Safijjurrahman El-MubarekfuriNEKTARI I VULOSUR IXHENNETITSTUDIM MBI JETËSHKRIMINE RESULULL-LLAHUT A.S.
FJALA E SEKRETARIT TËPËRGJITHSHËM TË LIGËSBOTËRORE ISLAME - RABITËS,ZOTËRI PROFESOR ALI EL-HAREKANITFalënderimi i qoftë Al...
Resulull-llahun a.s.Arsyet për ta dashur vazhdimisht Resulull-llahuna.s. shtohen shumëfish nga dita në ditë, e ato gjenden...
2. Të jetë origjinal dhe i pabotuar më parë;3. Që autori ti numërojë të gjitha veprat klasikeetj. me të cilat është shërby...
Komisioni profesional, pas leximit dhe shqyrtimittë gjitha punimeve i zgjodhi pesë më të mirat, autorëte të cilave u shpër...
botërore. Sipas kësaj, lexuesit të nderuar i ofrojmëveprën që ka fituar shpërblimin e parë, të autorit shehSafijju-R-Rahma...
PARATHËNIA E BOTUESITJetëshkrimi i Resulull-llahut a.s. gjithnjë do të jetëpikëvrojtim historik, burim i pashterur, nga i ...
Nga burimi i Resulull-llahut a.s. njerëzit shuanetjen, nga kopshti i tij trëndafilash ata volën frute dhelule aromatike. M...
mënyrën e shprehjes dhe metodën e punës së tij, si dhekuptojmë se All-llahu xh.sh. gjithnjë ka qenë mirë-dashës ndaj tij: ...
duket se rrah vetëm një zemër.Çdo fjalë dhe mendim i Resulull-llahut a.s.përmban në vete porosi. Nëse e kupton këtë, atëhe...
ka lejuar vetes të flas çka kanë dashur ose çka i kanëdiktuar të tjerët. Fjala e Resulull-llahut a.s. ështëthënë, apo ësht...
ndaj njeriut në robërim dhe adhurim ndaj Sunduesit tëtë gjithë njerëzve, nga padrejtësia e feve në drejtësinëe Islamit dhe...
dyshimi apo pavërtetësie, të cilat janë komponentepërcjellëse në disa vepra. Gjithashtu ky libër është ikapshëm për opinio...
FJALA E AUTORITFalënderimi i qoftë All-llahut që e ka dërguarPejgamberin e vet me Shpalljen e fesë së vërtetë, ecila do të...
salavati dhe shpëtimi.Ka qenë kjo nxitje e madhe për të gjithëshkrimtarët dhe shkencëtarët e kësaj fushe për të bërëpërpje...
llahut a.s.Lus All-llahun xh.sh. që me shefatin e tij, të mi falëmëkatet.Në fund do të them diç shkurtimisht për mënyrën e...
Safijju-R-Rahman El-MubarekfuriUniversiteti Selefik -Indi17
POZITA E ARABËVEDHE POPUJVE ARABËiretu Resulull-llahu ose Jetëshkrimi i Resulull-llahut a.s. është interpretim i vërtetë i...
dhe me një pjesë të Irakut. Sipërfaqja kap rreth njëmilion - një milion e treqind mijë mila katrorë.Gadishulli Arabik zë n...
Themud, Tasëm (degë e fisit të zhdukur Ad në Jemen),Xhedis, Amlak e edhe disa fise të tjera. Këta në realitetjanë arabët b...
anët dhe prej tyre rrjedhin katër grupe të pasardhësve tëtyre. Këta janë:1. El-EzdëtSipas mendimit të kryeparit të tyre Um...
në veri. Vendosen në dy kodra, Exha dhe Selma, andajqë të dyjat i quajtën kodrat e Tajjit.4. Kinda m ë tAta vendosen në ra...
kthehej aty.3Burimet përmendin se me një rast ka udhëtuar nëEgjipt te Faraoni, i cili është orvatur ti bënte intrigëdhe li...
Haxherja dhe djali i saj i vogël qëndruan disa ditënë shkretëtirë. Ushqimi dhe uji u harxhuan. Pastaj, mevullnetin e All-l...
rëndësishëm." (37, 103-107).Në Gjenezë, në librin e parë të Dhiatës së vjetërthuhet se Ismaili ishte trembëdhjetë vjet më ...
ai porosit Ismailin që kësaj radhe te përforcojë pragune shtëpisë. Pastaj Ibrahimi a.s. kthehet në Palestinë.Ibrahimi a.s....
Gassan (Gassasinë), sikurse edhe ensarët nga fisi El-Evs dhe El-Hazrexh nuk e kanë prejardhjen ngakahtanët, por nga familj...
Populli Mudar, me lidhje martesore dhenumerikisht të shumtë, u nda në dy fise të mëdha: Kajsb. Mudar dhe Ilijas b. Mudar. ...
brezi më i mirë, nga fisi më i mirë dhe nga familja mëe mirë. Unë jam, pra. më i miri edhe sipas virtyteveedhe sipas origj...
famë qysh para Islamit.1515El-Hudariu: I/15 dhe 16.30
PUSHTETI DHE UDHËHEQJA MBIARABËTasi që duhet të flasim për gjendjen e arabëvepara Islamit, vendosëm të japim një pasqyrë t...
para lindjes së Isait a.s., ose para erës së re. Shkallën elartë të qytetërimit e kanë arritur në shekullin XI p.e.r.Epokë...
Sirinë dhe Shamin, mbizotëron me tregtinë detare dheme tregun e Hixhazit verior. Edhe përleshjetndërfisnore ndikojnë në sh...
"Mallkuar qofshin ata që kanë hapur hendeqe."(85,4).Kjo ka qenë periudhë e depërtimit të vrullshëm tëkrishterimit në Lindj...
Islam në Jemen pushon sundimi persian.16Pusht e ti në HiraPersianët sundonin me Irakun dhe me zonat e tijkufitare, sidomos...
drejtpërdrejtë të sundojë në Arabi dhe se arabët nuk dotë mund ti ndalë nga sulmet e tyre në viset kufitare tëmbretërisë s...
qenë dinasti e vërtetë. Kur në post vjen Numan b.Mundhiri, Kisrai hidhërohet në të dhe (pas njëshpifjeje - spiunimi që ia ...
Sham arrinë familja Kudaat dhe vendoset aty. Ata janëme origjinë nga Sulejh b. Helvanët, prej të cilëverrjedhin Dexhxham b...
ibën Amër Xhurhumi. Kështu që e tërë qeverisja eMekës ishte në duart e tyre. Të bijtë e Ismailit kanëqenë të nderuar dhe m...
Huzaah vjen në Meri Dhahran dhe shohin se adnanijëtjanë duke ikur prej xherahimijëve, shfrytëzojnë rastindhe mbeten në pus...
në Mekë. Këtë e bënin njerëzit e Benu Gavh b. Meritnga familja e Ilijas b. Mudarit. Ata e kanë pasur ofiqinSufë, që do të ...
dhe e merr me veti në vendlindjen e vet, në shpatiet eShamit. Kur rritet Kussaji, kthehet në Mekë, kuasokohe sundonte Hule...
Ebu Gibshanit për Kussajin, për një shakull verë.huza’atët hidhërohen për shkak talljes së tillë meobjektin e shenjtë dhe ...
saktë në vitin 440.34Pas tij, kurejshitët e marrintërësisht udhëheqjen dhe sundimin mbi Mekë, qytet icili asokohe bëhet qe...
dhe bëheshin martesat dhe dasmat.2. Udhëheqja, organizimi dhe rregullimi iaktiviteteve ushtarake. Të gjitha fushatat ushta...
Derisa ishte gjallë, këtij ia besoi udhëheqjen mbiKëshillin, protektoratin mbi Kaben, udhëheqjenushtarake dhe kujdesin për...
duart e Abbas b. Abdul-Muttalibit.39Kurejshitët kanë pasur edhe funksione të tjerapërveç katër të përmendurave, e që i nda...
Me këtë merreshin Benu Adijjët.42Pusht e ti çfarë kanë pasurarabë t e tjerëMë parë folëm për shpërnguljen e kahtanëve dhea...
trimëri, burrëri, në mbrojtjen e njerëzve, të cilëve ubëhej padrejtësi, e të tëra këto i bënin për të fituarautoritet tek ...
ndarë në klasa. Ekzistonin pronarët dhe skllevërit, aposhtresa sundimtare dhe ajo e shtypur. Sundimtarët në tëgjitha krahi...
interesonte shumë situata politike aty. Hixhazi për taka qenë kalim gjer në qendrën fetare botërore, nëMekë, në Kabe, ndaj...
BESIMET TEK ARABËTumica e arabëve një kohë të gjatë kanëpasuar fenë e Ismailit a.s., i cili i thërristenë fenë e babës së ...
Hixhazit fillojnë ti pasojnë banorët e Mekës, sepse ataishin pronarë të Kabes dhe banorë të Haremit.43Ndër idhujt më të vj...
Asokohe politeizmi dhe idhujtaria ishin bërëmanifestim i vërtetë i tërë popullatës arabeparaislamike, ndërkaq ishin të bin...
4. Një nga mënyrat e të afruarit hyjnisë ka qenëedhe ofrimi i ushqimit dhe pijes idhujve. Gjithashtundanin nga një pjesë n...
edhe adhurimi i kafshëve të caktuara: "behiret, saibet,vesilet dhe hamet". Ibni Ishaku thotë: "El-behiret,vajza e es-saibe...
këtyre kafshëve shtëpiake u përket vetëm mashkujvetonë, kurse për gratë tona janë të ndaluara. E, nëselindin ato të ngordh...
bixhoz dhe për lojë. Ekzistonin tri lloje shigjetëzash:shigjetëza në të cilat shkruante "Po" dhe shigjetëza nëtë cilat shk...
kush është vjedhësi, ku ka ndodhur vjedhja, çka ështëvjedhur dhe përgjithësisht i qëllonte ngjarjet epërditshme."Munexhxhi...
haxhxhit, umres, qëndrimin në Arafat, Muzdelife dhetherjen e kurbaneve. Por gjithashtu në të gjitha këtokanë futur bidate ...
zhveshura, me përjashtim të një këmishe të prerë. Nëlidhje me veshje All-llahu xh.sh. thotë: "O bijtë eAdemit, vishuni buk...
Palestinës gjer në Hixhaz që të vendoseshin në veri tëArabisë.512. Pas pushtimit të Palestinës nga ana e Bizantit,nën udhë...
Thuhet se numri i viktimave ka qenë rreth 20 dhe40 mijë vetë. Kjo ka ndodhur në tetor të vitit 523 tëerës së re,53kurse Ku...
Besimin farisej apo idhujtarinë në zjarr ose nëarabishte mexhusijë, kryesisht e pranojnë arabët qëjetonin në viset kufitar...
politike dhe fetare të këtij populli.Hebraizmi shndërrohet në dyfytyrësi dhe nëdiktaturë. Prijësit hebrenj u bënë zota të ...
SHOQËRIA PARAISLAMIKEARABEas trajtimit të gjendjes politike dhe fetare nëGadishullin Arabik, tani të themi diçshkurtimisht...
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Nektari i vulosur i xhennetit
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Nektari i vulosur i xhennetit

779

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
779
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
9
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Nektari i vulosur i xhennetit"

  1. 1. Safijjurrahman El-MubarekfuriNEKTARI I VULOSUR IXHENNETITSTUDIM MBI JETËSHKRIMINE RESULULL-LLAHUT A.S.
