• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
гол мөрөн
 

гол мөрөн

on

  • 3,464 views

 

Statistics

Views

Total Views
3,464
Views on SlideShare
3,464
Embed Views
0

Actions

Likes
5
Downloads
94
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    гол мөрөн гол мөрөн Document Transcript

    • МОНГОЛ ОРНЫ ГОЛ МӨРӨНМонгол оронд 67000 км урттай 3811 гол горхи, 500 м3 эзэлхvvнтэй 3500гаруй нуур 7000 орчим булаг шанд, 540 м2 тйлбай бvхий 190 гаруй мєсєнгол 250 гаруй рашаантай бєгєєд газрын доорхи усны 139 орд газарбайна.Бархийн голЭгийн голын адил Ононгийн баруун гарын цутгал боловч уртын хэмжээурсцаараа Эгээс илvv юм. Харин Хэнтийн нурууны салбар уулсаас эх авахтул усны уналт, гадаргын хэлбэрлийн талаар нилээд дутуу байдаг. Голыннийт урт 100 км, усжуулах талбай 1900 хавтгай дєрвєлжин километрболно. Бархын голд Баян /47 км/, Хужир /40 км/, Сайхан/39 км/ зэрэгэлбэг устай гол горхи цутгана. Гульдралын єргєн 27м, усны дундаж гvн0,8 м юм.Байдраг голХангайн ємнєт хажуугаас эх авч говийн Бєєнцагаан, Адгийн цагаан хоѐр
    • нуурт усаа нийлvvлдэг энэ голын нийт урт Бєєнцагаан хvртэл 295 км,Адгийн цагаан нуур хvртэл 310 км талбайгаас усжина. Байдраг голынэхэнд баруун гар талаас Загийн гол /80 км/, зvvн гар талаас Єлзийтийнгол /135 км/ тус тус цутгадаг. Байдраг гол Хангайн ємнєд уулсыннарийхан хавцал дундуур урсана. Хєндийн хажуу эгц, хад асга ихтэйндээр хээр, говийн тачир ургамалшилтай юм. Энэ хэсэгт гол нэггульдиралаар урсах бєгєєд гульдиралын єргєн 20-40 м, зонхилох гvн 0,3-1,5 м, урсгалын хурд 1-1,5 м/сек хvрнэ.Балжийн голОнон голын зvvн гараас Балж, Агац, Хирхон зэрэг элбэг устай голуудцутгах бєгєєд олонх нь ОХУ-ын нутгаас эх авч урсдаг. Тэдгээрийнхамгийн том нь 250 гаруй километр урт Балж гол юм. Балж гол нь бєглvvой хєвч бvхий бэсрэг уулс дундуур урсдаг. Голын хєндий адаг руугаа 5-7км хvртэл тэлэгдэж гульдирал нь хэд хэд салаалж єтгєн шугуйтай арлуудvvсгэнэ. Усны гvн, єргєн, урсгалын хурд голын нийт уртад єєр бєгєєдадагтаа гульдиралын єргєн 65 м, усны дундаж гvн 1,75 м, урсгалын хурд1 м/сек орчим байна.Булган голТєв азийн гадагш гарах урсгалгvй ай савын гол мєрдийн тоонд МонголАлтай, Говь-Алтайн ар єврєєс эх авч уулсын хоорондох битvv хотгортзамхрах гол горхи, булаг шанд тvр зуурын урсгалтай байдаг олон сайрбагтана. Тийм голуудаас жишээ нь Алтайн арын Гурванцэнхэр, Шарга,Халиун, Алтайн євийн Булган, Vенч, Бодонч, Балаг, Биж зэрэг голыгнэрлэж болно. Эдгээр голуудаас томоохон нь Монгол Алтайн єврєєс эхавч Єлєнгєр нуурт цутгах Булган гол юм. Булган голын урт тус улсын хилхvртэл 250 км, талбай 8750 орчим хавт.дєр.км бєгєєд усны унал голыннийт уртад 1900 м буюу дундаж налуу 0,0076 болно. Голын сав газартМонгол Алтайн хур цаст зарим оргил болон євєр бэлийн хад цохио, ханан
