• Like
1 fysika dhmotikoy_040811
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

1 fysika dhmotikoy_040811

  • 4,523 views
Uploaded on

 

More in: Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
4,523
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3

Actions

Shares
Downloads
9
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. ΕΣΠΑ 2007-13Ε.Π. Ε&ΔΒΜΑ.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) – Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Με συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.)Το παρόν έργο έχει παραχθεί από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο στο πλαίσιο υλοποίησης τηςΠράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) – Νέο πρόγραμμα σπουδών, στους ΆξονεςΠροτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», με κωδικό MIS 295450 και ειδικότερα στο πλαίσιοτου Υποέργου 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και ΔευτεροβάθμιαςΕκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό «Εργαλεία Διδακτικών Προσεγγίσεων».
  • 2. Επιτροπή σύνταξης του Προγράμματος Σπουδών για τις Φυσικές Επιστήμες στο Δημοτικό ΣχολείοΑ. ΦΥΣΙΚΑ Ε΄ - ΣΤ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥΕπιστημονική συντονίστριαΚατερίνα Πλακίτση Επίκουρη Καθηγήτρια Σχολής Επιστημών Αγωγής, Πανεπιστήμιο ΙωαννίνωνΕμπειρογνώμονεςΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΆννα Σπύρτου Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδαγωγικής Σχολής,Ειδικός συντονισμός Πανεπιστήμιο Δυτικής ΜακεδονίαςΕπιμέλεια για το ΔημοτικόΜιχάλης Καλογιαννάκης Λέκτορας Σχολής Επιστημών Αγωγής, Πανεπιστήμιο ΚρήτηςΓιώργος Μαλανδράκης Λέκτορας Παιδαγωγικής Σχολής, Πανεπιστήμιο Δυτικής ΜακεδονίαςΓιάννης Σούλιος Προϊστάμενος Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Πρωτοβάθμιας ΕκπαίδευσηςΝίκος Κολιός Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας ΕκπαίδευσηςΑικατερίνη Ριζάκη Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας ΕκπαίδευσηςΕυθύμης Σταμούλης Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας ΕκπαίδευσηςΤάσος Ζουπίδης Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας ΕκπαίδευσηςΒΙΟΛΟΓΙΑΠηνελόπη Παπαδοπούλου Λέκτορας Παιδαγωγικής Σχολής, Πανεπιστήμιο Δυτικής ΜακεδονίαςΧΗΜΕΙΑΓεώργιος Τσαπαρλής Καθηγητής Τμήματος Χημείας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
  • 3. Εθελοντική προσφορά:Νάντια Καρακούλα, Φιλόλογος,Διόρθωση κειμένων των Φυσικών Επιστημών και της ΤεχνολογίαςΗλίας Πιερράκος, Εξώφυλλο
  • 4. Β. Μελέτη του Περιβάλλοντος - Διάσταση Φυσικών Επιστημών(Φυσική, Τεχνολογία, Βιολογία, Χημεία, Γεωγραφία)Επιστημονική συντονίστριαΚατερίνα Πλακίτση Επίκουρη Καθηγήτρια Σχολής Επιστημών Αγωγής, Πανεπιστήμιο ΙωαννίνωνΕπιστημονικός συντονισμός ανά διδακτικό μαθησιακό αντικείμενοΦΥΣΙΚΗ – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ - ΧΗΜΕΙΑΚατερίνα Πλακίτση Επίκουρη Καθηγήτρια Σχολής Επιστημών Αγωγής, Πανεπιστήμιο ΙωαννίνωνΒΙΟΛΟΓΙΑΒασιλική Περράκη Σύμβουλος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΚατερίνα Κλωνάρη Επίκουρη Καθηγήτρια, Τμήμα Γεωγραφίας, Πανεπιστήμιο ΑιγαίουΜέλη ανά διδακτικό μαθησιακό αντικείμενοΦΥΣΙΚΗ – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΆννα Σπύρτου Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδαγωγικής Σχολής,Ειδικός συντονισμός Πανεπιστήμιο Δυτικής ΜακεδονίαςΕπιμέλεια για το ΔημοτικόΜιχάλης Καλογιαννάκης Λέκτορας Σχολής Επιστημών Αγωγής, Πανεπιστήμιο ΚρήτηςΓιώργος Μαλανδράκης Λέκτορας Παιδαγωγικής Σχολής, Πανεπιστήμιο Δυτικής ΜακεδονίαςΓιάννης Σούλιος Προϊστάμενος Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Πρωτοβάθμιας ΕκπαίδευσηςΝίκος Κολιός Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας ΕκπαίδευσηςΑικατερίνη Ριζάκη Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας ΕκπαίδευσηςΕυθύμης Σταμούλης Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας ΕκπαίδευσηςΤάσος Ζουπίδης Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας ΕκπαίδευσηςΒΙΟΛΟΓΙΑΠηνελόπη Παπαδοπούλου Λέκτορας Παιδαγωγικής Σχολής, Πανεπιστήμιο Δυτικής ΜακεδονίαςΓΕΩΓΡΑΦΙΑΑχιλλέας Μανδρίκας Σχολικός Σύμβουλος ΠρωτοβάθμιαςΑναστασία Μελίστα Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας ΕκπαίδευσηςΧΗΜΕΙΑΓεώργιος Τσαπαρλής Καθηγητής Τμήματος Χημείας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
  • 5. ΠεριεχόμεναΠρόγραμμα Σπουδών για την Α’ Δημοτικού..............................................................................19Πρόγραμμα Σπουδών για τη Β’ Δημοτικού................................................................................33Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γ’ Δημοτικού.................................................................................48Πρόγραμμα Σπουδών για την Δ’ Δημοτικού..............................................................................59Πρόγραμμα Σπουδών για την Ε’ Δημοτικού...............................................................................73Πρόγραμμα Σπουδών για τη Στ΄ Δημοτικού...............................................................................95
  • 6. Α΄ ΜΕΡΟΣ Το νέο πρόγραμμα σπουδών για τις Φυσικές Επιστήμες και την Τεχνολογία στην υποχρεωτική εκπαίδευση Η επιτροπή εμπειρογνωμόνων στη σύνταξη του Προγράμματος σπουδών για τις Φυσικές Επιστήμεςστην υποχρεωτική εκπαίδευση καταθέτει ένα καινοτομικό πλαίσιο, με στόχο να συνδέσει την επιστήμη μετην κοινωνία, το περιβάλλον και τον πολιτισμό. Επιδιώκει, να προωθήσει μία αβίαστη και λογικήδιαδικασία μάθησης ως τρόπο ανατροφής του παιδιού από το Νηπιαγωγείο μέχρι το Λύκειο. Αποσκοπείστη διαμόρφωση του σύγχρονου πολίτη, που θα συμβάλλει στη βιώσιμη ανάπτυξη, στη διασφάλιση τωνανθρωπίνων δικαιωμάτων και κανόνων ηθικής και θα προωθεί την ειρήνη, καθώς και τη διεθνήκατανόηση. Ως εκ τούτου, τo νέο Πρόγραμμα Σπουδών στο πλαίσιο του Νέου Σχολείου θέτει ως προτεραιότητες: - το σεβασμό της πολιτιστικής ποικιλομορφίας και της ισότητας των φύλων - την προώθηση της προσωπικής και κοινωνικής καταξίωσης - τη δραστηριοποίηση του μαθητή στη δημοκρατική και πολιτειακή συμμετοχή. Η καινοτομία του νέου Προγράμματος Σπουδών για τις Φυσικές Επιστήμες κλιμακώνεται σεπολλαπλά επίπεδα: - στη δικτύωση των εννοιών - στην ολοκλήρωση των δικτύων με την έννοια της ενέργειας ως υπερκείμενης και ενοποιητικής, στο πλαίσιο της αειφορίας - στην προσπάθεια δημιουργίας αυθεντικών περιβαλλόντων μάθησης - στην προσπάθεια καλλιέργειας της γλώσσας και ιδιαίτερα του επιχειρήματος - στην εγκόλπωση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) ως αναπόσπαστο τμήμα της διδασκαλίας των Φυσικών Επιστημών - στο άνοιγμα της επιστήμης στην κοινωνία και τον πολιτισμό - στην καλλιέργεια στοιχείων από τη φύση των Φυσικών Επιστημών - στην ανάπτυξη δεξιοτήτων από τον κόσμο των Φυσικών Επιστημών και της Τεχνολογίας και το μετασχηματισμό τους σε ικανότητες για το σύγχρονο πολίτη. Ειδικότερα, η επιστήμη ενσωματώνεται σταδιακά στην πολιτισμική παράδοση και κουλτούρα τωνμαθητών (Aikenhead, Ogawa, 2007). Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ενισχύονται οι αλληλεπιδράσεις των μαθητώνκαι των εκπαιδευτικών με το αντικείμενο – στόχο. Ταυτόχρονα ενεργοποιούνται τα κίνητρα για μάθησηστις Φυσικές Επιστήμες μέσα από την έρευνα, τη λήψη αποφάσεων και τη δράση. Κατά την υλοποίησηδραστηριοτήτων εκπαίδευσης στις Φυσικές Επιστήμες, μαθητές και εκπαιδευτικοί συμμετέχουν σεκριτικούς διαλόγους, αλληλεπιδρούν με νοητικά και χειραπτικά εργαλεία (θεωρίες, γλωσσικοί κώδικες καιπειραματικό υλικό), συγκροτούν μαθησιακές κοινότητες στην τάξη και στον τόπο τους, συν-διαμορφώνουνκανόνες ενώ ανταλλάσσουν ρόλους και ευθύνες. Οι συντάκτες του Προγράμματος Σπουδών επιδιώκουν μια μαθητοκεντρική και ομαδοσυνεργατικήδιδασκαλία των Φυσικών Επιστημών, που θα έχει νόημα για τους μαθητές και θα απολήγει σε όφελος τηςκοινότητάς τους. Ταυτόχρονα οι εκπαιδευτικοί είναι σημαντικό να αναγνωρίσουν το έλλειμμα σε κάθεδιδασκαλία, που είναι αγκιστρωμένη στο σχολικό εγχειρίδιο και χρησιμοποιεί ελάχιστα τις «minds on» και«hands on» προσεγγίσεις. Φιλοδοξία του παρόντος Προγράμματος Σπουδών, σε συνάρτηση με τον οδηγότου εκπαιδευτικού, είναι να τους βοηθήσει να σχεδιάζουν αποτελεσματικά μαθησιακά περιβάλλοντα καιενεργές κοινότητες μάθησης για τις Φυσικές Επιστήμες και όχι να παρέχουν απλώς πληροφορίες. 72
  • 7. Η καινοτομική προσέγγιση στα Προγράμματα Σπουδών Στον ελληνικό χώρο, μετά την παραδοσιακή αντίληψη στο σχεδιασμό των αναλυτικώνπρογραμμάτων, η καινοτομική προσέγγιση χαρακτηρίστηκε από τη διαμόρφωση ευρέων θεματικών –εννοιολογικών ενοτήτων, από την «εις βάθος» πραγμάτευση ενός εννοιολογικού πλαισίου, υπό τηνεπίδραση της «υποθετικο - παραγωγικής» μεθοδολογικής προσέγγισης και την οργανική ένταξη τηςπολιτισμικής διάστασης των Φυσικών Επιστημών στις διάφορες θεματικές ενότητες (Koliopoulos et al.2007). Στη συνέχεια, η τάση που επικράτησε τα νεότερα χρόνια ήταν αυτή της «εποικοδομητικής»προσέγγισης, στην οποία προτείνεται η παράλληλη ανάπτυξη της δηλωτικής, διαδικαστικής καιεξαρτημένης κοινωνικής μάθησης με ποικιλία διδακτικών τεχνικών, καθώς και αναδιοργάνωση τουπεριεχομένου. Το τελευταίο οργανώνεται σε «κεντρικές έννοιες-ιδέες» (εννοιοκεντρικό μοντέλο) και ηεπεξεργασία του γίνεται, είτε ενδο-κλαδικά (στο ίδιο γνωστικό αντικείμενο), είτε δια-κλαδικά. Αναφερόμενοι στη σχέση μεταξύ των συνόρων των γνωστικών αντικειμένων ή γνωσιακώνσυστημάτων, που κατά τον Bernstein (1991) αποδίδεται με τον όρο ταξινόμηση, οι συντάκτες τουΠρογράμματος Σπουδών υιοθετούν την άποψη, ότι η αποδυνάμωση της ταξινόμησης ισοδυναμεί με τηνκατάργηση των συνόρων μεταξύ των γνωστικών αντικειμένων με άμεσες συνέπειες την άμβλυνση τωνορίων μεταξύ τους, την ελαχιστοποίηση της ταύτισης των μαθητών με επιμέρους γνωστικά αντικείμενα,την αποδυνάμωση της ιεραρχικής κατάταξης των αντικειμένων και τελικά την αντίκρουση της αντίληψης,ότι η σχολική γνώση είναι αλάνθαστη και αμετάβλητη (Κουλαϊδής & Ogborne, 1994). Η ίδια αποδυνάμωσητης ταξινόμησης έχει ως απόρροια την ενδυνάμωση της πολιτισμικής συνιστώσας των ΦυσικώνΕπιστημών, συνδέοντας έτσι τη σχολική με την καθημερινή πολιτισμικό – βιωματική γνώση, τουςεκπαιδευτικούς και τους μαθητές με την κοινότητα και τα πολιτισμικά εργαλεία, τα οποία διαμεσολαβούναποτελεσματικότερα στην προσπάθεια παραγωγής της νέας γνώσης (Vygotsky, 1978). Η έρευνα και τα Προγράμματα Σπουδών Η κατανόηση των Φυσικών Επιστημών από τα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα είναι σημαντική γιατην οικονομική ανάπτυξη (Dearing, 1996) αλλά και τη ζωή, την ανεξαρτησία και την αυτονομία του κάθεατόμου (De Boer, 2000). Η εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες είναι μεγάλης σπουδαιότητας για τηδημοκρατική συμμετοχή των πολιτών σε έναν κόσμο, που κυριαρχείται από ζητήματα και προκλήσεις, πουαφορούν τις Φυσικές Επιστήμες και την Τεχνολογία. Ωστόσο και παρά τις παραπάνω διαπιστώσεις, σε πολλές χώρες, ιδιαίτερα στις πιο αναπτυγμένες,παρατηρείται μειωμένο το ενδιαφέρον των μαθητών για τις Φυσικές Επιστήμες και την Τεχνολογία, καθώςκαι για επαγγελματικές σταδιοδρομίες στους τομείς αυτούς (Osborne, 2003). Σύμφωνα με διάφορεςέρευνες, πολλοί λόγοι συνδράμουν σε αυτό, μεταξύ των οποίων και με κεντρική σημασία ο ρόλος τουπρογράμματος σπουδών (Osborne & Collins, 2000, Osborne, 2003). Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών ενισχύει τη συνάφεια των Φυσικών Επιστημών με τα ενδιαφέροντατων μαθητών. Έχει λάβει υπόψη του διεθνείς έρευνες, όπως το πρόγραμμα ROSE (Relevance of ScienceEducation).Πρόγραμμα ROSE Το πρόγραμμα ROSE (με τη συμμετοχή 20 χωρών από όλες τις ηπείρους και σημαντικών διεθνώνοργανισμών) διερεύνησε με ακρίβεια το βαθμό, στον οποίο θέματα Φυσικών Επιστημών, για τα οποία οιέλληνες μαθητές εκδηλώνουν υψηλό βαθμό ενδιαφέροντος, εμπεριέχονται στο παλαιό αναλυτικόπρόγραμμα σπουδών της υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Τα αποτελέσματα της ανάλυσης που αφορούν την Ελλάδα (Dimopoulos & Smyrnaiou, 2005;Christidou, 2011), έδειξαν μια σημαντική έλλειψη συνάφειας του παλαιού αναλυτικού προγράμματος των 72
  • 8. Φυσικών Επιστημών στην υποχρεωτική εκπαίδευση με τα ενδιαφέροντα των μαθητών. Αντίθετα,ορισμένα θέματα, που ενδιαφέρουν ελάχιστα τους μαθητές, καταλάμβαναν σημαντική έκταση στοπλαίσιο του παλαιού αναλυτικού προγράμματος.Ανάλυση των «λαθών» των μαθητών/τριών Μία άλλη έρευνα (Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας, 2004-07) είχε ως στόχο να διερευνήσει τα«λάθη», που κάνουν οι μαθητές της Β΄ Γυμνασίου στις Φυσικές Επιστήμες σε θέματα σχετικά με ταΦυσικά Μεγέθη, τη Θερμότητα, την Οπτική και τον Ηλεκτρομαγνητισμό, θέματα δηλαδή που είχαν ήδηδιδαχθεί, όπως προκύπτει από τα γραπτά τους, στις τελικές ανακεφαλαιωτικές εξετάσεις του Ιουνίου. Τοαντιπροσωπευτικό δείγμα της έρευνας εισήχθη σε μία βάση δεδομένων, η οποία σχεδιάστηκε,λαμβάνοντας υπόψη το αναλυτικό πρόγραμμα, το σχολικό εγχειρίδιο, τα αποτελέσματα των ερευνών στοντομέα της διδακτικής αλλά και της Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Φυσικών Επιστημών και τέλος ταεξεταζόμενα θέματα στην τελική γραπτή εξέταση. Τα αποτελέσματα (Σμυρναίου & Φαντάκη, 2007) δείχνουν ότι σημαντικό ποσοστό μαθητώναδυνατεί να κατανοήσει βασικές έννοιες των Φυσικών Επιστημών ακόμα και μετά τη διδασκαλία.Ιδιαίτερα δύσκολα ερωτήματα για τους μαθητές αποδεικνύονται θέματα σχετικά με τα διαγράμματααλλαγής φάσης (76%), την υδροστατική πίεση (71%), την ανάλυση του φωτός (74%), την ηλεκτρική δύναμη(74%), την επαγωγή (73%) και τη διάθλαση (70%).Πρόγραμμα PISA Το πρόγραμμα PISA (Programme for International Student Assessment) είναι ένα διεθνέςπρόγραμμα αξιολόγησης μαθητών. Αποτελεί την κύρια εκπαιδευτική έρευνα, που μετρά τις γνώσεις και τιςδεξιότητες δεκαπεντάχρονων μαθητών, αυτών δηλαδή που στις περισσότερες χώρες ολοκλήρωσαν ήολοκληρώνουν την υποχρεωτική τους εκπαίδευση. Στο πρόγραμμα (PISA) συμμετέχουν περίπου 60 χώρεςαπό όλο τον κόσμο και πραγματοποιείται κάθε τρία χρόνια (www.pisa.oecd.org). Το πρόγραμμα (PISA) δεν εξετάζει την επάρκεια συγκεκριμένων σχολικών αναλυτικώνπρογραμμάτων, αλλά διερευνά την ικανότητα των μαθητών να χρησιμοποιούν γνώσεις και δεξιότητες σεβασικά γνωστικά πεδία, όπως στην κατανόηση κειμένου, στα μαθηματικά και στις Φυσικές Επιστήμες.Επιπλέον διερευνά την ικανότητά τους να αναλύουν, να επιχειρηματολογούν αλλά και να εκφράζονταιαποτελεσματικά, όταν μελετούν, ερμηνεύουν και επιλύουν προβλήματα της καθημερινής ζωής. Επειδή στο σχολείο οι μαθητές δεν μπορούν να μάθουν όλα, όσα χρειάζονται για να είναιπερισσότερο αποτελεσματικοί, στο πλαίσιο της δια βίου μάθησης, χρειάζεται να διαθέτουν πέραν τωνγνώσεων και δεξιοτήτων και επίγνωση του «γιατί» και «πώς» μαθαίνουν. Για το λόγο αυτό ακριβώς τοπρόγραμμα PISA διερευνά επιπλέον τα κίνητρα των μαθητών, την πεποίθηση που έχουν για τον εαυτότους καθώς και τις στρατηγικές μάθησης, που υιοθετούν. Τα αποτελέσματα της Ελλάδας στο διαγωνισμό δεν ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητικά τόσο το 2000,2003, 2006 όσο και το 2009. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα το 2006, μεταξύ 57 χωρών, στις Φυσικές Επιστήμεςκατέλαβε την 38η θέση και το 2009, μεταξύ 65 χωρών, την 30η θέση. Τα αποτελέσματα των προγραμμάτων (ROSE, «ΛΑΘΗ» και PISA) δείχνουν ότι το παλιό αναλυτικόπρόγραμμα, που ίσχυε στη χώρα μας για τις Φυσικές Επιστήμες, δεν έχει –σε μεγάλο βαθμό- συνάφεια μετα ενδιαφέροντα των ελλήνων μαθητών και γι’ αυτό ενδεχομένως μειώνεται το ενδιαφέρον τους γι’ αυτές. 72
  • 9. Η συγκρότηση επιστημονικής επιχειρηματολογίας και η ανάπτυξη διαλόγου Τη σημερινή εποχή, παρά το πλήθος των δυνατοτήτων που παρέχονται λόγω των εξελίξεων σεόλους σχεδόν τους τομείς, η συγκρότηση της επιστημονικής επιχειρηματολογίας και η ανάπτυξη τουδιαλόγου σχεδόν εκλείπουν από την εκπαιδευτική διαδικασία. Οι ευκαιρίες για συμμετοχή σεπεριβάλλοντα, που ευνοούν την αμοιβαία συνεργατική διάθεση θα συνέβαλαν κατά πολύ στην τόνωσητης εννοιολογικής κατανόησης του ευρέος φάσματος των επιστημονικών όρων, καθώς και στην ανάπτυξηδεξιοτήτων των μαθητών στην επιστημονική επιχειρηματολογία. Ωστόσο, τέτοιου είδους ευκαιρίεςαπουσιάζουν συχνά και ως εκ τούτου η σύγχρονη εκπαιδευτική πρακτική χωλαίνει. Σύμφωνα με το άρθρο του Jonathan Osborne (2010): «Συζήτηση για τον τρόπο εκμάθησης τωνεπιστημών: Ο ρόλος του συνεργατικού κριτικού λόγου», οι πρωταρχικές θεωρίες, που βασίζονται στιςυποθέσεις ενός μέρους του επιστημονικού κόσμου, αξιολογούνται προσεκτικά στο στάδιο της κριτικήςαπό τον υπόλοιπο επιστημονικό χώρο. Η στήριξη του εκπαιδευτικού στη γνώση αποτελεσματικών τεχνικών επικοινωνίας, λεκτικής, μηλεκτικής και media ενθαρρύνει την ενεργό έρευνα, τη συνεργασία, καθώς και την ενδοομαδική καιδιομαδική αλληλεπίδραση. Ο εκπαιδευτικός δίνει έμφαση στην ακρίβεια των όρων της φυσικής και τωνμαθηματικών, ταυτόχρονα όμως και στην εύστοχη χρήση τους. Κατόπιν, ζητάει από τους μαθητές ναπαρουσιάσουν την εργασία τους, αξιολογώντας από μόνοι τους ποια στοιχεία πρέπει να συμπεριλάβουνκαι ποια όχι. Παρά τις προσπάθειες για την ανάδειξη της αξίας της επιχειρηματολογίας από όλους σχεδόν τουςευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς έρευνας και ενώσεων για την πρόοδο της επιστήμης, η μέθοδοςαυτή απουσιάζει από την εκπαιδευτική διαδικασία, κυρίως λόγω της δομής του σχολείου σήμερα. Η επιχειρηματολογία ενισχύεται σε συνεργατικά μαθησιακά περιβάλλοντα και συνδυάζεται μελεκτικές ανταλλαγές μεταξύ των μαθητών. Ο κάθε μαθητής παρουσιάζει με έγκυρο λόγο και λογικάτεκμήρια την άποψη που στηρίζει και τελικά, μέσα από την αλληλεπίδραση της ομάδας, τηδιαμεσολάβηση του εκπαιδευτικού και την αξιολόγηση επιτυγχάνεται ο επιστημονικός λεκτικόςεμπλουτισμός και η κατάκτηση θεμελιακών επιστημονικών όρων. Με βάση μια πρόσφατη ανάλυση 18μελετών (Osborne, 2010: 463-466) για ομαδοποιημένες μαθησιακές δραστηριότητες προέκυψε οδιαχωρισμός σε τρεις κατηγορίες (ιεραρχικά): Α) τις διαδραστικές, που συνοδεύονται από συνεργατικό λόγο και επιχειρηματολογία Β) τις εποικοδομητικές, με ανάθεση σε άτομα για την παραγωγή ενός προϊόντος Γ) τις δραστηριότητες που η συμμετοχή όλων είναι απολύτως ενεργή. Κατά την ανάπτυξη της επιχειρηματολογίας από πλευράς μαθητών πραγματοποιείται το εγχείρημακατασκευής και αξιολόγησης των επιστημονικών τεκμηρίων με αιτιολόγηση. Οι μαθητές όσο περισσότεροεξοικειώνονται με τους επιστημονικούς όρους της φυσικής, τόσο ευκολότερα γίνονται ικανοί ναεπιχειρηματολογούν και να αντιλαμβάνονται τα βαθύτερα λογικά κριτήρια για την πλήρη κατάκτηση μιαςγνώσης. Η συγκρότηση των γνώσεων μπορεί στη συνέχεια να καταστήσει τον μαθητή ικανό να κάνει, όπουείναι δυνατό, προγνώσεις για ενδεχόμενες φυσικές μεταβολές. Για παράδειγμα, γνωρίζοντας τα επίπεδατου CO2 στην ατμόσφαιρα να αντιλαμβάνεται τις συνέπειες για το κλίμα στη συγκεκριμένη περιοχή. Οι παραδοσιακές μορφές μάθησης θεωρούνται ξεπερασμένες και αδιάφορες στο μαθητικό κοινόκαι ιδίως στις γυναίκες και σε άτομα, που ανήκουν σε μη ευρωπαϊκούς πολιτισμούς. Για το λόγο αυτό,ειδικοί στην έρευνα της διδακτικής των Φυσικών Επιστημών, όπως ο Hildebrand το 1996, προέβαλαν τηδημιουργική γραφή που συνδέει την προσωπική φωνή με τα ρεαλιστικά σενάρια και έτσι κατέστησαν τηνεπιστήμη περισσότερο θελκτική για το απαιτητικό κοινό των γυναικών. Η πρόταση του Hildebrand ήταναντίθετη με την πρόταση των Halliday και Martin (2004/1993), που υποστήριξαν τη ρητή διδασκαλία τωνειδών της επιστημονικής γραφής. Σε συνάρτηση με τα προηγούμενα, μία ισχυρή τάση στις απόψεις των ειδικών για τη διδακτική τωνΦυσικών Επιστημών είναι η επαναθεμελίωσή τους στην τομή της ψυχολογίας και της κοινωνιολογίας 72
  • 10. (Tobin & Roth, 2007). Άλλη ισχυρή τάση είναι η διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών να γίνεται σεμουσεία και επιστημονικά κέντρα, όπου ενισχύονται τα κίνητρα και τα ενδιαφέροντα των μαθητών για τονκόσμο των Φυσικών Επιστημών και η μάθηση να προκύπτει αβίαστα, ως μία λογική και φυσική διαδικασία(Plakitsi et al, in press). Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών συνθέτει τα πορίσματα της διεθνούς με την ελληνική έρευνα (Spyrtouet al, 2008, Κασσέτας, 2009, Plakitsi, 2010) και δίνει μια εφικτή προοπτική για την υποχρεωτικήεκπαίδευση, αφήνοντας τον πρώτο λόγο στους αληθινούς πρωταγωνιστές, τους μαθητές, να πράξουν καινα δημιουργήσουν τις ταυτότητές τους μέσα από δικούς τους κώδικες (Pantidos & Ravanis et al, 2010). 72
  • 11. Οι διαθεματικές εργασίες στο νέο Προγράμματα Σπουδών Στη σημερινή πραγματικότητα της διεθνούς οικονομικής κρίσης, της εξάντλησης των πόρων, τωνπολέμων και της υπερθέρμανσης του πλανήτη απαιτείται αλλαγή στον τρόπο σκέψης και ενεργειών. Ωςπολίτες οι μαθητές γνωρίζουν τις επιπτώσεις των σύγχρονων προβλημάτων στη ζωή τους. Αδιαφορούν γιατις καλές επιδόσεις στα τεστ, ενώ απαιτούν κατάλληλη προετοιμασία τους στη διαχείριση αυτών τωνπροβλημάτων (αποτελέσματα διεθνούς προγράμματος ROSE). Τα θέματα των διαθεματικών εργασιών προτείνεται, ως επί το πλείστον, να στηρίζονται στηνπρόκληση (challenge-based learning). Η μάθηση, που στηρίζεται στην πρόκληση, θέτει τον κόσμο στοεπίκεντρο και έχει ως στόχο να εξοπλίσει τους μαθητές με κατάλληλες δεξιότητες, ώστε να μπορούναργότερα να αντεπεξέρχονται στα προβλήματα της ζωής. Οι διαθεματικές εργασίες προτείνεται να:  εμπλέκουν τους μαθητές στην επίλυση πραγματικών προβλημάτων με προσωπικό νόημα για τους ίδιους (think globally, act locally)  δίνουν έμφαση στη συνεργασία, στο σχεδιασμό (planning) και στην επιχειρηματολογία (arguing)  καλλιεργούν δεξιότητες που απαιτούνται τον 21ο αιώνα. (Partnership for 21st Century Skills)  αξιοποιούν τα πλεονεκτήματα της χρήσης των ΤΠΕ στις Φυσικές Επιστήμες  αξιοποιούν τα δεδομένα της Ιστορίας και της Φιλοσοφίας των Φυσικών Επιστημών.Φάσεις δραστηριότητας Οι φάσεις που αναφέρονται είναι ενδεικτικές. Η σειρά και ο αριθμός τους μπορούν να αλλάζουν.Στο σύνολό τους όμως προτείνεται να εκφράζουν τη φιλοσοφία της μάθησης με πρόκληση (challenge-based learning), της μάθησης μέσω σχεδίων εργασίας (project-based learning) και της πλαισιακήςδιδασκαλίας και μάθησης (contextual teaching and learning). Συγκεκριμένα:  1η φάση: Παρουσίαση της κεντρικής ιδέας, του ουσιαστικού ερωτήματος και της πρόκλησης από τον εκπαιδευτικό και ενσωμάτωσή της σε ένα τοπικό πρόβλημα. (π.χ. «οι πάγοι στην Ανταρκτική λιώνουν»). Αξίζει να σημειωθεί, στο σημείο αυτό, ότι η παρουσίαση της πρόκλησης πρέπει να γίνεται με εντυπωσιακό τρόπο, χρησιμοποιώντας ντοκιμαντέρ, ταινίες (εκπαιδευτικές, εμπορικές), επιστημονικά άρθρα, που παρουσιάζουν σύγχρονες ανακαλύψεις ή οποιοδήποτε άλλο υλικό, με το οποίο ο διδάσκων θεωρεί ότι θα προκαλέσει υπερβολικά τους μαθητές του (θεατρική παράσταση, κόμικ, επίσκεψη σε τεχνολογικό – επιστημονικό μουσείο, επίσκεψη σε κάποιο χώρο εργασίας).  2η φάση: Διατύπωση δευτερευόντων ερωτήσεων από τον/τους διδάσκοντα/ες (είθισται η συνεργασία μεταξύ περισσοτέρων διδασκόντων) και καταιγισμός ιδεών από τους μαθητές για την κατανόηση της ιδέας (brainstorming). Τους δίνει/ουν οδηγίες/φύλλα εργασίας και ό,τι θεωρεί απαραίτητο.  3η φάση: Εργασία σε ομάδες (4-5 άτομα ανά ομάδα). Ανάληψη ρόλων στην ομάδα (αναζητητής πληροφοριών στο διαδίκτυο ή σε εγκυκλοπαίδειες, χρήστης ΤΠΕ, μαθηματικός τύπος, οργανωτής /εκτελεστής πειραμάτων, κ.λπ.). Μπορεί βέβαια ο κάθε μαθητής να έχει περισσότερους από έναν ρόλους.  4η φάση: Σχεδιασμός (planning) από τους μαθητές της επίλυσης του προβλήματος με τη διαμεσολάβηση του διδάσκοντος. Είναι σημαντικό οι μαθητές να συζητούν /επιχειρηματολογούν και να σχεδιάζουν τα βήματά τους, πριν τα υλοποιήσουν, χρησιμοποιώντας την επιστημονική διαδικασία. Η ομάδα καταγράφει και παρουσιάζει το σχέδιο δράσης.  5η φάση: Ο κάθε μαθητής (ή ζεύγη μαθητών) είναι υπεύθυνος για το υλικό που θα παραδώσει, ανάλογα με το ρόλο που έχει επιλέξει και τις δραστηριότητες που του έχουν ανατεθεί. 72
  • 12.  6η φάση: Συζητούν όλοι μαζί στην ομάδα τις δυσκολίες τους, τα ερωτήματά τους, το υλικό που βρήκαν. Καταγράφουν τις συζητήσεις, τα επιχειρήματα, τις συμφωνίες και τις διαφωνίες τους.  7η φάση: Συγκεντρώνουν, παρουσιάζουν το υλικό που βρήκαν μαζί με τη σχετική περιγραφή, καθώς και τις προσωπικές τους σημειώσεις, σχεδιαγράμματα, εικόνες που τράβηξαν, υλικό που κατασκεύασαν ή ό,τι άλλο θεωρούν σημαντικό.  8η φάση: Συμπεράσματα, διατύπωση προτάσεων /προοπτικών, σύνταξη τελικής αναφοράς και παρουσίαση αυτής στην τάξη.  9η φάση: Σχεδιασμός και παραγωγή βίντεο, συγκέντρωση εικόνων, ανακοίνωση στην ιστοσελίδα του σχολείου. Σύμφωνα με τη γενικότερη φιλοσοφία του Προγράμματος Σπουδών για τις Φυσικές Επιστήμες καιτην Τεχνολογία, το Νέο Σχολείο προετοιμάζει τα παιδιά, ώστε να ενταχθούν στην κοινωνία ως υπεύθυνοι,δημοκρατικοί, ενεργοί και κριτικά σκεπτόμενοι πολίτες. Έτσι μαθητές και εκπαιδευτικοί αλληλεπιδρούν,αυτενεργούν και είναι σε θέση να επεξεργάζονται με δημιουργικό τρόπο κάθε είδους πληροφορίες.Επίσης, δίνεται έμφαση στον κοινωνικό ρόλο του εκπαιδευτικού, ο οποίος θα πρέπει να ασχοληθείουσιαστικά με ζητήματα, όπως η διαμόρφωση θετικού κλίματος στην τάξη, και η ανάπτυξη της δυναμικήςτης ομάδας, στοιχεία που συνάδουν με τα βασικά θέματα, τις ιδέες για δραστηριότητες, καθώς και τοπροτεινόμενο εκπαιδευτικό υλικό στο Νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τις Φυσικές Επιστήμες και τηνΤεχνολογία στην υποχρεωτική εκπαίδευση. 72
  • 13. ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α’ - ΣΤ’ τάξηΤο σκεπτικόΤο σκεπτικό στηρίζεται στις ακόλουθες τρεις παραδοχές: [1] Βάση της διδασκαλίας των Φυσικών Επιστημών και της Τεχνολογίας αποτελούν: (α) οιπροϋπάρχουσες γνώσεις, δεξιότητες και εμπειρίες των μαθητών και των μαθητριών (β) η διερεύνηση τωνφαινομένων, των υλικών και των τεχνολογικών καινοτομιών. [2] Το πλαίσιο, μέσα στο οποίο οι μαθητές και οι μαθήτριες κατανοούν τις θεμελιώδεις έννοιες, τιςδιαδικασίες και τις αρχές των Φυσικών Επιστημών και της Τεχνολογίας, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσουν τιςδεξιότητές τους, αποτελείται από το σχολείο, το φυσικό περιβάλλον, το τεχνολογικά κατασκευασμένοπεριβάλλον και την κοινωνία. [3] Μέσα στο πλαίσιο αυτό οι μαθητές και οι μαθήτριες καθίστανται ικανοί/ές να διαχειριστούνκοινωνικά θέματα, που έχουν σχέση με τις Φυσικές Επιστήμες, την Τεχνολογία και αφορούν τηνκαθημερινή ζωή και τον τόπο τους.Ανάπτυξη γνώσηςΈννοιες, Αρχές και Αλληλεξάρτηση των Φυσικών Επιστημών και της Τεχνολογίας Οι μαθητές και οι μαθήτριες επιδιώκεται:  να κατανοήσουν θεμελιώδεις έννοιες, νόμους και μοντέλα των Φυσικών Επιστημών και τηςΤεχνολογίας  να αναγνωρίσουν ότι οι Φυσικές Επιστήμες και η Τεχνολογία συνδέονται δυναμικά μεταξύ τουςσε ολόκληρο το φάσμα του ανθρώπινου πολιτισμού, ενώ εξελίσσονται συνεχώς, για να ερμηνεύσουν ή νααλλάξουν τον κόσμο.Ανάπτυξη δεξιοτήτωνΕμπλοκή σε διαδικασίες επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας Οι μαθητές και οι μαθήτριες παρακινούνται να συνεργάζονται για:  να κατανοούν ένα πρόβλημα, δηλαδή να μελετούν ένα φαινόμενο ή να προσδιορίζουν τιςανάγκες ενός τεχνολογικού προβλήματος  να σχεδιάζουν συνειδητά τα βήματα πορείας της λύσης του προβλήματος, π.χ. να περιγράφουντο πρόβλημα ή τις ανάγκες, να διατυπώνουν υποθέσεις ή ιδέες, να επιλέγουν μια υπόθεση ή μια ιδέα, ναπειραματίζονται ή να κατασκευάζουν ένα τεχνολογικό αντικείμενο  να εκτελούν το σχέδιο που έχουν καταρτίσει και να παρακολουθούν την υλοποίησή του, π.χ. ναπαρατηρούν, να περιγράφουν, να ταξινομούν, να ελέγχουν μεταβλητές, να βρίσκουν σχέσεις ανάμεσα σεαυτό που εκτελούν και σε αυτά που ήδη γνωρίζουν, να αξιολογούν την επάρκεια των επιμέρους βημάτωντου σχεδίου τους, να παραγάγουν και να εφαρμόζουν δοκιμαστικά διαφορετικές λύσεις  να συγκεντρώνουν και να μελετούν πληροφορίες, αξιοποιώντας ηλεκτρονικές και έντυπες πηγέςπληροφόρησης, όπως η μελέτη κειμένων για την εξέλιξη των επιστημονικών ιδεών και τεχνολογικώνκαινοτομιών  να καταλήγουν σε τεκμηριωμένα συμπεράσματα και λύσεις  να αξιολογούν τα αποτελέσματα των ενεργειών τους, σύμφωνα με τα ζητούμενα τουπροβλήματος και τα υπάρχοντα κριτήρια ορθότητας, π.χ. μια τεχνολογική λύση δεν πρέπει μόνο να«δουλεύει», αλλά και να ανταποκρίνεται σε πλήθος άλλων προϋποθέσεων, όπως η φιλική σχέση με τοπεριβάλλον 72
  • 14.  να εκθέτουν το σύνολο των ενεργειών τους, δηλαδή τις προτάσεις τους, την ανάπτυξη τουσχεδιασμού τους, τις δραστηριότητες που υλοποίησαν και το τελικό συμπέρασμα ή την τελική λύση, πουυιοθέτησαν  να χρησιμοποιούν ή/και να κατασκευάζουν μοντέλα καθώς και να συζητούν για το ρόλο και τηφύση τους.Ικανότητες Οι μαθητές και οι μαθήτριες:  θα μπορούν να επιλύουν πρακτικά προβλήματα, που σχετίζονται με τις Φυσικές Επιστήμες καιτην Τεχνολογία και έτσι θα είναι ικανοί να προστατεύουν τον εαυτό τους, τους συνανθρώπους τους και τοπεριβάλλον  θα κατανοούν έννοιες κλειδιά, νόμους και μοντέλα και θα είναι ικανοί/ές να συνδέουν μια έννοιαμε ένα ευρύτερο σύνολο εννοιών και φαινομένων  θα είναι ικανοί/ές να ελέγχουν τις μεταβλητές, που εμπλέκονται σε ένα φαινόμενο ή τεχνολογικόπρόβλημα  θα μπορούν να σχεδιάζουν, να επιλέγουν, να κατασκευάζουν και να χρησιμοποιούν υλικά καιεργαλεία, για να παρατηρούν, να μετρούν και να συγκεντρώνουν δεδομένα  θα μπορούν να θέτουν ερωτήσεις και να σχεδιάζουν τα βήματα λύσης για τη μελέτη ενόςφαινομένου, την κατασκευή ενός τεχνολογικού αντικειμένου και την εν γένει αντιμετώπιση ενόςπροβλήματος  θα είναι ικανοί/ές να αξιοποιούν ένα απλό επιστημονικό λεξιλόγιο, να διαβάζουν, να γράφουνκαι να συνδιαλέγονται, για να παραγάγουν πολυτροπικά κείμενα επιστημονικού και τεχνολογικούπεριεχομένου θα μπορούν να επεξεργάζονται, να αναλύουν και να συγκρίνουν δεδομένα  θα είναι ικανοί/ές να απεικονίζουν με διαφορετικούς τρόπους τις ιδέες τους, τα ευρήματα τωνερευνών τους και τα συμπεράσματά τους  θα μπορούν να διαπραγματεύονται, να ασκούν και να δέχονται κριτική πάνω στις ιδέες ή τιςλύσεις, που προτείνουν για τη μελέτη ενός επιστημονικού ή τεχνολογικού προβλήματος  θα μπορούν να εκτιμούν την πολιτισμική διάσταση των Φυσικών Επιστημών και της Τεχνολογίας,δηλαδή θα αντιλαμβάνονται την επίδραση των Φυσικών Επιστημών και της Τεχνολογίας στον ανθρώπινοπολιτισμό, τον οποίο συνεχώς τροποποιούν. 72
  • 15. Το πλαίσιο μάθησης - διδασκαλίαςΣχολική Επιστήμη και Σχολική Τεχνολογία Η αμοιβαία και γόνιμη σχέση ανάμεσα στις Φυσικές Επιστήμες και την Τεχνολογία αποτελεί βασικόχαρακτηριστικό του περιβάλλοντος μάθησης στο συγκεκριμένο Πρόγραμμα Σπουδών. Η «συνεργασία»των Φυσικών Επιστημών με την Τεχνολογία ξεκινά από την Α’ Δημοτικού και απαντάται σε όλες τις τάξεις. Ως εκ τούτου, αναζητείται ένα κοινό πλαίσιο για την υλοποίηση τόσο επιστημονικών όσο καιτεχνολογικών δραστηριοτήτων, οι οποίες να είναι επικεντρωμένες σε θέματα χρήσιμης επιστήμης καιτεχνολογίας. Επί του διδακτικού πρακτέου αυτό μεταφράζεται σε δραστηριότητες, που ενθαρρύνουν τουςμαθητές και τις μαθήτριες να αναπτύξουν επιστημονικές, καθώς και τεχνολογικές γνώσεις και δεξιότητες,έτσι ώστε να νιώθουν αυτοπεποίθηση ότι μπορούν να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, για νααντιμετωπίζουν τις απαιτήσεις της καθημερινής τους ζωής με ασφάλεια.Αντιπροσωπευτικές προτάσειςΗ πρόταση: Από τα εργαλεία και τις απλές μηχανές στις δυνάμεις και την πίεση Στις μικρές τάξεις του Δημοτικού (Β’ και Γ’ τάξη), οι μαθητές και οι μαθήτριες αναζητούν στοπεριβάλλον γύρω τους απλές μηχανές και εργαλεία και τα κατασκευάζουν (π.χ. ένα μοχλό). Διαβάζουναπλές οδηγίες χρήσης των εργαλείων και συζητούν τον ασφαλή τρόπο χρησιμοποίησής τους.Συγκεντρώνουν πληροφορίες για τη χρήση των απλών μηχανών στο παρόν και στο παρελθόν. Στις μεγάλες τάξεις του Δημοτικού (Δ’ και ΣΤ’ τάξη), οι μαθητές και οι μαθήτριες προτείνουν καιυποστηρίζουν διαφορετικούς τρόπους, για να σπρώξουν ή να τραβήξουν ένα αντικείμενο. Δημιουργούνπολυτροπικά κείμενα με τις λέξεις «δύναμη» και «πίεση», σχεδιάζουν την κατασκευή ενός απλούδυναμόμετρου, απεικονίζουν με διαφορετικούς τρόπους την έλξη της γης. Παίζουν θεατρικό παιχνίδι μεθέμα «Ένας κόσμος χωρίς τριβή», οργανώνουν και υλοποιούν έκθεση με θέμα «Κινούμαι με ασφάλεια».Η πρόταση: Από τις μηχανές και τις συσκευές, στο ενεργειακό αποτύπωμα και τα ενεργειακάδιαγράμματα Sankey Στις μικρές τάξεις (Α’ και Β’ τάξη), οι μαθητές και οι μαθήτριες συναρμολογούν ή/καικατασκευάζουν απλά ενεργειακά συστήματα «πηγή ενέργειας-μηχανή/συσκευή» (π.χ. μπαταρία,καλώδια, λαμπάκι). Θέτουν ερωτήσεις στους μεγαλύτερους σε ηλικία, σχετικά με τις μηχανές/συσκευέςπου επιτρέπεται να χρησιμοποιούν ή/και να συναρμολογούν μόνοι τους. Υποστηρίζουν ποιες ανθρώπινεςανάγκες εξυπηρετούν οι διάφορες μηχανές/συσκευές, που λειτουργούν με την κίνηση του νερού ή/καιτου αέρα τόσο στο παρόν όσο και στο παρελθόν. Στις μεγάλες τάξεις (Δ’, Ε’ και ΣΤ’ τάξη), οι μαθητές και οι μαθήτριες υπολογίζουν το ενεργειακόαποτύπωμα του σπιτιού ή/και του σχολείου τους. Προτείνουν λύσεις, για την κατανάλωση λιγότερηςενέργειας στην κάλυψη των ίδιων αναγκών και επιθυμιών τους. Χρησιμοποιούν την έννοια της ενέργειαςπροκειμένου να αποδώσουν νόημα στην ικανότητα που έχουν τα αντικείμενα να επιφέρουν ποικίλεςαλλαγές και να εκτελούν εργασίες. Χρησιμοποιούν τα ενεργειακά διαγράμματα Sankey, για νααπεικονίσουν το «ταξίδι της ενέργειας». 72
  • 16. Η έξοδος στην Κοινωνία και στο Φυσικό Περιβάλλον: Σχολική Τάξη και Κοινότητες Μάθησης Η αλληλεπίδραση μαθητών και μαθητριών μεταξύ τους, εντός της σχολικής τάξης, καθώς και αυτήμε άλλες κοινότητες μάθησης, όπως ομάδες επιστημόνων και επαγγελματιών, που κινούνται εκτός ορίωντου σχολικού περιβάλλοντος κρίνεται αναγκαία να συντελείται σε ποικίλα πλαίσια μάθησης, για τηνανάπτυξη του επιστημονικού και τεχνολογικού τους γραμματισμού. Σ’ αυτό το πλαίσιο προτείνονται δραστηριότητες ενταγμένες στο φυσικό περιβάλλον (τοπικάοικοσυστήματα, βουνά, λίμνες, δάση κ.λπ.), στο ανθρωπογενές περιβάλλον (βοτανικοί κήποι, πάρκα,αγροκτήματα, αγροκτήματα βιοκαλλιέργειας κ.λπ.), στο τεχνολογικά κατασκευασμένο περιβάλλον (χώροιτεχνο-επιστήμης, φράγματα, λιμάνια, εργαστήρια ερευνητικών κέντρων κ.λπ.), στη βιομηχανία και στοεμπόριο (σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος, φωτοβολταϊκά πάρκα, κ.λπ.). Παράλληλαπροτάσσονται δραστηριότητες με έμφαση στην αναζήτηση και επεξεργασία πληροφοριών σε έντυπες καιηλεκτρονικές πηγές, καθώς και προσωπική - επιτόπια επαφή με επαγγελματίες και επιστήμονες. Οιμαθητές και οι μαθήτριες συνιστάται να εμπλέκονται σε συζητήσεις τόσο στη σχολική τάξη όσο και σεευρύτερες κοινότητες μάθησης, για τη λήψη κοινών αποφάσεων για κοινωνικά θέματα, που έχουν σχέσημε τις Φυσικές Επιστήμες, την Τεχνολογία και την προστασία του περιβάλλοντος. Ενδεικτικές προτάσεις ανά θεματική ενότητα υπάρχουν σε όλες τις τάξεις του Δημοτικού. Γιαπαράδειγμα στη Β’ τάξη, οι μαθητές και οι μαθήτριες αλληλεπιδρούν με ειδικούς φορείς, για νασυγκεντρώσουν πληροφορίες, σχετικά με τον τρόπο συλλογής και μεταφοράς του νερού. Στην Δ’ τάξη,επισκέπτονται χώρους-σταθμούς παραγωγής ενέργειας και στην Ε’ τάξη διεξάγουν έρευνα μεταξύμαθητών και γονέων, σχετικά με τις καθημερινές τους συνήθειες και αναφορικά με τη χρήση ενέργειας.Ακολουθεί μια ενδεικτική πρόταση προσέγγισης περιβαλλοντικών και βιολογικών θεμάτων.Αντιπροσωπευτική πρότασηΗ πρόταση: Η βιωματική σχέση με το φυσικό περιβάλλον και την κοινωνία Στις μικρές τάξεις (Α’, Β’ και Γ’ τάξη), επισκέπτονται οικοσυστήματα της περιοχής τους (π.χ. λίμνη,δάσος), φωτογραφίζουν οργανισμούς και καταγράφουν τις παρατηρήσεις τους. Δημιουργούν τοημερολόγιο των φυτών και αναγνωρίζουν τις διαφορές ανάμεσα στα άβια και έμβια συστατικά τωνοικοσυστημάτων. Καταγράφουν την ανθρώπινη παρουσία στα οικοσυστήματα της περιοχής τους καισυζητούν για το είδος και την αναγκαιότητα της ανθρώπινης παρέμβασης. Υλοποιούν ετήσιο σχέδιοεργασίας, με θέμα «Σχολικός κήπος», σε συνεργασία με την ευρύτερη κοινότητα (π.χ. γονείς, φορείς τηςτοπικής αυτοδιοίκησης). Στις μεγάλες τάξεις (Δ’, Ε’ και ΣΤ’ τάξη), επισκέπτονται προστατευμένες περιοχές και αντίστοιχαΚέντρα Ενημέρωσης. Εντοπίζουν και αξιοποιούν πινακίδες με πληροφορίες σε χώρους περιβαλλοντικούενδιαφέροντος (π.χ. σημάνσεις μονοπατιών, πληροφορίες για γεωλογικούς σχηματισμούς κ.λπ.).Κοινοποιούν ενδεχόμενες παρατηρήσεις τους στους αρμόδιους φορείς. Επισκέπτονται οικοσυστήματα καιστη συνέχεια αναπαριστούν τις απλές τροφικές σχέσεις. Παίρνουν συνέντευξη από ειδικούς επιστήμονες(π.χ. γιατρούς και φαρμακοποιούς), προκειμένου να ενημερωθούν για την αναπαραγωγή και τααντιβιοτικά. Συμμετέχουν με τους γονείς τους σε εθελοντικές φιλοπεριβαλλοντικές δράσεις (π.χ.καθαρισμός προστατευόμενων περιοχών). Οργανώνουν δραστηριότητες ενημέρωσης της σχολικής καιευρύτερης κοινότητας με θέματα, που αφορούν την πιο κοντινή προστατευόμενη περιοχή τους. 72
