicitarias. Esa maior flexibilidade produtiva permite que moitas PEMEs poidan competir coas grandes empresas, sobre todo se cooperan entre si para levar a cabo proxectos en común e acceder a novos mercados.
  • 24.  Crece a presenza de traballadores cualificados, ao automatizarse as tarefas rutineiras, e aumentando os empregados que xa non se dedican á fabricación, senón a servizos internos como a xestión, administración, deseño, servizo ao cliente, vendas etc.Tamén se diversifican as perspectivas das distintas ramas industriais: As de maior complexidade tecnolóxica (farmacéutica, informática e electrónica, aeronáutica etc.) están dominadas por empresas multinacionais, e teñen un desenvolvemento limitado; a súa evolución depende das estratexias desas grandes firmas. As industrias máis tradicionais (siderurxia, confección, calzado, moble etc.), que utilizan gran cantidade de recursos naturais ou man de obra pouco cualificada, son as máis afectadas pola competencia dos novos países industriais, sobre todo asiáticos, que provocaron o seu progresivo declive. As máis dinámicas son as que empregan tecnoloxías de complexidade media, pero que ofrecen produtos de calidade e ben diferenciados; beneficiáronse, ademais, do crecemento do consumo en España, e tamén aumentaron as súas exportacións: alimentación e bebidas, maquinaria e equipos, produtos químicos, artes gráficas e edición etc.
  • 25. Na década actual, a política industrial centrouse en fomentar a innovación empresarial para poder competir en calidade e eficiencia fronte aos custos máis baixos dos rovos países industriais. O programa de Consorcios Estratéxicos Nacionais en Investigación Técnica (CENIT) financia proxectos de colaboración entre as grandes e as pequenas empresas, con centros de investigación para realizar proxectos de desenvolvemento industrial. O programa de apoio as Agrupacións Empresariais Innovadoras (AEI) busca identificar distritos industriais (cidades ou comarcas con gran densidade de PEMEs industriais, especializadas nun tipo de produto, onde as empresas compiten polos mesmos mercados pero tamén colaboran en proxectos comúns) de pequeñas empresas, para achegar fondos que lles axuden a realizar actividades de innovación conxuntas e crear redes de colaboración estables para competir coas grandes compañías. Promóvese a creación e ampliación de parques científicos e tecnolóxicos, así como de centros tecnololóxicos onde as empresas poden atopar asesoramento técnico.
  • 26. 2O TECIDO INDUSTRIALESPAÑOL E OS SEUS CONTRASTES.
  • 27. http://www.murciaeduca.es/iesdosmares/sitio/upload/005_LOS_PAISAJES_INDUSTRIALES_DISTRIBUCION_Y_PROBLEMAS1.pdf
  • 28.  2.1 CAMBIOS RECENTES NA LOCALIZACIÓN INDUSTRIAL 2.2 AS DIVERSAS ESTRATEXIAS DE LOCALIZACIÓN SEGUNDO O TIPO DE INDUSTRIA 2.3 FACTORES EXPLICATIVOS DOS CAMBIOS NA LOCALIZACIÓN INDUSTRIAL
  • 29. 2.1 CAMBIOS RECENTES NA LOCALIZACIÓN INDUSTRIAL Como reflexo das transformacións que coñeceu a industria nas dúas últimas décadas a súa distribución no territorio tamén sufriu cambios considerables. A tendencia dominante é unha progresiva desconcentración espacial (traslado de industrias desde as grandes aglomeracións metropolitanas cara a outro tipo de territorios) visible a diferentes escalas  A escala rexional e a escala urbana. A tendencia é a unha distribución máis equilibrada da industria no territorio pero ao mesmo tempo acentúanse os contrastes cualitativos. As actividades de maior nivel tecnolóxico, que producen bens de maior calidade e prezo, seguen concentradas en grandes cidades e as súas áreas metropolitanas, mentres que as máis tradicionais se trasladan as áreas con menores custos.
