Scriptie Cultureel Erfgoed                                   2011-2012             Netwerken of samenwerken?        ‘Over ...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                         2011-2012             Netwerken of samenwerken?        ...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                        2011-2012‘Een belangrijk...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                           2011-2012Samenvatting...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                              2011-2012Door het ...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                           2011-2012Innoveren bu...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                            2011-2012SummaryThis...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                                2011-2012Besides...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                               2011-2012Voorwoor...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                                                ...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                                                ...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                                                ...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                                                ...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                                                ...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                           2011-2012Methode en v...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                           2011-2012Uit de vier ...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                        2011-2012InterviewsVoor ...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                           2011-2012Situatiesche...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                                     2011-2012Fi...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                      2011-2012gemeenschappelijk...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                           2011-2012     1. Erfg...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                                    2011-20121.1...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                                             201...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                                          2011-2...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                                    2011-20121.2...
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                                     2011-20121....
Scriptie Cultureel Erfgoed                                                                                               2...
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief

1,627

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,627
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
14
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Afstudeerscriptie netwerkbijeenkomsten sylvana bol definitief"

  1. 1. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012 Netwerken of samenwerken? ‘Over de behoefte aan samenwerken en kennisdeling in de erfgoedsector’ Sylvana Bol - 608027 0 Sylvana Bol - 608027
  2. 2. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012 Netwerken of samenwerken? ‘Over de behoefte aan samenwerken en kennisdeling in de erfgoedsector’Student: Sylvana BolAdres: De Weiden 41Postcode en woonplaats: 2361 VX WarmondE-mailadres: sylvana.bol@student.ahk.nlStudentnummer: 608027Datum: 1 juni 2012Begeleider: Simone StoltzOnderdeel: AfstudeerscriptieOpleiding: Bachelor Cultureel ErfgoedSchool: Reinwardt Academie 2012 1 Sylvana Bol - 608027
  3. 3. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012‘Een belangrijke taak van de erfgoedsector is om het materiaal zo breed mogelijk toegankelijk te maken. Omdit op een zinvolle manier te doen, is het van groot belang om in de huid van de gebruiker te kruipen.’(Harry van Vliet, Lectoraat Crossmedia Content, Hogeschool Utrecht) 2 Sylvana Bol - 608027
  4. 4. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012SamenvattingDeze afstudeerscriptie is het resultaat van een onderzoek naar de mogelijke waarde vannetwerkbijeenkomsten bij het digitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatie voor publiek. Daarnaast richtdeze scriptie zich op de mogelijkheden die netwerkbijeenkomsten kunnen bieden op het gebied vansamenwerken en kennisdeling binnen de erfgoedsector. Dit onderzoek dient ter afsluiting van de BachelorCultureel Erfgoed en heeft betrekking op erfgoedinstellingen die kampen met problemen bij het digitaaltoegankelijk maken van erfgoedinformatie en hierbij op zoek zijn naar vormen van samenwerking enkennisdeling. Tevens onderzoekt deze scriptie de rol van netwerkbijeenkomsten in dit proces.Het toegankelijk maken van digitale erfgoedinformatie is de afgelopen decennia aan verandering onderheviggeweest. Diverse instellingen spanden zich in om erfgoedcollecties voor publiek digitaal te ontsluiten enaudiovisueel materiaal online beschikbaar te maken. Ondanks dit gegeven wordt het proces dat aan hetdigitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatie vooraf gaat, niet door elke erfgoedinstelling evennauwkeurig uitgevoerd. Het gevolg hiervan is dat wetenschappers en andere gebruikers bronnen niet kunnenvinden of doorzoeken, waaruit valt af te leiden dat het digitaliseringsproces in de erfgoedsector nog niet oporde is.De erfgoedsector staat momenteel voor de uitdaging om nieuwe methodes te vinden om een financieeldraagvlak voor kunst en cultuur te realiseren en gemeenschappelijke vormen van standaardisering teontwikkelen. Om dit te kunnen bewerkstelligen, dienen er nieuwe verbindingen worden aangegaan metandere sectoren, doelgroepen en gemeenschappen. Daarnaast dient het ondernemerschap in de sector teworden vergroot.Het aangaan van nieuwe samenwerkingsverbanden en het verbreden van de blik naar buiten gebeurt nietvanzelf. Vernieuwing gaat samen met onderzoeken, bestuderen en bezinnen. De erfgoedsector heeft behoefteaan standaardisering op het gebied van het digitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatie. Door opdezelfde manier als collega-instellingen en verwante erfgoedorganisaties content digitaal te ontsluiten, kan eengemeenschappelijk doel worden gerealiseerd, namelijk het digitaal beschikbaar maken van erfgoedcontentvoor publiek.Doordat er in de erfgoedsector een toenemende vraag naar digitale erfgoedinformatie is ontstaan en op welkemanier deze het beste voor publiek toegankelijk kan worden gemaakt, richten steeds meer organisaties zich opsamenwerkingsverbanden met andere erfgoedinstellingen. Deze samenwerkingsverbanden zijn veelal hetresultaat van een opkomend fenomeen binnen de sector, namelijk ‘netwerkbijeenkomsten’. Op dezebijeenkomsten komen erfgoedprofessionals bijeen om met elkaar van gedachten te wisselen over onderandere aan welke (digitale) erfgoedinformatie in de sector momenteel behoefte is en op welke manier menhier een bijdrage aan kan leveren.Erfgoedorganisaties zoeken bij het digitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatie contact met andereerfgoedinstellingen, netwerkbijeenkomsten en conferenties met als doel informatie vergaren overgemeenschappelijke knelpunten waarmee diverse erfgoedinstellingen te maken hebben. De knelpuntenhebben betrekking op het digitaliseren van erfgoedinformatie, en de vraag op welke manier dit helder enefficiënt kan worden uitgevoerd. Om hier een antwoord op te krijgen, bezoekt men netwerkbijeenkomsten,waar men met professionals uit de sector bespreekt op welke manier men hier binnen de eigen organisatiemee omgaat en geeft men elkaar tips om problemen op te lossen of te voorkomen.Gedreven vanuit individuele en organisatorische belangen gaan veel instellingen een samenwerkingsverbandmet een collega-instelling of verwante sector aan. Hierin worden gemeenschappelijke doeleinden ten aanzienvan het digitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatie gerealiseerd. Om een succesvol en langdurigsamenwerkingsverband aan te gaan, dienen gemeenschappelijke kennis en expertise optimaal te wordenbenut, gezamenlijke doelstellingen te worden geformuleerd en conflicten tijdig te worden opgelost. 3 Sylvana Bol - 608027
  5. 5. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012Door het gezamenlijk belang zo groot mogelijk te maken, kunnen collectieve doelstellingen wordengerealiseerd en langdurige samenwerkingsverbanden in stand worden gehouden.Nieuwe (sociale) media kunnen een belangrijke rol spelen binnen erfgoedinstellingen en netwerken.Nieuwe media kunnen door erfgoedinstellingen worden ingezet bij het delen van erfgoedinformatie met desector en het publiek. Daarnaast kunnen zij binnen netwerkbijeenkomsten voor diverse doeleinden wordeningezet, zoals (online)informatie met elkaar delen en communiceren over behandelde themaonderwerpen.De media publiceren informatie, en zorgen ervoor dat zowel instellingen, organisaties en het publiek informatieop verschillende manieren toegankelijk kunnen maken. Hierdoor ontstaat een netwerkproces waarininformatie en kennis met elkaar worden gedeeld en gezamenlijk toegankelijk worden gemaakt. Om die redenkunnen nieuwe media als online netwerken functioneren en kunnen erfgoedinstellingen en deelnemers vannetwerken via de media zowel online als offline netwerken.Naast het gebruik van nieuwe media, kunnen erfgoedinstellingen gebruik maken van de Behoeftepiramide vansocial media & personal branding expert John Antonios bij het digitaal toegankelijk maken vanerfgoedinformatie. Met behulp van de piramide wordt duidelijk op welke manier men binnenerfgoedinstellingen of netwerkbijeenkomsten nieuwe media kan inzetten om erfgoedinformatie digitaal teontsluiten en eigen geld te verdienen. Wel dient hierbij met factoren zoals transparantie en bereidheid totdelen rekening te worden gehouden.AdviesWanneer erfgoedinstellingen netwerkbijeenkomsten als hulpmiddel willen inzetten bij het digitaal toegankelijkmaken van erfgoedinformatie en op zoek zijn naar vormen van samenwerking en kennisdeling, dient met devolgende punten rekening te worden gehouden: verbreed de blik naar buiten, creëer waarde en innoveerbusiness -en verdienmodellen. Indien met deze aspecten rekening wordt gehouden, kunnennetwerkbijeenkomsten als waardig hulpmiddel bij het digitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatiefungeren. Indien dit niet het geval is, kunnen netwerkbijeenkomsten bijdragen aan de informatiebehoefte vanerfgoedprofessionals en mogelijk leiden tot samenwerkingsverbanden met collega’s uit het erfgoedveld, maarzal hiermee geen positief antwoord op de hoofdvraag van dit onderzoek kunnen worden gegeven.Blik naar buiten verbredenAllereerst dienen erfgoedinstellingen de blik naar buiten te verbreden. Menig organisatie is geneigd