  • 17. Η ενσυνείδητη εμπλοκή σε διαδικασίες επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας Η ενσυνείδητη εμπλοκή μαθητών και μαθητριών σε διαδικασίες επιστημονικής και τεχνολογικήςέρευνας θεωρείται βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη του επιστημονικού και τεχνολογικού τουςγραμματισμού. Υπό αυτή την οπτική, οι δραστηριότητες που προτείνονται αναπτύσσονται σε δύο επίπεδα: (α) Σε πρώτο επίπεδο και στις μικρές τάξεις του Δημοτικού, οι μαθητές και οι μαθήτριες καλούνταινα υλοποιήσουν απλές διαδικασίες επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας (παρατήρηση, σύγκριση,ταξινόμηση, κατασκευή απλών μηχανών, κ.λπ.) και πιο σύνθετες, στις μεγάλες τάξεις (έλεγχοςμεταβλητών, σχεδιασμός των βημάτων πορείας ενός προβλήματος, ερμηνεία δεδομένων, κ.λπ.). (β) Σε δεύτερο επίπεδο, οι μαθητές και οι μαθήτριες καλούνται να αποκτήσουν επίγνωση τωνυποθέσεων και των ιδεών που εκφράζουν καθώς και να παρακολουθούν και να αξιολογούν την πορείατης μάθησής τους (π.χ. να αντιλαμβάνονται τις διαφορετικές ιδέες που έχουν μεταξύ τους για τη λύσηενός τεχνολογικού προβλήματος, να αξιολογούν τα επιμέρους βήματα-λύσεις του σχεδίου πουπροτείνουν, να κατανοούν πότε κάνουν λάθη σε μια πειραματική δραστηριότητα κ.λπ.).Αντιπροσωπευτικές προτάσειςΗ πρόταση: Μοντελοποίηση - Ένα ταξίδι ανάμεσα στον κόσμο της πραγματικότητας και στον κόσμο τωνμοντέλων Στην ενότητα της Β΄ τάξης, «Το νερό ταξιδεύει για να έρθει σπίτι μας» οι μαθητές και οι μαθήτριεςεμπλέκονται στο σχεδιασμό και την κατασκευή μοντέλων αναπαράστασης ενός υδραγωγείου. Ηκαινοτομία βρίσκεται στο γεγονός ότι καλούνται να συζητήσουν σε ομάδες τα στοιχεία του μοντέλου, πουπροτείνουν, καθώς και το λόγο για τον οποίο τα συμπεριέλαβαν. Στη συνέχεια, παρακινούνται ναανακοινώσουν και να υποστηρίξουν τα μοντέλα τους στην τάξη, ενώ τέλος, προσπαθούν να τα αλλάξουν,καταγράφοντας τους λόγους των αλλαγών. Με αυτόν τον τρόπο οι μαθητές αναμένεται να προσεγγίσουντη φύση και το ρόλο των μοντέλων (π.χ. να διακρίνουν τον κόσμο των μοντέλων από την πραγματικότητα,να αντιληφθούν ένα μοντέλο ως αναπαράσταση και να κατανοήσουν τη σημασία του ως εργαλείο). Στην ενότητα της Ε΄ τάξης «Βάρος, Όγκος, Πυκνότητα» προτείνεται η εισαγωγή στην έννοια τηςπυκνότητας ως ιδιότητας των υλικών με τη βοήθεια ενός ποιοτικού μοντέλου. Πέραν της χρήσης τουμοντέλου, οι μαθητές συζητούν τα στοιχεία, από τα οποία αποτελείται, καθώς και το ρόλο του στιςερμηνείες και τις προβλέψεις φαινόμενων, όπως η πλεύση και η βύθιση.Η πρόταση: Στρατηγική Ελέγχου Μεταβλητών Στην ενότητα της Δ΄ τάξης, «Αναγνωρίζουμε τα μίγματα γύρω μας – Διαχωρίζουμε τα μίγματα στασυστατικά τους» προτείνεται οι μαθητές και οι μαθήτριες να εφαρμόσουν τη Στρατηγική ΕλέγχουΜεταβλητών, για να ελέγξουν, εάν π.χ. η μεταβλητή «είδος διαλυμένης ουσίας» επηρεάζει το φαινόμενοτης διάλυσης. Η καινοτομία βρίσκεται στο γεγονός ότι προτείνεται σαφής διδασκαλία των βημάτων τηςστρατηγικής, καθώς και ιδιαίτερη έμφαση στην αναγνώριση και διάκριση των περιπτώσεων, που μπορούννα οδηγήσουν σε ασφαλή συμπεράσματα από αυτές που δεν μπορούν. Στην ενότητα της Ε΄ τάξης, «Βάρος, Όγκος, Πυκνότητα» προτείνεται οι μαθητές και οι μαθήτριες ναεφαρμόσουν τη Στρατηγική Ελέγχου Μεταβλητών, για να ελέγξουν μεταβλητές, που πιθανόν επηρεάζουντο φαινόμενο της πλεύσης/βύθισης (π.χ. τη μεταβλητή «είδος του υλικού»). Επιπρόσθετα, συζητούν μετον/την εκπαιδευτικό τα βήματα της στρατηγικής, καθώς και τις προϋποθέσεις, ώστε τα συμπεράσματάτους να είναι ασφαλή. Προτείνεται οι δραστηριότητες να προαγάγουν βαθμιαία την αύξηση της 72
  • 18. αυτονομίας των μαθητών και των μαθητριών. Συγκεκριμένα συνιστάται: α) ο/η εκπαιδευτικός να ελέγξειτην πρώτη μεταβλητή με επίδειξη β) οι μαθητές και οι μαθήτριες να ελέγξουν τη δεύτερη μεταβλητή,έχοντας δεδομένες στα φύλλα εργασίας τόσο τη μέθοδο όσο και τη μεταβλητή γ) οι μαθητές και οιμαθήτριες να ελέγξουν την τρίτη μεταβλητή, έχοντας δεδομένη μόνο τη μεταβλητή και όχι τη μέθοδο. 72
  • 19. Η διαφορετικότητα στην εμπλοκή των διαδικασιών επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας Οι μαθητές και οι μαθήτριες αναγνωρίζονται ως άτομα με ξεχωριστές μαθησιακές δυνατότητες,εμπειρίες, προτιμήσεις και έξεις. Ως εκ τούτου ο επιστημονικός και τεχνολογικός τους γραμματισμόςαναπτύσσεται με πολλαπλούς τρόπους. Με γνώμονα την παραπάνω παραδοχή, το συγκεκριμένο πρόγραμμα σπουδών επιδιώκει τηνεμπλοκή των μαθητών και μαθητριών σε διαφορετικές μορφές και ρυθμούς μάθησης, καθώς και σεδιαφορετικούς βαθμούς πολυπλοκότητας. Η συνεργατική μέθοδος παζλ (jigsaw), το παιχνίδι ρόλων, οκαταιγισμός ιδεών (brainstorming), τα σχέδια δράσης (projects), η υποστηρικτική μάθηση (scaffoldinglearning), η φθίνουσα καθοδήγηση των μαθητών και μαθητριών από μέρους του/της εκπαιδευτικού στιςδιαδικασίες επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας, η οργάνωση εκθέσεων στο σχολικό και εξωσχολικόπεριβάλλον αποτελούν αντιπροσωπευτικές εκδοχές μιας διαφοροποιημένης διδασκαλίας. Στο πλαίσιοαυτό, προτείνεται η μελέτη και η γραφή από μέρους των μαθητών και μαθητριών ποικίλων ή/καιδιαφορετικών κειμένων μονοτροπικών ή πολυτροπικών, όπως η μελέτη του ημερολογίου ενός/μιαςεπιστήμονα, η ανάλυση των «επιστημονικών λαθών» σε τηλεοπτικά προγράμματα και ταινίες, η γραφήενός «επιστημονικού ποιήματος», η δημιουργία ενός σκετς, μιας αφίσας ή μιας διαφήμισης ενόςπροϊόντος κ.λπ.Αντιπροσωπευτικές προτάσεις Ακολουθεί παράθεση προτάσεων ανά θεματική ενότητα, για όλες τις τάξεις του Δημοτικού. Στην Α’ τάξη του Δημοτικού, οι μαθητές και οι μαθήτριες διεξάγουν ομαδική παρατήρησηδιαρκείας, για να δημιουργήσουν το ημερολόγιο των μεταβολών αειθαλών και φυλλοβόλων φυτών.Παίζουν παιχνίδι ρόλων με θέμα «Παρέα φίλων», προκειμένου να ενημερώσουν τους φίλους και τις φίλεςτους, για το είδος των ρούχων, που είναι κατάλληλα το καλοκαίρι και το χειμώνα. Στη Β’ τάξη, οι μαθητές και οι μαθήτριες υλοποιούν δραστηριότητα κατασκευής επιδαπέδιας ήάλλης πρόσφορης συγκριτικής αναπαράστασης του κύκλου ζωής των διαφόρων ζώων. Κατασκευάζουνμοντέλα, για να περιγράψουν και να ερμηνεύσουν τον κύκλου του νερού. Ανακοινώνουν, περιγράφουν ταμοντέλα τους στην τάξη και προχωρούν σε βελτιώσεις τους, καταγράφοντας τους λόγους τωναλλαγών/προσθηκών. Στη Γ’ τάξη, οι μαθητές και οι μαθήτριες κατασκευάζουν απλές μηχανές, όπως ένα κεκλιμένοεπίπεδο ή ένα μοχλό, για να σηκώσουν ένα βαρύ αντικείμενο. Αναζητούν και διαβάζουν μύθους καιθρύλους διαφόρων λαών για τον ήχο. Αναπαριστούν με το σώμα τους και με παιχνίδι ρόλων το ταξίδι τουήχου. Στην Δ’ τάξη, οι μαθητές και οι μαθήτριες παρακολουθούν σύντομα αποσπάσματα δημοφιλώνπαιδικών ταινιών, για να αναγνωρίσουν και να καταγράψουν τους ζωικούς οργανισμούς πουεμφανίζονται. Κατασκευάζουν μια μπαταρία με απλά υλικά. Συνεργάζονται, για να αναζητήσουν στοδιαδίκτυο καταπράσινες πόλεις και σχετικά κείμενα, που συνδέουν την ηχορρύπανση με το πράσινο. Στην Ε’ τάξη, αναζητούν στο διαδίκτυο στοιχεία σχετικά με τις αιτίες διαφόρων ναυαγίων στηνιστορία, καθώς και τις μεθόδους ανέλκυσης πλοίων. Κατασκευάζουν κλίμακες μέτρησης θερμοκρασίας,πραγματοποιούν μετρήσεις της θερμοκρασίας διαφορετικών υλικών και συζητούν για τα σφάλματαμέτρησης. Εκτελούν πραγματικά και εικονικά πειράματα διάδοσης θερμότητας. Συμπληρώνουν τονενεργειακό χάρτη της χώρας και εντοπίζουν τις περιοχές της Ελλάδας, που είναι πλούσιες σε λιγνίτη καιπετρέλαιο. Κατασκευάζουν μια απλή πυξίδα. Διεξάγουν ερευνητικό σχέδιο εργασίας, σχετικά με τησυμβολή της πυξίδας στην πραγματοποίηση μεγάλων ταξιδιών. Παρασκευάζουν φυσικούς δείκτες για ταοξέα και τις βάσεις και μελετούν την επίδραση του pH του εδάφους στην ανάπτυξη των φυτών. 72
  • 20. Στην Στ’ τάξη, οι μαθητές και οι μαθήτριες εργάζονται σε ομάδες, για να ηχογραφήσουν διάφορουςήχους από τη φύση και την καθημερινή ζωή. Μελετούν τις βασικές υπηρεσίες του διαδικτύου, όπως τοskype, στις οποίες ο ήχος κατέχει σημαντική θέση. Αναζητούν τα ηχητικά μηνύματα που στάλθηκαν μέσωδιαφόρων διαστημοπλοίων στο σύμπαν, στην προσπάθεια αναζήτησης επαφής με εξωγήινουςπολιτισμούς. Πραγματοποιούν πραγματικά και εικονικά πειράματα, χρησιμοποιώντας το μοντέλο τηςοπτικής ακτίνας, για να ερμηνεύσουν τα φαινόμενα της ανάκλασης και διάθλασης. Συζητούν για το νόηματης λέξης «δύναμη» σε διαφορετικά κείμενα (κοινωνικά, πολιτικά, οικονομικά και επιστημονικά).Αναζητούν, συγκεντρώνουν και επεξεργάζονται πληροφορίες από ηλεκτρονικές και έντυπες πηγές για τοβάρος τόσο στη γη όσο και στους άλλους πλανήτες. Επιχειρηματολογούν και παράγουν έναν πολυτροπικόοδηγό με κανόνες, προκειμένου να κινούνται με ασφάλεια στην καθημερινή τους ζωή. Οργανώνουν καιυλοποιούν έκθεση με θέμα «Κινούμαι με ασφάλεια». Μαθαίνουν να χρησιμοποιούν τα ενεργειακάδιαγράμματα Sankey σε ποικιλία περιπτώσεων, κατά τις οποίες η ενέργεια μεταφέρεται από ένααντικείμενο σε ένα άλλο. Εξετάζουν το ρόλο του οξυγόνου στο φαινόμενο της καύσης/οξείδωσης καιμελετούν τους παράγοντες που επιδρούν στην οξείδωση (σκούριασμα) των μετάλλων. Πληροφορούνταιότι οι θρεπτικές ουσίες μέσα στον οργανισμό των ζώων υφίστανται καύση/οξείδωση και μελετούν τοθερμικό περιεχόμενο των καυσίμων και των τροφίμων. 72
  • 21. Ιστορική αίσθηση και αισθητική θεώρηση των Φυσικών Επιστημών και της Τεχνολογίας Οι Φυσικές Επιστήμες και η Τεχνολογία αποτελούν σημαντικές συνιστώσες της πνευματικής καιπολιτισμικής μας κληρονομιάς. Η «συνομιλία» του ανθρώπου με τη φύση, οι ερμηνείες δηλαδή που δίνειγια το φυσικό κόσμο αλλά και οι αλλαγές, που του προκαλεί, είναι μια μακροχρόνια εμπειρίαδημιουργικής δραστηριότητας, που μπορεί να κινείται από τη σφαίρα της πειθαρχημένης λογικής ως τησφαίρα της δεισιδαιμονίας και των περιβαλλοντικών καταστροφών. Παράλληλα αυτή η δυνατότητα«διαλόγου» με τη φύση μπορεί να του προσφέρει αισθητική συγκίνηση, διότι του επιτρέπει να εκφραστείσυναισθηματικά για την ομορφιά, την ποικιλία, την απλότητα αλλά και την πολυπλοκότητα, που τηνχαρακτηρίζει. Υπό το πρίσμα αυτό, στο συγκεκριμένο Πρόγραμμα Σπουδών, η ανάπτυξη του επιστημονικού καιτεχνολογικού γραμματισμού των μαθητών και μαθητριών στηρίζεται πάνω στη διδασκαλία ενός«μίγματος» επιστημονικών εννοιών, νόμων, μοντέλων, καθώς και στοιχείων της ιστορίας των ΦυσικώνΕπιστημών και της Τεχνολογίας. Δίνεται έμφαση στην ανησυχία των επιστημόνων και στην κρίση τωνιδεών τους για το πώς είναι ο κόσμος και πώς μπορούμε να τον αλλάξουμε. Έτσι, προτείνονταιδραστηριότητες για τους μαθητές και τις μαθήτριες που θα προαγάγουν τον προβληματισμό τους για τηνευκολία λάθους στην ερμηνεία ενός φαινομένου ή στις λύσεις ενός τεχνολογικού προβλήματος. Η εξέλιξητων Φυσικών Επιστημών και της Τεχνολογίας αναγνωρίζεται ως προϊόν συνεργασίας πολλώνδιαφορετικών επιστημόνων από διαφορετικές κουλτούρες και σε διαφορετικές χρονικές στιγμές τηςιστορίας. Επιπλέον, η ιστορική αίσθηση των Φυσικών Επιστημών και της Τεχνολογίας «συναντάται» με τηναισθητική τους θεώρηση. Μέσω του πολυδιάστατου ρόλου της τέχνης, οι μαθητές και οι μαθήτριεςενθαρρύνονται να εκφράσουν και να συμβολίσουν τα συναισθήματά τους για τη μουσική, τους ήχους καιτα χρώματα της φύσης, για τα επιστημονικά και τεχνολογικά συμβάντα και επιτεύγματα και παράλληλα νασυνδέσουν τα συναισθήματά τους με τις σκέψεις και τις απορίες τους. Η εμπλοκή των μαθητών και τωνμαθητριών σε τέτοιου τύπου δραστηριότητες συμβάλλει σε μια αίσθηση «κοσμικής ομορφιάς», πουχαρακτηρίζει το φυσικό και ενίοτε τεχνολογικά κατασκευασμένο περιβάλλον.Αντιπροσωπευτικές προτάσειςΗ πρόταση: Η ιστοριογραμμή του ηλεκτρισμού και το μαγνητισμού Ο ηλεκτρομαγνητισμός αποτελεί μια από τις βασικές ενότητες του νέου Προγράμματος Σπουδών. Ηδιδασκαλία του αναπτύχθηκε πάνω στη βασική ιστοριογραμμή με τους σημαντικότερους σταθμούς απότην ιστορία των Φυσικών Επιστημών και συνδέθηκε με τις τεχνολογικές του εφαρμογές. Με βάση το παραπάνω σκεπτικό, στην Α΄ τάξη, οι μαθητές και οι μαθήτριες έρχονται σε επαφή υπό τη μορφή παιχνιδιού με ταμαγνητικά φαινόμενα στη Β΄ τάξη, εξετάζουν τις τεχνολογικές εφαρμογές και συγκεκριμένα τις ηλεκτρικές συσκευές,που χρησιμοποιούμε καθημερινά στα σπίτια μας στη Γ΄ τάξη, με διερευνητικές δραστηριότητες μελετούν τα βασικά χαρακτηριστικά των μαγνητώνκαι ασκούνται στην επιστημονική μεθοδολογία στην Δ’ τάξη, βασική ενότητα στο δρόμο προς την ενοποίηση των μαγνητικών και ηλεκτρικώνφαινομένων, αποτελεί η αντιπαράθεση των δύο ιταλών επιστημόνων Galvani και Volta, που οδήγησε στηνπαραγωγή συνεχούς ηλεκτρικού ρεύματος και την κατασκευή της μπαταρίας. Στην Ε΄ τάξη, ολοκληρώνεται η ιστοριογραμμή του ηλεκτρομαγνητισμού. Οι μαθητές και οιμαθήτριες εξετάζουν ξεχωριστά τα μαγνητικά από τα ηλεκτρικά φαινόμενα, ξεκινώντας από τη βασικότερητεχνολογική εφαρμογή του μαγνητισμού, την πυξίδα. Διερευνούν στη συνέχεια την ηλεκτροστατική έλξη 72
  • 22. και άπωση και καταλήγουν στην ενοποίηση των ηλεκτρικών και μαγνητικών φαινομένων, πουπραγματοποιήθηκε από τον Oersted. Η δυνατότητα προστασίας του ανθρώπου και των σύγχρονωνηλεκτρικών συσκευών από τους κεραυνούς, καθώς και το αλεξικέραυνο γίνονται αντικείμεναδιερεύνησης. Η ιστοριογραμμή σταματά, για το Δημοτικό, στις μεγάλες ανακαλύψεις του Faraday και τηνπαραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας, βάση του σύγχρονου πολιτισμού.Η πρόταση: Η αίσθηση της «ηχητικής ομορφιάς» του φυσικού και τεχνολογικού κόσμου Η σύνδεση των τεχνών, μέσω της πολιτιστικής διάστασης των Φυσικών Επιστημών και τηςΤεχνολογίας, με την ενότητα του ήχου κατέχει σημαντική θέση στο προτεινόμενο Πρόγραμμα Σπουδών. Οιδραστηριότητες, καθώς και το εκπαιδευτικό υλικό που προτείνονται δημιουργούν προϋποθέσειςαποτελεσματικής μάθησης καθώς αυξάνουν την ενεργητική συμμετοχή των μαθητών και των μαθητριών,συμβάλλοντας στην καλλιέργεια της αντίληψης, ότι ο πολιτισμός δεν είναι αποκλεισμένος από τηνκαθημερινή εκπαιδευτική πρακτική. Δίνεται έμφαση στην παραγωγή έργου, πραγματικά πρωτότυπου, μετην αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών (ΤΠΕ), ως μέσο έκφρασης, με τησυνδρομή κατάλληλου εκπαιδευτικού λογισμικού (π.χ. εννοιολογικοί χάρτες με το λογισμικό kidspiration)και τη χρήση ελεύθερων λογισμικών για την επεξεργασία του ήχου (π.χ. audacity). Με βάση το παραπάνω σκεπτικό: Στην Α΄ τάξη, οι μαθητές και οι μαθήτριες μαντεύουν διάφορους ηχογραφημένους ήχους από τηφύση (π.χ. βροχή), από την καθημερινή ζωή (π.χ. μέσα μεταφοράς), από τον ίδιο τους τον εαυτό (π.χ.αναπνοή), ζωγραφίζουν το χρώμα και το σχήμα που θα είχαν οι ήχοι γύρω μας, προσπαθούν ναφανταστούν τη γεύση τους. Στη Β΄ τάξη, οι μαθητές και οι μαθήτριες καλούνται να παραγάγουν απλούς ήχους (π.χ. ναδημιουργήσουν μια μικρή ηχο-ορχήστρα), να ηχογραφήσουν, να κατατάξουν τους ήχους σε ενοχλητικούςκαι μη, να επικοινωνήσουν σιωπηλοί με τη δική τους νοηματική γλώσσα, για να δημιουργήσουν μια απλήιστορία. Στη Γ΄ τάξη, οι μαθητές και οι μαθήτριες δραματοποιούν το μύθο της Ηχούς, βιώνοντας τοφαινόμενου του ήχου. Χτυπούν δύο πέτρες μέσα σε μια λεκάνη και ακούν καθαρά τον παραγόμενο ήχο,παίζουν τους ερυθρόδερμους, που ακουμπάνε το αυτί τους στο έδαφος, για να ακούσουν το άλογο ή τοτρένο, που έρχεται από μακριά, συζητούν για τους ήχους, που εμποδίζουν να ακούμε τους διπλανούς μας. Στην Δ’ τάξη, οι μαθητές και οι μαθήτριες ακούν τους ίδιους ήχους σε διαφορετική ένταση καιεντοπίζουν το όριο, στο οποίο ο ήχος γίνεται ενοχλητικός. Αναγνωρίζουν την αξία του ήχου σε διάφοραεπαγγέλματα και συζητούν γι’ αυτά, που είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα σε ενοχλητικούς ήχους. Αναζητούνστο διαδίκτυο κατάλληλα μέτρα αντιμετώπισης της ηχορρύπανσης. Στη Στ΄ταξη, οι μαθητές και οι μαθήτριες αναζητούν σε έντυπες και ηλεκτρονικές πηγές εικόνεςαπό το εσωτερικό του ανθρώπινου αυτιού, συζητούν για τον καθαρισμό των αυτιών μας, συντάσσουνλίστες με τα βασικά μέτρα για την προστασία της ακοής και τους σωστούς τρόπους ακρόασης τηςμουσικής. Πειραματίζονται για να παραγάγουν ήχους διαφορετικής έντασης και να τους διαδώσουν σεδιαφορετικά υλικά. Κατασκευάζουν ηχητικά σενάρια και ηχοϊστορίες για το ταξίδι του ήχου, μελετούν τιςιδιότητές του σε βίντεο, αναζητούν στο διαδίκτυο πληροφορίες για τη λειτουργία του τηλεφώνου, τωνακουστικών βαρηκοΐας, καθώς και των σύγχρονων συσκευών της τεχνολογίας (π.χ. mp3). Παρακολουθούνμια εκπομπή ή ένα δελτίο ειδήσεων στη νοηματική γλώσσα. 72
  • 23. Σχολικό εγχειρίδιο, έντυπες και ηλεκτρονικές πηγές, περιβάλλον: μια τριπολική διαλεκτικήσχέση Το συγκεκριμένο Πρόγραμμα Σπουδών σχεδιάστηκε με αφετηρία την ανάπτυξη μιας διαλεκτικήςσχέσης ανάμεσα σε τρεις «πόλους μάθησης», τα σχολικά εγχειρίδια, τις έντυπες και ηλεκτρονικές πηγέςκαι το περιβάλλον (φυσικό, τεχνολογικό, κοινωνικό). Με βάση τη δομή και το περιεχόμενο των σχολικώνεγχειριδίων του Δημοτικού σχολείου (Μελέτη Περιβάλλοντος Α’ έως Δ’ τάξη, Ερευνώ και Ανακαλύπτω Ε’και Στ’ τάξη) αποσκοπεί να δημιουργήσει ένα διαφορετικό πλαίσιο μάθησης για τις Φυσικές Επιστήμες καιτην Τεχνολογία, δίνοντας έμφαση στα χαρακτηριστικά που αναλύθηκαν ανωτέρω. Έτσι, το σχολικόεγχειρίδιο αποτελεί έναν από τους τρεις «πόλους μάθησης», με τον οποίο οι μαθητές και οι μαθήτριες θαοικοδομήσουν την επιστημονική και τεχνολογική τους γνώση. 72
  • 24. Β΄ ΜΕΡΟΣ Πρόγραμμα Σπουδών για την Α’ Δημοτικού ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΩΡΕΣ ΩΡΕΣ 1.1: Φυτά: Μορφολογικά χαρακτηριστικά: Ρίζα, 4 βλαστός, άνθη 1.2: Ζώα – Άνθρωπος (μορφολογικά ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 4 1η ΕΝΟΤΗΤΑ 12 χαρακτηριστικά, π.χ. κεφάλι, άκρα, κ.λπ..) Η ΖΩΗ ΓΥΡΩ ΜΑΣ 1.3: Περιβάλλον (καλλιεργούμενα φυτά: κήποι, αγροί, φυτά του δάσους, ζώα άγρια και οικόσιτα) 4 - Προστασία του περιβάλλοντος ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ 2.1: Η τάξη μου 2 ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ ΧΩΡΟ 2.2: Το σχολείο μου 2 2η ΕΝΟΤΗΤΑ 6 ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ 2.3: Προσανατολισμός: Το ταξίδι του ήλιου (τα 2 τέσσερα σημεία του ορίζοντα) 3.1: Πού είναι χτισμένο το χωριό/ συνοικία/ 6 πόλη μου 3η ΕΝΟΤΗΤΑ Ο ΤΟΠΟΣ ΠΟΥ ΖΩ 12 3.2: Τί καιρό κάνει στον τόπο μου; Ο καιρός από εποχή σε εποχή-τέσσερις εποχές του έτους. Ο 4 καιρός επηρεάζει τη ζωή των ανθρώπων 3.3: Πώς μετακινούμαστε; 2 ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 4.1: Τα υλικά γύρω μας 2 4.2: Το φως και τα υλικά γύρω μας 1 4.3: Η θερμότητα και τα υλικά γύρω μας 1 ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΙΣ 4.4: Οι μηχανές και οι συσκευές γύρω μας 24η ΕΝΟΤΗΤΑ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ 12 4.5: Χρησιμοποιώ με ασφάλεια τα αντικείμενα ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ γύρω μου 2 4.6: Παιχνίδια με μαγνήτες 2 4.7: Ήχος 2 • Χρησιμοποιώ με ασφάλεια τα αντικείμενα ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ γύρω μου ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΟΛΟ ΩΡΩΝ Φ.Ε. 42 72
  • 25. Ενότητα 1: Περιβάλλον – Η ζωή γύρω μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 12 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Η ζωή γύρω μας Παρατήρηση των οργανισμών στο Σχολικό βιβλίο Μελέτης να: περιβάλλον τους με επισκέψεις στον Περιβάλλοντος, Α΄ κήπο, στον αγρό, στο δάσος και Δημοτικού, ΠΙ και ΟΕΔΒ, Διακρίνουν τους Ta φυτά: Μορφολογικά καταγραφή των παρατηρήσεων. σελ. 124-137. οργανισμούς, που τον χαρακτηριστικά: Ρίζα, περιβάλλουν σε φυτά και βλαστός, άνθη (2 ώρες) Φωτογράφιση ζωντανών ζώα. οργανισμών. Επικέντρωση της Μελέτη Περιβάλλοντος, παρατήρησης στα φυτά (αρκετά Α΄ Δημοτικού, ΠΙ και Παρατηρούν και Ta ζώα και ο άνθρωπος συχνά δεν αναφέρονται ως ζωντανοί ΟΕΔΒ, Τετράδιο περιγράφουν τα (μορφολογικά οργανισμοί). Στην τάξη συζήτηση Εργασιών, σελ. 43-48. μορφολογικά χαρακτηριστικά χαρακτηριστικά, π.χ. πού εντόπισαν τον καθένα. των οργανισμών (φυτών, κεφάλι, άκρα, κ.λπ..) (5 ζώων και ανθρώπου) του ώρες) Συλλογή εικόνων με σκοπό τον Εκπαιδευτικό Υλικό άμεσου περιβάλλοντός τους. εντοπισμό ομοιοτήτων και διαφορών κατασκευασμένο από διαφόρων φυτών και ζώων. τους εκπαιδευτικούς Διακρίνουν ομοιότητες και Το φυσικό περιβάλλον Δραστηριότητες κατηγοριοποίησης διαφορές μεταξύ των φυτών (καλλιεργούμενα φυτά: καρτών ζωντανών οργανισμών σε της περιοχής του. κήποι, αγροί, φυτά του ομάδες (προετοιμασία με έργα www.sciencekids.co.nz δάσους, ζώα άγρια και αφαίρεσης και πρόσθεσης από/σε (απλά παιχνίδια Ταξινομούν τα φυτά σε οικόσιτα) (3 ώρες) ομάδες: αναγνώριση ομοιοτήτων και κατηγοριοποίησης χωρίς φυλλοβόλα και αειθαλή. διαφορών). να παίζει σημαντικό ρόλο η γλώσσα) Προστασία του Ημερολόγιο μεταβολών σε αειθαλές Διακρίνουν ομοιότητες και περιβάλλοντος και φυλλοβόλο φυτό (μακροχρόνια διαφορές μεταξύ των ζώων ομαδική παρατήρηση – καταγραφή της περιοχής του. δεδομένων – δημιουργία portfolio). Συλλογή πληροφοριών για τους κινδύνους που απειλούν τα ζώα και τα φυτά (απειλούμενα είδη στην Ελλάδα). Φέρνουμε άλλα ζωντανά πλάσματα στο σχολείο (καλλιέργεια φυτών και φροντίδα μικρών ζώων στη σχολική τάξη - Εμπλοκή των γονέων). 72
  • 26. Ενότητα 2: Γεωγραφία– Η ζωή γύρω μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 6 ώρεςΕνότητα 2.1: Γνωριμία με το χώρο του Σχολείου - Η τάξη μουΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Η τάξη μου Μαθαίνουν να παρατηρούν την τάξη Φύλλο εργασίας: Σελίδα να: τους, ονομάζουν σταθερά σημεία Α4 όπου έχουν (π.χ. παράθυρα, πόρτα, πίνακας καταγραφεί σε πίνακα Εντοπίζουν τη θέση (1 δίωρο) κ.λπ.) και κινητά αντικείμενα (π.χ. σταθερά σημεία και συγκεκριμένων αντικειμένων θρανία, βιβλιοθήκες, έδρα κ.λπ.) και κινητά αντικείμενα της ή σταθερών σημείων της λένε πού βρίσκονται σε σχέση με τάξης, ώστε να τάξης τους και να συγκεκριμένα σημεία αναφοράς (π.χ. σημειώσουν τα παιδιά περιγράφουν τη σχετική τους η βιβλιοθήκη βρίσκεται δίπλα στην όσα από αυτά υπάρχουν θέση. πόρτα / μακριά /κοντά στον πίνακα/ στην τάξη τους. δεξιά /αριστερά από… πάνω/κάτω… μέσα/έξω κ.πλ.). Καρτέλες με τα ονόματα Προσδιορίζουν τη δική τους Τοποθετούν επάνω σε κάθε σημείο ή σταθερών σημείων και θέση μέσα στην τάξη σε αντικείμενο της τάξης τους καρτέλα κινητών αντικειμένων της σχέση με συγκεκριμένα με την ονομασία του και τάξης. σημεία αναφοράς (πρόσωπα, περιγράφουν τη θέση του σε σχέση αντικείμενα) με συγκεκριμένα σημεία αναφοράς χρησιμοποιώντας το χρησιμοποιώντας το κατάλληλο κατάλληλο λεξιλόγιο. λεξιλόγιο. Φύλλο εργασίας: Στο Παρατηρούν προσεκτικά τη θέση κέντρο της σελίδας Α4 των συμμαθητών τους και την υπάρχει ένα τετράγωνο, περιγράφουν (π.χ. Ο κάθεται δίπλα ώστε τα παιδιά να από…, πίσω από τον…, κοντά/ πολύ γράψουν τη λέξη εμείς ή μακριά από την πόρτα/εμένα … να ζωγραφίσουν τους κ.λπ.). εαυτούς τους. Στη συνέχεια με βέλη προς Συμπληρώνουν ένα σχεδιάγραμμα διάφορες κατευθύνσεις εργαζόμενα ανά δύο, για να δείξουν γράφουν ή ζωγραφίζουν πού βρίσκονται διάφορα αντικείμενα τη θέση του/της …. ή πρόσωπα σε σχέση με τη δική τους (πρόσωπα), της θέση. βιβλιοθήκης, του πίνακα κ.λπ..). Παίζουν παιχνίδι: Κλείνουν με ένα μαντίλι τα μάτια σε ένα παιδί και του δίνουν οδηγίες να κατευθυνθεί προς ορισμένα σημεία ή πρόσωπα της τάξης.Ενότητα 2.2: Το σχολείο μουΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Εξερευνήσουν το χώρο του Το σχολείο μου Επισκέπτονται τους χώρους του Φύλλο εργασίας: Σελίδα σχολείου και να σχολείου (τις άλλες τάξεις, το Α4 στην οποία έχουν προσδιορίσουν τη θέση της (1 δίωρο) γραφείο του διευθυντή και των φτιαχτεί τρεις ομόκεντροι τάξης τους σε σχέση με δασκάλων, τους βοηθητικούς κύκλοι, στο κέντρο των διάφορους χώρους του χώρους κ.λπ.), παρατηρούν τη θέση οποίων υπάρχει ένα μικρό σχολείου (άλλες τάξεις, τους και την περιγράφουν τετράγωνο με τη φράση γραφεία, λοιποί χώροι του απαντώντας στην ερώτηση «Πού ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ. Σε κάθε 72
  • 27. σχολείου). βρίσκεται το/η ….;». κύκλο αρχίζοντας από τον εσωτερικό υπάρχουν οι Προσδιορίζουν τη θέση του Καταγράφουν σε σχεδιάγραμμα τη λέξεις κοντά, μακριά, σχολείου τους σε σχέση με το θέση χώρων της γειτονιάς τους σε πολύ μακριά. σπίτι τους και άλλα σταθερά σχέση με τη θέση του σχολείου τους σημεία αναφοράς της (π.χ. φούρνος, σουπερμάρκετ, γειτονιάς τους (καταστήματα, παιδική χαρά, σπίτι μου κ.λπ.) και παιδική χαρά κ.λπ.). τους ταξινομούν σε σχέση με τη θέση τους από το σχολείο.Ενότητα 2.3: Προσανατολισμός: Το ταξίδι του ήλιουΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Μαθησιακά Αποτελέσματα Ασκηθούν στον Προσανατολισμός: Το Παρατηρούν τη θέση του ήλιου στον Σχολικό βιβλίο προσανατολισμό με βάση ταξίδι του ήλιου (τα ουρανό το πρωί, την ονομάζουν και τα τέσσερα σημεία του τέσσερα σημεία του βρίσκουν πού βρίσκεται η αντίθετη. ορίζοντα. ορίζοντα) Δείχνουν στην τάξη τους την ανατολή (1 δίωρο) με το δεξί τους χέρι και εντοπίζουν τα άλλα τρία σημεία του ορίζοντα. Τοποθετούν πινακίδες (βορράς, νότος, ανατολή, δύση) στους τοίχους της τάξης τους. Αναφέρουν προς ποιο σημείο του ορίζοντα βρίσκονται διάφορα αντικείμενα της τάξης τους. 72
  • 28. Ενότητα 3: Γεωγραφία– Η ζωή γύρω μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 12 ώρεςΕνότητα 3.1: Πού είναι χτισμένο το χωριό/ συνοικία/ πόλη μου;Ενδεικτικός διδακτικός χρόνος: 6 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Πού είναι χτισμένο το Παρατηρούν το φυσικό περιβάλλον Φύλλο εργασίας: Σε να: χωριό/συνοικία /πόλη του τόπου τους και ονομάζουν τα σελίδα Α4 υπάρχει μου συγκεκριμένα γεωμορφολογικά του πίνακας, στην πρώτη Περιγράφουν τα (3 δίωρα) στοιχεία. στήλη του οποίου γεωμορφολογικά του τόπου υπάρχουν οι λέξεις βουνό, που ζουν. Παρατηρούν εικόνες με διάφορα λόφος, πεδιάδα, ποτάμι, φυσικά τοπία, βρίσκουν ομοιότητες λίμνη, θάλασσα, Αναγνωρίζουν βασικούς και διαφορές με το δικό τους τόπο ακρωτήριο, κόλπος, νησί, γεωγραφικούς όρους (βουνό, και τις ταξινομούν σε τρεις δάσος, κ.λπ. ώστε να πεδιάδα, ποτάμι, λίμνη, κατηγορίες: ορεινοί, πεδινοί και σημειώσουν τα παιδιά τα θάλασσα) με βάση τα παραθαλάσσιοι τόποι. γεωγραφικά στοιχεία του συγκεκριμένα τόπου τους. γεωμορφολογικά στοιχεία Καταγράφουν τα επαγγέλματα και Εικόνες με φυσικά τοπία του τόπου τους. τις δραστηριότητες των ανθρώπων (τόποι με βουνά, στον τόπο τους. πεδιάδες, Συγκρίνουν το δικό τους τόπο Συγκρίνουν τον τρόπο ζωής των παραθαλάσσιοι). Από με άλλους τόπους ανθρώπων και τις δραστηριότητές κάθε κατηγορία διαφορετικούς και βρίσκουν τους (ασχολίες, καιρός, συγκοινωνία, επιλέγουμε φωτογραφίες ομοιότητες και διαφορές. προβλήματα) σε τόπους με που να παρουσιάζουν διαφορετικά γεωμορφολογικά ποικιλία ορεινών, πεδινών Συσχετίζουν τα χαρακτηριστικά (ορεινοί/ πεδινοί/ ή παραθαλάσσιων τόπων: γεωμορφολογικά παραθαλάσσιοι τόποι). Google Εικόνες χαρακτηριστικά με τη ζωή και βουνά/ πεδιάδες/ τις δραστηριότητες των Απαριθμούν τεχνικά έργα που έχουν θάλασσα (λέξεις κλειδιά) ανθρώπων. γίνει στον τόπο τους (δρόμοι, γέφυρες, σήραγγες) και συνδέουν Σχολικό βιβλίο Αναφέρουν τις επεμβάσεις καθένα από αυτά με συγκεκριμένο των ανθρώπων στο φυσικό πρόβλημα του τόπου τους. περιβάλλον του τόπου τους Κάνουν υποθέσεις για τις δυσκολίες και να τις συνδέσουν με τις που θα αντιμετώπιζαν οι άνθρωποι συνέπειες που έχουν για τη αν δεν είχαν γίνει τα συγκεκριμένα ζωή του ανθρώπου τεχνικά έργα. Συζητούν για τα προβλήματα στο περιβάλλον από τις επεμβάσεις του ανθρώπου.Ενότητα 3.2: Τί καιρό κάνει στον τόπο μου;Ενδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Διακρίνουν τους καιρικές Τι καιρό κάνει στον τόπο Παρατηρούν τον καιρό που Σε χαρτί του μέτρου που μεταβολές στο άμεσο μου επικρατεί στον τόπο τους την ώρα έχει αναρτηθεί στην τάξη περιβάλλον τους. (από το πρωί ως το του μαθήματος και αναφέρουν τις έχει φτιαχτεί πίνακας, βράδυ, από μέρα σε μεταβολές που ενδεχομένως έγιναν στην πρώτη στήλη του Συσχετίζουν τους καιρικές μέρα/μέσα στην από το πρωί ως την ώρα εκείνη. οποίου γράφονται οι μεταβολές με τη ζωή του εβδομάδα)/ έννοιες: ημέρες της εβδομάδας. ανθρώπου κρύο, ζέστη, λιακάδα, Περιγράφουν τον καιρό Στη δεύτερη στήλη οι συννεφιά, βροχή χρησιμοποιώντας τις λέξεις κρύο, λέξεις κρύο/ζέστη, στην Ο καιρός από εποχή σε ζέστη, λιακάδα, συννεφιά, βροχή τρίτη στήλη εποχή-τέσσερις εποχές κ.λπ. και τον συγκρίνουν τον καιρό ήλιος/συννεφιά, στην του έτους τους προηγούμενης ημέρας. τέταρτη στήλη βροχή/χιόνι 72
  • 29. Ο καιρός επηρεάζει τη και στην πέμπτη στήλη ζωή των ανθρώπων Παίζουν παιχνίδι: παρουσιάζονται φυσάει / δε φυσάει. Τα καρτέλες με διάφορα σύμβολα που παιδιά κάθε μέρα (2 δίωρα) δείχνουν τον καιρό (π.χ. ήλιος, καταγράφουν στον πίνακα βροχή, χιόνι, συννεφιά, δυνατός τις παρατηρήσεις τους. αέρας) ή με προτάσεις που (Ο πίνακας θα πρέπει να αναφέρουν μία κατάσταση καιρού αναρτηθεί τουλάχιστον και κάθε παιδί λέει τι ρούχα θα μία εβδομάδα πριν φορέσει για να βγει έξω. αρχίσει η διδασκαλία του συγκεκριμένου θέματος.) Ονομάζουν τις τέσσερις εποχές του Καρτέλες στις οποίες έτους και περιγράφουν τις καιρικές υπάρχουν: ήλιος, βροχή, συνθήκες που επικρατούν σε σύννεφα, αέρας, βροχή, καθεμία από αυτές. χιόνι. Σύμβολα για τη δημιουργία των καρτελών: Ονομάζουν τους μήνες και τις Google σημαντικές γιορτές κάθε εποχής. ΕικόνεςWeather clipart GoogleΕικόνεςΆνοιξη, Ταξινομούν εικόνες που δείχνουν καλοκαίρι, φθινόπωρο, δραστηριότητες ανθρώπων στις χειμώνας τέσσερις εποχές. CD Μελέτης Παρατηρούν πίνακες ζωγραφικής Περιβάλλοντος Α-Δ τάξης – και γράφουν την εποχή στην οποία Ταξίδια στο χρόνο: αναφέρονται. Δραστηριότητες: Οι τέσσερις εποχές στη Ακούνε τις τέσσερις εποχές του ζωγραφική, Οι τέσσερις Βιβάλντι και σημειώνουν την εποχή εποχές του Αντόνιο στην οποία αναφέρονται Βιβάλντι. Ζωγραφίζουν μία εικόνα από την εποχή του χρόνου που τους αρέσει CD Μελέτης περισσότερο. Περιβάλλοντος Α-Δ τάξης – Ταξίδια στο χρόνο: ταινία (τρύγος σε αμπελώνα) 72
  • 30. Ενότητα 3.3: Πώς μετακινούμαστε;Ενδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Πώς μετακινούμαστε Ανακοινώνουν στην τάξη τις Google Εικόνες  να: εμπειρίες τους: πώς μετακινούνται Μέσα συγκοινωνίας και (1 δίωρο) καθημερινά οι γονείς τους και πώς μεταφοράς Αναγνωρίζουν τα μέσα ταξιδεύουν. συγκοινωνίας και να αναφέρουν τη χρησιμότητά Ταξινομούν εικόνες που δείχνουν τους. διάφορα μέσα συγκοινωνίας (ξηράς, θάλασσας, αέρα/ δίκυκλα, τετράτροχα/ παλαιότερα, σύγχρονα) και τα ονομάζουν. Συζητούν για τη χρησιμότητα των μέσων συγκοινωνίας. Κατασκευάζουν διάφορα μέσα συγκοινωνίας με διάφορα κουτιά συσκευασιών που συγκεντρώνουν στην τάξη τους. 72
  • 31. Ενότητα 4: Επιστήμες και ΤεχνολογίαΕνότητα 4.1: Τα υλικά γύρω μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Υλικά και αντικείμενα Περιεργάζονται αντικείμενα του http://www.bbc.co.uk/scho να: στην καθημερινότητά περιβάλλοντός τους σε ομάδες και ols/scienceclips/teachersres μου. καταγράφουν τις παρατηρήσεις ources/ages7_8/tr_charact Να διακρίνουν τη διαφορά τους. eristics_materials_lp.shtml της έννοιας «αντικείμενο» από την έννοια «υλικό». Αναφέρονται σε περιπτώσεις BBC - Υλικό για τους χρήσης συγκεκριμένων διδάσκοντες κατά ηλικίες Να ταξινομούν τα αντικειμένων της καθημερινότητάς και κατά ενότητες των αντικείμενα με διαφορετικά τους, καθώς και σε διαφορές και Φυσικών Επιστημών κριτήρια (χρήση, μηχανικές ομοιότητές τους. (Ενότητα χαρακτηριστικά ιδιότητες). των υλικών). Καλούνται να ταξινομήσουν Να ταξινομούν τα υλικά σε αντικείμενα της καθημερινότητάς http://www.sciencenetlinks στερεά, υγρά, αέρια. τους σε στερεά, υγρά και αέρια .com ή/και με βάση τη χρήση τους. Δικτυακός τόπος Science Ανακοινώνουν και υποστηρίζουν NetLinks, στον οποίο τα αποτελέσματα της εργασίας υπάρχουν προτάσεις τους στην τάξη. σεναρίων και υλικών, που συνδέουν επιστήμη, τεχνολογία και καθημερινή ζωή.Ενότητα 4.2: Το φως και τα υλικά γύρω μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 1 ώρα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Από ποια υλικά περνάει Ομαδικές πειραματικές Διαφανή, ημιδιαφανή και να: το φως; δραστηριότητες σχετικές με τη αδιαφανή υλικά Παιχνίδια με τα χρώματα. διαφάνεια και τις ιδιότητες των καθημερινής χρήσης. Ταξινομούν τα υλικά με βάση χρωμάτων. http://www.bbc.co.uk/scho τις οπτικές τους ιδιότητες. ols/scienceclips/ages/7_8/c Ταξινομούν τα αντικείμενα και τα haracteristics_materials_fs. υλικά με βάση τις οπτικές τους shtml ιδιότητες. Ο ήλιος φίλος, αλλά… και Προτείνουν τη χρήση αντικειμένων Οδηγίες προστασίας από Συνδέουν τις οπτικές εχθρός μας. και υλικών για την προστασία τους τον ήλιο: ιδιότητες των υλικών με τη Τα χρώματα μας και επιχειρηματολογούν, http://www.ekab.gr/hl- χρήση τους σε διάφορα προστατεύουν. στηριζόμενοι στις οπτικές τους aktinobolia.html αντικείμενα, έτσι ώστε να ιδιότητες. Οδηγίες για τη προστασία μπορούν να προστατεύουν πεζών: τον εαυτό τους και τους http://ec.europa.eu/transp συνανθρώπους τους. ort/road_safety/users/pede strians/index_el.htm 72
  • 32. Ενότητα 4.3: Η θερμότητα και τα υλικά γύρω μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 1 ώρα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Θερμότητα ... στοπ! Ομαδικές πειραματικές Υλικά καθημερινής χρήσης. να: δραστηριότητες διάδοσης θερμότητας με αγωγή και Ταξινομούν τα υλικά με βάση ακτινοβολία. τη θερμική τους Ταξινομούν τα αντικείμενα και τα αγωγιμότητα. υλικά με βάση τη θερμική τους Προστατεύομαι από τη αγωγιμότητα. Ramkid: Ντύσε την Κάτια. Συνδέουν τη θερμική θερμότητα. αγωγιμότητα των υλικών με Προτείνουν τη χρήση αντικειμένων τη χρήση τους σε διάφορα Τι φορώ το χειμώνα και τι και υλικών για την προστασία τους αντικείμενα, έτσι ώστε να το καλοκαίρι. και επιχειρηματολογούν, μπορούν να προστατεύουν στηριζόμενοι στη θερμική τον εαυτό τους και τους αγωγιμότητα. συνανθρώπους τους. Ταξινομούν τα αποτελέσματα της θερμικής αγωγιμότητας σε επιθυμητά και ανεπιθύμητα.Ενότητα 4.4: Οι μηχανές και οι συσκευές γύρω μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Τι χρειάζονται για να Οι μαθητές συνεργάζονται για: http://www.youtube. λειτουργήσουν οι μηχανές/ com/watch? Παρατηρούν και να συσκευές γύρω μας; v=Nd5Pb_xBNOA περιγράφουν τα μέρη, από τα οποία αποτελείται ένα (α) Να συνδεθούν στην να παρατηρήσουν την κοινή «αιτία» http://www.skoool.gr πρίζα με καλώδιο. λειτουργίας ομάδας σύστημα «πηγή ενέργειας- /content/los/primary/ (β) Να χρησιμοποιήσουν μηχανών/συσκευών μηχανή/συσκευή». science/fossil_fuels/la μπαταρία. (γ) Να χρησιμοποιήσουν unch.html Συναρμολογούν ένα απλό καύσιμα. σύστημα (δ) Να χρησιμοποιήσουν να συνδέσουν την «αιτία-πηγή» με http://www.youtube. «πηγή ενέργειας- τεντωμένα/συσπειρωμένα τη «μηχανή/συσκευή» (π.χ. με com/watch? μηχανή/συσκευή». ελατήρια και καρτέλες) v=DzkRLE_9fFM&NR= παραμορφωμένα σώματα. 1 Ταξινομούν τα αποτελέσματα (ε) Να χρησιμοποιήσουν από τη λειτουργία των τον ήλιο, τον άνεμο και το να συνδέσουν τη «μηχανή/συσκευή» http://www.youtube. μηχανών/συσκευών γύρω μας τρεχούμενο νερό. με τα αποτελέσματα που επιφέρει com/watch? (π.χ. με καρτέλες). σε επιθυμητά και ανεπιθύμητα v=qNZxIWclU5I&featu Επιθυμητά και (π.χ. φωτισμός λάμπας - re=watch_response ανεπιθύμητα επιθυμητό, θέρμανση λάμπας - αποτελέσματα από τη ανεπιθύμητο). χρήση μηχανών/συσκευών. http://www.innovato ys.com/c/win Θέτουν ερωτήσεις στους Ανεπιθύμητα μεγαλύτερους σε ηλικία, αποτελέσματα από τη σχετικά με τις http://digitalschool.m χρήση μηχανών/συσκευών, μηχανές/συσκευές που που μπορούν να βλάψουν inedu.gov.gr/modules επιτρέπεται να χρησιμοποιούν την υγεία μας. /units/?id=1715 ή/και να συναρμολογούν μόνοι Μελέτη τους. περιβάλλοντος Α’ Δημοτικού, 72
  • 33. σελ.146-150. 72