    • хавцал бvхий уулсууд багтах тул голын хєндий ихэнх хэсэгтээ 0,3-0,5 кмбайснаа тvvний баруун гарын цутгал Баян голын билчирээс доош нилээнуужирч Булганы тохойд хамгийн их тэлэгдэж єргєсдєг. Цутгал голуудаасУлиастай, Тvргэний гол томоохонд тооцогдоно. Булган голынгульдиралын єргєн, усны гvн жилийн улирал, урсах газрын тєрх байдлыгдагаж янз бvр байна. Булган голыг усны зонхилох ионы бvтцээргидрокарбонатын ус бvхий гол мєрний ангилалд багтааж болно.Бvгсэйн голБулнайн нурууны араас эх авч урсахдаа 3710 хавт.дєр.км талбайгаасусжина. Голын гульдирал тєдий л єргєнгvй боловч ус нь гvнзгий, урсгалхурдтай юм.Чулуутын голЧулуут голын урт 415 бєгєєд 10750 хавт.дєр.км талбайгаас усжина. Энэгол Хангайн нурууны хамгийн єндєр хэсгээс эх авдаг учраас унал ихурсгал хурдтай уулын гол юм. Тvvний хєндий эхэндээ давчуу, морены булчулуу элбэгтэй бол доошлох тутам єргєсєж тэлэгдэнэ. Харин Тээлийнголын билчирээс Ацтийн горхийн цутгал хvртэл бараг 100 шахам км уртгазар 50-60 м зузаан хvрмэн чулууг зvсэж хавцал дундуур тахирланхvрхрээ боргио vvсгэн сvртэй урсана. Энэ хэсэгт тvvний зvvн гараасТэрхийн Цагаан нуураас эх авч урсах Суман гол нийлж Чулуут голмэдэгдэхvйц услаг болох ба гульдиралын єргєн, усны гvн нэмэгдэнэ.Гульдиралын єргєн эхэндээ 20-30 м, дунд хэсэгтээ 20-60 м, адагтаа 70-80м байна. Усны гvн 0,5-2,5 м, урсгалын хурд 1 м/сек орчим болно.Онон голХэнтийн нурууны ар хормойн 1950 м-ийн єндрєєс эх авч улсын хилхvртэл 445 км урсна. Онон гол нь эхнээсээ адаг хvртэл уулын амхєндийгєєр урсах учир нилээд тойрон тахирласан. Онон голын ус нь 10
    • сарын сvvлээс зайртаж 11 сарын 2-р хагаст хадаалж, 150-170 хоногмєсєєр хучигдана. Мєсний дундаж зузаан 1,2-1,5 м хvрнэ. Урсгал хурдтайуулын гол учираас намрын зайр харьцангуй олон хоног /14-25/vргэлжилнэ. 4 сар гарч дулаарангуут голын мєс гэсч цєн тvрэвч уулынцас хайлж хаврын vер буух тул тєдий л удаан vргэлжлэхгvй цэлмэнэ.Ононд том жижиг олон гол горхи цутгадаг. Vvнээс нилээд томоохон нь Эг,Барх, Хурах, Шуус, Агац, Хирхон болно.Шуурсын голШуурсын голын урт 140 км, ус хураах сав газрын талбай 3150 гаруйхавтгай дєрвєлжин километр болно. Ононгийн баруун гарын цутгалголууд дотроос жинхэнэ хээр талын шинжтэй тул усны гуримын хувьдбусдаасаа ихээхэн ялгаатай юм. Шуурсын голд олон булаг тал бvрээс ньцутгадгийг vзвэл хур борооноос гадна гvний усны тэжээл чухал суурьэзэлдэг. Шуурсын гол нь Онон голд цутгадаг томоохон голуудын нэг юм.