  • 30.  A escala rexional, modificouse  A existencia de procesos de traslado pouco a importancia relativa de de industrias desde as grandes cada comunidade aglomeracións metropolitanas cara autónoma, pero hai algúns a outro tipo de territorios obsérvase cambios destacables: mellor a escala urbana. Cataluña é a de maior volume  As grandes cidades, con máis de de emprego (23,6% do total 250 000 habitantes, perderon uns 40 000 postos de traballo na industria español) e produción desde o ano 2000. Nelas, as áreas (24,5%), mantendo esa posición industriais son substituídas por desde o comezo da espazos de oficinas, vivendas ou industrialización. outro tipo de usos do chan. Na Séguenlle en importancia a actualidade, so reúnen un 18% dos Comunidade empregados industriais que hai en Valenciana, Madrid, Andalucía España. e o País Vasco, sumando entre  Nas cidades máis pequenas e as as cinco case dúas terceiras áreas rurais, a evolución do emprego partes do emprego e a industrial foi máis favorable. Os produción industriais. municipios con menos de 20 000 Tamén gañaron posicións habitantes gañaron 381 000 empregos industriais nese mesmo outras comunidades como período, e catro de cada dez postos Aragón, Navarra e A de traballo industriais xa se localizan Rioxa, situadas no eixe do Ebro.
  • 31. 2.2 AS DIVERSAS ESTRATEXIAS DE LOCALIZACIÓN SEGUNDO O TIPO DE INDUSTRIA As pautas de localización diversifícanse ao considerar os diversos tipos de industria: Industrias polarizadas.  Industrias dispersas. Localízanse case  Os recursos que máis usan exclusivamente nas grandes (produtos aglomeracións urbanas, onde agrarios, auga, man de obra están a maioría dos seus pouco cualificada etc.) están clientes e toda unha serie de moi repartidos polo servizos e infraestruturas de territorio, así como a calidade, que necesitan para demanda dos seus produtos. o seu bo funcionamento.  Son industrias de Industria alimentación e farmacéutica, electrónica e bebidas, produtos informática, aeronáutica, edito metálicos, confección de
  • 32. 2.3 FACTORES EXPLICATIVOS DOS CAMBIOS NA LOCALIZACIÓN INDUSTRIAL A intensificación dos procesos de difusión industrial (desprazamento da actividade industrial desde as grandes cidades e as rexións de maior densidade cara a outras periféricas) ten varias causas, que se reforzan mutuamente:1) Forte aumento dos custos nas grandes áreas urbanas: chan máis caro, maiores impostos, conxestión do tráfico ou maiores controis urbanísticos e ambientais, que impiden o funcionamento dalgunhas industrias altamente contaminantes.2) Expectativas de maior beneficio, ao substituír fábricas e almacéns por outros usos do chan máis rendibles, o que provoca unha forte presión inmobiliaria a prol do seu peche ou traslado, para ocupar eses espazos con oficinas ou vivendas.3) Mellora dos transportes e as comunicacións, que facilita o desprazamento a maior distancia sen apenas aumento de custos.4) Oferta de polígonos industriais novos e de calidade en cidades de menor tamaño e algunhas áreas rurais.
  • 33. En cambio, a resistencia ao traslado das industrias máis avanzadas e as oficinas das maiores empresas débese a outras causas: Os traballadores máis cualificados, as institucións de apoio tecnolóxico (universidades e centros de investigación), os centros financeiros e as mellores infraestruturas (aeroportos internacionais, redes de banda ancha etc.) seguen concentrados nas grandes metrópoles. Xéranse así o que se denominan economías externas, que non dependen das propias empresas, pero das que todas se benefician ao localizárense nesas áreas urbanas densas; así, esas industrias non se deslocalizan. Por ese motivo, os mapas que reflicten a localización das industrias son moi diferentes segundo o tipo de actividade representado.
