147_egin bedi argia!.doc
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
569
On Slideshare
569
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Gizakia sua ezagutu zuen duela 500.000 urteK.a sumedi baten erupzioaren ondorioz edotazuhaitz baten eroritako tximistak sortutakosutearen ondorioz. Hasieran arazo nagusia sua mantentzea etakontrolatzea izan zen.Sua egiteko lehenengo metodoa hau izan zelasuposatzen dute: makil lehor baten puntarekinegur lehor zati baten gainean egindakoigurketaren ondoren sortu zen. Hori bai, betipuntu berdinan igurtzita. Beste modu bat sua lortzeko burdinezko piritaharrien arteko txinparta egiten izan zen.
  • 2. Erromatarren meatzaritzak ezaugarri jakin batzukditu: paretak pikatxoi lan finez bukatuak dira, etazatiz zati hutsuneak dituzte, argi lanparak jartzeko;zoruak ondo tailatuak izaten dira, eta, mailadunak,errazago ibiltzeko.Landaredia eta lurrazala behatueta gero, malda handiko zuloakegiten zituzten, azaleko geruzakzeharkatu eta hobiraino iritsi arte. Aurkitzenzutenean, beste meazulo horizontal bat egiten zutenmea atera eta kanpora eramateko; hobirik aurkitzenez bazuten edo eduki gutxikoa bazen, hango lanakbertan behera uzten zituzten.Zuloak irekitzeko torrefakzioa metodoa erabiltzenzuten; honetan datza: arroka ondoan egur sua egitenda, arroka berotu arte, pitzatu eta puskatu dadin.Orduan, pikatxoiarekin lantzen da arroka zuloeiforma emateko.
  • 3. Nork aurkitu zituen kandelak? Michel Eugene Chevreul kimikariaKimikari frantses hau, Angers-en (Nantes inguruan) jaio zen1786.eko abuztuaren 31n. Gaztea zela 1803. urtean Pariserajoan zen eta hanVauquelinmaisuaren eskutikikasteko aukeraizan zuen. Berelehen ikerketakanilari buruz eginzituen, bainafama handiakoipeen izaerakimikoazegindako ikerlaneiesker irabazi zuen.1809. urteanxaboiak aztertzen hasi zen, eta jakina denez, gehienetankoipeen bidez fabrikatzen dira. Koipeak azido klorhidrikoztratatu zituen eta azido organiko disolbaezinak ur-disoluzioanflotatuz gelditu zitzaizkion. Azido estearikoa, azido palmitikoaeta azido oleikoa isolatu zituen; koipe eta olioen osagaigarrantzitsuenak hain zuzen. Balearen espermak ordeadesberdin jokatzen zuen eta horren ondorioz koipea ez etaargizaria zela zioen Chevreulek. 1825. urtean, Chevreulek azido koipetsu hauen bidez kandelak fabrikatzeko patentea atera zuen (Gay-Lussac-ek ere bai aldi berean). Gaur egun kandelak gutxi erabiltzenditugulako Chevreul eta Gay-Lussacen aurrerapen honek ez du garrantzi handirik, baina XIX. mendearen erdi aldeko gizartearentzan abantaila handiak zituen. Azido koipetsuzko kandelak segozko zaharrak baino gogorragoak etadistiratsuagoak ziren, errazago erretzen ziren eta beren usaina ez zen hain txarra.
  • 4. ..[..*GAS LANPARAK*..].. Argiztapenerako gasa gar bizi distiratsuz erretzen dengas-nahaste bat da. Ez du kolorerik, baina usain berezia bai.Haren dentsitatea 0,44 eta 0,62 gramo litroko bitartekoa da, zeinikatzez eta zein tenperaturatan ekoiztu denaren arabera.argiztapenerako gasa osatzen dutenak. Ondokoak dira, nagusiki: hidrogenoa, metanoa, karbono-oxidoa, bentzola, etilenoa, azido karbonikoa eta nitrogenoa. Garraren argi-intentsitatea, lehenik, gas-nahasteakdituen hidrokarburo astunen —etilenoaren, bentzolaren—proportzioaren araberakoa da. Bigarrenik, metano-proportzioaren arabera dago;metanoak ez du erretzean gar bizirik sortzen, baina tenperaturahandia ematen dio garrari, karbono-zatiak goritzeko balioduelarik. Azkenik, garraren argi-intentsitatea, errekuntzarakoeransten zaion aire-kopuruaren arabera dago. Aire gutxierantsiz gero, zenbait hidrokarburok erabat erre gabe ihesegingo du atmosferara, garraren bizitasunaren kaltetan.
  • 5. 1.803.ean Boulton eta Watt-ek (James Watt, lurrin-makinarenasmatzaileak) Londreseko Soho auzoan zituzten fabrikakargiztatu zituzten. William Murdock-en jarraitzaile batek,Samuel Clegg izenekoak, gasa ekoizteko teknologia hobetuzuen, mundrun-lurrinen kondentsaziorako tresneria asmatuzeta gasa karearen bidez garbitzeko sistema aurkituz. Murdocketa Clegg-ek sozietate bat sortu zuten gas-instalazioakhedatzeko. 1814.ean Londreseko gasezko argiteria publikoainauguratu zen eta azkar asko hedatu zen Europan zehar. Londresekoaren ondoren Parisekoa etorri zen, 1817.ean;Hannover-en 1825.ean, Berlinen 1826.ean, Francfort-en1828.ean, Vienan 1833.ean, Bartzelonan 1842.ean, Hamburg-en1846.ean, etab. Amerikari dagokiola, jadanik 1801.ean Henfrey-klignitotik erauzitako gasaz Baltimoreko areto handi batargiztatu zuela aipatu behar da eta Baltimoreko gasezkoargiteria publikoa 1816.ean inauguratu zela. Estatu BatuetanEuropan bezain azkar edo are azkarrago zabaldu zen.