Хэрлэн голНомхон далайн ай савын гол мєрд дотор уртын хэмжээгээр тэргvvнбайранд ордог. Хэрлэн гол монголын Дорнод хэсэг хэд хэдэн аймгийннутгийг дамжин урсаж улмаар тус улсын хилээс гадагш гарч Далай нууртцутгадаг. Их хэнтий нурууны євєр бэлээс эх авч урсах Богдын гол, Цагаангол хоѐрын уулзварыг Хэрлэн голын эх гэж vзнэ. Иймд улсын хил хvртэл1090 километр урт, ус хураах сав газрын талбай 116,455 хавтгайдєрвєлжин километр бєгєєд усны дундаж унал километр тутамд 1,2 метрболно. Ингэхлээр Номхон далай ай савын гол мєрний бvх талбайн 54хувийг Хэрлэн голын усны сав эзэлдэг. Голын нийт уртад гульдиралынєргєн, усны гvн, урсгалын хурд ихээхэн ялгаатай байна. Жнь: Хэрлэнгийнэхний хэсэгт гульдиралын єргєн 30-50м, дунд, адаг хавьд 150-200м болж0,8-1,5 метрийн гvн зонхилно. Урсгалын хурд уулсын хэсэгтээ 2 м/сек,нам тал газраа 1 м/сек болно. Хэрлэн голд Мєрєн, Цэнхэр, Аварга зэрэг
    • гол горхи цутгадаг. Хэрлэн гол гидрокарбонит-хлоридын ус бvхий голмєрний ангилалд багтана.Халхын голДорнод монголын хэсгийн томоохон голын нэг болох энэ гол нь ИхХянганы нуруунаас эх авч урсдаг. Их Хянганы нуруунд орших Халхынбулгууд Халхын голын эхийг бvрдvvлдэг. Хоорондоо холбоотой Халх,Зvvн Далби зэрэг жижиг нууруудыг дамжин тал талаасаа цутгалголуудаар услагдсаар Халх голын єргєн хєндийд орж адагтаа хоѐр саланнэг салаа нь Буйр нуурт, нєгєє салаа нь Оршуун голд цутгадаг. Халхголын урт 233 км, талбай нь 17120 хавтгай дєрвєлжин километр бєгєєдvvний 7440 хавтгай дєрвєлжин километр манай нутагт хамаарна. Халхголд хэд хэдэн услаг гол цутгадгаас томоохон нь Нємрєг, Дэгээ,Хандгайтын гол болно.Дэгээ голДэгээ гол нь 550 хавтгай дєрвєлжин километр талбайгаас усжих ба 55километр урт юм. Голын хєндийд намаг ихээхэн тогтсон. Урсгалын хурд0,6-0,7 м/сек байна.Идэрийн голИдэрийн гол Хангайн гол нурууны араас эх авч Булнай, Тарвагатайннуруунуудын хоорондох нилээн давчуу хєндийгєєр урсана. Голын урт 452км, талбайн хэмжээ 24555 хавт.дєр.км юм. Голын гульдирал Тосонцэнгэлсумын тєв хvртэл ихээхэн тахиралж хэд хэд салаалдаг тул тэгтлээ єргєнбайж чаддаггvй. Энэ хэсэгт салаа татуурын єргєн 10-15 м, vндсэн голынєргєн 40-60 м орчим байна. Тосонцэнгэлээс доош гульдирал салаалахаабагасч 80-100 м хvртэл єргєснє. Усны гvн 0,7-2 м боловч Чулуут голынцутгалаас доош цээл цvнхэл газраа 3-3,5 м хvрнэ. Идэрийн гол уулын голучраас ширvvн урсгалтай, урсгалын хурд голын ихэнд цагт 7,2-10,8 км