  • 34. 3 GRAN VARIEDADE DE PAISAXES INDUSTRIAIS.http://historiacidead.wikispaces.com/file/view/6.+Paisajes+industriales.pdf
  • 35.  Aínda que a variedade que podemos atopar é moi ampla, poden identificarse 4 tipos básicos de paisaxes industriais, con evolución diferente nos últimos anos:1) Áreas de antiga industrialización (en declive)2) Paisaxes industriais en áreas urbanas3) Paisaxes industriais en áreas rurais4) Paisaxes da innovación: parques tecnolóxicos e científicos
  • 36. Áreas de antiga industrialización en declive Corresponden a espazos industriais de longa tradición, asociados a depósitos de materias primas ou aos portos por onde estas se importaban. A súa localización correspóndese coas zonas mineiras e industriais das rexións do Cantábrico (Asturias e o País Vasco), así como a algunhas comarcas de Cataluña (vales do Llobregat, Besós, Ter), pero tamén está presente nalgúns núcleos do interior peninsular (Puertollano en Cidade Real, ou Ponferrada en León) e nalgunhas cidades do litoral (Ferrol na Coruña, a Baía de Cádiz). Trátase, en todos os casos, de núcleos de forte especialización nunha soa actividade (minaría do carbón, siderurxia, metalurxia pesada, construción naval, téxtil), que se enfrontaron con dificultade ao Instalacións de Astano encarecemento dos custos da enerxía, a antigüidade da na Ría de Ferrol súa tecnoloxía e, sobre todo, a aparición de novos competidores tras o ingreso na Unión Europea e a globalización do comercio mundial. Moitas destas áreas presentaban xa unha forte deterioración ambiental e paisaxística. Pero o peche de fábricas e o seu abandono engadiu a aparición dos denominados baldíos industriais (soares sen uso) e ruínas
  • 37.  Nas dúas últimas décadas, algunhas zonas aproveitaron as políticas de reindustrialización e de renovación ou rexeneración urbana:1) Mantívose unha parte das antigas empresas, pero con intensas melloras tecnolóxicas e unha forte redución de emprego para seren competitivas. Ao mesmo tempo, xurdiron outras actividades que permiten diversificar a súa economía e reducir a dependencia dun só sector.2) As antigas áreas industriais, portuarias ou ferroviarias abandonadas reutilizáronse, ben para novas áreas empresariais máis modernas e con mellores infraestruturas, ou ben para construír equipamentos, vivendas e servizos (espazos de ocio, zona verdes, palacios de congresos etc.). Algúns edificios de especial valor consérvanse como patrimonio industrial e A zona e os antigos altos tornos reutilízanse para museos, centros culturais de ENSIDESA, na ría de etc. Aviles, recupérense como Non obstante, persisten problemas parque empresarial. actuais para xerar emprego suficiente ante
  • 38. Paisaxes industriais en áreas urbanas Ao longo do proceso de industrialización, as cidades reuniron unha proporción crecente das empresas e os empregos industriais, que tenderon á concentración espacial, sobre todo, nas grandes aglomeracións metropolitanas. Existen vanos factores explicativos:  Beneficios da aglomeración, asociados ao gran tamaño do mercado de consumo, a abundancia e cualificación da man de obra, a maior densidade e calidade das infraestruturas de comunicación, e á presenza de centros de apoio á innovación empresarial.  Abundante promoción de chan industrial para atraer a instalación de empresas en polígonos e parques industriais.  Ambiente de negocios e ámbito social atractivo.
  • 39.  Desde hai máis de dúas décadas, a crise do modelo de produción en serie ou fordista  En paralelo, prodúcense cambios produciu unha intensa reestruturación na localización e a paisaxe industrial e importantes cambios na industrial: localización das empresas urbanas:  As áreas ferroviarias e  Redúcese o volume de emprego industrial portuarias, espazos onde substituído polo crecemento dos antes se localizaban moitas servizos, polo que se fala de industrias polas facilidades para desindustrialización. o transporte, transfórmanse agora en zonas ocupadas por vivendas, oficinas ou  Non obstante, aumenta o valor da equipamentos públicos, para produción, debido á súa crecente mellorar a calidade ambiental e especialización en industrias de maior facer rendibles solos en zonas contido tecnolóxico ou de centrais. coñecemento, como a farmacéutica, electrónica e informática, fabricación de  Nas periferias urbanas, xunto vehículos, aeronáutica, industria editorial e aos tradicionais polígonos audiovisual etc., fronte á deslocalización das industriais, xorden agora industrias tradicionais como a parques industriais, de menor confección, moble etc. densidade e maior calidade, xunto a parques empresariais de oficinas e  Prodúcese unha terciarización áreas loxísticas para transporte industrial, pola que boa parte das empresas
  • 40. Paisaxes industriais en áreas rurais Nas últimas décadas prodúcese unha reindustrialización en dous tipos de áreas:  Os núcleos rurais ofrecen solo e man de obra barata, polo que atraen industrias que buscan reducir custos e empregan traballadores pouco cualificados. Estes núcleos enfróntanse cada vez máis á competencia dos novos países industriais.  Os núcleos especializados, onde as pequenas empresas locais realizan innovacións nos seus produtos ou nas súas formas de traballo; colaboran, ademais, para conquistar novos mercados cuns resultados moito máis favorables.