om demiddelen die binnen de eigen instelling voor handen zijn te raadplegen en hierdoor kosten te besparen.Hierbij realiseert men zich niet dat niet alle informatie zich binnen de eigen instelling bevindt en deze zichwellicht bij collega-instellingen of verwante sectoren begeeft. Mede door de bezuinigingen binnen de sectorrealiseert men zich meer dan ooit tevoren dat samenwerkingsverbanden binnen en buiten de sector eenoplossing kunnen vormen wanneer het gaat om kostenreducering en op een effectieve manierorganisatiedoelstellingen behalen. Door de blik naar buiten te verbreden en actief op zoek te gaan naarsamenwerkingsvormen, kunnen kosten worden bespaard en (tezamen) geld voor de instelling wordenverdiend. Denk hierbij aan het gemeenschappelijk organiseren van een tentoonstelling die in beideninstellingen is te bezichtigen en de opbrengsten met elkaar te delen of een studentenavond binnen deinstelling te organiseren die wordt georganiseerd door vrijwilligers.Waarde creërenDe primaire doelstelling van erfgoedinstellingen heeft betrekking op het fysiek en digitaal toegankelijk makenvan de eigen collectie en haar bijbehorende informatie. Door waarde aan deze content toe te voegen, kan eraan bezoekers een experience worden meegegeven. Dit kan bijvoorbeeld worden gedaan door deerfgoedinstelling een bepaalde rol te laten vervullen, zoals de rol van ervaringsmaker. Hierbij biedt de instellingeen ervaring aan (zoals het bekijken van een interactieve tentoonstelling waar men foto’s mag maken en viaeen afgesloten netwerk met elkaar kan delen) die voor een bezoeker waarde kan creëren. Door het toevoegenvan waarde aan een instelling en haar objecten, zijn bezoekers geneigd om de website of instelling vaker tebezoeken en zorgt dit voor positieve mond tot oor reclame. 4 Sylvana Bol - 608027
  6. 6. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012Innoveren business -en verdienmodellenBusiness -en verdienmodellen zijn van grote waarde voor erfgoedinstellingen. Door als instelling aan de slag tegaan met het Business Model Innovatie of het Business Model Canvas van Alex Osterwalder en Yves Pigneur,kunnen problemen op het gebied van business -en verdienmodellen worden omzeild en kan op zoek wordengegaan naar effectieve verdienmogelijkheden. De verdienmogelijkheden van erfgoedinstellingen kunnen weerworden teruggevoerd op het aangaan van samenwerkingsverbanden met bijvoorbeeld partners binnen ofbuiten de eigen sector. Een goed voorbeeld hiervan is het samenwerkingsverband tussen het RijksmuseumAmsterdam en de HEMA. Door een business model op te stellen, kan een organisatie continu blijvenvernieuwen en meegaan in de ontwikkelingen die ontstaan door een steeds meer digitaal wordendesamenleving en hier middels een samenwerkingsverband met een andere organisatie op inspelen. 5 Sylvana Bol - 608027
  7. 7. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012SummaryThis final assessment is the result of a research to the possible value of meetings for networking to digitallyexpose heritage information for the audience. Besides that, this research is focused on possibilities, likecooperating and sharing knowledge, that meetings for networking can offer to the heritage sector. Thisresearch is the final assessment of the Bachelor study ‘Cultural Heritage’ and is about heritage organizations,which deal with problems in digitally exposing heritage information, and are searching for forms of cooperationand knowledge shearing. This research is also about the role of meetings for networking in this process.Exposing digital heritage information had been changing al lot in the past decennia. Various organizations havebeen trying hard to digitally expose heritage collections and making audiovisual material available online.Despite this effort, is not every heritage organization doing this precise enough. Because of this scientists andusers cannot find sources. This leads to the conclusion that the process of digitalizing is not accurate enough.Heritage is challenging to find new methods of making art and culture profitable and developing new forms ofstandardization. In order to realize this, new connections should be made with other sectors, target groups andcommunities. Besides this the entrepreneurship should be made more important in heritage.Starting new cooperation’s and widening the view outside is not happening automatically. A revolutions copeswith research, studying and thinking. The heritage sector has a need for standardization in digitally exposingheritage information. By exposing digital information like other heritage organizations do, a common goal canbe realized, which is exposing digital heritage content for the public.Because there is an increasing need for digital heritage information and in what way this information can beexposed best, more and more organizations focus on cooperating with other heritage organizations. Thesecooperation’s are mostly the result of a phenomenon within the sector, which are ‘meetings for networking’.At these meetings heritage professionals come together to change thoughts about the possible need forcertain heritage information, and in which way they can help.Heritage organizations search contact with other heritage organizations for digitally exposing heritageinformation, and visit meetings for networking and conferences with the aim gathering information aboutcommon troubles. The troubles are about exposing digital heritage information, and the question in which waythis can operated in a clear and efficient way. To answer this question people visit meetings for networking,where people can meet heritage professionals. People can help each other solving problems.Driven from individual and organizational means a lot of organizations start a cooperation’s with a colleagueorganization or similar sector. In these cooperation’s common goals for exposing digital heritage informationare set and realized. To have a successful and long term cooperation, the common knowledge and expertiseshould be totally used. Common goals should be set and conflicts should be avoided and solved as quick aspossible. By making the common use as big as possible, common goals can be realized and long termcooperation’s can be kept alive.New (social) media can play an important role in heritage organizations and networks. New media can be usedby heritage organizations in sharing heritage information with the sector and audience. Meetings fornetworking can also be used for various goals, like sharing (online) information about important theme’s. Themedia publish information and make sure that organizations and the audience can expose this informationwith this medium. This establishes a networking process in which information and knowledge can be sharedand exposed together. Because of this new media can make online networks function. Heritage organizationsand networks can network online and offline, because of this media. 6 Sylvana Bol - 608027
  8. 8. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012Besides the use of new media heritage organization can use social media & personal branding expert JohnAntonios’ Hierarchy Of Needs in digitally exposing heritage information. With the help of this pyramid it getsclear in what way people within heritage organizations or meetings of networking can use new media indigitally exposing heritage information and being profitable. Elements like transparency and the will for sharingshould be taken in mind.AdviceWhen heritage organizations want to use meetings for networking for digitally exposing heritage informationand are looking for forms of cooperation and sharing knowledge, the following points have to be kept in mind:widen the view outside, create value and innovate business and earning models. When these aspects are keptin mind meetings for networking can be worthy in digitally exposing heritage information. When this is not thecase, meetings for networking can transform information to heritage professionals and possibly lead tocooperation’s with colleagues of heritage, but this will not give a positive answer to the main question of thisresearch.Widen the view outsideAt first heritage organizations should widen the view outside. Many organization use forces within the actualorganization and are hoping to save money this way. People do not realize that not all the information can befound in the organization and that colleagues might have this needed information. Because of cutting in thecosts in the sector people realize more than ever that cooperation’s in and outside of the sector can be asolution for cutting in the costs and realizing the organizations’ goals. By widening the view outside and lookingfor possible cooperation’s, costs can be saved or money can even be made. Think of common exhibitions,which can be visited in both organizations, so that costs and earnings can be splitted, or organizing a student’snight in the organization, which is being organized by volunteers.Creating valuePrimary goals of heritage organizations are about physically and digitally exposing the own collection withadditional information. By adding value to this content, audience can be given an experience. For example byletting the heritage organization fulfill a certain role, like the role of experience maker. The organization offersexperiences (like exhibitions where people are allowed to make pictures, which can be shared in an closednetwork), which can generate value for a visitor. By adding value to an organization and the organization’sobjects, visitors are likely to visit the organization’s website more often. This encourages positive mouth tomouth publicity.Innovating business and earing modelsBusiness and earning models are of great value for heritage organizations. From these business models hadoccurred that the heritage sector has the need for being profitable and a concrete steps plan to accomplishthis. By using the Business Model Innovation Cultural Heritage or the Business Model canvas of AlexOsterwalder and Yves Pigneur, problems of earning models can be avoid. This makes sure that effective earingpossibilities can be found. The earning possibilities of heritage organizations can be established bycooperation’s. A good example is the cooperation between the Rijksmuseum Amsterdam and the HEMA. Bysetting a business model an organization can continue to improve and keep up with developments that occur,because of a world that is getting more a more digital, and cope with this or making advantage of this byestablishing cooperation’s and networks. 7 Sylvana Bol - 608027