    • бол адаг руугаа саарсаар цагт 2,0-2,5 км болон буурна. Харин зонхилоххурд нь 1,5-2 м/сек юм. Эхнээсээ Их Жаргалант сум хvртэлх хэсэгтТарвагатайн нурууны ар хажуугааас усжих, Хожуул, Зарт, Дээд, ДоодЦэцvvх, Хєнжил зэрэг урсгал хурдтай услаг гол горхи цутгадаг. Идэрийнголд 30 гаруй гол горхи цутгадгаас хамгийн том нь тvvний баруун гараасцутгах Чулуут гол болно.Орхон голОрхон гол Сэлэнгийн vндсэн цутгал тєдийгvй монголын хамгийн урт томголд тооцогдоно. Орхон гол Хангайн гол нурууны Суврага-Хайрхан уулынар євєр хажуугуус усжиж том жижиг олон голыг нийлvvлсээр Сэлэнгэмєрєнд цутгана. Тvvний урт нь 1124 км. Сэлэнгийн талбайн 47 хувь буюу132835 хавт.дєр.км талбайгаас усжина. Голын єргєн харилцан адилгvйболовч ихэндээ ихэвчлэн 10-60 м байснааа адагтаа 120-150 м хvртэлєргєсєж урсгалын хурд илт саардаг. Усны зонхилох гvн 0,5-1,5, м, гvнцээл газар 2,5-4,0 м, харгиа боргио газар 0,5 м байдаг. Орхонд томжижиг олон арван гол горхи цутгах боловч 100 км-ээс илvv урт голтоотой хэд байдаг. Тэдгээрээс Тамир, Хєшин Орхон, Туул, Хараа, Ерєє,Шарын гол томоохон нь юм.Туул голОрхоны баруун гарын хамгийн том цутгал бєгєєд Хэнтийн гол нуруунаасэх авч урсана. Голын урт 819 км, талбай 50400 хавт.дєр.км буюу Орхоныталбайн 38 хувьтай тэнцэнэ. Туулд Олон гол горхи усаа єгдгєєс нилээдтом нь Гаттай /50 км/, Тэрэлж /78 км/, Харуухын гол /159 км/ болно.Ерєє голЭнэ голын урт 323 км, талбай 11860 хавт.дєр.км.Vvр гол
    • Vvр гол Хєвсгєлийн Хивин-залуугийн сарьдагаас эх авч урсана. Vvрголын урт 331 км, талбай 12300 хавт.дєр.км бєгєєд голын vндсэн тэжээлнь бороо цасны ус юм.Ховд голТєв Азийн гадагш урсгалгvй ай савын гол мєрдийн дотроос хамгийн элбэгустай нь Ховд гол юм. Монгол Алтайн тэргvvн оргил Таван Богдын зvvнємнєд хажуугийн мєсєн голоос эх авч урсах Цагаан ховд /Акау/, Хар ховд/Каратыр/ голыг Ховдын эх гэж vздэг. Энэ хоѐр гол Хотон Хоргоннуруудыг дайран олон гол горхи нийлvvлсээр их нууруудын хотгорынХар-Ус нуурт цутгана. Ховд голын урт 516 км, талбай нь 58000хавт.дєр.км болно. Усны унал км тутамд ойролцоогоор 2 м тул урсгалынхурд их юм. Монгол Алтайн Толбо, Тал, Даян, Хотон, Хоргон, Ачит гэхмэтийн том нуурууд илvvдэл усаа Ховд голд нийлvvлдэг байна.Гульдиралын єргєн доошлох тутам нэмэгдэж 80-130 м болж 1,5-3 м-ийнгvн зонхилно.