  • 41.  Eixes de desenvolvemento industrial Estes eixes corresponden aos núcleos dispostos ao longo das grandes vías de comunicación que conectan as principais cidades do país. Neles produciuse a instalación dun gran número de empresas industriais e de transporte, debido a varios factores de localización combinados: o solo é moito máis barato ca nas grandes cidades, e non adoita haber tantas limitacións urbanísticas e ambientais para as industrias; a mellora das infraestruturas de transporte reduce os custos que xera o desprazamento de mercadorías a maiores distancias; as empresas inmobiliarias promoveron novos polígonos industriais, adaptados ás necesidades de todo tipo de empresas. Nestes eixes construíronse tamén grandes plataformas loxísticas, con naves destinadas ao almacenamento de mercadorías, que moitas veces Plataforma teñen unha xestión informatizada e unha loxistica xunto a automatización dos procesos de carga e eixes de descarga, e contan con numerosas portas de comunicación. embarque para os camións.
  • 42. Principais plataformas e zonas de actividades loxísticas en España
  • 43. Paisaxes da innovación: parques tecnolóxicos e científicos A crecente importancia que se lle concede á innovación para mellorar a competitividade das empresas e dos territorios explica a promoción de áreas destinadas a albergar actividades intensivas en coñecemento e profesionais de alta cualificación, co obxectivo de convertelos en núcleos de investigación e desenvolvemento tecnolóxico, os tecnopolos. A partir do exemplo pioneiro do parque científico construído pola Universidade de Stanford (1951), en California, que deu orixe ao posterior desenvolvemento do Silicon Valley, en España iniciouse a construción de parques tecnolóxicos desde 1985, impulsados polos Gobernos autonómicos. En 1988 creouse a Asociación de Parques Científicos e Tecnolóxicos de España (APTE) para favorecer a súa colaboración. As paisaxes da innovación rexistraron un rápido crecemento nos últimos anos. A APTE conta na actualidade con máis de 70 parques, en que se instalan 3800 empresas, que dan emprego a 100 000 traballadores. Predominan as empresas de informática, electrónica e telecomunicacións, as de consultoría e asesoría técnica, as farmacéuticas e de biotecnoloxía, xunto a centros públicos de investigación. Case todas as comunidades autónomas contan, polo menos, cun destes parques, aínda que o seu dinamismo foi desigual e a súa capacidade de
  • 44. Os PARQUES TECNOLÓXICOS teñen as Na última década, os centros seguintes características: que máis aumentaron son os Trátase de espazos de elevada calidade PARQUES CIENTÍFICOS: urbanística e ambiental, ben comunicados  Están promovidos, na súa e accesibles, destinados a albergar maioría, por empresas de base tecnolóxica e institucións universidades, coa de I+D, xunto a centros universitarios. colaboración de Gobernos Para potenciar o nacemento de novas autonómicos e locais. empresas innovadoras, contan con centros  Destínanse a actividades de ou incubadoras de empresas onde se ofrecen pequenos locais en alugamento a I+D e formación baixo prezo, así como servizos de apoio superior, pero non contan con para acoller durante un período de tempo fabricación directa, polo que o limitado (xeralmente, dous ou tres anos) seu tamaño adoita ser inferior. iniciativas que se consideran innovadoras e viables. Xunto as parcelas onde se sitúan as empresas tecnolóxicas que realizan tarefas de fabricación, constrúense edificios multiempresariais onde se localizan aquelas outras que só necesitan oficinas ou pequenos locais. Lévanse a cabo actividades de formación especializada e de difusión de novas
  • 45. Parque Tecnológico y Logístico de Vigo
  • 46. 4 SITUACIÓN ACTUAL DAINDUSTRIA: DESAFÍOS E GLOBALIZACIÓN. PREGUNTA TEMA
  • 47. SITUACIÓN ACTUAL DA INDUSTRIA EN ESPAÑA E GALICIA. DESAFÍOS: PROBLEMAS ESTRUTURAIS (DIMENSIÓN, I+D+I, TECNOLOXÍA) E CONSECUENCIAS DA INCORPORACIÓN Á UNIÓN EUROPEA. TENDENCIAS RECENTES DA INDUSTRIA EN ESPAÑA: GLOBALIZACIÓN E DESLOCALIZACIÓN.
