Slideshow beroepsethiek voor RC e-training 2013

406 views
299 views

Published on

This presentation is part of the e-training Professional Ethics (Beroepsethiek) for Registered Controllers.

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
406
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • [twitter]Woensdag 7 maart workshop voorAvans over finance en control implicaties van social media[/twitter]
  • [twitter]Waaromgedrageneerlijkemensenzichsomsoneerlijk? Theory of self-concept maintenance[/twitter]
  • [twitter]Mensenstrevennaareerlijkzelfbeeld, eerlijkheidheeftvaaknegatievefinanciëlegevolgen[/twitter][twitter]Twee mechanismenomzelfbeeldhoogtehouden: ontbrekenmorelenormen en rationalisatie[/twitter]
  • [twitter]Hetconfronteren van eenbeslisser met zijngedragscodeleidt tot ethischergedrag (Mazar et al. 2008)[/twitter]
  • [twitter]Ethische dilemma’s wordenopgelost door afwegingtemakentussenethische en persoonlijkewaarde[/twitter]
  • [twitter]Waaromgedragscode?Professionalisering, verduidelijking, wenselijk/onwenselijkgedrag, zelfevaluatie, identiteit, volwassenheid[/twitter]
  • Slideshow beroepsethiek voor RC e-training 2013

    1. 1. e-Training ‘Beroepsethiek’voor RC’sTilburg UniversityEddy Vaassen
    2. 2. Introductie en algemeen kader
    3. 3. PE-training Beroepsethiek• Verplicht voor Accountants in Business (ongeveer 8.000 RA’s en AA’s)• Verplicht PE-onderwerp in 2012 of 2013• Nog niet verplicht voor RC’s, maar daarom niet minder relevant
    4. 4. Doel trainingDe training beoogt de bewustwording, het begrip en de toepassing van ethische principes dooraccountants in business te vergrotenNa afloop van de training heeft de deelnemer:• zijn kennis van de Verordening Gedragscode opgefrist• inzicht in de eigen ethiek (deugden, waarden en principes)En kan hij:• ethische dilemma’s signaleren en daarmee op de juiste wijze omgaan• ethische principes in het eigen handelen en de werkomgeving bevorderen en borgen• zijn/haar rug rechthouden en standvastig communiceren in lastige gedragsmatige dilemma’s
    5. 5. De training• De aanleiding voor de training• De verwachtingen van het maatschappelijk verkeer• De definitie van het begrip ethiek en de samenhang met de regelgeving en gedragscode• Wat ethische dilemmas zijn• Stappenplan hoe ethische dilemmas te hanteren en valkuilen te vermijden• Opstelling en positionering in (lastige) gesprekssituaties met medewerkers, collegas, leidinggevenden, klanten en overige stakeholders• Aandachtspunten om de toepassing van (beroeps)ethiek in de eigen organisatie te bevorderen, inclusief de rol van gedragscodes daarbij• Herhaling VRC gedragscode• Concrete vraagstukken, dilemmas uit de eigen organisatie
    6. 6. ClipsDe gedragstrainer in deze cursus, Liesbeth van Laak, geeft een inleiding over devolgende zes themas in zes videoclips:1. Wat is ethiek en is het te leren? Zij legt uit dat er verschillende leerniveaus zijn aan de hand van het Model van Bateson.2. Filosofie in een notendop en de uitleg van verschillende manieren van ethisch redeneren.3. Het stimuleren van een op een ethische principes gebaseerde cultuur (met aandacht voor de rol van de VGC).4. Handvatten aanreiken aan de hand van het model van Muel Kaptein. Toelichting op het self-assessment.5. Signaleren en bespreken van ethische dilemma’s.6. Hoe moet je standvastig communiceren? Opfrissen van gesprekstechnieken. Luisteren, samenvatten en doorvragen. Inhoud, proces en relaties. Tips en trucs.