Тєв Азийн гадагш урсгалгvй ай савын гол мєрдийн дотроос хамгийн элбэгустай нь Ховд гол юм. Монгол Алтайн тэргvvн оргил Таван Богдын зvvнємнєд хажуугийн мєсєн голоос эх авч урсах Цагаан ховд /Акау/, Хар ховд/Каратыр/ голыг Ховдын эх гэж vздэг. Энэ хоѐр гол Хотон Хоргоннуруудыг дайран олон гол горхи нийлvvлсээр их нууруудын хотгорынХар-Ус нуурт цутгана. Ховд голын урт 516 км, талбай нь 58000хавт.дєр.км болно. Усны унал км тутамд ойролцоогоор 2 м тул урсгалынхурд их юм. Монгол Алтайн Толбо, Тал, Даян, Хотон, Хоргон, Ачит гэхмэтийн том нуурууд илvvдэл усаа Ховд голд нийлvvлдэг байна.Гульдиралын єргєн доошлох тутам нэмэгдэж 80-130 м болж 1,5-3 м-ийнгvн зонхилно.Тэсийн гол
    • Булнайн нурууны араас эх авч Увс нуурт цутгах энэ гол 568 км урт бєгєєд33358 хавт.дєр.км талбайгаас усжина. Тэсийн голд Тагны нурууны єврєєсэх авсан хэдэн арван услаг гол горхи цутгах тул доошлох тутмаа усэлбэгтэй болно. Голын сав газар эхэндээ уулархаг боловч уулс харьцахєндрєєрєє нам юм. Булнайн нурууны араас урсах голуудын билчирт асарих талбайг хамарсан намаг vvсгэх бєгєєд тvvнийг Жаргалантайн намаггэнэ. Тэсийн гол Завхан аймгийн нутгаар ОХУ-н нутаг руу гарч Увсаймгийн Тэс сумын нутгаар эргэн монголдоо орж ирж Увс нуурт цутгана.Адагтаа хэд хэд салаалж намаг бvхий голын садраа адаг vvсгэнэ. Vндсэнголын гульдирал эхэндээ 150-60 м, урсгалын дунд хэсэгт 40-120 м, заримхэсэгт 200 м хvртэл задгайрч єргєснє. Усны зохилох гvн 0,3-2,5 м,урсгалын хурд 0,7-1,5 м/сек орчим юм.Таацын голХангайн євєр хажуугаас усжих дээр дурдсан голууд дотроос хамгийн багань Таацын гол болно. Тvvний урт 200 км, талбай 9190 хавт.дєр.км болно.Усны эрдэсжилт бага гидрокарбонатын тєрєлд багтана.Эгийн голОнонгийн баруун гарын томоохон цутгал бєгєєд их Хэнтийн нуруунысалбар Ноѐн уулын зvvн ємнєд хажуугааас эх авч урсдаг. Нийт уртынхэмжээ 90 орчим км, ус цуглуулах талбай нь 970 хавтгай дєрвєлжинкилометр юм. Гульдиралын єргєн 10-25 м, усны гvн нь 0,5-1,2 метр,урсгалын хурд 1,2-2 м/сек хvрнэ.Хурахын голОнонгийн баруун гарын vндсэн цутгал бєгєєд тvvний урт 190 км, усны сав6150 хавтгай дєрвєлжин км болно. Голын хєндий дунд, адаг хавьдаабараг 15-20 км єргєсєж ой модноос алслагдаж хээр тал дундуур урсах бахєндийн аль ч хэсэгт голдуу хатаж ширгэдэг жижиг нуур намаг ихээхэн
    • байна. Vvнээс нилээд том нь Хангал, Бидэр, Шар зэрэг нуурууд болно.Хурахын голд Жаргалант, дунд, зvvн, баруун Баян зэрэг голууд цутгадаг.Улз голХэнтий нурууны зvvн салбар захын нам уулсаас эх авч ОХУ-ын нутагторших Торь нуурт цутгадаг. Улз голын нийт урт 428 километр бєгєєддундаж унал бvх уртад 500 метр буюу 1 км тутамд 1,2 метр болно. Нийтталбайн хэмжээ 27500 хавтгай дєрвєлжин километр байна. Гульдиралынєргєн усны гурим байдлаас онцгой шалтгаалах тул тогтвортой бишбайдаг. Улз голд Тvргэн, Дєч зэрэг голууд цутгадаг. Улз голын усыггидрокарбонатын тєрєлд оруулдаг.