  2. 2. FJALA E SEKRETARIT TËPËRGJITHSHËM TË LIGËSBOTËRORE ISLAME - RABITËS,ZOTËRI PROFESOR ALI EL-HAREKANITFalënderimi i qoftë All-llahut xh.sh., Sunduesit tëbotëve, Krijuesit të qiejve dhe të Tokës, Dhuruesit tëterrit dhe të dritës, salavati e selami i All-llahut xh.sh.qoftë mbi Muhammedin a.s. i cili është vulë e të gjithëPejgamberëve, i cili ka ditur të gëzojë dhe tëparalajmërojë, të premtojë dhe të kërcënojë. All-llahue ka nxjerr njerëzimin me të nga errësira në dritë dhee ka shpjerr në rrugën e drejtë, sirati mustekim, nërrugën e Zotit të gjithëçkaje që ekziston në qiej dhe nëTokë.A nuk po i kthehet, pra, çdo gjë All-llahut?!Kur All-llahu i Lartmadhëruar e ka pajisurPejgamberin a.s. me shefat, dhe i ka caktuar pozitë tëveçantë ndër Pejgamberët, Myslimanët i ka porositurqë ta donë atë dhe për Vete i ka bërë të dashurpasuesit e tij, ka porositë këtë:"Thuaju (o Muhammed!): "Nëse e doni All-llahun, atëherë ejani pas meje, që All-llahu tju dojëdhe tju falë mëkatet..." (Ali Imran, 31)Këto fjalë të All-llahut janë porosi për myslimanëtqë me tërë qenien e vet të përpiqen dhe ta duan2
  3. 3. Resulull-llahun a.s.Arsyet për ta dashur vazhdimisht Resulull-llahuna.s. shtohen shumëfish nga dita në ditë, e ato gjendennë personalitetin, karakterin dhe në veprën e tij.Andaj, që nga fillet e para të Islamit, myslimanëtfuqishëm qenë mishëruar me Resulull-llahun a.s.,imituan atë dhe çdo herë theksonin vlerat dhe virtytete tij, ndaj filluan edhe të shkruajnë rrugën e jetës sëtij - "Siretu Resulull-llah a.s."Jetëshkrimi i shkëlqyeshëm i Pejgamberit a.s.bazohet në fjalët, veprat dhe karakterin e tijshembullor. Aishja r.a. thotë:"Sjellja e tij është sipas Kuranit", ndërsa Kuraniështë Libri i All-llahut xh.sh., Fjala e Tij universale,andaj kush sillet kështu do të jetë njeriu më i mirë,personalitet i formuar dhe ndër krijesat më të dashuratë All-llahut xh.sh.Edhe sot myslimanët i bashkon dashuria e madhedhe e pakufishme ndaj Pejgamberit a.s. Andaj, kush edonë ate (Pejgamberin a.s.) edhe lexon edhe shkruanpër te.Kështu u lind ideja që të mbahet kongresi i ParëIslam, kushtuar studimit të jetës, punës dhe veprës sëndershme të Resulull-llahut a.s.Ky kongres u mbajt në Pakistan në vitin 1396 h.Liga islame - Rabita - ofroi shpërblime në të holla mevlerë prej 150.000. rijal saudit për pesë veprat më tëmira mbi jetëshkrimin e Resulull-llahut a.s. me këtoparashtresa:1. Që studimi të jetë i plotë dhe ti përfshijësaktësisht ngjarjet historike sipas rendit kronologjik;3
  4. 4. 2. Të jetë origjinal dhe i pabotuar më parë;3. Që autori ti numërojë të gjitha veprat klasikeetj. me të cilat është shërbyer;4. Që autori të shkruajë posaçërisht autobiografinëe vet të plotë, me kualifikim profesional dhe tipërmend punimet e veta shkencore ose veprat ebotuara, nëse i ka;5. Që studimi të jetë i shkruar qartë ose i shtypur;6. Të jetë i shkruar në gjuhën arabe ose në ndonjëgjuhë të gjallë;7. Studimi do të pranohet nga fillimi i muajit rebiulth-thani 1396. h. gjer në fillim të muajit muharrem tëvitit 1397. h.;8. Studimi do ti dorëzohet sekretariatit tëpërgjithshëm të Rabitës islame në Mekë, në zarf tëvulosur që do të regjistrohet nën numrin e veçantëserik;9. Punimet do ti kontrollojë komisioni i veçantëprofesional i përbërë nga dijetarët e kësaj fushe tëshkencës.Kjo proklamatë ka qenë stimulim që në konkurs tëmarrin pjesë të gjithë ata, të cilëve All-llahu xh.sh. uka dhuruar dashuri ndaj Resulull-llahut a.s. e që ekanë studiuar personalitetin, punën dhe veprën e tij, eveç kësaj kanë pasur prirje për të shkruar.Në selinë e Rabitës fillojnë të arrinë punimet eshkruara në gjuhën arabe, urde dhe në gjuhë të tjera.Në konkurs arritën 171. punime prej të cilave: 84.studime në gjuhën arabe, 64. në gjuhën urde, 21. nëgjuhën angleze, një në gjuhën franceze dhe një nëgjuhën hamite (afrikane).4
  5. 5. Komisioni profesional, pas leximit dhe shqyrtimittë gjitha punimeve i zgjodhi pesë më të mirat, autorëte të cilave u shpërblyen.Kkëta janë:1. Fitues i shpërblimit të parë, profesor Safijju-r-Rahman El-Mubarekfuri, ligjërues në UniversitetinSelefik në Indi. Vlera e shpërblimit është 50.000. rijalsaudit;2. Fitues i shpërblimit të dytë, dr. Mexhid Ali Kaninga Universiteti Krahinor Islamik Nju Dehli - Indi.Vlera e shpërblimit 40.000. r.;3. Fitues i shpërblimit të tretë, dr. Nusajr AhmedNasiri, rektor i Universitetit Islamik në Pakistan.Vlera 30.000. r. s.;4. Fitues i shpërblimit të katërt, profesor HamidMahmud Mensur Lemudi nga Egjipti. Vlera 20.000. r.s.;5. Fitues i shpërblimit të pestë, profesorAbdusselam Hashim Hafëzi nga Medina, ArabiaSaudite, vlera e shpërblimit 10.000. r. s.Rabita shpalli emrat e fituesve në Konferencën eParë Aziatike në Karaçi që u mbajt në muajin shabantë vitit 1398. h. dhe për këtë e informoi mbarëopinionin islam.Kjo ngjarje u shënua në Mekë në solemnitetin eorganizuar nga Emir Saud ibën Abdul-Muhsin ibënAbdul-Azizi, zëvendës i mëkëmbësit të qarkut tëMekës, më 12. rebiul-evvel të vitit 1399. h.Sekretariati i Rabitës në këtë solemnitet ka bërë të diturse do ti botojë studimet e shpërblyera në disa gjuhë5
  6. 6. botërore. Sipas kësaj, lexuesit të nderuar i ofrojmëveprën që ka fituar shpërblimin e parë, të autorit shehSafijju-R-Rahman El-Mubarekfuri, profesor nëUniversitetin Selefik në Indi. Do të botohen edhe veprate tjera të shpërblyera, duke lutur All-llahun e Lartësuarqë nga të gjithë ne ti pranojë veprat tona, të kryeraposaçërisht në emër të Tij. All-llahu xh.sh. ështëSundues i mirë dhe Ndihmës i mirë.Salavati dhe selami qofshin mbi Resulull-llahuna.s., familjen e tij, ashabët e tij dhe ithtarët e tij.Sekretari i përgjithshëm i RabitësMuhammed ibën Ali El-Harekan6
  7. 7. PARATHËNIA E BOTUESITJetëshkrimi i Resulull-llahut a.s. gjithnjë do të jetëpikëvrojtim historik, burim i pashterur, nga i cili do tëinspirohen gjenerata të tëra, kureshtarë të etshëm, tëcilët janë trashëgimtarë të pejgamberisë, pishtarë tëimanit, flakadani i të cilëve do të flakërojëpërgjithmonë e aureoli i dritës do të zgjerohetvazhdimisht.Kush e ka studiuar me përkushtim rrugën e jetës sëResulull-llahut a.s. dhe i ka kushtuar rëndësi tëmjaftueshme vlerave të tij ideore, meditative dhepraktike, sheh zinxhirin e pandërprerë të ngjarjeveinteresante dhe të jashtëzakonshme historike, në tëcilat Resulull-llahu a.s. dhe një grup i vogëlbesimtarësh kanë mbizotëruar qysh në atë kohë meshumë njohuri shkencore. Prejardhja e materies,shkaqet e gravitacionit të Tokës dhe shumë njohuri tëtjera nga Kurani, ua kanë ngritur atyre njerëzoren nënivel të paparë dhe të panjohur gjer atëherë nëgjininë njerëzore. Kush thellohet më tepër në jetëndhe veprën e Resulull-llahut a.s. ndeshet me njëtransformim misterioz nga historia e thatë, sterile eboshe, që i gjasonte shkretëtirës - në një histori tëbegatë sikurse toka e pasur e pjellore nga e cila mbiene më vonë rritet njerëzorja, dituria, qytetërimi dhebukuria.7
  8. 8. Nga burimi i Resulull-llahut a.s. njerëzit shuanetjen, nga kopshti i tij trëndafilash ata volën frute dhelule aromatike. Me këto janë ushqyer dhe kanë qenë tëqortuar vetëm aq sa të dihet se janë njerëz e jo engjëj;ke mundur ti dëgjosh duke thënë:"Ekziston një shkretëtirë e madhe në përqafimin esë cilës u rritën njerëzit, të cilët e pranuan Islamin dhee përhapën atë në hapësirat e mbuluara me errësirë,duke dëbuar para vetes terrin dhe injorancën."Veprat e Resulull-llahut a.s. na flasin: "Ne esajojmë ummetin - popullin të cilit do ti takojëhistoria e Botës në të ardhmen."Historia e gjertanishme nuk njeh ndonjëpersonalitet si Resulull-llahu a.s. i cili ka pasur durimnë fatkeqësi, qëndrueshmëri në drejtësi, ka qenë ifortë në karakter dhe i qetë në vrungullimet dhetundimet e kësaj bote. Askush nuk ka qenë më imëshirshëm, më zemërgjerë dhe më i arsyeshëm se ai,dhe askush nga njerëzit nuk ka mundur më mirë se aiti kuptojë domethëniet mbinatyrore. Atë All-llahuxh.sh. e ka krijuar që ti mposhtë shumë fatkeqësi(mynxyra) dhe ti përvuajë ato vetë.Prandaj Resulull-llahu a.s. për historinë enjerëzimit është burim i pashtershëm i humanizmit,ndërsa për vetë njerëzimin mbrojtës i strukturës sëkëtij humanizmi dhe zbatimit të tij në vepër.All-llahu i Lartësuar e ka vulosur zemrën eResulull-llahut a.s. nga të gjitha të metat dhe dobësitë,që nga lindja gjer në vdekje.Duke lexuar jetëshkrimin e Resulull-llahut a.s.njohim personalitetin e tij, tiparet e karakterit të tij,8
  9. 9. mënyrën e shprehjes dhe metodën e punës së tij, si dhekuptojmë se All-llahu xh.sh. gjithnjë ka qenë mirë-dashës ndaj tij: Udhëzues, Ndihmës dhe Mbrojtës i tij.Islami ka qenë feja e tij, ndërsa Kurani udhërrëfyes itij.Krahas kësaj do të kuptojmë se njeriu nuk është nëgjendje të arrijë qëllime të larta morale dhe vleranjerëzore ndryshe nga shembulli i Resulull-llahut a.s.i cili, para së gjithash, ka qenë njeri e pastaj nismëtari humanizmit dhe përparimit shoqëror.Nga mundësitë mbinatyrore, mbinjerëzore tëResulull-llahut a.s. përkatësisht muxhizet e tij, duhetpërmendur, përveç tjerash që historinë (kuptimi ihistorizuar i jetës së vet) e vet e ka plotësuar me faktederi atëherë të panjohura (paevidencuara) përnjerëzimin.Tërë jeta e Resulull-llahut a.s. është caktuar dherregulluar sipas dispozitës hyjnore. Sikur cilësitë e tij,All-llahu xh.sh. ti ketë krijuar në një kohë, pastaj tiketë varur ato, në mënyrë që gjatë jetës dhe sipasnevojave të caktuara ti ketë marrë nga koha dhe taketë stolisur të Dërguarin e Vet. Kjo i gjason bimës ecila merr dritën e diellit nga qielli, pa të cilën smundtë jetojë.Një komponentë e rëndësishme e personalitetit tëResulull-llahut a.s. ka qenë - oratoria, e cila,përndryshe, nuk i ka munguar atij populli tëpaarsimuar arab. Të folurit e Resulull-llahut a.s. fjalëte tija dhe mendimet e shprehura, të shpiejnë në kopshttë begatshëm me frute të lloj-llojshme. Kur hyn në këtëkopsht, ndien se gjithçka rreth teje frymon dhe të9