  9. 9. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012VoorwoordVoor u ligt een afstudeerscriptie welke het resultaat is van een onderzoek naar de mogelijke waarde vannetwerkbijeenkomsten bij het digitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatie voor publiek.Daarnaast wordt in deze scriptie onderzoek gedaan naar de mogelijkheden die netwerkbijeenkomsten kunnenbieden op het gebied van samenwerken en kennisdeling binnen de erfgoedsector.Deze afstudeerscriptie is geschreven ter afronding van de Bachelor Cultureel Erfgoed aan de ReinwardtAcademie in Amsterdam.Mijn interesse in het onderwerp ‘netwerken binnen de erfgoedsector’ is ontstaan tijdens mijn stageperiode bijIf then is now (voorheen Plaatsen van Betekenis) in het derde studiejaar. If then is now is een erfgoedinitiatiefdat een crossmediaal platform voor cultuurtoeristen wil ontwikkelen en hierbij netwerkbijeenkomsten inzetom deelnemers (erfgoedprofessionals) te bevragen over hun ervaringen met digitale erfgoedprojecten en hunvisie op het door If then is now nog te ontwikkelen erfgoedplatform. Door netwerkbijeenkomsten alshulpmiddel bij het digitaliseren van erfgoedinformatie in te zetten, hoopt If then is now meterfgoedprofessionals helder te krijgen op welke manier het platform een waardevolle bijdrage kan leveren aanhet digitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatie.Tijdens mijn stageperiode merkte ik dat de initiatiefnemers van If then is now bij het ontsluiten vanerfgoedinformatie met diverse obstakels te maken kregen. Knelpunten als tijdgebrek, kennis van nieuwe mediaen de vraag op welke manier geld aan het concept kon worden verdiend, speelden hierbij een belangrijke rol.Daarnaast ontstond binnen de erfgoedsector een toenemende vraag naar samenwerking en de behoefte omeigen geld te verdienen als gevolg van de bezuinigingen binnen de sector. Deze punten vormden voor mij eenextra impuls om na te de denken over (potentiële) samenwerkingsvormen en de rol van netwerken binnen deerfgoedsector.Tijdens het afstudeeronderzoek heb ik verschillende erfgoedprofessionals gesproken die een bijdrage aan detotstandkoming van deze scriptie hebben geleverd. Hun kennis, expertise en enthousiasme hebben eenbelangrijke bijdrage geleverd aan dit onderzoek en mij geholpen bij het vormen van een globaal beeld overnetwerken en samenwerken binnen de erfgoedsector. Graag wil ik van deze gelegenheid gebruik maken en devolgende mensen bedanken voor hun bijdrage aan dit onderzoek.Frans Hoving -Erfgoed NederlandHella Hollander -Coördinator e-depot Nederlandse ArcheologieMarjelle van Hoorn -Projectmanager Vereniging van samenwerkende centra en musea in wetenschap entechniek (VSC)Menno Heling -Mede-initiatiefnemer If then is nowMonica Lechner –Medewerker kwaliteitszorg Stichting Digitaal Erfgoed NederlandNikki Timmermans -Adviseur Stichting Nederland KennislandNynke Coenraads -Medewerker If then is nowRobert Gillesse –Senior medewerker kwaliteitszorg Stichting Digitaal Erfgoed NederlandTheo Meereboer -Oprichter Erfgoed 2.0Daarnaast wil ik mijn scriptiebegeleidster Simone Stoltz bedanken. Zij heeft mij gedurende het proces geholpeneen juiste structuur aan te brengen in deze scriptie en heeft met haar advies en expertise een belangrijkebijdrage geleverd aan dit onderzoek.Tot slot wil ik een ieder die op enige wijze een bijdrage heeft geleverd bij het schrijven van deze scriptievriendelijk bedanken.Sylvana Bol, Warmond 2012 8 Sylvana Bol - 608027
  10. 10. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012InhoudsopgaveInleiding................................................................................................................................................................. 13Methode en verantwoording ................................................................................................................................ 14Situatieschets ........................................................................................................................................................ 171. Erfgoedinitiatieven ....................................................................................................................................... 20 1.1 If then is now .............................................................................................................................................. 21 1.1.1 Organisatie .......................................................................................................................................... 21 1.1.2 Doelgroepen ........................................................................................................................................ 21 1.1.3 Digitaal erfgoedproject ........................................................................................................................ 21 1.1.4. Omgang met netwerkbijeenkomsten ................................................................................................. 22 1.2 Stichting Nederland Kennisland .................................................................................................................. 24 1.2.1 Organisatie .......................................................................................................................................... 24 1.2.2 Doelgroepen ........................................................................................................................................ 24 1.2.3 Digitaal erfgoedproject ........................................................................................................................ 25 1.2.4 Omgang met netwerkbijeenkomsten .................................................................................................. 26 1.3 Stichting DEN .............................................................................................................................................. 27 1.3.1 Organisatie .......................................................................................................................................... 27 1.3.2 Doelgroepen ........................................................................................................................................ 27 1.3.3 Digitaal project .................................................................................................................................... 28 1.3.4 Omgang met netwerkbijeenkomsten .................................................................................................. 281.4 Afsluiting ......................................................................................................................................................... 292. Strategische allianties en samenwerkingsverbanden ....................................................................................... 30 2.1 Samenwerking en digitalisatie binnen de erfgoedsector ........................................................................... 30 2.1.1 Samenwerking ..................................................................................................................................... 30 2.1.2 Digitaliseren erfgoedmateriaal ............................................................................................................ 31 2.2 Redenen voor samenwerking ..................................................................................................................... 31 2.3 Samenwerkingsvormen .............................................................................................................................. 33 9 Sylvana Bol - 608027
  11. 11. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012 2.3.1 Detachering ......................................................................................................................................... 33 2.3.2 Uitbesteding ........................................................................................................................................ 33 2.3.3 Co-makership ...................................................................................................................................... 34 2.3.4 Partnership .......................................................................................................................................... 34 2.3.5 Fusie of overname ............................................................................................................................... 35 2.3.6 Netwerken ........................................................................................................................................... 35 2.4 Samenwerkingsvorm selecteren................................................................................................................. 36 2.5 Samenwerkingsverbanden in erfgoedsector .............................................................................................. 38 2.5.1 Archieven ............................................................................................................................................. 38 2.5.2 Audiovisuele archieven ....................................................................................................................... 39 2.5.3 Musea .................................................................................................................................................. 40 2.5.4 Bibliotheken ........................................................................................................................................ 42 2.5.5 Archeologie.......................................................................................................................................... 42 2.6 Erfgoedinitiatieven nader verklaard ........................................................................................................... 43 2.6.1 If then is now ....................................................................................................................................... 43 2.6.2 Digitaal Erfgoed Nederland ................................................................................................................. 47 2.6.3 Kennisland ........................................................................................................................................... 49 2.7 Succesvol samenwerken ............................................................................................................................. 52 2.8 Afsluiting ..................................................................................................................................................... 523. Nieuwe media ................................................................................................................................................... 53 3.1 Omschrijving en kenmerken nieuwe media ............................................................................................... 53 3.1.1 Ontstaansgeschiedenis nieuwe media ................................................................................................ 53 3.1.2 Kenmerken nieuwe media................................................................................................................... 54 3.2 Nieuwe sociale media ................................................................................................................................. 55 3.2.1 Weblog ................................................................................................................................................ 55 3.2.2 Microblog ............................................................................................................................................ 56 3.2.3 Sociale netwerken ............................................................................................................................... 57 3.2.4 User generated content ...................................................................................................................... 57 10 Sylvana Bol - 608027