  • 48. Situación actual da industriaespañola A industria española despois da súa entrada na Unión Europea viviu un proceso de modernización produtiva, aínda que tivo que superar un período de crise a partir do ano 1990 que se agudizou no ano 1993. A mediados dos noventa a industria española, xa recuperada, convertérase no sector de actividade máis produtivo grazas á moderación salarial e á flexibilidade na contratación laboral. A industria tivo un bo ritmo de crecemento de vendas, produción e demanda aínda que vai perdendo importancia dentro do conxunto de actividades económicas a causa da terciarización xeral do emprego. No entanto, en 2007 xorde a crise financieira en Estados Unidos e aféctalle a economía mundial. Na Unión Europea iniciouse unha tendencia xeral á baixa, que en España se reflicte cunha recesión da carteira de pedidos, un aumento dos stocks e unha desaceleración do emprego.
  • 49. Desafíos: problemas estruturais(dimensión, I+D+i, tecnoloxía) e consecuencias daincorporación á Unión Europea.A Industria española sofre de problemas estruturais que dificultan a súaadaptación ao novo ciclo tecnolóxico:a) A dimensión das empresas é inadecuada. A maioría delas son pequenas(menos de 50 empregados) e medianas (51- 500), pero producen case un terzodo emprego na industria. Os produtos destas empresas son máis caros e menoscompetitivos.b) A investigación é escasa. O investimento en I + D é moi reducido.Actualmente, o investimento é inferior ao 1% do PIB, moi por de baixo doutrospaíses da UE. Ademais son investimentos moi concentrados dende o punto devista sectorial (nos sectores máis dinámicos: electrónica, ordenadores ...) eterritorial (Madrid e de Cataluña).c) A tecnoloxía é atrasada e dependente. España crea poucatecnoloxía, importa moita e apenas exportar. A orixe do atraso tecnolóxico atópasenos reducidos gastos en I + D.As principais consecuencias desta estrutura son a baixa produtividade e
  • 50. As consecuencias entrada de España na UE para a industria española foron diversas: A desaparición dos aranceis entre os Estados membros implicou unha feroz competencia por conseguir a mellor relación calidade-prezo. Moitas empresas optaron por mellorar a tecnoloxía e adaptarse aos mercados, realizando investimentos en investigación e desenvolvemento tecnolóxico ( I+D) e na formación de profesionais. Os países integrantes da Unión Europea aumentaron os seus investimentos significativamente na industria española. En moitas ocasións, o investimento de capital destinouse a comprar empresas xa existentes, o que lles permitiu a estas saír da crise e aumentar a súa produción e rendibilidade. Non obstante, e a pesar desta serie de vantaxes, a estrutura industrial española supuxo un problema á hora de beneficiarse dos investimentos. A excesiva cantidade de PEMES, nun número moi superior ao existente nos países europeos, dificultou a cooperación e o investimento a grande escala, o que converteu a maioría das PEMES en pouco competitivas. A competencia das multinacionais impulsou moitas delas ao peche definitivo.