  10. 10. duket se rrah vetëm një zemër.Çdo fjalë dhe mendim i Resulull-llahut a.s.përmban në vete porosi. Nëse e kupton këtë, atëherëdo të përtëritet vullneti për jetë. Ai magjeps memënyrën e të shprehurit: qetë, sinqerisht, durueshëmdhe me plotë ndjenja. Pastaj, edhe pa u nguturgjithaq, lexuesi bie nën ndikimin e tij, andajgradualisht humanizohet. Ai te lexuesi edukon dhekultivon njerëzoren, e pastaj All-llahu xh.sh. i dhuronkujt do Ai një pjesë nga Drita e Tij. Të folurit eResulull-llahut a.s. na është aq afër sa edhe vetëshpirti e njëkohësisht na është aq larg sikur të mos edimë se çka është shpirti. Ai ka zgjidhje për çdoproblem, ofron shtegdalje nga çdo situatë e vështirëdhe udhëzon në shtigjet e ndriçuara nëpër të cilatduhet ecur.Derisa lexojmë fjalët e Resulull-llahut a.s. humbimperceptimin e kohës dhe hapësirës dhe, të thelluar nëdomethënien e atyre fjalëve, përjetojmë praninë e tij,na bëhet sikur të ishte këtu mes nesh, në bisedë tëdrejtpërdrejtë. Kur në tekstin e vet fut ndonjë ide të re,fjalët e tij menjëherë marrin kuptim të ri. Ne ekuptojmë Pejgamberin tonë a.s. aq sa jemi me te, aqsa e pranojmë ate dhe aq sa dëshirojmë ta kuptojmëatë. Nëse ndalemi diku, atëherë edhe ai ndalet, nësevazhdojmë, edhe ai vazhdon. Atë çka e kemi zbatuarndaj tij, edhe ai e ka plotësuar ndaj nesh. Në mënyrëne vet të shprehjes, Resulull-llahu a.s. nuk posedon atëqë posedojnë shumica e oratorëve botërorë. Nëgjuhën e tij nuk ka vrazhdësi, nuk ka cinizëm e asdomethënie dykuptimore, nuk ka humor të zi. Ai nuk i10
  11. 11. ka lejuar vetes të flas çka kanë dashur ose çka i kanëdiktuar të tjerët. Fjala e Resulull-llahut a.s. ështëthënë, apo është shprehur për ta bartë domethënienapo porosinë e cila duhet të jetësohet. Ai flet mezemër, e cila rrezaton iman, dhe me Kuran. Pasfjalëve të tij qëndron All-llahu i Lartësuar.Si do që të jetë, kjo është formulë, sipas së cilësduhet të jetojë njeriu. Jeta, fjalët dhe vepra ePejgamberit të All-llahut duhet të jenë shembull përçdo njeri, sidomos kur dihet se ai që nga lindja e gjernë vdekje ka ecur shtigjeve të Islamit të pastër. Jeta etij nuk ka njolla që të mund të formohet bindje ekundërt. Këtu nuk ka hamendje.Prandaj theksojmë se e tërë jeta e Resulull-llahuta.s. fjalët dhe veprat e tij, duhet të kenë rëndësi përbesimtarin sikurse që ka rëndësi zemra e vet, pa tëcilën as që do të mund të jetonte. Hija e tij duhet tandjek atë si ndërgjegjja që udhëhiqet nga arsyeja. Neme vetëdije nuk mund ti ikim hijes sonë, e asndërgjegjes sonë, ndaj me vetëdije nuk guxojmë tëlargohemi nga Resulull-llahu a.s.Duhet të përpiqemi për ngritjen shpirtërore dhemorale që qëndrojnë më lartë se ambicjet materialedhe robërimi i dunjallëkut. Shpirti nuk mund tëfluturojë dhe të ngritet në lartësira përderisa njeriunuk e kupton qëllimin e lindjes, jetës, vdekjes dheringjalljes së vet. Këtë mund ta kuptojë vetëm ai njeri,i cili e ka pasur Pejgamber Resulull-llahun a.s.Ummeti ynë e ka fenë dhe Pejgamberin çfarë nuk eka asnjë popull tjetër. "All-llahu xh.sh. ne na kadërguar për ta nxjerrë atë që dëshiron nga robërimi11
  12. 12. ndaj njeriut në robërim dhe adhurim ndaj Sunduesit tëtë gjithë njerëzve, nga padrejtësia e feve në drejtësinëe Islamit dhe nga padrejtësia e kësaj bote në gjerësitëe kësaj dhe asaj bote."Këto fjalë forcojnë imanin e njeriut. Ato rrezatojnëme dritë dhe ofrojnë shpresë. I ka shqiptuar personi icili është edukuar nga udhërrëfyesi ynë dhe mësuesi iparë, s.a.v.s., personi i cili e ka kuptuar qëllimin ejetës së vet dhe ka punuar në sendërtimin e atijqëllimi. I këtillë duhet të jetë secili që dëshiron tishoqërohet varganit të besimtarëve të vërtetë nërrugën e tyre të gjatë.Për shkak të rëndësisë së madhe që ka "Sira" nëjetën e çdo myslimani, qoftë për të kaluarën apo tësotmen, janë shkruar shumë libra, në të cilat jetës sëResulull-llahut a.s. ju është qasur nga aspektet e ndry-shme, në mënyrë tematike ose metodologjike. Porekzistojnë vetëm disa libra mbi jetën dhe veprën eResulull-llahut a.s. të cilat dallohen me stilintregimtar të shkrimit, e krahas kësaj autorët i janëpërmbajtur me besnikëri ndodhive historike dhe tëdhënave të sakta dhe autentike, që i mundëson lexuesitti lexojë ato me lehtësi, që ti kuptojë tërësisht dhe tistudiojë pa kurrfarë të metash.Ky libër me titull në gjuhën arabe "Er-Rehiku-l-Mehtumi", në gjuhën tonë do të mund të përkthehet si:"Nektari i vulosur i Xhennetit" ose "Nektari i vulosur"i profesorit Safijju-R-Rahman El-Mubarekfuri ngaIndia, bën pjesë në librat e veçantë me kronologjinë evet të ngjarjeve, e posaçërisht është e shprehurpërfshirja e tërësishme e "Sirës" së pastër pa fije12
  13. 13. dyshimi apo pavërtetësie, të cilat janë komponentepërcjellëse në disa vepra. Gjithashtu ky libër është ikapshëm për opinionin e gjerë të lexuesve, sikur edhepër hulumtuesit, profesioni i të cilëve është "Sira".Secili do të gjejë aty atë që dëshiron për veti. Andajkjo vepër ka fituar shpërblimin e parë në konkursin eRabitës "Për Siren më të mirë".Të shtojmë këtu se ky libër është vetëm vazhdim ipërpjekjeve të mëdha që kanë bërë shkencëtarët eIndisë gjatë shumë shekujve, për ruajtjen e traditësislame, duke kultivuar shumë shkenca islamike. Janëtë njohura arritjet e tyre origjinale në fushën e tefsirit,hadithit, Sires dhe shkencave të tjera të hadithit.Dhe, përderisa botojmë këtë libër për myslimanët eLindjes dhe të Perëndimit, e lusim All-llahun xh.sh. qëta përdorin këtë. All-llahu e di se çfarë qëllimi ka çdonjeri!Botuesi13
  14. 14. FJALA E AUTORITFalënderimi i qoftë All-llahut që e ka dërguarPejgamberin e vet me Shpalljen e fesë së vërtetë, ecila do të ngritet mbi të gjitha fetë tjera. Falënderimi iqoftë All-llahut që e ka dërguar atë të dëshmojë, tëpërgëzojë, të porositë dhe të ftojë te Sunduesi i vet,duke bartë fenerin ndriçues. Falënderimi i qoftë All-llahut që na dhuroi Pejgamberin tonë e ta kemi sishembull të bukur për të gjithë ata, të cilët e duanshumë dhe e lavdërojnë shumë All-llahun dhe ishpresojnë Ditës së gjykimit.All-llahu im i dashur, bekoje dhe sjelli salavat dheselam atij, familjes së tij, farefisit dhe shokëve të tijdhe atyre, të cilët e pasojnë atë në veprat e mira gjernë Ditën e Gjykimit. Dhuroju atyre nga burimet emëshirës Tënde, nga burimet e kënaqësive Tua dhenga burimet e furnizimit Tënd.E, pastaj: Jam i lumtur që liga botërore islame -Rabita shpalli konkursin për "Es-Siren" më të mirë, nëKongresin Es-sire, të mbajtur në Pakistan, në muajinrebiul-evvel të vitit 1396 h.Konkursi ka qenë i tipit publik për të gjithëmyslimanët e botës, ndërsa tema ka qenë "Es-Siretun-Nebevijjetu", e mbi ata që e kanë dhënë idenë për këtëstudim shkencor, një mijë mijëra herë le të jetë14
  15. 15. salavati dhe shpëtimi.Ka qenë kjo nxitje e madhe për të gjithëshkrimtarët dhe shkencëtarët e kësaj fushe për të bërëpërpjekje maksimale për tu paraqitur në konkurs.Besoj se kjo përpjekje do të jetë e frytshme dhe mevlerë të madhe për gjeneratat e ardhme. Me të vërtetë,jetëshkrimi i Resulull-llahut a.s. është ijashtëzakonshëm. Sepse është jetëshkrim pejgamberikku paraqitet shëmbëlltyra Muhammedane që ndryshonnga të gjitha jetëshkrimet tjera. Salavati dhe selamiqoftë mbi ty, o Pejgamber i All-llahut!Kur të vështrojmë më me përpikëri, vërejmë se Siraështë burim i vetëm nga i cili rrjedhin çështjetpraktike të jetës sipas Islamit, me vlera tëjashtëzakonshme për lumturinë e tërë gjinisënjerëzore.Jam i lumtur për miratimin e vendimit që të marrpjesë në këtë konkurs fatlum, por i bëj vetes pyetje: kugjendem unë këtu, dhe kush jam unë këtu, që do tëmund të hedhë një rreze drite në jetën e më tëzgjedhurit dhe për All-llahun më të dashurin nga tëgjithë Pejgamberët, Resulull-llahut a.s. Unë jamnjeriu i cili kam fat të madh dhe përjetojë kënaqësi tëmadhe kur gjendem në "shoqëri" me Resulull-llahuna.s.Dashuria ndaj tij ngroh zemrën time dhe më jepshtytje, vullnet për të jetuar, më jep kurajo që të moshumbë guximin e të mos ligështohem dhe të mosrrëshqas në ambiset e errësirës. Më mëson të jetojë nëmënyrë të denjë dhe të vdes në mënyrë të denjë sianëtar i popullit më të zgjedhur, ummetit të Resulull-15
  16. 16. llahut a.s.Lus All-llahun xh.sh. që me shefatin e tij, të mi falëmëkatet.Në fund do të them diç shkurtimisht për mënyrën epunës time në këtë libër:Para se të filloja ta shkruaj këtë punim, kam pasurnë konsideratë se kjo duhet të jetë e një volumi tëmesëm. I kam ikur detajizimeve të gjerësishme sikurseedhe shkurtimeve të pavlefshme. Në shumë vepraburimore të "Sires" kam lexuar gjerësinë e madhe përgjërat jo aq të rëndësishme, përkatësisht për ndodhitëepizodike, si dhe radhitje dhe renditje të llojllojshmetë betejave, andaj në raste të tilla jam përpjekur tëjem i përpiktë me qëllim që të arrijë gjer tek e vërtetae saktë. Ngjarjet dhe ndodhitë i kam vështruar ngashumë aspekte të ndryshme, përderisa nuk vendosa qënë konturet e punimit tim të përfshihet ajo që është mëe qarta dhe, sipas mendimit tim, më e sakta.I kam ikur komentimit të argumenteve, sepse kjoshpien gjer tek gjerësia e panevojshme, por ndoshta ikam theksuar disa prej tyre, atëherë kur frikësoheshase lexuesi do të habitej, ose kur kam vërejtur se tëgjithë autorët, përkundër të vërtetës, kanë ndjekurrrugë tjetër.O All-llahu im, më përcakto për të mira në këtëbotë dhe në botën tjetër. Ti vërtetë je Ai i cili falë, icili meriton dashuri. Ti je Sundues i Arshit tëlavdishëm.Më 24. 07. 1396 h./ 23. 07. 197616
  17. 17. Safijju-R-Rahman El-MubarekfuriUniversiteti Selefik -Indi17
  18. 18. POZITA E ARABËVEDHE POPUJVE ARABËiretu Resulull-llahu ose Jetëshkrimi i Resulull-llahut a.s. është interpretim i vërtetë i Shpalljessë Kuranit dhe i porosisë, të cilën Pejgamberia.s. ia komunikoi mbarë njerëzimit. Kjo Shpallje ështëudhërrëfyes me të cilin All-llahu xh.sh. i ka nxjerrënjerëzit nga errësira në dritë, nga idhujtaria në besimnë një Zot.SPrandaj nuk është e mundur që në tërësi tëpërfytyrohet fuqia madhështore e Shpalljes së All-llahut xh.sh., përveç nëse krahasohet gjendja e cila i kaparaprirë Shpalljes me gjendjen e cila ka rezultuar mendikimin dhe fuqinë e saj. Nga ky aspekt sjellimkaptinën mbi popujt arabë dhe ndodhitë historike paraIslamit, e pastaj kaptinën mbi situatën historike tëperiudhës në të cilën është paraqitur Muhammedi a.s.Pozita e arabë v eFjala El-Areb në gjuhën shqipe do të thotëshkretëtirë, stepe, tokë papjellore, pa ujë dhe pa bimë.Me këtë emër, që nga kohët e lashta është quajturGadishulli Arabik, sikurse që me të njëjtin emër janëquajtur banorët e këtij vendi, i cili është bërë atdhe ityre.Gadishulli Arabik nga perëndimi kufizohet meDetin e Kuq dhe me një pjesë të gadishullit të Sinajit,nga lindja me gjirin Arabik dhe me një pjesë të madhetë Irakut Jugor. Në jug gjendet Deti Arabik, i cili ështëvazhdim i Detit të Indisë. Në veri kufizohet me Sirinë18