  12. 12. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012 3.3 Aspecten nieuwe media ............................................................................................................................. 58 3.3.1 Voordelen nieuwe media .................................................................................................................... 58 3.3.2 Nadelen nieuwe media ........................................................................................................................ 59 3.4 Behoeftemodellen binnen erfgoedinstellingen .......................................................................................... 59 3.4.1 Behoeften Maslow .............................................................................................................................. 59 3.4.2 Behoeften Antonius ............................................................................................................................. 60 3.4.3 Voorwaarden sociale media ................................................................................................................ 61 3.5 Afsluiting ..................................................................................................................................................... 624. Verdienmodellen ............................................................................................................................................... 63 4.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 63 4.1.1 Toegang en waardecreatie .................................................................................................................. 64 4.1.2 Toegang tot erfgoedvormen ............................................................................................................... 64 4.2 Belang van business modellen .................................................................................................................... 65 4.2.1 Sectoraal belang .................................................................................................................................. 66 4.2.2 Oplossingsrichting ............................................................................................................................... 66 4.3 Business Model Innovatie Cultureel Erfgoed .............................................................................................. 67 4.3.1 Aanleiding ............................................................................................................................................ 67 4.3.2 Stappenplan Business Model Innovatie Cultureel Erfgoed ................................................................. 67 4.4 Business Model Canvas Osterwalder en Pigneur ........................................................................................ 69 4.4.1 Omschrijving ........................................................................................................................................ 69 4.4.2 Business Model Canvas ....................................................................................................................... 69 4.4.3 Toelichting canvasmodel .................................................................................................................... 71 4.5 Betaling voor erfgoedactiviteiten ............................................................................................................... 71 4.5.1 Betalende en niet-betalende klant ...................................................................................................... 72 4.5.2 Type klanten ........................................................................................................................................ 72 4.6 Erfgoedinstellingen en verdienmodellen .................................................................................................... 72 4.7 Afsluiting ..................................................................................................................................................... 75Conclusie ............................................................................................................................................................... 76 11 Sylvana Bol - 608027
  13. 13. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012Geraadpleegde bronnen en literatuur .................................................................................................................. 79Bijlagen .................................................................................................................................................................. 84A. Interview Nikki Timmermans, adviseur Stichting Nederland Kennisland .................................................... 85B. Interview met Nynke Coenraads en Menno Heling, if then is now .............................................................. 88C. Interview Theo Meereboer, oprichter Erfgoed 2.0 ...................................................................................... 91D. Interview met Hella Hollander, coördinator e-depot Nederlandse Archeologie ......................................... 93E. Interview met Marjelle van Hoorn, projectmanager VSC ............................................................................ 94F. Vragenlijst enquête Locatie+Belevenis bijeenkomsten ................................................................................ 96G. Enquêteresultaten ...................................................................................................................................... 101H. Stroomschema Cultuurnetwerk ................................................................................................................. 104 12 Sylvana Bol - 608027
  14. 14. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012InleidingDe afgelopen jaren is het internet een waardevol middel gebleken om erfgoedbronnen digitaal te ontsluiten envoor publiek beschikbaar te maken. Met behulp van dit medium kunnen gebruikers die interesse hebben inerfgoed op een eenvoudige manier informatie raadplegen, zonder hiervoor een instelling te hoeven bezoeken.Ondanks de vele mogelijkheden die internet biedt om erfgoedinformatie toegankelijk te maken, hebben veelerfgoedinstellingen problemen met de ontsluiting hiervan. De problemen zijn veelal terug te voeren op hetgebrek aan financiële middelen en het gebrek aan kennis en expertise binnen de eigen organisatie. Hierdoorzijn veel erfgoedinstellingen op verschillende manieren gaan digitaliseren en is het voor gebruikers lastig om 1bronnen te doorzoeken.Om tegemoet te komen aan de wensen van de gebruikers, besluiten steeds meer instellingen over te gaan totsamenwerking. Door samenwerkingsverbanden met collega-instellingen en verwante sectoren aan te gaan,kunnen kosten worden gereduceerd en heeft men meer kennis en expertise binnen bereik dan binnen de eigenorganisatie. Bovendien kunnen door samenwerking de grenzen tussen collecties en instellingen (virtueel)worden overschreden en kan men niet alleen het publiek, maar ook elkaar toegang bieden tot 2erfgoedcontent.Dit onderzoek gaat uit van erfgoedinstellingen die kampen met problemen ten aanzien van het digitaaltoegankelijk maken van erfgoedinformatie en hierbij op zoek zijn naar vormen van samenwerking enkennisdeling. Er is onderzocht op welke manier netwerkbijeenkomsten binnen de erfgoedsector een sleutelrolin dit proces kunnen vervullen. Om hierop een antwoord te kunnen krijgen, is gekozen voor devolgende hoofdvraag: Welke mogelijkheden bieden netwerkbijeenkomsten de erfgoedsector bij het digitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatie?1 Hermans, R., Taekema, J. Digitale samenwerking; een handleiding voor erfgoedinstellingen (Den Haag 2005) 3-42 Ibidem 13 Sylvana Bol - 608027
  15. 15. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012Methode en verantwoordingHoofd- en deelvragenIn deze afstudeerscriptie is onderzoek gedaan naar de rol van netwerkbijeenkomsten bij het digitaaltoegankelijk maken van erfgoedinformatie. Daarnaast is onderzocht welke vormen van samenwerking er opdigitaal gebied tussen erfgoedinstellingen zijn en op welke manier men binnen netwerkbijeenkomsten metsamenwerken en kennisdeling omgaat. Ook is gekeken naar de manier waarop erfgoedinstellingen onlineinformatie met elkaar en met het publiek kunnen delen door middel van nieuwe media en is belicht op welkemanier nieuwe media binnen netwerkbijeenkomsten (kunnen) worden ingezet. Tot slot is ingegaan op debusiness modellen die zijn ontstaan vanuit netwerkbijeenkomsten en de rol van waardecreatie hierin. Eenerfgoedorganisatie zal immers waarde aan een product of dienst moeten toevoegen om hogerebezoekersaantallen op het digitale platform te krijgen.Om deze informatie helder te krijgen, is gekozen voor de volgende deelvragen: o Welke erfgoedinitiatieven ten aanzien van netwerkbijeenkomsten zijn er tot op heden in praktijk gebracht? o Welke strategische allianties en samenwerkingsverbanden zijn er op dit moment tussen erfgoedorganisaties? o Welke rol spelen nieuwe media in de netwerkbijeenkomsten? o Welke verdienmodellen ontstaan er uit netwerkbijeenkomsten?In eerste instantie was dit onderzoek uit vijf deelvragen opgebouwd, maar dit aantal is in een later stadium totvier deelvragen gereduceerd. Oorspronkelijk zou de derde deelvraag van dit onderzoek gaan over de mogelijkesamenwerkingspartners van netwerkbijeenkomsten, maar deze vraag had veel overlappingen met deelvraag 2.Daarom is besloten om de deelvragen samen te voegen en te kiezen voor de volgende formulering:Welke strategische allianties en samenwerkingsverbanden zijn er op dit moment tussen erfgoedorganisaties?Het eerste hoofdstuk van dit onderzoek schetst een globaal beeld van de belangrijkste erfgoedinitiatieven ophet gebied van netwerkbijeenkomsten. Daarnaast behandelt dit hoofdstuk de digitale erfgoedprojectenwaarmee de organisaties actief zijn en wordt ingegaan op hun omgang met netwerkbijeenkomsten.Het tweede hoofdstuk gaat in op de samenwerkingsverbanden binnen de erfgoedsector. In het eerste deel vanhet hoofdstuk zijn diverse vormen van samenwerking behandeld en is uiteengezet op welke maniererfgoedinstellingen de geboden informatie kunnen gebruiken om een geschikte vorm van samenwerking tekiezen. Het tweede deel van het hoofdstuk gaat in op verschillende praktijkvoorbeelden binnen deerfgoedsector ten aanzien van samenwerking. Hierin wordt uitgelegd welke argumenten men voorsamenwerking heeft en wat hun belangen hierbij zijn. De samenwerkingsverbanden zijn op sectoraal niveauonderscheiden. Daarnaast is een omschrijving gegeven van de erfgoedinitiatieven uit hoofdstuk 1 en isingegaan op hun motieven voor samenwerking en op welke manier zij hier binnen netwerkbijeenkomsten meeomgaan.Hoofdstuk 3 heeft betrekking op nieuwe media en de manieren waarop zij door erfgoedinstellingen kanworden ingezet bij het delen van erfgoedinformatie met de sector en het publiek. Daarnaast behandelt hethoofdstuk voor welke doeleinden nieuwe media binnen netwerkbijeenkomsten kunnen worden gebruikt en opwelke manier zij door erfgoedinstellingen kunnen worden ingezet om online informatie met elkaar te delen enmet elkaar te communiceren.Het vierde hoofdstuk van dit onderzoek belicht de business modellen die vanuit netwerkbijeenkomsten zijnontstaan. Ook is uiteengezet op welke manier men waarde aan een product of dienst kan toevoegen, zodatgebruikers online erfgoedinformatie kunnen consumeren en er voor erfgoedinstellingen eenverdienmogelijkheid ontstaat. Om waarde aan een product of dienst toe te kunnen voegen, bespreekt menbinnen netwerkbijeenkomsten de mogelijkheden op dit gebied. 14 Sylvana Bol - 608027