    7. 7. Aanleiding“Het onderwerp Beroepsethiek is onderdeel van het door de NBA opgesteldePlan van Aanpak ter verbetering van de kwaliteit van de beroepsuitoefening.Het betreft een beroepsbreed programma gericht op gedragsverandering tenaanzien van de professioneel-kritische instelling en ethiek.” Wat moet je RC hiermee? www.nba.nl
    8. 8. Kernthema’s Plan van Aanpak NBA (1)• Verbetering van kwaliteit• Waarborging onafhankelijkheid• Toezicht en transparantie• Verbreding poortwachtersfunctie
    9. 9. Kernthema’s Plan van Aanpak NBA (2)Kwaliteit Toezicht en transparantie• Verplichte cursus PKI en • Code voor Beroepsethiek accountantsorganisaties,• Geen commerciële prikkels als inclusief onafhankelijk toezicht criterium voor beloning binnen kantoren zelfOnafhankelijkheid Poortwachtersfunctie• Raad van Commissarissen als • Meer zekerheid en meer opdrachtgever van de accountant informatieve rapportages• Aanscherpen regels voor voor stakeholders combinatie controle en advies
    10. 10. Klassieke zeven deugden• Voorzichtigheid• Rechtvaardigheid• Zelfbeheersing Mijn stelling is dat in negentig procent van de situaties waar een ethische keuze moet• Moed worden gemaakt, er geen sprake is van een dilemma of van een noodzaak je• Geloof geweten diepgaand te bevragen.• Hoop Andreas Kinneging, Rechtsfilosoof en Ethicus• Naastenliefde We bekijken twee colleges van Harvard professor Michael Sandel over de klassieke filosofen die zich met ethische vraagstukken bezighielden
    11. 11. De oneerlijkheid van eerlijke mensen• Mazar et al. 2008 in Journal of Marketing Research• Serie experimenten om te onderzoeken waarom mensen soms niet de waarheid spreken• De cijfers in de jaarrekening manipuleren is ook een vorm van niet de waarheid spreken• Waarom doen mensen dit?
    12. 12. Theory of self-concept maintenance• Mensen denken bij voorkeur over zichzelf als zijnde eerlijk (zelfbeeld)• Maar vaak levert oneerlijk gedrag (financieel) voordeel op• De vraag is hoe mensen met deze spanning omgaan• Twee mechanismen om je zelfbeeld hoog te houden: – Géén of te weinig aandacht voor morele standaarden; als je bepaalde morele standaarden hebt, maar je daar niet bewust van bent, dan zul je er ook niet bewust van afwijken, en dus ook geen slecht gevoel aan overhouden als je immoreel handelt (bijvoorbeeld een kind dat is opgegroeid in een omgeving waar stelen normaal is zal geen slecht gevoel eraan overhouden als hij iets steelt) – De mogelijkheid tot classificatie van je gedrag anders dan zijnde oneerlijk of immoreel (bijvoorbeeld 10 cent stelen van een vriend kun je moeilijker afdoen als iets wat normaal is dan het stelen van een pen die 10 cent kost van die vriend; ‘hij leent mijn pen ook regelmatig en geeft ze dan niet terug’); rationalisatie
    13. 13. ‘Optellen-tot-10’ taak Vind de twee getallen die optellen tot 10 1,69 1,82 2,91 4,67 4,81 3,05 5,82 5,06 4,28 6,36 5,19 4,57 20 van deze matrices, maximale score dus 20, 4 minuten tijd, steeds maar één combinatie per matrix mogelijk
    14. 14. Ontwerp• Kleine beloning $0,50 en grote beloning $2,00 voor elk juist antwoord• De mogelijkheid om te liegen versus géén mogelijkheid om te liegen over de eigen score (registratie van de eigen scores door de deelnemers zélf zonder controle door de spelleider versus registratie door de spelleider van de scores)• Een deel van de groep die de mogelijkheid had om te liegen ontving de volgende tekst op het spelformulier waarop ze hun score moesten invullen: ‘Ik realiseer me dat dit spel onder de ethische code van mijn organisatie valt’
    15. 15. Resultaten
    16. 16. Ethiekspel
