Column CMC 19 mei 2009
In september 2007 gaf ik als gastdocent bij de Reinwardt Academie, HBO opleiding
bachelor erfgoed en master museology, aan mijn studenten de opdracht om met z’n
allen een weblog te beginnen over ‘e-Cultuur, erfgoed, musea, nieuwe media, web 2.0’.
Eén van de studenten bedacht de naam Erfgoed 2.0 en een kwartier later hadden we
een weblog. En dan begint het pas goed.
Zelf vond ik het ook handig een plek te hebben waar ik de voor mij relevante
onderwerpen kon bewaren, overdenken (deels geholpen door commentaren en
aanvullingen van bezoekers) en terugvinden; mijn eigen vakblad en naslagwerk tegelijk.
De studenten gingen nadat de lessen waren afgelopen verder met de volgende lessen,
maar ik had mijn ‘knollentuin’ gevonden. De volgende lichting studenten heeft een wiki
over e-Cultuur en erfgoed opgezet.
Anderhalf jaar na de eerste blogpost is Erfgoed 2.0 uitgegroeid tot een niche-netwerk
voor erfgoedspecialisten in de breedste zin. Inmiddels is Erfgoed 2.0, naast summiere
aanwezigheid op Flickr, YouTube, Slideshare, Ning en Netvibes, vooral ook actief via
Twitter en via LinkedIn, waar onze groep binnen een half jaar meer dan 600 leden telt.
Er wordt inhoudelijk sterk gediscussieerd over tal van vakgerelateerde onderwerpen.
Een wapenfeit: recent zijn we uitgenodigd op de mondiale CIDOC conferentie in
Santiago de Chile om te komen vertellen over onze opzet en resultaten. Het is eigenlijk
een soort tuinieren voor gevorderden, op een volkstuintje weliswaar, en nu mogen we
dus in Chili onze pompoen laten zien. Omdat het voor de sector interessant is hoe wij
dat doen.
Dat tuinieren kost veel tijd maar het levert evenredig veel informatie, inzicht, kennis en
connecties op. Liefdewerk oud papier is een term die nogal bij de sector past.
Het netwerk is ook zakelijk interessant. Ik wordt gevraagd als consultant, geef lezingen/
presentaties en voor geïntegreerde crossmedia- communicatie- en
tentoonstellingsconcepten voor de erfgoedsector moet je ook bij mij zijn. Binnenkort
gaan we ook trainingen aanbieden. Deze aanpak is niet nieuw, ik zag zoiets eerder al bij
Frankwatching gebeuren, en zo zie je maar hoe ontwikkelingen uit die hoek op sommige
punten als blauwdruk kunnen fungeren voor de erfgoedsector.
In november 2008 stuurde ik de organisatie van het CMC een mail met het voorstel om
tijdens één van de crossmedia café’s een ontmoeting tot stand te brengen tussen de
gebruikelijke bezoekers van het CMC, die ik voor het gemak even de Media, IT, AV en
Telecom zal noemen, en de erfgoedsector. Ik ben al geruime tijd bezoeker van de
CMC’s en ik merkte dat wat daar ter sprake komt dikwijls interessant is voor de
erfgoedsector. Dan gaat het om techniek, om toepassingen, maar ook om een denk- en
handelwijze.
Column CMC 19 mei 2009
ideeontwikkeling + creativiteit
Erfgoed 2.0

Deze ontwikkelingen bereiken de erfgoedsector ook wel, maar soms pas na verloop van
tijd. In het beste geval kunnen we spreken van parallelle ontwikkelingen. Samenwerking
zal de innovatie flink aanwakkeren, zou extra gereedschappen, kansen en partnerschap
genereren en aan nieuwe media formats extra betekenis en impact geven. Crossmedia
betekent immers bereik, “vinden boeien binden” zoals Bladendokter en mentor Rob van
Vuure me leerde (tja, Rob van Vuure...). Beide sectoren zouden dus goed kunnen
meeliften op elkaars bereik. Hou daarbij voor ogen dat musea, en archieven en
bibliotheken niet langer aleen maar stoffige bewaarplaatsen zijn, maar steeds vaker
hippe tenten die de vernieuwing zoeken, die experimenteren met media en marketing.
Voor deze keer is de ontmoeting toegespitst op digitale archieven zoals van Beeld en
Geluid. De cultureel erfgoedsector is eigenlijk erg divers. We spreken, naast archieven
zoals die van NIBG, vaak van musea en collecties, maar ook van historische
verenigingen, monumenten, living history, volkscultuur, genealogie, archeologie,
polderlandschappen, grafheuvels, etc... volkstuintjes... Dus niet alleen hippe tenten. De
diversiteit is soms lastig, maar meteen ook een kracht. Zeker in Nederland is er geen
niche of er is wel een museum, met bijbehorende doelgroep, voor.
Ze zijn momenteel allemaal bezig met digitaliseren, met afspraken over standaarden, ze
proberen met meer of minder enthousiasme - hangt ook van het budget af - nieuwe
media te integreren in hun tentoonstellings- en communicatiebeleid, ze zijn op zoek naar
ambassadeurs, naar een betrokken doelgroep die liefst moet participeren en bij elke
organisatie gaat dat verschillend. Een Duizend Eilandenrijk waar verkaveling gaande is.
Over tuinders gesproken...