Нємрєгийн голХянганы салбар уулсаас эх авч Халх голд цутгана. Тvvний урт 218 км, усцуглуулах талбай 5950 хавтгай дєрвєлжин километр болно. Гульдиралэхнээсээ адаг руугаа улам єргєсєж 10-20 метр буюу тvvнээс ч илvvболдог. Усны дундаж гvн 0,8-1,2 м, хамгийн гvн цээлдээ 3,0 м хvрнэ.Усны хурд харгиа боргиотой газарт 2,0 м/сек, нам тогтуун газраа 0,4-0,6м/сек хvртэл саарна.Сэлэнгэ мєрєнСэлэнгэ мєрєн нь тус орны гол мєрдийн vндсэн усан сvлжээ бєгєєд томжижиг бvх цутгал голуудыг оролцуулбал усан сvлжээний уртын нийлбэр20000 км хvрнэ. Єєрєєр хэлбэл Монголын гол мєрний нийт уртын 40гаруй хувь нь Сэлэнгэ мєрний тогтолцоонд хамрагддаг байна. Дэлгэр,Идэр хоѐр голын билчирийг Сэлэнгийн их гэж vзвэл Сэлэнгэ мєрний нийтурт 992 километр, тvvнээс 592 км нь тус улсын нутагт байна. Сэлэнгэмєрний талбайн хэмжээ 447000 хавтгай дєрвєлжин км бєгєєд vvний 55хувь буюу 282000 хавт.дєр.км нь манай орны нутаг дэвсгэрт оногдоно.Сэлэнгийн тогтолцоонд хамаарах нийт голын талбай умард мєсєн далайн
    • талбайн 87,3 хувь манай орны нутаг дэвсгэрийн 28 хувийг тус тус эзэлжбайна. Голын эхний хэсэгт гульдиралын єргєн 60-70 м, салаа татуурынєргєн 10-25 м, усны гvн харгиа боргио газраа 0,5-1,5 м, цээл цvнхэлдээ2,5-3,0 м байснаа адаг руугаа гульдиралын єргєн 100-250 м, усны гvнхаргиа боргиотой газраа 1,0-2,0 м, цээл цvнхэлдээ 4-5 м хvрдэг. Сэлэнгэмєрєн усны найрлага, химийн бvтцээр манай орны томоохон голууд доторхамгийн их эрдэсжилтэйд тооцогдох ба гидрокарбонатын ус бvхийголуудад хамаарна. Сэлэнгэ мєрєнд манай орны томоохон гол мєрєдболох Дэлгэр, Идэр, Хануй, Эг, Орхон зэрэг голууд цутгана.Дэлгэр мєрєнДархадын хотгорын баруунаа орших Улаантайгын єврєєс эх авч урсах энэголын нийт урт 445 км, усны унал 2200 м бєгєєд 26640 хавт.дєр.кмталбайгаас усжина. Дэлгэр мєрний эх 3300 м vнэмлэхvй єндєрт оршихынзэрэгцээгээр эртний мєсдєлийн морен бvхий тэвшин хєндий дундуурурсана. Голын гульдирал эхэндээ 25-40 м, адагруугаа 50-100 м єргєнбєгєєд усны гvн 0,5-2,5 м, урсгалын хурд 0,2-2 м/сек-иийн хоорондхэлбэлзэнэ. Дэлгэр мєрєнд том жижиг олон гол горхи цутгадгаас нилээдтомоохон нь дунд Тарис /75 км/, Бэлтэс / 92 км/, Бvгсэйн гол /110 км/болно.Хануйн голСэлэнгэ мєрний баруун гарын томоохон цутгал болох энэ гол Хангайн голнурууны араас эх авч урсана. Тvvний урт нь 421 км, талбайн хэмжээ14620 хавт.дєр.км болно. Хануйн голын хєндий Хvнvйн голын билчирхvртэл 1-3 км єргєн хэсгvvд салаавчлаж тvvнээс доошлоход 20-30 м гvнэгц хvрмэн хавцал дундуур урсана. Гульдиралын єргєн эхний хэсэгтээ 20-30 м бол адагтаа 50-80 м хvртэл єргєснє. Усны гvн ч мєн адил адагруугаанэмэгдэж зарим цээл цvнхэлд 2,5 м болно. Урсгалын дундаж хурд 1,2