  • 34. Ενότητα 4.5: Χρησιμοποιώ με ασφάλεια τα αντικείμενα γύρω μουΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Τα τεχνολογικά Εννοιολογικός χάρτης: Κατασκευή Λογισμικό Kidspiration αντικείμενα γύρω μου εννοιολογικού χάρτη με θέμα: Συνδέουν τις ιδιότητες των (το ποδήλατό μου, η Απλοί εννοιολογικοί υλικών με το ρόλο τους στη τσάντα μου, τα παπούτσια υλικά από τα οποία είναι χάρτες σε χαρτί λειτουργία των μου, η κατσαρόλα). κατασκευασμένα τα διάφορα μέρη τεχνολογικών αντικειμένων. του ποδηλάτου, της σχολικής τσάντας, των παπουτσιών Χρησιμοποιούν με ασφάλεια στο σπίτι και στο σχολείο σύνδεση της χρήσης των υλικών σε απλά τεχνολογικά σχέση με τις ιδιότητές τους αντικείμενα της καθημερινής ζωής με βάση τις ιδιότητες (π.χ. η ρόδα είναι από λάστιχο για των υλικών, από τα οποία να είναι μαλακή) είναι κατασκευασμένα. κίνηση του ποδηλάτου (π.χ. να βάλει δύναμη στα πετάλια). Παιχνίδι ρόλων: «Παρέα φίλων»: οδηγίες, που θα δώσεις σε ένα φίλο/η σου για να μη ζεσταίνεται, για να μην τον βλέπουν εύκολα στην εξοχή/στη θάλασσα κ.λπ. Μελέτη περίπτωσης: π.χ. το ποδήλατο, το θρανίο, ο υπολογιστής, τα παπούτσια, τα ρούχα, κ.ά. Σε τι μοιάζουν; Σε τι διαφέρουν; Πώς θα μπορούσαν να γίνουν καλύτερα ως προς ένα χαρακτηριστικό τους; Επίλυση προβλήματος: Τι ρούχα θα φορούσες, για να πας εκδρομή στο δάσος; Τι χρώμα θα διάλεγες στα ρούχα σου το χειμώνα και τι το καλοκαίρι; Πώς θα ήθελες να είναι το ποδήλατό σου; Τι θα άλλαζες στο ποδήλατό σου, για να είναι πιο ασφαλές, για να σε βλέπουν τη νύχτα, για να τρέχει πιο γρήγορα; Γιατί; 72
  • 35. Ενότητα 4.6: Παιχνίδια με μαγνήτεςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Μαθησιακά Αποτελέσματα Οι μαθητές να: Μαγνητισμός Οι μαθητές, χωρισμένοι σε ομάδες, Μαγνήτες (διάφορα (Παιχνίδια με μαγνήτες) παίζουν με τους μαγνήτες και είδη). Διαπιστώσουν ότι οι μαγνήτες διαπιστώνουν ότι έλκονται και έλκονται και απωθούνται απωθούνται μεταξύ τους. μεταξύ τους, μέσα από την άσκηση σε επιστημονικές Οι μαθητές πειραματίζονται, Μαγνήτες, μαγνητάκια διαδικασίες, όπως η συζητούν, ζωγραφίζουν, φτιάχνουν ψυγείου, συνδετήρες παρατήρηση και το πείραμα. παιχνίδια με τους μαγνήτες και και σιδερένια άλλα μαγνητικά υλικά. αντικείμενα. Να διερευνούν, αν διάφορα σώματα έλκονται ή όχι από το μαγνήτη και να συμμετέχουν σε συζήτηση για απλές χρήσεις των μαγνητών. 72
  • 36. Ενότητα 4.7: ΉχοςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Μαθησιακά Αποτελέσματα Οι μαθητές: Η ακοή ως μία από τις Οι μαθητές συνεργάζονται, Επιλογή υλικού από την ανθρώπινες αισθήσεις και προσπαθώντας να μαντέψουν ιστοσελίδα του Να αναπτύξουν τρόπους για τη η συσχέτιση του αυτιού με διάφορους ηχογραφημένους ψηφιακού σχολείου: γνωριμία με μία από τις την ακοή. ήχους από τη φύση (π.χ. βροχή, http://digitalschool.min βασικότερες ανθρώπινες άνεμος, φλοίσβος της θάλασσας, edu.gov.gr/ αισθήσεις, την ακοή. παφλασμός των κυμάτων, κελάρυσμα του νερού, θρόισμα Εικόνες του των φύλλων, βροντή), από την ανθρώπινου αυτιού, καθημερινή ζωή (π.χ. διπλανές καθώς και αυτιών τάξεις, μέσα μεταφοράς, μουσικά διαφόρων ζώων. όργανα, ρολόγια) και ήχους από τον ίδιο τον εαυτό τους (π.χ. Διάφορα τραγούδια για αναπνοή, χτύποι καρδιάς). τον ήχο από το CD Μελέτης Περιβάλλοντος Α΄, Β΄, Γ΄ Τάξης. Παίζουμε ένα μικρό παιχνίδι Αναγνώριση βασικών ήχων ερωταπαντήσεων, ζητώντας από Διάφορες κατάλληλα από τη φύση και την τους μαθητές τις απόψεις τους σε επιλεγμένες ηχητικές Να είναι ικανοί να καθημερινή ζωή. μερικά απλά ερωτήματα (π.χ. «πώς πηγές από το διαδίκτυο αναγνωρίζουν βασικούς ήχους κάνουμε ήχους;») και με βάση τις (π.χ. youtube), καθώς από τη φύση, την καθημερινή Παραγωγή απλών ήχων. διαφορετικές απόψεις, που θα και από την ιστοσελίδα ζωή και τον εαυτό τους. προκύψουν, οδηγούμαστε σε (ψηφιακός κοινά αποδεκτά συμπεράσματα. διαδραστικός παιδότοπος μεταφρασμένος στα ελληνικά). http://www.poissonrou ge.com/ Οι μαθητές ζωγραφίζουν το χρώμα και το σχήμα που θα είχαν οι ήχοι Σύνδεση όλων των γύρω μας. Δημιουργία ανθρώπινων αισθήσεων. ηχοϊστοριών (ήχοι και Να συνδέσουν την ακοή με τις Οι μαθητές προσπαθούν να διάφορα μουσικά υπόλοιπες ανθρώπινες φανταστούν τη μυρωδιά που θα αποσπάσματα). αισθήσεις. είχαν οι ήχοι γύρω μας. Οι μαθητές προσπαθούν να Ηχογραφήσεις του φανταστούν τη γεύση που θα είχαν εκπαιδευτικού από τη οι ήχοι γύρω μας. φύση, την καθημερινή ζωή και από τον ίδιο τον άνθρωπο. Μπλοκ, μπογιές, αρωματικά φυτά, διάφορα μυρωδικά. 72
  • 37. Πρόταση για συνθετική εργασίαΧρησιμοποιώ με ασφάλεια τα αντικείμενα γύρω μουΟι μαθητές επεξεργάζονται τεχνολογικά προϊόντα της καθημερινής ζωής, π.χ. το ποδήλατο.Μαθήματα που εμπλέκονται: Γλώσσα, Μαθηματικά, Εικαστικά, Ιστορία, Φυσικές Επιστήμες - Τεχνολογία,Κοινωνικές Επιστήμες. 72
  • 38. Πρόγραμμα Σπουδών για τη Β’ Δημοτικού ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΡΕΣ ΩΡΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Τα φυτά1η ΕΝΟΤΗΤΑ Η ΖΩΗ ΓΥΡΩ ΜΑΣ 10 Ο άνθρωπος και τα ζώα 10 Το φυσικό περιβάλλον ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ 2.1: Γνωριμία με το χώρο του Σχολείου 1 ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ ΧΩΡΟ ΤΟΥ2η ΕΝΟΤΗΤΑ 4 2.2: Η συνοικία μου 2 ΣΧΟΛΕΙΟΥ 2.3: Μαθαίνω να προσανατολίζομαι 1 3.1: Ο χώρος που ζω 23η ΕΝΟΤΗΤΑ Ο ΤΟΠΟΣ ΠΟΥ ΖΩ 6 3.2: Ο καιρός. 4 4.1: Το φυσικό περιβάλλον και οι καιρικές 4 συνθήκες επηρεάζουν τη ζωή μας 4.2: Οι επεμβάσεις του ανθρώπου στο4η ΕΝΟΤΗΤΑ Η ΖΩΗ ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΑΣ 8 2 φυσικό περιβάλλον 4.3: Πώς μετακινούμαστε στο χωριό /πόλη 2 μας και πώς μεταφέρουμε τα προϊόντα ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 5.1: Ομοιότητες και διαφορές υγρών και 2 αερίων υλικών ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΙΣ ΦΥΣΙΚΕΣ 5.2: Το νερό ταξιδεύει για να έρθει σπίτι μας 25η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ 8 (τεχνολογικό περιβάλλον) ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 5.3: Το νερό ταξιδεύει στο φυσικό 2 περιβάλλον 5.4: Το τρεχούμενο νερό και ο άνεμος κινούν 2 τις μηχανές μας ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ 6.1: Απλές μηχανές και εργαλεία 26η ΕΝΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΕΣ, ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΑΙ 7 6.2: Οι ηλεκτρικές συσκευές στο σπίτι μας 3 ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΥΡΩ ΜΑΣ 6.3: Ηχητικές πηγές και ακοή 2 • Οι ηλεκτρικές συσκευές στην υπηρεσία του ανθρώπου • Το τρεχούμενο νερό και ο άνεμος κινούν ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ τις μηχανές μας ΕΡΓΑΣΙΕΣ • Το νερό ταξιδεύει για να έρθει σπίτι μας (τεχνολογικό περιβάλλον) ΣΥΝΟΛΟ ΩΡΩΝ Φ.Ε. 43 72
  • 39. Ενότητα 1: Η ζωή γύρω μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 18 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Οι ζωντανοί οργανισμοί: Σχεδιασμός πειραμάτων για την Σχολικό βιβλίο Μελέτης να: παρακολούθηση της ανάπτυξης των Περιβάλλοντος, B΄ Τα φυτά (η ανάπτυξη και φυτών, εξετάζοντας παράγοντες, Δημοτικού, ΠΙ και ΟΕΔΒ, Περιγράφουν την διαδικασία οι παράγοντες που την όπως το φως, το νερό, θρεπτικά σελ. 52-84. ανάπτυξης ενός φυτού, επηρεάζουν) (3 ώρες) συστατικά κ.λπ. καθώς και τους παράγοντες Μελέτη Περιβάλλοντος, που την επηρεάζουν. Ομαδικές δραστηριότητες Β΄ Δημοτικού, ΠΙ και Ο άνθρωπος και τα ζώα ταξινόμησης καρτών με ΟΕΔΒ, Τετράδιο Περιγράφουν την πορεία (κύκλοι ζωής - σχέση με συγκεκριμένα κριτήρια – αντίστοιχα Εργασιών, σελ. 18-27. ανάπτυξης ενός ζώου και το το χρόνο) (8 ώρες) των προσδοκόμενων μαθησιακών ρόλο των γονέων στη αποτελεσμάτων. Κλιμάκωση της Λογισμικό Μελέτης διαδικασία αυτή. χρήσης των κριτηρίων. – Σύνθετη Περιβάλλοντος. κατηγοριοποίηση με χρήση Ταξινομούν ζώα με κριτήριο ιεραρχικών σχέσεων (ταξινόμηση). Εκπαιδευτικό Υλικό εξωτερικά χαρακτηριστικά (φύλλα εργασίας) (άκρα, κάλυψη σώματος). Συγκέντρωση πληροφοριακού κατασκευασμένο από υλικού (από ομάδες) σχετικού με την τους εκπαιδευτικούς Ταξινομούν ζώα με κριτήριο ανάπτυξη ζώων και του ρόλου των το είδος της τροφής γονέων τους, τη διάρκεια του κύκλου www.sciencekids.co.nz (φυτοφάγα, σαρκοφάγα). ζωής τους, του αριθμού των (απλά παιχνίδια απογόνων τους κλπ. κατηγοριοποίησης χωρίςΔιακρίνουν τους οργανισμούς Δραστηριότητες χρονικής να παίζει σημαντικό ρόλο (φυτά, ζώα) ανάλογα με το σειροθέτησης καρτών με υλικό η γλώσσα). βιότοπο, στον οποίο ζουν φωτογραφίες ή σκίτσα ανθρώπων (λίμνη, δάσος κ.λπ.). και άλλων ζώων σε διάφορα στάδια Φωτογραφικές μηχανές ή ανάπτυξης. και βιντεοκάμερα Δραστηριότητα κατασκευής Μεγάλη ποικιλία επιδαπέδιας ή άλλης πρόσφορης χαρτικών & αναλωσίμων συγκριτικής αναπαράστασης του υλικών κύκλου ζωής των διάφορων ζώων. Σύνδεση με άλλες σχετικές πληροφορίες. Διερεύνηση πιθανής ύπαρξης μοτίβων. Παρακολούθηση του κύκλου της ζωής του ανθρώπου με εποπτικό τρόπο (βιντεοταινία, λογισμικό, κ.λπ.). Αναγνωρίζουν τις επιπτώσεις Το φυσικό περιβάλλον Επισκέψεις σε διαφορετικά στο περιβάλλον από την (βιότοποι - επίδραση του οικοσυστήματα της περιοχής τους παρέμβαση του ανθρώπου ανθρώπου στο (λίμνη, δάσος κ.λπ.) προκειμένου να σε διάφορους βιοτόπους. περιβάλλον - μεταβολές παρατηρήσουν τις διαφορές και να του περιβάλλοντος κατά καταγράψουν τις παρατηρήσεις τους Περιγράφουν τα στάδια του τη διάρκεια του κύκλου σχετικά με τα άβια και έμβια κύκλου ζωής του ανθρώπου ζωής) (7 ώρες) συστατικά των οικοσυστημάτων. (γέννηση-ανάπτυξη- (Ελεύθερη παρατήρηση – Χρήση ωρίμανση-γήρανση). φύλλων εργασίας: Σύγκριση αποτελεσμάτων). Συνδέουν τον κύκλο ζωής του Επισκέψεις σε διάφορα ανθρώπου με την έννοια του οικοσυστήματα της περιοχής τους χρόνου. καταγραφή της ανθρώπινης παρουσίας με πρόσφορα μέσα. Συζήτηση για το είδος και την αναγκαιότητα της ανθρώπινης παρέμβασης. 72
  • 40. Ενότητα 2: Γεωγραφία – Η περιοχή που ζωΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 18 ώρεςΕνότητα 2.1: Γνωριμία με το χώρο του ΣχολείουΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 1 ώρα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Το σχολείο μου Επισκέπτονται τους χώρους του να: σχολείου (αίθουσες διδασκαλίας, Σχολικό βιβλίο γραφείο του διευθυντή και Προσδιορίσουν τη θέση της δασκάλων, βοηθητικούς χώρους τάξης τους σε σχέση με την κ.λπ.), παρατηρούν και περιγράφουν περσινή τους αίθουσα και τη θέση τους σε σχέση με τη δική διάφορους χώρους του τους αίθουσα. σχολείου. Κατηγοριοποιούν τους χώρους του σχολείου ως προς την απόσταση, κατεύθυνση και γειτνίασή τους από τη δική τους αίθουσα. Περιγράφουν τη διαδρομή από την τάξη τους σε συγκεκριμένους χώρους του σχολείου χρησιμοποιώντας το κατάλληλο λεξιλόγιο.Ενότητα 2.2: Η συνοικία μουΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Η συνοικία μου Καταγράφουν τι υπάρχει στη Σχολικό βιβλίο να: συνοικία τους (υπηρεσίες, ελεύθεροι χώροι, κτίρια, στάσεις Προσδιορίζουν τη θέση συγκοινωνίας, το σπίτι τους). Φύλλο εργασίας: Σελίδα συγκεκριμένων σημείων Α4 στην οποία έχουν αναφοράς σε σχέση με τη Περιγράφουν με βάση τις φτιαχτεί τρεις ομόκεντροι θέση του σχολείου τους και καταγραφές τους τη θέση χώρων κύκλοι, στο κέντρο των να περιγράφουν στοιχειωδώς της συνοικίας τους ως προς την οποίων υπάρχει ένα μικρό τις αντίστοιχες διαδρομές. απόσταση από το σχολείο τους (π.χ. τετράγωνο με τη φράση το πάρκο βρίσκεται κοντά/ πιο ΠΑΡΚΟ (ή άλλο μακριά/ αρκετά μακριά/ δίπλα κ.λπ. χαρακτηριστικό σημείο στο σχολείο μου). της συνοικίας). Σε κάθε κύκλο αρχίζοντας από τον Περιγράφουν με πολύ απλό τρόπο τη εσωτερικό υπάρχουν οι διαδρομή από το σχολείο τους σε λέξεις κοντά, μακριά, ένα συγκεκριμένο χώρο της πολύ μακριά. συνοικίας τους (π.χ. για να πάω στο πάρκο: μόλις βγω από την πόρτα του σχολείου θα στρίψω αριστερά και θα προχωρήσω ευθεία στο δρόμο μέχρι να συναντήσω ένα φούρνο. Εκεί θα στρίψω αριστερά και θα προχωρήσω ευθεία. Μετά από λίγο και στο δεξί μου χέρι βρίσκεται το πάρκο). 72
  • 41. Ενότητα 2.3: Μαθαίνω να προσανατολίζομαιΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 1 ώρα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Μαθαίνω να Δείχνουν την ανατολή και τη δύση Σχολικό βιβλίο να: προσανατολίζομαι και συσχετίζουν με τη θέση του ήλιου στον ουρανό τις αντίστοιχες Εξοικειώνονται με τον ώρες. προσανατολισμό με βάση τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα Δείχνουν την ανατολή με το δεξί τους χέρι και εντοπίζουν τα άλλα τρία σημεία του ορίζοντα. Τοποθετούν πινακίδες (βορράς, νότος, ανατολή, δύση) στους τοίχους της τάξης τους. Παίζουν το ομαδικό παιχνίδι ρόλων με τα σημεία του ορίζοντα: η τάξη χωρίζεται σε ομάδες των τεσσάρων παιδιών. Κάθε παιδί πρέπει να διαλέξει μία συγκεκριμένη κατεύθυνση (π.χ. το πρώτο παιδί διαλέγει να είναι ανατολή, το δεύτερο βορράς κ.λπ.). Δείχνουμε σε ένα μέρος της τάξης και λέμε «Εδώ είναι ο βορράς». Τα παιδιά των ομάδων τότε πρέπει να οργανωθούν έτσι ώστε το παιδιά «βορράς» να σταθούν στη θέση βορράς και τα υπόλοιπα παιδιά κάθε ομάδας να πάρουν τη σωστή θέση σε σχέση με το παιδιά «βορράς» της ομάδας τους. Κερδίζει η πιο γρήγορη ομάδα. Το παιχνίδι μπορεί να επεκταθεί και με τις κατευθύνσεις βορειανατολικά, βορειοδυτικά, νοτιοανατολικά, νοτιοδυτικά με οκτώ παιδιά σε κάθε ομάδα. 72
  • 42. Ενότητα 3: Γεωγραφία – Ο τόπος που ζωΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 6 ώρεςΕνότητα 3.1: Ο χώρος που ζωΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Πού είναι χτισμένο το Παρατηρούν τα γεωμορφολογικά Φύλλο εργασίας: σε να: χωριό/συνοικία/πόλη στοιχεία του τόπου τους. σελίδα Α4 υπάρχει μου; έτοιμος πίνακας με τρεις Αναγνωρίζουν τα Εργάζονται ανά δύο και φτιάχνουν στήλες. Στην πρώτη στήλη γεωμορφολογικά στοιχεία έναν κατάλογο με τα υπάρχουν σκίτσα από ενός τόπου και να γεωμορφολογικά στοιχεία της clipart βουνού, πεδιάδας, προσδιορίζουν τα επιμέρους περιοχής τους. λόφου, ποταμού, λίμνης, στοιχεία τους. νησιού κ.λπ.. ή οι Περιγράφουν με βάση τις αντίστοιχες λέξεις. Στη παρατηρήσεις και τις καταγραφές δεύτερη στήλη τα παιδιά Περιγράφουν τους τους τα γεωμορφολογικά θα σημειώσουν τι υπάρχει γεωγραφικούς όρους (βουνό, χαρακτηριστικά του τόπου τους και στον τόπο τους και στην πεδιάδα, λίμνη, ποτάμι, χαρακτηρίζουν τον τόπο τους ως τρίτη θα γράψουν το θάλασσα) και αναφέρουν τα ορεινό, πεδινό, παραθαλάσσιο. όνομα κάθε γεωγραφικού επιμέρους στοιχεία τους. στοιχείου. Βλέπουν την αεροφωτογραφία της google  earth περιοχής τους στο google earth και (ονομασία περιοχής) Διακρίνουν ομοιότητες και δείχνουν πώς φαίνονται από ψηλά διαφορές σε παρόμοιους τα βουνά, οι δρόμοι, τα σπίτια κ.λπ. γεωγραφικούς όρους. Γεωγραφικός άτλαντας Παρατηρούν μία εικόνα στην οποία για την ανάγλυφη υπάρχει ανάγλυφη αναπαράσταση ζωγραφική απεικόνιση Συγκρίνουν διαφορετικούς μιας περιοχής. μιας περιοχής. τόπους ως προς τα γεωμορφολογικά Δείχνουν στην ανάγλυφη απεικόνιση χαρακτηριστικά τους και να τα διάφορα γεωγραφικά στοιχεία Φύλλο εργασίας: διακρίνουν ομοιότητες και (επικεντρωνόμαστε στα βουνά, υπάρχουν οι εικόνες των διαφορές. πεδιάδες, λόφους, ποτάμια, λίμνες, γεωγραφικών όρων και οι νησιά) και ονομάζουν τα επιμέρους αντίστοιχες λέξεις. στοιχεία τους (κορυφή, πλαγιές, πρόποδες, πηγές, δέλτα, όχθες Σχολικό βιβλίο κ.λπ.). Αντιστοιχίζουν εικόνες με τις λέξεις βουνό, λόφος, οροσειρά, πεδιάδα, κοιλάδα, ποτάμι, χείμαρρος, λίμνη, θάλασσα). Παρατηρούν διαφορετικούς τόπους ως προς τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά και βρίσκουν ομοιότητες και διαφορές ως προς τη μορφολογία του εδάφους. 72
  • 43. Ενότητα 3.2: Ο καιρόςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Τι καιρό κάνει στο Παρατηρούν τις μεταβολές του Φύλλο εργασίας: σε σελίδα να: χωριό /πόλη μου (από το καιρού στον τόπο τους κατά τη Α4 υπάρχει πίνακας. Στην πρωί ως το βράδυ, από διάρκεια μιας εβδομάδας, τις κάθετη στήλη οι ημέρες της Περιγράφουν τον καιρό ενός μέρα σε μέρα/μέσα στην καταγράφουν σε απλούς πίνακες εβδομάδας. Στην οριζόντια τόπου με βάση τις εβδομάδα) έννοιες: και εντοπίζουν ομοιότητες και στήλη του πίνακα οι λέξεις παρατηρήσεις και τις κρύο-ζέστη-λιακάδα- διαφορές στον καιρό από μέρα σε κρύο, ζέστη, λιακάδα, καταγραφές τους. συννεφιά-βροχή μέρα. βροχή, χιόνι, συννεφιά (ή σκίτσα από clipart). Τα Προσδιορίζουν τα βασικά (1 ώρα) Αναγνωρίζουν τα κυριότερα παιδιά θα σημειώσουν στα στοιχεία του καιρού. στοιχεία του καιρού (θερμοκρασία, κελιά του πίνακα ανάλογα ηλιοφάνεια, συννεφιά, άνεμο, με τις καιρικές συνθήκες βροχή ή χιόνι) και αντιστοιχίζουν του τόπου τους. σύμβολα του καιρού με λέξεις. (Η δραστηριότητα αυτή μπορεί να αρχίσει πριν από τη διδασκαλία του θέματος Ο καιρός από εποχή σε Παρατηρούν εικόνες (φυσικού αυτού, ώστε να έχουν εποχή-τέσσερις εποχές περιβάλλοντος, ανθρώπινων προηγηθεί οι καταγραφές του έτους δραστηριοτήτων –ένδυση-εργασίες των παιδιών.) –ελεύθερος χρόνος) και τις Περιγράφουν τι αλλαγές του (1 δίωρο) ταξινομούν με βάση την εποχή που Σχολικό βιβλίο καιρού από εποχή σε εποχή. δείχνουν. Τετράδιο εργασιών Ο καιρός επηρεάζει τη ζωή του ανθρώπου Ονομάζουν τις τέσσερις εποχές και Εικόνες που απεικονίζουν (1 ώρα) τους μήνες τους και αναφέρουν θέματα από τις τέσσερις χαρακτηριστικές γιορτές. εποχές ( φυσικό Συσχετίζουν τις καιρικές περιβάλλον, ένδυση, μεταβολές με τη ζωή των Εργαζόμενα σε μικρές ομάδες των καιρικές συνθήκες, ανθρώπων. τριών βρίσκουν στο Ανθολόγιό ασχολίες και τους ποιήματα για τις τέσσερις δραστηριότητες ανθρώπων, εποχές. δραστηριότητες). CD-ROM Μελέτης Συζητούν πώς ο καιρός επηρεάζει Περιβάλλοντος Α-Δ τη ζωή των ανθρώπων και το Δημοτικού, Ενότητα: φυσικό περιβάλλον αναφέροντας Βιβλιοθήκη- φωτογραφίες συγκεκριμένα παραδείγματα. CD-ROM Μελέτης Περιβάλλοντος Α-Δ Η τάξη χωρίζεται σε τέσσερις Δημοτικού, Ενότητα: ομάδες. Κάθε ομάδα διαλέγει μία ταινίες: Παραδοσιακό εποχή του χρόνου και φτιάχνει μία αλώνισμα και τρύγος σε αφίσα. αμπελώνα. Βιβλία από τη βιβλιοθήκη του σχολείου που αναφέρονται στις τέσσερις εποχές του χρόνου. Τα βιβλία πρέπει να απευθύνονται στη συγκεκριμένη ηλικία των παιδιών (αρκετές εικόνες και μικρά κατανοητά κείμενα). CD-ROM Μελέτης Περιβάλλοντος Α- Δ Δημοτικού, Ενότητα: Δοκιμασίες- Συμπληρώνουμε με λέξεις τα κενά πλαίσια- οι εποχές στον τόπο μας 72
  • 44. Ενότητα 4: Γεωγραφία – Η ζωή στον τόπο μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 8 ώρεςΕνότητα 4.1: Το φυσικό περιβάλλον και οι καιρικές συνθήκες επηρεάζουν τη ζωή μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Το φυσικό περιβάλλον Εργάζονται σε μικρές ομάδες. Κάθε Σχολικό βιβλίο να: και ο καιρός επηρεάζει τη ομάδα καταγράφει τις ασχολίες των ζωή μας κατοίκων, τις δραστηριότητές τους Περιγράφουν τον τρόπο ζωής (ελεύθερος χρόνος), την κατασκευή στον τόπο τους και τον (2 δίωρα) των σπιτιών, τα ρούχα σε διάφορες συσχετίζουν με το φυσικό εποχές του χρόνου, τη θέρμανση, τα περιβάλλον και τις καιρικές φυτά και τα ζώα. συνθήκες. Συγκρίνουν τον τρόπο ζωής σε Κατανοούν ότι τα διαφορετικούς τόπους (ορεινό, γεωμορφολογικά πεδινό, παραθαλάσσιο) και τον χαρακτηριστικά ενός τόπου συνδέουν με τα γεωμορφολογικά και ο καιρός επηρεάζουν τη χαρακτηριστικά και τον καιρό. ζωή του ανθρώπου.Ενότητα 4.2: Οι επεμβάσεις του ανθρώπου στο φυσικό περιβάλλονΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Οι επεμβάσεις του Απαριθμούν και καταγράφουν τα Φύλλο εργασίας: Σε σελίδα να: ανθρώπου στο φυσικό τεχνικά έργα που έγιναν στον τόπο Α4 υπάρχει πίνακας στην Προσδιορίζουν τις περιβάλλον τους και συζητούν για την πρώτη στήλη του οποίου ανθρώπινες επεμβάσεις αναγκαιότητά τους. υπάρχουν τεχνικά έργα στον τόπο τους και να τις (γέφυρα, σήραγγα, έργα συσχετίζουν με τις ανάγκες (1 δίωρο) Απαριθμούν τα προβλήματα που συγκοινωνίας – του ανθρώπου. προκάλεσαν στο φυσικό περιβάλλον μετρό/σιδηροδρομική του τόπου τους οι επεμβάσεις του γραμμή-, δρόμοι, λιμάνι, Προσδιορίζουν τις θετικές ανθρώπου. δεξαμενές ύδρευσης και αρνητικές συνέπειες της κ.λπ..). στη δεύτερη στήλη επέμβασης του ανθρώπου θα σημειώσουν τα παιδιά στο περιβάλλον και να τι υπάρχει στον τόπο τους. εντοπίζουν περιβαλλοντικά προβλήματα. Ευαισθητοποιούνται σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος. 72
  • 45. Ενότητα 4.3: Πώς μετακινούμαστε στο χωριό /πόλη μας και πώς μεταφέρουμε τα προϊόντα;Ενδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Πώς μετακινούμαστε στο Παρατηρούν εικόνες και ταξινομούν Φωτογραφίες μέσων να: χωριό /πόλη μας και πώς τα μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς. μεταφέρουμε τα μεταφοράς (ξηρά, θάλασσα, αέρας / Αναγνωρίζουν και να προϊόντα (καθημερινές συγκοινωνίας, μεταφοράς/ Βιβλία από τη βιβλιοθήκη ταξινομούν τα μέσα μετακινήσεις, μέσα σύγχρονα, παλαιότερα). του σχολείου πουσυγκοινωνίας και μεταφοράς. συγκοινωνίας και αναφέρονται σε διάφορα μεταφοράς, Συζητούν για τη χρησιμότητα των μέσα μεταφοράς. προβλήματα); μέσων συγκοινωνίας και μεταφοράς. Προσδιορίζουν τη Σχολικό βιβλίο χρησιμότητα για τον (1 δίωρο) Καταγράφουν τα επαγγέλματα των άνθρωπο των μέσων ανθρώπων που εργάζονται στις συγκοινωνίας και μεταφοράς συγκοινωνίες και τις μεταφορές. και να αναφέρουν τα προβλήματα που δημιουργεί Συσχετίζουν τα μέσα συγκοινωνίας στο περιβάλλον η κίνησή και μεταφοράς με αντίστοιχα τεχνικά τους. έργα (π.χ. αεροδρόμιο, λιμάνι, σταθμοί λεωφορείων κ.λπ.). Εργάζονται σε μικρές ομάδες των τριών και σχεδιάζουν ένα ταξίδι. Κάθε ομάδα διαλέγει το μέσο συγκοινωνίας με το οποίο θα ταξιδέψει και περιγράφει τη διαδικασία του ταξιδιού. 72
  • 46. Ενότητα 5: Γνωριμία με τις επιστήμες και την τεχνολογίαΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 8 ώρεςΕνότητα 5.1: Ομοιότητες και διαφορές υγρών και αερίων υλικώνΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Σε τι μοιάζουν και σε τι Περιεργάζονται αντικείμενα (υγρά http://www.bbc.co.uk/s διαφέρουν τα υγρά και τα και αέρια) του περιβάλλοντός τους chools/scienceclips/tea Αναγνωρίζουν περιπτώσεις, αέρια υλικά; σε ομάδες και καταγράφουν τις chersresources/ages7_8 στις οποίες φαίνεται ότι τα παρατηρήσεις τους. /tr_characteristics_mat ρευστά παίρνουν το σχήμα του Μοιάζουν: erials_lp.shtml δοχείου. παίρνουν το σχήμα του Αναφέρονται σε διαφορές και δοχείου που τα περιέχει ομοιότητές τους. BBC - Υλικό για τους Συγκρίνουν το βάρος δύο διδάσκοντες κατά αντικειμένων και να έχουν βάρος Πραγματοποιούν πειράματα για να ηλικίες και κατά αποφασίζουν ποιο είναι πιο διερευνήσουν, εάν ο αέρας έχει ενότητες των Φυσικών βαρύ. Διαφέρουν: βάρος (π.χ. πείραμα με μπαλόνια Επιστημών (Ενότητα και ζυγό ισορροπίας). χαρακτηριστικά των Συγκρίνουν τη συμπιεστότητα τα υγρά δεν συμπιέζονται υλικών) του αέρα και του νερού και να Ανακοινώνουν και υποστηρίζουν υποστηρίζουν ποιο από τα δύο τα αέρια συμπιέζονται τα αποτελέσματα της εργασίας http://www.sciencenetl συμπιέζεται ευκολότερα τους στην τάξη. inks.com Δικτυακός τόπος Ανακοινώνουν τα Πραγματοποιούν πειράματα για να Science NetLinks, στον συμπεράσματά τους στην τάξη. διερευνήσουν, εάν τα υγρά και οποίο υπάρχουν αέρια υλικά συμπιέζονται (π.χ. προτάσεις σεναρίων Γνωρίζουν ότι τα αέρια, όπως σύριγγα, μπουκάλια πλαστικά και υλικών, που και τα υγρά υλικά, παίρνουν το κ.ά.). συνδέουν επιστήμη, σχήμα του δοχείου που τα τεχνολογία και περιέχει. Ανακοινώνουν και υποστηρίζουν καθημερινή ζωή. τα αποτελέσματα της εργασίας Γνωρίζουν ότι τα αέρια, όπως τους στην τάξη. http://www.skoool.gr/i και τα υγρά υλικά, έχουν ndex.php? βάρος. option=com_content&v iew=article&id=78 Γνωρίζουν ότι τα υγρά υλικά Μελετάμε το φυσικό δεν συμπιέζονται ενώ τα αέρια κόσμο – Υλικά σώματα. υλικά συμπιέζονται 72
  • 47. Ενότητα 5.2: Το νερό ταξιδεύει για να έρθει σπίτι μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Τεχνολογικό πρόβλημα: Συζητούν σε ομάδες σχετικά με τον http://www.sciencenetl τρόπο, με τον οποίο το νερό inks.com Αναγνωρίζουν τα στοιχεία, από Πώς γίνεται η μεταφορά ταξιδεύει από το υδραγωγείο στο Δικτυακός τόπος τα οποία αποτελείται ένα του νερού στο σπίτι μας σπίτι μας. Science NetLinks, στον μοντέλο, που αναπαριστά την σήμερα; οποίο υπάρχουν πορεία του νερού από το Περιγράφουν την πορεία αυτή με προτάσεις σεναρίων υδραγωγείο στο σπίτι μας. Πώς γινόταν παλαιότερα; δικά τους μοντέλα. και υλικών, που συνδέουν επιστήμη, Κατασκευάζουν δικά τους Συζητούν τον λόγο, για τον οποίο τεχνολογία και αντίστοιχα μοντέλα. συμπεριέλαβαν τα διάφορα καθημερινή ζωή. στοιχεία του μοντέλου που Αντιστοιχίζουν το κάθε σχεδίασαν (π.χ. υδραγωγείο, στοιχείο του μοντέλου με ό, τι σωλήνες, σπίτια, βέλη κ.ά.). http://e- αναπαριστά στον πραγματικό Ανακοινώνουν και περιγράφουν τα yliko.gr/resource/suppo κόσμο. μοντέλα τους στην τάξη. rtmaterial/suppPerivalo n.aspx Πραγματοποιούν αλλαγές στα Βελτιώνουν τα μοντέλα τους, μετά Περιλαμβάνει μοντέλα αυτά με στόχο την το τέλος της παρουσίασης όλων θεματικές ενότητες για βελτίωσή τους. των ομάδων, καταγράφοντας τους το νερό, τον αέρα, το λόγους των αλλαγών/προσθηκών. έδαφος, την Αναζητούν πληροφορίες ανακύκλωση κ.ά. σχετικά με τον τρόπο συλλογής Αναζητούν πληροφορίες και νερού παλιότερα και σήμερα συγκρίνουν τον τρόπο με τον οποίο και να τον συγκρίνουν. γινόταν η παραπάνω διαδικασία παλαιότερα και σήμερα. Ανακοινώνουν το αποτέλεσμα της εργασίας τους.Ενότητα 5.3: Το νερό ταξιδεύει στο φυσικό περιβάλλονΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Το ταξίδι του νερού στη Συζητούν σε ομάδες σχετικά με τον Μελέτη Περιβάλλοντος φύση. τρόπο, με τον οποίο το νερό Β΄ Δημοτικού Αναγνωρίζουν τη θερμότητα ταξιδεύει από τη γη στον ουρανό Βιβλίο μαθητή, σελ. 98. ως «αιτία» της μεταβολής της Από τη γη στον ουρανό. και από τον ουρανό στη γη. www.pi- κατάστασης από υγρό σε αέριο Από τον ουρανό στη γη. schools.gr/books/dimot και αντίστροφα. Ερμηνεύουν το φαινόμενο, iko/perib_b/b_mat_91_ εκλαμβάνοντας τη θερμότητα ως 110.pdf Κατασκευάζουν απλά μοντέλα, αιτία της μεταβολής κατάστασης. περιγράφοντας και Τετράδιο εργασιών, ερμηνεύοντας τον κύκλο του Κατασκευάζουν μοντέλα, για να σελ. 35. νερού. περιγράψουν και να ερμηνεύσουν τον κύκλου του νερού. www.pi- schools.gr/books/dimot Ανακοινώνουν και περιγράφουν τα iko/perib_b/b_erg.pdf μοντέλα τους στην τάξη. http://e- Βελτιώνουν τα μοντέλα τους, μετά yliko.gr/resource/suppo το τέλος της παρουσίασης όλων rtmaterial/suppPerivalo των ομάδων, καταγράφοντας τους n.aspx λόγους των αλλαγών/προσθηκών. http://www.youtube.co m/watch? v=0_c0ZzZfC8c&feature =related 72
  • 48. Ενότητα 5.4: Το τρεχούμενο νερό και ο άνεμος κινούν τις μηχανές μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Το τρεχούμενο νερό και ο Κατασκευή http://tinanantsou.blog άνεμος κινούν τις μηχανές μηχανών/συσκευών/παιχνιδιών με spot.com/2010/10/blog Κατασκευάζουν με απλά υλικά μας. απλά υλικά, τα οποία -post_20.html και μέσα μηχανές/συσκευές, οι χρησιμοποιούν ενέργεια από οποίες λειτουργούν με την τρεχούμενο νερό ή/και άνεμο, Εδώ μπορείτε να βρείτε κίνηση του νερού ή/και του όπως οδηγίες και αέρα. νερόμυλο με κουταλάκια και άδεια παραδείγματα για την δοχεία γιαουρτιού, ανεμιστηράκια κατασκευή μοντέλων Αναζητούν πληροφορίες, (φουρφούρια), μικρό ανεμογεννητριών. σχετικά με μηχανές/συσκευές, ξύλινο/πλαστικό πλοίο με πανί. οι οποίες λειτουργούν με την κίνηση του νερού ή/και του αέρα τόσο στο παρόν και στο παρελθόν. Ανακοινώνουν και να υποστηρίζουν ποιες ανθρώπινες ανάγκες εξυπηρετούν οι διάφορες μηχανές/συσκευές, που λειτουργούν με την κίνηση του νερού ή/και του αέρα τόσο στο παρόν και στο παρελθόν. 72
  • 49. Ενότητα 6: Μηχανές, συσκευές και εργαλεία γύρω μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 7 ώρεςΕνότητα 6.1: Απλές μηχανές και εργαλείαΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Μαθησιακά Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Τα εργαλεία και οι μηχανές Οι μαθητές: Βίδες, ψαλίδια, σφυριά, γύρω μας. τανάλιες, πένσες, Χρησιμοποιούν με ασφάλεια Δημιουργούν καταλόγους με κατσαβίδια, διάφορα εργαλεία, εργαλεία, που υπάρχουν στην φωτογραφικό υλικό (από διαβάζοντας τις οδηγίες αίθουσα, στο σπίτι, στους άροτρα παλαιά και χρήσης τους. χώρους εργασίας ή/και στο σύγχρονα, τρακτέρ, περιβάλλον. αυτοκίνητα, αεροπλάνα, Ανακαλύψουν τη σταδιακή μαχαίρια, τόξα, βέλη, εξέλιξη των εργαλείων από τον Αντιστοιχίζουν πρόσωπα με πολιορκητικές μηχανές άνθρωπο. εργαλεία με βάση «ποιος κ.α.) Αντιληφθούν ότι η κατασκευή χρησιμοποιεί τι;» τους ήταν και είναι προϊόν μιας http://www.edheads.org/ αδιάκοπης ανθρώπινης Συγκρίνουν από φωτογραφίες ή activities/simple- προσπάθειας και από το διαδίκτυο παλαιότερου machines/index.shtml επινοητικότητας. τύπου εργαλεία με τα σημερινά και συζητούν για τη χρήση τους Διακρίνουν τις διαφορές και τις στο παρόν και στο παρελθόν. Κιτ πλαστικών απλών ομοιότητες των εργαλείων και εργαλείων. των μηχανών του παρόντος και Διαβάζουν απλές οδηγίες χρήσης του παρελθόντος. εργαλείων και μαθαίνουν πώς να τις χρησιμοποιούν με ασφάλεια. Περιγράφουν τις ανθρώπινες ανάγκες που εξυπηρετούν τα Παίζουν παιχνίδι ρόλων: «Πώς εργαλεία και οι απλές μηχανές ήταν η ζωή πριν από την στο παρόν και στο παρελθόν. ανακάλυψή τους;» Ανακοινώνουν και να Γράφουν απλές οδηγίες χρήσης υποστηρίζουν ποιες για ένα απλό εργαλείο. ανθρώπινες ανάγκες, στο παρόν και στο παρελθόν, εξυπηρετούν οι διάφορες μηχανές, που λειτουργούν με την κίνηση του νερού ή του αέρα. 72
  • 50. Ενότητα 6.2: Οι ηλεκτρικές συσκευές στο σπίτι μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 3 ώρες Προσδοκώμενα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Μαθησιακά Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Ηλεκτρισμός Οι μαθητές αναφέρουν τρόπους ΜΤΠ Α΄ Δημοτικού σελ. Ηλεκτρικές συσκευές φωτισμού ενός χώρου. 147, Βιβλίο Μαθητή. Περιγράφουν συσκευές που Με αφορμή τη λάμπα φωτισμού, λειτουργούν με ηλεκτρικό που υπάρχει στο σχολείο και στα ρεύμα, αναφέροντας τα βασικά σπίτια μας, οι μαθητές εξετάζουν τους χαρακτηριστικά. την ενεργειακή πηγή, που είναι ο ηλεκτρισμός. Συγκρίνουν τα μέσα που χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι για τον φωτισμό των χώρων παλαιότερα και σήμερα και αποτυπώνουν ζωγραφίζοντας διάφορους τρόπους φωτισμού. Μπαταρίες Διακρίνουν τεχνητές φωτεινές ΜΤΠ Α΄ Δημοτικού σελ. Διακρίνουν διαφορετικές πηγές πηγές ανάλογα με την πηγή 50, Τετράδιο Εργασιών. ηλεκτρισμού. Να εντοπίζουν ενέργειας που χρησιμοποιούν τους πόλους μιας μπαταρίας λάμπες, κερί, φακό. και να την τοποθετούν σωστά Αναγνωρίζουν διάφορα είδη σε μια συσκευή. μπαταριών και ασκούνται στη σωστή χρήση τους και στον τρόπο απόσυρσης των μπαταριών (ανακύκλωση). Αναγνωρίζουν διάφορες Ηλεκτρικές συσκευές Αναγνωρίζουν σε φωτογραφίες και ΜΤΠ Α΄ Δημοτικού σελ. οικιακές ηλεκτρικές συσκευές. σκίτσα οικιακές ηλεκτρικές 147, Βιβλίο Μαθητή. συσκευές. http://www.engineerin Αναφέρουν τι επιτυγχάνεται με τη ginteract.org/resources χρήση κάθε συσκευής, τους /siliconspies.htm βασικούς κανόνες λειτουργίας της, από ποιον χρησιμοποιείται και τι Να αποκτήσουν στάσεις, προσφέρει στην κοινότητά μας. συνήθειες και συμπεριφορές σωστής χρήσης των συσκευών Προστασία από το Προτείνουν κανόνες προστασίας ΜΤΠ Α΄ Δημοτικού σελ. και προστασίας από το ηλεκτρικό ρεύμα από το ηλεκτρικό ρεύμα (Δ4 & Δ5). 50, Τετράδιο Εργασιών ηλεκτρικό ρεύμα. Ο εκπαιδευτικός παρουσιάζει ένα δραστ. 2. εγχειρίδιο χρήσης μιας ηλεκτρικής συσκευής και παροτρύνει τους μαθητές να φτιάξουν ένα δικό τους για ένα παιχνίδι τους ή για μια συσκευή, που λειτουργεί με ηλεκτρικό ρεύμα. 72
  • 51. Ενότητα 6.3: Ηχητικές πηγές και ακοήΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Μαθησιακά Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Παραγωγή διαφόρων ήχων Δίνουμε στους μαθητές και τις Επιλογή υλικού από την (π.χ. με το παίξιμο μαθήτριες εμπειρίες παραγωγής ιστοσελίδα του Παραγάγουν ήχους και να διαφόρων μουσικών ήχων τόσο για τις λιγότερο ψηφιακού σχολείου: κατανοήσουν ότι ο ήχος δεν οργάνων). εμφανείς περιπτώσεις όσο και για http://digitalschool.min αποτελεί μέρος ενός μουσικού τις περιπτώσεις, που είναι edu.gov.gr/ οργάνου. εμφανείς οι δονήσεις (π.χ. να τραγουδήσουν, να χτυπήσουν Ηχοϊστορίες (ήχοι και χέρια-πόδια, να δημιουργήσουν διάφορα μουσικά μια μικρή ηχο-ορχήστρα, να αποσπάσματα) από την παίξουν με διάφορα μουσικά ιστοσελίδα (ψηφιακός όργανα κ.λπ.). διαδραστικός παιδότοπος) http://www.poissonrou Αναγνωρίζουν ήχους, που Διάφορες ηχητικές πηγές, Στερεώνουμε με ένα λαστιχάκι μια ge.com/ δημιουργούνται από δημιουργία απλών ήχων. πλαστική μεμβράνη πάνω σ’ ένα διαφορετικές ηχητικές πηγές. μεταλλικό κουτί από μπισκότα, για Μεταλλικό κουτί από να κατασκευάσουμε ένα είδος μπισκότα με το καπάκι τυμπάνου. Τεντώνουμε τη του, μεμβράνη, μικρό μεμβράνη και ρίχνουμε πάνω της λάστιχο, καφές, ξύλινη μικρή ποσότητα καφέ. Κρατάμε το κουτάλα. καπάκι σε μικρή απόσταση και το χτυπάμε με την ξύλινη κουτάλα. Να κατανοήσουν την πολύτιμη λειτουργία της ακοής. Αναγνώριση απλών ήχων. Παραγωγή απλών ήχων με τη χορδή μιας κιθάρας, που την Χορδές κιθάρας, κόρνες τραβάμε απότομα, με μια κόρνα παιχνιδιών, κύμβαλο. παιχνιδιού, που ακούγεται όταν Να ευαισθητοποιηθούν την πιέζουμε, με πέτρες, που τις CD Μελέτης απέναντι στους ανθρώπους με χτυπάμε μεταξύ τους, μ’ ένα Περιβάλλοντος Α΄, Β΄, Γ΄ προβλήματα ακοής. κύμβαλο, που το χτυπάμε. Τάξης. Η πολύτιμη ανθρώπινη αίσθηση της ακοής και οι Παιχνίδι ρόλων σε ομάδες, με Ηλεκτρονικός ώρες κοινής ησυχίας. μίμηση της φωνής των μαθητών υπολογιστής για και των μαθητριών της τάξης, καταγραφή των ήχων καθώς και ηχογράφηση και του παιχνιδιού ή/και Ευαισθητοποίηση απέναντι αναγνώριση των παραγόμενων CD-player. στους ανθρώπους με ήχων. προβλήματα ακοής. Η νοηματική γλώσσα. Αυξομείωση της έντασης των ήχων από το προηγούμενο παιχνίδι ρόλων και κατάταξη των ήχων σε Ηλεκτρονικός ενοχλητικούς και μη ενοχλητικούς. υπολογιστής για καταγραφή των ήχων Προβολή αποσπασμάτων της του παιχνιδιού ή/και ταινίας “Modern Times” του CD-player. Charlie Chaplin. Οι μαθητές συνεργάζονται και Γάντια, κατάλληλα παίζουν στην τάξη σε ομάδες ένα ρούχα και απλό παιχνίδι, κατά τη διάρκεια του σκηνικό για τη οποίου προσπαθούν να μη δημιουργία της μιλήσουν για λίγα λεπτά (3΄-4΄), ιστορίας. ωστόσο να είναι ικανοί να επικοινωνούν, δημιουργώντας μια απλή ιστορία. 72
  • 52. Προτάσεις για συνθετικές εργασίεςΟι ηλεκτρικές συσκευές στην υπηρεσία του ανθρώπουΟι μαθητές επεξεργάζονται τις ηλεκτρικές συσκευές, που χρησιμοποιούμε στα σπίτια μας.Μαθήματα που εμπλέκονται: Γλώσσα, Μαθηματικά, Εικαστικά, Φυσικές Επιστήμες - Τεχνολογία,Αισθητική Αγωγή.Το τρεχούμενο νερό και ο άνεμος κινούν τις μηχανές μαςΟι μαθητές επεξεργάζονται μηχανές και συσκευές που κινούνται ή / και λειτουργούν με το τρεχούμενονερό και τον άνεμο.Μαθήματα που εμπλέκονται: Γλώσσα, Μαθηματικά, Εικαστικά, Ιστορία, Φυσικές Επιστήμες - Τεχνολογία,Κοινωνικές Επιστήμες.Το νερό ταξιδεύει για να έρθει σπίτι μας (τεχνολογικό περιβάλλον)Οι μαθητές επεξεργάζονται πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο προμήθειας νερού στους χώρους που ζουνκαι δραστηριοποιούνται (σπίτι, σχολείο, κ.ά.). Επίσης, συζητούν για τη σημασία του νερού στις διάφορεςδραστηριότητες του ανθρώπου παλαιότερα και σήμερα.Μαθήματα που εμπλέκονται: Γλώσσα, Μαθηματικά, Εικαστικά, Ιστορία, Φυσικές Επιστήμες - Τεχνολογία,Κοινωνικές Επιστήμες. 72
  • 53. Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γ’ Δημοτικού ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΡΕΣ ΩΡΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ 1.1: Φυτά (καλλιεργούμενα, είδη βλαστών 5 και φύλλων, ρόλος της ρίζας) 1.2: Ζώα (κατοικίδια, αναπαραγωγή, 5 χερσαία, υδρόβια) ΟΙ ΖΩΝΤΑΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ – 1η ΕΝΟΤΗΤΑ 16 ΟΙ ΤΡΟΦΙΚΕΣ ΑΛΥΣΙΔΕΣ 1.3: Άνθρωπος (αναγκαιότητα της τροφής, 3 τροφή-ενέργεια) 1.4: Περιβάλλον (ενέργεια στις τροφικές 3 αλυσίδες) ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ 2.1 Κάθε τόπος είναι διαφορετικός 3 2.2 Με οδηγό ένα χάρτη 5 2η ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ 18 2.3 Μαθαίνω τα μυστικά του χάρτη 6 2.4 Πώς αλλάζει ένας τόπος; 4 ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 3.1 Σπρώχνω και τραβώ με απλές μηχανές 43η ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ 10 3.2 Οι Μαγνήτες στη ζωή μας 4 3.3 Ο ήχος ταξιδεύει μέσα στην ιστορία 2 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ • Επτά απλές μηχανές ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΟΛΟ ΩΡΩΝ Φ.Ε. 44 72