    17. 17. Uitleg spel• Elke deelnemer speelt het spel tegen een zelf te kiezen virtuele tegenspeler• Doel is ethische keuzen te maken in een aantal dilemmasituaties uit de dagelijkse praktijk van de accountant in busines• De speler moet een goede balans bewaren tussen wat het best kan worden aangeduid als altruïstische waarde en egoïstische waarde• De virtuele tegenspeler motiveert zijn keuze en probeert de deelnemer te bewegen een andere keuze te maken
    18. 18. Altruïstische waarde versus egoïstische waarde• Altruïstische waarde: hoe ethischer het gedrag, hoe hoger deze waarde; door zich ethischer te gedragen zal iemand in het algemeen ook een betere reputatie opbouwen; het gaat hier om waardecreatie• Egoïstische waarde: hoe hoger deze waarde, hoe meer meestal financieel voordeel voor de betrokkene en/of de organisatie kan worden behaald, bijvoorbeeld door een hogere bonus of een hogere winst; dit is géén waardecreatie, maar korte-termijn gewinVaak gaat een hoge altruïstische waarde van een bepaald gedrag gepaard met een lage egoïstische waarde en een hoge altruïstische waarde, en vice versa, maar dit hoeft niet altijd zo te zijn
    19. 19. Herhaling VRC gedragscode
    20. 20. Waarom gedragscodes voor controllers en andereaccountants?• Bevorderen professionele niveau van de beroepsuitoefening• Verduidelijking voor werkgevers, collega’s, opdrachtgevers en anderen (maatschappelijk verkeer)• Acceptabel en onacceptabel gedrag identificeren• Een ‘benchmark’ bieden voor zelfevaluatie door degenen waarvoor de code geldt• De identiteit van de accountant ten opzichte van andere professies afbakenen• Een teken van volwassenheid van de professie
    21. 21. Startcasus 1: de zakenreis• U (RC) bent op zakenreis in een ver buitenland. U wil de lokale vestiging uitbreiden. De directeur van die vestiging geeft aan dat een bemiddelingsbureau snel de vereiste vergunning kan verzorgen. Dat kost dan wel 1000 Euro extra. Is dat een dilemma?
    22. 22. Startcasus 2: de zakenreis• U (RC) bent op zakenreis in een ver buitenland. U wil de lokale vestiging uitbreiden. De directeur van die vestiging geeft aan dat een bemiddelingsbureau snel de vereiste vergunning kan verzorgen. Dat kost dan wel 250.000 Euro extra. Is dat een dilemma?
    23. 23. Doel van de Code• Bevorderen professionele niveau van de beroepsuitoefening• Verduidelijking voor werkgevers, collega’s, opdrachtgevers en anderen (maatschappelijk verkeer)• Acceptabel en onacceptabel gedrag identificeren• Een ‘benchmark’ bieden voor zelfevaluatie door degenen waarvoor de Code geldt• De identiteit van de RC ten opzichte van andere professies afbakenen• Een teken van volwassenheid van de professie
    24. 24. Gekozen uitgangspunten• Aansluiting op andere codes (IFAC, NIVRA, CIMA)• Korte code, ondersteund met cases• Streefbepalingen in plaats van grensbepalingen• Code is gericht op een levende, zich ontwikkelende praktijk: Moresprudentie
    25. 25. Toepassingsgebied Rol Rol in Finance & Control Geen rol in Finance & Control Domein Professioneel Ja - Code opgesteld vanuit het professionele domein Privaat Ja Nee – behalve als er effecten zijn in het professionele domein en/of professionele activiteiten in het private domein
    26. 26. Vijf fundamentele beginselen
    27. 27. Integriteit (art. 2.2)• Dit impliceert dat de Registercontroller in al zijn interacties eerlijk moet zijn.• Toelichting: hij moet niet geassocieerd worden met rapportages , aangiften of communicatie als hij van mening is dat deze • onjuist of misleidend zijn, • geen deugdelijke grondslag hebben, • incompleet zijn of verhullen waar dit misleidend is.