  • 51.  Ademais a Unión Europea ofreceu a posibilidade de recibir axudas financeiras (Fondos de Cohesión) orientadas a reducir as disparidades económicas e sociais entre os Estados membros. Pero un dos imperativos da UE e da moeda única, o euro, era que as axudas do Estado destinadas as empresas públicas debían desaparecer. Así, o Goberno aplicou, a partir de 1997, unha nova política industrial co obxectivo de reconverter os sectores en crise (carbón, naval e industria de defensa). Unha das medidas aplicadas foi a privatización das empresas en crise, é dicir, poñelas á venda para que fosen xestionadas dende o sector privado. A pertenza á Unión Europea, por un lado permitiu mellorar a estrutura industrial española e obrigouna a alcanzar a calidade necesaria para competir no mercado. Por outra banda a competencia é cada vez maior e as subvencións e axudas económicas cada vez máis reducidas. A incorporación de novos países á UE afecta a industria española por diversas causas: estes países gozan dunha maior proximidade ao grande eixe industrial europeo que constitúen os países nórdicos, Alemaña e o Norte de Italia; ademais, a súa estrutura productiva é similar á española, a man de obra, máis barata, e a súa produtividade e cualificación en alta tecnoloxía, maior. Así mesmo o investimento do capital estranxeiro permitiulles a implantación de empresas de alta tecnoloxía co que aumentou o seu potencial industrial dentro da UE.
  • 52. Tendencias recentes da industria en España Na actualidade, España pode considerarse unha potencia industrial, pois ocupa noveno lugar entre os países do mundo polo valor da súa produción industrial e o quinto dentro da Unión Europea.Un 18% do PIB español xérase na industria, ao que debe unirse outro 10% na construción, para sumar un total dun 28% no sector secundario da economía. Pero nos últimos trinta anos, o emprego industrial reduciuse en case un millón de postos de traballo, pese a que a produción obtida seguiu aumentando de forma case constante. Os factores explicativos desa diminución do emprego industrial son varios: Para poder competir en mercados cada vez máis abertos, as empresas deben realizar un considerable esforzo en innovación tecnolóxica cunha crecente mecanización e automatización do traballo, provocando a conseguinte redución de empregos. Nos últimos anos, aumentou a deslocalización de empresas antes instaladas no noso país e que agora trasladan toda ou parte da súa produción cara a países que teñen salarios máis baixos, menores impostos e controis ambientais menos esixentes, pero que contan con traballadores cada vez máis cualificados. A competencia dos novos países industriais, sobre todo asiáticos, provoca un aumento da importación de manufacturas, que substitúen os produtos fabricados en España. Todo isto xerou o peche de fábricas e conflitos sociais naquelas áreas industriais máis afectadas. A globalización supón ter que competir con industrias máis innovadoras e preparadas tecnoloxicamente. Como resultado moitas fábricas pecharon ou tiveron que reducir o seu número de traballadores (o paro aumentou de xeito significativo) e outras tiveron que adaptarse ás novas condicións do mercado (diversificación da súa produción,….. 308) + GALICIA ( 3.3 pax.
  • 53. Galicia  Libro  Páx.308 As grandes empresas localizadas en Galicia contan con capital eminentemente foráneo e están máis vinculadas á industria española ou europea no seu conxunto que á do resto da comunidade autónoma. Na actualidade, o sector secundario ocupa en torno ao 29% da poboación activa galega, similar á porcentaxe española (30%), o que indica un importante desenvolvemento do sector nas últimas décadas. Non obstante, algúns dos subsectores empresarias localizados en Galicia supoñen un gran custo ambiental (celulosa de Pontevedra, a refinería da Coruña,..). As empresas industriais galegas, salvo excepcións, caracterízanse polo seu pequeño tamaño, o que as fai pouco competitivas, ao teren dificultades para incorporar innovacións tecnolóxicas. Os principais subsectores industriais localízanse ao longo do Corredor Atlántico, sobre todo na área metropolitana de Vigo e no Golfo Ártabro, que conta con mellores infraestruturas de comunicación e cunha rede empresarial consolidada: construción naval, industria automobilística, sector alimentario (industria conserveira de peixe, os conxelados de produtos do mar, produtos avícolas), o ramo da madeira (FINSA) ou a industria téxtil e da confección (Inditex).