  • 54. Ενότητα 1: Οι ζωντανοί οργανισμοί – Οι τροφικές σχέσειςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 16 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Τα φυτά (καλλιεργούμενα Ετήσιο project με θέμα «Σχολικός Σχολικό βιβλίο Μελέτης να: φυτά, είδη βλαστών και κήπος». Συνεργασία για την Περιβάλλοντος, Γ΄ φύλλων, ο ρόλος της υλοποίησή του με την ευρύτερη Δημοτικού, ΠΙ και ΟΕΔΒ, Διακρίνουν φυτά του τόπου ρίζας) (5 ώρες) κοινότητα (γονείς – αυτοδιοίκηση σελ. 57-80. μας χρήσιμα για τη διατροφή – ομάδες ηλικιωμένων). ή άλλες ανάγκες του Μελέτη Περιβάλλοντος, Γ΄ ανθρώπου. Αξιοποίηση του project για τις Δημοτικού, ΠΙ και ΟΕΔΒ, Τα ζώα (κατοικίδια, απαιτούμενες παρατηρήσεις στη Τετράδιο Εργασιών, σελ. Διακρίνουν τα φυτά σε χερσαία, υδρόβια, η διάρκεια της σχολικής χρονιάς. 26-36. καλλιεργούμενα και αναπαραγωγή στα ζώα) (5 Εκπαιδευτικό Υλικό αυτοφυή. ώρες) Συσχέτιση του project με την κατασκευασμένο από τους παραγωγή τροφής (καλλιέργεια εκπαιδευτικούς Διακρίνουν διαφορές μεταξύ φυτικών ειδών διατροφής) – Εκπαιδευτικό υλικό του των φυτών, που αφορούν τη Καλλιέργεια και ανάπτυξη Παγκόσμιου Οργανισμού μορφολογία του βλαστού, Άνθρωπος (Η δεξιοτήτων ζωής. Τροφίμων και Γεωργίας για των φύλλων και της ρίζας. αναγκαιότητα της τροφής την Καλλιέργεια των Συσχετίζουν τις παραπάνω - Συσχέτιση πρόσληψης Εργασίες σχετικές με τα φυτά σχολικών εκτάσεων διαφορές των φυτών με το τροφής και παραγωγής που καλλιεργεί ο άνθρωπος, ftp://ftp.fao.org/docrep/ περιβάλλον, στο οποίο ζουν ενέργειας στον άνθρωπο) προκειμένου να καλύψει fao/012/a0218e/a0218e.pdf τα φυτά αυτά. (3 ώρες) διατροφικές του ανάγκες. ΥΠΕΠΘ – Πανεπιστήμιο Κρήτης (2000) Αγωγή Υγείας Αναφέρουν κατοικίδια ζώα Ιδιαίτερη έμφαση στην ελιά το – Διατροφή και Υγεία. του τόπου μας και τα συνδέει σιτάρι και τα όσπρια. Αδρές ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ (Οδηγός για με την χρήση προϊόντων τους συγκρίσεις με τις καλλιέργειες Εκπαιδευτικούς – Βιβλίο από τον άνθρωπο. Φυσικό Περιβάλλον (Η και τη διατροφή σε άλλες του μαθητή – CD-ROM) ενέργεια στις τροφικές περιοχές του πλανήτη, με χρήση Για τις τροφικές αλυσίδες Αναφέρουν διαφορετικούς αλυσίδες) (3 ώρες) φωτογραφιών ή πολυμεσικού www.sciencekids.co.nz τρόπους αναπαραγωγής των υλικού. Πολιτιστική επιρροή (απλά παιχνίδια χωρίς να ζώων βάση των οποίων τα παίζει σημαντικό ρόλο η κατατάσσει (ωοτόκα, Συλλογή υλικού και ομαδική γλώσσα). ζωοτόκα, ωοζωοτόκα). κατασκευή αφίσας αναπαράστασης μεσογειακής Kidspiration (λογισμικό στο Ταξινομούν τα ζώα με βάση διατροφής. οποίο έχουν πρόσβαση τα το περιβάλλον στο οποίο σχολεία) ζουν (χερσαία, υδρόβια). Συλλογή φυτών με σκοπό την διάκριση διαφορετικών βλαστών, Αναγνωρίζουν την φύλλων και ριζών. αναγκαιότητα της τροφής για την επιβίωση του ανθρώπου. Συλλογή πληροφοριών για κατοικίδια ζώα των οποίων τα Συσχετίζουν την τροφή με την προϊόντα αξιοποιούνται στην ενέργεια. κάλυψη διατροφικών αναγκών του ανθρώπου. Δραστηριότητα ερμηνείας φωτογραφιών για τον εντοπισμό της Πολιτισμικής επιρροής (ομοιότητες και διαφορές με άλλες περιοχές του πλανήτη). Τα δικαιώματα των ζώων: Δραστηριότητα σε ομάδες αντιστοίχισης καρτών ζώων και χρήσεων τους από τους ανθρώπους (όχι μόνο στη διατροφή). Ομαδοποίηση των χρήσεων σε αποδεκτές – μη αποδεκτές χρήσεις – χρήσεις υπό 72
  • 55. όρους. Συζήτηση για τιςθεμελιώδεις ανάγκες των ζώων. Διακηρύξεις δικαιωμάτων και ευζωίας. Ομαδικές εργασίες για την κατανόηση των διαφορετικώντρόπων αναπαραγωγής των ζώων (ωοτόκα, ζωοτόκα, ωοζωοτόκα). Κατασκευή απλών τροφικών αλυσίδων με τη χρήση του λογισμικού Kidspiration. 72
  • 56. Ενότητα 2: ΓεωγραφίαΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 18 ώρεςΕνότητα 2.1: Κάθε τόπος είναι διαφορετικόςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 3 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Τόπος ορεινός, πεδινός, Περιγράφουν φωτογραφίες Φωτογραφίες διαφόρων να: νησιωτικός, διαφορετικών τόπων. τόπων της Ελλάδας παραθαλάσσιος CD Μελέτης Διακρίνουν φυσικά τοπία Ταξινομούν εικόνες διαφορετικών Περιβάλλοντος Α-Δ τάξης μέσα από φωτογραφίες, (3 ώρες) τόπων ανάλογα με τα (Γ΄τάξη – Ο τόπος μου – σκίτσα και προσωπικές γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά Ένας τόπος χίλια εμπειρίες τους. πρόσωπα – δραστ. 1) Απαριθμούν και καταγράφουν σε CD Μελέτης πίνακες τα βασικά χαρακτηριστικά Περιβάλλοντος Α-Δ τάξης Προσδιορίζουν τα βασικά κάθε τόπου (ορεινός, πεδινός, (Γ΄τάξη – Ο τόπος μου – γεωμορφολογικά παραθαλάσσιος, παραλίμνιος). Ένας τόπος χίλια χαρακτηριστικά ενός τόπου πρόσωπα – δραστ. 2) Παρακολουθούν σύντομα εκπαιδευτικά βίντεο. Εκπαιδευτική Τηλεόραση (Ηφαίστεια, Πόλεις, Οροσειρές, Πεδιάδες, Συμπληρώνουν χαρακτηρισμούς Θάλασσες), προσβάσιμα τόπων (ορεινός, πεδινός, νησιωτικός, στο: παραθαλάσσιος) στα κενά ενός http://www.edutv.gr Συσχετίζουν τις ασχολίες των χάρτη με καρτέλες που κολλούν /index.php?option= κατοίκων με τα πάνω του. com_content&task γεωμορφολογικά =blogcategory&id χαρακτηριστικά ενός τόπου Καταγράφουν τα επαγγέλματα των =20&Itemid=90 ανθρώπων κάθε φυσικού τοπίου. Καταγράφουν και συγκρίνουν τις Φωτογραφίες ή εικόνες Συσχετίζουν τον καιρό και το καιρικές συνθήκες που επικρατούν τοπίων κλίμα με τα γεωμορφολογικά ανά εποχή σε έναν ορεινό, πεδινό, χαρακτηριστικά ενός τόπου νησιωτικό και παραθαλάσσιο τόπο. 72
  • 57. Ενότητα 2.2: Με οδηγό ένα χάρτηΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 5 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Προσανατολισμός Κολλούν χαρτάκια με τα σημεία του να: ορίζοντα (Β, Ν, Α, Δ) στους τοίχους Χάρτης γειτονιάς από Κατασκευή χάρτη της τάξης. Google Maps ή άλλη Δείχνουν τα σημεία του πρόσφορη πηγή (ΓΥΣ κλπ) ορίζοντα μέσα στην τάξη και (5 ώρες) Προσδιορίζουν με την πυξίδα τα στην αυλή του σχολείου σημεία του ορίζοντα στην αυλή του σχολείου. Ταυτίζουν το πάνω μέρος κάθε χάρτη με το βορρά Μελετούν αεροφωτογραφίες, Χάρτης γειτονιάς από αναγνωρίζουν συγκεκριμένα τοπικό Δήμο ή Google Χρησιμοποιούν κατάλληλα αντικείμενα (κτίρια, περιοχές Maps σύμβολα στη δημιουργία πρασίνου, βουνά, δρόμοι κλπ) και ενός χάρτη οικείας περιοχής δείχνουν σε συτές τα σημεία του (σχολείο, γειτονιά) ορίζοντα. http://geogr.eduportal.gr /games/roloi/ Περιγράφουν τι δείχνει ένας Περιγράφουν τη διαδρομή σπίτι- game_tel2.htm χάρτης σχολείο σε χάρτη της γειτονιάς Χαρτογραφώντας στην Διαπιστώνουν την ανάγκη με τη χρήση των όρων βόρεια, νότια, Περιβαλλοντική ενός υπομνήματος ανατολικά, δυτικά. Εκπαίδευση, ΚΠΕ Μακρινίτσας, 2007, σελ. Διαβάζουν το υπόμνημα ενός Παίζουν διαδραστικό παιχνίδι 36-42, στο χάρτη προσανατολισμού στον ηλεκτρονικό http://www.ekke.gr/estia υπολογιστή. /gr_pages/F_synerg/KPE_ Makrinitsas/XARTES.pdf Κατασκευάζουν χάρτη «κρυμμένου θησαυρού» για χρήση στη σχολική αυλή. Σχολικό βιβλίο σελ. 42. Κολλούν χαρτάκια με τα σημεία του ορίζοντα (Β, Ν, Α, Δ) πάνω στο χάρτη «κρυμμένου θησαυρού» και σε άλλο χάρτη που υπάρχει μόνιμα στον Προσανατολισμός στο τοίχο της τάξης. φυσικό και στο δομημένο περιβάλλον, ΚΠΕ Αποτυπώνουν την κάτοψη του Μακρινίτσας, 2007, σελ. χώρου του σχολείου ή της γειτονιάς 52-53, στο με τη χρήση απλών συμβόλων. http://www.ekke.gr/estia /gr_pages/F_synerg/KPE_ Αναζητούν το υπόμνημα ενός χάρτη Makrinitsas/PROSANATOL και αντιστοιχούν έννοιες ISMOS.pdf γεωγραφικών στοιχείων με σύμβολα. http://geogr.eduportal.gr /games/thes_magnif_ne Παίζουν διαδραστικό παιχνίδι στον w.htm ηλεκτρονικό υπολογιστή. 72
  • 58. Ενότητα 2.3: Μαθαίνω τα μυστικά του χάρτηΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 6 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Βασικοί γεωγραφικοί Εντοπίζουν τα στοιχεία που Αναπαράσταση τοπίου να: όροι και έννοιες αντιστοιχούν στους βασικούς όπου περιέχονται όλοι οι γεωγραφικούς όρους σε μια βασικοί γεωγραφικοί Ορίζουν βασικές (3 δίωρα) αναπαράσταση τοπίου όπου όροι γεωγραφικές έννοιες και αποτυπώνονται συγκεκριμένα όρους (όρος, λόφος, γεωγραφικά χαρακτηριστικά. πεδιάδα, κοιλάδα, λίμνη, ποτάμι, ακρωτήριο, κόλπος, Δημιουργούν προτάσεις που Εικόνες, φωτογραφίες με χερσόνησος, πορθμός, περιέχουν τους όρους αυτούς. χαρακτηριστικά τοπία ισθμός) και να τους που εμπεριέχουν τα χρησιμοποιούν σωστά στην Περιγράφουν συγκεκριμένα τοπία με γεωμορφολογικά καθημερινότητά τους. τη χρήση γεωγραφικών όρων. στοιχεία που προαναφέρθηκαν Αντιστοιχίζουν και να Αναπαριστούν γεωγραφικούς όρους http://11dim- διακρίνουν τους παραπάνω με χρωματιστά υφάσματα στη kaval.kav.sch.gr/main/oro γεωγραφικούς όρους σε μια διάρκεια θεατρικού παιχνιδιού. i/oroi.htm αναπαράσταση και σε ένα χάρτη Κατασκευάζουν παιχνίδι Τετράδιο Εργασιών, εργ. αντιστοίχησης καρτελών με 8, σελ. 14 γεωγραφικούς όρους και αντίστοιχα γεωμορφολογικά στοιχεία. Συμπληρώνουν τους γεωγραφικούς Εικόνα με γεωγραφικούς όρους που λείπουν στα κενά ενός όρους χωρίς τίτλους χάρτη με καρτέλες που κολλούν πάνω του. Εντοπίζουν στο γεωμορφολογικό χάρτη της Ελλάδας βουνά, πεδιάδες, Γεωμορφολογικός χάρτης λίμνες και ποτάμια με βάση τη της Ελλάδας χρωματική κλίμακα. προσβάσιμος και στο http://www.seilias.gr/ind Εντοπίζουν στο γεωμορφολογικό ex.php? χάρτη της Ελλάδας όλα τα στοιχεία option=com_content&tas που αναφέρονται στους όρους και k=view&id=244&Itemid=5 τις έννοιες που έχουν μάθει. 2 Γεωμορφολογικός χάρτης της Ελλάδας 72
  • 59. Ενότητα 2.4: Πώς αλλάζει ένας τόπος;Ενδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Στοιχεία φυσικού και Κατηγοριοποιούν εικόνες με Συλλογή εικόνων να: ανθρωπογενούς δημιουργήματα της φύσης και του περιβάλλοντος ανθρώπου. Διακρίνουν στοιχεία του φυσικού και ανθρωπογενούς Αλλαγές στο περιβάλλον Συγκρίνουν τη μορφή μιας περιοχής περιβάλλοντος και να τα από ανθρώπινες παλαιότερα και σήμερα. CD Μελέτης καταγράφουν. δραστηριότητες Περιβάλλοντος Α-Δ τάξης Περιγράφουν ένα ανθρώπινο έργο (Γ΄τάξη – Ο τόπος μου – Εντοπίζουν αλλαγές στο στον τόπο που ζουν καταγράφοντας Φροντίζουμε τον τόπο περιβάλλον στο πέρασμα του Περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. μας – δραστ. 1 & 2) χρόνου και τις συσχετίζουν προβλήματα με τις ανθρώπινες Καταγράφουν τα προβλήματα του CD Μελέτης δραστηριότητες. περιβάλλοντος που ζουν με επιτόπια Περιβάλλοντος Α-Δ τάξης (2 δίωρα) μελέτη πεδίου στη γειτονιά του (Γ΄τάξη – Ο τόπος μου – σχολείου. Φροντίζουμε τον τόπο Εντοπίζουν περιβαλλοντικά μας – δραστ. 3) προβλήματα, τα αξιολογούν Γράφουν συνθήματα για και προτείνουν λύσεις περιβαλλοντικά προβλήματα του. CD-ROM Μελέτης Περιβάλλοντος Α-Δ τόπου τους Δημοτικού, Ενότητα: Σχεδιάζουν ένα ολοκληρωμένο Αναλαμβάνουμε δράση σχέδιο εργασίας με θέμα το κυριότερο περιβαλλοντικό πρόβλημα της περιοχής τους. 72
  • 60. Ενότητα 3: Γνωριμία με τις Επιστήμες και την ΤεχνολογίαΕνότητα 3.1: Σπρώχνω και τραβώ με απλές μηχανέςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Μαθησιακά Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: 7 απλές μηχανές: βίδες, Πειραματίζονται με τις απλές Βίδες, γρανάζια, γρανάζι, μοχλός, κεκλιμένο μηχανές, να κάνουν υποθέσεις για μοχλός, κεκλιμένο Περιγράφουν τα τεχνικά επίπεδο, σφήνα, τροχαλία, το πώς λειτουργούν, να τις επίπεδο, σφήνες, χαρακτηριστικά και να είναι σε τροχός/ άξονας. κατασκευάσουν (βίδα, γρανάζι, τροχαλίες, τροχός. θέση να εξηγούν τις Κατασκευή απλών μοχλός, κεκλιμένο επίπεδο, σφήνα, λειτουργίες των 7 απλών μηχανών. τροχαλία, τροχός/άξονας). Εικόνες στα: μηχανών. http://www.google.gr/s Κατασκευάζουν απλές μηχανές earch? Εντοπίζουν τις απλές μηχανές (κεκλιμένο επίπεδο, έναν μοχλό q=simple+machines&hl σε αντικείμενα γύρω τους και για να σηκώσουν ένα βαρύ =el&client=firefox- να εξηγούν τη λειτουργία τους. αντικείμενο, σηκώνουν ένα βάρος a&rls=org.mozilla:el:offi με μια τροχαλία κοκ.) cial&channel=s&biw=10 Κατασκευάζουν και να 24&bih=602&prmd=ivn συνδυάζουν τη χρήση των 7 Κατασκευάζουν ένα καροτσάκι με s&tbm=isch&tbo=u&so απλών μηχανών. έναν άξονα, μια ρόδα και ένα urce=univ&sa=X&ei=YFs κουτί. gTvDGN4PJswbe2_iPAg Αναζητούν πληροφορίες &sqi=2&ved=0CD4QsA σχετικά με τις 7 απλές μηχανές, Αναζητούν πληροφορίες σχετικά Q στο παρόν και στο παρελθόν με τις 7 απλές μηχανές, στο παρόν και να υποστηρίζουν τη και στο παρελθόν. http://www.fi.edu/qa9 σημασία τους στην ανάπτυξη 7/spotlight3/ του ανθρώπινου πολιτισμού. Συζητούν το ρόλο που έπαιξαν και παίζουν στη διαμόρφωση του http://www.edheads.or Αντιληφθούν το ρόλο των σύγχρονου κόσμου. g/activities/simple- απλών μηχανών στη machines/index.shtml διαμόρφωση του σύγχρονου κόσμου. 72
  • 61. Ενότητα 3.2: Οι Μαγνήτες στη ζωή μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Μαθησιακά Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να Μαγνητικά υλικά Διερευνητικού τύπου Μαγνήτες (διάφορα είδη). ταξινομούν τα υλικά με βάση δραστηριότητες Δραστηριότητες στο τη μαγνητική τους (π.χ. οι μαθητές παίζουν με τους διαδίκτυο που συμπεριφορά σε αυτά που μαγνήτες και ταξινομούν προσφέρονται ελεύθερα: έλκονται από ένα μαγνήτη και διάφορα υλικά σε αυτά που (http://www.bbc.co.uk/sch σε αυτά που δεν έλκονται. έλκονται από τους μαγνήτες και ools/scienceclips/ages/7_8/ σε αυτά που δεν έλκονται). magnets_springs.shtml ) Πόλοι των μαγνητών Να διαπιστώσουν ότι οι μαγνήτες έχουν δύο Τοποθετώντας μαγνήτες σε διαφορετικούς πόλους, το σειρά, διαπιστώνουν ότι οι βόρειο και το νότιο. ετερώνυμοι πόλοι έλκονται και οι ομώνυμοι απωθούνται. Οι μαθητές χρησιμοποιούν δύο ή περισσότερους μαγνήτες και περιγράφουν τι γίνεται, όταν πλησιάζουμε τον ένα κοντά στον άλλο. Ο εκπαιδευτικός τους Αντικείμενα φτιαγμένα από ζητάει να κατασκευάσουν ένα σίδηρο και από μη «φιδάκι» από μαγνήτες και να μαγνητικά υλικά (πλαστικό, περιγράψουν ποια προβλήματα χαρτί κ.λπ). αντιμετώπισαν. Διαπιστώνουν έτσι, ότι οι μαγνήτες κάποιες φορές «κολλάνε» και κάποιες φορές «σπρώχνουν» ο ένας τον άλλο. Εισάγεται έτσι η έννοια Να διαπιστώσουν ότι οι του πόλου του μαγνήτη. ελκτικές δυνάμεις των μαγνητών είναι μεγαλύτερες Με τη μεθοδολογία επίλυσης στους πόλους. προβλήματος οι μαθητές χρησιμοποιούν ένα μαγνήτη για να επιλύσουν κάποιο πρόβλημα. Έχουμε στη διάθεσή μας πολύ μικρά σιδερένια αντικείμενα όπως συνδετήρες, καρφίτσες κ.ά. μέσα σε ένα γυάλινο βάζο. Προσπαθούμε να τα τραβήξουμε έξω με ένα μαγνήτη. Σε ποιο μέρος του μαγνήτη «κολλάνε» τα αντικείμενα; Οι μαθητές περιμένουμε να μας απαντήσουν ότι τα άκρα του μαγνήτη έλκουν περισσότερο τα αντικείμενα. 72
  • 62. Ενότητα 3.3: Ο ήχος ταξιδεύει μέσα στην ΙστορίαΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Μαθησιακά Αποτελέσματα Οι μαθητές: Το ταξίδι του ήχου στη Εύρεση και ανάγνωση μύθων και Επιλογή υλικού από την Να εκτιμούν την πολιτισμική μυθολογία και στην θρύλων διαφόρων λαών για τον ιστοσελίδα του διάσταση των Φυσικών ιστορία. ήχο. ψηφιακού σχολείου: Επιστημών και να είναι ικανοί http://digitalschool.min να μελετούν κείμενα από τη edu.gov.gr/ μυθολογία, με περιεχόμενο Η ηχώ (αντίλαλος) ως Αναφορά στην ελληνική μυθολογία σχετικό με τον ήχο και τα αποτέλεσμα της ανάκλασης και στη νύμφη Ηχώ, γνωστή για τη Στοιχεία από την διάφορα ηχητικά φαινόμενα. του ήχου. μελωδική φωνή της. ιστοσελίδα atlas wiki: http://atlaswikigr.wetp aint.com Διάδοση του ήχου και Να αναφερθούν σε ήχους, που Να κατανοήσουν τη διάδοση διάκριση των ήχων εμποδίζουν να ακούμε τους Χρήση της γλώσσας του ήχου και τη διάκριση των ανάλογα με τη χροιά τους. διπλανούς μας. προγραμματισμού ήχων ανάλογα με τη χροιά Scratch, η οποία τους. διαθέτει κατάλληλη διεπιφάνεια χρήσης και Πειραματισμοί με την Χτυπάμε δύο πέτρες μέσα στο ιδιαίτερες λειτουργίες, Να πειραματίζονται με ένταση του ήχου. νερό του νιπτήρα ή σε μια λεκάνη που επιτρέπουν στους διάφορες ηχητικές πηγές και και ακούμε καθαρά τον μαθητές την εύκολη να διακρίνουν τις βασικές παραγόμενο ήχο. δημιουργία μικρών αλλαγές στα χαρακτηριστικά εφαρμογών του ήχου. (προγραμμάτων) για Παιχνίδι ρόλων με τους πειραματισμούς, ερυθρόδερμους, που ακουμπάνε μεταξύ άλλων και για το αυτί τους στο έδαφος, για να την ένταση του ήχου. ακούσουν το άλογο ή το τρένο, που έρχεται από μακριά. Εικόνες από αρχαία θέατρα/στάδια, όπου Οι μαθητές συνεργάζονται και οι ανακλάσεις μπορούν αναπαριστούν με το σώμα τους και να αποβούν σε όφελος με παιχνίδι ρόλων το ταξίδι του της ακουστικής. ήχου. CD Μελέτης Περιβάλλοντος Α΄, Β΄, Γ΄ Τάξης. Ταξίδια στο χρόνο. Δραστηριότητες: «Οι τέσσερις εποχές» του Αντόνιο Βιβάλντι. 72
  • 63. Πρόταση για συνθετική εργασίαΕπτά απλές μηχανέςΟι μαθητές επεξεργάζονται τις απλές μηχανές που χρησιμοποιεί ο άνθρωπος στην ιστορική του πορείααπό την αρχαιότητα έως σήμερα(7 απλές μηχανές: βίδες, γρανάζι, μοχλός, κεκλιμένο επίπεδο, σφήνα,τροχαλία, τροχός/ άξονας).Μαθήματα που εμπλέκονται: Γλώσσα, Μαθηματικά, Εικαστικά, Φυσικές Επιστήμες - Τεχνολογία,Αισθητική Αγωγή. 72
  • 64. Πρόγραμμα Σπουδών για την Δ’ Δημοτικού ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΡΕΣ ΩΡΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ 1.1 Φυτά (καρπός, άνθος, κύκλος ζωής των 1 φυτών-επικονίαση-γονιμοποίηση) 1.2 Ζώα (ασπόνδυλα, σπονδυλωτά, μέλισσα) 1 ΟΙ ΖΩΝΤΑΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ –1η ΕΝΟΤΗΤΑ 14 ΤΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 1.3 Άνθρωπος (κίνηση) 2 1.4 Περιβάλλον (οικοσυστήματα της περιοχής, προστασία του φυσικού 10 περιβάλλοντος) ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ 2.1 Γνωρίζω τον τόπο που κατοικώ 6 2.2 Ο τόπος μας αλλάζει στο πέρασμα του 4 χρόνου2η ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ 18 2.3 Οι νομοί της Ελλάδας 5 2.4 Τα γεωγραφικά διαμερίσματα της 3 Ελλάδας 18 ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 3.1 Αναγνωρίζουμε τα μίγματα γύρω μας – Διαχωρίζουμε τα μίγματα στα συστατικά τους 3 (ουσίες) 3.2 Μηχανές, συσκευές και πηγές ενέργειας 2 ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΙΣ ΦΥΣΙΚΕΣ 3.3 Μπαταρία – ηλεκτρικό κύκλωμα. Από τον3η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ 15 ηλεκτρισμό των ζώων στην κατασκευή της 4 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ μπαταρίας. 3.4 Σπρώχνω και τραβώ – Κατασκευάζω 4 απλές μηχανές και εργαλεία 3.5 Ο ήχος ταξιδεύει μέσα στην Ιστορία 2 • Μηχανές και πηγές ενέργειας ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ • Από τον ηλεκτρισμό των ζώων στην ΕΡΓΑΣΙΕΣ κατασκευή της μπαταρίας ΣΥΝΟΛΟ ΩΡΩΝ 47 72
  • 65. Ενότητα 1: Οι ζωντανοί οργανισμοί – Τα οικοσυστήματαΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 14 ώρες Προσδοκώμενα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Μαθησιακά Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Φυτά (καρπός, άνθος, Συλλογή λουλουδιών και καρπών. Σχολικό βιβλίο Μελέτης κύκλος ζωής των φυτών- Παρατήρηση και καταγραφή της Περιβάλλοντος, Δ΄ Αναγνωρίζουν τα άνθη επικονίαση-γονιμοποίηση) ευδιάκριτης ποικιλομορφίας. Δημοτικού, ΠΙ και διαφόρων φυτών του τόπου (1 ώρα) ΟΕΔΒ, σελ. 57-70 του. Διάκριση των μερών ενός άνθους. &81-88. Περιγράφουν τα μέρη του Ζώα (ασπόνδυλα, Παρατήρηση σπερμάτων για τη άνθους και να αναγνωρίζουν σπονδυλωτά) (1 ώρα) διάκριση μονοκοτυλήδονων και το ρόλο του στη διαδικασία της δικοτυλήδονων. Πρόπλασμα αναπαραγωγής των φυτών. ανθρώπινου σκελετού Άνθρωπος (κίνηση) (2 Δραστηριότητες ταξινόμησης Διακρίνουν είδη σπερμάτων ώρες) καρτών ζώων με βασικό κριτήριο Απλοί χάρτες του και να αναγνωρίζουν το ρόλο την παρουσία σπονδυλικής στήλης. ανθρώπινου μυϊκού τους στην αναπαραγωγή των συστήματος. φυτών. Περιβάλλον Προβολή σύντομων (οικοσυστήματα της αποσπασμάτων δημοφιλών Ιστοσελίδα – Ταξινομούν τα ζώα σε περιοχής, προστασία του παιδικών ταινιών. Αναγνώριση και Εκπαιδευτικό υλικό του ασπόνδυλα και σπονδυλωτά. φυσικού περιβάλλοντος) καταγραφή των ζωικών ΚΠΕ Καστοριάς (10 ώρες) οργανισμών που εμφανίζονται. Βιοποικιλότητα: http:// Περιγράφουν τη ζωή Ταξινόμηση σε βασικές kpe-kastor.kas.sch.gr/ χαρακτηριστικών ασπόνδυλων. (ασπόνδυλα – σπονδυλωτά) και biodiversity_site/conte επιμέρους βιολογικές κατηγορίες. nts.htm Αναγνωρίζουν το ρόλο του Δάσος: http://kpe- σκελετού για τον ανθρώπινο Ομαδική δραστηριότητα kastor.kas.sch.gr/ οργανισμό. αναγνώρισης μερών του σκελετού educational_material/e και συγκεκριμένων οστών στο du_forest.htm Αναφέρουν μέρη του πρόπλασμα σκελετού και στο ίδιο σκελετού. το σώμα των παιδιών. Επιλογή και χρήση Αναγνωρίζουν ότι η κίνηση ελεύθερου υλικού από είναι αποτέλεσμα της Αυτοπειραματισμός. το διαδίκτυο (Για συνεργασίας οστών και μυών. Επικεντρωμένη παρατήρηση στο παράδειγμα επιλογή σώμα μας της λειτουργίας μυών αποσπασμάτων από τη Υιοθετούν συνήθειες που για συγκεκριμένες κινήσεις (π.χ. σειρά «Άνθρωπος και συμβάλλουν στην καλή υγεία χεριών). Περιβάλλον της ΕΡΤ. του μυοσκελετικού του Ψηφιακό αρχείο συστήματος. Ανάθεση εργασιών για τη συλλογή ταινιών της ΕΡΤ http:// πληροφοριών σχετικά με τα www.ert-archives.gr/). Αναγνωρίζουν προβλήματα του απειλούμενα είδη στην Ελλάδα. Τι φυσικού περιβάλλοντος που είναι τα κόκκινα βιβλία; αφορούν τόσο τους φυτικούς όσο και τους ζωικούς Δραστηριότητες σύνδεσης οργανισμούς. ανθρώπινων δραστηριοτήτων και κινδύνων εξαφάνισης σε Αναφέρουν τρόπους συγκεκριμένα είδη π.χ.: α) το αντιμετώπισης των παιχνίδι της βιοσσυσώρευσης β) περιβαλλοντικών κινητική δραστηριότητα σύνδεσης προβλημάτων. συνεπειών ανθρώπινων δραστηριοτήτων και ειδών οργανισμών. Αναζήτηση στο διαδίκτυο και εντοπισμός των προστατευόμενων περιοχών της χώρας μας με τις διάφορες διεθνής συνθήκες. Ομαδική δραστηριότητα τοποθέτησης καρτών με τα ονόματα των προστατευόμενων 72
  • 66. περιοχών σε επιδαπέδιο χάρτη. Παρατήρηση και συζήτησηδιαφοροποιήσεων (π.χ. υγρότοποι στη Β. Ελλάδα). Συσχέτιση με γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά (π.χ. δέλτα ποταμών). Συζήτηση εξειδίκευση των πληροφοριών που συγκεντρώθηκαν (π.χ. επιτρεπόμενες δραστηριότητες, συμμετοχή των ανθρώπινων πληθυσμών κ.λπ.). Επίσκεψη προστατευόμενηςπεριοχής και αντίστοιχου Κέντρου Ενημέρωσης. Δραστηριότητες χρήσης της περιβαλλοντικής ερμηνείας στο πεδίο. – Εντοπισμός και αξιοποίηση πινακίδων με πληροφορίες σε χώροςπεριβαλλοντικού ενδιαφέροντος – Αξιολόγηση. Κοινοποίηση τυχόνπαρατηρήσεων στους αρμόδιους φορείς. 72
  • 67. Ενότητα 2: ΓεωγραφίαΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 18 ώρεςΕνότητα 2.1: Γνωρίζω τον τόπο που κατοικώΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 6 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Ο τόπος μας (πόλη ή χωριό, Δείχνουν σε πολιτικό και σε Πολιτικός χάρτης νομός, γεωγραφικό γεωμορφολογικό χάρτη τα σύνορα Ελλάδας ή Σχολικός Ορίζουν τη θέση και τα όρια διαμέρισμα) του γεωγραφικού διαμερίσματος Άτλας του γεωγραφικού και του νομού που κατοικούν. διαμερίσματος και του νομού που ζουν. Διαβάζουν το υπόμνημα (3 δίωρα) διαφορετικών χαρτών και λένε Διακρίνουν βασικά ποιες πληροφορίες μας δίνει κάθε Γεωμορφολογικός χαρακτηριστικά του χάρτης. χάρτης της Ελλάδας γεωγραφικού διαμερίσματος προσβάσιμος και στο που κατοικούν και τα Δείχνουν με τη βοήθεια του http://www.seilias.gr/in περιγράφουν χρησιμοποιώντας υπομνήματος και ονομάζουν σε dex.php? γεωγραφική ορολογία. γεωμορφολογικό χάρτη τα βουνά, option=com_content&t τις πεδιάδες, τις λίμνες και τα ask=view&id=244&Item Περιγράφουν το κλίμα του ποτάμια του γεωγραφικού τους id=52 γεωγραφικού τους διαμερίσματος. διαμερίσματος με βάση τις Διαδραστικός Άτλαντας παρατηρήσεις και τις εμπειρίες Ιχνογραφούν γεωμορφολογικό προσβάσιμος στο τους. χάρτη του γεωγραφικού http://www.geografia.g διαμερίσματος που κατοικούν. r/?page=atlas Εκτιμούν την ιστορία και τα ιδιαίτερα πολιτισμικά στοιχεία Εντοπίζουν τα γεωμορφολογικά του γεωγραφικού τους χαρακτηριστικά του γεωγραφικού Κλιματικά στοιχεία για διαμερίσματος. τους διαμερίσματος σε την Ελλάδα: διαδραστικό χάρτη στον http://www.hnms.gr/h Δημιουργούν χάρτες του ηλεκτρονικό υπολογιστή. nms/greek/climatology/ γεωγραφικού τους climatology_html διαμερίσματος που να Αναζητούν στοιχεία για τις περιέχουν διαφορετικές μεταβολές του καιρού στον τόπο πληροφορίες χρησιμοποιώντας τους ανά εποχή και αναγνωρίζουν Εκπαιδευτικό υλικό κατάλληλα σύμβολα. τα καταγράφουν τα κυριότερα προγράμματος ΜΕΛΙΝΑ στοιχεία του κλίματος (μέση «Ταξιδεύοντας στην Εντοπίζουν σχέσεις των θερμοκρασία, μέση υγρασία, ύψος Ελλάδα», Αθήνα, 2000, γεωμορφολογικών βροχής, ένταση ανέμου). προσβάσιμο στο http:// χαρακτηριστικών με το κλίμα, users.sch.gr/evaggelidis τη χλωρίδα, την πανίδα, τα Δημιουργούν τουριστικές αφίσες 61/poleis/poleis.htm προϊόντα, τα επαγγέλματα και για αξιοθέατα του γεωγραφικού τον πληθυσμό πόλεων και τους διαμερίσματος με έμφαση σε χωριών του γεωγραφικού τους αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικές Προσανατολισμός στο διαμερίσματος. τοποθεσίες, μνημεία της φύσης. φυσικό και στο δομημένο περιβάλλον, Κατασκευάζουν επιτραπέζιο ΚΠΕ Μακρινίτσας, παιχνίδι (φιδάκι) με καρτέλες που 2007, σελ. 67, στο περιέχουν χαρακτηριστικές http://www.ekke.gr/est πληροφορίες για το γεωγραφικό ia/gr_pages/F_synerg/K διαμέρισμα ή το νομό τους. PE_Makrinitsas/PROSA NATOLISMOS.pdf Δημιουργούν επιτραπέζιο παιχνίδι μνήμης με κάρτες, που CD-ROM Μελέτης απεικονίζουν βασικά φυσικά Περιβάλλοντος Α-Δ χαρακτηριστικά του γεωγραφικού Δημοτικού, Ενότητα: τους διαμερίσματος. Αναλαμβάνουμε δράση Οργανώνουν μελέτη πεδίου σε χώρους με ιστορικό και περιβαλλοντικό ενδιαφέρον: 72
  • 68. προετοιμάζουν φύλλα εργασίας, φωτογραφίζουν, συλλέγουνδείγματα, παίρνουν συνεντεύξεις. Σχεδιάζουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο εργασίας με θέμα τογεωγραφικό διαμέρισμα ή το νομό τους (ομάδες γεωμορφολογίας, χλωρίδας & πανίδας, προϊόντων, καιρού & κλίματος, οικιστικής ανάπτυξης & δικτύων, ιστορίας, πολιτισμού & επαγγελμάτων κ.λπ.). 72
  • 69. Ενότητα 2.2: Ο τόπος μας αλλάζει στο πέρασμα του χρόνουΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Μεγάλα έργα Επισκέπτονται, καταγράφουν και Εκπαιδευτικό υλικό να: στον τόπο µας φωτογραφίζουν μεγάλα έργα στον «Καλλιστώ» – τόπο τους. Ανανεώσιμες –Ήπιες Ονομάζουν μεγάλα έργα που πηγές ενέργειας – σελ. έχουν γίνει στο γεωγραφικό (2 δίωρα) Συγκεντρώνουν και μελετούν 43-50, προσβάσιμο στο τους διαμέρισμα. δημοσιεύματα από τον τοπικό ή http://www.e- αθηναϊκό τύπο για τα yliko.gr/htmls/perivallon/ Διακρίνουν θετικές και πλεονεκτήματα και τα kallisto.aspx αρνητικές συνέπειες των μειονεκτήματα κάθε μεγάλου έργου μεγάλων έργων στη ζωή των στην περιοχή. ανθρώπων και στο φυσικό Εκδόσεις βιβλίων και περιβάλλον. Απαριθμούν και ταξινομούν σε εκπαιδευτικού υλικού πίνακες τα πλεονεκτήματα και τα που αφορούν την τοπική Αναφέρουν τη συμβολή μειονεκτήματα κάθε μεγάλου έργου. ιστορία και την επαγγελματικών ομάδων στη περιβαλλοντική δημιουργία μεγάλων έργων Οργανώνουν παιχνίδια ρόλων που εκπαίδευση. αλλά και τη δημιουργία νέων εκθέτουν αντικρουόμενες απόψεις επαγγελμάτων μετά τη για τις συνέπειες των μεγάλων δημιουργία των έργων. έργων. Συγκρίνουν τη μορφή του Παίρνουν συνεντεύξεις από γεωγραφικού τους εργαζόμενους, κατοίκους, διαμερίσματος άλλοτε και εκπροσώπους φορέων και τοπικούς τώρα. αξιωματούχους με θέμα τις επιδράσεις των μεγάλων έργων στο τοπικό φυσικό περιβάλλον και στη ζωή των ανθρώπων. Γράφουν άρθρα σε σχολική εφημερίδα. Γράφουν επιστολές σε τοπικούς φορείς. Συγκεντρώνουν παλιές φωτογραφίες και διακρίνουν σε αυτές αλλαγές στο φυσικό και δομημένο περιβάλλον του τόπου τους. 72
  • 70. Ενότητα 2.3: Οι νομοί της ΕλλάδαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 5 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Νομοί της Ελλάδας Εντοπίζουν στον πολιτικό χάρτη Πολιτικός χάρτης Ελλάδας ή να: τους νομούς κάθε γεωγραφικού Σχολικός Άτλας διαμερίσματος. Εντοπίζουν στο χάρτη και Χάρτης γεωγραφικών ονομάζουν τους νομούς της (5 ώρες) Κολλούν σε «λευκό» πολιτικό διαμερισμάτων προσβάσιμος Ελλάδας. χάρτη τα ονόματα των νομών στο κάθε γεωγραφικού http://geogr.eduportal.gr/ma Αντιστοιχίζουν τους νομούς διαμερίσματος. ps/diam_gr/maps.htm με το γεωγραφικό «Λευκός» χάρτης διαμέρισμα που ανήκουν. Ιχνογραφούν ξεχωριστά κάθε γεωγραφικών διαμερισμάτων γεωγραφικό διαμέρισμα με τους προσβάσιμος στο νομούς του. http://www.seilias.gr/index.p hp? option=com_content&task=vi Παίζουν διαδραστικά παιχνίδια ew&id=173&Itemid=52 και στον ηλεκτρονικό υπολογιστή με στο ερωτήσεις για τους νομούς της http://users.sch.gr/kontoglou Ελλάδας. /teachers.htm Κατασκευάζουν παζλ με Χάρτης Ελλάδας με νομούς κομμάτια τους νομούς της και πρωτεύουσες Ελλάδας και παίζουν παιχνίδια προσβάσιμος στο αντιστοίχησης και συμπλήρωσης http://www.seilias.gr/index.p του χάρτη. hp? option=com_content&task=vi Δημιουργούν παιχνίδι ew&id=172&Itemid=52 και αντιστοίχησης με καρτέλες που στο περιέχουν τα ονόματα νομών και http://geogr.eduportal.gr/ga γεωγραφικών διαμερισμάτων. mes/MATHSTATES.htm και στο http://e- proodos.com/logismika.html Παίζουν διαδραστικά παιχνίδια στον ηλεκτρονικό υπολογιστή Εκπαιδευτικό υλικό αντιστοιχώντας νομούς & προγράμματος ΜΕΛΙΝΑ πρωτεύουσες νομών «Ταξιδεύοντας με τους Δημιουργούν διαδραστικό χάρτες», Αθήνα, 2000 και παιχνίδι στον ηλεκτρονικό χάρτης από υπολογιστή. http://www.seilias.gr/myfiles /downloadFiles/mapsPDF/Gr eeceBorders.pdf http://geogr.eduportal.gr/ga mes/nom-prot1.htm Γριφοπαιχνίδι με τα γεωγραφικά διαμερίσματα της Ελλάδας, στο http://www.geografia.gr/dow nloads/docs/F_Rebus_Game_ Greece_Galani.pdf 72
  • 71. Ενότητα 2.4: Τα γεωγραφικά διαμερίσματα της ΕλλάδαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 3 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Γεωγραφικά Δείχνουν στον πολιτικό χάρτη τη Πολιτικός χάρτης να: διαμερίσματα της θέση των γεωγραφικών Ελλάδας ή Σχολικός Άτλας Ελλάδας διαμερισμάτων της Ελλάδας Εντοπίζουν στο χάρτη και Κολλούν ή γράφουν σε «λευκό» Πολιτικός χάρτης ονομάζουν τα γεωγραφικά πολιτικό χάρτη τα ονόματα των Ελλάδας ή «λευκός» διαμερίσματα της Ελλάδας. (3 ώρες) γεωγραφικών διαμερισμάτων. χάρτης προσβάσιμος στο http://geogr.eduportal.gr Σύρουν το όνομα του γεωγραφικού /maps_eu.htm Αναφέρουν τη σχετική θέση διαμερίσματος στη σωστή θέση και στο κάθε γεωγραφικού πάνω στο χάρτη. http://www.seilias.gr/myf διαμερίσματος. iles/downloadFiles/maps Αναζητούν και καταγράφουν βασικά PDF/Greece.pdf στοιχεία για τον καιρό και το κλίμα κάθε γεωγραφικού διαμερίσματος. CD Μελέτης Περιβάλλοντος Α-Δ τάξης Διακρίνουν τα (Γ΄τάξη – Ο τόπος μου – χαρακτηριστικά των Ταξινομούν τα γεωγραφικά Ένας τόπος χίλια ηπειρωτικών και νησιωτικών διαμερίσματα σε βόρεια, νότια, πρόσωπα – δραστ. 6) διαμερισμάτων. ανατολικά, δυτικά με κριτήριο τη σχετική τους θέση στην έκταση της Ιστοσελίδα της ΕΜΥ: Ελλάδας. http://www.hnms.gr/hn ms/greek/observation/ob Συγκρίνουν τα γεωγραφικά servation_region_html διαμερίσματα (έκταση, αριθμός και νομών, έχουν πιο πολλές πεδιάδες, http://www.hnms.gr/hn έχουν πιο πολλά βουνά, έχουν ms/greek/climatology/cli μεγάλα ποτάμια κ.λπ.). matology_html Χάρτης γεωγραφικών Ιχνογραφούν πολιτικό χάρτη της διαμερισμάτων Ελλάδας με διακριτά τα γεωγραφικά προσβάσιμος στο διαμερίσματα http://geogr.eduportal.gr Κατασκευάζουν με φελιζόλ τα /maps/diam_gr/maps.ht γεωγραφικά διαμερίσματα και m παίζουν συναγωνιζόμενοι να σχηματίσουν το παζλ της Ελλάδας. Περίγραμμα της Ελλάδας από http://geogr.eduportal.gr /maps_eu.htm 72
  • 72. Ενότητα 3: Γνωριμία με τις Επιστήμες και την ΤεχνολογίαΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 14 ώρεςΕνότητα 3.1: Αναγνωρίζουμε τα μίγματα γύρω μας – Διαχωρίζουμε τα μίγματα στα συστατικά τους(ουσίες)Ενδεικτικός διδακτικός χρόνος: 3 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Ποια αντικείμενα Δουλεύουν σε ομάδες, http://e- ονομάζουμε μίγματα; πραγματοποιώντας πειράματα, yliko.gr/resource/suppo Αναφέρουν μίγματα, που καταγράφοντας τις παρατηρήσεις rtmaterial/suppPerivalo χρησιμοποιούνται στην Μίγματα και ουσίες τους, πραγματοποιώντας n.aspx καθημερινότητά τους. μετρήσεις με κατάλληλα όργανα Περιλαμβάνει και εξάγουν συμπεράσματα. θεματικές ενότητες για Διακρίνουν τα μίγματα από τις Γιατί και πώς διαχωρίζουμε το νερό, τον αέρα, το ουσίες –συστατικά τους. τα μίγματα στα συστατικά Ανακοινώνουν και υποστηρίζουν έδαφος, την τους (ουσίες); τα αποτελέσματα της εργασίας ανακύκλωση κ.ά. Ταξινομούν τα υλικά σε τους στην τάξη. στερεά, υγρά, αέρια. http://www.sciencenetl Δουλεύουν σε ομάδες με τη inks.com Διαχωρίζουν τα συστατικά των μέθοδο jigsaw. Δικτυακός τόπος μιγμάτων, με μεθόδους όπως Science NetLinks, στον διαλογή, κοσκίνισμα, έλξη με Πειραματίζονται με πραγματικά οποίο υπάρχουν μαγνήτη και διήθηση. υλικά (νερό, ζάχαρη, καφέ, προτάσεις σεναρίων ρεβίθια, φακές, ροκανίδια, και υλικών, που ρινίσματα σιδήρου κ.ά.). συνδέουν επιστήμη, τεχνολογία και Συζητούν για τις ουσίες και τα καθημερινή ζωή. μίγματα: αποσταγμένο νερό, ζάχαρη, αλάτι, σίδερο και νερό http://www.schools.ac. βρύσης, ζαχαρόνερο, αλατόνερο. cy/klimakio/Themata/e pistimi/taxeis/d_taxi.ht Εφαρμόζουν και συζητούν γύρω ml από επιστημονικές διαδικασίες, όπως είναι η Στρατηγική Ελέγχου Περιλαμβάνει Μεταβλητών (έλεγχος του πόσο προσομοιώσεις, επηρεάζει η μεταβλητή «είδος ιστοεξερευνήσεις, διαλυμένης ουσίας» το φαινόμενο παρουσιάσεις, της διάλυσης). δραστηριότητες επεξεργασίας Αναζητούν στο διαδίκτυο (είτε στο δεδομένων, φύλλα πραγματικό είτε σε εικονικό) εργασίας. στοιχεία (σχετικά με τα χαρακτηριστικά των μιγμάτων και των διαλυμάτων, την επίδρασή τους στο περιβάλλον κ.ά.). 72
  • 73. Ενότητα 3.2: Μηχανές, συσκευές και πηγές ενέργειαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Μαθησιακά Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Μηχανές και συσκευές, Μελέτη πεδίου Οδηγός Ανάπτυξης που χρησιμοποιούν διαθεματικών Αναγνωρίζουν ενέργεια. Επισκέπτονται σταθμούς δραστηριοτήτων μηχανές/συσκευές στο σπίτι, παραγωγής ενέργειας που Περιβαλλοντικής στο σχολείο, στην καθημερινή Χρήσεις χρησιμοποιούν ανανεώσιμες και Εκπαίδευσης (σελ.54-61 και ζωή (εξωτερικοί χώροι, μηχανών/συσκευών μη ανανεώσιμες πηγές 126-134): http://www.env- μετακινήσεις), οι οποίες (θέρμανση, μετακινήσεις, ενέργειας. edu.gr/ViewPack.aspx? χρησιμοποιούν ενέργεια για διασκέδαση, κ.ά.) id=42 διάφορους λόγους. Κέντρο Ανανεώσιμων Διάκριση των Συλλέγουν πληροφορίες από Πηγών Ενέργειας (ΚΑΠΕ): ενεργειακών πηγών σε έντυπες και ηλεκτρονικές πηγές, http://www.cres.gr/energy- Ταξινομούν τις ανανεώσιμες και μη. σχετικά με μηχανές/συσκευές, saving/enimerosi_bioclimat μηχανές/συσκευές με βάση τη που χρησιμοποιούν ενέργεια στο ikos.htm χρήση τους και τις πηγές σπίτι και στο σχολείο. ενέργειας που χρησιμοποιούν. Εδώ μπορείτε να βρείτε πληροφορίες σχετικά με τις βασικές αρχές βιοκλιματισμού, καθώς και για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. 72
  • 74. Ενότητα 3.3: Μπαταρία – ηλεκτρικό κύκλωμα. Από τον ηλεκτρισμό των ζώων στην κατασκευή τηςμπαταρίας.Ενδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές: Ιστορία των Φυσικών Μέσα από μικρό αφηγηματικό Μικρό αφηγηματικό Επιστημών κείμενο, οι μαθητές κείμενο από την ιστορία Να γνωρίσουν το έργο των Η αντιπαράθεση Volta αναλαμβάνουν τους ρόλους του των φυσικών επιστημών επιστημόνων Galvani-Volta και και Galvani Galvani και του Volta και http://www.valanides.org / το ρόλο που διαδραμάτισαν δραματοποιούν την Portals/0/greek_fyllo4.pdf στην ανακάλυψη της αντιπαράθεσή τους με μπαταρίας. επιχειρήματα. Κατασκευή μπαταρίας Οι μαθητές κατασκευάζουν μια Λεμόνι, τσίγκος, φύλλο μπαταρία με απλά υλικά. χαλκού ή κέρμα 5 λεπτών, Να κατασκευάσουν μια μικρό ηχείο ή μπαταρία με απλά υλικά. γαλβανόμετρο. Είδη μπαταριών ως προς Οι μαθητές (ή ο εκπαιδευτικός) τη χρήση και το μέγεθός μπορούν να φέρουν διάφορες Να αναγνωρίζουν διάφορα τους (ΑΑ, ΑΑΑ, C, D κ.λπ) μπαταρίες, να διακρίνουν τους Διάφορες μπαταρίες. είδη μπαταριών καθημερινής δύο πόλους τους, να διακρίνουν χρήσης. Προστασία – διάφορα είδη μπαταριών ανακύκλωση μπαταριών ανάλογα με τη συσκευή στην Καλώδια, λαμπάκι, Να διακρίνουν τις μπαταρίες οποία τοποθετούνται. μπαταρία. σε απλές και Οι μαθητές φέρνουν διάφορες επαναφορτιζόμενες. μπαταρίες από το σπίτι τους, τις Οι μαθητές μπορούν να ταξινομούν σε κατηγορίες και τις κατασκευάσουν ένα απλό Να τοποθετούν σωστά τις ονομάζουν σύμφωνα με τα ηλεκτρικό κύκλωμα με μπαταρίες σε συσκευές. διεθνή στάνταρ AA, AAA, C, κ.λπ. απλά υλικά ή και εικονικά, με προσομοίωση στον ΗΥ Κατασκευή απλού Οι μαθητές κατασκευάζουν ένα στη διεύθυνση ηλεκτρικού κυκλώματος. απλό ηλεκτρικό κύκλωμα. http://phet.colorado.edu / Να κατασκευάζουν ένα απλό el/simulations/ translated/ ηλεκτρικό κύκλωμα. el Να σχεδιάζουν ηλεκτρικά Στη διεύθυνση του κυκλώματα τοποθετώντας Ευρωπαϊκού Οργανισμού διακόπτη. για την Ασφάλεια και την Αγωγοί και μονωτές Οι μαθητές τοποθετούν στο Υγεία στην Εργασία οι κύκλωμα διάφορα υλικά, τα μαθητές, αφού Να ταξινομούν αντικείμενα και οποία ταξινομούν σε αγωγούς και παρακολουθήσουν τα υλικά ως προς την ιδιότητά μονωτές. βίντεο του ΝΑΠΟ: Ο Napo τους να διαρρέονται ή όχι από στην … ασφαλή συντήρηση ηλεκτρικό ρεύμα (αγωγοί – (Κρυμμένες πηγές μονωτές). κινδύνου και The End http://www.napofilm.net / Προστασία από το Με συζήτηση διακρίνουν το el/napos- Να γνωρίζουν τρόπους ηλεκτρικό ρεύμα ρεύμα της μπαταρίας από το films/napoepisode ? προστασίας από το οικιακό ρεύμα στις πρίζες των σπιτιών filmid=id_napo_film_14), ηλεκτρικό ρεύμα. μας και του σχολείου και δημιουργούν μια αφίσα με προτείνουν κανόνες προστασίας εικόνες και σκίτσα, με από το ηλεκτρικό ρεύμα. θέμα την ασφαλή χρήση του ηλεκτρικού ρεύματος. Υλικό μπορούμε να βρούμε και στην ιστοσελίδα της ΔΕΗ http:// www.dei.gr/ Default.aspx? lang =1&id=3350&nt=19 72