  • 6. Auer erregailuaren irudiGasezko argiztapena agertu eskematikoa. Auer lanparazenean, ez zuen arerio-faltarik goritasunekoa da. Gasak ez duizan. argia sortzen; gasaren errekuntzak beroa sortzen du eta zorroa berotzen. Zorroak, goritzen denean, argi- erradiazioak igortzen ditu.
  • 7. Elektrizitatea atomoen elektroien mugimenduak sortutakoenergia mota da.Bigarren mailako energia iturria da, berau sortzeko besterenbat erabili behar baita: ura, gasa, erregai fosilizatuak, edotagero eta ohikoagoak diren energia berriztagarriak, eguzkiaedo haizea kasu.Abantailak: • Segurua da. Ez da beharrezkoa inolako erregairik biltzea.Ganoraz erabilita eta instalazio elektrikoa behar bezala mantenduz, seguritate maila handia lor daiteke. • Erosoa da. Botoi bat sakatzea nahikoa da dena martxan hasteko.Elektratresnek ia ez dute mantenurik behar. • Garbia da. Ez du sortzen ez kerik, ez hondakinik.Ingurumenari errespetu handia dion energia mota da. • Beti eskura. Banatzeko sarea leku guztietara heltzen da, eta behar guztietara moldatzen da. • Erabilera askokoa. Etxebizitza, merkataritza edo industria arloan erabil daiteke berotzeko, hozteko, garbitzeko, lehortzeko …Aholkuak:-Elektratresna txikiak erabili baino lehen egiaztatudesentxufatuta daudela.
  • 8. -Egiaztatu lurrerako hartunea duzula etxebizitzan, eta komuneta sukaldean diren korronte-hartuneetan. Bertankonektatuko dira elektratresna handiak karkasametalekoekin, erabiltzailea deskarga elektrikoetatikbabesteko.-Eragotzi haurrek entxufeak eta sarean konektaturikoaparatuak ukitzea.-Begiratu entxufeak ondo dauden. Ez jarri entxufeetanluzagarri eta lapur gehiegi. .Instalazioak:Instalazio elektrikoa:Instalazioaren erabiltzaileak bere ardurapean izango dumantenu egokia eta aldizkako berrikustea.Banakoen etxebizitzen instalazio elektrikoen berrikustea ezda beharrezkoa, baina gomendagarria da baimendutakoinstalatzaile bat sarri kontratatzea, instalazioa begiratu etaakatsak agertu baino lehen atzemateko.Erabiltzailearen instalazioa:
  • 9. Eraikuntzan jabe batzuk badira jabeen komunitatea dainstalazio komunaren arduraduna eta haren mantenuazarduratu behar du.Etxekonekoa bere instalazio elektrikoaren arduraduna izangoda, eta horren bidez elektrizitatea etxe barruko gailuetarainoeramangodu.Elektrizitate banaketa sareak eta hartunea:Elektrizitate banaketa sareen eta hartuneen bidez heltzen daelektrizitatea kontsumo puntuetaraKonpainia banatzailearen jabetza dira eta honen ardura dahaiek mantentzea.Erabilpenak: Sukalde elektrikoa:Konponbide erraza eta ekonomikoa, plater konplikatuakegiteko astirik ez daukatenentzat. Plaka elektrikoa gehienbatberotzeko erabiltzen da eta ,horrenbestez, normaleanbestelako gailuez lagunduta joaten da (gas sutegiak).
  • 10. Bitrozeramika elektrikoa:Erregiña da estetikagatik, erabiltzeko erraza delako eta, batezere, erabat laua denez, garbitzen erraza delako.Sukalde bitrozeramiko elektrikoetan bi mota ditugu:1.Energiaren araberakoa: Aginteetan ez da potentziaerregulatzen (sukalde mota honetan gehienezkoa sartzen dabeti) baizik eta “itzaltze” eta “pizte”denborak, horrenbestez,aurrezte handia lortzen da, beharreko denboran baino ez dulan egiten.2.Potentziaren araberakoa: Aginteak erresistentziaezberdinak ahalbidetzen ditu posizio bakoitzeko eta berotzekopotentzia balore jakineko, honela, tenperatura arautze onalortzen da.Lanparak: • Lanpara goriak: ohiko bonbillak, lanpara-motarik ezagunena eta zabalduena da. • Lanpara halogenoak: txikiagoak dira eta argia trinkoagoa eta indartsuagoa da. Argi handiagoa ematen du energia txikiagorekin. • Lanpara fluoreszente trinkoak (edo kontsumo txikikoak): lanpara hauek oso erabiliak dira azkenaldian, goriak baino 10 aldiz luzaroago irauten dute eta energiaren %80 aurrezten dute. Fluoreszenteen antzera ez da komenigarria sarritan itzaltzea baina itxura, estetika eta argitasun aldetik gorien antza dute.
  • 11. • Lanpara fluoreszenteak: argia sortzen dute era eraginkorrean,hala ere, beti gomendatzen da sarritan ez itzaltzea gehiago irauteko.Ematen duten argia oso lausoa da. Gailu elektroniko bat izanez gero, 20.000 ordu iraun dezakete.