    28. 28. Objectiviteit (art. 2.3)• Dit impliceert dat de Registercontroller zijn oordeel niet laat beïnvloeden door vooroordelen, belangenverstrengeling of ongepaste beïnvloeding door derden.• Bijvoorbeeld: hij moet ervoor zorgen dat hij alle relaties mijdt die zijn onafhankelijke en professionele oordeel op ongewenste wijze zouden kunnen beïnvloeden.
    29. 29. Deskundigheid en zorgvuldigheid (art. 2.4)• Dit impliceert dat de Registercontroller de plicht heeft om te allen tijde gedegen en in overeenstemming met vaktechnische en professionele standaarden te werk te gaan.• Bijvoorbeeld: • Hij moet een erkende RC/EMFC opleiding volgen • Hij moet zijn deskundigheid onderhouden (bijv. voldoen aan de PE-eisen van de VRC) • Hij betracht zorgvuldigheid bij het uitvoeren van opdrachten • Hij zorgt ervoor dat het werk van hen die onder zijn verantwoordelijkheid werken, voldoet aan alle relevante kwaliteitseisen • Hij maakt zijn baas of opdrachtgever attent op beperkingen die inherent zijn aan zijn diensten
    30. 30. Geheimhouding (art. 2.5)• Dit impliceert dat de Registercontroller vertrouwelijke informatie die hij heeft verkregen niet aan derden verstrekt noch zal gebruiken om zichzelf te bevoordelen tenzij hij daartoe expliciet is gemachtigd of tenzij er wettelijke of professionele rechten of plichten zijn om dit te doen.• Toelichting: • Soms is verstrekking van vertrouwelijke informatie toegestaan, of bij wet vereist of professioneel verplicht zonder dat het bij wet is verboden • Wees alert op onopzettelijke schending van geheimhouding • Plicht tot zorgvuldige omgang met vertrouwelijke informatie blijft ook bestaan na beëindiging van een formele relatie• Let op de overwegingen (art. 2.5.4) bij het beslissen om vertrouwelijke informatie aan derden te verstrekken
    31. 31. Professionaliteit (art. 2.6)• Dit houdt in dat de Registercontroller de voor hem relevante wet- en regelgeving naleeft en zich onthoudt van elk handelen, dat het beroep in diskrediet brengt.• Toelichting: ‘handelen dat het beroep in diskrediet brengt’ staat voor handelingen die door een redelijke en goed geïnformeerde derde die over alle relevante informatie beschikt, als schadelijk voor de goede naam van het beroep zullen worden opgevat.• Toelichting: Het is van belang dat de Registercontroller zich ervan bewust is dat, wanneer hij een oordeel vormt over welke gevolgen een bepaald gedrag voor de goede naam van het controllerberoep heeft, hij de culturele verschillen tussen landen in overweging neemt.
    32. 32. PODIG: acroniem om de fundamentele beginselen teonthouden • P Professionaliteit • O Objectiviteit • D Deskundigheid • I Integriteit • G Geheimhouding
    33. 33. Aanpak dilemma’s1. Beoordeel situatie en relevante feiten; documenteer2. Benoem kernvraag en relevante fundamentele beginselen; documenteer3. Overzie diverse alternatieve handelwijzen, maak een keuze en onderbouw de keuze; documenteer4. Bepaal de consequenties, naleving en handhaving; documenteer
    34. 34. EscalatieladderMogelijke volgorde om zaken aan te kaarten:• De bovengeschikte• Corporate controller / vertrouwenspersoon / interne accountant / compliance officer / legal officer• CFO• CEO• Audit committtee (RvC)• Externe accountant• Andere externe partijen Per stap afweging maken!