  • 54. 5A ENERXÍA: A DIVERSIDADE DE FONTES DE ENERXÍA. Estudiar por fotocopias
  • 55. • Transporte e industria son os usos principais. • Existen importantes refinerías (A Coruña) pero o cru Petróleo importase de Arabia saudita, Irán, Iraq, México e Nixeria. • Emprégase principalmente nas centrais térmicas para producir enerxía eléctrica Carbón • Crisis importante. Peche de minas en Asturias, Castilla-León e Andalucía. • Empregase para uso industrial e domésticoGas natural • Exportase de Arxelia e Libia. • Enerxía nuclear. Uranio • En España existen 15 centrais nucleares (9 en funcionamento). • Aproveita a forza do vento. Eólica • Localízase en numerosas zonas do país. • Enerxía eléctrica e térmica. Solar • Metade sur peninsular e litoral do mediterráneo.
  • 56. -Santa María deGaroña-Valdellos II: dado queValdellos I sufrió unincendio en 1989, elcual le costo su cierre.Se espera su definitivaclausura en 2028.- Trillo- Zorita- Ascó I y II- Cofrentes- Almarar I y II- Además de unalmacén de residuosde baja y mediaintensidad en el Cabril
  • 57. CENTRAL TÉRMICAde As Pontes de GarcíaRodríguez,A coruña
  • 58. Refinería de Repsol, A Coruña
  • 59. http://radiomacutogalicia.blogspot.coma galicia máis contaminada 1. Elnosa (Pontevedra) 2. Grupo Empresarial ENCE, S.A. (Louzirán, Pontevedra) 3. Refinería de Repsol A Coruña 4. Incineradora de Sogama, Cerceda (A Coruña) 5. Cementeira Cementos Cosmos (Oural, Lugo)
  • 60. http://radiomacutogalicia.blogspot.coma galicia máis contaminada A fábrica papeleira e de cloro do grupo Ence- Elnosa, ten o dubidoso mérito de ter feito doblete na lista das fábricas máis contaminantes de Galicia: nada máis e nada menos que o primeiro e segundo posto, según o estudio realizado polo grupo ecoloxista Greenpeace. Gracias a estas dúas industrias, Pontevedra é, según a organización, o punto máis contaminado de Galicia debido as verteduras da fábrica. En dito estudio, recóllense os efectos contaminantes das diferentes industrias. INDUSTRIA PAPELERA EFECTOS DE SU CONTAMINACIÓN El proceso de fabricación del papel trae aparejado el uso de sustancias químicas altamente tóxicas como el dióxido de azufre (causante de la lluvia ácida), el dióxido de cloro, clorofenoles (organoclorados), hipoclorito, dioxinas y furanos que son vertidos a la atmósfera y al medio hídrico (ríos y costas) y que pueden provocar trastornos en el sistema inmunológico, nervioso y reproductor debido a sus compuestos cancerígenos y mutagénicos."
  • 61. central nuclear de Ascó enTarragona
  • 62. Central biomasa, allariz
  • 63. VOCABULARIO
  • 64. • Estrutura de organización empresarial que permite a diminución do custe por unidade Economías de ao aumentar o volume da escala produción. • Nas últimas décadas a mellora dos transportes e as comunicacións permitiron a moitas empresas reducir os custos de produción. • Desprazamento da actividade industrial desde as grandes cidades e as rexións de maior densidade cara a outras periféricas.Difusión industrial • Este proceso intensificouse en España nas últimas década debido a varias causas, entre elas o forte aumento dos custos nas grandes áreas urbanas e a mellora dos transportes e as comunicacións.