  • 75. Ενότητα 3.4: Σπρώχνω και τραβώ – Κατασκευάζω απλές μηχανές και εργαλείαΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές: Σπρώχνω και τραβώ σε Πειραματίζονται με αντικείμενα Αντικείμενα από την κεκλιμένο επίπεδο και με της τάξης τους και παρατηρούν τάξη τους: θρανία, Να μπορούν να προτείνουν και διαφορετική γωνία από πού πρέπει να τα σπρώξουν ή μπάλες, σχοινί, να υποστηρίζουν αντικείμενα. να τα τραβήξουν, για να τα χάρακες, βιβλία, διαφορετικούς τρόπους, για να μετακινήσουν προς τα εμπρός, αυτοκινητάκια σπρώξουν ή να τραβήξουν ένα Ανασηκώνω με τροχαλία προς τα πλάγια, προς τα πίσω και τροχαλίες, ξύλινες αντικείμενο. αντικείμενα. να τα σηκώσουν. επιφάνειες, σφήνες, κομμάτι ξύλου μ=1m. Να εκθέτουν το σύνολο των Διαδικασία τεχνολογικής Χρησιμοποιούν σκοινί για να τα ενεργειών τους, δηλαδή τις έρευνας. τραβήξουν ή να τα ανασηκώσουν. http://www.edheads.or προτάσεις τους, την ανάπτυξη Το ίδιο κάνουν χρησιμοποιώντας g/activities/simple- του σχεδιασμού τους, τις Αναζητώ τρόπους και και μια τροχαλία. machines/index.shtml δραστηριότητες, που κατασκευάζω απλές υλοποίησαν και το τελικό μηχανές, για να Κάνουν υποθέσεις και βρίσκουν http://users.tellurian.co συμπέρασμα ή την τελική ανασηκώσω βαριά τρόπους να τραβήξουν με m/teach/machines/ λύση, που υιοθέτησαν. αντικείμενα. μεγαλύτερη ευκολία διάφορα βαριά αντικείμενα. Να μπορούν να σχεδιάζουν και Κατασκευή μηχανών, για Κατασκευάζουν ένα κεκλιμένο να κατασκευάζουν απλές να τραβήξουν ή να επίπεδο και πάνω σ’ αυτό Φτερωτές, έλικες. μηχανές. ανασηκώσουν αντικείμενα. σπρώχνουν ή τραβούν διάφορα αντικείμενα. Συνεχίζουν το ίδιο, Εικόνες από το Να μπορούν να αλλάζοντας τη γωνία, την κλίση διαδίκτυο με διαπραγματεύονται, να ασκούν του κεκλιμένου επιπέδου και ανεμόμυλους, και να δέχονται κριτική πάνω εξάγουν συμπεράσματα σχετικά με υδρόμυλους, έλικες στις ιδέες ή τις λύσεις, που το πότε ήταν πιο δύσκολο ή αεροπλάνων και προτείνουν, για τη μελέτη ενός εύκολο να τα σπρώξουν ή να τα πλοίων. επιστημονικού ή τεχνολογικού τραβήξουν. προβλήματος. Συλλέγουν και μελετούν εικόνες Πώματα από φελλό, από το διαδίκτυο για τις 7 απλές αλουμινόχαρτο, μηχανές. πλαστικά κουταλάκια, καλαμάκι από ξύλο κ.ά. Κατασκευάζουν απλές φτερωτές και τις θέτουν σε κίνηση με τον αέρα ή το νερό. Κατασκευάζουν απλές τροχαλίες (π.χ. μια κουβαρίστρα) και σηκώνουν βάρη. 72
  • 76. Ενότητα 3.5: Ο ήχος ταξιδεύει μέσα στην ΙστορίαΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Επαγγέλματα εκτεθειμένα Οι μαθητές συνεργάζονται, για να Βιβλία από τη σχολική σε δυσάρεστους ήχους. αναγνωρίσουν την αξία του ήχου βιβλιοθήκη, που Εκτιμήσουν την αξία της σε διάφορα επαγγέλματα. αναφέρονται σε αίσθησης της ακοής στα διάφορα μουσικά διάφορα επαγγέλματα. Συνεργατικό μουσικό παιχνίδι στην όργανα και εύρεση τάξη, με στόχο την καλλιέργεια του φωτογραφιών από το αυτιού και της ακοής. διαδίκτυο για διάφορα επαγγέλματα, που είναι Οι μαθητές συνεργάζονται και ιδιαίτερα εκτεθειμένα αναζητούν επαγγέλματα, που είναι σε ενοχλητικούς ήχους. ιδιαίτερα εκτεθειμένα σε διάφορους δυσάρεστους- Χρήση του λογισμικού ενοχλητικούς ήχους και αναζητούν εννοιολογικής κατάλληλα μέτρα προστασίας χαρτογράφησης Ηχορρύπανση και βασικά τους. kidspiration με μέτρα προστασίας. κατάλληλα Αναπτύξουν τρόπους για την Οι μαθητές ακούν τους ίδιους προσαρμοσμένη προστασία του ανθρώπου από ήχους με διαφορετική ένταση και διεπιφάνεια χρήσης για την ηχορρύπανση. εντοπίζουν το όριο, στο οποίο παιδιά μικρής ηλικίας, γίνεται ενοχλητικός κάποιος ήχος. που παρέχει τη δυνατότητα για Το πράσινο της πόλης και η συνεργασία στο αντιμετώπιση της διαδίκτυο, Αναπτύξουν περιβαλλοντική ηχορρύπανσης. Οι μαθητές συνεργάζονται και ενσωμάτωση νέων συνείδηση με βάση την αναζητούν τρόπους προστασίας εικόνων, δημιουργία ευαισθητοποίησή τους από την ηχορρύπανση. νέων βιβλιοθηκών με απέναντι σε θέματα αντικείμενα, καθώς και ηχορρύπανσης. Οι μαθητές συνεργάζονται και προσθήκη ήχων αναζητούν στο διαδίκτυο (ενοχλητικών και μη καταπράσινες πόλεις και σχετικά ενοχλητικών). κείμενα, που συνδέουν την ηχορρύπανση με το πράσινο. Επιλογή υλικού από την ιστοσελίδα του ψηφιακού σχολείου: http://digitalschool.min edu.gov.gr/ Φωτογραφίες από το διαδίκτυο ή από τα βιβλία της σχολικής βιβλιοθήκης με καταπράσινες πόλεις. 72
  • 77. Προτάσεις για συνθετικές εργασίεςΜηχανές και πηγές ενέργειαςΟι μαθητές επεξεργάζονται μηχανές και συσκευές, που λειτουργούν με διαφορετικά είδη ενέργειας(συσκευές στο σπίτι, θερμοηλεκτρικά, φωτοβολταϊκά, ανανεώσιμες πηγές, κ.ά.).Μαθήματα που εμπλέκονται: Γλώσσα, Μαθηματικά, Εικαστικά, Ιστορία, Φυσικές Επιστήμες - Τεχνολογία,Κοινωνικές Επιστήμες.Από τον ηλεκτρισμό των ζώων στην κατασκευή της μπαταρίαςΟι μαθητές επεξεργάζονται τη μπαταρία (κατασκευή – δομή – είδη).Μαθήματα που εμπλέκονται: Γλώσσα (κείμενα σχετικά με τη μπαταρία, άλλες ονομασίες τους), ΦυσικέςΕπιστήμες – Τεχνολογία (Ιστορία των Φυσικών Επιστημών, κατασκευή μπαταρίας με διάφορα υλικά,συμβολισμός πόλων της, είδη μπαταριών, επαναφορτιζόμενες μπαταρίες), Μαθηματικά (σύμβολα: θετικάκαι αρνητικά, απόδοση μπαταριών), Εικαστικά (ζωγραφική, πλαστική), Μουσική, (συσκευές παραγωγήςήχου που λειτουργούν με μπαταρίες), Ιστορία. 72
  • 78. Πρόγραμμα Σπουδών για την Ε’ Δημοτικού ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΡΕΣ ΩΡΕΣ 1.1: Έμβια ύλη - Η ζωή γύρω μας 6 1.2: Υλικά και τεχνολογικά αντικείμενα γύρω μας – 5 Πρώτες ύλες1η ΕΝΟΤΗΤΑ ΥΛΗ 24 1.3: Η πυκνότητα των υλικών γύρω μας 5 1.4: Μίγματα, διαλύματα, αέρας, νερό 5 1.5:. Οξέα, βάσεις, άλατα 3 2.1: Θέρμανση και ψύξη εσωτερικών χώρων και 2 κατοικιών. 2.2: Μέτρηση θερμοκρασίας. 1 Η ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΖΩΗ2η ΕΝΟΤΗΤΑ 10 2.3: Φαινόμενο θερμικής αλληλεπίδρασης – Θερμική ΜΑΣ 2 αγωγιμότητα υλικών 2.4: Αλλαγή κατάστασης των υλικών 4 2.5: Τεχνολογικές εφαρμογές - προστασία 1 3.1: Κατασκευή απλών μηχανών 2 3.2: Λιγότερη ενέργεια για τις ίδιες ανάγκες και 4 επιθυμίες 3.3: Ο ενεργειακός πλούτος της χώρας μας στο 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ παρόν και στο μέλλον3η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ 32 3.4: Η ενέργεια στους ζωντανούς οργανισμούς 12 ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 3.5: Οικοσύστημα: τροφικές σχέσεις, τροφικές 5 αλυσίδες 3.6: Το ταξίδι της ενέργειας στον ανθρώπινο οργανισμό: κυκλοφορικό και πεπτικό σύστημα στον 7 άνθρωπο. 4.1: Από τα παιχνίδια με μαγνήτες… σε πειράματα με 4 ηλεκτρικά και μαγνητικά φαινόμενα ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΚΑΙ 4.2: Στις… λεωφόρους των φορτίων 44η ΕΝΟΤΗΤΑ ΜΑΓΝΗΤΙΚΑ 18 ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ 4.3: Ηλεκτρομαγνητισμός 4 4.4: Οι μεγάλες ανακαλύψεις που άλλαξαν τον 6 κόσμο μας - Φαραντέϊ • Φτιάχνω δείκτες οξύτητας από φυσικά προϊόντα • Μελετώ την επίδραση του pH του εδάφους στην ανάπτυξη των φυτών. • Παράγοντες που επηρεάζουν την οξείδωση των μετάλλων ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ • Ταξιδεύω με…. πυξίδα ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ • Στις… λεωφόρους των φορτίων • Οι μεγάλες ανακαλύψεις που άλλαξαν τον κόσμο μας • Τεχνολογικές Εφαρμογές της Ενέργειας – Ενεργειακό αποτύπωμα • Το «πράσινο» σπίτι • Οι νερόμυλοι ΣΥΝΟΛΟ ΩΡΩΝ 84 72
  • 79. Ενότητα 1: ΎληΕνότητα 1.1: Έμβια ύλη - Η ζωή γύρω μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 6 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Έμβια ύλη - Η ζωή γύρω «Διευρύνοντας τις αισθήσεις Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά να: μας μας». ΣΤ Δημοτικού Δραστηριότητα αντιστοίχισης Βιβλίο Μαθητή Κεφάλαιο Διακρίνουν τα άβια από τα μακροσκοπικών και 3: Έμβια – Άβια έμβια. μικροσκοπικών φωτογραφιών Τετράδιο εργασιών συνηθισμένων αντικειμένων (π.χ. Ενότητα Έμβια – Άβια (σελ. Αναγνωρίζουν την κυτταρική Κύτταρο - Μονοκύτταροι χαρτί, ύφασμα, τρίχα, βελόνα 62-69) δομή όλων των οργανισμών. και πολυκύτταροι κ.λπ.). http://digitalschool.minedu οργανισμοί, Παρατήρηση φυτικών κυττάρων .gov.gr/modules/ units/? Διακρίνουν βασικά μέρη του μικροοργανισμοί, είδη στο μικροσκόπιο. id=120 κυττάρου. μικροοργανισμών Καλλιέργεια βακτηρίων. Εναλλακτικό διδακτικό Διακρίνουν τους Συλλογή με μπατονέτες μετά από πακέτο οργανισμούς σε επανειλημμένο σύρσιμό τους σε http://www.primedu.uoa.g μονοκύτταρους και συνηθισμένες επιφάνειες. r/sciedu/BIBLIO/bookStude πολυκύτταρους. nts/fyta.pdf Καλλιέργεια σε έτοιμα τρυβλία Αναγνωρίζουν την ύπαρξη με θρεπτικό υπόστρωμα. Εκπαιδευτικό λογισμικό μικροοργανισμών σε όλη τη Επώαση σε θερμό μέρος για «Το κύτταρο μια πόλη» βιόσφαιρα. μερικές ημέρες. http://digitalschool.minedu Μακροσκοπική μόνο .gov.gr/modules/link/link.p Αναγνωρίζουν την ύπαρξη παρατήρηση της ανάπτυξης των hp μικροοργανισμών που αποικιών. (Τα τρυβλία προκαλούν ασθένειες. Πολυκύτταροι οργανισμοί: διατηρούνται πάντα κλειστά). Πανευρωπαϊκό διδακτικό σπονδυλωτά, θηλαστικά, υλικό για τους Αναγνωρίζουν τη σαρκοφάγα, φυτοφάγα Συλλέγουν πληροφορίες για μικροοργανισμούς και την χρησιμότητα των μικροοργανισμούς, που είναι ασθένεια μικροοργανισμών για τον χρήσιμοι στον άνθρωπο (για την Health protection agency: άνθρωπο και το παρασκευή γιαουρτιού, τυριού, http://www.e-bug.eu/ οικοσύστημα. κρασιού κ.λπ..). (είσοδος στα ελληνικά password: greece) «Το κουίζ των μικροβίων» Παιχνίδι συναγωνισμού γνώσεων σε ομάδες σχετικά με τη συμμετοχή των μικροοργανισμών. Κατατάσσουν τα σπονδυλωτά σε ομάδες με βάση υλικό (εικόνες) που συλλέγουν. Κατατάσσουν τα θηλαστικά σε ομάδες (φυτοφάγα, σαρκοφάγα) με βάση υλικό (εικόνες) που συλλέγουν και σχολιάζουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ομάδας. 72
  • 80. Ενότητα 1.2: Υλικά και τεχνολογικά αντικείμενα γύρω μας – Πρώτες ύλεςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 5 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Ιδιότητες των υλικών: Διερεύνηση στηριγμένη στα http://ekdidyma.web.uow να: θραύση, μοντέλα m.gr/? Συγκεντρώνουν πληροφορίες σκληρότητα, q=physics/innovations/ms από διαφορετικές πηγές, υφή, Προτείνονται δραστηριότητες Περιλαμβάνει τις σχετικά με τις ιδιότητες υδροπερατότητα, διερευνητικού τύπου, ομαδικές ή Διδακτικές-Μαθησιακές τεχνολογικών αντικειμένων. αντοχή υλικού, ατομικές. σειρές με τίτλο: θερμομόνωση. (α) Ιδιότητες των υλικών Εκτιμούν την ορθότητα των Πραγματοποιούν πειράματα με γύρω μας παραπάνω πληροφοριών με υλικά, που βρίσκονται γύρω μας, (β) Θερμική αγωγιμότητα. βάση τις προηγούμενες παρατηρούν, καταγράφουν τις γνώσεις τους, τις έρευνες Χρήση και κατασκευή παρατηρήσεις τους, κάνουν Μπορείτε να κατεβάσετε που κάνουν και τις μεταξύ μοντέλων, για την μετρήσεις με κατάλληλα όργανα όλα τα φύλλα εργασίας, τα τους συζητήσεις. περιγραφή της παραγωγής και βγάζουν συμπεράσματα. λογισμικά και τους οδηγούς τεχνολογικών του/της εκπαιδευτικού, Εξαγάγουν συμπεράσματα αντικειμένων. Προτείνουν δικά τους μοντέλα συμπληρώνοντας από τις παρατηρήσεις, τις για την περιγραφή μιας ηλεκτρονικά μια απλή ταξινομήσεις και τις διαδικασίας παραγωγής φόρμα. μετρήσεις που κάνουν και να τεχνολογικού αντικειμένου και http://www.nasa.gov/audie τα ανακοινώνουν στην τάξη. συζητούν στην τάξη, σχετικά με nce/foreducators/5-8/featu το ρόλο και τη φύση των res/materials_archive_1.ht Ταξινομούν τα υλικά με βάση μοντέλων αυτών. ml τις φυσικές τους ιδιότητες. Περιλαμβάνει Ανακοινώνουν και υποστηρίζουν δραστηριότητες Χρησιμοποιούν σωστά την τα αποτελέσματα της εργασίας προτεινόμενες από τη ορολογία, για να τους στην τάξη. NASA, σχετικά με τις περιγράφουν βασικά ιδιότητες των υλικών. καθημερινά υλικά και τις Επανέρχονται, για να ελέγξουν http://pals.sri.com/tasks/ta ιδιότητές τους. τα μοντέλα, που πρότειναν με sks5-8.html & βάση την ανατροφοδότηση, που http://pals.sri.com/standar Γνωρίζουν ότι τα τεχνολογικά προέκυψε από τη συζήτηση στην ds/nses5-8.html αντικείμενα τάξη. PALS: Έργα αξιολόγησης κατασκευάζονται με βάση τις στις Φυσικές Επιστήμες. ιδιότητες ορισμένων υλικών, Συζητούν τις αλλαγές που τα οποία προέρχονται από προτείνουν και τους λόγους, για http://tinanantsou.blogspot τις πρώτες ύλες. τους οποίους τις προτείνουν. .com/ Iστολόγιο, στο οποίο Χρησιμοποιούν ή/και να Αναζητούν στο διαδίκτυο παρουσιάζονται πειράματα κατασκευάζουν μοντέλα, για στοιχεία σχετικά με τις ιδιότητες φυσικής με απλά υλικά. να περιγράψουν την των υλικών, τη χρήση των νέων http://ekdidyma.web.uow παραγωγή τεχνολογικών τεχνολογικών υλικών και m.gr/? αντικειμένων. αντικειμένων, τις q=physics/innovations/ekth περιβαλλοντικές επιπτώσεις από esi Να αποκτήσουν επίγνωση τις διαδικασίες παραγωγής τους Περιλαμβάνει έκθεση για τη φύση και το ρόλο των ή/και τη χρήση τους, τις πειραματικών μοντέλων αυτών. κοινωνικές επιπτώσεις από τη δραστηριοτήτων για χρήση τους, τα μοντέλα που μαθητές/τριες των δύο περιγράφουν τις διαδικασίες κ.ά. τελευταίων τάξεων του Δημοτικού Σχολείου. http://www.schools.ac.cy/k limakio/Themata/Epistimi/ prosomoioseis_main/therm omonotika.html Θερμομονωτικά υλικά http://ekdidyma.web.uow m.gr/? q=physics/innovations/ms 72
  • 81. Περιλαμβάνει Διδακτικές- Μαθησιακές Σειρές, στις οποίες γίνεται χρήση μοντέλων και συζήτηση γύρω από τη φύση των μοντέλων. Μπορείτε να κατεβάσετεόλα τα φύλλα εργασίας, ταλογισμικά και τους οδηγούς του/της εκπαιδευτικού, συμπληρώνοντας ηλεκτρονικά μια απλή φόρμα.http://www.youtube.com/ watch?v=UuYB6tFwmiA&feature=r elated Παράδειγμα ενσωμάτωσης της συζήτησης περί μοντέλων στη διαδικασία μάθησης (μοντέλο λειτουργίας του ματιού). 72
  • 82. Ενότητα 1.3: Η πυκνότητα των υλικών γύρω μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 5 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Η πυκνότητα ως ιδιότητα Διερεύνηση στηριγμένη στα Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά να: των υλικών μοντέλα Ε Δημοτικού, Βιβλίο Μαθητή Κεφάλαιο Συγκρίνουν το «βάρος» και Προτείνονται δραστηριότητες 1: ΥΛΙΚΑ ΣΩΜΑΤΑ, σελίδες τον όγκο αντικειμένων. Πλεύση/Βύθιση διερευνητικού τύπου, ομαδικές ή 12-17, ατομικές. Τετράδιο εργασιών Ταξινομούν αντικείμενα, Ενότητα ΥΛΙΚΑ ΣΩΜΑΤΑ. ανάλογα με το «βάρος» ή τον Πραγματοποιούν πειράματα, Όγκος, Πυκνότητα, σελ. όγκο τους. παρατηρούν και καταγράφουν 20-27 τις παρατηρήσεις τους, κάνουν http://digitalschool.minedu Συγκρίνουν την πυκνότητα συγκρίσεις με κατάλληλες .gov.gr/modules/units/? των υλικών και να συσκευές και βγάζουν id=269 ταξινομούν αντικείμενα, συμπεράσματα. ψηφιακό σχολείο ανάλογα με την πυκνότητα του υλικού τους. Εφαρμόζουν τη Στρατηγική http://ekdidyma.web.uow Ελέγχου Μεταβλητών και m.gr/? Διακρίνουν το «βάρος» από συζητούν γύρω από αυτή (π.χ. q=physics/innovations/ms την πυκνότητα. εάν το είδος του υλικού ενός Περιλαμβάνει την αντικειμένου επηρεάζει το Διδακτική-Μαθησιακή Εξαγάγουν συμπεράσματα φαινόμενο της πλεύσης / σειρά με τίτλο: από τις παρατηρήσεις, τις βύθισης). «Η πυκνότητα των υλικών ταξινομήσεις και τις στα φαινόμενα συγκρίσεις που κάνουν και Αναζητούν στο διαδίκτυο πλεύσης/βύθισης». να τα ανακοινώνουν στην στοιχεία σχετικά με τις αιτίες τάξη. διαφόρων ναυαγίων στην Μπορείτε να κατεβάσετε ιστορία ή / και τις μεθόδους όλα τα φύλλα εργασίας, τα Εφαρμόζουν τη Στρατηγική ανέλκυσης πλοίων. λογισμικά και τους οδηγούς Ελέγχου Μεταβλητών στην του/της εκπαιδευτικού, πλεύση και τη βύθιση και να Συζητούν για το ρόλο και τη συμπληρώνοντας κατανοούν στοιχεία αυτής φύση των μοντέλων της ηλεκτρονικά μια απλή της στρατηγικής. πυκνότητας. φόρμα. http://micro- Χρησιμοποιούν μοντέλα της Ανακοινώνουν και υποστηρίζουν kosmos.uoa.gr/gr/gr- πυκνότητας, για να τα αποτελέσματα της εργασίας index.htm προβλέπουν και να τους στην τάξη. ερμηνεύουν την πλεύση και Φυσικά Δημοτικού: τη βύθιση. ΕΡΕΥΝΩ ΚΑΙ ΑΝΑΚΑΛΥΠΤΩ http://pals.sri.com/tasks/ta Να αποκτήσουν επίγνωση sks5-8.html & για τη φύση και το ρόλο των http://pals.sri.com/standar μοντέλων αυτών. ds/nses5-8.html PALS: Έργα αξιολόγησης στις Φυσικές Επιστήμες * Η λέξη βάρος είναι σε http://ekdidyma.web.uow εισαγωγικά γιατί m.gr/? λαμβάνουμε υπόψη μας τις q=physics/innovations/ekth έρευνες που αναπτύσσονται esi στη Διδακτική των Φυσικών Περιλαμβάνει έκθεση Επιστημών σχετικά με τις πειραματικών έννοιες βάρος, μάζα και δραστηριοτήτων για πυκνότητα. μαθητές/τριες των δύο τελευταίων τάξεων του Δημοτικού Σχολείου. http://phet.colorado.edu/e n/simulation/density Προσομοίωση διερεύνησης, σχετικά με φαινόμενα πλεύσης/ 72
  • 83. βύθισης. http://ekdidyma.web.uow m.gr/? q=physics/innovations/ms Περιλαμβάνει Διδακτικές- Μαθησιακές Σειρές, στις οποίες γίνεται χρήση μοντέλων και συζήτηση γύρω από τη φύση των μοντέλων. Μπορείτε να κατεβάσετεόλα τα φύλλα εργασίας, ταλογισμικά και τους οδηγούς του/της εκπαιδευτικού, συμπληρώνοντας ηλεκτρονικά μια απλή φόρμα.http://www.youtube.com/ watch?v=UuYB6tFwmiA&feature=r elated Παράδειγμα ενσωμάτωσης της συζήτησης περί μοντέλων στη διαδικασία μάθησης (μοντέλο λειτουργίας του ματιού). 72
  • 84. Ενότητα 1.4: Μίγματα, διαλύματα, αέρας, νερόΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 5 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Παρασκευή διαλυμάτων Προτείνονται δραστηριότητες Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά να: διερευνητικού τύπου, ομαδικές ή Ε Δημοτικού, Συγκεντρώνουν πληροφορίες Τα διαλύματα ως ομογενή ατομικές. Βιβλίο Μαθητή Κεφάλαιο από διαφορετικές πηγές, μίγματα χημικών ουσιών 2: ΜΙΓΜΑΤΑ, σελίδες 18-23, σχετικά με τις ιδιότητες Πραγματοποιούν πειράματα, Τετράδιο εργασιών μιγμάτων και διαλυμάτων. Η έννοια της χημικής παρατηρούν και καταγράφουν Ενότητα ΥΛΙΚΑ ΣΩΜΑΤΑ. ουσίας (σημείο βρασμού, τις παρατηρήσεις τους, κάνουν Μελετάμε τα μίγματα, σελ. Εκτιμούν την ορθότητα των τήξης και πυκνότητα) μετρήσεις με κατάλληλα όργανα 30-37 πληροφοριών με βάση τις και βγάζουν συμπεράσματα. http://digitalschool.minedu προηγούμενες γνώσεις τους, Πώς επηρεάζει η .gov.gr/modules/units/? τις έρευνες που κάνουν και θερμοκρασία τη Διαχωρίζουν ένα διάλυμα στα id=276 τις συζητήσεις μεταξύ τους. διαλυτότητα; συστατικά του (χημικές ουσίες). http://e- Γνωρίζουν τι είναι μίγμα, τι Η σύσταση της Διερευνούν πειραματικά και yliko.gr/resource/supportm διάλυμα και να αναφέρουν ατμόσφαιρας αναζητούν στο διαδίκτυο το aterial/suppPerivalon.aspx παραδείγματα. σημείο βρασμού, το σημείο Περιλαμβάνει θεματικές Οι ιδιότητες του νερού και τήξης και την πυκνότητα χημικών ενότητες για το νερό, τον Διακρίνουν τα μίγματα από το νερό ως διαλύτης. ουσιών. αέρα, το έδαφος κ.ά. τα συστατικά τους (χημικές ουσίες). Η σύσταση του εδάφους Εφαρμόζουν τη Στρατηγική http://pals.sri.com/tasks/ta και τρόποι διαχωρισμού Ελέγχου Μεταβλητών και sks5-8.html & Εξαγάγουν συμπεράσματα των συστατικών του συζητούν γύρω από αυτήν (εάν http://pals.sri.com/standar από τις παρατηρήσεις, τις στοιχείων το είδος της διαλυμένης ουσίας ds/nses5-8.html ταξινομήσεις και τις επηρεάζει το φαινόμενο της PALS: Έργα αξιολόγησης μετρήσεις που κάνουν και να Ασφαλής χρήση και διάλυσης). στις Φυσικές Επιστήμες τα ανακοινώνουν στην τάξη. ανακύκλωση ουσιών και http://aplo.eled.auth.gr/ind προϊόντων από το Αναζητούν στο διαδίκτυο ex.htm Εφαρμόζουν τη Στρατηγική καθημερινό περιβάλλον στοιχεία σχετικά με τα http://www.sciencenetlinks Ελέγχου Μεταβλητών στη χαρακτηριστικά των μιγμάτων .com διαλυτότητα και να των διαλυμάτων. Δικτυακός τόπος Science κατανοούν στοιχεία αυτής NetLinks, στον οποίο της στρατηγικής. Ανακοινώνουν και υποστηρίζουν υπάρχουν προτάσεις τα αποτελέσματα της εργασίας σεναρίων και υλικών που Γνωρίζουν τη σύσταση της τους στην τάξη. συνδέουν επιστήμη, ατμόσφαιρας και τη σημασία τεχνολογία και καθημερινή της στη διατήρηση της ζωής. ζωή http://tinanantsou.blogspot Διερευνούν τις διάφορες .com/ ιδιότητες του νερού και να Iστολόγιο, στο οποίο γνωρίζουν τη σημασία του παρουσιάζονται πειράματα ως διαλύτη. φυσικής με απλά υλικά. http://www.schools.ac.cy/k Ταξινομούν τις ουσίες, που limakio/Themata/Epistimi/ υπάρχουν στο έδαφος και να prosomoioseis_main/matha γνωρίζουν τις μεθόδους ino_na_kano_peiramata.ht διαχωρισμού τους, όπως ml φιλτράρισμα, κρυστάλλωση και κοσκίνισμα. Περιλαμβάνει εικονικά πειράματα, που αφορούν Μπορούν να χειριστούν με παράγοντες που ασφάλεια ουσίες και επηρεάζουν π.χ. τη προϊόντα από το περιβάλλον διάλυση ουσιών στο νερό. τους. http://www.schools.ac.cy/k Ανακυκλώνουν υλικά και limakio/Themata/epistimi/t προϊόντα από το περιβάλλον axeis/e_taxi.html τους. Περιλαμβάνει 72
  • 85. προσομοιώσεις, ιστοεξερευνήσεις, παρουσιάσεις, δραστηριότητες επεξεργασίας δεδομένων και φύλλα εργασίας. http://www.parsel.uni- kiel.de/cms/fileadmin/parc el/Partner_websites/Greec e/Materials_in_Greece/salt /Salt_2_-Student-GR.pdf Φτιάχνουμε κρυστάλλους αλατιού με ανακρυστάλλωση υδατικου διαλύματος αλατιού (αλατόνερου).Ενότητα 1.5: Οξέα, βάσεις, άλαταΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 3 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Οξέα και βάσεις: Μετρούν με πεχαμετρικό χαρτί Οξέα-βάσεις-άλατα: να: μακροσκοπικά και πεχάμετρο το pH διαφόρων στο σχολικό βιβλίο Φυσικά χαρακτηριστικά και υγρών της καθημερινής ζωής ΣΤ Δημοτικού, ΟΕΔΒ. Διακρίνουν τα οξέα από τις ιδιότητες (νερό βρύσης, ξίδι, υδατικό βάσεις. διάλυμα μαγειρικής σόδας, http://ekfe.dod.sch.gr/peir Κλίμακα pH και μέτρησή υδατικό διάλυμα amata_st_dimotikoy2.pdf Κάνουν μετρήσεις του pH του απορρυπαντικού) και βγάζουν ΕΚΦΕ Ρόδου: Πειράματα ΣΤ διαφόρων υγρών της συμπεράσματα. Δημοτικού, Τεύχος 2: Φώς, καθημερινής ζωής. Εξουδετέρωση – άλατα Οξέα, Βάσεις, Άλατα. Αναζητούν στο διαδίκτυο Γνωρίζουν τα χαρακτηριστικά Επίδραση του pH του στοιχεία σχετικά με τα http://www.parsel.uni- και τις ιδιότητες οξέων, εδάφους στην ανάπτυξη χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες kiel.de/cms/index.php? βάσεων και αλάτων που των φυτών. των οξέων καθώς και για την id=126/ συναντάμε στην καθημερινή επίδρασή τους στα υλικά και στο Ενότητες στα Ελληνικά του ζωή, ώστε να τα περιβάλλον (π.χ. διάβρωση Ευρωπαϊκού χρησιμοποιούν με ασφάλεια. μετάλλων και μαρμάρων, όξινη Προγράμματος PARSEL βροχή, επίδραση σε μνημεία - Χημεία των αφριστικών Μελετούν την επίδραση του πολιτισμού). μπάνιου pH του εδάφους στην -Καλλιέργεια φυτών ανάπτυξη των φυτών. Οργανώνουν έκθεση με θέμα: «η - Έχει το χώμα σημασία; ασφαλής χρήση των οξέων και - Χημεία και οδοντόκρεμες των βάσεων στη ζωή μας». 72
  • 86. Ενότητα 2: Η θερμότητα στη ζωή μαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 10 ώρεςΕνότητα 2.1: Θέρμανση και ψύξη εσωτερικών χώρων και κατοικιών.Ενδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Θέρμανση και ψύξη Μελετούν την κατασκευή http://digitalschool.minedu να: εσωτερικών χώρων και σπιτιών σε διάφορες χώρες ή .gov.gr Περιγράφουν το πρόβλημα κατοικιών. περιοχές της πατρίδας μας και Βιβλίο μαθητή, Φυσικά Ε’, της θέρμανσης – ψύξης Ο ρόλος του ήλιου, των συγκεντρώνουν πληροφορίες, σελ. 44. εσωτερικών χώρων. θερμαντικών και ψυκτικών σχετικά με τα υλικά και τον http://www.youtube.com/ μηχανών. τρόπο θέρμανσης και ψύξης watch?v=PGFQ009Ix9w τους. Πολυμεσικό εκπαιδευτικό Διατυπώνουν υποθέσεις, να υλικό Σύνθετου οργανώνουν, να Εργαστηριακού επεξεργάζονται και να Περιβάλλοντος (ΣΕΠ). αναλύουν πληροφορίες, με στόχο την επίλυση του προβλήματος της θέρμανσης – ψύξης εσωτερικών χώρων.Ενότητα 2.2: Μέτρηση θερμοκρασίαςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 1 ώρα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να Θερμόμετρα. Πραγματοποιούν μετρήσεις http://digitalschool.minedu χρησιμοποιούν όργανα και θερμοκρασίας διαφορετικών .gov.gr κλίμακες μέτρησης της Μέτρηση θερμοκρασίας. υλικών. Σφάλματα μέτρησης. Βιβλίο μαθητή, Φυσικά Ε΄, θερμοκρασίας και να σελ. 43,45. αναπτύξουν δεξιότητες Κλίμακες μέτρησης. Κατασκευάζουν κλίμακες Τετράδιο εργασιών, πειραματισμού. μέτρησης. Φυσικά Ε΄, σελ. 70-73. Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον (ΣΕΠ).Ενότητα 2.3: Φαινόμενο θερμικής αλληλεπίδρασης – Θερμική αγωγιμότητα υλικώνΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να Φαινόμενα θερμικής Εκτελούν πραγματικά και http://digitalschool.minedu χρησιμοποιούν το μοντέλο αλληλεπίδρασης εικονικά πειράματα διάδοσης .gov.gr «Σώμα υψηλότερης θερμότητας. Βιβλίο μαθητή, Φυσικά Ε΄, θερμοκρασίας – Σώμα Θερμική ισορροπία σελ. 42. χαμηλότερης θερμοκρασίας», για να Διάκριση θερμότητας και Χρησιμοποιούν μοντέλα, για να Τετράδιο εργασιών, ερμηνεύουν και να θερμοκρασίας ερμηνεύσουν και να Φυσικά Ε΄, σελ. 74-78. προβλέπουν το φαινόμενο προβλέψουν τη θερμική Σύνθετο Εργαστηριακό της θερμικής συμπεριφορά των υλικών. περιβάλλον (ΣΕΠ). αλληλεπίδρασης. Μ.Α.Θ.Η.Μ.Α. 72
  • 87. Ενότητα 2.4: Αλλαγή κατάστασης των υλικώνΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να Θερμική αγωγιμότητα Πραγματοποιούν πειράματα σε http://digitalschool.minedu διακρίνουν και να ελέγχουν υλικών πραγματικό εργαστήριο, για να .gov.gr τις μεταβλητές, που διακρίνουν τη θερμική Βιβλίο μαθητή, Φυσικά Ε΄, καθορίζουν τη διάδοση της αγωγιμότητα ως βασική ιδιότητα σελ. 46-55. θερμότητας, τη συστολή, τη των υλικών. Τετράδιο εργασιών, διαστολή και την αλλαγή Φυσικά Ε΄, σελ. 78-92. κατάστασης των υλικών και Ταξινομούν τα διάφορα σώματα http://www.pi- να εντοπίζουν σχέσεις μεταξύ Αγωγοί – Μονωτές σε μονωτές και αγωγούς schools.gr/software/dimoti τους. θερμότητας. ko/fysika-E-ST.zip http://www.bbc.co.uk/scho Τρόποι διάδοσης Εκτελούν πειράματα με απλά ols/scienceclips/ages/8_9/s θερμότητας υλικά διαστολής και συστολής olid_liquids.shtml αερίων, υγρών και στερεών http://www.bbc.co.uk/scho σωμάτων. ols/scienceclips/ages/8_9/k eeping_warm.shtml Διαστολή – συστολή Χρησιμοποιούν μοντέλα από το http://www.bbc.co.uk/scho σωμάτων μικρόκοσμο, για την ερμηνεία ols/scienceclips/ages/9_10/ της διαστολής και συστολής των changing_state.shtml υλικών. http://www.bbc.co.uk/scho ols/scienceclips/ages/9_10/ Αλλαγή κατάστασης των Εκτελούν πραγματικά και gases_fs.shtml υλικών: εικονικά πειράματα σε http://phet.colorado.edu/e τήξη – πήξη προσομοιωμένα περιβάλλοντα, n/simulation/states-of- εξάτμιση – υγροποίηση εντοπίζουν και χειρίζονται matter βρασμός μεταβλητές, που αφορούν την αλλαγή κατάστασης των υλικών.Ενότητα 2.5: Τεχνολογικές εφαρμογές – ΠροστασίαΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 1 ώρα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Τεχνολογικές εφαρμογές: Αναφέρουν τεχνολογικά http://digitalschool.minedu να: αντικείμενα σύγχρονα και του .gov.gr Αναζητούν πληροφορίες πυρίμαχα σκεύη, παρελθόντος, στα οποία Βιβλίο μαθητή, Φυσικά Στ΄, σχετικές με τις θερμικές στολές πυροσβέστη, βρίσκουν εφαρμογή οι θερμικές σελ. 46-51. ιδιότητες των υλικών και να αστροναύτη, δύτη, ιδιότητες των υλικών. Ανακαλύπτω τις μηχανές αναγνωρίζουν εφαρμογές πήλινες στάμνες, http://www.metacafe.com/ τους σε αντικείμενα τέχνης θερμός, Συζητούν για τη σημασία της watch/815381/heat_art/ και τεχνολογίας γύρω τους. τηλεθέρμανση, λειτουργία των τεχνολογικών igloo Εσκιμώων, αντικειμένων στην καθημερινή Χρησιμοποιούν με ασφάλεια θερμογραφία. ζωή. στην καθημερινή τους ζωή http://www.ekab.gr/therm απλά τεχνολογικά προϊόντα Συζητούν για τη σχέση της opliksia.html με βάση τις θερμικές θερμότητας στην τέχνη (π.χ. http://www.ekab.gr/pageto ιδιότητες των υλικών, από τα Πρώτες βοήθειες και μέτρα θερμά-ψυχρά χρώματα, s.html οποία είναι προστασίας για: θερμογραφία κ.λπ.). http://www.ekab.gr/kaysw κατασκευασμένα. θερμοπληξία-υποθερμία, nas.html πυρκαγιές, Συγκεντρώνουν πληροφορίες για παγετός. τεχνολογικά αντικείμενα και επεξεργάζονται οδηγίες, που αφορούν περιπτώσεις θερμοπληξίας, υποθερμίας, πυρκαγιών, παγετού. 72
  • 88. Ενότητα 3: Τεχνολογικές Εφαρμογές της ΕνέργειαςΕνότητα 3.1: Κατασκευή απλών μηχανώνΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να μπορούν να Κατασκευή απλών Κατασκευές: http://digitalschool.minedu κατασκευάζουν μηχανών αυτοκινητάκια, καραβάκια, .gov.gr/modules/document μηχανές/συσκευές με απλά τρένα, γερανοί, που κινούνται με /file.php/DSGL101/Διδακτικ υλικά και μέσα, οι οποίες τη χρήση λάστιχων, ελατηρίων, ό%20Πακέτο/Βιβλίο χρησιμοποιούν διαφορετικές απλών μοτέρ, μπαταριών, %20Μαθητή/Kefalaio_1.pdf πηγές ενέργειας και φωτοηλεκτρικών, κ.ά. Στη σελίδα 35 μπορείτε να επιφέρουν διαφορετικά βρείτε παράδειγμα αποτελέσματα. Συστήματα χρήσης ανανεώσιμων κατασκευής ηλιακού πηγών ενέργειας, όπως ηλιακοί φούρνου. φούρνοι, ηλιακός θερμοσίφωνας, ανεμογεννήτρια, http://tinanantsou.blogspot ηλεκτρικό αυτοκίνητο, κ.ά. .com Εδώ μπορείτε να βρείτε παραδείγματα κατασκευών με απλά υλικά, σχετικά με θέματα περιβάλλοντος και ενέργειας. http://www.amazon.com/b ? ie=UTF8&node=166054011 Εδώ μπορείτε να βρείτε παιχνίδια και κατασκευές με ελατήρια. http://solarcooking.wikia.c om/wiki/Minimum_Solar_B ox_Cooker Εδώ μπορείτε να βρείτε οδηγίες για την κατασκευή ηλιακού φούρνου. 72
  • 89. Ενότητα 3.2: Λιγότερη ενέργεια για τις ίδιες ανάγκες και επιθυμίεςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Λιγότερη ενέργεια για τις Υπολογίζουν το ενεργειακό http://digitalschool.minedu να: ίδιες ανάγκες και επιθυμίες αποτύπωμα του σπιτιού ή/και .gov.gr/modules/document «Διαβάζουν» το λογαριασμό του σχολείου με τη χρήση /file.php/DSDIM- του ηλεκτρικού ρεύματος του κατάλληλου λογισμικού. E107/Διδακτικό σπιτιού τους. %20Πακέτο/Βιβλίο Μελέτη περίπτωσης: %20Μαθητή/kefalaio_3.pdf Συσχετίζουν τη χρήση της - συζητούν, προτείνουν και Στη σελίδα 27 μπορείτε να ενέργειας με βάση την ελέγχουν εναλλακτικούς βρείτε πληροφορίες για τον κάλυψη των αναγκών και τρόπους, για τον περιορισμό της τρόπο, που πληρώνουμε επιθυμιών τους. χρήσης ενέργειας στο σπίτι ή στο την ηλεκτρική ενέργεια. σχολείο Υπολογίζουν, πόση ενέργεια -συγκρίνουν ενεργειακές ετικέτες WWF – Ελλάς: χρησιμοποιούν οι συσκευές ηλεκτρικών οικιακών συσκευών http://www.wwf.gr στο σπίτι τους, για ένα -επιχειρηματολογούν για τα Μπορείτε να υπολογίσετε ορισμένο χρονικό διάστημα. πλεονεκτήματα και το ενεργειακό αποτύπωμα. μειονεκτήματα συσκευών Προτείνουν λύσεις, για τη διαφορετικής ενεργειακής ΤΕΙ Σερρών: χρήση λιγότερης ενέργειας απόδοσης (αρχικό και τελικό http://www.dipe-serron.gr/ στην κάλυψη των ίδιων κόστος). co2schools/ αναγκών και επιθυμιών τους. Εδώ μπορείτε να Επισκόπηση απόψεων: υπολογίσετε το οικολογικό έρευνα μεταξύ μαθητών και αποτύπωμα του σχολείου. γονέων στο περιβάλλον, σχετικά με τις καθημερινές τους συνήθειες, όσον αφορά τη χρήση ενέργειας.Ενότητα 3.3: Ο ενεργειακός πλούτος της χώρας μας στο παρόν και στο μέλλονΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να ικανοί να Ο ενεργειακός πλούτος της Συμπληρώνουν τον ενεργειακό http://digitalschool.minedu συλλέγουν, να χώρας μας στο παρόν και χάρτη της χώρας. .gov.gr/modules/document επεξεργάζονται και να στο μέλλον: (2 ώρες) /file.php/DSGL101/Διδακτικ αναλύουν πληροφορίες Εντοπίζουν στο χάρτη τις ό%20Πακέτο/Βιβλίο σχετικές με τον ενεργειακό λιγνίτης περιοχές της Ελλάδας, που είναι %20Μαθητή/Kefalaio_1.pdf πλούτο της χώρας μας. πετρέλαιο πλούσιες σε λιγνίτη και ήλιος πετρέλαιο. Στις σελίδες 18, 28 και 35 άνεμος μπορείτε να βρείτε υδατοπτώσεις Συλλέγουν πληροφορίες και πληροφορίες για την κύματα συζητούν για τα πλεονεκτήματα ύπαρξη πετρελαίου, λιγνίτη γεωθερμία της Ελλάδας σε σχέση με τις και ανανεώσιμων πηγών βιομάζα ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ενέργειας αντίστοιχα στην (ήλιος, άνεμος, κύματα, βιομάζα, Ελλάδα. γεωθερμία). http://www.youtube.com/ watch?v=coWQ1R2r5MY Εκπαιδευτικό φιλμ με θέμα: «Το ταξίδι της ηλεκτρικής ενέργειας». 72
  • 90. Ενότητα 3.4: Η ενέργεια στους ζωντανούς οργανισμούςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 12 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Η ενέργεια στους Επίσκεψη σε κοντινό Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά να: ζωντανούς οργανισμούς οικοσύστημα με σκοπό την ΣΤ Δημοτικού καταγραφή οργανισμών και την Βιβλίο Μαθητή - Κεφάλαιο Διακρίνουν τις ομάδες των Η τροφή ως καύσιμο υλικό/ τοποθέτησή τους σε απλές 5: Τα ζώα σπονδυλωτών (ψάρια, παραγωγός ενέργειας τροφικές αλυσίδες. Τετράδιο εργασιών – αμφίβια, ερπετά, πτηνά, στους ζωντανούς Ενότητα: Τα ζώα (σελ. θηλαστικά). οργανισμούς. 83-96) Διακρίνουν τα θηλαστικά σε http://digitalschool.minedu χορτοφάγα και σαρκοφάγα .gov.gr/modules/units/? και συσχετίζουν το είδος της id=122 τροφής με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε ομάδας, αλλά και με το Εναλλακτικό διδακτικό περιβάλλον στο οποίο ζουν. πακέτο http://www.primedu.uoa.g r/sciedu/BIBLIO/bookStude nts/animal.pdfΕνότητα 3.5: Οικοσύστημα: τροφικές σχέσεις, τροφικές αλυσίδεςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 5 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Οικοσύστημα: τροφικές Επίσκεψη σε κοντινό Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά να: σχέσεις, τροφικές αλυσίδες οικοσύστημα με σκοπό την ΣΤ Δημοτικού καταγραφή οργανισμών και την Βιβλίο Μαθητή – Κεφάλαιο Αναγνωρίζουν την τροφή ως τοποθέτησή τους σε απλές Οικοσυστήματα (σελ. πηγή ενέργειας των τροφικές αλυσίδες. 74-76) οργανισμών. Τετράδιο εργασιών – Ενότητα: Οικοσυστήματα Διακρίνουν τους (σελ. 98-101) οργανισμούς σε http://digitalschool.minedu αυτότροφους και .gov.gr/modules/units/? ετερότροφους. id=123 Περιγράφουν απλές τροφικές αλυσίδες και να αναφέρουν προβλήματα του περιβάλλοντος, που μπορεί να τις επηρεάσουν. 72
  • 91. Ενότητα 3.6: Το ταξίδι της ενέργειας στον ανθρώπινο οργανισμόΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 7 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Το ταξίδι της ενέργειας Εντοπίζουν στο σώμα τους τη Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά να: στον ανθρώπινο θέση της καρδιάς. ΣΤ Δημοτικού οργανισμό: κυκλοφορικό Ομαδική δραστηριότητα Βιβλίο Μαθητή – Κεφάλαιο Αναφέρουν τα όργανα του και πεπτικό σύστημα στον κατασκευής εννοιολογικού χάρτη Κυκλοφορικό σύστημα πεπτικού συστήματος και τα άνθρωπο. σχετικού με τη μορφολογία και (σελ. 86-90 & 92) συσχετίζουν με τις τη λειτουργία του κυκλοφορικού Τετράδιο εργασιών – λειτουργίες που επιτελούν. α Κυκλοφορικό σύστημα συστήματος. Ενότητα: Κυκλοφορικό στον άνθρωπο. (3 ώρες) σύστημα (σελ. 114-120) Διακρίνουν τους http://digitalschool.minedu διαφορετικούς τύπους .gov.gr/modules/units/? δοντιών και αναφέρουν το id=126 ρόλο τους στη μάσηση. Αναφέρουν συνήθειες που Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά συμβάλλουν στην καλή Ομαδική κατασκευή Ε’ Δημοτικού λειτουργία του πεπτικού β Πεπτικό σύστημα στον επιδαπέδιου επίπεδου παζλ του Βιβλίο Μαθητή – Κεφάλαιο συστήματος και στην υγεία άνθρωπο (4 ώρες) πεπτικού συστήματος (σε φυσικό Πεπτικό σύστημα των δοντιών. μέγεθος). Μικρές ομάδες Τετράδιο εργασιών – αναλαμβάνουν την κατασκευή Ενότητα: Πεπτικό σύστημα ακριβούς αναπαράστασης ενός http://digitalschool.minedu οργάνου και ταυτόχρονα .gov.gr/modules/units/? μελετούν τις λειτουργίες του id=322 οργάνου. Σύνθεση με την τάξη σε ολομέλεια και παρουσίαση των σχετικών πληροφοριών από Εναλλακτικό διδακτικό διαφορετικά μέλη της ομάδας πακέτο απαντώντας σε ερωτήσεις του http://www.primedu.uoa.g συντονιστή («Τι είναι;», «Τι r/sciedu/BIBLIO/bookStude κάνει;», «Τι παθαίνει;»). nts/ peptiko.pdf «Πώς να σχεδιάσω υγιεινά γεύματα» (Ομαδική Εναλλακτικό διδακτικό δραστηριότητα). πακέτο Ενδιάμεσα υγιεινά φαγητά http://www.primedu.uoa.g (κατασκευή αφίσας – ελκυστική r/sciedu/BIBLIO/bookStude παρουσίαση ενδιάμεσων nts/entheto_e1.pdf, γευμάτων). σελίδες 166-6 ΥΠΕΠΘ – Πανεπιστήμιο Κρήτης (2000) Αγωγή Υγείας – Διατροφή και Υγεία. ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ (Οδηγός για Εκπαιδευτικούς – Βιβλίο του μαθητή – CD- ROM) 72