  19. 19. dhe me një pjesë të Irakut. Sipërfaqja kap rreth njëmilion - një milion e treqind mijë mila katrorë.Gadishulli Arabik zë një vend shumë të rëndësishëmgjeostrategjik në atë pjesë të botës.Përbërja natyrore e tokës është zallore, pa kurrfarëpasurish natyrore që do ti joshte të huajt ta kolonizojnëkëtë vend. Prandaj Gadishulli Arabik ka mbetur ipamposhtur dhe i mbrojtur vetvetiu që nga kohët më tëlashta e gjer më sot. Edhe banorët e këtij Gadishullikanë qenë gjithnjë të lirë dhe të pamposhtur, përkundërfaktit ishin të kufizuar me fuqitë më të mëdha botëroretë asaj kohe: Bizantin dhe Persinë.Pozita strategjike e Gadishullit Arabik është erëndësishme për tërë rajonin e Azisë Juglindore.Gjendet ndërmjet dy kontinenteve të njohura me emrinBota e Vjetër. Është e lidhur me tokë dhe me det.Kufiri i tij veriperëndimor paraqet portin për hyrje nëAfrikë, ndërsa kufiri verilindor është çelës përEvropën. Ana lindore u hapë derën jo-arabëve, kështuqë lidhja me Indinë dhe Kinën është njëkohësisht edhelidhja me Lindjen e Largët. Nga kufiri verior, kyGadishull lidhet me Lindjen e Afërt. Për shkak sëpozitës së tillë gjeografike të Arabisë, veriu dhe jugu isaj kanë qenë porte për popujt tjerë, kanë qenë qendratregtare, kulturore, arsimore, fetare dhe qendra të artit.Popujt arabëHistorianët i ndajnë arabët në tri grupe sipasorigjinës:1. Arabët El-Baide, ose arabët autokton të këtijGadishulli, për prejardhjen e të cilëve nuk ka të dhënatë mjaftueshme me shkrim. Atyre u takojnë fiset: Ad,19
  20. 20. Themud, Tasëm (degë e fisit të zhdukur Ad në Jemen),Xhedis, Amlak e edhe disa fise të tjera. Këta në realitetjanë arabët beduin.2. Arabët El-Aribe, të cilët janë me origjinë ngaJareb bin Jeshxhel bin Kahtani, i quajnë edhe arabëtKahtanit.3. Arabët El-Mustarebe, të cilët e kanë origjinënnga Ismaili, e të cilët i quajnë arabët Adnanit.Arabët e Kahtanit ose El-Aribe kanë ardhur ngajugu i Arabisë. Djepi i tyre është Jemeni. Familjet etyre janë degëzuar me lidhje martesore, andaj iveçojmë dy nga fiset më të njohura:a). Humejr, me familjet më të njohura: Zejdull-Xhumhur, Kudaat dhe Sekasik;b). Kehlan, me familjet më të njohura: Hemdan,Enmar, Tajj, Midhhaxh, Kinda, Laham, Xhidham, El-Ezd, El-Evs, El-Hazrexh, ndërsa pasardhësit e Xhefnitkanë qenë sundimtarë të Shamit, përkatësisht Sirisë,Palestinës dhe Jordanit. Fisi Kehlan nga Jemeni ështëshpërngulur në të tëra viset e Arabisë dhe atëmenjëherë pas shpërthimit të pendës Arim. Janë bërëtregtarë të njohur, por tregtia u dështon pasi që Bizantie zapton rrugën detare, ndërsa rruga tokësore rrënohetpas zaptimit të Egjiptit dhe Sirisë.Fiset jetoninkryesisht në marrëdhënie të mira, por ngandonjëherëedhe të këqija. Ndërkaq gjithnjë garonin se cili do tëjetë më i miri dhe cili do të fitojë famë më të madhe.Ndërmjet tyre gjithnjë mbretëronte fryma e rivalitetit.Ndodhte që mes veti të formojnë edhe lidhje gjaku meanë të martesave, siç ka ndodhur me Humejrët dhe meKehlanët. Populli Kehlan është shpërngulur në të katër20
  21. 21. anët dhe prej tyre rrjedhin katër grupe të pasardhësve tëtyre. Këta janë:1. El-EzdëtSipas mendimit të kryeparit të tyre Umran ibënAmrit, ata u shpërngulën në të gjitha anët. Udhëtuannga Jemeni në veri të Arabisë. Ekzistojnë vendet eevidencuara ku janë vendosur pas shpërnguljes sëfundit. Thalebe ibën Amër El-Ezdi shkon në Hixhazdhe vendoset ndërmjet vendeve Thalebije dhe Dhi-Kar.Kur i rritet i biri, dhe forcohet, e merrë botën në sy.Arrinë në Medinë dhe vendoset aty. Pasardhësit e tijjanë: El-Evs, El-Hazrexh, djemtë e Harith ibënThalebit.Harith ibën Amri nga fisi Huzaah, ndahet prej tyredhe arrinë në rajonin e Hixhazit. Vendoset në rrugënEdh Dhahran. Fisi i tij, pasi pushton Haremin dheMekën i zgjodhi si vendbanim për vete dhe prej andej idëbon Xherahimët, banorët e lashtë autokton. Amranibën Amri shkon në Amman (Jordan), ku vendoset mefamiljen e vet.Xhefre ibën Amri shpërngulet në Sham, ku mbetettë jetojë me familjen e vet. Prej tij rrjedhin mbretërit eGassanit, të cilët e marrin emrin sipas një uji Hixhaz(bunar mes Remeit dhe Zeabetit), e ky ka qenë edhevendbanimi i tyre i parë, para se të shkonin në Sham.2. Laham ë t dhe Xhedha m ë tNga fisi i parë është pasardhësi Nasër ibën Rebia,nga i cili rrjedhin mbretërit e Menadhirit në Hajër.3. Benu TajjëtPas shkuarjes së El-Ezdëve, Benu Tajjët nisen për21
  22. 22. në veri. Vendosen në dy kodra, Exha dhe Selma, andajqë të dyjat i quajtën kodrat e Tajjit.4. Kinda m ë tAta vendosen në rajonin e Bahrejnit, e pastaj medhunë u detyruan ta braktisin këtë vend. Shkojnë nëHadramevt, e pastaj edhe në Nexhd, ku formojnë njështet me rëndësi të madhe strategjike, por ky shtet sëshpejti shkatërrohet pa lënë gjurmë.Kindamët i takojnëfisit Kudaat me origjinë nga Humejri edhe pse kamendime të ndryshme për origjinën e tyre. Ata, pasbraktisjes së Jemenit vendosen në shkretëtirën eIrakut.1Arabë t Mustar EbeAta rrjedhin nga stërgjyshi Ibrahimi a.s., meorigjinë nga viset irakiane, saktësisht nga qyteza "Ir" ecila ndodhej në bregun perëndimor të lumit Eufrat nëafërsi të Kufës. Gërmimet dhe trashëgimia e këtij venditë rëndësishëm historik janë përshkruar hollësisht dheruhen në libra. Po ashtu janë ruajtur edhe shënimet mbiorigjinën e familjes së Ibrahimit a.s. dhe për ndodhitëshoqërore dhe fetare të asaj kohe.2Nga historia është e njohur se Ibrahimi a.s. ështëshpërngulur nga vendi "Ir" në vendin Haran apo Hiran,prej këndej ka shkuar në Palestinë. Palestinën e kazgjedhur si qendër për ushtrimin e misionit të vet,kurse përkohësisht udhëtonte në vende të tjera e përsëri1Gjerësisht për këto fise dhe dyndjet e tyre të shikohet: Tarihu umemi-l-Arebi ngaHudariu: I/11-13; Kalbu xhezireti-l-Arebi, f. 231-235. Burimet historike dallojnëshumë rreth datave dhe shkakut të këtyre dyndjeve. jemi përpjekur që në bazë tëargumenteve të marrim atë që konsiderojmë se është e saktë.2Tefhimu-l-Kurani nga Mevdudi: I/553-556.22
  23. 23. kthehej aty.3Burimet përmendin se me një rast ka udhëtuar nëEgjipt te Faraoni, i cili është orvatur ti bënte intrigëdhe ligështi gruas së tij, por All-llahu xh.sh. këtëintrigë ia kthen atij. Faraoni vëren se sa e devotshmeishte Sara ndaj All-llahut xh.sh., andaj ia jep vajzën evet Haxheren si shërbëtore.4Sara e merr Haxheren nëshërbim, e pastaj e marton me Ibrahimin a.s.5KështuHaxherja bëhet gruaja e dytë e Ibrahimit a.s., ndërsaintriga e Faraonit dështon.Ibrahimi a.s. kthehet në Palestinë dhe All-llahuxh.sh. nga Haxherja i dhuron Ismailin. Sara, gruaja etij e parë, ishte xheloze, andaj përpiqej t‘ia mbushtemendjen Ibrahimit a.s. që ta lë Haxheren dhe fëmijën esaj të vogël, Ismailin. Ibrahimi a.s. nuk deshti të ndahetnga Haxherja, por për tia plotësuar dëshirën Sarës edërgon këtë në Hixhaz dhe që të dy i lë në një luginëjopjellore afër shtëpisë së Shenjtë Bejtul-Muharrem, ecila asokohe ekzistonte në formën e një grumbulli tëngritur prej gurësh e zalli, të cilën herë pas herë ebartëte vërshima nga të dy anët.Ibrahimi a.s. i lë këta nën hijen e një palmeje, nëafërsi të Zem-zemit të sotëm, i cili atëbotë nukekzistonte. Ky vend ndodhet në majë të Mesxhidul-Haramit të sotëm. Në kohën e Haxheres e tërë kjo kaqenë shkretëtirë. U lë ushqim dhe ujë, e pastaj kthehetnë Palestinë.3Vepra paraprake: I/1084Është e njohur se Haxherja ka qenë robëreshë e blerë, e cila ka jetuar tekFaraoni. Mirëpo, me një studim më të gjatë, dijetari i madh Muhammed SulejmanEl-Mensur, ka ardhur tek njohuria se ajo ka qenë e bija e Faraonit.5Tefhimul-Kurani: II/34.23
  24. 24. Haxherja dhe djali i saj i vogël qëndruan disa ditënë shkretëtirë. Ushqimi dhe uji u harxhuan. Pastaj, mevullnetin e All-llahut xh.sh., uji buron nga rëra - burimiZem-zem, i cili ua shuajti etjen dhe u bë burim i jetëssë tyre.Rrëfimi për Haxheren dhe Ismailin është i gjatë dhemjaft i njohur6Atëbotë aty arrinë fisi Jemanit, i quajtur Xhurhum,apo brezi i dytë i tyre, dhe, me lejen e Haxheres, nënëssë Ismailit, u vendosën në truallin rreth Zem-zemit.Thuhet se fisi Xhurhum më parë ka jetuar në shpatiet emaleve të Mekës së sotme.Buhariu, në koleksionin evet të haditheve, thotë qartë se ky fis është vendosur nërajonin e Mekës së sotme pas Ismailit, para moshësmadhore të tij, dhe se ata edhe më parë zbritnin ngamalet në këtë luginë, por në mungesë të ujit nuk ishinvendosur aty më herët.7Ibrahimi a.s. kohë pas kohe vinte në Mekë për tavizituar familjen e vet të braktisur. Nuk dihetsaktësisht numri i këtyre udhëtimeve, por historia i kashënuar katër. All-llahu xh.sh. përmend në Kuran seIbrahimi a.s. ka parë ëndërr se duhet ta pres (flijojë)djalin e tij Ismailin, andaj kur deshti ta bënte këtëvepër, All-llahu xh.sh. tha: "E kur ata të dy iu dorë-zuan urdhrit të Zotit dhe kur e përmbysi atë (djalin)me fytyrë (me ballë) për toke, Ne e thirrëm atë: "OIbrahim!" Ti tashmë e zbatove ëndrrën! Ne kështu ishpërblejmë të mirët! Vërtet, kjo ishte sprovë e qartë.Ne e shpaguam atë me një të therur (kurban) të6Sahihu-l-Buhari: Kitabul-Enebija: I/474, 4757Sahihu-l-Buhari: I/475.24
  25. 25. rëndësishëm." (37, 103-107).Në Gjenezë, në librin e parë të Dhiatës së vjetërthuhet se Ismaili ishte trembëdhjetë vjet më i moçëm seIshaku. Tregimi dëshmon se kjo ka ndodhur paralindjes së Ishakut, sepse lajmi i parë për Ishakun për-mendet pas rrëfimit të shkruar në tërësi mbi Ismailin.Në këtë rrëfim përmendet së paku një udhëtim iIbrahimit a.s. para moshës madhore të Ismailit, ndërsatri udhëtime të tjera i përmend Buhariu, transmetuarnga Ibën Abbasi r. a., e ky drejtpërdrejtë nga Resulull-llahu a.s.8Ismaili rritet dhe bëhet një djalosh i bukur e ipashëm. Gjuhën arabe e mëson nga fisi Xhurhum. Këtae pëlqejnë shumë, andaj e martojnë me një vajzë ngafisi i tyre. Ndërkohë i vdes nëna, e ndodhë që Ibrahimia.s. niset nga Palestina për ta vizituar Haxheren dhe tëbirin, Ismailin.Në Hixhaz mbërrinë pas martesës së Ismailit. Ekërkon Ismailin në shtëpi por nuk e gjenë, e takonvetëm bashkëshorten e tij dhe e pyet për Ismailin, siështë dhe si jeton. Ajo ankohet në varfëri, e Ibrahimia.s. e porosit atë që ti thotë Ismailit ta ndërrojë pragune shtëpisë. Ismaili e kupton porosinë e babait dhendahet nga kjo grua e martohet me një tjetër, me tëbijën e Mudad b. Amrit, kryeparit të moçëm të fisitXhurhum.9Pas kësaj martese të Ismailit, Ibrahimi a.s.përsëri vjen në vizitë dhe përsëri nuk e gjenë Ismailinnë shtëpi, andaj e pyet gruan e tij se si është dhe sijeton? Ajo e falënderoi All-llahun xh.sh. për çdo gjë, e8Sahihu-l-Buhari: I/475, 475.9Kalbu-xhezireti-l-Arebi: 230.25