  • 65. • Aquelas que se obteñen de fontes naturais virtualmente inesgotables, ben sexa pola inmensa cantidade de enerxía que conteñen, ben porque son capaces de rexenerarse por medios naturais. • Entre as enerxías renovables cóntanse a hidroeléctrica, eólica, solar, xeotérmic a, maremotriz, a biomasa e os biocombustibles.Enerxías Renovables • Aquelas que non se esgotan co seu consumo, senón que se renovan periodicamente de forma natural. Supoñen tamén un menor impacto ambiental, polo que adoitan cualificarse como enerxías limpas. Eólica, solar, biomasa, xeotérmica e maremotriz son renovables. • España é a segunda produtora mundial de enerxía eólica, tras
  • 66. • Os Fondos Estruturais son instrumentos da Unión Europea que teñen por obxecto reducir as diverxencias de desenvolvemento entre as Fondos rexións, e busca reforzar a cohesión económica e social. estruturais • O Fondo Europeo de Desenvolvemento Rexional (FEDER) –destinados ás rexións menos favorecidas- e o Fondo Social Europeo (FSE) – destinado á formación, para fomentar as oportunidades de emprego. • Contratación dunha empresa por outra para que realice unha parte da súa actividade seguindo as indicacións, características e prazos que se lleSubcontratación impoñen. • Utilízase a miúdo por grandes empresas para abaratar os seus custos, ou porque buscan PEMEs moi especializadas nunha tarefa. • Nova rama industrial que ten como finalidade desenvolver tecnoloxías limpas para a industria e non contaminar nos procesos de produción, distribución e consumo.Industrias verdes • Reciclan ou reutilizan algún tipo de material (cartón, papel, plástico....), reducen ao mínimo as emisións de gases efecto invernadoiro, dispoñen de planta de tratamento de auga e de residuos sólidos,…
  • 67. Materias primas • Materias primas que pola súa importancia son vitais para a existencia económica ou estratéxicas política de certos Estados e inflúenhttp://www.solidarid poderosamente nas decisións políticasad.net/noticia/4103/ que se toman nestes países. causa-de-las- • Petróleo, gas natural ou uranio. guerras-materias- • España, é un país dependente enerxeticamente, importa a maioría daprimas-estrategicas enerxía que consome (petróleo e gas • natural).industrial creado por iniciativa Espazo estatal co fin de atraer empresas de tecnoloxía avanzada e xeradoras de innovación. Estes centros adoitan manter unha estreita vinculación coas universidades e cos centros de investigación. Parque • En España iniciouse a construción de tecnolóxico parques tecnolóxicos desde 1985, impulsados polos Gobernos autonómicos. • En 1988 creouse a Asociación de Parques Científicos e Tecnolóxicos de España (APTE) para favorecer a súa
  • 68. Concentración industrialIndustrias punta • Asociación ou fusión de empresas• Industrias que empregan para ser máis competitivas. unha tecnoloxía avanzada, que destinan • A concentración de empresas dun moitos recursos a mesmo sector recibe o nome de investigación e precisan concentración horizontal. Por de persoal altamente exemplo, algunhas industrias cualificado. siderúrxicas.• Informática, telecomunica • A concentración de empresas de cións, microelectrónica,.. distintos sectores que operan en diferentes etapas do proceso produtivo recibe o nome de concentración vertical. Por exemplo, a industria téxtil Deslocalización (tecidos, confección,..) • Traslado dunha empresa cara a rexións ou países onde a man de obra é máis barata ou ten vantaxes fiscais co fin de reducir os custos de produción. • Téxtil, calzado e electrónica.
  • 69. Deslocalización Las empresas se van a mover buscando costes laborables moderados, condiciones de trabajo más flexibles (menores exigencias de seguridad, mayor jornada...), legislaciones menos rigurosas con el medio ambiente, y una cierta estabilidad política con instituciones que aporten confianza, un mínimo nivel en las infraestructuras y una cierta cualificación profesional... Muchos países de la Europa del Este, Latinoamérica y Asia reúnen estas condiciones. http://elpais.com/diario/2006/04/23/negocio/11458000 48_850215.html (noticia) http://www.youtube.com/watch?v=G8QjJMiiDgE&feat ure=related (video)
  • 70.  Un ejemplo: en 1995, la cadena de tiendas GAP vendía en los Estados Unidos camisas made in El Salvador. Por cada camisa vendida a veinte dólares, los obreros salvadoreños recibían18 centavos. Los obreros, o mejor dicho las obreras, porque eran en su mayoría mujeres y niñas, que se deslomaban más de catorce horas por día en el infierno de los talleres, organizaron un sindicato. La empresa contratista echó a trescientas cincuenta. Vino la huelga. Hubo palizas de la policía, secuestros, prisiones. A fines de 1995, las tiendas GAP anunciaron que se marchaban a Asia. Patas arriba. La escuela del mundo al