  • 92. Ενότητα 4: Ηλεκτρικά και Μαγνητικά ΦαινόμεναΕνότητα 4.1: Από τα παιχνίδια με μαγνήτες… σε πειράματα με ηλεκτρικά και μαγνητικά φαινόμεναΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Ελκτικές/απωστικές Διερευνητική – πειραματική Τετράδιο εργασιών Φυσικά να: δυνάμεις από επαφή – από δραστηριότητα, με την οποία οι Στ΄ Δημοτικού σελ. 122 – απόσταση μαθητές φέρνουν κοντά δύο 125 Διερευνούν τις ελκτικές μαγνήτες πρώτα τους http://digitalschool.minedu δυνάμεις, που ετερώνυμους πόλους και στη .gov.gr/courses/DSGL101/ αναπτύσσονται από τους συνέχεια τους ομώνυμους. μαγνήτες από επαφή και από Μαγνήτες, ρινίσματα απόσταση. Οι μαθητές φέρνουν κοντά σε σιδήρου, συνδετήρες, ένα μαγνήτη μικρά σιδερένια καρφίτσες κ.λπ.. Υποστηρίζουν ότι οι ελκτικές αντικείμενα (ρινίσματα ή δυνάμεις στους πόλους των συνδετήρες) και παρατηρούν σε μαγνητών είναι μεγαλύτερες. ποια σημεία η έλξη είναι πιο ισχυρή. Οι μαθητές να είναι ικανοί Γήινος μαγνητισμός Προσανατολίζουν ένα μαγνήτη Τετράδιο εργασιών Φυσικά να: με τη βοήθεια του γήινου Στ΄ Δημοτικού σελ. 126 – Ανιχνεύσουν ότι η γη μαγνητισμού. Ισορροπούν μια 128 συμπεριφέρεται ως μαγνητική βελόνα στη βάση της. http://digitalschool.minedu μαγνήτης. .gov.gr/courses/DSGL101/ Κατασκευάζουν μια απλή πυξίδα. Χρειαζόμαστε: Ένα ποτήρι Πυξίδα Κατασκευή γεμάτο με νερό, ένα μικρό Βάζουμε το χαρτομάντηλο ή το κομμάτι από ένα Διαπιστώσουν ότι ένας χαρτάκι με προσοχή μέσα στο χαρτομάντηλο ή ένα μικρό μαγνήτης (μαγνητική βελόνα) ποτήρι με το νερό, έτσι, ώστε να κομμάτι χαρτιού, ένα προσανατολίζεται προς τους επιπλέει. μαγνήτη, μία βελόνα και μαγνητικούς πόλους της γης. Μαγνητίζουμε τη βελόνα, ένα μολύβι. τρίβοντάς την επάνω στο μαγνήτη. Διαδίκτυο, Λογισμικό ΓΑΙΑ, Μαγνητίζουν ένα σιδερένιο Βάζουμε με πολύ προσοχή τη http://edsoft.cti.gr/edsoft/l αντικείμενο. βελόνα επάνω στο χαρτάκι. ogismika/gaia.html Σπρώχνουμε σιγά - σιγά το Δημιουργία webquest. χαρτάκι με ένα μολύβι, ώστε να http://webquest.gr/ βυθιστεί. Έτοιμη η πυξίδα μας. Για τον έλεγχο της πυξίδας: Παρατηρούμε ότι η βελόνα http://www.youtube.com/ προσανατολίζεται προς το watch? Βορρά. v=6UDOgSzoPHU&feature= related Συσχετίσουν το ρόλο της Ο ρόλος της πυξίδας στη Οι μαθητές μετακινούν εικονικά πυξίδας με την ανάπτυξη των ζωή του ανθρώπου μια πυξίδα σε διάφορα μέρη Στο λογισμικό ΓΑΙΑ και στην ταξιδιών και τις μεγάλες πάνω και έξω από τη γη με τη ενότητα Gilbert οι μαθητές ανακαλύψεις. βοήθεια αντίστοιχου λογισμικού. τοποθετούν μαγνητικές βελόνες γύρω από τη γη Υποστηρίξουν τη συμβολή Οι μαθητές με τη συμβολή του (terella –λατινικά «μικρή της πυξίδας στην ανάπτυξη εκπαιδευτικού διεξάγουν γη»). Παρατηρούν, της τεχνολογίας. ερευνητικό σχέδιο εργασίας καταγράφουν, συζητούν σχετικά με τη συμβολή της τον προσανατολισμό των Συνδέσουν την πυξίδα με τα πυξίδας στην πραγματοποίηση πυξίδων. σύγχρονα μέσα πλοήγησης. Η πυξίδα και τα σύχρονα μεγάλων ταξιδιών. Εργάζονται μέσα πλοήγησης ομαδικά, συζητούν, http://el.wikipedia.org/wiki παρουσιάζουν τα ευρήματα και /%CE%A0%CF%85%CE%BE τις απόψεις τους με τη βοήθεια %CE%AF%CE%B4%CE%B1 λογισμικών εννοιολογικής χαρτογράφησης κ.ά. http://el.wikipedia.org/wiki 72
  • 93. /GPS Συνδέουν τις μεγάλεςανακαλύψεις με την εφεύρεση http://www.hellaspath.gr/i της ναυτικής πυξίδας. ndex.php?p=2 Εργάζονται ομαδικά και συζητούν, παρουσιάζουνευρήματα και τις απόψεις τους με τη βοήθεια λογισμικώνεννοιολογικής χαρτογράφησης, web quest κ.ά. 72
  • 94. Ενότητα 4.2: Στις… λεωφόρους των φορτίωνΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Ηλεκτροστατικές δυνάμεις Οι μαθητές πειραματίζονται με Τετράδιο εργασιών Φυσικά να: Έλξη - άπωση την ανάπτυξη ηλεκτροστατικών Ε΄ Δημοτικού ΦΕ1 σελ. 94 - ελκτικών ή απωστικών δυνάμεων 97 Διακρίνουν τη μαγνητική από με απλά υλικά. http://digitalschool.minedu την ηλεκτροστατική έλξη. Στερεώνουν ένα πλαστικό .gov.gr/courses/DSDIM- καλαμάκι με μία πινέζα, έτσι E107/ Αναφέρουν περιπτώσεις που ώστε να μπορεί να κινείται να αναδεικνύουν την άσκηση ελεύθερα. Στη συνέχεια, τρίβουν Πλαστικά καλαμάκια, ηλεκτρικών δυνάμεων από με ένα χαρτομάντηλο ή με χαρτάκια, κλωστή, απόσταση. μάλλινο ύφασμα ένα άλλο χαρτομάντηλο, μάλλινο καλαμάκι και στη συνέχεια το ύφασμα πλησιάζουν σε αυτό, που μπορεί να κινείται ελεύθερα. Αναγνωρίζουν το Με τη βοήθεια λογισμικών συμβολισμό των φορτίων σε Θετικά και αρνητικά ερμηνεύουν την ηλεκτροστατική Στη διεύθυνση θετικό και αρνητικό. φορτία έλξη και άπωση. http://phet.colorado.edu/el Οι μαθητές με απλά υλικά /simulations/translated/el Διαπιστώνουν/ σχεδιάζουν και εκτελούν Προσομοίωση Μπαλόνια συμπεραίνουν πειραματικά αντίστοιχες δραστηριότητες. και Στατικός Ηλεκτρισμός ότι τα ετερώνυμα φορτισμένα σώματα Με τη βοήθεια λογισμικού, οι έλκονται και τα ομώνυμα μαθητές διαπιστώνουν την απωθούνται. ηλέκτριση των σωμάτων με τριβή. Συσχετίζουν το πλεόνασμα / Ηλέκτριση έλλειμμα φορτίων με την Δραματοποιούν τον τρόπο ηλέκτριση των σωμάτων. ηλέκτρισης. Οι μαθητές να είναι ικανοί να Ατμοσφαιρικός Συγκεντρώνουν και μελετούν Εκπαιδευτική τηλεόραση αναγνωρίζουν το ηλεκτρισμός πληροφορίες για την έρευνα του Κεραυνός, μαγεία και δέος αλεξικέραυνο ως μέσο Β. Φραγκλίνου στα ηλεκτρικά http://www.edutv.gr/index. προστασίας από τους Αλεξικέραυνο φαινόμενα και ιδιαίτερα για το php? κεραυνούς. πείραμα με τον κεραυνό. option=com_content&task= view&id=399&Itemid=72 Οι μαθητές μα υιοθετήσουν Προστασία από τους Εντοπίζουν αλεξικέραυνα στην στάσεις και συμπεριφορές κεραυνούς περιοχή τους, συζητάνε για το ή εναλλακτικά προστασίας δικής τους και ρόλο και τη σημασία τους. http://vod.sch.gr/video/vie των συσκευών από τους w/466 κεραυνούς. Έρευνα πεδίου. http://www.gscp.gr/games/ kataigida5.htm Εναλλακτικό Διδακτικό Πακέτο - Φυσικές Επιστήμες Ε Δημοτικού - Βιβλίο Μαθητή – ενότητα ηλεκτρισμός στη διεύθυνση: http://digitalschool.minedu .gov.gr/courses/DSDIM- E107/ 72
  • 95. Ενότητα 4.3: ΗλεκτρομαγνητισμόςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να γνωρίζουν Ηλεκτρομαγνητισμός Συγκεντρώνουν και μελετούν Τετράδιο εργασιών Φυσικά στοιχεία από την ιστορία των πληροφορίες, αξιοποιώντας Στ΄ Δημοτικού ΦΕ3 σελ. 129 επιστημών (τις προσπάθειες Σχέση ηλεκτρικών και ηλεκτρονικές και έντυπες πηγές - 130 των επιστημόνων να μαγνητικών φαινομένων πληροφόρησης, όπως είναι η http://digitalschool.minedu ανακαλύψουν τη σχέση μελέτη κειμένων για την εξέλιξη .gov.gr/courses/DSGL101/ μεταξύ των ηλεκτρικών και των επιστημονικών ιδεών και μαγνητικών φαινομένων– τεχνολογικών καινοτομιών. http://el.wikipedia.org πείραμα Oersted). Επαναλαμβάνουν το πείραμα http://www.magnet.fsu. του Oersted με τη βοήθεια edu/education/ λογισμικών αλλά και με tutorials/java/ πραγματικά υλικά. oersted/index.htm Εφαρμόζουν τη νέα γνώση σε Υλικά: καλώδια, μπαταρία, συνθήκες της καθημερινής ζωής μαγνητική βελόνα (π.χ. οι πυξίδες επηρεάζονται και δε λειτουργούν κοντά σε καλώδια υψηλής τάσης). Να είναι ικανοί να Ηλεκτρομαγνήτης. Οι μαθητές πειραματίζονται Τετράδιο εργασιών Φυσικά κατασκευάζουν έναν απλό (η ανακάλυψη του Oersted κατασκευάζοντας ένα πηνίο. Στ΄ Δημοτικού ΦΕ3 σελ. 130 ηλεκτρομαγνήτη οδήγησε στην κατασκευή Κατασκευή πηνίου: Οι μαθητές - 132 του ηλεκτρομαγνήτη) τυλίγουν γύρω από ένα μολύβι, http://digitalschool.minedu όσες περισσότερες φορές .gov.gr/courses/DSGL101/ μπορούν, ένα καλώδιο μονωμένο (συνιστάται καλώδιο Προσομοίωση «Εργαστήριο περιέλιξης). Βγάζουν το μολύβι Ηλεκτρομαγνητισμού από τη θέση, έτσι ώστε το Faraday» καλώδιο να διατηρήσει το σχήμα http://phet.colorado.edu/el που έχει πάρει. Το πηνίο είναι /simulations/translated/el Να γνωρίσουν το ρόλο και τη έτοιμο. σημασία των Κατασκευή οι μαθητές δοκιμάζουν ηλεκτρομαγνητών στις ηλεκτρομαγνήτη Οι μαθητές κατασκευάζουν έναν έναν ηλεκτρομαγνήτη. σύγχρονες συσκευές. ηλεκτρομαγνήτη με πραγματικά http://www.nelsonthornes. υλικά και δοκιμάζουν το μοντέλο com/secondary/science/sci που κατασκεύασαν. net/scinet/electric/magnets /making.htm Οι μαθητές κατασκευάζουν εικονικά το μοντέλο του http://www.nelsonthornes. ηλεκτρομαγνήτη και com/secondary/science/sci πειραματίζονται. net/scinet/electric/magnets /core.htm Εφαρμογές του ηλεκτρομαγνήτη στην καθημερινή ζωή Ηλεκτρικό κουδούνι: Να αναφέρουν εφαρμογές Εφαρμογές Οι μαθητές αναφέρουν και http://www.footprints- των ηλεκτρομαγνητών. ηλεκτρομαγνητών συζητούν διάφορες εφαρμογές science.co.uk/electricbell.ht του ηλεκτρομαγνήτη στην m καθημερινή ζωή. http://www.bbc.co.uk /schools/ks3bitesize/scienc e/ energy_electricity_forces/ magnets_electric_ effects/revise5.shtml 72
  • 96. Ενότητα 4.4: Οι μεγάλες ανακαλύψεις που άλλαξαν τον κόσμο μας - FaradayΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 6 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να γνωρίζουν Ηλεκτροκινητήρες - Συγκεντρώνουν και μελετούν Βιβλίο μαθητή: Φυσικά Στ΄ στοιχεία από την ιστορία των ηλεκτρογεννήτριες πληροφορίες, αξιοποιώντας Δημοτικού, σελ. 100 – 101 επιστημών σχετικά με την ηλεκτρονικές και έντυπες πηγές http://digitalschool.minedu ανακάλυψη του ηλεκτρικού πληροφόρησης, όπως είναι η .gov.gr/courses/DSGL101/ κινητήρα και της γεννήτριας μελέτη κειμένων για την εξέλιξη http://el.wikipedia.org/wiki από το Faraday. των επιστημονικών ιδεών και /?u= τεχνολογικών καινοτομιών. Οι μαθητές να είναι ικανοί Κατασκευάζουν με απλά υλικά Προσομοίωση «Εργαστήριο να: Κατασκευή έναν απλό κινητήρα. Ηλεκτρομαγνητισμού ηλεκτροκινητήρα Faraday» Κατασκευάζουν με απλά Τυλίγουμε το καλώδιο, για να http://phet.colorado.edu/el υλικά έναν απλό κινητήρα φτιάξουμε ένα πηνίο, δηλαδή το /simulations/translated/el και να περιγράφουν τα μέρη μέρος του κινητήρα που θα του. κινείται. Για την καλύτερη Μια μπαταρία (9 V) κατασκευή του, το τυλίγουμε σε Ένα ισχυρό μαγνήτη μια κυλινδρική μορφή σπειρών, Καλώδιο περιέλιξης με τη βοήθεια ενός στυλό ή μιας (μονωμένο) μικρής μπαταρίας ΑΑΑ. Περιγράφουν τη λειτουργία Αφήνουμε μερικά εκατοστά του του ηλεκτρικού κινητήρα. καλωδίου ελεύθερα στο κάθε άκρο του και τυλίγουμε 25 ή 30 http://www.youtube.com/ φορές, ώστε να δημιουργήσουμε watch?v=Lvh- το πηνίο. UlGBqBU&feature=related Το επόμενο βήμα είναι να γίνουν τα δύο στηρίγματα των αξόνων. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε δύο απλούς συνδετήρες και τους στερεώνουμε σε μια βάση με μονωτική ταινία ή απλώς στους πόλους μιας μπαταρίας. Φέρνουμε κοντά ένα μαγνήτη και συνδέουμε το πηνίο με τους πόλους της μπαταρίας. Οι μαθητές να είναι ικανοί να Δημιουργία ηλεκτρικού Διερευνητικού τύπου Τετράδιο εργασιών Φυσικά εξαγάγουν συμπεράσματα με ρεύματος: δραστηριότητα: Οι μαθητές Στ΄ Δημοτικού ΦΕ4 σελ. πειραματικές διαδικασίες ότι ηλεκτρογεννήτρια κινούν ένα μαγνήτη μέσα σε ένα 133-134 μπορούμε να πηνίο και με τη βοήθεια μιας http://digitalschool.minedu δημιουργήσουμε ηλεκτρικό απλής πυξίδας ή ενός .gov.gr/courses/DSGL101/ ρεύμα με την κίνηση αγωγού γαλβανόμετρου διαπιστώνουν Προσομοίωση «Εργαστήριο σε μαγνητικό πεδίο. ότι με την κίνηση αγωγού σε Ηλεκτρομαγνητισμού μαγνητικό πεδίο μπορούμε να Faraday» δημιουργήσουμε ηλεκτρικό http://phet.colorado.edu/el ρεύμα. /simulations/translated/el Εκτελούν τις προσομοιώσεις. http://www.seilias.gr/index .php? option=com_content&task= view&id=27&Itemid=32&ca tid=20 http://www.footprints- science.co.uk/power.htm 72
  • 97. Συσχετίζουν την Παραγωγή και μεταφορά Οι μαθητές περιγράφουν τον Τετράδιο εργασιών Φυσικάηλεκτρογεννήτρια ως βασικό ηλεκτρικής ενέργειας τρόπο λειτουργίας των Στ΄ Δημοτικού ΦΕ4 σελ. στοιχείο των εργοστασίων εργοστασίων παραγωγής 133-134 παραγωγής ηλεκτρικής ηλεκτρικής ενέργειας και τη http://digitalschool.minedu ενέργειας. διαδικασία μεταφοράς .gov.gr/courses/DSGL101/ ηλεκτρικού ρεύματος στις κατοικίες. http://www.footprints- science.co.uk/power.htm Περιγράφουν τον τρόπο Οι μαθητές συζητούν τη σημασία μεταφοράς της ηλεκτρικής της χρήσης του ηλεκτρικού http://www.energolab.grενέργειας από τα εργοστάσια ρεύματος στον σύγχρονο στις κατοικίες. πολιτισμό. http://www.youtube.com / Δημιουργούν αφίσα για την watch?v=coWQ1R2r5MY προστασία μας από το ηλεκτρικό ρεύμα αλλά και για την . προστασία των ηλεκτρικών http://www.dei.gr/ συσκευών. Documents2/ EMPORIKA %20ENTYPA /DEH Εκτιμούν τη σημασία των Συγκεντρώνουν και μελετούν %20orthologiki_ ανακαλύψεων του Faraday πληροφορίες, αξιοποιώντας new_01.pdf στο σύγχρονο πολιτισμό. ηλεκτρονικές και έντυπες πηγές http://www.energolab.gr πληροφόρησης, κατασκευάζουν /index.asp?c=42 αφίσα και έντυπα για την ευαισθητοποίηση της κοινότητας και προτείνουν τρόπους εξοικονόμησης της ηλεκτρικής ενέργειας. 72
  • 98. Προτάσεις για συνθετικές εργασίεςΦτιάχνω δείκτες οξύτητας από φυσικά προϊόνταΟι μαθητές φτιάχνουν δείκτες οξύτητας από κόκκινο λάχανο και από τσάι. Χρησιμοποιούν τον δείκτη πουέφτιαξαν για να ελέγξουν την οξύτητα διαφόρων υλικών (νερό βρύσης, ξύδι, υδατικό διάλυμα μαγειρικήςσόδας, αραιό διάλυμα απορρυπαντικού). Χρησιμοποιούν πεχαμετρικό χαρτί για να δουν την ποικιλία τωνχρωμάτων (ουράνιο τόξο) που δίνουν οι δείκτες σε διάφορα υλικά.Μελετώ την επίδραση του pH του εδάφους στην ανάπτυξη των φυτών.Οι μαθητές μετρούν το pH υδατικών διαλύματων του χώματος διαφόρων εδαφών. Φυτεύουν σπόρους σεχώμα διαφορετικής οξύτητας και μελετούν την επίδραση του pH του εδάφους στην ανάπτυξη του φυτού.Προτείνουν τρόπους τροποποίησης του pH του εδάφους. Επισκέπτονται κατάστημα γεωργικών προϊόντωνκαι ρωτούν για τη καταλληλότητα του χώματος σε σχέση με το pH του για διάφορες καλλιέργειες.Ταξιδεύω με…. πυξίδαΟι μαθητές επεξεργάζονται διεπιστημονικά την πυξίδα με βάση την εννοιολογική σημασία που έχειαποκτήσει η λέξη στη σημερινή εποχή.Μελετούν τον τρόπο λειτουργίας της και κατασκευάζουν πυξίδες με απλά υλικά.Εξετάζουν την προσφορά της πυξίδας στη ναυσιπλοΐα και στην ανακάλυψη του Νέου Κόσμου.Συγκρίνουν την πυξίδα με τα σύγχρονα μέσα πλοήγησης και μελετούν τον τρόπο λειτουργίας τους.Στις… λεωφόρους των φορτίωνΟι μαθητές επεξεργάζονται διεπιστημονικά ηλεκτροστατικά φαινόμενα στην καθημερινή τους ζωής(στατικός ηλεκτρισμός, κεραυνοί, προστασία, ηλεκτρικές και μαγνητικές καταιγίδες).Υλοποιούν εντυπωσιακά πειράματα ηλεκτροστατικής.Οι μεγάλες ανακαλύψεις που άλλαξαν τον κόσμο μαςΟι μαθητές επεξεργάζονται διεπιστημονικά τις μεγάλες ανακαλύψεις και εφευρέσεις, που στηρίζονταιστον ηλεκτρομαγνητισμό και αποτελούν τη βάση του σύγχρονου πολιτισμού μας.Από την παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας έως τη χρήση των συσκευών στην καθημερινή τους ζωή(γεννήτριες, κινητήρες, ηλεκτρομαγνήτες).Τεχνολογικές Εφαρμογές της Ενέργειας – Ενεργειακό αποτύπωμαΟι μαθητές κατασκευάζουν μηχανές ή συσκευές με απλά υλικά. Αναζητούν το ενεργειακό αποτύπωμασυσκευών στη συσκευασία τους. Υπολογίζουν το ενεργειακό αποτύπωμά τους σε διάφορεςδραστηριότητες τους.Μαθήματα που εμπλέκονται: Γλώσσα, Μαθηματικά, Εικαστικά, Ιστορία, Φυσικές Επιστήμες, Τεχνολογία,Κοινωνικές Επιστήμες.Το «πράσινο» σπίτιΟι μαθητές προσπαθούν να κατασκευάσουν ένα βιοκλιματικό σπίτι.Διατυπώνουν υποθέσεις, για το ποια υλικά πρέπει να επιλέξουμε, την κατεύθυνση του σπιτιού κ.λπ.Συνεργάζονται σε ομάδες, εκτελώντας δραστηριότητες σχετικά με τις θερμικές και φωτεινές ιδιότητες τωνυλικών.Κατασκευάζουν ένα μοντέλο σπιτιού, λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα της έρευνάς τους.Ελέγχουν, αναθεωρούν, βελτιώνουν και παρουσιάζουν το μοντέλο τους στους άλλους.Μαθήματα που εμπλέκονται: Γλώσσα, Μαθηματικά, Εικαστικά, Φυσικές Επιστήμες, Τεχνολογία,Κοινωνικές Επιστήμες.Οι νερόμυλοιΕνδεικτικές υπο-ενότητες για διερεύνηση προτείνονται: «Η περιγραφή λειτουργίας του νερόμυλου-ητεχνολογία του νερόμυλου», «Οι νερόμυλοι στην Ελλάδα, περιοχές όπου υπάρχουν», «Η σημασία τους γιατην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή του τόπου σήμερα και παλαιότερα», «Οι νερόμυλοι και η 72
  • 99. σχέση τους με ένα υδροηλεκτρικό εργοστάσιο ή η σχέση τους με ένα ανεμόμυλο», «Η ιστορία τωννερόμυλων ως μηχανές σε παλιότερες εποχές», κ.ά.Οι μαθητές σε ομάδες συλλέγουν φωτογραφικό υλικό, video και κείμενα, που αναφέρονται στουςνερόμυλους. Προτείνεται επίσκεψη πεδίου σε νερόμυλο, που μπορεί να υπάρχει στην περιοχή. Παίρνουνσυνεντεύξεις από τους κατοίκους ή φορείς της περιοχής. Για τη σύνταξη και βελτίωση τωνερωτηματολογίων συνεργάζονται τόσο με τον εκπαιδευτικό όσο και μεταξύ τους. Επεξεργάζονται ταδεδομένα, που συνέλεξαν από τις συνεντεύξεις τους και συντάσσουν κείμενο σχετικό με τη λειτουργία τουνερόμυλου. Κατασκευάζουν μοντέλο νερόμυλου. Παρουσιάζουν, συγκρίνουν και αξιολογούν τααποτελέσματά τους, συζητούν τις μεθοδολογίες που ακολούθησαν, τα κείμενα που συνέθεσαν τηνποιότητα του φωτογραφικού υλικού καθώς και το μοντέλο του νερόμυλου.Οργάνωση έκθεσης εκτός και εντός του σχολικού περιβάλλοντος. Οι μαθητές εκθέτουν τα αποτελέσματατης εργασίας τους στους μαθητές του σχολείου, στους γονείς και τους κατοίκους της περιοχής τους. 72
  • 100. Πρόγραμμα Σπουδών για τη Στ΄ Δημοτικού ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΡΕΣ ΩΡΕΣ 1.1: Αναπαραγωγικό σύστημα 4 ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ 1.2: Αναπνευστικό σύστημα 41η ΕΝΟΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ – ΓΝΩΡΙΖΩ 14 ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΟΥ 1.3: Συσχέτιση λειτουργιών αναπνευστικού – πεπτικού – 6 κυκλοφορικού συστήματος: το αίμα 2.1: Η λειτουργία της ακοής 2 2.2: Το αυτί 2 2.3: Κατασκευή απλών μουσικών οργάνων και γνωριμία 2 με τα μουσικά όργανα διαφόρων πολιτισμών2η ΕΝΟΤΗΤΑ ΗΧΗΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ 16 2.4: Παραγωγή ήχου 2 2.5: Διάδοση και απορρόφηση του ήχου 4 2.6: Επιδράσεις των σύγχρονων τεχνολογικών 4 επιτευγμάτων στην ακοή του ανθρώπου 3.1: Ο ήλιος, πηγή φωτός 2 3.2: Το φως ταξιδεύει πάνω στην ακτίνα 4 3.3: Ανάκλαση και διάθλαση του φωτός 33η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΟ ΦΩΣ ΓΥΡΩ ΜΑΣ 13 3.4: Ουράνιο τόξο 1 3.5: Τα φυτά «στρέφονται» προς το φως 1 3.6: Όραση και μάτι 2 4.1: Δυνάμεις 3 4.2: Μετρώ τις δυνάμεις 2 4.3: Δυνάμεις από απόσταση και δυνάμεις με επαφή 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΩ ΜΕ ΤΙΣ 4.4: Η γη έλκει 24η ΕΝΟΤΗΤΑ 25 ΔΥΝΑΜΕΙΣ 4.5: Τριβή 2 4.6: Πίεση 6 4.7: Κινούμαι με ασφάλεια (2- 8 ώρες) 8 4.8: Η γη «τραβάει» τα φυτά 1 5.1: Η ενέργεια στα αντικείμενα 2 5.2: Η ενέργεια μεταφέρεται και αποθηκεύεται 2 ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ 5.3: Μπορεί η ενέργεια να έχει πολλά «πρόσωπα»; 25η ΕΝΟΤΗΤΑ 18 ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 5.4: Η ενέργεια διασκορπίζεται… 2 5.5: Η ενέργεια στα φυτά 8 5.6: Η ενέργεια στα καύσιμα και στα τρόφιμα 2 • Το φως γύρω μας από τεχνητές πηγές φωτισμού • Συνθετικές εργασίες για θέματα βιολογίας • ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ Ι: Η σχέση του ανθρώπου με τα άλλα ζώα ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ • ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΙΙ: Η σχέση ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ του ανθρώπου με τα φυτά • ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΙΙΙ: Η σχέση του ανθρώπου με τους μικροοργανισμούς • ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΙΙΙ: Η σχέση του ανθρώπου με τα οικοσυστήματα ΣΥΝΟΛΟ ΩΡΩΝ 86 72
  • 101. Ενότητα 1: Ανθρώπινος οργανισμός-Γνωρίζω το σώμα μουΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 14 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Αναπαραγωγικό σύστημα Συγκέντρωση ερωτήσεων για Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά να: όσα θα ήθελαν να μάθουν για ΣΤ Δημοτικού την αναπαραγωγή (ανώνυμα από Βιβλίο Μαθητή – Κεφάλαιο Αναγνωρίζουν τη σημασία το κάθε παιδί σε κουτί). Πρώτη Αναπαραγωγικό σύστημα της αναπαραγωγής. επεξεργασία από τον/την Τετράδιο εργασιών – εκπαιδευτικό και τυχαία Ενότητα Αναπαραγωγικό Αναφέρουν τα κυριότερα ανάθεση σε ομάδες παιδιών να σύστημα όργανα του αναπαραγωγικού βρουν απαντήσεις στα (σελ. 178-185) συστήματος του ανθρώπου. ερωτήματα. http://digitalschool.minedu .gov.gr/modules/units/? Αναφέρουν τη διαδικασία id=131 δημιουργίας του ζυγωτού και Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά της ανάπτυξης του εμβρύου. ΣΤ Δημοτικού Βιβλίο Μαθητή – Κεφάλαιο Αναγνωρίζουν την επίδραση Ομαδικές εργασίες για την Αναπνευστικό σύστημα του τρόπου ζωής της εγκύου επίδραση του καπνίσματος στη Τετράδιο εργασιών – στην καλή ανάπτυξη του λειτουργία του αναπνευστικού Ενότητα Αναπνευστικό εμβρύου. συστήματος και την υγεία σύστημα (σελ. 105-112) γενικότερα. http://digitalschool.minedu . gov.gr/modules/units/? id=125 Αναφέρουν και να Αναπνευστικό σύστημα Μικροσκοπική παρατήρηση Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά περιγράφουν τα όργανα του κυττάρων αίματος (έτοιμα ΣΤ Δημοτικού αναπνευστικού συστήματος παρασκευάσματα). Βιβλίο Μαθητή – Κεφάλαιο και τη διαδικασία της Κατασκευή αναπαραστάσεων Κυκλοφορικό σύστημα αναπνοής. αιμοφόρων αγγείων (επιλογή (σελ. 91-93) Αναφέρουν παράγοντες και υλικού, σύνδεση με τις ιδιότητες http://digitalschool.minedu συμπεριφορές που λειτουργίες των αγγείων). . gov.gr/modules/units/? επηρεάζουν την καλή id=126 λειτουργία του Συλλογή πληροφοριών σχετικά αναπνευστικού συστήματος. με την αιμοδοσία. Έλεγχος Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά Συσχέτιση λειτουργιών συμβατότητας είτε με παιχνίδι ΣΤ Δημοτικού Αναφέρουν το ρόλο του αναπνευστικού – πεπτικού στο διαδίκτυο είτε με Βιβλίο Μαθητή – Κεφάλαιο αίματος στο πλαίσιο του – κυκλοφορικού αναπαράσταση Μεταδοτικές ασθένειες κυκλοφορικού συστήματος. συστήματος: το αίμα αντιγόνων/αντισωμάτων με Τετράδιο εργασιών – (οξυγόνο και καύση των χαρτοκοπτική. Ενότητα Μεταδοτικές Συσχετίζουν τη λειτουργία τροφών, παραγωγή ασθένειες (σελ. 169-175) πεπτικού, αναπνευστικού και ενέργειας, μεταφορά http://digitalschool.minedu κυκλοφορικού συστήματος. θρεπτικών συστατικών) . gov.gr/modules/units/? id=130 Αναφέρουν παράγοντες και Πανευρωπαϊκό διδακτικό συμπεριφορές που υλικό για τους επηρεάζουν την καλή μικροοργανισμούς και την λειτουργία του ασθένεια κυκλοφορικού συστήματος. Health protection agency: http://www.e-bug.eu/ Συλλογή πληροφοριών, σχετικά (είσοδος στα ελληνικά Αναγνωρίζουν το ρόλο των Ασθένειες με τη χρήση αντιβιοτικών ή password: greece) εμβολίων στην πρόληψη Παθογόνοι άλλων φαρμάκων σήμερα. Εναλλακτικό διδακτικό σημαντικών ασθενειών. μικροοργανισμοί- Συνέντευξη με γιατρό παθολόγο πακέτο Μεταδοτικές ασθένειες και με φαρμακοποιό σχετικά με http://www.primedu.uoa.g Αναγνωρίζουν το ρόλο των Αντιμετώπιση-Πρόληψη τη χρήση των αντιβιοτικών (από r/sciedu/BIBLIO/bookStude αντιβιοτικών στην ομάδα/ες) και παρουσίαση nts/fyta.pdf αντιμετώπιση των (ακόμη και συγκριτική ασθενειών. παρουσίαση) στην τάξη. 72
  • 102. Ενότητα 2: Ηχητικά ΦαινόμεναΕνότητα 2.1: Η λειτουργία της ακοήςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να μπορούν Η λειτουργία της ακοής Να εργαστούν σε ομάδες για να Αναζήτηση εικόνων διακρίνουν τα βασικά μέρη αναζητήσουν εικόνες στη ανθρώπινων αυτιών και του αυτιού και να σχολική βιβλιοθήκη ή/και στο αυτιών διαφόρων ζώων. περιγράφουν τη λειτουργία διαδίκτυο εικόνες από το της ακοής. εσωτερικό του ανθρώπινου αυτιού. Χρήση του ελεύθερου Να εργαστούν σε ομάδες και να λογισμικού ηχογραφήσουν διάφορους ήχους Audacity για την από τη φύση και την καθημερινή ηχογράφηση και ζωή (σχολείο, σπίτι, εκδρομές, επεξεργασία διαφόρων κ.λπ.). ήχων http://audacity.sourceforge Να αναφερθούν στις βασικές .net/ οδηγίες για τον καθαρισμό των http://www.skoool.gr/cont αυτιών μας. ent/los/primary/science/ea rs_and_hearing/launch.htm lΕνότητα 2.2: Το αυτίΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να: Ακοή – αυτί Ομαδική δραστηριότητα Ψηφιακό σχολείο: ζωγραφικής σε χαρτί του μέτρου Φυσικά Ε΄ Δημοτικού. Διακρίνουν τα μέρη του αυτιού σχηματικής απεικόνισης του και να περιγράφουν τη αυτιού και της διαδρομής του ήχου Βιβλίο Μαθητή λειτουργία της ακοής. μέσα σ’ αυτό. Κεφάλαιο 8 ΗΧΟΣ, σελ. 98-103. Αναφέρουν περιβαλλοντικούς Προσπάθεια εντοπισμού της παράγοντες, που επηρεάζουν κατεύθυνσης διαφόρων ήχων με Τετράδιο εργασιών την λειτουργία της ακοής. κλειστά μάτια. Συζήτηση για το Ενότητα ΗΧΟΣ. Το αυτί ποια μέρη του αυτιού βοηθούν σελ. 155-160. στον εντοπισμό της κατεύθυνσης του ήχου. http://digitalschool.min edu.gov.gr/modules/uni ts/?id=353 Ομαδική δραστηριότητα (πρώτα σε μικρές ομάδες και μετά σύνθεση με όλη την τάξη) δημιουργίας καταλόγου συμπεριφορών, οι οποίες συμβάλουν στην ομαλή λειτουργία της ακοής. 72
  • 103. Ενότητα 2.3: Κατασκευή απλών μουσικών οργάνων και γνωριμία με τα μουσικά όργανα διαφόρωνπολιτισμώνΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Να μπορούν να Κατασκευή απλών Να κατασκευάσουν με απλά Να αναζητήσουν σε πύλες κατασκευάσουν απλά μουσικών οργάνων και υλικά διάφορα μουσικά όργανα και μηχανές αναζήτησης μουσικά όργανα και να γνωριμία με τα μουσικά και να γνωρίσουν τα μουσικά εικόνες από διάφορα γνωρίζουν μουσικά όργανα όργανα διαφόρων όργανα διαφόρων πολιτισμών μουσικά όργανα (π.χ. τα διαφόρων πολιτισμών. πολιτισμών. (π.χ. φλάουτο, ακουστικός μουσικά όργανα των τηλέγραφος των αρχαίων αρχαίων Ελλήνων) Ελλήνων κ.λπ.) http://www.kotsanas.com/ gr/index_ekthemata.html Να κατασκευάσουν ένα φλάουτο: http://littleshop.physics.col ostate.edu/onlineexperime nts/Straw.html Παρακολούθηση Να εκτιμούν την πολιτισμική Η πολιτισμική διάσταση Μουσικές εξιστορήσεις πάνω σ’ αποσπασμάτων της ταινίας διάσταση των Φυσικών των Φυσικών Επιστημών. ένα δοσμένο έναυσμα (μύθος,, “Modern Times” του Επιστημών και να είναι κινηματογραφική ταινία, πίνακας Charlie Chaplin. ικανοί να εκτιμήσουν τη ζωγραφικής, κ.λπ.) συμβολή του ήχου στον Να μελοποιήσουν πολιτισμό μας. επιλεγμένα ποιήματα, χρησιμοποιώντας διάφορους μουσικούς ρυθμούς. Να μελοποιήσουν επιλεγμένα ποιήματα, χρησιμοποιώντας διάφορους μουσικούς ρυθμούς. 72
  • 104. Ενότητα 2.4: Παραγωγή ήχουΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Να κατανοήσουν ότι ο ήχος Ο ήχος ως αποτέλεσμα των Να πειραματιστούν, Επιλογή υλικού από την παράγεται από δονήσεις και δονήσεων της ηχητικής δημιουργώντας ήχους ιστοσελίδα του ψηφιακού έχει συγκεκριμένες ιδιότητες. πηγής. διαφορετικής έντασης. σχολείου: http://digitalschool.minedu .gov.gr/ http://www.primedu.uoa.g r/sciedu/BIBLIO/bookStude nts/sound.pdf (παραγωγή, ταξίδι ήχου, Πειράματα φυσικής για τον ήχο με απλά υλικά: http://tinanantsou.blogspot .com/search/label/%CE %97%CE%A7%CE%9F%CE %A3 Να κατανοήσουν ότι η Ο ήχος οφείλεται σε Να προσαρμόσουν ένα ένταση του ήχου ελαττώνεται ταλαντώσεις του σώματος, χαρτονάκι στις ακτίνες του Προβολή εκπαιδευτικού με την απόσταση από την που τον παράγει. τροχού ενός ποδηλάτου και στη βίντεο από την ιστοσελίδα: πηγή. συνέχεια να γυρίσουν τον τροχό. http://www.edutv.gr Όσο ταχύτερα γυρίζει, τόσο με μια σειρά, που περισσότερες ακτίνες εκτρέπουν αποτελείται από 4 το χαρτονάκι και τόσο οξύτερος επεισόδια, με τα οποία είναι ο ήχος. έρχονται σε επαφή οι μαθητές με τις βασικές έννοιες της μουσικής (ηχόχρωμα, ένταση, διάρκεια, τονικό ύψος) μέσα από μια εκπαιδευτική διαδικασία παιχνιδιού και διασκέδασης. http://www.primedu.uoa.g r/sciedu/BIBLIO/bookStude nts/sound.pdf Να αναζητήσουν Η παραγωγή του ήχου Πείραμα με δημιουργία παλμών. Επιλογή υλικού από την παραδείγματα παραγωγής μέσω της ταλάντωσης μιας Στα άκρα ενός πιρουνιού, ο ιστοσελίδα του ψηφιακού του ήχου. ηχητικής πηγής. παραγόμενος ήχος δεν σχολείου: ακούγεται, αφού είναι μικρή http://digitalschool.minedu Η παραγωγή του ήχου επιφάνεια. Αφήνοντας το .gov.gr/ μέσω της ταλάντωσης μιας πιρούνι στο τραπέζι, η ηχητικής πηγής. ταλάντωση μεταδίδεται σε http://www.schools.ac.cy/k μεγαλύτερη επιφάνεια και limakio/Themata/epistimi/t παράγεται ένας έντονος ήχος. axeis/st_taxi.html Πειράματα φυσικής για τον ήχο με απλά υλικά: http://tinanantsou.blogspot .com/search/label/%CE %97%CE%A7%CE%9F%CE %A3 72
  • 105. Ενότητα 2.5: Διάδοση και απορρόφηση του ήχουΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Να κατανοήσουν τη διάδοση Διάδοση και ανάκλαση του Να υλοποιήσουν ένα απλό http://www.skoool.gr/cont και την ανάκλαση του ήχου. ήχου πείραμα, στο οποίο ένας ent/los/primary/science/so μαθητής τοποθετεί ένα und_vibrations/launch.html ξυπνητήρι στη μια άκρη του Να είναι ικανοί να θρανίου και ένας άλλος Προσομοίωση διερεύνησης πραγματοποιούν υποθέσεις ακουμπάει το αυτί του στην άλλη για τον ήχο: και να ελέγχουν μεταβλητές άκρη. Ο ένας μαθητής ακούει http://phet.colorado.edu/e για τη διάδοση του ήχου στα προσεκτικά τους χτύπους του n/simulation/sound στερεά, τα υγρά και τα αέρια. ρολογιού και ζητάει από ένα συμμαθητή του να τοποθετήσει http://www.schools.ac.cy/k το ρολόι πάνω σε διάφορα υλικά limakio/Themata/epistimi/t (σφουγγάρι, γυαλί, ξύλο, axeis/st_taxi.html φελιζόλ, πανί, χαρτόνι, μέταλλο). Αφού ολοκληρωθεί η διαδικασία, γίνεται εναλλαγή των ρόλων και σημειώνουν με ποια υλικά ο Εύρεση συνδέσμων και ήχος ακούγεται και με ποια δεν πληροφοριών από τη ακούγεται τόσο καλά. Βικιπαίδεια Να κατανοήσουν ότι ο ήχος http://el.wikipedia.org για δεν διαδίδεται στο κενό. Παιχνίδι ρόλων με τους τον ήχο ερυθρόδερμους, που ακουμπάνε (π.χ. νυχτερίδες, σόναρ σε το αυτί τους στο έδαφος, για να πλοία, υπερηχογράφους ακούσουν το άλογο ή το τρένο, κλπ.) που έρχεται από μακριά. Προβολή εκπαιδευτικού Παιχνίδι ρόλων για το ταξίδι του βίντεο από τη σελίδα Διάδοση του ήχου μέσω ήχου http://www.edutv.gr ηχητικών κυμάτων Παίζουν με τις λέξεις: «ηχώ, με μια σειρά, που ταξίδι, ηχητικό κύμα». αποτελείται από 4 , επεισόδια, με τα οποία έρχονται σε επαφή οι μαθητές με τις βασικές έννοιες της μουσικής (ηχόχρωμα, ένταση, διάρκεια, τονικό ύψος) Παράγοντες, από τους μέσα από μια εκπαιδευτική οποίους εξαρτάται η Να κατασκευάσουν διάφορα διαδικασία παιχνιδιού και Να κατανοήσουν τους απορρόφηση του ήχου ηχητικά σενάρια και ηχοϊστορίες. διασκέδασης. παράγοντες, από τους (υλικό που διαδίδεται και οποίους εξαρτάται η απόσταση πηγής-δέκτη). Εικόνες από δελφίνια, τα απορρόφηση του ήχου. οποία δεν έχουν καλή Να αναζητήσουν εικόνες από ένα όραση και εκπέμπουν Να είναι ικανοί να Ηχομόνωση με ανάκλαση στούντιο ηχογράφησης, μια ήχους, για να ταξινομούν καθημερινούς και απορρόφηση των αίθουσα θεάτρου ή προσανατολιστούν, να ήχους σε ευχάριστους και ηχητικών κυμάτων. κινηματογράφου όπου οι τοίχοι επικοινωνήσουν και να δυσάρεστους και να είναι καλυμμένοι με μαλακό βρουν την τροφή τους. αξιολογούν τα δυσάρεστα Ταξινόμηση ήχων σε υλικό με μικρές προεξοχές, αποτελέσματα της ευχάριστους και κοιλότητες και δάπεδα με Εικόνες από τους τοίχους υπερβολικής αύξησης της δυσάρεστους. μαλακά και πορώδη υλικά. ενός στούντιο έντασης του ήχου. ηχογράφησης, μιας Εκτίμηση των αίθουσας θεάτρου ή αποτελεσμάτων της κινηματογράφου. υπερβολικής αύξησης της έντασης του ήχου. 72
  • 106. Ενότητα 2.6: Επιδράσεις των σύγχρονων τεχνολογικών επιτευγμάτων στην ακοή του ανθρώπουΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές: Επιδράσεις των σύγχρονων Να δημιουργήσουν ένα Με βάση το λογισμικό τεχνολογικών ερωτηματολόγιο με μια λίστα εννοιολογικής Να ευαισθητοποιηθούν επιτευγμάτων στην ακοή από ευχάριστους και χαρτογράφησης απέναντι στις επιδράσεις των του ανθρώπου. δυσάρεστους ήχους (θορύβους) kidspiration να σύγχρονων τεχνολογικών από τη φύση (π.χ. βροχή, άνεμος, δημιουργήσουν μια λίστα επιτευγμάτων, που αφορούν φλοίσβος της θάλασσας, με ευχάριστους και τον ήχο. Μέτρα προστασίας της παφλασμός των κυμάτων, δυσάρεστους ήχους ακοής κελάρυσμα του νερού, θρόισμα ενσωματώνοντας στο χάρτη των φύλλων, βροντή), από την τις εικόνες και τους καθημερινή ζωή (π.χ. διπλανές αντίστοιχους ήχους. τάξεις, μέσα μεταφοράς, μουσικά όργανα, ρολόγια) και από τον εαυτό τους (π.χ. Να αναζητήσουν σε πύλες αναπνοή, χτύποι καρδιάς). και μηχανές αναζήτησης εικόνες από Να εργαστούν οι μαθητές σε αυτοκινητόδρομους που ομάδες, για να μελετήσουν τις περνούν από κατοικημένες βασικές υπηρεσίες του περιοχές. διαδικτύου, όπως voice email, skype, youtube στις οποίες ο Χρήση βασικών υπηρεσιών ήχος έχει σημαντική θέση. του διαδικτύου, όπως voice Λειτουργία καθημερινών email, skype, youtube, στις συσκευών, που σχετίζονται Να εργαστούν σε ομάδες και να οποίες ο ήχος έχει Να μελετήσουν τρόπους με τον ήχο (π.χ. τηλέφωνο, συντάξουν λίστες με τα βασικά σημαντική θέση. λειτουργίας διαφόρων ακουστικά βαρηκοΐας μέτρα για την προστασία της καθημερινών συσκευών, που κ.λπ.). ακοής και τους σωστούς τρόπους σχετίζονται με τον ήχο. να ακρόασης της μουσικής. Προβολή εκπαιδευτικού βίντεο από τη σελίδα http://www.edutv.gr Να υλοποιήσουν τα παιχνίδια σε ομάδες, που προτείνονται στα βίντεο για τις βασικές ιδιότητες http://www.primedu.uoa.g του ήχου στη σελίδα r/sciedu/BIBLIO/bookStude Ο ρόλος του ήχου στην http://www.edutv.gr nts/sound.pdf ανθρώπινη και Να φανταστούν τη ζωή σ’ ένα επικοινωνία. Να αναζητήσουν στο διαδίκτυο κόσμο χωρίς ηχητικά διάφορες πληροφορίες για τη Να παρακολουθήσουν ερεθίσματα. λειτουργία του τηλεφώνου, των αποσπάσματα ή ολόκληρη ακουστικών βαρηκοΐας, καθώς την ταινία «Η χορωδία» και των σύγχρονων συσκευών (“HAMSARAYAN”) του Ο ήχος ως μέσο μουσικής της τεχνολογίας (mp3, ipod κ.λπ.) Ιρανού σκηνοθέτη Abbas κουλτούρας και Kiarostami. Να γίνουν συνειδητοί πολιτισμού. Να παρακολουθήσουν μια «καταναλωτές» του εκπομπή ή ένα δελτίο ειδήσεων Να αναζητήσουν μουσικού πολιτισμού. στη νοηματική γλώσσα. πληροφορίες για το περιεχόμενο και τις εκπομπές του ψηφιακού Να δημιουργήσουν ένα καναλιού Prisma+ της ΕΡΤ. κατάλογο με τις βασικές οδηγίες για να ακούμε σωστά και να Να αναρτήσουν τον Μορφές οπτικοακουστικής απολαμβάνουμε τη μουσική. κατάλογο με τις βασικές Να αναζητήσουν διάφορες έκφρασης. οδηγίες που δημιούργησαν μορφές οπτικοακουστικής Να αναζητήσουν τα ηχητικά σε σελίδες κοινωνικής έκφρασης. μηνύματα που στάλθηκαν μέσω δικτύωσης (π.χ facebook) διαφόρων διαστημοπλοίων στο ή/και στην ηλεκτρονική σύμπαν στην προσπάθεια εφημερίδα της τάξης ή/και αναζήτησης επαφής με του σχολείου. 72
  • 107. εξωγήινους πολιτισμούς. Μελέτη του βιβλίου του Να παρακολουθήσουν Ελληνικού Κέντρουαποσπάσματα ή ολόκληρη την Κινηματογράφου: «Η ταινία “Modern Times” του κινηματογραφική Charlie Chaplin. αφήγηση. Μια ιστορία με εικόνες και ήχους» και σύνδεση της εικόνας και του ήχου στον κινηματογράφο. 72