De overeenkomsten zijn allereerst de maatschappelijke functie. Daarnaast een regionale
of locale impact; cultureel erfgoed gaat vaak over identiteit. Collecties, authentieke
hoogwaardige content, is wat ze gemeen hebben. Collecties die vele thema’s omvatten,
content die van alle tijden is maar vooral ook van nu, die kan worden hergebruikt,
herbestemd, geherinterpreteerd. Verhalen die mensen bindt en boeit. En wanneer beide
sectoren samen optrekken kunnen zij nieuwe verhalen ontwikkelen, verhalen van nu en
straks.
De thema’s die voortkomen uit de context van de collectie, staan doorgaans dicht bij wat
ons in de samenleving bezighoudt. En daarom ook betrokkenheid en passie. Zoals ik al
zei: oud papier, kunst, film, maar vooral liefdewerk.
Waar crossmedia gaat over bereik en verhalen (storytelling) kan de erfgoedsector beide
leveren. Web 2.0 gaat dan over betrokkenheid en gesprekken en dat zijn de nieuwe
ontwikkelingen binnen de erfgoedsector, waar ze naarstig op zoek zijn naar techniek en
formats die dit kunnen faciliteren. Erfgoedinstellingen zijn op zoek naar innovatie. En ze
bieden content, verhalen, thema’s, authenticiteit, mogelijkheden voor maatschappelijk
verantwoord ondernemen, doelgroepen, soms ook budgetten en een podium c.q. event
dat zich uitstekend verbindt met andere media.
Een Vermeercentrum in Delft leent zich uitstekend voor citymarketing, maar voor
sommigen is dat verkwanselen van wat echt waarde heeft, de diepgaande
cultuurbeleving. Terwijl ik er van overtuigd ben dat beide sectoren baat hebben bij een
respectvol maar ook creatief en gedurfd gebruik van cultureel erfgoed. Bekend maakt
bemind, maar voor die bekendheid moet je wel de mogelijkheden creëren.
Checklist 10 X M voor crossmedia concept
ideeontwikkeling + creativiteit
Erfgoed 2.0

Tot zover zijn er veel open deuren. Iedereen is van goede wil en weet elkaar te vinden,
als het moet. Toch is mijn ervaring dat de kruisbestuiving tussen beide sectoren nog
goed op gang moet komen.
Het goede nieuws is verder, dat er bijvoorbeeld in Friesland volop vernieuwing gaande
is. Met een integraal voorstel voor de provincie willen musea, bibliotheken en archieven
het Verhaal van Friesland vertellen, waarbij zowel op de Friese bevolking en nazaten als
op toeristen gemikt wordt. Er is bijvoorbeeld het weblog dat bezoekers laat participeren
bij de tentoonstelling Scherven en Geluk over trouwserviezen in Nederland van
Keramiek Museum Het Princessehof. Mensen kunnen foto’s van hun servies insturen
(via Flickr), al dan niet begeleid door hun eigen verhaal. Daarmee werd een snaar bij de
doelgroep geraakt. Met zoveel toeloop bij de opening, dat uitgeweken moest worden
naar een kerk.
Het Fries Museum doet ook, samen met 26 andere musea, mee aan het project
‘Wikipedia Loves Art/NL”, een initiatief van Creative Commons en Wikimedia Nederland
in samenwerking met Erfgoed Nederland en Museumn8.
In Tilburg en Middelburg is ook volop vernieuwing gaande, Archief 2.0, ZBDigitaal
(Zeeuwse Bibliotheek) en Bibliotheek 2.0 zijn voortrekkers van vernieuwing.
Het Rijksmuseum heeft al geruime tijd de Rijkswidget, het Maritiem Museum in
Rotterdam, het Nationaal Glasmuseum in Leerdam, Zuiderzee Museum in Enkhuizen,
het Nationaal Archief en met hen nog veel erfgoedinstellingen zijn ook voorlopers in de
toepassing van web 2.0 mogelijkheden, daarin voorgegaan door o.a. het Powerhouse
Museum in Sidney, het Brooklyn Museum, het Indianapolis Museum of Art e.a. In
Gelderland probeert Stichting Gelders Erfgoed een crossmediale invulling te geven aan
de jaarlijkse uitgave de Museum Kijkwijzer.
En heleboel pompoenen en er is niet eens zoveel nodig om te uit te laten groeien tot
koetsen.
En in Nederland zijn er ook voorbeelden van toepassingen die verder gaan dan het
inruimen van een kanaal op YouTube. Ik wil er 2 bij jullie introduceren: Narb en
WatWasWaar.
1. WatWasWaar
Op WatWasWaar kan je over elke plek in Nederland historische gegevens vinden. De
informatie is heel divers, van archiefstukken tot oude kaarten en afbeeldingen, verschilt
per locatie (hoe kan het ook anders) en is afkomstig uit de rijke collecties van een
toenemend aantal plaatselijke, regionale en landelijke archiefinstellingen in Nederland.
Na WatWasWaar is er nu ook een nieuwe app.
2. Narb
People Filtered Art. Discover, discuss and collect art online. “In essentie zijn wij een
kunst ontdekkings site met sociale functionaliteit. We tonen welke exposities er op dit
moment te zien zijn, vergelijkbaar met een tijdschrift of een uitgids, maar we voegen
daar instrumenten aan toe om te filteren en te discussieren die mensen helpen kunst te
vinden waar ze enthousiast van worden. Die ze van de bank krijgt en het museum in.”
Column CMC 19 mei 2009
ideeontwikkeling + creativiteit
Erfgoed 2.0