    • м/сек юм.Тамирын голОрхоны зvvн гараас цутгах ганц том гол бєгєєд эхэндээ хойд урд Тамирынгол нэртэй болж салаалдаг ажээ. Хойт Тамирын голын урт 180 км, урдТамирын голынх 165 км юм. Хоѐр Тамирын голоос Орхон Тамирын билчирхvртэлх урт 52 км бєгєє талбайн хэмжээ 13100 хавт.дєр.км болно. ХойтТамирын гол Хангайн гол нуруунаас эх авч урсдаг унал ихтэй, урсгалхурдтай, жинхэнэ уулын гол учраас зуны хур борооны vед усны тvвшинбогино хугацаанд эрс дээшлээд тvргэн татарч багасна. Євлийн урсац альалинд нь тун ялимгvй тул ихэнхдээ ѐроолгvй хєлдєнє. Хоѐр Тамирынбилчирээс доош голын хєндий 3-4 км тэлж єргєсєєд татамд улиасбургасан шугуй шигvv ургана. Гульдиралын єргєн тэр хэсэгт 40-70 м,усны гvн 2,5-3 м, урсгалын хурд 1-2 м/сек байдаг.Хараа голУлаанбаатар хотын баруун хойно орших Ар толгойтын арханд буюу Хvйнголыг vvний эх гэж болно. Энэ голын урт 291 км, талбай 15000хавт.дєр.км юм. Хараа голд Бага Хэнтийн нуруунаас эх авсан Сєгнєгєр,Тvнхэл, Баян зэрэг услаг голууд цутгах учраас голын єргєн, гvн адагруугаа нэмэгдэж хєндий нь уужирна.Эгийн голМонгол орны хамгийн гvн, цэнгэг Хєвсгєл нуураас эх авч Сэлэнгэ мєрєндзvvн гараас нь цутгана. Энэ голын урт 475 км, талбай 40454 хавт.дєр.кмбєгєєд усны унал нийт уртад 815 м буюу километр тутамд 2 м орчимболно. Гульдирал эхнээсээ адагаа хvртэл хар мод, улиас, тєрєл бvрийнжимсний бут, бургасан ой дундуур урсана. Тvvний єргєн Vvр голынбилчир хvртэл 20-70 м тvvнээс доош 50-150м юм. Эгийн гол Vvр, Эрин,Тарвагатай зэрэг хэдэн арван гол горхи цутгадгаас томоохон нь
    • Хєвсгєлийн Хивин-залуугийн сарьдагаас эх авч урсах Vvр гол юм.Шишхид голХєвсгєлийн уулархаг нутгийн гvнд орших Шишхид гол Улаантайгыннурууны євєр дэх морены гаралтай хэд хэдэн жижиг нуураас эх авч урсахбєгєєд тvvний урт 298 км, талбай 18300 хавт.дєр.км болно. Шишхидголын усны хагалбар шугам Улаантайга, Хорьдол-Сарьдаг, Баян, Соѐнынурууны ян сарьдаг торгон оройг дайран гарна. Эдгээр уулсын ам бvрээсолон арван гол горхи урсаж Дархадын хотгорын хамгийн Доод нуурыгдамжин улмаар Шишхид голыг усжуулна. Тvvнд цутгах голуудаас нилээдуслаг томоохон нь Арсай /126 км/, Хотон /65 км/, Шарга /120 км/,Хогорого /46 км/, Тэнггис /80км/, Хєєгийн голууд болно.