  • 108. Ενότητα 3: Το φως γύρω μαςΕνότητα 3.1: Ο ήλιος, πηγή φωτόςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές: Ο ήλιος ως πηγή φωτός Συλλέγουν εικόνες και http://digitalschool.minedu Αυτόφωτα – ετερόφωτα πληροφορίες και ταξινομούν .gov.gr Να συλλέγουν, να σώματα διάφορες πηγές φωτός. Βιβλίο μαθητή, Φυσικά Ε΄, οργανώνουν και να σελ. 72-73. αναλύουν πληροφορίες για Το φως ως οντότητα στο Χρησιμοποιούν απλά υλικά Πολυμεσικό υλικό (ΑΜΑΠ). τον ήλιο και το πλανητικό χώρο καθημερινής χρήσης και μας σύστημα. Ευθύγραμμη διάδοση του τεχνολογικά αντικείμενα, όπως http://digitalschool.minedu φωτός φακούς, λέιζερ και λάμπες και .gov.gr Να είναι ικανοί να επιλέγουν σχεδιάζουν απλά πειράματα, για Βιβλίο μαθητή, Φυσικά Ε΄, κατάλληλα υλικά και να να διαπιστώσουν την ύπαρξη του σελ. 74-75. σχεδιάζουν πειραματικές φωτός ανάμεσα στην πηγή και το Τετράδιο εργασιών, δραστηριότητες, για να ορατό αποτέλεσμά της. Φυσικά Στ΄, σελ. 128-130. διερευνούν την ευθύγραμμη http://www.bbc.co.uk/scho διάδοση του φωτός στο ols/scienceclips/ages/5_6/li χώρο. ght_dark.shtml Μ.Α.Θ.Η.Μ.Α.Ενότητα 3.2: Το φως ταξιδεύει πάνω στην ακτίναΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 4 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Το μοντέλο της Εκτελούν πραγματικά πειράματα http://digitalschool.minedu να: γεωμετρικής οπτικής χρησιμοποιώντας πηγές φωτός, .gov.gr Διατυπώνουν προβλέψεις (οπτική ακτίνα) διαφράγματα με οπές και Βιβλίο μαθητή, Φυσικά Ε΄, και ερμηνείες για το Σκιές και είδωλα αντικείμενα και παρατηρούν το σελ. 78-79. σχηματισμό ειδώλων και σχηματισμό ειδώλων και σκιών. Τετράδιο εργασιών, σκιών, με τη χρήση του Φυσικά Ε΄, σελ. 133-135. μοντέλου της γεωμετρικής Σχεδιάζουν πειράματα σε http://www.bbc.co.uk/scho οπτικής. εικονικά εργαστήρια, για την ols/scienceclips/ages/7_8/li ερμηνεία και την πρόβλεψη ght_shadows.shtml δημιουργίας σκιάς. Ανοικτό Μαθησιακό Περιβάλλον (ΑΜΑΠ). Ταξινομούν υλικά ανάλογα με Διαφανή, ημιδιαφανή και την διαφάνειά τους. http://digitalschool.minedu Περιγράφουν το πρόβλημα αδιαφανή σώματα .gov.gr του φωτισμού εσωτερικών Συζητούν, καταλήγουν σε Βιβλίο μαθητή, Φυσικά Ε΄, και εξωτερικών χώρων. συμπεράσματα και προτείνουν σελ. 76-77. λύσεις για την καλύτερη Τετράδιο εργασιών, αξιοποίηση και χρήση των Φυσικά Ε΄, σελ. 131-132. υλικών αυτών, για το φωτισμό http://www.skoool.gr/cont των εσωτερικών και εξωτερικών ent/los/primary/science/ho χώρων. w_materials_are_classified _1 72
  • 109. Ενότητα 3.3: Ανάκλαση και διάθλαση του φωτόςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 3 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Ανάκλαση και διάθλαση Πραγματοποιούν πραγματικά και http://digitalschool.minedu να: του φωτός. εικονικά πειράματα, .gov.gr Πώς βλέπουμε τα χρησιμοποιώντας το μοντέλο της Βιβλίο μαθητή, Φυσικά Ε΄, Χρησιμοποιούν το μοντέλο αντικείμενα γύρω μας; οπτικής ακτίνας, για να σελ. 80-81. της γεωμετρικής οπτικής, για ερμηνεύσουν τα φαινόμενα της Τετράδιο εργασιών, να προβλέπουν και να ανάκλασης και διάθλασης. Φυσικά Ε΄, σελ. 136-141. ερμηνεύουν την ανάκλαση http://www.pi- και τη διάθλαση του φωτός. schools.gr/software/dimoti ko/fysika-E-ST.zip Εξηγούν το πώς βλέπουμε http://www.bbc.co.uk/scho στηριζόμενοι στην ανάκλαση ols/scienceclips/ages/10_11 του φωτός. /see_things.shtml Ανοικτό Μαθησιακό Συλλέγουν πληροφορίες και Περιβάλλον (ΑΜΑΠ). διατυπώνουν υποθέσεις, για τη σχέση των κατόπτρων και των http://digitalschool.minedu Οργανώνουν, επεξεργάζονται Είδη κατόπτρων φακών με τη λειτουργία των .gov.gr και αναλύουν πληροφορίες Είδη φακών συσκευών γύρω μας. Βιβλίο μαθητή, Φυσικά Στ΄, για το είδος και τη χρήση των Η φωτογραφική μηχανή σελ. 102-105. κατόπτρων και φακών, ως Σχεδιάζουν εικονικά πειράματα, Τετράδιο εργασιών, προς τη λειτουργία των στα οποία κάνουν χρήση του Φυσικά Στ΄, σελ. 136-142. συσκευών γύρω μας. μοντέλου της οπτικής ακτίνας, Ανακαλύπτω τις μηχανές για να συνδέσουν τη λειτουργία http://phet.colorado.edu/el Εξηγούν τη λειτουργία της των κατόπτρων και των φακών /simulation/bending-light φωτογραφικής μηχανής. με το φαινόμενο της ανάκλασης http://phet.colorado.edu/el και της διάθλασης αντίστοιχα. /simulation/geometric- optics Κατασκευάζουν το μοντέλο της φωτογραφικής μηχανής.Ενότητα 3.4: Ουράνιο τόξοΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 1 ώρα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Το ουράνιο τόξο Παρατηρούν εικόνες, συλλέγουν http://digitalschool.minedu να: Ανάλυση, σύνθεση φωτός πληροφορίες και διατυπώνουν .gov.gr υποθέσεις, σχετικά με τη Βιβλίο μαθητή, Φυσικά Στ΄, Επιλύουν προβλήματα και δημιουργία του ουράνιου τόξου. σελ. 106. διατυπώνουν υποθέσεις για Τετράδιο εργασιών, τη δημιουργία του ουράνιου Υλοποιούν πραγματικά Φυσικά Ε΄, σελ. 136-141. τόξου. πειράματα και συνδέουν την ανάλυση του φωτός με την Συλλέγουν, οργανώνουν και ύπαρξη υγρασίας στην επεξεργάζονται πληροφορίες ατμόσφαιρα. για την ανάλυση και σύνθεση του φωτός. 72
  • 110. Ενότητα 3.5: Τα φυτά «στρέφονται» προς το φωςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 1 ώρα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να Ο φωτοτροπισμός στα Με την επαναλαμβανόμενη Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά διακρίνουν το φαινόμενο του φυτά παρατήρηση φυτών που έχουν ΣΤ Δημοτικού φωτοτροπισμού και να το φυτέψει οι ίδιοι, οι μαθητές Βιβλίο Μαθητή – Κεφάλαιο συσχετίσουν με την εξάρτηση μπορούν να παρακολουθήσουν Το Φως – Ενότητα Το μάτι των φυτών από τον ήλιο. και να καταγράψουν την εξέλιξη (σελ.100-110) του φαινομένου του http://digitalschool.minedu φωτοτροπισμού και του . gov.gr/modules/ units/? γεωτροπισμού, σε πείραμα που id=128 έχουν σχεδιάσει. Εναλλακτικό διδακτικό πακέτο ΣΤ Δημοτικού http://www.primedu.uoa.g r/sciedu/BIBLIO/bookStude nts/EYE_114_133.pdfΕνότητα 3.6: Όραση και μάτιΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Όραση και μάτι Περιγραφή της βασικής δομής Εναλλακτικό διδακτικό να: του ματιού με χρήση πακέτο ΣΤ Δημοτικού Αναγνωρίζουν τα μέρη του προπλάσματος. http://www.primedu.uoa.g ματιού. Αναζήτηση πληροφοριών στο r/sciedu/BIBLIO/bookStude διαδίκτυο για τα πιθανότερα nts/EYE_114_133.pdf Αξιοποιούν γνώσεις από την προβλήματα όρασης στις μικρές οπτική για να ερμηνεύουν τη ηλικίες και την ιστορία των λειτουργία της όρασης. γυαλιών. Αναφέρουν συνήθειες του ανθρώπου, που συμβάλλουν στην καλή υγεία των ματιών. 72
  • 111. Ενότητα 4: Δημιουργώ με τις δυνάμειςΕνότητα 4.1: ΔυνάμειςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 3 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να Η έννοια της δύναμης στην Ανάδειξη των ιδεών των Ψηφιακό σχολείο: αξιοποιούν ένα απλό κοινωνία, στην πολιτική, μαθητών γύρω από τη λέξη http://digitalschool.minedu επιστημονικό λεξιλόγιο (να στην οικονομία και στη «δύναμη» (κοινωνικά, πολιτικά, .gov.gr/modules/document διαβάζουν, να γράφουν και Φυσική. οικονομικά, στη Φυσική κ.λπ.). /file.php/DSDIM-E107/%CE να συζητούν). %94%CE%B9%CE%B4%CE Συζητούν για το νόημα της λέξης %B1%CE%BA%CF%84%CE Οι μαθητές να είναι ικανοί να «δύναμη» σε διαφορετικά %B9%CE%BA%CF%8C παραγάγουν πολυτροπικά κείμενα (κοινωνικά, πολιτικά, %20%CE%A0%CE%B1%CE κείμενα, ενσωματώνοντας οικονομικά και επιστημονικά). %BA%CE%AD%CF%84%CE την ορολογία επιστημονικού %BF/%CE%A4%CE%B5%CF και τεχνολογικού Δημιουργούν ένα πολυτροπικό %84%CF%81%CE%AC%CE περιεχομένου με τη λέξη κείμενο 4-5 σειρών με τη λέξη %B4%CE%B9%CE%BF «δύναμη». «δύναμη». %20%CE%95%CF%81%CE %B3%CE%B1%CF%83%CE %B9%CF%8E%CE %BD/tetradio_9.pdf Φυσικά Δημοτικού, Ερευνώ και Ανακαλύπτω Ε΄Δημ. Τετρ. Εργ. Σελ. 164-168. (Φυσικές Επιστήμες, τ. 2 σελ. 52-60, http://www.primedu.uoa.g r/sciedu/BIBLIO/bookStude nts/dynameis.pdf). Συλλογή από διάφορα υλικά: γόμες, πλαστελίνη, τενεκεδάκια αναψυκτικού, συνδετήρες, αυτοκινητάκια, χαρτί, φωτογραφίες, κ.ά. Οι μαθητές να είναι ικανοί να Σπρώχνω και τραβώ. Συμπληρώνουν πίνακα χρησιμοποιούν τον όρο Σπρώχνω και απωθώ. χρησιμοποιώντας τις εκφράσεις δύναμη, προκειμένου να Τραβώ και έλκω. «έλκω το(ν)/τη(ν), ασκώ δύναμη αποδίδουν νόημα στις λέξεις: Ασκώ δύναμη. στο(ν)/η(ν), πιέζω το(ν)/τη(ν)». σπρώχνω, απωθώ, τραβώ, έλκω, ασκώ. Να διακρίνουν τα Αποτελέσματα της Πειραματίζονται ασκώντας Συλλογή από διάφορα αποτελέσματα της άσκησης εφαρμογής των δυνάμεων: δυνάμεις σε διάφορα υλικά και υλικά: ελατήριο, λαστιχάκι, δύναμης σε ένα αντικείμενο. επιτάχυνση, επιβράδυνση, καταγράφουν τα αποτελέσματα. μπαλόνι, μπάλα, πλαστικό αλλαγή κατεύθυνσης, Ανακοινώνουν τα αποτελέσματα μπαλάκι πλαστελίνη, χαρτί, παραμόρφωση. αύξησης ή μείωσης της δύναμης κλαδί, αυτοκινητάκι, βόλοι, πάνω στα αντικείμενα που βιβλία, θρανίο τραπέζι χρησιμοποίησαν. κ.λπ. 72
  • 112. Ενότητα 4.2: Μετρώ τις δυνάμειςΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να Μετρώ τις δυνάμεις. Σχεδιάζουν την κατασκευή ενός Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά σχεδιάζουν τα βήματα Κατασκευή δυναμόμε- απλού δυναμόμετρου Δημοτικού, Ερευνώ και ελέγχου της σχέσης των τρων. (δυναμόμετρο με λαστιχάκι ή Ανακαλύπτω Ε΄ Δημ. Τετρ. μεταβλητών (μέγεθος ελατήριο, χάρακα κ.λπ.). Εργ. Σελ. 174-176, Φυσικές δύναμης και μήκος Κατασκευάζουν δικά τους Επιστήμες, τ.2 σελ. 56-60. ελατηρίου/λάστιχου).Να δυναμόμετρα με λαστιχάκι και μπορούν να μετρούν και να ελατήριο. καταγράφουν τις μετρήσεις Χάρακας, καρφί, ελατήριο, τους. Ελέγχουν τη σχέση των λαστιχάκια, ένα κομμάτι μεταβλητών (μέγεθος δύναμης επίπεδο ξύλο, Να εξαγάγουν και μήκος ελατηρίου/λάστιχου). δυναμόμετρα. συμπεράσματα με βάση τις Συμπεραίνουν και διατυπώνουν μετρήσεις που έκαναν. τη σχέση δύναμης με το μήκος ελατηρίου/λάστιχου. Να ανακοινώνουν και να γράφουν τα συμπεράσματά τους.Ενότητα 4.3: Δυνάμεις από απόσταση και δυνάμεις με επαφήΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 1 ώρα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Να είναι ικανοί να Δυνάμεις από απόσταση Διερευνούν και ταξινομούν τις Ψηφιακό Σχολείο: Φυσικά προτείνουν τρόπους και δυνάμεις με επαφή. δυνάμεις σε αυτές που Δημοτικού Ερευνώ και μετακίνησης αντικειμένων ασκούνται από απόσταση και Ανακαλύπτω Ε΄ Δημ. Τετρ. από απόσταση. αυτές που ασκούνται με επαφή. Εργ. σελ. 169-173, Φυσικές Μετακινούν αντικείμενα με τους Επιστήμες, τ. 2 σελ 61-66. Να διακρίνουν δυνάμεις από μαγνήτες και με ηλεκτρισμένα απόσταση και δυνάμεις με σώματα από απόσταση. Μεταλλικοί συνδετήρες, επαφή. σβηστήρια, μολύβια, πλαστελίνη λαστιχάκια, μαγνήτες, μολύβια, κουτιά αναψυκτικών, μπαλόνια χαρτί, μπάλες, μπαλάκια του τένις, χαρτομάντηλο, μάλλινο ύφασμα, κ.ά. 72
  • 113. Ενότητα 4.4: Η γη έλκειΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές : Βάρος, η ελκτική δύναμη Παρατηρούν, περιγράφουν και Ψηφιακό Σχολείο: Φυσικές της γης και των πλανητών. καταγράφουν την καμπύλη ή την Επιστήμες, τ.2 σελ. 63-66. Να είναι ικανοί να κατακόρυφη τροχιά ενός απεικονίζουν τροχιές αντικειμένου (στον πίνακα, στο http://www.youtube.com/ αντικειμένων που κινούνται. Κέντρο βάρους. τετράδιό τους, σε φύλλο watch?v=H3br- εργασίας, ή αλλού). ntj_Sw&NR=1 Να σχεδιάζουν και να Υποθέτουν και εκφράζουν τις ερμηνείες επιχειρηματολογούν για τις τους για την έλξη της γης με υποθέσεις τους στο ερώτημα, διαφορετικούς τρόπους. γιατί τελικά το αντικείμενο πέφτει πάνω στη γη. Να συγκεντρώνουν και να Απεικονίζουν με διαφορετικούς μελετούν πληροφορίες, τρόπους την έλξη της γης. αξιοποιώντας ηλεκτρονικές και έντυπες πηγές Αναζητούν, συγκεντρώνουν και πληροφόρησης, επεξεργάζονται πληροφορίες ενσωματώνοντας την από ηλεκτρονικές και έντυπες ορολογία της φυσικής στην πηγές για το βάρος τόσο στη γη καθημερινή τους ζωή για το όσο και στους άλλους πλανήτες. βάρος. Βρίσκουν το κέντρο βάρους Να βρίσκουν το σημείο διαφόρων αντικειμένων. ισορροπίας διαφόρων αντικειμένων.Ενότητα 4.5: ΤριβήΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές: Η τριβή γύρω μας. Ενώνουν τα φύλλα δυο βιβλίων, Ψηφιακό Σχολείο: Φυσικά Να αναγνωρίζουν ποικίλες ξεφυλλίζοντάς τα. Δημοτικού, Ερευνώ και περιπτώσεις, στις οποίες Τοποθετώντας το ένα φύλλο του Ανακαλύπτω Ε΄Δημ. Τετρ. ασκείται η τριβή γύρω τους ενός κάτω από το άλλο και Εργ. σελ. 177-187, Φυσικές και να ταξινομούν τα προσπαθούν να τα χωρίσουν. Επιστήμες, τ. 2 σελ 67-76. αποτελέσματά της σε επιθυμητά και ανεπιθύμητα. Κάνουν υποθέσεις γιατί Γόμες, γυαλόχαρτα (λεπτά, συμβαίνει αυτό, σχεδιάζουν χοντρά), μερικές σταγόνες Να αναγνωρίζουν τις άλλες πειραματικές διατάξεις, νερό, λάδι, δυναμόμετρο. επιφάνειες επαφής, στις για να ελέγξουν τις μεταβλητές οποίες αναπτύσσεται η και εξάγουν συμπεράσματα από http://www.engineeringint τριβή. τι εξαρτάται η τριβή. eract.org/resources/parkw Τριβή και είδος orldplot/flash/concepts/fric Να επιχειρηματολογούν, να επιφανειών. Πειραματίζονται με διάφορα tion.htm κάνουν υποθέσεις και να Τριβή και βάρος. αντικείμενα, που τρίβονται είναι σε θέση με πειραματικά μεταξύ τους και παράγουν δεδομένα να ελέγχουν τις θερμότητα ή φθείρονται. μεταβλητές και να εξαγάγουν Εξάγουν και γράφουν συμπεράσματα για την τριβή. συμπεράσματα. Να χρησιμοποιούν την Παίζουν παιχνίδι ρόλων: έννοια της τριβής, για να επιχειρηματολογούν στο ζήτημα εξηγούν, πότε ένα «Χρειάζεται ή όχι η τριβή γύρω αντικείμενο, που κινείται, μας;». σταματά. Παίζουν θεατρικό παιχνίδι: «Ένας κόσμος χωρίς τριβή». 72
  • 114. Ενότητα 4.6: ΠίεσηΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 6 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να Η έννοια της πίεσης στην Συζητούν για το νόημα της λέξης Ψηφιακό Σχολείο: Φυσικά αξιοποιούν ένα απλό κοινωνία, στην πολιτική, «πίεση» σε διαφορετικά κείμενα Δημοτικού, Ερευνώ και επιστημονικό λεξιλόγιο (να στην οικονομία και στη (κοινωνικά, πολιτικά, οικονομικά Ανακαλύπτω Ε΄Δημ. Τετρ. διαβάζουν, να γράφουν και Φυσική και επιστημονικά). Εργ. σελ. 188-190, Φυσικές να συζητούν). Επιστήμες, τ. 2 σελ Δημιουργούν ένα πολυτροπικό 110-113. Οι μαθητές να είναι ικανοί να Η πίεση στα στερεά κείμενο 4-5 σειρών με τη λέξη http://sxedioergasias.webn παραγάγουν πολυτροπικά «πίεση». ode.com κείμενα, ενσωματώνοντας την ορολογία επιστημονικού Κάνουν υποθέσεις, http://www.pantelis.net/pi και τεχνολογικού πειραματίζονται με διάφορα esis.pdf περιεχομένου με τη λέξη αντικείμενα και εξάγουν http://www.youtube.com/ «πίεση». συμπεράσματα, για το πότε και watch?v=vo2iE94iAoA πώς αυξάνεται ή ελαττώνεται η Να επιχειρηματολογούν, να πίεση. Συμπαγή τούβλα, βιβλία, κάνουν υποθέσεις και να πινέζες, καρφιά, εικόνες. είναι σε θέση με πειραματικά δεδομένα να ελέγχουν τις μεταβλητές και να εξαγάγουν συμπεράσματα για την πίεση. Να αναγνωρίζουν τη δύναμη που ασκείται σε μια επιφάνεια και να ελέγχουν τις μεταβλητές που καθορίζουν από τι εξαρτάται η πίεση. Να επιχειρηματολογούν, να Η πίεση στα υγρά Κάνουν υποθέσεις για το πότε Ψηφιακό Σχολείο: Φυσικά κάνουν υποθέσεις, να και πώς αυξάνεται ή ελαττώνεται Δημοτικού, Ερευνώ και σχεδιάζουν και να η πίεση στα υγρά. Ανακαλύπτω Ε΄Δημ. Τετρ. κατασκευάζουν πειραματικές Σχεδιάζουν και κατασκευάζουν Εργ. σελ. 191-193, Φυσικές διατάξεις. Τεχνολογικές καινοτομίες πειραματικές διατάξεις, για να Επιστήμες, τ. 2 σελ 92-101, της υδραυλικής επιβεβαιώσουν ή όχι τις http://www.primedu.uoa.g Να ελέγχουν τις μεταβλητές υποθέσεις τους. Εξάγουν και r/sciedu/BIBLIO/bookStude και να εξαγάγουν Η πίεση στην κατάδυση καταγράφουν συμπεράσματα. nts/piesi.pdf συμπεράσματα για την πίεση Μελετούν κείμενα, που http://www.youtube.com/ στα υγρά. αναφέρονται σε καινοτομίες της watch?v=oUK7agBG4KA υδραυλικής. http://www.youtube.com/ Αναζητούν, συγκεντρώνουν και watch? Να παραγάγουν επεξεργάζονται πληροφορίες v=LpTl7PbMQqI&feature=r πολυτροπικά κείμενα, που από ηλεκτρονικές και έντυπες elated αφορούν την εξέλιξη της πηγές για την υδροστατική πίεση http://www.kotsanas.gr/gr/ υδραυλικής. στην κατάδυση. index_ekthemata.html Να λαμβάνουν υπόψη τους την υδροστατική πίεση στην Μπουκάλια πλαστικά των κατάδυση. 0,5lit και 1,5lit, νερομπογιές, πινέζες, καρφιά, χάρακες, μαρκαδόροι, αλάτι, οινόπνευμα. Να επιχειρηματολογούν, να Ατμοσφαιρική πίεση. Ανάδειξη των ιδεών των Ψηφιακό Σχολείο: Φυσικά κάνουν υποθέσεις, να μαθητών για την ύπαρξη Δημοτικού, Ερευνώ και σχεδιάζουν και να ατμοσφαιρικής πίεσης. Ανακαλύπτω Ε΄Δημ. Τετρ. κατασκευάζουν πειραματικές Οι μαθητές: Εργ. σελ. 194-197, Φυσικές 72
  • 115. διατάξεις. Να ελέγχουν τις Κάνουν υποθέσεις για το αν η Επιστήμες, τ. 2 σελ μεταβλητές και να εξαγάγουν ατμόσφαιρα αναπτύσσει πίεση. 102-109, συμπεράσματα για την Σχεδιάζουν και κατασκευάζουν http://www.primedu.uoa.g ατμοσφαιρική πίεση. πειραματικές διατάξεις, για να r/sciedu/BIBLIO/bookStude επιβεβαιώσουν τις υποθέσεις nts/piesi.pdf τους. Εξάγουν και καταγράφουν συμπεράσματα. Τρόμπα, μπάλα, μπουκάλια γυάλινα με πώμα, γυάλινα ποτήρια, χαρτί, μπαλόνια, καλαμάκια, χωνί. http://www.youtube.com/ watch? v=qbakZL62d6U&feature=r elated http://www.youtube.com/ watch? v=5doUIdm0jTU&feature=r elatedΕνότητα 4.7: Κινούμαι με ασφάλειαΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2-8 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές: Κινούμαι με ασφάλεια, Αναζητούν, συγκεντρώνουν και Φωτογραφίες, video από όταν περπατώ, όταν επεξεργάζονται πληροφορίες crash test. Να διακρίνουν στην κυκλοφορώ με το από ηλεκτρονικές και έντυπες καθημερινή ζωή κινδύνους ποδήλατο, με το πηγές για τους τρόπους που http://www.youtube.com/ που υπάρχουν για έναν πεζό, αυτοκίνητο, με το μπορούν να κινούνται με watch? για έναν επιβάτη, για έναν λεωφορείο. ασφάλεια στην καθημερινή τους v=_7CBmBziD00&feature=r ποδηλάτη. ζωή. elated Παίζω και εκτελώ εργασίες Να υποστηρίζουν τους με ασφάλεια. Επιχειρηματολογούν και http://www.youtube.com/ κανόνες του ΚΟΚ με βάση τις παράγουν έναν πολυτροπικό watch?v=3_EUhgN- γνώσεις που απέκτησαν για οδηγό με κανόνες, προκειμένου IWA&NR=1 τις δυνάμεις. να κινούνται με ασφάλεια στην καθημερινή τους ζωή. Οργανώνουν και υλοποιούν έκθεση με θέμα «Κινούμαι με ασφάλεια».Ενότητα 4.8: Η γη «τραβάει» τα φυτάΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 1 ώρα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Διακρίνουν το φαινόμενο του Γεωτροπισμός στα φυτά Με την επαναλαμβανόμενη Εναλλακτικό διδακτικό γεωτροπισμού και να το παρατήρηση φυτών που έχουν πακέτο συσχετίζουν με τη βαρύτητα. φυτέψει οι ίδιοι, οι μαθητές http://www.primedu. μπορούν να παρακολουθήσουν uoa.gr/sciedu/BIBLIO/ την εξέλιξη του φαινομένου του bookStudents/fyta.pdf γεωτροπισμού, σε πείραμα που έχουν σχεδιάσει. 72
  • 116. Ενότητα 5: Το ταξίδι της ενέργειαςΕνότητα 5.1: Η ενέργεια στα αντικείμεναΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί να Η ενέργεια στα Εποικοδομητική προσέγγιση http://micro- χρησιμοποιούν τον όρο αντικείμενα (έμβια ή άβια) kosmos.uoa.gr/gr/dialogs/E ενέργεια, προκειμένου να Ανάδειξη των αρχικών ιδεών των nergeia_KAPE.pdf αποδίδουν νόημα στην Ένα αντικείμενο (έμβιο ή μαθητών για την ενέργεια σε ικανότητα που έχουν τα άβιο) έχει ενέργεια, όταν περιπτώσεις που αφορούν http://www.energolab.gr/i αντικείμενα (έμβια ή άβια) μπορεί να επιφέρει αντικείμενα, έμβια ή άβια, ndex.asp?c=12 να επιφέρουν ποικίλες αλλαγές ή να εκτελέσει μια κινητά ή ακίνητα. http://www.energolab.gr/i αλλαγές και να εκτελούν εργασία. ndex.asp?c=19 εργασίες. Συζήτηση σε ομάδες για τα ακίνητα άβια αντικείμενα, τα http://www.skoool.gr/cont οποία οι μαθητές συχνά ent/los/primary/science/w δυσκολεύονται να συσχετίσουν hat_is_energy/launch.html με την έννοια της ενέργειας. http://www.wix.com/andre Συζήτηση σε ομάδες για έμβια wpi44/science/topics αντικείμενα, κινητά ή ακίνητα, που εκτελούν εργασίες και http://www.kotsanas.com/ επιφέρουν αλλαγές. Πρόκειται gr/index_ekthemata.html για περιπτώσεις, τις οποίες οι μαθητές εύκολα συσχετίζουν με http://www.edutv.gr/index. την έννοια της ενέργειας. php? option=com_content&task= Συζήτηση σε ομάδες των view&id=1393&Itemid=192 περιπτώσεων, που «γεφυρώνουν» το κενό ανάμεσα http://www.kotsanas.com/ στις δυο παραπάνω κατηγορίες. gr/index_ekthemata.html Πρόκειται για αντικείμενα, έμβια και άβια, που επιφέρουν τις ίδιες http://www.kotsanas.com/ αλλαγές ή εκτελούν τις ίδιες gr/index_ekthemata.html εργασίες. Προτείνονται κάρτες, εικόνες, τρισδιάστατα αντικείμενα, video, κινούμενα σχέδια. 72
  • 117. Ενότητα 5.2: Η ενέργεια μεταφέρεται και αποθηκεύεταιΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Οι μαθητές να είναι ικανοί Η ενέργεια μεταφέρεται Χρήση των ενεργειακών http://digitalschool.minedu να: και αποθηκεύεται διαγραμμάτων Sankey .gov.gr/modules/units/? id=312 Ερμηνεύουν τις αλλαγές και Για να γίνουν αλλαγές ή για Οι μαθητές σε ομάδες μαθαίνουν [σχολικό εγχειρίδιο Ε’ τις εργασίες που συμβαίνουν να εκτελεστούν εργασίες, να χρησιμοποιούν τα ενεργειακά τάξης] γύρω τους, χρησιμοποιώντας χρειάζεται να μεταφερθεί διαγράμματα Sankey σε ποικιλία τις έννοιες της αποθήκευσης ενέργεια από ένα περιπτώσεων, στις οποίες η http://www.primedu.uoa.g και της μεταφοράς της αντικείμενο σε ένα άλλο. αποθηκευμένη ενέργεια r/sciedu/BIBLIO/bookStude ενέργειας. μεταφέρεται από ένα nts/st_2_teuxos/st2_energ Η ενέργεια μπορεί να είναι αντικείμενο σε ένα άλλο. y.pdf αποθηκευμένη σε ένα Απεικονίζουν τη μεταφορά αντικείμενο. http://micro- της ενέργειας με τα kosmos.uoa.gr/gr/dialogs/E ενεργειακά διαγράμματα Μοντέλα-Ενεργειακά nergeia_KAPE.pdf Sankey. διαγράμματα Sankey http://en.wikipedia.org/wik i/Sankey_diagram http://www1.curriculum.ed u.au/sciencepd/energy/chg _flow.htm http://www.youtube.com/ watch?v=coWQ1R2r5MY http://www.kotsanas.com/ gr/index_ekthemata.htmlΕνότητα 5.3: Μπορεί η ενέργεια να έχει πολλά «πρόσωπα»;Ενδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Οι μαθητές να είναι ικανοί Μπορεί η ενέργεια να έχει Επέκταση της χρήσης των http://www1.curriculum.ed να: πολλά «πρόσωπα»; ενεργειακών διαγραμμάτων u.au/sciencepd/energy/ene Συνδέουν τα φυσικά Sankey rgy.htm φαινόμενα της θερμότητας, Μορφές ενέργειας του φωτός, του ηλεκτρισμού Τα διαφορετικά Οι μαθητές σε ομάδες και της μηχανικής με την «πρόσωπα» ή οι χρησιμοποιούν τα ενεργειακά http://www1.curriculum.ed έννοια της μετατροπής της διαφορετικές διαγράμματα Sankey, για να u.au/sciencepd/energy/solr ενέργειας και των μορφών «εκδηλώσεις» της περιγράψουν τη μετατροπή της _flow.htm της. ενέργειας ονομάζονται ενέργειας από τη μια μορφή μορφές ενέργειας. στην άλλη. Απεικονίζουν τη μεταφορά http://www.4physics.com/c και τη μετατροπή της Μετατροπή ενέργειας atalog/product_info.php/m ενέργειας με τα ενεργειακά Η ενέργεια μπορεί να anufacturers_id/17/product διαγράμματα Sankey. μετατρέπεται από τη μια s_id/89 μορφή στην άλλη. 72
  • 118. Ενότητα 5.4: Η ενέργεια διασκορπίζεται…Ενδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να είναι ικανοί Η ενέργεια διασκορπίζεται Εποικοδομητική προσέγγιση http://www1.curriculum.ed να: και υποβαθμίζεται η Επέκταση της χρήσης των u.au/sciencepd/energy/chg ποιότητά της ενεργειακών διαγραμμάτων _effic.htm Χρησιμοποιούν τους όρους Sankey μεταφορά, αποθήκευση, Καθώς μεταφέρεται η μετατροπή, διασκόρπιση και ενέργεια, κατά τη διάρκεια Ανάδειξη των αρχικών ιδεών των http://www1.curriculum.ed διατήρηση, προκειμένου να μιας αλλαγής ή εργασίας, μαθητών για τη διατήρηση της u.au/sciencepd/energy/me ερμηνεύουν τις αλλαγές και ένα μέρος της ενέργειας. ch_flow.htm τις εργασίες που συμβαίνουν διασκορπίζεται στο γύρω τους. περιβάλλον και έτσι γίνεται Συζήτηση σε ομάδες για λιγότερο χρήσιμη. περιπτώσεις, τις οποίες οι http://littleshop.physics.col μαθητές δυσκολεύονται να ostate.edu/activities/atmos Απεικονίζουν τη διασκόρπιση Η ενέργεια διατηρείται κατανοήσουν. Βασικό ερώτημα: 1/ConservationOfEnergy.pd και τη διατήρηση της ποσοτικά τι συμβαίνει στην ενέργεια, όταν f ενέργειας με τα ενεργειακά Στην αρχή και στο τέλος της οι αλλαγές παύουν να διαγράμματα Sankey. μεταφοράς έχουμε πάντα συντελούνται; http://www.innovatoys.co την ίδια ποσότητα m/c/win ενέργειας. Συζήτηση σε ομάδες για περιπτώσεις, τις οποίες οι http://www.youtube.com/ μαθητές αντιλαμβάνονται watch?v=coWQ1R2r5MY εύκολα. Αντιπροσωπευτικά ερωτήματα: Ποια είναι η αλλαγή ή το αποτέλεσμα, που θέλουμε να πετύχουμε στη συγκεκριμένη μεταφορά ενέργειας; Ποιες είναι οι αλλαγές ή τα αποτελέσματα που δεν θέλουμε, ωστόσο συμβαίνουν; Τι συμβαίνει με την ενέργεια στις παραπάνω περιπτώσεις; Οι μαθητές σε ομάδες συμπληρώνουν τα ενεργειακά διαγράμματα Sankey με νέα βέλη, που αντιστοιχούν στις διασκορπισμένες μορφές ενέργειας. 72
  • 119. Ενότητα 5.5: Η ενέργεια στα φυτάΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 8 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Αποτελέσματα Οι μαθητές να: Το ταξίδι της ενέργειας Ομαδική δραστηριότητα Ψηφιακό σχολείο: Φυσικά κατασκευής εννοιολογικού χάρτη ΣΤ Δημοτικού Αναγνωρίζουν το ρόλο της Η ενέργεια στα φυτά με κεντρικό θέμα τη Βιβλίο Μαθητή – Κεφάλαιο φωτοσύνθεσης στη ζωή του φωτοσύνθεση και περιεχόμενο Οικοσυστήματα φυτού. Φωτοσύνθεση τους βασικούς όρους (χαρτιά (σελ. 77-79) μέτρου – στίκερς) http://digitalschool.minedu Αναφέρουν τις ουσίες που Μικροσκοπική παρατήρηση των . gov.gr/modules/ units/? απαιτούνται και τις ουσίες χλωροπλαστών και των id=123 που παράγονται κατά τη στομάτων των φύλλων. διαδικασία της Ιστοσελίδες φορέων φωτοσύνθεσης. Εκτέλεση πειραμάτων με φυτά, διαχείρισης στα οποία διαπιστώνεται η προστατευόμενων Αναγνωρίζουν το ρόλο της Διαπνοή διαδικασία της διαπνοής. περιοχών. Σύνδεσμοι για το φωτοσύνθεσης για τη ζωή Δραστηριότητα κατανόησης σύνολο των φορέων στο: στον πλανήτη μας. κειμένου σε μικρές ομάδες – http://users.sch.gr/organop Ανασύνθεση κειμένου σχετικού oulos/foreis_diaxeirisis_pro με τη λειτουργία της διαπνοής stateyom_perioxon.htm Αναγνωρίζουν το ρόλο της από επιμέρους διασπασμένες διαπνοής στη ζωή του φυτού και ανακατεμένες προτάσεις. Το κόκκινο βιβλίο των και στην ολοκλήρωση του (Επιθυμητή επιλογή κειμένου, απειλούμενων ζώων στην υδρολογικού κύκλου . που να συνδέει την διαπνοή με Ελλάδα τη φωτοσύνθεση και το http://dipe.pie.sch.gr/ypper υδρολογικό κύκλο). pi/bibliografia/kokkino_bibl io_2009.pdf Εκπαιδευτικά πακέτα Κινητική ομαδική δραστηριότητα Περιβαλλοντικής Η ενέργεια στα σε κύκλο αναπαράστασης Εκπαίδευσης στην Πύλη οικοσυστήματα τροφικών αλυσίδων, που Παιδαγωγικού Υλικού Διακρίνουν τους παράγοντες, Οργάνωση ενός κατέγραψαν κατά την επίσκεψη Περιβαλλοντικής που αποτελούν ένα οικοσυστήματος – στο πεδίο. (Ανά δύο τα παιδιά Εκπαίδευσης οικοσύστημα, καθώς και τις Τροφικές σχέσεις – αντιπροσωπεύουν έναν Παιδαγωγικό Τμήμα αλληλεπιδράσεις μεταξύ Τροφικά πλέγματα οργανισμό, ένα σταθερό Δημοτικής Εκπαίδευσης αυτών. αντιπροσωπεύει εμφανώς τον Πανεπιστήμιο Αιγαίου οργανισμό και ένα κινείται και http://www.env- Στο πλαίσιο των τροφικών οικοδομεί τις σχέσεις με νήματα edu.gr/Packs.aspx σχέσεων του ή ξυλοκορδέλες). Σχολιασμός της οικοσυστήματος, διακρίνουν πιθανής πολυπλοκότητας. την δημιουργία τροφικών πλεγμάτων. Συμμετοχή της τάξης σε εθελοντικές Χαρακτηριστικά Ελληνικά φιλοπεριβαλλοντικές δράσεις συστήματα (π.χ. καθαρισμός Περιγράφουν προστατευόμενων περιοχών) με χαρακτηριστικά ελληνικά πιθανή εμπλοκή και του οικοσυστήματα συλλόγου γονέων. Αναγνωρίζουν την Συλλογή υλικού από επίσκεψη αναγκαιότητα της στην πιο κοντινή προστασίας των προστατευόμενη περιοχή και οικοσυστημάτων για τη κέντρο ενημέρωσης. Διοργάνωση συνέχεια της ζωής στον δραστηριότητας ενημέρωσης της πλανήτη μας. σχολικής και ευρύτερης κοινότητας. 72
  • 120. Ενότητα 5.6: Η ενέργεια στα καύσιμα και στα τρόφιμαΕνδεικτικός διδακτικός χρόνος: 2 ώρες Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα Βασικά θέματα Δραστηριότητες Εκπαιδευτικό υλικό Οι μαθητές να είναι ικανοί Η καύση ως χημικό Διακρίνουν τα υλικά σε εύφλεκτα http://www.e- να: φαινόμενο, χημική και άφλεκτα και εξετάζουν τα delight.gr/tips.htm αντίδραση ανάμεσα στο χαρακτηριστικά των εύφλεκτων Αντιλαμβάνονται το ρόλο του καιόμενο υλικό και στο υλικών. Η ιστορία του κεριού αέρα/οξυγόνου στο οξυγόνο (οξείδωση). Το φαινόμενο της τρίγωνο της φωτιάς. http://www.iatronet.gr/arti καύσης/οξείδωσης. Οι μαθητές μελετούν το cle.asp?art_id=9179 Η οξείδωση/καύση ενεργειακό περιεχόμενο Τροφές που μας γεμίζουν Διακρίνουν τα υλικά σε θρεπτικών ουσιών από την διαφόρων καυσίμων υλικών ενέργεια εύφλεκτα και άφλεκτα. τροφή μέσα στον (θερμιδική αξία καυσίμου). οργανισμό των ζώων Οι μαθητές μελετούν στο σπίτι Ενέργεια από τα καύσιμα διάφορα συσκευασμένα Υποστηρίζουν ποια καύσιμα και τα τρόφιμα. τρόφιμα: διαβάζουν τις ετικέτες έχουν μεγάλη και ποια μικρή για το ενεργειακό περιεχόμενό θερμιδική αξία. Χημική ενέργεια καυσίμων τους (τη διατροφική ενέργεια σε και τροφίμων kcal / kj) και επιχειρούν να το Εκτιμούν το ενεργειακό συσχετίσουν με τα συστατικά περιεχόμενο των τροφίμων Η οξείδωση (σκούριασμα) τους (λίπος, σάκχαρο, πρωτεΐνη). (διατροφική ενέργεια). των μετάλλων ως διαδικασία αργής καύσης Διακρίνουν τα μέταλλα και τα Διακρίνουν τα μέταλλα και τα μεταλλικά υλικά (κράματα) σε κράματα σε ευοξείδωτα και ευοξείδωτα και ανοξείδωτα ανοξείδωτα 72
  • 121. Προτάσεις για συνθετικές εργασίεςΤο φως γύρω μας από τεχνητές πηγές φωτισμού Οι μαθητές επεξεργάζονται τεχνητές πηγές φωτισμού, που αναγνωρίζουν γύρω τους. Αναζητούνπληροφορίες για αντίστοιχες πηγές του παρελθόντος και πληροφορίες για τα υλικά, από τα οποία είναικατασκευασμένες. Μαθήματα που εμπλέκονται: Γλώσσα, Μαθηματικά, Εικαστικά, Ιστορία, Φυσικές Επιστήμες,Τεχνολογία, Κοινωνικές Επιστήμες.Παράγοντες που επηρεάζουν την οξείδωση των μετάλλων Αρκετές ημέρες (π.χ. μία εβδομάδα) πριν από τη διδασκαλία του θέματος της οξείδωσης(σκουριάσματος) των μετάλλων, ο δάσκαλος δίνει σε κάθε μαθητή από ένα ίδιο καινούριο σιδερένιοκαρφί και ζητάει από τους μαθητές να μελετήσουν στο σπίτι τρόπους που θα κάνουν το καρφί τους νασκουριάσει όσο γίνεται πιο γρήγορα/περισσότερο. Την ημέρα της διδασκαλίας της οξείδωσης, οι μαθητέςφέρνουν στο σχολείο τα σκουριασμένα καρφιά τους και συζητούν τους διαφόρους παράγοντες (αέρα,υγρασία, αλατόνερο, οξέα) που κάνουν πιο γρήγορο το σκούριασμα. Από την άλλη, ο δάσκαλος δείχνειστους μαθητές ένα πολύ σκουριασμένο σιδερένιο αντικείμενο (π.χ. ένα αντικείμενο που βρέθηκε πολύκοντά σε ακτή).Συνθετικές εργασίες για θέματα βιολογίας Η σκέψη, που συνοδεύει τις προτάσεις που ακολουθούν, είναι ότι προτείνοντας πολλές καιδιαφορετικές θεματικές, επιδιώκουμε να δώσουμε ιδέες στους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι ανάλογα με τηνηλικιακή ομάδα και τα ενδιαφέροντα των μαθητών τους μπορούν να επιλέξουν το εύρος, που θακαλύψουν, καθώς και το βαθμό επικέντρωσης - εμβάθυνσης. Ένα πρόγραμμα, για παράδειγμα, θαμπορούσε να έχει τις τέσσερεις γενικές θεματικές (τα επίπεδα μελέτης της βιοποικιλότητας δηλαδή),χωρίς να εμβαθύνει, ή κάθε μια από τις γενικές θεματικές, ή τα υποθέματα, με ανάλογη εμβάθυνση.Καθώς για αυτά τα θέματα οι απόψεις είναι ποικίλες και συγκρουόμενες, ενδείκνυται η χρήση τεχνικώνκατανόησης (παιχνίδι ρόλων, debate κ.λπ.). Τέλος, είναι πολύ σημαντική η μελέτη της πραγματικότηταςκαι όχι η παρουσίαση παρωχημένων και μη ανταποκρινόμενων στην πραγματικότητα καταστάσεων (π.χ.ζώα της φάρμας).ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ Ι: Η σχέση του ανθρώπου με τα άλλα ζώα Ενδεικτικές Διαστάσεις- Θέματα: Α) Ζώα είναι μόνο τα θηλαστικά; Ποιους ζωντανούς οργανισμούς ονομάζουμε ζώα; Η βιολογική κατηγοριοποίηση (ένταξη του ανθρώπου στο βιολογικό βασίλειο). Β) Τα ζώα στη διατροφή μας. Προϊόντα ζωικής προέλευσης. Κατανάλωση κρέατος και υγεία. Συνθήκες διαβίωσης των παραγωγικών ζώων. Εντατικές μονάδες βιομηχανικής κτηνοτροφίας. Αλιεία. Διαφορές στις διαιτητικές συνήθειες μεταξύ περιοχών, κρατών, θρησκειών. Έχουν τα ζώα δικαιώματα; Γ) Τα ζώα στην ψυχαγωγία. Τσίρκο. Ζωολογικοί κήποι. Ενυδρεία. Συνθήκες διαβίωσης. Ζητήματα ευζωίας. Έχουν τα ζώα δικαιώματα; Δ) Τα ζώα στο σχολείο μας. Και όμως υπάρχουν! Εξοικείωση με τα ζώα. Ανάπτυξη υπευθυνότητας με τη φροντίδα μικρών ζώων. Ανακάλυψη μικρών ζώων στο κτήριο και στην αυλή του σχολείου. Ε) Τα ζώα συντροφιάς. Εισαγόμενα είδη. Αδέσποτα ζώα. Θεραπευτική χρήση των ζώων. Έχουν τα ζώα δικαιώματα; ΣΤ) Τα ζώα στη λογοτεχνία και την τέχνη. Τα ζώα στις σημαίες και τα εμβλήματα. Διακόσμηση ρούχων υφασμάτων με στοιχεία άλλων ζώων κ.λπ. Το τραγούδι των πουλιών. Ζ) Ελεύθερα ζώα. Απειλούμενα είδη: τοπικά είδη, μεγάλες ομάδες απειλούμενες παγκόσμια, π.χ. αμφίβια. Τι σημαίνει η διεθνής συνεργασία για την προστασία. Διεθνείς συνθήκες. Η) Δημοφιλή και μη δημοφιλή ζώα. Ποια αρέσουν στα παιδιά, ποια αγαπούν και γιατί. Πώς αυτά συνδέονται με τις ατομικές αποφάσεις περιβαλλοντικής προστασίας, βίαιες συμπεριφορές κ.λπ. Θ) Τα ζώα στα επιστημονικά εργαστήρια. Φάρμακα. Καλλυντικά. Ανατομία. Έχουν τα ζώα δικαιώματα; 72
  • 122. Ι) Τα δικαιώματα των ζώων. Κανόνες, που διέπουν τη σχέση μας με τα ζώα. Διακηρύξεις δικαιωμάτων και ευζωίας των ζώων, fair trade. Αντίστοιχα θα μπορούσαν να αναπτυχθούν τα παρακάτω θέματα:ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΙΙ: Η σχέση του ανθρώπου με τα φυτά Με σημεία επικέντρωσης και αντίστοιχες ενότητες: Τι είναι τα φυτά, Η ζωή στη γη χωρίς τα φυτά,Ζητήματα διατροφής, Υγείας, Επάρκειας τροφής, Διατροφικής ασφάλειας, Τα φυτά στην κοινωνική μαςζωή (λουλούδια με συμβολισμούς). Φυτά και φάρμακα. Τα μπαχαρικά και ο ιστορικός τους ρόλος. Ταφυτά ως βάση χρωστικών και αρωμάτων. Λουλούδια μέσα στη θάλασσα.ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΙΙΙ: Η σχέση του ανθρώπου με τους μικροοργανισμούς Ο κόσμος του αοράτου (μεγέθη). Ποια είναι τα μικρόβια (βακτήρια, μύκητες, πρωτόζωα). Πώς θαήταν η Γη μας χωρίς τους μικροοργανισμούς (ζητήματα αποικοδόμησης και ολοκλήρωσης των φυσικώνκύκλων). Μικροοργανισμοί και τροφή. Μικροοργανισμοί και διάφορα προϊόντα. Μικροοργανισμοί καιφάρμακα. Μικροοργανισμοί και αρρώστια.ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΙΙΙ: Η σχέση του ανθρώπου με τα οικοσυστήματα Υγρότοποι και αποικοδόμηση. Προστατευόμενες περιοχές. Δάση. 72
  • 123. ΑναφορέςΕπιστημονικά άρθραAbd-El-Khalick, F., BouJaoude, S., Duschl, R., Lederman, N.G., Mamlok-Naaman, R., Hofstein, A., et al. (2004). Inquiry in science education: International perspectives. Science Education, 88(3), 397–419. doi: 10.1002/sce.10118Aikenhead, G.S., Ogawa, M. (2007). Indigenous knowledge and science revisited. Cultural Studies of Science Education, 2:539–620. doi: 10.1007/s11422-007-9067-8Andersson, B., & Bach, F. (2005). On designing and evaluating teaching sequences taking geometrical optics as an example. Science Education, 89(2), 196-218. doi: 10.1002/sce.20044Binnie, A. (2001). Using the history of electricity and magnetism to enhance teaching. Science & Education, 10, 379–389. doi: 10.1023/A:1011213519899Boudreaux, A., Shaffer, P., Heron, P., McDermott, L. (2008). Student understanding of control of variables: Deciding whether or not a variable influences the behavior of a system, American Journal of Physics, 76(2), 163-170. doi:10.1119/1.2805235Christidou, V. (2011). Interest, attitudes and images related to science: Combining students’ voices with the voices of school. International Journal of Environmental and Science Education, 6(2), 141-159. Ανασύρθηκε από http://www.ijese.com/IJESE-v6-n2-April-2011-Complete-Issue.pdfClement, J. (2000). Model based learning as a key research area for science education. International Journal of Science Education, 22(9), 1041-1053. doi: 10.1080/095006900416901Coll, R., France, B., & Taylor, I. (2005). The role of models/and analogies in science education: implications from research. International Journal of Science Education, 27(2), 183-198. doi: 10.1080/0950069042000276712Crawford, B. A., & Cullin, M. J. (2004). Supporting prospective teachers’ conceptions of modeling in science. International Journal of Science Education, 26(11), 1379 – 1401. doi: 10.1080/09500690410001673775De Boer, G. (2000). Scientific literacy: another look at its historical and contemporary meanings and its relationship to science education reform. Journal of Research in Science Teaching, 37, 582–601. doi: 10.1002/1098-2736(200008)37:6<582::AID-TEA5>3.0.CO;2-LDillon, J. (2003). On Learners and learning in Environmental Education: missing theories, ignored communities. Environmental Education Research, 9(2), 215-226. doi:10.1080/13504620303480Dodge, B. J. (2001). Focus five rules for writing great webquests. Learning and Leading with Technology, 28(8), pp. 6–9.Duit, R., & Treagust, D. (2003). Conceptual change: a powerful framework for improving science teaching and learning. International Journal of Science Education, 25(6), 671-688. doi: 10.1080/09500690305016Galili, I. (1996). Students’ conceptual change in geometrical optics. International Journal of Science Education, 18, 847-868. doi: 10.1080/0950069960180709Galili, I., & Hazan, A. (2000). Learner’s knowledge in optics: interpretation, structure and analysis. International Journal of Science Education, 22(1), 57-88. doi: 10.1080/095006900290000Grosslight, L., Unger, C., Jay, E., & Smith, C. L. (1991). Understanding models and their use in science - conceptions of middle and high school students and experts. Journal of Research in Science Teaching, 28(9), 799-822. doi: 10.1002/tea.3660280907 72