  16. 16. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012Uit de vier deelvragen is een hoofdvraag ontstaan. Deze hoofdvraag luidt:Welke mogelijkheden bieden netwerkbijeenkomsten de erfgoedsector bij het digitaal toegankelijk maken vanerfgoedinformatie?Met de hoofdvraag is een antwoord verkregen op de mogelijkheden van netwerkbijeenkomsten ten aanzienvan het toegankelijk maken van erfgoedinformatie op digitaal gebied. De mogelijkheden beperken zich tot hettoegankelijk maken van erfgoedinformatie en de rol van erfgoedprofessionals en verwante partijen en sectorenhierin op het gebied van samenwerken en kennis uitwisselen.LiteratuurVoor dit afstudeeronderzoek is gebruik gemaakt van literatuur, afkomstig uit de Universiteitsbibliotheken vanAmsterdam en Leiden, de Openbare Bibliotheek Amsterdam en de bibliotheken van de faculteiten van deAmsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Daarnaast hebben de publicaties van Stichting DEN, StichtingNederland Kennisland en het Vlaams Steunpunt voor Cultureel Erfgoed (FARO) een belangrijke bijdrage aan ditonderzoek geleverd. De literatuur is geselecteerd op basis van de connectie met de hoofd -en deelvragen vandit onderzoek en is met behulp van databases en catalogi in bibliotheken en op internet gevonden.Het onderzoek is zowel kwalitatief als kwantitatief van aard. Enerzijds is op zoek gegaan naar relevanteliteratuur en publicaties die zijn geschreven door erfgoedprofessionals. Anderzijds is gebruik gemaakt van eenenquête onder de deelnemers van de netwerkbijeenkomsten van erfgoedorganisatie If then is now, waarvanvier bijeenkomsten zijn bijgewoond. Tot slot zijn er interviews met verschillende erfgoeddeskundigenafgenomen.In het eerste hoofdstuk van dit onderzoek nemen de erfgoedinitiatieven op het gebied vannetwerkbijeenkomsten een centrale rol in. Daarnaast wordt omschreven op welke manier men met netwerkenomgaat en met welke digitale erfgoedprojecten zij actief zijn. Dit hoofdstuk dient als globale inleiding op derest van het onderzoek en is met behulp van interviews, online publicaties over netwerken en aanvullendewebsite-informatie van de initiatieven uiteengezet.Het tweede hoofdstuk heeft betrekking op de verschillende vormen van samenwerking. Om de bijbehorendedeelvraag van dit hoofdstuk te kunnen beantwoorden, is veel informatie uit marketingliteratuur gehaald engebruik gemaakt van literatuur over samenwerken en netwerken van organisatieadviesbureau TwynstraGudde. Omdat deze informatie gericht is op de marketingsector, is in dit onderzoek veel informatie vertaaldnaar de erfgoedsector en gebruik gemaakt van publicaties van Stichting Digitaal Erfgoed Nederland (DEN)waarin wel de koppeling met erfgoed wordt gemaakt.In hoofdstuk 3 staan de nieuwe media centraal. Hierover is zowel op nationaal als internationaal niveau veelgepubliceerd. Met name in de Verenigde Staten is men op het gebied van nieuwe media actief en wordendiverse modellen vertaald naar de economische en culturele sector. De informatie die in hoofdstuk 3 isbehandeld, is onder andere afkomstig van auteur Erwin Blom (2009) Handboek communities;de kracht vansociale netwerken en de figuren en modellen zijn via internet gevonden op marketingwebsites en in ditonderzoek vertaald naar de erfgoedsector. Doordat de figuren betrekking hebben op zowel nieuwe media alsnetwerken vormen zij een waardevolle aanvulling op het hoofdstuk.In het laatste hoofdstuk van dit onderzoek staan de verdienmogelijkheden van netwerkbijeenkomsten centraal.Om hier een antwoord op te kunnen geven, is gebruik gemaakt van literatuur die voornamelijk uitnetwerkbijeenkomsten binnen de erfgoedsector is voortgekomen, zoals de publicatie van Stichting DEN,Stichting Nederland Kennisland en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2009) Business ModelInnovatie Cultureel Erfgoed en literatuur over waardecreatie. Tot slot is gebruik gemaakt van interviews metorganisatoren en deelnemers van de netwerkbijeenkomsten. 15 Sylvana Bol - 608027
  17. 17. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012InterviewsVoor dit afstudeeronderzoek zijn verschillende erfgoedprofessionals geïnterviewd. Een overzicht van de namenvan deze personen is te vinden in de bronnenlijst. De interviews met de erfgoedprofessionals zijn opgenomenin de bijlagen A tot E. De verantwoording van de keuze om deze personen te interviewen is op de volgendefactoren gebaseerd: ten eerste moest men kennis hebben van het begrip netwerkbijeenkomsten en hier alsdeelnemer en/of organisator actief binnen de erfgoedsector mee zijn. Daarnaast was het van belang dat depersoon in kwestie hier informatie over kon verschaffen die voor dit onderzoek kon worden gebruikt. Veelorganisaties zijn immers terughoudend op het gebied van informatie over het eigen erfgoedinitiatief of deinstelling prijsgeven en dit zou het onderzoek niet ten goede komen.Ook was het van belang dat men kennis had van de opbouw van de erfgoedsector en de verschillendesamenwerkingsverbanden. De input die via erfgoedprofessionals is verkregen, heeft hierdoor een goedeaanvulling op dit onderzoek gevormd.De eerste gesprekken die voor de scriptie zijn gevoerd, waren met de organisatoren van de drie belangrijkstenetwerkbijeenkomsten op het gebied van erfgoed. Deze netwerken worden in hoofdstuk 1 van dit onderzoekbesproken. Via de bevraagden ontstond er een globaal beeld van netwerkbijeenkomsten en de behoefte aansamenwerking vanuit de organisatoren en deelnemers. De personen die hiervoor zijn geïnterviewd, zijn MennoHeling en Nynke Coenraads van erfgoedinitiatief If then is now, Nikki Timmermans van Stichting NederlandKennisland en via de e-mail is er gecorrespondeerd met Monica Lechner en Robert Gillesse van Stichting DEN.Deze personen hebben geholpen om inzicht te verkrijgen in de problematiek rondom het toegankelijk makenvan erfgoedinformatie en het belang van netwerken hierin.Na de gesprekken met de netwerkorganisatoren zijn een aantal personen geïnterviewd die informatie hebbengegeven over de opzet van netwerkbijeenkomsten en de rol van deelnemers in dit proces.Theo Meereboer, oprichter van Erfgoed 2.0 en Marjelle van Hoorn van de Vereniging van samenwerkendecentra en musea in wetenschap en techniek (VSC) zijn benaderd voor een interview waarin zij hebben verteldover netwerken en samenwerking vanuit de rol als organisator en deelnemer. Daarnaast heeft TheoMeereboer mij geïnformeerd over de verdienmodellen die vanuit netwerkbijeenkomsten zijn ontstaan en opwelk manier organisaties hier een bijdrage aan kunnen leveren.Op het gebied van samenwerken en kennisdelen binnen de erfgoedsector, is het van belang om ookinstellingen in dit onderzoek te betrekken die zich binnen de erfgoedsector begeven, maar bijvoorbeeld op hetgebied van audiovisuele media of archeologie actief zijn. Ook moest achterhaald worden of er overeenkomstenen verschillen op het gebied van het digitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatie zijn, en of men binnende erfgoedsector met elkaar kan samenwerken en van elkaars ervaring kan leren.Om hier een antwoord op te kunnen krijgen, heb ik Hella Hollander, coördinator e-depot NederlandseArcheologie en coördinator van het CARARE project in samenwerking met digitale erfgoedbibliotheekEuropeana, bevraagd over de samenwerking tussen erfgoedinstellingen op sectoraal niveau. 16 Sylvana Bol - 608027
  18. 18. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012SituatieschetsDe afgelopen decennia is het toegankelijk maken van digitale erfgoedinformatie voor publiek aan veranderingonderhevig geweest. Diverse instellingen spanden zich in om erfgoedcollecties voor gebruikers digitaal teontsluiten en audiovisueel materiaal online beschikbaar te maken. Ondanks dit gegeven wordt het proces dataan het digitaal beschikbaar maken van erfgoedinformatie vooraf gaat, niet door elke instelling evennauwkeurig uitgevoerd. Het gevolg hiervan is dat wetenschappers en andere gebruikers bronnen niet kunnenvinden of doorzoeken, waaruit valt af te leiden dat het digitaliseringsproces in de erfgoedsector nog niet op 3orde is.Naar aanleiding van de ontwikkelingen rondom het digitaliseringsproces in de erfgoedsector, schreef KarelBerkhout het artikel Het digitale drama (NRC 10 sep. 2011). Het artikel werpt een kritische blik op de huidigestand van zaken in het digitaliseringsproces van historische boeken, tijdschriften en archieven in deNederlandse erfgoedsector. Volgens Berkhout maken erfgoedinstellingen hun materiaal via digitale platformsvoor publiek openbaar, maar denken zij nog onvoldoende na over de vraag voor welke gebruikers zij content 4ontsluiten en op welke manier de erfgoedinformatie door gebruikers optimaal kan worden geconsumeerd.In Het digitale drama geven erfgoedprofessionals hun mening over, en hun visie op de huidige gang van zakenrondom het digitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatie voor publiek. Volgens Astrid Verheusen, hoofdinnovatieve projecten van de Koninklijke Bibliotheek, worden gebruikers door erfgoedinstellingen te weinigbetrokken. Ook zegt zij dat er met een andere gebruikersgroep van erfgoedinformatie, namelijkwetenschappers, te weinig wordt gepraat over hun digitale informatiebehoeften, terwijl dit juist hard nodig is.De Koninklijke Bibliotheek is samen met de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren de grootste 5speler op het gebied van het digitaliseren van erfgoedinformatie.Erfgoedinstellingen gaan bij het digitaal ontsluiten van erfgoedinformatie op verschillende manieren te werk enpraten nauwelijks met haar publiek over hun digitale informatiebehoeften op het gebied van erfgoed.Daarnaast kampt de erfgoedsector ten aanzien van het digitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatie mettwee andere problemen. Deze problemen kunnen het beste worden omschreven als het gebrek aan kwaliteitvan computers op het gebied van tekstherkenning en financiële nood.Gebrek aan tekstherkenningBij het gebrek aan kwaliteit van computers op het gebied van tekstherkenning kampt de erfgoedsector mettwee problemen. Het eerste probleem heeft betrekking op het softwareprogramma Optical CharacterRecognition, oftewel OCR. OCR is een transformatieproces waarbij een tekstafbeelding in een bewerkbare tekst 6wordt veranderd. Hierdoor wordt het voor gebruikers mogelijk om teksten te bewerken en te doorzoeken.Doordat de computer moeite heeft met het herkennen van woorden in oude spelling, worden sommigewoorden niet correct omgevormd en zijn organisaties genoodzaakt teksten te laten her corrigeren in Azië. 7Aziatische landen worden beschouwd als pioniers op het gebied van Optical Character Recognition.Een ander probleem op het gebied van tekstherkenning is metadata. Dit komt doordat bij oude auteursnamende spelling niet vastligt. Volgens Wijnand Mijnhardt (2011), Hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit vanUtrecht, valt dit probleem als volgt te verklaren:“En wij kennen nog maar één Jean-Jacques Rousseau, maar in de 18de eeuw had je wel meer Franse auteurs 8met die naam. Het is soms bij een geschrift even zoeken of je dé Rousseau voor je hebt.”3 http://www.den.nl/blog/bericht/3228 (geraadpleegd 05-03-2012)4 Berkhout, K. Het digitale drama, NRC Handelsblad, 10 september 20115 Ibidem6 Stichting DEN, De digitale feiten (Den Haag 2009) 547 http://www.den.nl/blog/bericht/3228 (geraadpleegd 05-03-2012)8 Ibidem 17 Sylvana Bol - 608027
  19. 19. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012Financiële noodDe slechte kwaliteit van het digitale erfgoedmateriaal kan niet alleen worden verweten aansoftwareprogramma’s en metadata. De oorsprong van de nalatigheid van erfgoedinstellingen bij het digitaaltoegankelijk maken van erfgoedinformatie zit voornamelijk in de hoge kosten. Wanneer men een object wil 9digitaliseren kost dit een instelling 18 uur per week en 762,21 euro aan personeelskosten.Door bezuinigingen in de erfgoedsector kiezen veel instellingen ervoor om slechts een deel van de collectie tedigitaliseren. Mede hierdoor zijn veel erfgoedinstellingen niet in staat om aan de publieksvraag naar digitaleerfgoedinformatie te voldoen.Een andere verklaring voor het feit dat digitale erfgoedinformatie tot op heden niet optimaal wordt ontsloten, 10is de manier waarop het digitaliseringsproces ongeveer 20 jaar geleden is begonnen. Astrid Verheusen (2011)zegt hierover: Archieven en musea wilden hun topstukken tonen en gebruikten hun website als de boetiek van de mooiste spullen. De nadruk lag op de mooie plaatjes. Pas laat in de jaren negentig kwam de ommezwaai naar tekst. We 11 waren de eersten en moesten zelf uitvinden hoe het moest.Marco de Niet (2011), directeur van Digitaal Erfgoed Nederland, haakt hierop in: De pioniers gingen daarbij voort op een bekende maar doodlopende weg. Instellingen zijn vaak al te vroeg begonnen met digitaliseren voor het tijdperk van het World Wide Web. Zij werken nog steeds met de verouderde 12 ICT. Daarbij koppelen ze de ene database aan de andere; dat is wat anders dan het web gebruiken.Door slecht werkende softwaresystemen, metadata, te hoge digitaliseringskosten en het gebrek aan eenoverkoepelende handleiding op het gebied van erfgoedcontent digitaal ontsluiten, zijn veel instellingen allenop een eigen manier gaan digitaliseren. In een brief aan de Tweede Kamer sprak toenmalig staatssecretaris Vander Ploeg (2002) dan ook van: Sterk monolithische systemen en een versnippering van projecten waarmee een aanzienlijke verspilling van energie en geld dreigt. Het leidt er toe dat gedigitaliseerde erfgoedbronnen maar zelden hun potentieel in 13 cultureel, sociaal of economisch opzicht ten volle kunnen realiseren.Om het digitaliseringsprobleem te kunnen ondervangen, probeert Stichting DEN erfgoedinstellingen teadviseren over het belang van een gemeenschappelijke standaardisering van erfgoedinformatie. De organisatielaat zien op welke manier erfgoedinstellingen hun informatie het beste kunnen digitaliseren, maar dwingt ditniet af. Door standaarden op het gebied van digitalisering aan te bieden, tracht DEN een verandering in hetdigitaliseringsproces aan te brengen. Het nadeel van dit initiatief is dat instellingen niet verplicht zijn deze 14handvatten aan te grijpen, waardoor men in de sector nog steeds op verschillende manieren digitaliseert.De erfgoedsector staat momenteel voor de uitdaging om nieuwe methodes te vinden om een financieeldraagvlak voor kunst en cultuur te realiseren en wellicht gemeenschappelijke vormen van standaardisering teontwikkelen. Om dit te kunnen bewerkstelligen, moeten er nieuwe verbindingen worden aangegaan metandere maatschappelijke sectoren, nieuwe doelgroepen en gemeenschappen. Daarnaast zal hetondernemerschap in de sector moeten worden vergroot.Het aangaan van nieuwe samenwerkingsverbanden en het verbreden van de blik naar buiten gebeurt nietvanzelf. Vernieuwing gaat samen met onderzoeken, bestuderen en bezinnen. De erfgoedsector heeft behoefteaan standaardisering op het gebied van het digitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatie. Door opdezelfde manier als collega-instellingen en verwante erfgoedorganisaties content digitaal te ontsluiten, kan een9 Gillisse, R., e.a. Handleiding Rekenmodel Digitaliseringskosten (Den Haag 2010) 710 http://www.den.nl/blog/bericht/3228 (geraadpleegd 14-03-2012)11 Ibidem12 Ibidem13 http://www.europa-nu.nl/id/vi3akj8s57qg/brief_staatssecretaris_over_de (geraadpleegd 14-03-2012)14 Correspondentie met Monica Lechner, medewerker kwaliteitszorg Stichting DEN 18 Sylvana Bol - 608027
  20. 20. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012gemeenschappelijk doel worden gerealiseerd, namelijk het digitaal beschikbaar maken van erfgoedinformatievoor gebruikers. Maar op welke manier kan dit gemeenschappelijke doel worden gerealiseerd en denkeninstellingen eigen geld te verdienen nu de kosten voor digitaliseringswerkzaamheden amper zijn op tebrengen? Kunnen samenwerking en kennisdeling in de erfgoedsector en wellicht hierbuiten, een rol in ditproces spelen? En tot slot: kunnen netwerkbijeenkomsten een bijdrage leveren aan deze potentiëlesamenwerkingsverbanden? 19 Sylvana Bol - 608027
  21. 21. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012 1. ErfgoedinitiatievenIn dit hoofdstuk is omschreven welke initiatieven er momenteel op het gebied van netwerkbijeenkomsten zijn enop welke manier zij in de praktijk worden gebracht. De initiatieven zijn op basis van hun doelgroep, digitaleerfgoedproject en omgang met netwerkbijeenkomsten onderzocht. Daarnaast geeft dit hoofdstuk een globaleomschrijving van het begrip netwerkbijeenkomsten en is onderzocht met welk doel erfgoedprofessionals debijeenkomsten van de belangrijkste spelers ten aanzien van netwerkbijeenkomsten, namelijk If then is now,Stichting Nederland Kennisland, Stichting DEN en Innovators Netwerk Erfgoedsector (INE), bezoeken.Ter afsluiting is een eigen visie op de bijbehorende deelvraag van dit hoofdstuk gegeven. Deze deelvraag luidtals volgt: Welke erfgoedinitiatieven ten aanzien van netwerkbijeenkomsten zijn er tot op heden in praktijkgebracht?De afgelopen jaren is het digitaliseringsproces rondom erfgoed in een stroomversnelling gekomen. Diverseerfgoedinstellingen spanden zich in om collecties voor gebruikers digitaal te ontsluiten en de objecten binnende instellingen door bezoekers virtueel te laten bekijken en beleven. Dit, door elementen als tekstmateriaal,beeld en voorwerpen met elkaar te combineren, waardoor de bezoeker een waardevolle en informatieveexperience kon worden meegegeven.Ondanks de handelingen vanuit de erfgoedsector, hebben deze processen tot op heden niet structureel tot eengroter publieksbereik binnen de culturele instellingen geleid en bleven vernieuwende publiekstoepassingen opveel museale websites uit. Niet-museale instellingen, waaronder digitale erfgoedbibliotheek Europeana en dewebsite Google Books, brachten met behulp van erfgoedprofessionals erfgoedinformatie naar buiten, maarkregen bij de ontsluiting hiervan te maken met een gebrek aan een overkoepelende standaard, waardoor deinstellingen allen op een verschillende manier informatie toegankelijk zijn gaan maken. Dit kwam hetdigitaliseringsproces niet ten goede.Doordat er in de erfgoedsector een toenemende vraag naar digitale erfgoedinformatie is ontstaan en op welkemanier deze het beste voor publiek toegankelijk kan worden gemaakt, richten steeds meer organisaties zich opsamenwerkingsverbanden met andere erfgoedinstellingen. Deze samenwerkingsverbanden zijn veelal hetresultaat van een opkomend fenomeen binnen de sector, namelijk ‘netwerkbijeenkomsten’. Op dezebijeenkomsten komen erfgoedspecialisten en medewerkers van erfgoedorganisaties bijeen om met elkaar vangedachten te wisselen over onder andere aan welke (digitale) erfgoedinformatie in de sector momenteelbehoefte is en op welke manier zij hier een bijdrage aan kunnen leveren.NetwerkbijeenkomstenHet begrip netwerkbijeenkomsten omvat het bijeen zijn van een (kleine) groep mensen, veelal werkzaam indezelfde sector, die op een informele manier met medewerkers van collega-instellingen of geïnteresseerdenvan kennis en gedachten kunnen wisselen. Op een netwerkbijeenkomst is men in de gelegenheid om contactenuit te wisselen, expertise over beroepsvraagstukken te delen en sociale contacten uit te bouwen en teonderhouden. Het verzamelen en beheren van contacten kan van belang zijn bij het realiseren van doelen met 15betrekking tot de beroepssector waarin men werkzaam is of het interessegebied van een deelnemer.15 Tol, R. Het netwerkboek (z. pl. 2002) 20-22 20 Sylvana Bol - 608027