  26. 26. ai porosit Ismailin që kësaj radhe te përforcojë pragune shtëpisë. Pastaj Ibrahimi a.s. kthehet në Palestinë.Ibrahimi a.s. vjen për të tretën herë, dhe e gjenëIsmailin duke mprehur shigjeta nën kurorën e një druriafër burimit Zem-zem. Nisen njëri përballë tjetrit, sikurdjali ndaj babës apo baba ndaj djalit. Takimi i tyre mënë fund ndodh, pas një kohe aq të gjatë. Babai plakvështirë mund ti fshihte lotët e gëzimit para birit të vet,e edhe i biri i ndershëm dhe i mirë vështirë mund tëfshihte gëzimin para babës të vet. Një kohë ataqëndruan së bashku. Kësaj here i ndërtojnë themeletmbi të cilat e ngritën Kaben. Ibrahimi a.s. ukomunikon njerëzve ta kryejnë haxhxhin ashtu siç kaurdhëruar All-llahu xh.sh.All-llahu xh.sh. i ka dhuruar Ismailit dymbëdhjetëdjem. Djemtë e tij quheshin: Nabit apo Nabajot,Kajdar, Edbail, Mibsham, Mishmaa, Devmen. Misha,Hudad, Jetmen, Jatur, Nefis dhe Kajdeman.Prej tyre u shtuan dymbëdhjetë fise. Në fillim që tëgjithë qëndronin në Mekë. Merreshin me tregti.Udhëtonin rrugëve tregtare në relacionin Jemen-Sham-Egjipt dhe anasjelltas. Pas një kohe këto fise shpër-ngulen në mbarë Arabinë, madje edhe jashtë saj.Shumë prej tyre harrohen, përveç fiseve Nabit dheKajdar. Në veri të Hixhazit lulëzon kultura e El-Enbatëve. Ky popull krijoi një pushtet të fortë të cilit iunënshtruan fiset përreth. Kryeqendrën e kishin nëBatra. Askush nuk guxonte tu kundërvihej, gjersa nukerdhën Bizantinët, të cilët edhe i nënshtruan.Profesor Sulejman En-Nedeviu, në studimin e vetshkencor, parashtron mendimin e vet se prijësit e fisit26
  27. 27. Gassan (Gassasinë), sikurse edhe ensarët nga fisi El-Evs dhe El-Hazrexh nuk e kanë prejardhjen ngakahtanët, por nga familja e Nabit b. Ismailit, për çkadëshmojnë gjurmët historike të tyre në ato vende.10Të bijtë, përkatësisht, pasardhësit e Kajdarit kanëmbetur në Mekë ku janë familjarizuar. Brezit të tyre itakojnë Adnani dhe i biri i tij, Meadi. Përmes tij arabëtAdnanijë kanë mbajtur në mend origjinën e vet.Adnani është gjyshi i njëzetenjëtë në brezin familjar tëResulull-llahut a.s. Është shënuar se Resulull-llahu a.s.gjatë përmendjes së origjinës së vet, ka ardhur gjer tekAdnani e atëherë është ndalur duke thënë: "Asshkruesit nuk do të ishin të sigurt për babën paraAdnanit." Në të kaluarën ai nuk ka shkuar më larg seAdnani. Me këtë pajtohen edhe shumë dijetarë, andajnë origjinën e Resulull-llahut a.s. nuk shkojnë përtejAdnanit duke u bazuar në hadithin e përmendur. Atathonë se prej Adnanit e gjer te Ibrahimi a.s. ekzistojnëdyzet brezni.11Pasardhësit e Meadit janë shtuar nga i biri i tijNezari, i vetmi pasardhës i tij mashkull. Ai i ka pasurkatër djem, nga të cilët rrjedhin katër fise: Ijjad,Emmar, Rebiah dhe Mudar. Dy të fundit janënumerikisht të mëdha dhe të njohura në histori për nganami dhe autoriteti.Nga fisi Rebiah dolën personalitete të rëndësishmehistorike në kohën paraislamike. Këta janë: Esed b.Rebia, Abdul-Kajsi, dy djemtë e Vailit: Bekri dheTaglubi, pastaj Hanife etj.10Tarihu erdi-l-Kurani: II/78-86.11Rahmetun li-l-alemin: II/7, 8, 14, 15, 16 dhe 17.27
  28. 28. Populli Mudar, me lidhje martesore dhenumerikisht të shumtë, u nda në dy fise të mëdha: Kajsb. Mudar dhe Ilijas b. Mudar. Nga Kajs b. Mudaripasojnë fiset: Benu Sulejm, Benu Havazin, BenuGaffan, ndërsa nga Gaffanët janë: Abesi dhe DhubjanEshxhi dhe Gani b. Easari.Nga Ilijas b. Mudari pasojnë: Temim b. Merre,Hudhejf b. Mudrike, Benu Esed b. Hudhejme dhepasardhësit e Kenaneh b. Hudhejmes.Nga Kenaneti pasojnë kurejshitët, dhe atë djemtë eFihër b. Malik b. Nadar b. Kenanetit. Kurejshitët mekohë u ndanë në shumë fise, e më të njohurat janë:Xhuhm, Sehm, Adijj, Mahzum, Tejmi, Zehra, ndërsapasardhësit e Kussaj b. Kelabit janë Abduddar b.Kussaji, Abdu Menaf b. Kussaji dhe Esed b. Abdul-Uzza b. Kussaji.Fisi Abdu Menaf degëzohet në katër familje: Abdu-sh-Shems, Neufel, El-Muttalib dhe Hashim, kurse prejfamiljes Hashim, All-llahu xh.sh. e ka zgjedhurPejgamberin tonë, Muhammedin a.s., djalin e Abdullahb. Abdul-Muttalib b. Hashimit.12Resulull-llahu a.s. kathënë: "All-llahu e ka zgjedhur Ismailin nga bijtë eIbrahimit, e Kenanen nga bijtë e Ismailit, e kurejshitëtnga bijtë e Kenanit, ndërsa nga kurejshitët i kazgjedhur Benu Hashimitët, e mua nga BenuHashimitët."13Transmetohet nga Abbas b. Abdul-Muttalibi, i cilika thënë: "Resulull-llahu a.s. ka thënë: "All-llahu i kakrijuar krijesat, e mua më ka zgjedhur me origjinë nga12Muhadaretu tarihi-Umemi-l-islamijjeti, nga El-Hudariu: I/14 dhe 15.13Transmeton Muslimi nga Vail b. El-Eskau, II/245 dhe Tirmidhiu: II/201.28
  29. 29. brezi më i mirë, nga fisi më i mirë dhe nga familja mëe mirë. Unë jam, pra. më i miri edhe sipas virtyteveedhe sipas origjinës."14Kur u zgjerua fisi Adnanit, atau shpërndanë në tërë Arabinë. Janë vendosur nëpërshpatie të kodrave dhe nëpër lugina pjellore.Pasardhësit e Bekër b. Vailit, Abdul-Kajsit, dhepasardhësit e Temimit u vendosën në Bahrejn dhembetën aty.Fisi Benu Hanife b. Sad b. Ali b. Bekër u vendosnë Jemame dhe në qytezat përreth, ndërsa pasardhësittjerë të Bekër b. Vailit u vendosën në trevat prejJemames gjer në Bahrejn, dhe atë gjer te portet Sejfdhe Kazimet në bregdet dhe në shpatiet e rajonit Sevadnë Irak. Fisi Taglib u vendos në luginën e lumit Eufrat.Disa familje kanë jetuar së bashku me fisin Bekër. FisiBenu Temim u vendos në stepet (fshatrat) e Basrës.Benu Sulejmët (Selimët) mbetën në afërsi të Medinësnë luginën Vadil-Kura dhe Hajber në lindje të Medinëse gjer tek dy kodrat (Xhebelejn) - të cilat shtrihen derinë El-Xherre. Në Taif u vendos fisi Thekaf, kurse fisiHavazin në lindje nga Meka në shpatiet e Evsasit nërrugën ndërmjet Mekës dhe Basrës. Benu Esedët uvendosën në pjesën lindore të Tejmit dhe në perëndimnga Kufa, e mes tyre ishin shtëpitë e Buhtur b. Tajjit.Largësia prej tyre gjer në Kufe ka qenë pesë ditë ecje.Dhubjani u vendos mes Tejmit dhe Havranit Familja eKenanit ngeli në Tuham, ndërsa Mekën dhe luginën esaj e banuan kurejshitët të cilët, pasi ishin të përçarë, ibashkoi Ata-Kus b. Kulabi, i cili i bëri të njohur e me14Tirmidhiu, në kaptinën për vlerat e Resulull-llahut a.s.: II/201.29
  30. 30. famë qysh para Islamit.1515El-Hudariu: I/15 dhe 16.30
  31. 31. PUSHTETI DHE UDHËHEQJA MBIARABËTasi që duhet të flasim për gjendjen e arabëvepara Islamit, vendosëm të japim një pasqyrë tëshkurtër të historikut Arab, shtetit të tyre dhebesimit të tyre, në mënyrë që më lehtë ti kuptojmëngjarjet dhe ndodhitë e jashtëzakonshme në kohën eparaqitjes së Islamit.PGjatë kohës së paraqitjes së Islamit, në GadishullinArabik mbretëronin dy shtresa shoqërore:a). Mbretërit e kurorëzuar, të cilët nuk kanë gëzuarpavarësi, dheb). Paria dhe udhëheqja e fiseve, të cilët kanëgëzuar të gjitha privilegjet sikurse edhe vetë mbretërit,qoftë në pushtet qoftë në post, për dallim që shumicaprej tyre kanë qenë të pavarur. Rrallëherë kryeparët efiseve i janë nënshtruar mbretit. Mbretërit e kurorëzuarkanë qenë sundimtarët e Jemenit, pastaj sundimtarët efamiljes Gassan dhe sundimtarët e El-Hajrit.Sundimtarët tjerë të Gadishullit Arabik nuk kanë pasurkurorë.Pusht e ti në JemenPopulli më i vjetër i Jemenit është populli Sebe.Ata i takojnë arabëve Arebe. Për ta kemi mësuar mjaftnga gërmimet arkeologjike të Evrit nga shekulli XXV31
  32. 32. para lindjes së Isait a.s., ose para erës së re. Shkallën elartë të qytetërimit e kanë arritur në shekullin XI p.e.r.Epokën e sundimit të tyre do të mund ta ndanim nëkatër etapa:1. Kjo periudhë arrinë të shënohet gjer në vitin 650.p.e.r. Sundimtarët e kësaj periudhe janë quajtur"Sebejët e Fortë".Kryeqendra e tyre ka qenë qyteti Sarvah, gërmadhate të cilit gjenden një ditë udhëtimi nga qyteti Marebose Harib. Në kohën e sundimtarëve sebeit kishtefilluar ndërtimi i pendës së famshme, të njohur meemrin "Seddu Mereb", e cila ka pasur rëndësi të madhehistorike për Jemenin. Dihet se Sebejët kanë qenëpushtuesë të mëdhenj, andaj gjatë kohës së sundimit tëtyre kanë pasur shumë koloni në Arabi dhe jashtë saj.2. Periudha e dytë nga viti 650. p.e.r. Në këtëperiudhë mbretërit mohuan emrin "Sebejët e Fortë"dhe u quajtën "Mbretërit nga Sebe". Si kryeqytetcaktojnë Marebin në vend të Sarvahit, gërmadhat e tëcilit ekzistojnë gjashtëdhjetë mila larg nga ana lindoree Sanit.3. Periudha e tretë zgjatë prej vitit 115 p.e.r. e gjernë vitin 300 të erës së re. Seb’enë e sundojnë Himjerët,të cilët e pushtojnë qytetin Rejdan, e bëjnë kryeqytet tëvetin dhe e riemërtojnë me emrin "Dhaffar".Gërmadhat e Dhaffarit ekzistojnë në kodrën Midverafër Jeremit.Që nga kjo periudhë Sebejët dhe shteti i tyrefillojnë të dobësohen dhe të bien në dekadencë. Ehumbin tregun në veri të Hixhazit dhe tregtia e tyreshkatërrohet. Ndërkohë Bizanti, pasi pushton Egjiptin,32
  33. 33. Sirinë dhe Shamin, mbizotëron me tregtinë detare dheme tregun e Hixhazit verior. Edhe përleshjetndërfisnore ndikojnë në shkatërrimin e rrjetit tregtar tëSebejëve. E tërë kjo i kontribuoi edhe shpërnguljes mëtë shpejtë të familjes Kahtan, të cilët filluan tëemigrojnë në vise të ndryshme të Arabisë.4. Periudha e katërt zgjatë nga viti 300. i erës së re egjer në përhapjen e Islamit në Jemen. Kjo periudhëështë e shënuar me përmbysje, konflikte dhe me luftëraqytetare, që u mundësuan të huajve ti nënshtrojnë atadhe ti lënë pa liri.Në këtë kohë Bizanti hyn në Aden, e me ndihmën etyre Abisinasit pushtojnë Jemenin, për të parën herë nëvitin 340 duke shfrytëzuar përleshjet ndërmjet fiseveHemdan dhe Himjer. Pushteti i Abisinasëve zgjatë gjernë vitin 378, pastaj Jemeni përsëri fiton pavarësinë.Ndërkaq, atëbotë në pendën Mareb fillojnë tëparaqiten plasaritje, e së shpejti ajo shpërthen dheshkaktohet përmbytje e madhe. Për këtë përmbytje naflet Kurani a.sh., siç flet edhe për përmbytjen e qytetitIrem, e cila ka ndodhur në vitin 450 apo 451. Kjo kaqenë katastrofë e madhe, e cila rrënon qytetin Amrandhe i detyron banorët e saj të arratisen.Në vitin 523 udhëheqësi hebraik, Dhu-Nuvaspërgatit ushtrinë e vet dhe niset në një fushatë tëmadhe kundër të krishterëve të Nexhranit dhe orvatetqë me presion ti kthejë ata nga krishterimi. Pasi qërefuzojnë ta bëjnë këtë, ai urdhëron të hapen hendeqedhe aty të hidhen të krishterët dhe të digjen të gjallë.Për këtë ngjarje flet Kurani në suren "El-Buruxh".All-llahu xh.sh. thotë:33