  • 124. Guisasola, J., Almudí, J. M., & Furió, C. (2005). The nature of science and its implications for physics textbooks. Science & Education, 14(3), 321–328. doi: 10.1007/s11191-004-7936-zKipnis, N. (2005). Chance in science: The discovery of electromagnetism by H.C. Oersted. Science and Education, 14, 1–28. doi: 10.1007/s11191-004-3286-0Koliopoulos, D., Dossis, S., Stamoulis, E. (2007): The use of history of science texts in teaching science: Two cases of an innovative, constructivist approach, The Science Education Review, 6, 2: 44-56.Krnel, D., Watson, R. and Glazar, S.A. (2005). The development of concept of ‘matter’: a cross-age study of how children describe materials, International Journal of Science Education, vol. 27, no. 3, 367-383. doi:10.1080/09500690412331314441Langley, D., Ronen, M., & Eylon, B. (1997). Light propagation and visual patterns: Preinstruction learners’ conceptions. Journal of Research in Science Teaching, 34(4), 399-424. doi: 10.1002/ (SICI)1098-2736(199704)34:4<399::AID-TEA8>3.0.CO;2-MMéheut, M., & Psillos, D. (2004). Teaching-learning sequences: aims and tools for science education research. International Journal of Science Education, 26(5), 515-535. doi: 10.1080/09500690310001614762Osborne, J. (2003). Attitudes towards science: a review of the literature and its implications, International Journal of Science Education, 25, 9: 1049-1079. doi: 10.1080/0950069032000032199Osborne, J. (2010). Arguing to Learn in Science: The Role of Collaborative, Critical Discourse. Science, 328: 463-466. doi: 10.1126/science.1183944Pantidos, P. Valakas, K. Vitoratos, E. Ravanis K. (2010). The materiality of narrative spaces: A theatre semiotics perspective into the teaching of physics. Semiotica, 182, ¼: 305-325.Plakitsi, K. (2010). Collective curriculum design as a tool for rethinking scientific literacy. Cultural Studies of Science Education, 5:577–590. Doi 10.1007/s11422-010-9288-0Psillos, D., Tselfes, V. & Kariotoglou, P. (2004). An epistemological analysis of the evolution of didacitcal activities in teaching-learning sequences: the case of fluids. International Journal of Science Education, 26(5), 555-578.doi: 10.1080/09500690310001614744Ronen, M., & Eylon, B. (1993). To see or not to see: the eye in geometrical optics – when and how? Physics Education, 28, 52-59. doi: 10.1088/0031-9120/28/1/010Schwarz, C. V., Reiser, B. J., Elizabeth A. D., Kenyon, L., Achér, A., Fortus, D., Shwartz, Y., Hug B., & Krajcik J. (2009). Developing a learning progression for scientific modeling: Making scientific modeling accessible and meaningful for learners. Journal of Research in Science Teaching, 46(6), 632-654. doi: 10.1002/tea.20311Schwarz, C., & White, B. (2005). Metamodeling knowledge: Developing students’ understanding of scientific modeling. Cognition and Instruction, 23(2), 165–205. doi: 10.1207/s1532690xci2302_1Seroglou, F., Koumaras, P., & Tselfes, V. (1998). History of science and instructional design: The case of electromagnetism. Science and Education, 7, 261–280. doi: 10.1023/A:1008649319416Skamp, K. (1996). Elementary School Chemistry: Has its Potential been realized? School Science and Mathematics, 96 (5), 247-254.Smith, C., Carey, S. and Wiser, M. (1985). On differentiation: A case of the development of the concept of size, weight, and density, Cognition, 21, 177–237.Smith, C., Snir, J., Grosslight, L. (1992). Using Conceptual Models to Facilitate Conceptual Change: The Case of Weight-Density Differentiation, Cognition and Instruction, 9(3), 221-283. doi:10.1207/s1532690xci0903_3Spyrtou, A., Hatzikraniotis, E. Kariotoglou, P. (2009). Educational software for improving learning aspects of Newton’s Third Law for student teachers. Education and Information Technologies, 14(2), 163-187. doi: 10.1007/s10639-009-9087-y 72
  • 125. Spyrtou. A., Zoupidis, A., Kariotoglou, P. (2008). The design and development of an ICT- Enhanced Module concerning density as a property of materials applied in floating-sinking phenomena. Ιn: C. P. Constantinou & N. Papadouris (Eds.), GIREP International Conference, Physics Curriculum Design, Development and Validation, Selected Papers, 391-407. ISBN 978-9963-689-20-0.Stinner, A., MacMillan, B., Metz, D., Jilek, J., & Klassen, S. (2003). The renewal of case studies in science education. Science & Education, 12, 617–643. doi: 10.1023/A:1025648616350Tekos, G., & Solomonidou, C. (2009). Constructivist learning of optics concepts using ICT tools in Greek primary school: A pilot study. Journal of Science Educational Technology, 18, 415-428. doi: 10.1007/s10956-009-9158-2Toth, E. E., Klahr, D., & Chen, Z. (2000). Bridging research and practice: A research-based classroom intervention for teaching experimentation skills to elementary school children. Cognition and Instruction, 18(4), 423–459. doi: 10.1207/S1532690XCI1804_1Treagust, D., Chittleborough, G., Mamiala, T. (2002). Student’s understanding of the role of scientific models in learning science. International Journal of Science Education, 24(4), 357-368. doi:10.1080/09500690110066485Trumper, R. (1990). Being constructive: an alternative approach to the teaching of the energy concept-part one. International Journal of Science Education, 12(4), 343-354. doi: 10.1080/0950069900120402Waight, N., & Abd-El-Khalick, F. (2007). The Impact of Technology on the Enactment of ‘‘Inquiry’’ in a Technology Enthusiast’s Sixth Grade Science Classroom, Journal of Research in Science Teaching, 44(1), 154–182. doi:10.1002/tea.20158Windschitl, M., Thompson, J., & Braaten, M. (2008). Beyond the scientific method: Model-based inquiry as a new paradigm of preference. Science Education, 92, 941-967. doi: 10.1002/sce.20259Zandvliet, D.C. (2001, March). Towards a holistic view of environmental education. Proposal for a panel discussion at the Annual Meeting of the National Association for Research in Science Teaching, St. Louis, MO.Κασσέτας, Ι. Α. (2009). Ευρωπαϊκές κοινωνίες, υποχρεωτική εκπαίδευση, Χημεία και Φυσική . Προγράμματα Σπουδών Ολλανδίας, Γαλλίας, Ισπανίας. Πρακτικά 6ου Πανελληνίου Συνεδρίου Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών και Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση.Σμυρναίου, Ζ. & Φαντάκη, Γ. (2007). Τα λάθη των μαθητών στη Φυσική Β’ Γυμνασίου. Πανελλήνιο Συνέδριο με διεθνή συμμετοχή, Τα Λάθη των Μαθητών: δείκτες αποτελεσματικότητας ή κλειδιά για τη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης, ΚΕΕ (Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας). Θεσσαλονίκη, Δεκέμβριος.Τσαπαρλής, Γ. (1997). Περισσότερη χημεία στο δημοτικό σχολείο. Χημικά Χρονικά, Τεύχος 2, 54-55.ΒιβλίαBain, A., Richer, J. & Weckman J. (2001). Life Sciences: Classroom Recourses and Activities for School Librarians and Teachers. Santa Barbara, CA: Teacher Ideas Press.Beals, K. (2002). Life through Time: Life Science Activities for Grades 5-8. Berkeley: Great Explorations in Math and Science, Lawrence Hall of Science: University of California at BerkeleyBernstein, B. (1991).Παιδαγωγικοί κώδικες και κοινωνικός έλεγχος, εισαγωγή, μετάφραση, σημειώσεις Ιωσήφ Σολομών, Αθήνα: Αλεξάνδρεια.Bevilacqua, F., & Giannetto, E. (1998). The history of physics and European physics education. In International Handbook of Science Education (Vol. II, pp. 1015–1026). Kluwer Academic Publisher.Butterfield, H. (1994). The origins of modern science. London: G. Bell & Sons (Greek edition). 72
  • 126. Dearing, R. (1996). Review of Qualifications for 16–19 year olds, London: Schools Curriculum and Assessment Authority.Dimopoulos Κ. & Smyrnaiou Z. (2005). Factors related to student’s interest in science learning. In D. Koliopoulos & Α. Vavouraki (Eds), Science Education at cross roads: Meeting the Challenges of the 21th Century (pp. 135-142). Athens: EDIFE.Driver, R., Squires, A., Rushworth, P. and Wood-Robinson, V. (2000). Οικοδομώντας τις έννοιες των Φυσικών Επιστημών, Αθήνα: Τυπωθήτω- Δαρδανός.Duschl, R., Grandy, R. (2008). Reconsidering the character and role of inquiry in school science: Framing the debates. In R. Duschl, Grandy (Eds), Teaching scientific Inquiry: Recommendations for Research and Implementation (pp. 1-37).Ellis, B. (1997). Learning from the Land: Teaching Ecology through Stories and Activities. Englewood, CO: Teacher ideas pressF.A.O. (2005). Setting up and Running a School Garden. A Manual for Teachers, Parents and Communities. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations. Ανασύρθηκε από: http://www.fao.org/docrep/009/a0218e/a0218e00.htmFaraday, M. (1835–1855). Experimental researches in electricity (reprinted). New York: Dover.Frey, K. (1986). Η μέθοδος Project. Θεσσαλονίκη: Αφοι Κυριακίδη.Gilbert, J., & Boulter, C. (2000). Developing Models in Science Education. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.Gillispie, C. C. (1994). The edge of objectivity: An essay in the history of scientific ideas. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1960 (in Greek).Grant, T. & Littlejohn G. (2001). Greening School Grounds. Creating Habitats for learning. Toronto: Green Teacher.Guesne, E. (1985). Light. In R. Driver, E. Guesne, & A. Tiberghien (Eds.) Children’s Ideas in Science (pp. 11-32). Milton Keynes: Open University Press.Halliday, M.A.K., Martin, J.R. (2004/1993). H γλώσσα της επιστήμης, μτφρ. Γ. Γιαννουλοπούλου. Τίτλος πρωτοτύπου: Writing science: Literacy and discursive power. Αθήνα: Μεταίχμιο.Halloun, I., (2004). Modelling Theory in Science Education. Dordrecht, The Netherlands: Kluwer Academic Publishers.Harlen, W., Elstegeest, J. (2005). Διδασκαλία και Μάθηση των Φυσικών Επιστημών στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. ΤΥΠΩΘΗΤΩ-ΔΑΡΔΑΝΟΣ.Heering, P. (2003). History–science–epistemology: On the use of historical experiments in physics teacher training. In W. F. McComas (Ed.), Proceedings of the 6th IHPST conference Denver 2001. Avaible from the IHPST Group, IHPST.ORG.Heilbron, J. L. (1979). Electricity in the 17th and 18th centuries: a study of early Modern physics. Berkeley, CA: University of California Press.Heisenberg, W. (1997). Das naturbild der heutigen physik. Rowohlt, 1955 (in Greek).Hewitt, P. G. (2009). Οι έννοιες της φυσικής. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.Hildebrand, G. M. (1996). Redefining Achievement In P. Murphy & C. Gipps (Eds), Equity in the Classroom: Towards Effective Pedagogy for Girls and Boys, London: Falmer Press.Hutter, A. (2008). Διδακτική Τεχνολογικών Μαθημάτων – Μέθοδοι και Διαδικασίες. Ίων.Jiménez Alexander, M.P., Otero, J.R.G, Santamaria, F.E. & Mauriz, B. P. (2009). Resources for introducing argumentation and the use of evidence in science classrooms. Project Mind the GAP, University of Santiago de Compostella, Danù. Ανασύρθηκε από: http://rodausc.eu/central/090522/index.php? option=com_docman&task=doc_download&gid=15&Itemid=9&lang=gl. 72
  • 127. Jonassen, D. (2000). Computers as mindtools for school: Engaging critical thinking. Upper Saddle River, NJ: Merrill.Kaptelinin, V., & Nardi, B. (2006). Acting with technology: Activity theory and interaction design. Cambridge: The MIT Press.Kariotoglou, P. (2002). A Laboratory – Based Teaching Learning Sequence on Fluids: Developing Primary Student Teachers’ Conceptual and Procedural Knowledge. In D. Psillos, & H. Niedderer, (Εds.), Teaching and Learning in the Science Laboratory (pp. 79 – 90). The Netherlands: Kluwer Academic Publishers.Kruger, C., Palacio, D., Summers, M. (1991). Understanding energy. Primary School Teachers and Science (PSTS) Project. Oxford: Oxford University Department of Educational Studies and Westminster College.Layton, D. (2004). Η πρόκληση της τεχνολογίας στη διδασκαλία των φυσικών επιστημών. Μεταίχμιο.Lederman, N. G. (2007). Nature of science: Past, present, and future. In S. K. Abell & N.G. Lederman (Eds.), Handbook of research on science education (pp. 831–879). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.Louv, R. (2008). Last Child in the Woods: Saving Our Children From Nature-Deficit Disorder. Chapel Hill, NC: Algonquin Books.Matthews, M. (1994). Science teaching, The role of history and philosophy of science. New York: Routledge.Matthews, M. (2007). Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες – Ο ρόλος της ιστορίας και της φιλοσοφίας των φυσικών επιστημών στη διδασκαλία των φυσικών επιστημών. Επίκεντρο.Matthews, M. (2011). Χρόνος για Φυσικές Επιστήμες. Επίκεντρο.Minstrell, J., & van Zee, E. (2000). Inquiring into inquiry learning and teaching in science. Washington DC: Association for the Advancement of Science.National Research Council. (2000). Inquiry and the National Science Education Standards: A guide for teaching and learning. Washington, DC: National Academy Press.Orr, D.W., Stone, M.K., Barlow, Z. Capra, F. (2005) Ecological Literacy: Educating Our Children for a Sustainable World. San Francisco, CA: Sierra Club Books.Osborne, J. F. and Collins, S. (2000). Pupils’ and parents’ views of the school science curriculum, London: King’s College London.Palkitsi et al (in press). Activity Theory in Formal and Informal Science Education. Rotterdam: Sense.Psillos, D., & Niedderer, H. (2003). Teaching and learning in the science laboratory. The Netherlands: Kluwer Academic Publishers.Spyrtou, A., Kariotoglou, P. (2001). Interlacing content and methodology in educating primary student teachers. In M. Bandiera, S. Caravita, E. Torracca, M. Vicentini (Eds). Research Education in Europe: The Picture Expands (pp. 651-658), Roma: Litoflash.Stinner, A., & Williams, H. (1998). History and philosophy of science in the science curriculum. In B. Fraser & K. Tobin (Eds.), International handbook of science education (Pt. 2). Dordrecht/Boston/ London: Kluwer Academic Publishers.Tobin, K., & Roth, W.-M. (2007).The culture of science education: Historical and biographical perspectives. Rotterdam: Sense.Vosniadou, S. (2010). Instructional considerations in the use of external representations. In Verschaffel et al. (Eds), Use of representations in reasoning and problem solving, (pp. 36-54). New York: Routledge.Vygotsky, L.S. (1978). Mind in society. Cambridge, MA: Harvard University PressWhittaker, Ε. T. (1987). A history of the theories of aether and electricity from the age of Descartes th the close of the nineteenth century. Dublin: Dublin University press. 72
  • 128. Wiser, M., & Smith, C. (2008). Learning and teaching about matter in grades K-8: When should the atomic- molecular theory be introduced? In S. Vosniadou (Ed.), International Handbook of Research on Conceptual Change (pp. 205-239). New York: Routledge.Αθανασίου, Κ. (2009). Εισαγωγή στις Βιολογικές Επιστήμες και η Διδακτική τους. Αθήνα: ΓρηγόρηςΒοσνιάδου, Σ. (2006). Παιδιά, Σχολεία και Υπολογιστές - Προοπτικές, Προβλήματα και Προτάσεις για την αποτελεσματικότερη χρήση των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση. GUTENBERG.Ζόγκζα, Β. (2007). Η Βιολογική Γνώση στην Παιδική Ηλικία. Αθήνα: Μεταίχμιο.Ζόγκζα, Β. (2009). Θέματα Διδακτικής της Βιολογίας. Αθήνα: ΜεταίχμιοΚαλκάνης, Γ. (2007). Πρωτοβάθμια ΕκΠαίδευση στις-με τις ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Αθήνα.Καλκάνης, Κ. (1997). Η ενέργεια και οι πηγές της: Τι, Πώς, Γιατί. ΚΑΠΕ, Υπουργείο Ανάπτυξης, Γενική Γραμματεία Έρευνας & Τεχνολογίας, «Ανοιχτές θύρες».Καλλέρη – Βλάχου, Μ. (2010). Έννοιες και φαινόμενα από τη φυσική για τη προσχολική και πρώτη σχολική ηλικία (2 τόμοι). Θεσσαλονίκη: Αρίων.Καριώτογλου, Π. (2006). Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου Φυσικών Επιστημών. Θεσσαλονίκη: Γράφημα.Κιούκας, Α. (επιμ.) (2002). Η κινηματογραφική αφήγηση. Μια ιστορία με εικόνες και ήχους (Τόμος Α΄). Θεσσαλονίκη: Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.Κόκκος, Α. (επιμ.) (2011). Εκπαίδευση μέσα από τις Τέχνες. Αθήνα: Μεταίχμιο.Κόκκοτας, Π. (1998).Διδακτική των Φυσικών Επιστημών (Μέρος 1ο). Αθήνα: Γρηγόρη.Κόκκοτας, Π. (2002). Διδακτική των Φυσικών Επιστημών (Μέρος 2ο). Σύγχρονες προσεγγίσεις στη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών. Αθήνα: Γρηγόρη.Κόκκοτας, Π. (2008). Διδακτική των φυσικών επιστημών, τόμος 2. Αθήνα: Γρηγόρη.Κολιόπουλος, Δ. (2006). Θέματα διδακτικής Φυσικών Επιστημών. Αθήνα: Μεταίχμιο.Κουλαϊδής, Β. & Ogborn, J. (1994). Αρχές κατασκευής αναλυτικών προγραμμάτων για τη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών. Στο Β. Κουλαϊδής (Επιμ.), Αναπαραστάσεις του φυσικού κόσμου (σσ. 311-349). Αθήνα: Gutenberg.Κουλαϊδής, Β. (επιμ.) (1994). Αναπαραστάσεις του φυσικού κόσμου. Γνωστική, επιστημονική και διδακτική προσέγγιση. Αθήνα: Gutetenberg-Γ. Δαρδανός.Κουλαϊδής, Β., Δημόπουλος, Κ., Σκλαβενίτη, Σ., Χρηστίδου, Β. (2002). Τα κείμενα της τεχνο-επιστήμης στον δημόσιο χώρο. Μεταίχμιο.Κουμαράς, Π. (2002). Οδηγός για την πειραματική διδασκαλία της Φυσικής. Θεσσαλονίκη: Χριστοδουλίδης.Κουμαράς, Π., Πράμας, Χρ., & Σταμπουλή, Μ. (2010). Προγράμματα Σπουδών Φυσικών Επιστημών στην κατεύθυνση γνώσεις και ικανότητες για τη ζωή, Τόμος I: Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.Κουμαράς, Π., Πράμας, Χρ., & Σταμπουλή, Μ. (2011). Προγράμματα Σπουδών Φυσικών Επιστημών στην κατεύθυνση γνώσεις και ικανότητες για τη ζωή, Τόμος II: Φυσική Α΄ Γυμνασίου-Α΄ Λυκείου. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.Κωσταρίδου-Ευκλείδη, Α. (1997). Ψυχολογία της σκέψης. ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ.Λεγάκις, Α. & Μαραγκού, Π. (2009). Το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων στην Ελλάδα. Αθήνα: Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία. Ανασύρθηκε από http://dipe.pie.sch.gr/ypperpi/bibliografia/kokkino_biblio_2009.pdfΜατασαγγούρας, Η. (2006). Η διαθεματικότητα στη Σχολική Τάξη, Εννοιοκεντρική Αναπλαισίωση και Σχέδια Εργασίας. Αθήνα: Γρηγόρη.Μίχας, Π. (2005). Η διδακτική της οπτικής μέσα από μια διαχρονική ματιά. Αθήνα: Τυπωθήτω – Γ. Δάρδανος. 72
  • 129. Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (2003). Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών, Αναλυτικό πρόγραμμα Σπουδών Γεωλογία – Γεωγραφία, ΦΕΚ 303B/13-3/2003, ΦΕΚ 304Β/13-3-2003, ΦΕΚ 1196Β/26-8-2003Πλακίτση, Κ. (2008). Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην προσχολική και στην πρώτη σχολική ηλικία: σύγχρονες τάσεις και προοπτικές. Αθήνα: Πατάκης.Ραβάνης, Κ. (1999). Οι Φυσικές Επιστήμες στην Προσχολική Εκπαίδευση, Διδακτική και γνωστική προσέγγιση. Αθήνα: Τυπωθήτω - Γ. Δαρδανός.Ραβάνης, Κ. (2003). Εισαγωγή στη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών. Αθήνα: Εκδόσεις Νέων Τεχνολογιών.Σκορδούλης, Κ., Σωτηράκου, Μ. (2005). Περιβάλλον, Επιστήμη & Εκπαίδευση. Leader Books.Σολωμονίδου, Χ. (2006). Νέες τάσεις στην εκπαιδευτική τεχνολογία. ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε.Σταυρίδου, Ε. (2000). Συνεργατική μάθηση στις Φυσικές Επιστήμες. Μια εφαρμογή στο Δημοτικό σχολείο. Βόλος: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Θεσσαλίας.Τσελφές, Β. (2002). Δοκιμή και Πλάνη: Το εργαστήριο στη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών. Αθήνα: Νήσος.Φέρμελη, Γ., Ρουσσομουστακάκη – Θεοδωράκη, Μ., Χατζηκώστα, Κ., Γκαίτλιχ, Μ. (2009). ΟδηγόςΑνάπτυξης Διαθεματικών Δραστηριοτήτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, ΥΠ.Ε.Π.Θ. –Π.Ι., ΟΕΔΒ.Ανασύρθηκε από http://www.env-edu.gr/ViewPack.aspx?id=42Φρυδάκη, Ε. (2009). Η διδασκαλία στην τομή της νεωτερικής και της μετανεωτερικής σκέψης. ΚΡΙΤΙΚΗ.Χαλκιά, Κ. (2010). Διδάσκοντας φυσικές επιστήμες: Θεωρητικά ζητήματα, προβληματισμοί, προτάσεις (2 τόμοι). Αθήνα: Πατάκης.Χάμοντ, Ρ. (2010). Εκρηκτική Φυσική (μτφ. Γ. Ζαρρής). Αθήνα: Polaris.Χατζηγεωργίου, Ι. (2003). Ήχος, φως, νερό και αέρας. Ξεκίνημα στις Φυσικές Επιστήμες. Αθήνα: Γρηγόρη.Χατζηγεωργίου, Ι. (2005). Προς μια επιστημονική παιδεία. Επαναπροσδιορίζοντας το αναλυτικό πρόγραμμα και τη διδασκαλία των φυσικών επιστημών. Αθήνα: Γρηγόρη.Χρηστίδου, Β. (επιμ.) (2008). Εκπαιδεύοντας τα μικρά παιδιά στις Φυσικές Επιστήμες. Ερευνητικοί προβληματισμοί και παιδαγωγικές πρακτικές. Θεσσαλονίκη: Αφοι Κυριακίδη.Σχολικά ΕγχειρίδιαΑποστολάκης, Ε., Παναγοπούλου, Ε., Σάββας, Σ., Τσαγλιώτης, Ν., Παναγής, Γ., Σωτηρίου, Σ., Τόλιας, Β., Τσαγκογεώργα, Α & Καλκάνης, Γ., (2008). Φυσικά Ε’ Δημοτικού, Βιβλίο Δασκάλου. Αθήνα: ΟΕΔΒ. Ανασύρθηκε από http://digitalschool.minedu.gov.gr/courses/DSDIM-E107/Αποστολάκης, Ε., Παναγοπούλου, Ε., Σάββας, Σ., Τσαγλιώτης, Ν., Παναγής, Γ., Σωτηρίου, Σ., Τόλιας, Β., Τσαγκογεώργα, Α & Καλκάνης, Γ., (2008). Φυσικά Στ’ Δημοτικού, Βιβλίο Δασκάλου. Αθήνα: ΟΕΔΒ. Ανασύρθηκε από http://digitalschool.minedu.gov.gr/courses/DSGL101/Αποστολάκης, Ε., Παναγοπούλου, Ε., Σάββας, Σ., Τσαγλιώτης, Ν., Παναγής, Γ., Σωτηρίου, Σ., Τόλιας, Β., Τσαγκογεώργα, Α & Καλκάνης, Γ., (2008). Φυσικά Ε’ Δημοτικού. Αθήνα: ΟΕΔΒ. Ανασύρθηκε από http://digitalschool.minedu.gov.gr/courses/DSDIM-E107/Αποστολάκης, Ε., Παναγοπούλου, Ε., Σάββας, Σ., Τσαγλιώτης, Ν., Παναγής, Γ., Σωτηρίου, Σ., Τόλιας, Β., Τσαγκογεώργα, Α & Καλκάνης, Γ., (2008). Φυσικά Στ’ Δημοτικού. Αθήνα: ΟΕΔΒ. Ανασύρθηκε από http://digitalschool.minedu.gov.gr/courses/DSGL101/ 72
  • 130. Δημοπούλου, Μ., Zόμπολας, Τ., Mπαμπίλα, Ε., Σκαναβή, Κ., Φραντζή, Α. & Xατζημιχαήλ, Μ. (2006). Μελέτη Περιβάλλοντος Β΄ Δημοτικού, Βιβλίο μαθητή, Ανασύρθηκε από www.pi-schools.gr/books/dimotiko/ perib_b/b_mat_91_110.pdfΔημοπούλου, Μ., Zόμπολας, Τ., Mπαμπίλα, Ε., Σκαναβή, Κ., Φραντζή, Α. & Xατζημιχαήλ, Μ. (2006). Μελέτη Περιβάλλοντος Β΄ Δημοτικού, Τετράδιο εργασιών, Ανασύρθηκε από www.pi- schools.gr/books/dimotiko/perib_b/b_erg.pdfΚόκκοτας Π., Αλεξόπουλος Δ., Μαλαμίτσα Α., Μαντάς Γ., Παλαμαρά Μ. & Παναγιωτάκη Π., (2006). Μελέτη Περιβάλλοντος Γ΄ Δημοτικού, ΟΕΔΒ-Πατάκη, ΑθήναΚόκκοτας Π., Αλεξόπουλος Δ., Μαλαμίτσα Α., Μαντάς Γ., Παλαμαρά Μ. & Παναγιωτάκη Π., (2006). Μελέτη Περιβάλλοντος Γ΄ Δημοτικού, Τετράδιο Εργασιών, ΟΕΔΒ-Πατάκη, ΑθήναΚόκκοτας Π., Αλεξόπουλος Δ., Μαλαμίτσα Α., Μαντάς Γ., Παλαμαρά Μ., Παναγιωτάκη Π. & Πήλιουρας Π. (2006). Μελέτη Περιβάλλοντος Δ΄ Δημοτικού, ΟΕΔΒ-Πατάκη, ΑθήναΚόκκοτας Π., Αλεξόπουλος Δ., Μαλαμίτσα Α., Μαντάς Γ., Παλαμαρά Μ., Παναγιωτάκη Π. & Πήλιουρας Π. (2006). Μελέτη Περιβάλλοντος Δ΄ Δημοτικού, Τετράδιο Εργασιών, ΟΕΔΒ-Πατάκη, ΑθήναΠλακίτση Α., Κοντογιάννη Ά., Σπυράτου Ε. & Μανώλη Β. (2006). Μελέτη Περιβάλλοντος Α΄ Δημοτικού, ΟΕΔΒ-Πατάκη, ΑθήναΠλακίτση Α., Κοντογιάννη Ά., Σπυράτου Ε. & Μανώλη Β. (2006). Μελέτη Περιβάλλοντος Α΄ Δημοτικού, Τετράδιο Εργασιών, ΟΕΔΒ-Πατάκη, ΑθήναΗλεκτρονικές πηγέςAmazon.com. (2011, Μάιος 10). Wind-up Toys. Διαθέσιμο στο http://www.amazon.com/b? ie=UTF8&node=166054011Atlas wiki. (2011, Μάιος 10). Ανασύρθηκε από http://atlaswikigr.wetpaint.comBBC Schools. (2011, Μάιος 10). Cases around us. Ανασύρθηκε από http://www.bbc.co.uk/schools/scienceclips/ages/9_10/gases_fs.shtmlBBC Schools. (2011, Μάιος 10). Changing state. Ανασύρθηκε από http://www.bbc.co.uk/schools/scienceclips/ages/9_10/changing_state.shtmlBBC Schools. (2011, Μάιος 10). Characteristics of materials. Ανασύρθηκε από http://www.bbc.co.uk/schools/scienceclips/ages/7_8/characteristics_materials_fs.shtmlBBC Schools. (2011, Μάιος 10). Keeping warm. Ανασύρθηκε από http://www.bbc.co.uk/schools/scienceclips/ages/8_9/keeping_warm.shtmlBBC Schools. (2011, Μάιος 10). Science clips. Ανασύρθηκε από http://www.bbc.co.uk/schools/scienceclipsBBC Schools. (2011, Μάιος 10). Solids and liquids. Ανασύρθηκε από http://www.bbc.co.uk/schools/scienceclips/ages/8_9/solid_liquids.shtmlCorrinfunnell. (2011, Μάιος 10). Air crushes can! [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://www.youtube.com/watch?v=qbakZL62d6U&feature=relatedEdheads, Activate your mind. (2011, Μάιος 10). Simple machines [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http:// www.edheads.org/activities/simple-machines/index.shtmlEncyclopedia Interactica. (2011, Μάιος 10). Ανασύρθηκε από http://www.poissonrouge.com/Eureka!. (2011, Μάιος 10). ΜΑΖΑ, Episode 2 [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://www.youtube.com/watch?v=H3br-ntj_Sw&NR=1 72
  • 131. Footprints-Science. (2011, Μάιος 10). Electric Bell. Ανασύρθηκε από http://www.footprints- science.co.uk/electricbell.htmFootprints-Science. (2011, Μάιος 10). Power station. Ανασύρθηκε από http://www.footprints- science.co.uk/power.htmGhostofaNinja. (2011, Μάιος 10). Frozen Balloon [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://www.youtube.com/watch?v=5doUIdm0jTU&feature=relatedHealth Protection Agency. (2011, Μάιος 10). E-bag: Τόπος διασκέδασης και γνώσης για τα μικρόβια. Ανασύρθηκε από http://www.e-bug.eu/ (είσοδος στα ελληνικά password: greece)Hellaspath. (2001, Μάιος 10). Διαδρομές. Ανασύρθηκε από http://www.hellaspath.gr/index.php?p=2Interactive science & engineering (for 9-11 year olds). (2011, Μάιος 10). Friction. Ανασύρθηκε από http://www.engineeringinteract.org/resources/parkworldplot/flash/concepts/friction.htmJubilantgnome. (2011, Μάιος 10). Fluid Pressure [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://www.youtube.com/watch?v=LpTl7PbMQqI&feature=relatedMagnet Lab. (2011, Μάιος 10). Προσομοίωση. Ανασύρθηκε από http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/java/oersted/index.htmMetacafe. (2011, Μάιος 10). Η τέχνη της Θερμογραφίας. Ανασύρθηκε από http://www.metacafe.com/watch/815381/heat_art/Micro-kosmos. (2011, Μάιος 10). Ανασύρθηκε από http://micro-kosmos.uoa.gr/gr/gr-index.htmNASA Educators. (2011, Μάιος 10). Ανασύρθηκε από http://www.nasa.gov/audience/foreducatorsNelson Thornes. (2011, Μάιος 10). Κατασκευάζοντας έναν ηλεκτρομαγνήτη. Ανασύρθηκε από http://www.nelsonthornes.com/secondary/science/scinet/scinet/electric/magnets/making.htmNelson Thornes. (2011, Μάιος 10). Προσθέτοντας ένα πυρήνα σιδήρου στον ηλεκτρομαγνήτη. Ανασύρθηκε από http://www.nelsonthornes.com/secondary/science/scinet/scinet/electric/magnets/core.htmNpapastam. (2011, Μάιος 10). Φτιάξε έναν ...πύραυλο! [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://www.youtube.com/watch?v=3_EUhgN-IWA&NR=1Performance Assessment Links in Science. (2011, Μάιος 10). Ανασύρθηκε από http://pals.sri.comPhET, University of Colorado, Interactive Simulations. (2011, Μάιος 10). Προσομοίωση Μπαλόνια και Στατικός Ηλεκτρισμός [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://phet.colorado.edu/el/simulations/translated/elPhET, University of Colorado, Interactive Simulations. (2011, Μάιος 10). Προσομοίωση «Εργαστήριο Ηλεκτρομαγνητισμού Faraday». Ανασύρθηκε από http://phet.colorado.edu/el/simulations/translated/elPhET, University of Colorado, Interactive Simulations. (2011, Μάιος 10). Density. Ανασύρθηκε από http://phet.colorado.edu/en/simulation/densityPhET, University of Colorado, Interactive Simulations. (2011, Μάιος 10). Sound. Ανασύρθηκε από http://phet.colorado.edu/en/simulation/soundPhET, University of Colorado, Interactive Simulations. (2011, Μάιος 10). States of matter. Ανασύρθηκε από http://phet.colorado.edu/en/simulation/states-of-matterPhysics is FUN!. (2011, Μάιος 10). Liquid Pressure [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://www.youtube.com/watch?v=oUK7agBG4KAScience Kids. (2011, Μάιος 10) Science games for Kids. Ανασύρθηκε από http://www.sciencekids.co.nz/gamesactivities.htmlScience NetLinks. (2011, Μάιος 10). Ανασύρθηκε από http://www.sciencenetlinks.com 72
  • 132. Seilias, Physics and Photography. (2011, Μάιος 10). Faraday. Ανασύρθηκε από http://www.seilias.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=27&Itemid=32&catid=20Simple machines. (2011, Μάιος 10). [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://www.google.gr/search? q=simple+machines&hl=el&client=firefox- a&rls=org.mozilla:el:official&channel=s&biw=1024&bih=602&prmd=ivns&tbm=isch&tbo=u&source= univ&sa=X&ei=YFsgTvDGN4PJswbe2_iPAg&sqi=2&ved=0CD4QsAQSkoool. Gr. (2011, Μάιος 10). Δικτυακός τόπος με εργαλεία μάθησης για την επιστήμη και την τεχνολογία. Ανασύρθηκε από http://www.skoool.grSkoool.gr. (2011, Μάιος 10). Ήχος. Ανασύρθηκε από http://www.skoool.gr/content/los/primary/science/sound_vibrations/launch.htmlSkoool.gr. (2011, Μάιος 10). Τα Αυτιά Και Η Ακοή. Ανασύρθηκε από http://www.skoool.gr/content/los/primary/science/ears_and_hearing/launch.htmlSolar Cookers World Network. (2011, Μάιος 10). “Minimum” Solar Box Cooker. Διαθέσιμο στο http://solarcooking.wikia.com/wiki/Minimum_Solar_Box_CookerSteve Spangler Science. (2011, Μάιος 10). Bed of nails [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://www.youtube.com/watch?v=vo2iE94iAoAThe Franklin Institute, Resources for Science learning. (2011, Μάιος 10). Simple Machines. Ανασύρθηκε από http://www.fi.edu/qa97/spotlight3/The Straw Flute, A Simple Musical Instrument. (2011, Μάιος 10). Ανασύρθηκε από http://littleshop.physics.colostate.edu/onlineexperiments/Straw.htmlThe Water cycle. (2011, Μάιος 10). [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://www.youtube.com/watch? v=0_c0ZzZfC8c&feature=relatedUN Conference of Environment and Development (Earth summit, Rio, 1992). Agenda 21, Chapter 36. (2011, June 10). Promoting education, public awareness and training. Ανασύρθηκε από http://www.un.org/ esa/dsd/agenda21/res_agenda21_36.shtml. Διαθέσιμο στα Ελληνικά από http://kpe- kastor.kas.sch.gr/peekpe/text/agenda.htmWebnode. (2011, Μάιος 10). Η ΠΙΕΣΗ ΣΤΑ ΣΤΕΡΕΑ-ΥΓΡΑ-ΑΕΡΙΑ. Ανασύρθηκε από http://sxedioergasias.webnode.comWWF Ελλάς. (2011, Μάιος 10). Υπολογίστε το ενεργειακό σας αποτύπωμα. Διαθέσιμο στο http://www.wwf.gr/footprintΑρχαία ελληνική τεχνολογία. (2011, Μάιος 10). Η υδραυλική τεχνολογία των αρχαίων Ελλήνων. Ανασύρθηκε από http://www.kotsanas.gr/gr/index_ekthemata.htmlΒικιπαίδεια. (2001, Μάιος 10). Πυξίδα (compass). Ανασύρθηκε από http://el.wikipedia.org/wiki/%CE %A0%CF%85%CE%BE%CE%AF%CE%B4%CE%B1Βικιπαίδεια. (2011, Mάιος 10). GPS (Global Positioning System). Παγκόσμιο Σύστημα Θεσιθεσίας. Ανασύρθηκε από http://el.wikipedia.org/wiki/GPSΒιοκλιματικό σπίτι, εξοικονόμηση ενέργειας. (2011, Μάιος 10). [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://www.youtube.com/watch?v=PGFQ009Ix9wΔΕΗ. (2011, Μάιος 10). Ορθολογική χρήση της ενέργειας στο σπίτι. Ανασύρθηκε από http://www.dei.gr/Documents2/EMPORIKA%20ENTYPA/DEH%20orthologiki_new_01.pdfΔιεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Σερρών. (2011, Μάιος 10). Οικολογικό αποτύπωμα σχολείων. Ανασύρθηκε από http://www.dipe-serron.gr/co2schools/Εθνικό Κέντρο Άμεσης Βοήθειας (Ε.Κ.Α.Β.). (2011, Μάιος 10). Οδηγίες προστασίας από τον ήλιο. Ανασύρθηκε από http://www.ekab.gr/hl-aktinobolia.htmlΕκπαιδευτική Πύλη Υπ.Ε.Π.Θ. (2011, Μάιος 10). Ανασύρθηκε από http://www2.e-yliko.gr 72
  • 133. Εκπαιδευτική τηλεόραση. (2011, Μάιος 10). Καταιγίδα. Ανασύρθηκε από http://www.gscp.gr/games/kataigida5.htmΕκπαιδευτική τηλεόραση. (2011, Μάιος 10). Κεραυνός, μαγεία και δέος [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://www.edutv.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=399&Itemid=72Εκπαιδευτικό Δίκτυο Δυτικής Μακεδονίας. (2011, Μάιος 10). Ανασύρθηκε από http://ekdidyma.web.uowm.grΕργαστήριο Πειραματικής Διδασκαλίας των Φυσικών Επιστημών, Α.Π.Θ. (2011, Μάιος 10). Ανασύρθηκε από http://aplo.eled.auth.gr/index.htmΕυρωπαϊκή Επιτροπή Μεταφορών. (2011, Μάιος 10). Οδηγίες για την προστασία πεζών. Ανασύρθηκε από http://ec.europa.eu/transport/road_safety/users/pedestrians/index_el.htmΚατασκευή πυξίδας. (2011, Μάιος 10). [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://www.youtube.com/watch?v=6UDOgSzoPHU&feature=relatedΚέντρο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΚΑΠΕ). (2011, Ιούνιος 10). Βιοκλιματικός Σχεδιασμός. Ανασύρθηκε από http://www.cres.gr/energy-saving/enimerosi_bioclimatikos.htmΚέντρο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΚΑΠΕ). (2011, Μάιος 10). Εργαστήριο ενέργειας. Ανασύρθηκε από http://www.energolab.gr/index.asp?c=1ΚΠΕ Καστοριάς. (2011, Μάιος 10). Βιοποικιλότητα: Το Εργαστήρι της Ζωής. Ανασύρθηκε από http://kpe- kastor.kas.sch.gr/biodiversity_site/cgomain1.htmlΚΠΕ Καστοριάς. (2011, Μάιος 10). Το Δάσος. Ανασύρθηκε από http://kpe- kastor.kas.sch.gr/dasos/introduction/contents.htmΝάντσου, Τ. (2011, Μάιος 10). Πειράματα Φυσικής με Απλά Υλικά - Science Experiments for Kids. Ανασύρθηκε από http://tinanantsou.blogspot.comΠιερράκος, Η. (2011, Ιούνιος 12). Το ταξίδι της ηλεκτρικής ενέργειας [Αρχείο βίντεο]. Ανασύρθηκε από http://www.youtube.com/watch?v=coWQ1R2r5MYΠίεση. (2011, Μάιος 10). [Αρχείο pdf]. Ανασύρθηκε από http://www.pantelis.net/piesis.pdfΠολυμεσικό εκπαιδευτικό υλικό Σύνθετου Εργαστηριακού Περιβάλλοντος (ΣΕΠ). (2011, Μάιος 10). Ανασύρθηκε από http://www.eduportal.gr/modules.php?name=News&file=print&sid=382Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Κύπρου, Εκπαιδευτικό Υλικό Δημοτικής Εκπαίδευσης (2011, Μάιος 10). Επιστήμη Δημοτικής Εκπαίδευσης. Ανασύρθηκε από http://www.schools.ac.cy/klimakio/Themata/epistimiΥπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Κύπρου, Εκπαιδευτικό Υλικό Δημοτικής Εκπαίδευσης. (2011, Μάιος 10). Επιστήμη, ΣΤ΄ τάξη. Ανασύρθηκε από http://www.schools.ac.cy/klimakio/Themata/epistimi/taxeis/st_taxi.htmlΨηφιακό σχολείο. (2011, Μάιος 10). Μελέτη Περιβάλλοντος (Α΄ Δημοτικού) [Αρχείο PDF]. Ανασύρθηκε από http://digitalschool.minedu.gov.gr/courses/DSDIM-A105Ψηφιακό σχολείο. (2011, Μάιος 10). Φυσικά (Ε΄ Δημοτικού) [αρχείο PDF]. Ανασύρθηκε από http://digitalschool.minedu.gov.gr/courses/DSDIM-E107Ψηφιακό σχολείο. (2011, Μάιος 10). Φυσικά (ΣΤ΄ Δημοτικού) [αρχείο PDF]. Ανασύρθηκε από http://digitalschool.minedu.gov.gr/courses/DSGL101Ψηφιακό σχολείο. (2011, Μάιος 10). Φυσικές Επιστήμες ΣΤ΄ Δημοτικού, Εναλλακτικό Διδακτικό Πακέτο, Βιβλίο για το Μαθητή. Ανασύρθηκε από http://old.primedu.uoa.gr/sciedu/BIBLIO/bookST.htmΨηφιακό σχολείο. (2011, Μάιος 10). Φυσικές Επιστήμες Ε΄ Δημοτικού, Εναλλακτικό Διδακτικό Πακέτο, Βιβλίο για το Μαθητή. Ανασύρθηκε από http://old.primedu.uoa.gr/sciedu/BIBLIO/bookStudents/bookStudentE.htm 72
  • 134. Ψηφιακό σχολείο. (2011, Μάιος 10). Φυσικές Επιστήμες Ε’ Δημοτικού, Εναλλακτικό Διδακτικό Πακέτο, Τετράδιο Εργασιών, Κεφάλαιο: Δυνάμεις. Ανασύρθηκε από http://www.primedu.uoa.gr/sciedu/BIBLIO/bookStudents/dynameis.pdfΨηφιακό σχολείο. (2011, Μάιος 10). Φυσικές Επιστήμες Ε’ Δημοτικού, Εναλλακτικό Διδακτικό Πακέτο, Τετράδιο Εργασιών, Κεφάλαιο: Ήχος. Ανασύρθηκε από http://www.primedu.uoa.gσr/sciedu/BIBLIO/ bookStudents/sound.pdfΛογισμικόAudacity (Έκδοση 1.3.13) [Λογισμικό]. Διαθέσιμο στο http://audacity.sourceforge.net/Kidspiration (Έκδοση 3) [Λογισμικό]. Inspiration Software, Inc.ΓΑΙΑ [Λογισμικό]. Διαθέσιμο στο http://edsoft.cti.gr/edsoft/logismika/gaia.htmlΚύτταρο, μία πόλη: Πολυμεσικό εκπαιδευτικό λογισμικό για τη μελέτη της βιολογίας [Λογισμικό]. Διαθέσιμο στο http://digitalschool.minedu.gov.gr/modules/link/link.phpΛογισμικό για την Μελέτη Περιβάλλοντος. (2011, Μάιος 10). Διαθέσιμο στο http://www.pi- schools.gr/software/dimotiko/fysika-E-ST.zipΜ.Α.Θ.Η.Μ.Α. [Λογισμικό]. Διαθέσιμο στο http://users.sch.gr/salnk/didaskalia/mathima.htmΚινηματογραφικές ταινίες & μουσικά αποσπάσματαAbbas Kiarostami. (Παραγωγός). (1982). «Η χορωδία» (‘HAMSARAYAN’) [DVD].CD Μελέτης Περιβάλλοντος Α-Β-Γ ΤάξηςCharlie Chaplin. (Παραγωγός). (1936). «Μοντέρνοι καιροί» (Modern Times).Οι τέσσερις εποχές του Αντόνιο Βιβάλντι.Πρόσθετες πηγέςΔημιουργία webquest. Διαθέσιμη στο http://webquest.gr/Εκπαιδευτικά πακέτα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στην Πύλη Παιδαγωγικού Υλικού Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Διαθέσιμο στο http://www.env-edu.gr/Packs.aspxΙστοσελίδες φορέων διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών. Σύνδεσμοι για το σύνολο των φορέων διαθέσιμοι στο http://users.sch.gr/organopoulos/foreis_diaxeirisis_prostateyom_perioxon.htmΠύλη Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Διαθέσιμη στο http://www.kpe.gr/Ψηφιακό αρχείο ταινιών της ΕΤ. Διαθέσιμο στο http://www.ert-archives.gr 72