Завхан голХангайн гол нурууны ноѐн оргил Отгонтэнгэрийн хоѐр талаас эх авах голгорхиор усжигдана. Хангайн ємнє хажуугаас эх авдаг Буянт, Шар-Ус хоѐрголын хоѐр билчирийг Завхан голын эх гэж vздэг. Буянт ба Шар-Ус голынхєндийд мєсдєлийн морены хурдас нь тогтсон хэдэн арван нуур байдгаасхамгийн том нь 20 хавт.дєр.км талбайтай Хєх нуур болно. Эдгээр бvлэгнуур єєр хоорондоо гол горхиор холбогдохоос гадна илvvдэл усаа Завханголд юvлдэг байна. Завхан гол Хангайн гол нуруунаас мултармагц ємнєзvгийг орхиж баруун хойш их нууруудийн хотгорийг чиглэн урсана.Тайшир сум хvртэл эхний хэсэгт гульдиралын єргєн 30-60 м, усны гvн0,6-25 м, урсгалын хурд 1-1,5 м/сек байна. Тайшираас доош хэсэг газаргульдирал нь 3-8 хvртэл салаалах тул vндсэн гульдиралыг ялгахад бэрхюм.Завхан голын баруун гараас тvvний хамгийн том цутгал болох буюуШурагын гол нийлнэ. Богд голын цутгалаас доош гульдирал 100-350 мхvртэл єргєсєн задгайрч усны гvн 0,7-1,5 м, урсгалын хурд 0,7-1,2 м/сек
    • болно.Хvнгvйн голТєв Азийн гадагш ургалгvй ай савын Их Нууруудын хотгорын бvлэгтбагтах томоохон голуудын нэг Хvнгvйн гол юм. Хvнгvйн гол. Хангайнбаруун хажуугаас усжиж Айраг нуурт цутгах бєгєєд тvvний урт нь 200 км,талбай 21693 хавт.дєр.км болно. Хvнгvйн голын баруун гарын эрэг дагуу2500 хавт.дєр.км талбайтай Бор-Харын элс оршино. Энэ элсэнд хагдажтогтсон Баян, Гvн, Улаагчийн Хар нуур элсэн хурдсанд шvvрэх замаарХvнгvйн голд усаа нийлvvлдэг.Тvйн голТvйн гол Байдраг голоос зvvн тийш орших бєгєєд Хангайн євєр хажуугаасэх авч говийн Орог нуурт цутгана. Голын урт 243 км, талбай 94140хавт.дєр.км болно. Энэ гол уулын хэсэгтээ 0,3-0,5 км хvртэл маш давчуухавцлаар урсдаг бол Хангайн ємнєт бэгэлцэг дээр гарч ирэхдээ єргєннарийн хєндийгєєр тахирлан урсана. Усны гvн харилцан адилгvй юм.Зонхилох гvн 0,5-1,5 м боловч харгиа боргиотой хэсэгт 0,2-0,3 м нимгэрч,хадан хавцлын хоорондох цээл цvнхэлvvдэд 2,5-3,0 м хvрнэ. Тvйд цутгахтомоохон цутгал гэвэл 2200 гаруй хавт.дєр.км талбайгаас усжих 120 кмурт Шаргалжуутын гол юм.Онги голОнгийн гол Хангайн євєр хажуугаас говийн нууруудын хєндийрvv урсдагхамгийн зvvн талын гол юм. Тvvний урт Улаан нуур хvртэл 435 км, талбай52920 хавт.дєр.км болно. Онгийн гол Арвайхээр хот хvртэл уулс дундуур2-3 км, єргєн хєндийгєєр урсаж байгаад тэндээсээ доошлоход тэгш єргєнхєндийгєєр хэд хэд салаалж задгайрдаг. Голын vндсэн гульдиралынзонхилох єргєн 15-30м, салаа татуургын єргєн 10-20 м, усны гvн 0,4-1 м,
    • урсгалын хурд 1,2-1,8 м/сек орчим байна