  34. 34. "Mallkuar qofshin ata që kanë hapur hendeqe."(85,4).Kjo ka qenë periudhë e depërtimit të vrullshëm tëkrishterimit në Lindje, e kjo valë përfshinë edheArabinë, përndryshe, kjo ishte periudhë e ndritshme ePerandorisë Romake, e cila zgjerohej me të shpejtë.Bizantinët i ngrisin Abisinasit, ua përgatisin anijetdhe urdhërojnë afro shtatëdhjetë mijë luftëtarëve tëzbarkojnë në Arabinë jugore.Kështu Abisinasit - krishterë zaptojnë Jemenin përtë dytën herë në vitin 525 nën udhëheqjen e Orijatit.Orijati mbetet në Jemen, i kurorëzuar nga mbreti iAbisinisë, gjersa nuk e zëvendëson Ebrehe, mëkëmbësiabisinas në Jemen, i cili ishte njëri nga komandantët eOrijatit.Ky Ebrehe, në realitet, është njeriu i cili nisëushtrinë me elefantin të rrënojë Kaben. Ky dheushtarët e tij në histori janë të njohur me emrin"Ashabu-l-fil", ose pronarët e elefantit. (Për ngjarjenme elefantin do të bëhet fjalë më vonë).Pas ngjarjes me elefantin Jemenasit kërkojnëndihmë nga Persianët, i mundin Abisinasit dhe ipërzënë nga vendi i vet. Atëherë, në vitin 575 fitojnëpavarësinë nën udhëheqjen e Mead Jekrebit. Me tëmbetën disa Abisinas si shërbëtorë, ose si roje tëMeadit. Pas vdekjes së tij pushon sundimi iJemenasëve. Atëbotë sunduesi Persian, Kisra emëronmëkëmbësin e vet në Sanae dhe shpallë Jemenin siprovincë persiane. Kështu në Jemen ndërrohenmëkëmbësit persian njëri pas tjetrit, gjer në vitin 638kur Badhani pranon fenë islame. Me kalimin e tij në34
  35. 35. Islam në Jemen pushon sundimi persian.16Pusht e ti në HiraPersianët sundonin me Irakun dhe me zonat e tijkufitare, sidomos gjatë sundimit të Karashit të Madh,prej vitit 559 gjer në 527 p.e.r. Askush nuk i trazontegjersa nuk ua tund fronin Aleksandri i Maqedonisë, nëvitin 326 p.e.r.Ai fut përçarje mes tyre, e pastaj në Irak sundojnëmbretërit Tavaif, pushteti i të cilëve zgjatë gjer në vitin230 p.e.r.Në kohën e këtyre sundimtarëve kahtanët migrojnëdhe zaptojnë shpatiet pjellore të Irakut. Atyre ushoqërohen edhe disa grupe adnanijësh, kështu që izmbrapsin mbretërit Tavait në luginën e Eufratit.Persianët përsëri kthejnë pushtetin në kohën eErdishirit, themeluesit të shtetit sasadin, në vitin 226p.e.r. Ai i bashkon Persianët dhe i robëron arabët, tëcilët jetonin në pjesët kufitare të mbretërisë së tij. Kyka qenë shkaku që fisi arab Kudaat të tërhiqet prejkëtyre viseve dhe të vendoset në Sham.Gjatë kohës së sundimit të Erdishirit, në rajonin eHirasë sundonte Hudhejme El-Vedahi. Ky njëkohësishtishte sundimtar i arabëve të tjerë, të cilët jetonin nëshkretëtirën irakiane, kurse nën sundimin e tij bienedhe fiset nga Arabia - Rebiah dhe Mudar.Erdishiri vëren se nuk do të mundet që16Përkitazi më këto ngjarje më gjerësisht të shikohet në veprën: "Tefhimu-l-Kurani": IV/195-198. si dhe në "Tarihu erdi-l-Kurani: I prej faqes 133 e gjer nëfund të librit. Shumë autorë të "Sires" kanë mendime të ndryshme rreth datajeve tëndodhive historike, ndërsa disa orientalistë konsiderojnë se këto janë vetëm tregimemitologjike.35
  36. 36. drejtpërdrejtë të sundojë në Arabi dhe se arabët nuk dotë mund ti ndalë nga sulmet e tyre në viset kufitare tëmbretërisë së vet, andaj vendos që si sundimtar taemërojë një arab, i cili do të jetë besnik ndaj tij. Kështuarabët do të ishin të mirëseardhur në luftë kundërBizantit, dhe arabët e Irakut do të kishin përparësi ndajarabëve të Shamit, të cilët tanimë ishin nën sundimin eBizantit.Mbreti i Hirasë, Hudhejme gjithnjë e mbante tëpërgatitur një çetë kalorësie për shuarjen ekryengritjeve. Vdiq në vitin 268. të erës së re.Pas vdekjes së Hudhejmes, në Hira sundon Amër b.Adijj b. Safër El-Lahmi, sundues i parë nga Lahmitët.Ky qëndron në pushtet derisa Persianët nuk e vendosinKubadh b. Ferjuzin. Në kohën e tij paraqitet Mazdaku,i cili fillon të propagandojë dëshirën e madhe për liri(libertizmin). Ithtar i tij ka qenë Kubadhi si dhe shumështetas të tij. Kubadhi i dërgon sunduesit të Hirasë,Mundhir b. Mause-Semait, një ftesë që ti bashkohetkësaj lëvizjeje dhe të pranojë idenë e tij. Ky refuzonkëtë ftesë, andaj Kubadhi e shkarkon nga pushteti, e nëvend të tij emëron El-Harith b. Amër b. Haxher El-Kindijjin, i cili i përgjigjet ftesës së tij.Kubadhi pas veti e lënë në pushtet Kisra EnuShirevahin, armikun e madh të libertinizmit, i cili evret Mazdakun dhe shumë ithtarë të tij, pastaj e kthenMundhirin për sundimtar të Hirasë. Gjithashtu kadashur që ta nënshtrojë edhe El-Harith b. Amrin, porky ikë tek fisi Kuleb dhe aty mbetet gjer në vdekje.Sundimi i Mundhirit vazhdon një kohë të gjatë,sepse atë e trashëgonin trashëgimtarët e tij. Kjo ka36
  37. 37. qenë dinasti e vërtetë. Kur në post vjen Numan b.Mundhiri, Kisrai hidhërohet në të dhe (pas njëshpifjeje - spiunimi që ia bënë Zejd b. Adijj El-Ibadiji)e fton në kryeqendrën e vet. (Numani largohetfshehtazi dhe shkon tek Hani b. Mesudi, kryepari ifisit El-Shejban, të cilit ia dorëzon në ruajtje familjendhe pasurinë e vet). Pastaj shkon te Kisrai, i cili e hedhnë burg dhe aty mbetet gjer në vdekje.Në vend të tij për sundimtar të Hirasë e emëron Ijjasb. Kabist El-Tajjin, dhe i urdhëron që të kërkojë ngaHani b. Mesudi tia dorëzojë atë që gjendet tek ai.Mirëpo Hani këtë e refuzon kategorikisht, andaj Kisraii shpall luftë. Ai së shpejti e përgatitë këmbësorinë ekalorësinë dhe i vërsulet Ijjasit. Mes dy ushtrivezhvillohet një luftë e ashpër tek vendi Dhi-Kar. BenuShejbanët korrin fitore të madhe, të cilën Persianët nukmund ta mohonin. Kjo ishte hera e parë që arabët tëdalin fitues kundër të huajve. Kjo ka ndodhurmenjëherë pas lindjes se Resulull-llahut a.s. i cili u lindtetë muaj pas emërimit të Ijjas b. Kabisit për sunduestë Hirasë. Ndërkaq, pas Ijjasit, Kisrai përsëri rivendosëpushtetin e vet dhe përsëri e emëron një mëkëmbësarab nga Ali Lahmët (familja e Lahmit). PrejLahmitëve pushtetin përsëri e merr El-Mundhiri, injohur me pseudonimin Marur, i cili sundon vetëmtetë muaj. Atë e mposhtë Halid b. Velidi me ushtrinëmyslimane.17Pusht e ti në ShamNë periudhën kur arabët bënin dyndje masive, në17"Tahiru-l-alemi-l-Islami" nga Hudariu: I/29-32.37
  38. 38. Sham arrinë familja Kudaat dhe vendoset aty. Ata janëme origjinë nga Sulejh b. Helvanët, prej të cilëverrjedhin Dexhxham b. Sulejtët, fisi më i njohur meemrin Dexhxhaim.Bizantinët i përdornin këta si mburojë të gjallë ngasulmet tokësore të arabëve, dhe si mbrojtje të fortëkundër Persianëve. Por këta marrin pushtetin ngaBizantinët dhe sundojnë një kohë të gjatë. Sundimtarimë i njohur Dexhxhaim ka qenë Zijad b. El-Hubevleti.Në histori sundimi i tyre përmendet prej fillimit gjer nëmbarim të shekullit të dytë të erës së re. Ata pushojnësë sunduari pas ardhjes së Ali Gassanëve, familje kjo ecila i mposhtë Dexhxhaimët, andaj Bizantinët iemëronin këta si sundimtarë të arabëve të Shamit.Udhëheqësi i tyre ka qenë Devmet Xhendeli.Sundimtarët Gassanë në Sham janë emëruar simëkëmbës të mbretërve bizantinë gjer në shpërthimin ebetejës së Jermukut, më vitin 13 hixhrij. Mbreti i tyre ifundit, Xhebel b. Ejhami i nënshtrohet Islamit nëkohën e Umer b. Hattabit r.a., sundimtarit tëbesimdrejtëve.18Pusht e ti në HixhazIsmaili a.s. ka qenë personaliteti më i shquar nëMekë dhe kryepari i përhershëm i Kabes gjatë tërëjetës së vet.19Ka jetuar 137 vjet.20Pastaj ezëvendësojnë të bijtë Nabiti, pastaj Kajdari e disathonë Akisi.Pas tyre me Mekën udhëheqë gjyshi i tyre, Medad18Libër mësimi "Tarihu-l-alemi-l-Islami": I/34. "Erdul-Kurani", II/80-82.19Kalbu-xhezireti-l-Arebi, f. 230-237.20Sifru-l-tekvim 17:25 "Gjeneza" Libri i Dhiatës së vjetër.38
  39. 39. ibën Amër Xhurhumi. Kështu që e tërë qeverisja eMekës ishte në duart e tyre. Të bijtë e Ismailit kanëqenë të nderuar dhe me famë në saje të autoritetit tëbabës dhe gjyshit të tyre, ndërtuesve të Kabes, por atanuk kanë pasur pushtet mbi Mekën.21Kaluan shumë kohë, e pasardhësit e Ismailit nukpatën sukses të kenë ndonjë pozitë të lartë në pushtet.Ata dalngadalë harrohen, përderisa nuk dobësohenXhurhumët para ardhjes së Buhatanaserit. Qyshatëherë mbi qiellin mekas fillon të ndriçojë ylli politik iadnanijëve, siç do të tregojnë edhe ndodhitë eardhshme. Veçanërisht kjo shihet në luftën eBuhatanaserit kundër arabëve në Dhate Irk.Komandanti i arabëve në këtë luftë nuk ka qenë ngaXhurhumët.22Të bijtë e Adnanit shpërndahen nëpër Jemen nëkohën e luftës së Buhatanaserit, në vitin 587 p.e.r.Barmijahu dhe Meadi nisen për në Sham kundërdëshirës së Buhatanaserit, andaj ky shton presionin evet e Meadi kthehet në Mekë. Nga Xhurhumët e takonvetëm Xhershem b. Xhelhemetin dhe martohet mebijën e tij Muanaten e cila e lind Nezarin.23Pas kësajndodhie gjendja e Xhurhumëve keqësohet. Jeta e tyrebëhet gjithnjë e më e vështirë, andaj fillojnë tëushtrojnë dhunë ndaj vizituesve të Mekës dhe lejojnëshpërndarjen e pasurisë së Kabes.24Këto ngjarje ihidhërojnë dhe i pezmatojnë adnanijët. Kur fisi21Kalbu-xhezireti-l-Arebi, f. 230-237, Ibni Hisham: I/111-113. Ibni Hishamishkruan se në Mekë ka udhëhequr vetëm njëri nga djemtë: Nabiti.22Kalbu-xhezireti-l-Arebi, f. 230.23Rahmetun li-l-Alemi, II/48.24Kalbu-xhezireti-l-Arebi, f. 231.39