    35. 35. Te overwegen handelwijzen indien dilemma niet adequaat isop te lossen • vragen advies aan werkgever • advies VRC / jurist • beëindiging relatie • melden aan VRC Let op: 1. Altijd adequaat documenteren (met het oog op het kunnen afleggen van verantwoording) 2. Vorm coalities (samen sta je sterker)
    36. 36. Handhaving Handhaving via de Raad van Tucht Start wordt gevormd door een klacht van bijvoorbeeld: • de VRC • de werkgever of opdrachtgever • een andere registercontroller • een andere belanghebbende
    37. 37. Ter vergelijking: onderdelen VGC voor RA’s• Deel A: Gedragscode voor iedere registeraccountant• Deel B: Gedragscode voor de openbaar accountant, intern accountant en overheidsaccountant• Deel C: Gedragscode voor de accountant in business• Deel D: Nadere voorschriften, wijziging van de Verordening kwaliteitstoetsing, en SlotbepalingenDus Deel C is te vergelijken met de VRC gedragscodeDe VRC gedragscode is minder gedetailleerd, het gaat om het handelen in de geest van de codeDe VRC code bevat twee belangrijke ‘escapes’: 1. Art. 2.6 - laatste zin over culturele verschillen 2. Art. 1 - soms is de code niet van toepassing in het private domein
    38. 38. Samenvatting VRC Gedragscode • Oogmerk gedragscode is verhogen professionaliteit • Korte code met streef- in plaats van grensbepalingen; levende praktijk, wat moresprudentie vergt • Code geldt voor professioneel domein en soms voor private domein • Vijf fundamentele beginselen: P – O – D – I – G • Vier stappen bij de aanpak van een dilemma; vraag daarbij advies, wees transparant en documenteer • Handhaving via de Raad van Tucht op grond van een klacht
    39. 39. Enige voorbeelden van ethische dilemma’s
    40. 40. Dilemma 1U – een RC – bent Financieel directeur en lid van de Business Unit-directie. De jaarlijkse bonus(tot 50% van het basissalaris) van de BU-directie (waaronder ook die van u) is afhankelijk van dejaarlijkse operationele winst ten opzichte van het budget.Aan het einde van boekjaar 2012 blijkt dat er ruim voldoende resultaten behaald zijn om demaximale bonus over 2012 te betalen. De BU-directie overlegt en de collega’s verzoeken u, in hetbelang van hen allen, de resultaten boven de benodigde winst voor maximale bonus zoveelmogelijk af te romen door extra voorzieningen in 2012 te nemen die dan zonodig in 2013 zoudenkunnen worden aangewend om het resultaat te verhogen en de bonus voor 2013 grotendeelsveilig te stellen. U heeft uitgerekend dat de aldus te boeken extra voorzieningen onder dematerialiteitsgrens van de accountant vallen en aldus zouden worden geaccepteerd voor dejaarrekeningcontrole 2012. Dientengevolge redeneert u dat het daarmee toelaatbaar is, extravoorzieningen altijd goed zijn in het kader van het voorzichtigheidsprincipe, en daarmee eerderte aanvaarden zijn dan bijvoorbeeld het activeren van kosten om winsten te flatteren. U ziet zichdaarmee in staat het collegiale verzoek in te willigen. Aldus worden de resultaten voor 2012 lagervastgesteld.Wat doet u?
    41. 41. Dilemma 2U bent RC en solliciteert naar een baan als concerncontroller bij ondernemingABC. Tijdens het gesprek legt de CFO uit dat de branche waarin ABC zit,momenteel zware tijden doormaakt en dat het van groot belang is dat deinformatieverzorging naar de buitenwereld overwegend positief is. Dit om detoegang tot de kapitaalmarkt open te houden. U had zich uiteraard al goedgeoriënteerd en wist van de problemen in de branche. U realiseert zich echterdat een verzoek om overwegend positieve informatie naar buiten te brengenwel eens strijdig zou kunnen zijn met de VGC.Wat doet u?
    42. 42. Dilemma 3Zoals altijd hebt u enige tijd geleden de jaarlijkse belastingaangifte voor uwbedrijf verzorgd. U ontdekt nu dat u een fout heeft gemaakt in het voordeelvan uw bedrijf. U weet dat er grote kans is dat de belastingdienst de fout nietontdekt.Wat doet u?