  22. 22. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-20121.1 If then is nowIn paragraaf 1.1 is een overzicht gegeven van het initiatief op het gebied van netwerkbijeenkomsten van If thenis now. De paragraaf geeft een omschrijving van de organisatie, de doelgroep, digitaal erfgoedproject en demanier waarop men netwerkbijeenkomsten inzet voor dit project.1.1.1 OrganisatieIf then is now is een erfgoedinitiatief van Menno Heling (Buro Menno Heling) en Pieter de Nijs (Etant Donnes),en is sinds 2010 in samenwerking met het Amsterdam Museum in ontwikkeling. If then is now wil een digitaledatabank en bijbehorend web platform voor erfgoedpromotie ontwikkelen, waarvoor de content met de hulpvan erfgoedprofessionals, amateur-experts op het gebied van erfgoed en toerisme en cultuurliefhebbers wordtverzameld. Door middel van user generated content leveren professionele en niet-professionele gebruikers eeninhoudelijke bijdrage aan het digitale platform van de organisatie.If then is now wil met het digitale platform enerzijds mogelijk maken dat erfgoedinstellingen gedigitaliseerdebronnen via een erfgoednetwerk en in bredere context kunnen ontsluiten. Via dit erfgoedinitiatief kunnenerfgoedbronnen ook worden verbonden aan een andere sector, namelijk het toerisme.Anderzijds wil de organisatie meer samenhang voor erfgoedpubliek aanbrengen in het aanbod en deherkenbaarheid van erfgoedinformatie. De organisatie wil dit bewerkstelligen, door gebruikers via het virtueleplatform een weg te wijzen naar objecten in archieven en museale collecties, en deze verbinden aan bestaande 16locaties. Hierdoor kan een deel van het platform als portaalwebsite worden beschouwd.1.1.2 DoelgroepenIf then is now heeft een brede doelgroep, namelijk cultuurtoeristen. Cultuurtoeristen zijn personen met eeninteresse in zowel toerisme als erfgoed en kunnen worden onderverdeeld in erfgoedprofessionals, amateur-experts op het gebied van erfgoed en toerisme en cultuurliefhebbers. Volgens Menno Heling (2012), mede-initiatiefnemer van If then is now, wil de organisatie een brede doelgroep aanhalen en hen stimuleren omzowel toeristische als erfgoed gerelateerde informatie digitaal toegankelijk te maken. Hiermee wil deorganisatie voorkomen dat potentiële websitebezoekers onnodig worden buitengesloten, terwijl zij wel in staat 17zijn om bruikbare content aan te leveren.Volgens Nynke Coenraads (2012), medewerkster van If then is now, heeft de organisatie de volgendedoelstelling: Met behulp van cultuurtoeristen wil If then is now een koppeling maken tussen erfgoedinstellingen, zoals musea, archieven en bibliotheken, en het in erfgoed en toerisme geïnteresseerde publiek. Hierbij kan worden gedacht 18 aan professionele en niet-professionele gebruikers van erfgoedinformatie en de toerismebranche.1.1.3 Digitaal erfgoedprojectIf then is now ontwikkelt een digitaal web platform waarop erfgoedprofessionals, amateur-experts encultuurliefhebbers informatie kunnen toevoegen. De content heeft betrekking op feitelijke informatie of eeneigen verhaal over een plaats, plek of monument met een cultuurhistorische waarde. Een voorbeeld hiervan isinformatie over de werking van een stoomtrein in een historische plaats of een eigen, persoonlijk verhaal overde Tweede Wereldoorlog. Aan de verhalen kan ook audiovisueel materiaal worden toegevoegd.Om het user generated content proces op gang te krijgen, zal de organisatie in de beginfase zelf verhalen,afbeeldingen en filmmateriaal rondom drie pilotthema’s opvoeren. Dit zijn Napoleon, de Amsterdamsegrachtengordel en de Hanzesteden.Naar aanleiding van de input van de organisatie hoopt men gebruikers te enthousiasmeren en hen aan tesporen om content via het web platform voor cultuurtoeristen te ontsluiten en via het platform een bijdrage te 19kunnen leveren aan het digitaal toegankelijk maken van erfgoedinformatie voor publiek.16 Heling, M., de Nijs, P. Uitgeefplan Plaatsen van Betekenis (Amsterdam 2011) 4-617 Zie bijlage B: interview met Nynke Coenraads en Menno Heling, If then is now18 Ibidem 21 Sylvana Bol - 608027
  23. 23. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012Naast het feit dat er door de doelgroep content aan het platform kan worden toegevoegd, kan de informatiedoor bezoekers worden bekeken en worden gebruikt voor een daadwerkelijk bezoek aan zo’n plaats, plek ofmonument. Dit kan worden gedaan door een persoonlijk profiel op de website aan te maken en via de zoekbalkinformatie over een ‘plaats van betekenis’ op te zoeken. Vervolgens verschijnt de gewenste informatie inbeeld, voorzien van afbeeldingen en links naar andere erfgoedwebsites. Ook zal er toeristische informatie teraadplegen zijn, waardoor het mogelijk wordt om via het platform een hotel naast een plaats van betekenis te 20boeken of een wandelroute rondom een plaats uit te stippelen.Het erfgoedinitiatief rust op 3 pijlers, namelijk het ontwikkelen van een sociaal netwerk, een brede doelgroep 21aantrekken en persoonlijke informatie aanbieden. Elk van deze punten is hieronder beschreven.Sociaal netwerkHet primaire doel van If then is now is om een online community te ontwikkelen. Het initiatief wil een breedpubliek aanmoedigen om een steentje bij te dragen aan de redactionele inhoud van het virtuele platform. Dit,door allereerst zelf plaatsen aan te bevelen, te beschrijven en eigen foto’s en verhalen toe te voegen. Op dezemanier hoopt men het publiek te stimuleren om hetzelfde te doen. De gebruiker wordt aangespoord omobjecten uit erfgoedcollecties toe te voegen aan eigen verhalen en deze op te sporen en te linken aan deoorspronkelijke locaties. Op deze manier kan If then is now fungeren als portaalwebsite voor erfgoedcontent.Brede doelgroepNaast een sociaal netwerk, wil If then is now ook een brede doelgroep aantrekken. De informatie die op dewebsite wordt geboden, is bedoeld voor een ieder die een bezoek aan een stad, streek of land wil combinerenmet een prettig verblijf. Naast thematisch te ordenen informatie over interessante websites bevat het platformook toeristische informatie over reizen, horeca -en verblijfmogelijkheden. Ook zijn er suggesties voor wandel-en fietsroutes te vinden.PersoonlijkDoor middel van het aanmaken van een persoonlijk interesseprofiel, krijgt de gebruiker bij een bezoek aan dewebsite individuele informatie aangeboden. De informatie sluit aan op de persoonlijke belangstelling en aan dehand hiervan kan men een eigen bezoek aan een plaats van betekenis voorbereiden en via het platform eenwandel, fiets –of autoroute samenstellen. Naast persoonlijk afgestemde informatie kan de gebruiker locatieszelf beoordelen. Via de beoordelingen komt de organisatie tot een ranglijst met hierop de meest interessante, .22populaire of publieksvriendelijke plaatsen van betekenis.De toerismesector, een sector waarmee If then is now graag wil samenwerken, wordt aan het platformgekoppeld door de plaatsing van advertenties voor vakantiereizen en het aanbieden van toeristischeinformatie. Hierbij valt te denken aan lijsten van hotels in de buurt van plaatsen van betekenis of wandel -enfietsroutes van de ANWB. Op deze manier krijgt de toerismesector de mogelijkheid om cultuurhistorischeinformatie te koppelen aan toeristische informatie en kan op deze manier een voor de erfgoedsector 23vernieuwend samenwerkingsverband ontstaan.1.1.4. Omgang met netwerkbijeenkomstenIn november 2011 is If then is now van start gegaan met het organiseren van netwerkbijeenkomsten. Dit, onderde noemer ‘Locatie+Beleving netwerkbijeenkomsten.’ Aangezien het digitaal platform van If then is now nog inontwikkeling is en zij in 2011 een naamsverandering van Plaatsen van Betekenis naar If then is now heeftondergaan, wil de organisatie bij verdere innovatie de erfgoedsector betrekken en kennis met collega-instellingen delen.19 Ibidem20 Ibidem21 http://www.plaatsenvanbetekenis.nl/over-pvb/plaats-van-betekenis/voor-wie-is-plaatsen-van-betekenis/ (geraadpleegd 01-03-2012)22 http://www.plaatsenvanbetekenis.nl/over-pvb/plaats-van-betekenis/uitgangspunten-van-pvb/ (geraadpleegd 01-03-2012)23 http://www.plaatsenvanbetekenis.nl/over-pvb/plaats-van-betekenis/voor-wie-is-plaatsen-van-betekenis/ (geraadpleegd 01-03-2012) 22 Sylvana Bol - 608027
  24. 24. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-2012Via de netwerkbijeenkomsten hoopt If then is now feedback op het erfgoedproject te verkrijgen en wil men opdeze manier te weten komen op welke manier men door middel van het potentiële erfgoedplatform eenbijdrage kan leveren aan het toegankelijk maken van bruikbare erfgoedinformatie.Door het organiseren van netwerkbijeenkomsten, wil If then is now kennis met erfgoedinstellingen delen enmateriaal aanbieden om erfgoed en toerisme te koppelen en op een betekenisvolle manier digitale content te 24ontsluiten.De netwerkbijeenkomsten zijn als workshops vormgegeven en zijn bedoeld om kennis en ervaringen uit tewisselen met erfgoedprofessionals die concreet en praktisch aan de slag willen gaan met problemen op hetgebied van het digitaliseren van erfgoedinformatie. Voorbeelden van onderwerpen die tijdens de vijfbijeenkomsten onder andere aan bod zijn gekomen zijn Erfgoed en Toerisme, Locatieve Media,Verdienmodellen, Sociale Media en Vrijwilligers. Daarnaast hebben de organisatoren van de bijeenkomsteneen toelichting gegeven op het gebruik van nieuwe media en verdienmodellen om de eigen instellingen tepromoten en eigen geld te verdienen en is er aan de hand van themaonderwerpen besproken welkeproblemen er binnen de sector zijn en hoe men hier door middel van kennisdeling op de bijeenkomsten meeomgaat. De uitkomsten van deze bevindingen zijn na de bijeenkomsten via het Locatie + Beleving web platformvan de organisatie toegankelijk gemaakt, zodat men hier verder kon discussiëren. Daarnaast zijn debevindingen via de e-mail naar de deelnemers toegestuurd en konden via deze weg vragen worden gesteld of 25worden beantwoord.Met de opzet van de netwerkbijeenkomsten wil If then is now een handvat aanbieden waarmeeerfgoedorganisaties zelf verder kunnen gaan. Dit, is samenwerking met het Landelijk Contact vanMuseumconsulenten, erfgoedhuizen en adviesbureaus, en met elkaar. De deelnemers zijn afkomstig uit deerfgoedsector, zoals medewerkers van archieven, historische verenigingen en adviesbureaus.Inmiddels zijn de netwerkbijeenkomsten van If then is now gestopt. Dit komt doordat men momenteel bezig ismet het lanceren van het erfgoedplatform waarvoor de input van de deelnemers wordt gebruikt. Hierdoor is ermomenteel geen tijd en om bijeenkomsten te houden. Wanneer het platform is gelanceerd, worden er weer 26bijeenkomsten georganiseerd.24 http://www.plaatsenvanbetekenis.nl/2011/10/28/locatie-beleving-netwerkbijeenkomsten/ (geraadpleegd 29-05-2012)25 Zie bijlage B: interview met Nynke Coenraads en Menno Heling, If then is now26 Correspondentie met Nynke Coenraads,medewerker If then is now 23 Sylvana Bol - 608027