  40. 40. Huzaah vjen në Meri Dhahran dhe shohin se adnanijëtjanë duke ikur prej xherahimijëve, shfrytëzojnë rastindhe mbeten në pushtet me ndihmën e adnanijëve, tëcilët kthehen ti ndihmojnë Huzaatët. Më së shumti uka ndihmuar Benu Bekër ibën Abdu Menaf ibënKenaneti. Ata vërsulen kundër Xhurhumëve dhe ipërzënë larg Mekës, e pastaj e marrin qeverisjen mbiMekë, në gjysmën e shekullit të dytë të erës së re. Kurfisi Xhurhum niset në mërgim, ata më parë fshehin nëpusin Zem-zem ca gjëra me vlerë nga Ka’bja, pastaj embulojnë mirë që të mos duket fare pozita e tij.Ibni Ishaku thotë: "Amër b. Harith b. Mudadi, ngafisi Xhurhum25, braktis Mekën duke bartë dy kaproj tëartë26dhe Haxherul-esvedin (gurin e zi), dhe i fshehënë bunar, ndërsa ai dhe suita e tij shkojnë në Jemen.Ishin tejet të dëshpruar për shkak të braktisjes sëMekës dhe lënies së pasurisë së vlefshme. Periudha eIsmailit a.s. në histori njihet rreth shekullit njëzet paraerës së re, sipas kësaj xhurhumët kanë qëndruar nëMekë në shekullin njëzet e një, ndërsa pushteti i tyrenë Mekë ka lulëzuar përafërsisht njëzet shekuj.Huzaatët pavarësohen në Mekë dhe ua marrin BenuBekërve një pjesë të pushtetit, kurse fisi Mudar kapasur tri detyra, përkatësisht, tri leje gjatë kohës sëhaxhxhit.E para: Ti drejtojnë njerëzit, haxhilerët nga Arafatinë Muzdelife dhe të lejojnë kthimin e tyre nga Minna25Ky nuk është ai Mudadi, Xhurhumi i madh i cili përmendet në tregimin mbiIsmailin a.s.26Mesudi thotë: "Persianët sillnin dhurata për Kabe si dhe vlera e stoli të ndry-shme. Persiani Sasan b. Babik dhurn dy kaproj të artë, stoli dhe shumë flori, e Amritë gjitha këto i fsheh në bunarin Zem-zem." Muruxhu-z-zeheb, I/205.40
  41. 41. në Mekë. Këtë e bënin njerëzit e Benu Gavh b. Meritnga familja e Ilijas b. Mudarit. Ata e kanë pasur ofiqinSufë, që do të thotë nëpunësit e Kabes.Rëndësia e lejes qëndronte në atë se asnjëri ngahaxhilerët nuk ka guxuar ti gjuante guralecat përderisakëtë më parë nuk e bënte Sufa. Kur ky e kryentegjuajtjen, atëherë këtë e bënin edhe haxhilerët tjerë.Kur e përfundonin gjuajtjen dhe niseshin për nëMinne, Sufët qëndronin në Akaba dhe pritnin tëkalonin të gjithë haxhilerët. Pas ndërprerjes së zinxhirittë Sufëve, këta i trashëgon familja Benu Sad b. ZejdMunati nga fisi Temim.E dyta: Kujdesi për kthimin kolektiv të haxhilerëvenë Minne, në mëngjes të ditës së kurbanit. Këtë ekryenin Benu Advanët.E treta: Respektimi i muajve të shenjtë - "Eshhuru-l-hurum". Për respektimin e këtyre muajve kujdeseshinBenu Temim b. Adijjët nga fisi Benu Kenaneh27.Familja Huzaah ka sunduar në Mekë treqind vjet28.Në kohën e tyre adnanijët shpërngulen në territorin eNexhdit dhe në shpatiet e Irakut dhe Bahrejnit. Nëshpatiet e Mekës mbeten familjet Kurejshite, dhe atë:Hulul, Harm dhe Bujutah, të përziera mes veti. Këtanuk kanë pasur kurrfarë pushteti në Mekë, e as nëKabe, gjersa nuk vjen në pushtet Kussaj b. Kulabit29.Historia shënon se babai i Kussajit ka vdekur endepa u lindur Kussaji. Nëna e tij përsëri martohet menjërin nga Benu Udhretët, që quhej Rebiah b. Haram,27Ibni Hishami: I/44, 119, 120, 122.28Jakut Madde: "Meka".29Tarihu-l-Alemi-l-Islam, I/35; -Ibni Hisham: I/117.41
  42. 42. dhe e merr me veti në vendlindjen e vet, në shpatiet eShamit. Kur rritet Kussaji, kthehet në Mekë, kuasokohe sundonte Hulejl b. Habeshi nga fisi Huzaah.Kussaji e kërkon vajzën e tij, Hubejjën, për grua dhe,pasi që babai saj pranon këtë, martohet me të30.Pas vdekjes së Hulejlit, shpërthen lufta ndërmjetfiseve Huzaah dhe Kurejsh, që i mundëson Kussajit tëmbizotërojë me Mekën dhe Kaben.Rreth shkaqeve të shpërthimit të luftërave ndërmjetkëtyre dy fiseve, ekzistojnë të shënuara tri versione:Versioni i parë:Kur Kussajit i lindin fëmijët dhe fiton pasuri tëmadhe, autoritet dhe prestigj, e pas falimentimit tëHulejlit, vendos që të merr udhëheqjen mbi Mekën dheKaben. Konsideron se vetë është më meritor sehuza’atët dhe Benu Bekrët, sepse kurejshitët janë arabëorigjinar dhe trashëgimtarë të Ismailit. Për këtë shkakarrihet marrëveshja mes një Kurejshiti dhe një BenuKenaneti për persekutimin e fiseve Huza’ah dhe BenuBekër nga Meka, e edhe kështu veprojnë.Versioni i dytë:Hulejli, siç konsideron fisi Huzaah, e kishte lënëme testament që Kussaji të udhëhiqte me Mekën dheKaben31.Versioni i tretë:Hulejli ia ka dhuruar vajzës së vet, Hubejjëspushtetin mbi Kaben dhe e ka emëruar Ebu GibshanHuzaaiun, për ndihmës të saj, andaj ky bëhet derëtar iKabes. Pas vdekjes së Hulejlit, ajo e blen shërbimin e30Ibnul Hisham: I/117, 118.31Ibnul Hisham: I/188.42
  43. 43. Ebu Gibshanit për Kussajin, për një shakull verë.huza’atët hidhërohen për shkak talljes së tillë meobjektin e shenjtë dhe përpiqen që tia ndalojnëKussajit qeverisjen mbi Kaben. Andaj Kussaji i tubonkurejshitët dhe Benu Kenanijët për ti përzërë huza’atëtnga Meka. Ashtu edhe ndodhë32.Sido që të jetë, e tërë kjo na flet se pas vdekjes sëHulejlit dhe pas punëve që i kryenin Sufët, Kussaji sëbashku me kurejshitët dhe kenanijët ka ardhur dhe uka thënë huza’atëve: "Ne jemi më tepër meritor dhe mëtë denjë për këto punë, andaj jemi më të nevojshëm seju." Ndërkaq, huza’atët në të njëjtin moment sulmojnëme atë që kanë pasur pranë veti, por Kussaji i mposhtikëta.Pra, huza’atët dhe Benu Bekrët kanë qenë tëmundur nga Kussaji, i cili ashpërsisht i rrahu nëpërleshje të hapët e të përgjakshme, dhe që të dy fisetbëhen pre lufte e tij. Pas kësaj disfate huza’atët dheBenu Bekrët kërkojnë armëpushim. Atëherë detyrohenqë publikisht të pranojnë se Kussaji ishte meritor tëbëhet kryepar i Mekës dhe Kabes dhe se i tërë gjaku qëishte derdhur në këto beteja, ka qenë falur. Pos kësaj,huza’atët dhe Benu Bekrët kanë qenë të detyruar tujapin kurejshitëve dhe Kenanijëve dëmshpërblimgjaku. Vendimin për tërë këtë e shqipton Jamur b.Arifi nga Benu Bekrët, andaj prej këtu e quajtën "Esh-shedah".33Kussaji merr pushtetin mbi Kabe dhe Mekenë gjysmën e shekullit të pestë të erës së re, apo më32Rahmetun li-l-Alemin: II/55.33Ibni Hisham: I/123, 124.43
  44. 44. saktë në vitin 440.34Pas tij, kurejshitët e marrintërësisht udhëheqjen dhe sundimin mbi Mekë, qytet icili asokohe bëhet qendër kryesore fetare, e vizituarnga arabët e tërë Gadishullit Arabik. Kussaji sjellë fisine vet në Mekë, ndërsa udhëheqjen mbi Mekë dhekryerjen e shërbimeve të rëndësishme në lidhje mehaxhxhin ia cakton kurejshitëve. Ai shpallë se: AliSafvani, Nesati, Udvani dhe Meret b. Avfi kanë marrëdetyra të rëndësishme dhe pozita udhëheqëse nëMekë35. Kussaji në periudhën e ardhshme ka luajtur roltë rëndësishëm në organizimin e punëve në Mekë.Ai ka themeluar "Daru-n-Nedveti" - sallën eKëshillit nga ana e majtë e Haremi-sherifit të Kabes,duke ia kthyer derën në mesxhid; salla e Këshillit kaqenë vend tubimi i kurejshitëve, ku merreshin vendimetë rëndësishme. Kjo sallë e Këshillit i ka tejkaluar tëgjitha parashikimet e kurejshitëve për nga funksioni ivet. Ishte skenë ku marreshin vendime të rëndësishme,jipeshin mendime të ndryshme, bëheshin diskutimedhe zgjidheshin më së miri të gjitha problemet36.Funksion e t e nderit të cilat ika kryerapo i ka mbikë q y r ëKussaji:1. Të udhëhequrit dhe të kryesuarit me sallën eKëshillit dhe këshillin, ku zgjidheshin të gjithaproblemet, merreshin të gjitha vendimet e rëndësishme34"Kalbu-xhezireti-l-Arebi": f. 232.35Ibni Hisham: I/124, 125.36Ibni Hisham: I/125; Tarihu-l-Umemi-l-Islami: I/36; Abbaru-l-Kurani: 152.44
  45. 45. dhe bëheshin martesat dhe dasmat.2. Udhëheqja, organizimi dhe rregullimi iaktiviteteve ushtarake. Të gjitha fushatat ushtarakejanë organizuar nën udhëheqjen e tij.3. Protektorati dhe komisariati mbi Kaben. Vetëmai ka mundur ti hapte dyert e Kabes dhe askush tjetër.Ai mbante çelësin e Kabes dhe vetë shërbente në Kabenë çdo pikëpamje.4. Furnizimi i haxhilerëve me ushqim dhe me ujë.Për haxhilerët i mbushnin koritat me ujë dhe usiguronin hurma dhe rrush të terur. Çdo haxhxhi e kapasur ujin pa pagesë, që ka pasur rëndësi të madhe nëkëto vise të nxehta.375. Kujdesi për ushqimin e haxhilerëve; ushqimipërgatitej në të gjitha vendet ku kryheshin ceremonitë ehaxhxhit.Kussaji u kishte caktuar banorëve të Mekës tatiminvjetor, të cilin e paguanin të gjithë në kohën ehaxhxhit. Nga ky tatim sigurohej ushqimi përhaxhilerët e varfër.38Të gjitha këto punë i mbikëqyrte apo i kryente vetëKussaji. Edhe i biri i tij, Abdu Menafi bëhet i famshëmqysh gjatë jetës së babës së vet. Kussaji e kishte edhenjë djalë më të madh, Abduddarin, por Abdu Menafiishte më i aftë. Një herë Kussaji i kishte thënë AbduMenafit më të ri: "Ty do të të dërgojë në mesin epopullit, përkatësisht, do të të propozojë, e nëse ata tëpranojnë e të zgjedhin, atëherë unë do ti lë në amanetpunët me interes për kurejshitët, Mekën dhe Kaben."37"Tarihu-l-alemi-l-Islami" - El Hudariu: I/36.38Ibni Hisham: I/130.45
  46. 46. Derisa ishte gjallë, këtij ia besoi udhëheqjen mbiKëshillin, protektoratin mbi Kaben, udhëheqjenushtarake dhe kujdesin për furnizimin e haxhilerëve.Kussaji nuk ka pasur kurrnjë vërejtje në kryerjen ekëtyre punëve, ndërsa i biri ka punuar edhe gjatë jetësedhe pas jetës së tij.Pas vdekjes së Abdu Menafit, punët e tija itrashëgojnë djemtë e tij. Por, çdo gjë ka qenë nërregull, gjersa nuk rebelohen djemtë e Abduddarit,vëllait më të madh të Kussajit, të cilët lakmoninpozitën dhe pushtetin. Atëherë kurejshitët ndahen nëdy tabore, dhe për pak sa nuk filluan luftën mes veti.Mirëpo më në fund pajtohen dhe e ndajnë pushtetinmes veti, dhe atë, ne mes djemve të Abdu Menafit dheAbduddarit.Furnizimi me ujë dhe ushqim u takon djemve tëAbdu Menafit, kurse Këshilli dhe ruajtja e Kabes,djemve të Abduddarit. Benu Abdul Menafët të gjithavendimet e rëndësishme i sillnin sipas zakoneve tradi-cionale të arabëve, me short apo me tërheqjen eshigjetëzave. Në këtë mënyrë dëshironin të siguroninedhe trashëgimin e punëve rreth Kabes. Ata me short ezgjodhën Hisham b. Abdu Menafin, i cili trashëgoisikajetin dhe refadetin (furnizimin me ujë dhe ushqim),të cilat i ushtroi gjer në vdekje. Kur vdiq Hishami, atëe trashëgon vëllai i tij El-Muttalib b. Abdu Menafi, epas këtij këtë e trashëgon Abdul Muttalib b. Hisham b.Abdu Menafi, gjyshi i Resulull-llahut a.s. Pas tij këtë ekanë trashëguar dhe i kanë kryer këto punë gjer tekshpallja e Islamit. Atëherë kujdesi rreth Kabes bie në46