    43. 43. Dilemma 4U – een RC – bent twee maanden geleden in dienst getreden van bedrijf XYZ.U bent rechterhand van de CFO, ook een RC. Al spoedig merkt u dat er‘creatief’ wordt gebudgetteerd en gerapporteerd. Het budget van hetvolgende jaar is te optimistisch, hetgeen de CFO in een bilateraal gesprektoegeeft. U was erbij toen de CEO en de CFO besloten om de omzet van eengrote order onterecht naar voren (van het volgende naar het huidigeboekjaar) te halen. En in een gesprek met de accountant hoort u de CFOonjuiste informatie geven, terwijl u hem kort voor het gesprek de juisteinformatie hebt verschaft.Wat doet u?
    44. 44. Dilemma 5U bent als RC de rechterhand van de CFO. Deze heeft ook de portefeuille ‘IT’. Erligt een voorstel voor een groot, bedrijfsbreed ERP IT-investeringsproject. Deinterne IT-manager, de externe software-leverancier en de CFO zijn enthousiastover het voorstel. In opdracht van de CFO heeft u de investering beoordeeld enbent u tot de conclusie gekomen dat het project niet aansluit op debedrijfsstrategie, dat het de vraag is of de kosten opwegen tegen de baten en dete creëren waarde, en dat de risico’s groot zijn. De CFO heeft uw visieonderschreven maar niet van harte. U ziet korte tijd later dat het projectongewijzigd en zonder enige verwijzing naar uw commentaar is opgenomen in hetinvesteringsplan dat naar de Raad van Bestuur (RvB) gaat. De IT-manager die uhet projectvoorstel dat naar de RvB gaat, liet zien, licht toe dat de CFO hetcommentaar bewaart voor een later tijdstip: ‘We moeten eerst akkoord krijgenvoor dit project en ermee starten; als het eenmaal onderweg is, wordt het tochniet meer gestopt; en dan kan hij een aantal van jouw punten als nieuwe feitenpresenteren en gebruiken ter verklaring van de kosten- en tijdoverschrijding,bijvoorbeeld: er waren extra activiteiten nodig om de risico’s in te perken.’Wat doet u?
    45. 45. Dilemma 6U bent RC en penningmeester van een amateurvoetbalvereniging en doet indie hoedanigheid de belastingaangifte namens de club. U staat daarbij voorhet dilemma dat de trainer en enkele spelers zwart worden uitbetaald en dater, om dit mogelijk te maken, een wit en een zwart kasboek is. Het zwartekasboek blijft altijd goed verborgen voor de buitenwereld inclusief dekascontrolecommissie.Wat doet u?
    46. 46. Dilemma 7U bent RC en werkzaam als concerncontroller bij een onderneming die wordtovergenomen. Een uur voordat het overnamecontract zal worden getekend,ontdekt u dat er een grote schuld is die tijdens de due dilligence niet ontdektis. Deze ontdekking heeft zeker gevolgen voor de condities waaronder deovername kan plaatsvinden. U meldt dit aan uw CFO en CEO die u meedelendat het nu niet het moment is om nog iets te veranderen in de cijfers.Bovendien hebben veel medewerkers personeelsopties en dus een directfinancieel belang bij het slagen van deze overname. U heeft zélf overigensgeen personeelsopties.Wat doet u?
    47. 47. Meenemen• Ethiek is ....• De VGC helpt bij het ethisch proberen te handelen, maar is lang niet toereikend• Stappenplan over hoe te handelen als zich een ethisch dilemma voordoet helpt ook, maar is evenmin toereikend• Kennis van je eigen ethisch profiel helpt ook, maar is ook niet toereikend want dit draagt slechts bij aan bewustwording zonder dat het handelen automatisch daarin meegaat• Oefeningen met ethische dilemma’s creëren een bewustwording van hoe te handelen en laten zien dat daadwerkelijk handelen vaak gemakkelijker gezegd dan gedaan is• En dan nog maar te zwijgen van het in de praktijk voor een ethisch dilemma komen te staan; dat is de echte test• Succes daarmee!

    ×