  25. 25. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-20121.2 Stichting Nederland KennislandIn deze paragraaf is een overzicht gegeven van het initiatief op het gebied van netwerkbijeenkomsten vanStichting Nederland Kennisland (2011). Daarnaast is een omschrijving gegeven van de organisatie, dedoelgroep, het digitale erfgoedproject en de manier waarop men netwerkbijeenkomsten inzet voor dit project. De huidige maatschappelijke uitdagingen vragen om nieuwe manieren van innoveren. Deze vraagstukken lopen in elkaar over, versterken elkaar, zijn veranderlijk, complex en uniek. Om ze te kunnen aanpakken is kennis nodig van mensen die er direct mee verbonden zijn: deze mensen betrekken is volgens ons de enige manier om tot duurzame vernieuwing te komen. De kunst is om die kennis te mobiliseren en te benutten. Dit vergt een sociaal innovatieve aanpak die zowel ruimte biedt voor een beweging van onderop als van bovenaf, die samenwerking tussen verschillende partijen mogelijk maakt en die anticipeert op de wereld van morgen. Een slimmere inzet van 27 arbeid, organisatie en technologie is daarbij cruciaal.1.2.1 OrganisatieStichting Nederland Kennisland is een organisatie die in samenwerking met overheden, bedrijven enkennisinstituten een bijdrage wil leveren aan maatschappelijke vernieuwing. De stichting stelt bij dewerkzaamheden het publieke belang voorop en werkt aan projecten die een bijdrage kunnen leveren aan deverdere ontwikkeling van een kennissamenleving.Kennisland heeft als doel om de samenleving van meer kennis te voorzien en op deze manier slimmer temaken. De organisatie is van mening dat elk individu in staat is om te leren en zich continu kan blijven 28ontwikkelen. Binnen de erfgoedsector wordt dit begrip ook wel lifelong learning genoemd.Volgens de website van Kennisland (2011) kan dit leerproces als volgt worden omschreven: Deze manier van leren vindt voornamelijk in interactie met andere individuen en groepen plaats. Dit kan worden samengevat als een ‘samenwerkende samenleving’. In zo’n samenleving worden kennis, talent, ervaring en 29 intuïtie op verschillende niveaus en terreinen benut.Kennisland ontwikkelt oplossingen voor situaties die zich voordoen in een kennissamenleving en kijkt op welkemanier zo’n samenleving het beste kan worden opgebouwd. Met behulp van ingrepen binnen en buiten deorganisatie leert men hoe dit het beste kan worden gerealiseerd. Volgens Kennisland moet de kennis die bij ditproces wordt opgebouwd met zoveel mogelijk mensen worden gedeeld, aangezien naar hun mening kennis pas 30waarde krijgt op het moment dat zij met andere individuen wordt gedeeld.1.2.2 DoelgroepenStichting Nederland Kennisland heeft organisaties die zich willen vernieuwen door middel van sociale innovatieals doelgroep. Hierbij kan worden gedacht aan organisaties op het gebied van onderwijs, overheid, erfgoed encultuur. Doel is om professionals uit deze organisaties te betrekken bij het oplossen van vraagstukken enproblemen op lange termijn. Kennisland helpt hen om kennis, talent, ervaring en intuïtie naar boven te halenen optimaal te benutten. Volgens Nikki Timmermans (2012), adviseur van Kennisland heeft de stichting als doelom organisaties te helpen bij het oplossen van gecompliceerde vraagstukken die binnen organisaties leven.Daarnaast helpt de stichting bij het oplossen van complexe vraagstukken binnen de organisatie, hetmaximaliseren van kennisontwikkeling, kennisdeling binnen en tussen organisaties, en bij het vormen van 31nieuwe samenwerkingsverbanden.27 http://www.kennisland.nl/over-kennisland (geraadpleegd 27-02-2012)28 Black, G. The engaging museum, (z. pl. 2005) 123-13229 http://www.kennisland.nl/over-kennisland (geraadpleegd 28-05-2012)30 Ibidem31 Zie bijlage A: interview met Nikki Timmermans, adviseur Stichting Nederland Kennisland 24 Sylvana Bol - 608027
  26. 26. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-20121.2.3 Digitaal erfgoedproject Digitalisering is de afgelopen tien jaar de motor geweest achter een krachtig veranderingsproces in de erfgoedsector. In die tijd hebben musea, archieven en andere erfgoed beherende instellingen een start gemaakt met het digitaliseren van erfgoedcollecties en het ontwikkelen van digitale diensten. Door deze slag te maken verandert de positie van de erfgoedinstellingen in de samenleving aanzienlijk, het digitale aanbod reikt immers 32 veel verder dan de fysieke locatie van een instelling.Volgens Kennisland (2011) vormt een sterke kennissamenleving de motor achter het bieden van toegang totdigitale erfgoedinformatie. Mede hierdoor ziet Kennisland veel maatschappelijke potentie in de erfgoedsector.Door erfgoed op een heldere en vernieuwende manier beschikbaar te maken, kan publiek nieuwe kennisopdoen en bijdragen aan het slimmer worden van de kennissamenleving. Zo’n proces verloopt niet vanzelf. Ineen door Kennisland en Stichting DEN uitgevoerde studie in 2009 is gebleken dat men bij het vernieuwen vande sector op een aantal knelpunten stuit. Dit, op de gebieden auteursrecht, ICT-infrastructuur,verdienmodellen en de eigen organisatie ten aanzien van het verder ontwikkelen van digitale producten endiensten.Als antwoord op het gebied van digitaliseringsproblemen binnen de eigen organisatie, startte Kennisland op 1juli 2007 het project ‘Beelden voor de Toekomst’. Het project heeft een looptijd van 7 jaar en wordt insamenwerking met het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, het Nationaal Archief en het EYEFilminstituut Nederland ontwikkeld. Dit, aangezien in de archieven van deze instellingen de beeldgeschiedenisvan de afgelopen eeuw is opgeslagen en dit materiaal voor velen een belangrijke waarde bevat. Dankzij hetFonds Economische Structuurversterking heeft het initiatief een budget van 154 miljoen euro ontvangen voorhet digitaliseren van het audiovisueel materiaal van een groot aantal archieven. Beelden voor de Toekomstheeft als doel om 91.183 uur video, 22.086 uur film, 98.734 uur audio en 2,5 miljoen foto’s uit de archieven vanerfgoedinstellingen te conserveren, digitaliseren en toegankelijk te maken. Het voornaamste doel van hetproject is om een zo groot mogelijke beschikbaarheid van audiovisueel materiaal voor de gebruikersgroepenonderwijs, het brede publiek en de creatieve sector realiseren. Dit kan worden bewerkstelligt door het 33ontwikkelen en aanbieden van nieuwe diensten en toepassingen.Het project Beelden voor de Toekomst kent 3 kerndoelen. Ten eerste wil men het audiovisueel erfgoed van deafgelopen eeuw conserveren, waardoor het niet verloren kan gaan. Daarnaast wil men het audiovisueelmateriaal digitaal beschikbaar maken voor de samenleving en materiaal dat normaliter ligt opgeslagen inarchieven toegankelijk maken voor de doelgroepen onderwijs, de markt en het brede publiek. Tot slot wil mendoor middel van dit project vernieuwen en door samenwerking bijdragen aan het toegankelijk maken van 34erfgoedinformatie.Met het Beelden voor de Toekomst project kan Kennisland de samenleving van kennis voorzien enbewerkstelligen dat individuen zich blijvend vernieuwen en op deze manier in staat zijn om een bijdrage televeren aan de ontwikkeling van de huidige kennissamenleving. Daarnaast wil Kennisland de samenlevingwaarde meegeven door middel van de volgende punten: o De missie combineren met het verspreiden van kennis over sociale innovatie. o Interventies ontwikkelen waarbij vernieuwing en leren een belangrijke plaats innemen. o Resultaten en kennis delen. o Vernieuwende professionals opsporen en hen helpen bij het uitwerken van ideeën. 35 o Met behulp van passie en vanuit een onafhankelijk perspectief werken.32 http://www.kennisland.nl/over-kennisland/werkvelden/erfgoed (geraadpleegd 27-02-2012)33 http://beeldenvoordetoekomst.nl/nl/project/algemene-informatie (geraadpleegd 15-03-2012)34 http://beeldenvoordetoekomst.nl/nl/project/doel (geraadpleegd 15-03-2012)35 http://www.kennisland.nl/over-kennisland (geraadpleegd 27-02-2012) 25 Sylvana Bol - 608027
  27. 27. Scriptie Cultureel Erfgoed 2011-20121.2.4 Omgang met netwerkbijeenkomstenTen aanzien van netwerkbijeenkomsten organiseert Kennisland de Innovators Netwerk Erfgoedsector (INE)netwerkbijeenkomsten. Deze bijeenkomsten zijn een initiatief van Kennisland en worden mede mogelijkgemaakt door Beelden voor de Toekomst. Het netwerk wil een bijdrage leveren aan het erfgoedveld door hetvernieuwend vermogen te versterken. Door gesprekken die de medewerkers van het erfgoedinitiatief meterfgoedprofessionals afkomstig uit Nederlandse erfgoedinstellingen voerde, kwam naar voren dat hetinnovatief vermogen binnen de erfgoedsector verbeterd zou kunnen worden. Volgens de erfgoedinstellingenmoeten vooral de mogelijkheden op digitaal gebied worden aangepast en worden verbeterd. Vaak is hierbinnen de eigen organisatie niet of nauwelijks ruimte voor.Veelal ontbreekt het aan een duidelijke strategie op digitaal gebied en voldoende budget hiervoor.Het gevolg hiervan is dat vele ideeën onbenut blijven, waardoor veel erfgoedinstellingen zich met hun 36digitaliseringsproces de afgelopen jaren niet optimaal hebben kunnen ontwikkelen.Tijdens de bijeenkomsten van INE wordt onderzocht op welke manier samenwerken binnen de erfgoedsectoreen bijdrage kan leveren aan het versterken van innovatief vermogen. Onderwerpen als kennisdeling, hetvormen van een duidelijke visie en meedenken over nieuwe samenwerkingsverbanden in de sector vormen dekern van de bijeenkomsten. De organisatoren richten zich hierbij voornamelijk op erfgoedprofessionals die 37binnen de eigen organisatie willen vernieuwen.Het initiatief organiseert ongeveer 10 keer per jaar informele bijeenkomsten rondom verschillendeonderwerpen en probleemsituaties. Deze onderwerpen zijn niet per definitie technisch of media gerelateerd,maar zijn wel actueel binnen de erfgoedsector. Tijdens de bijeenkomsten worden kennis, ervaring en expertisedoor erfgoedprofessionals uitgewisseld. Volgens Nikki Timmermans (2012) medeorganisator van de INEbijeenkomsten, hebben de bijeenkomsten een praktisch kader, waardoor alle deelnemers er concrete enrelevante informatie uit kunnen halen. De organisatie hecht waarde aan kleinschaligheid en een informelesfeer, zodat de deelnemers zich meer betrokken kunnen voelen en beter in staat zijn om hun ideeën met elkaarte bespreken.Een belangrijk verschil met andere netwerkbijeenkomsten in de erfgoedsector is dat de deelnemers van hetINE netwerk niet namens een organisatie deelnemen. Men schrijft zich in als erfgoedprofessional, waardoor 38elke deelnemer vrij is om te spreken en niet het gevoel krijgt dit namens de eigen organisatie te doen.De INE netwerkbijeenkomsten worden op verschillende locaties georganiseerd. De deelnemers dragen zelf eenlocatie binnen de eigen instelling aan, waardoor de kosten voor het huren van een zaal of ruimte kunnenworden bespaard. De bijeenkomsten behandelen onderwerpen die actueel binnen de erfgoedsector zijn, zoalscrowdsourcing, open data en de veranderende rol van erfgoedinstellingen door de omslag naar digitalisering.Daarnaast worden de onderwerpen door de deelnemers zelf aangedragen, waardoor zij een waardevolleaanvulling op de informatiebehoefte van de deelnemers kunnen vormen.In tegenstelling tot de bijeenkomsten van If then is now, die gemiddeld uit 15 deelnemers bestonden, is hetnetwerk van INE sinds 2009 uitgegroeid van 20 naar ruim 120 deelnemers en worden de bijeenkomsten nogsteeds georganiseerd. Hoewel op de bijeenkomsten van INE ook gemiddeld 15 personen aanwezig zijn, heeftmet name het Meetup netwerk van het netwerkinitiatief ervoor gezorgd dat veel deelnemers zich hierbij 39hebben aangesloten en op de hoogte willen worden gehouden van de ontwikkelingen rondom het netwerk.Over de overeenkomsten en verschillen tussen de netwerken van If then is now en INE, is meer te lezen inhoofdstuk 2.36 Zie bijlage A: interview met Nikki Timmermans, adviseur Stichting Nederland Kennisland37 http://inerfgoed.nl/ditisine/ (geraadpleegd 15-03-2012)38 Zie bijlage A: interview met Nikki Timmermans, adviseur Stichting Nederland Kennisland39 Onderzoek naar digitaal platform Meetup van het Innovators Netwerk Erfgoedsector (INE) over aantal deelnemers en informatie overthemaonderwerpen (geraadpleegd 18-05-2012) 26 Sylvana Bol - 608027

×