  47. 47. duart e Abbas b. Abdul-Muttalibit.39Kurejshitët kanë pasur edhe funksione të tjerapërveç katër të përmendurave, e që i ndanin edhe nëfamiljet tjera. Ata në Mekë formojnë qeverinë engjashme me qeverinë e shteteve demokratike. Kanëpasur organizimin e qeverisë sikurse disa qeveri të disashteteve sot. Kanë pasur këshillin dhe sesionin eparlamentit. Po japim pasqyrën e këtyre funksioneveqeveritare:1.Qeverisja mbi mejsirin, duke kërkuar ndihmë ngaidhujt.40Këtë punë e udhëhiqnin Benu Xhumhët;2.Kujdesi për pasurinë dhe dhuratat e dedikuarazotëve - idhujve të Kabes. Në këtë shërbim bënte pjesëedhe zgjidhja e konflikteve dhe mosmarrëveshjeve,këtë punë e kryenin Benu Sehmët;3. Këshilli qeveritar, me të cilin udhëhiqnin BenuEsedët;4. Dëmshpërblimi për vrasje, caktimi idëmshpërblimit, përkatësisht, i borxhit për viktimën, ekëtë e bënin Benu Temimët;5. "Ukab"41- ruajtja e flamurit nacional - fisnor, qëe mbanin Benu Umejjët;6. Kujdesi për kubben dhe rregullimin e çadrave përhaxhilerë, si dhe kujdesi për kalorësinë. Këtë detyrë ekryenin Benu Mahzumët;7. Kujdesi për ceremonitë - ritualet e haxhxhit dheudhëtimi prej një vendi në vendin tjetër ceremonial.39Ibni Hisham: I/129-132, 137, 142, 178 dhe 179.40Mejsir - lojë hazardere e arabëve të vjetër, në të cilën me ndihmën e shigjetëzavetë posaçme kanë luajtur bixhoz për mishin e kurbanit të therur të ndarë në 10 osenë 28 pjesë.41Emri i flamurit të Muhammedit a.s.: "Shqiponja".47
  48. 48. Me këtë merreshin Benu Adijjët.42Pusht e ti çfarë kanë pasurarabë t e tjerëMë parë folëm për shpërnguljen e kahtanëve dheadnanijëve dhe se si ata mes veti i kanë ndarë tokatArabe. Ato fise që ndodheshin në afërsi të Hirasë, kanëqenë nën mbikëqyrjen e mbretit të Hirasë, ndërsa ato tëcilat ndodheshin në shkretëtirën e Shamit, kanë qenënën mbikëqyerjen e Gassanëve. Kjo mbikëqyrje kaqenë vetëm simbolike sepse fiset kanë pasur lirinë eplotë të qeverisjes.Pavarësinë e plotë e kanë pasur vetëm fiset beduinetë cilat jetonin në brendinë e shkretëtirës arabike. Çdofis ka pasur udhëheqësin e vet fisnor, kryeparin, kanëpasur qeverisjen e vet të brendshme, andaj çdo fis kaqenë si një shtet i vogël i pavarur, rregullimi i të cilaveka qenë besnikëria ndaj fisit, mbrojtja e interesavereciproke, ruajtja dhe mbrojtja e vendit nga armiku.Kryepari i fisit gëzonte autoritet të madh. Ka qenëporsi mbret në shtetin e vet. Fisi e respektonte fjalën ekryeparit të vet, qoftë në paqe apo në luftë. Pushteti itij ka qenë i fortë sikurse pushteti i diktatorit më tëfuqishëm. Nëse ai binte në konflikt me dikënd, pas vetikishte me mijëra shpata të përgatitura, i kishte njerëzitqë nuk pyetnin fare për shkaqet e konfliktit, e as qëkërkonin shpjegim për këtë. Verbërisht zbatoninurdhrat e udhëheqësit të vet fisnor. Por ekzistonte edhekonkurrenca familjare për pushtet. Kushërirët garoninmes veti në fisnikëri dhe bujari ndaj mysafirit, në42"Tarihu erdi-l-Kurani": II/104-106.48
  49. 49. trimëri, burrëri, në mbrojtjen e njerëzve, të cilëve ubëhej padrejtësi, e të tëra këto i bënin për të fituarautoritet tek njerëzit. Kishin poet të posaçëm, orator tëfisit. Me këtë lartësoheshin mbi rivalët në prestigj përpushtet.Arabët kanë qenë popull tejet elokuent (që fletbukur). Kanë qenë të talentuar në poezi. Poetët kishinvend të posaçëm në shoqëri. Ata e mbronin fisin megjuhë, prandaj, gëzonin autoritet hiq më pak se push-tetarët. Kryeparët dhe magnatët (zotërinjtë e mëdhenj)kanë pasur privilegje të posaçme në ndarjen e presë.Ata i gëzonin këto benificione: mirbaa, saffij, neshitahdhe fudul.Mirbaa, do të thotë një e katërta e presë.Saffij, ishte tërë ajo që merrte personalisht kryeparipër vete para shpërndarjes së presë.Neshitah, ishte tërë ajo që kryepari konfiskontegjatë kthimit në fis.Fudul, ishte mbetja gjatë ndarjes së presë, e cila nukmund tu ndahej luftëtarëve në pjesë të barabartë, sip.sh. devetë, kuajt, etj.Situat a politike në ArabiKemi folur për pushtetet arabe, e tani të themi diçnë lidhje me situatën e përgjithshme politike.Në situatë të vështirë politike gjendeshin tri krahinaarabe, të cilat kufizoheshin me shtetet e huaja. Është epakontestueshme se situata politike ka pasur ndikim tëdrejtpërdrejtë në situatën shoqërore dhe ekonomike.Prandaj, situata në këto krahina ka qenë tejet e rëndëdhe nuk hetohej kurrfarë përparimi. Populli ishte i49
  50. 50. ndarë në klasa. Ekzistonin pronarët dhe skllevërit, aposhtresa sundimtare dhe ajo e shtypur. Sundimtarët në tëgjitha krahinat kryesisht kanë qenë të huajt. Ata tërëpasurinë e kishin në duart e veta, ndërsa skllevërit kanëqenë borxhli të përhershëm.Kjo ka qenë e ngjashme sikur ti përfytyronimskllevërit të cilët i punojnë tokat bujqësore, nga të cilati tërë fitimi i shkonte pushtetit. Pushteti shfrytëzontekëtë fitim, e shpenzonte në zbavitje, qejfe të ndryshme,për dhurata, për mito dhe korrupsion, kurse skllevërit,në verbërinë e vet, bredhnin në errësirë të përhershmenga e cila nuk kërkonin dalje as që tentonin të dalinprej saj. Ata nuk kishin kujt ti ankoheshin e as qëkishte kush ti mbronte, sepse nga kjo gjendje nukkishte rrugëdalje. Duronin pajtueshëm robërinë dhe tëgjitha llojet e mundimeve, sepse konsideronin sekështu ju ishte caktuar nga Zoti, dhe se pushteti ështëparësor kurse e drejta e tyre dytësore.Fiset fqinje të këtyre krahinave kanë qenë mjaft tëlëkundshme dhe jostabile. Nuk kanë pasur ndonjëqëllim të veçant jetësor. Kohë pas kohe futeshin në Irakapo në Sham, duke bredhur për ushqim.Arabët në brendësinë e Arabisë, po ashtu nuk kanëqenë të lidhur mes veti. Ata kryesisht kanë qenë tëngarkuar me origjinën fisnore, me zakone, bestytni etj.Ata nuk kanë pasur një pushtet të fuqishëm qendror, icili do ti mbronte në rast fatkeqësie dhe ti ruante nga ekeqja.Pusht e ti në HixhazTë gjithë arabët me respekt e shikonin Hixhazin. U50
  51. 51. interesonte shumë situata politike aty. Hixhazi për taka qenë kalim gjer në qendrën fetare botërore, nëMekë, në Kabe, ndaj edhe Hixhazin e konsideronin sikrahinë të shenjtë. Sundimtarët e Hixhazit irespektonin si mbrojtës të qendrës fetare, Mekës dhetempullit të shenjtë Kabes. Për Mekën kemi thënë seka qenë kryeqendër, ku funksiononte edhe pushtetifetar edhe pushteti profan.Në Kabe aprovoheshin vendime të rëndësishme.Detyra kryesore e pushtetit ka qenë kujdesi ndajpunëve me interes jetik për haxhilerët.Në Mekë funksiononte edhe gjyqtaria. Ata gjykoninsipas ligjit fetar të Ibrahimit a.s.Pushteti në Hixhaz i ngjante pushtetit të sotëmparlamentar, ndonëse ka qenë i dobët që të mund tëmbante peshën e shtetit me qendrën fetare më të madhenë botë. Kjo tregohet si e saktë posaçërisht kurshpërthen konflikti me Abisinasit, për çka do të flitetmë vonë.mmmm m m m51
  52. 52. BESIMET TEK ARABËTumica e arabëve një kohë të gjatë kanëpasuar fenë e Ismailit a.s., i cili i thërristenë fenë e babës së vet Ibrahimit a.s. Atabesonin Zotin Një të Vetmin dhe rrëfenin fenë e Tij.Kjo ka zgjatë një kohë, gjersa nuk fillojnë ti harrojnëporositë dhe ndalesat e Zotit. Me gjithë zhytjen gjithnjëe më të madhe në idhujtari, përherë ka ekzistuar Zoti -All-llahu xh.sh. - Suprem. të Cilit i drejtoheshin nëmomentet e vështira. Disa rituale të haxhxhit i kanëmbajtur, derisa erdhi në pushtet Amër b. Lihjai,kryepar i fisit Huzaah. Ai ishte rritur në mjedisin fetar,i cili i respektonte kufijtë e Zotit. Shquhej me sinqeritetdhe devotshmëri, andaj populli e donte dhe ekonsideronte si njeri të madh. Një herë ky udhëton përnë Sham që ti vizitonte viset ku ishin dërguar më sëshumti Pejgamberë dhe ku kishin zbritur më së shumtiShpalljet e Zotit. Atje sheh se banorët i adhuroninidhujt, e kjo i pëlqeu dhe besoi se ata kishin të drejtë.Nga Shami kthehet duke bartur me vete një idhull qëquhej Hubel dhe e vendos atë në Kabe. Pastaj u bënthirrje banorëve të Mekës në politeizëm. Ata ipërgjigjën kësaj thirrjeje pasi që e çmonin Lihjanin,duke konsideruar se ajo në çka i thërriste ky ishte gjë emirë. Brenda një kohe të shkurtër të gjithë banorët eSh52
  53. 53. Hixhazit fillojnë ti pasojnë banorët e Mekës, sepse ataishin pronarë të Kabes dhe banorë të Haremit.43Ndër idhujt më të vjetër në Kabe është konsideruaredhe "Menati", të cilin e kishin sjellur nga bregu i Detittë Kuq, prej njëfarë vendi afër Kudejdit. Pastaj ishte injohur "Lati", të cilin e kishin sjellur nga Taifi, dhe"Uzzaja", të cilin e kishin blerë në Vadi Nahël. Këta treidhuj kanë qenë më të mëdhenjtë.Shirku - politeizmi nga dita në ditë merrte hov mëtë madh, ndërsa numri i idhujve rritej gjithnjë e mëtepër. Të tillë ka pasur në çdo vend të Hixhazit.Përmendet se Amër b. Lihjai ka pasur lidhje mexhinnët, e njëri prej tyre e kishte lajmëruar se idhujtnga periudha e popullit të Nuhit a.s., që quheshinVedd, Suvaa, Jeguth, Jeuk dhe Nasëra, janë të fshehur(të gropuar) në Xhidde, andaj duhet të gjenden dhe tësjellen në Kabe. Ai i gjeti këto idhuj në vendin equajtur Tiham në bregun e Detit të Kuq, në veri tëHixhazit, dhe i solli në Kabe. Kur erdhi koha ehaxhxhit, ai ua tregojë haxhilerëve dhe përsëri ivendosi në Kabe.Nga kjo kohë çdo fis e kishte zotin e vet idhull, bileedhe çdo shtëpi veç e veç. Haremi i Kabes mbushet meidhuj. Është evidente se në kohën e çlirimit të Mekës,Resulull-llahu a.s. ka hasur në 360. idhuj në Kabe, tëcilët i ka rrëzuar dhe i ka thyer, e pastaj ka urdhëruarqë të gjitha mbeturinat të nxjerren nga Haremi dhe tëdigjen.4443Muhtesar Siretu-r-Resul nga sheh Muhammed b. Abdul-Vehhabi f. 12.44"Muhtesar Siretu-r-Resul nga sheh Muhammed b. Abdul-Vehhabi, f. 13, 50, 51,52, 54.53
  54. 54. Asokohe politeizmi dhe idhujtaria ishin bërëmanifestim i vërtetë i tërë popullatës arabeparaislamike, ndërkaq ishin të bindur se gjithnjë janëduke pasuar fenë e Ibrahimit a.s.Arabët e kohës paraislamike "El-Xhahilijjun" -injorantë në besim kanë pasur zakone dhe besim tëveçant ceremonial në vetë përmbajtjen e lutjeve - pranëfigurës - idhull, që ishin trillime, kryesisht të Amër b.Lihjait.Atë që ai bënte, shumica e konsideronin si risi tëbukur, me çka hijeshohej feja e Ibrahimit a.s., të cilëntanimë e kishin shëmtuar tërësisht.Ja disa ceremoni gjatë adhurimit të idhujve:1. Rrinin në këmbë afër idhullit, të cilin eadhuronin dhe i luteshin, prej tij kërkonin mbrojtje,ndihmë, luteshin për dëshira, besonin në shefatin e tij -angazhimin te Zoti për mëkatet e bëra etj.2. Rreth idhullit bënin pelegrinim, tavaf (ecnin rrethe përqark tyre), bënin sexhde para tij dhe ishin tëpërulur dhe të penduar.3. Para idhullit thernin kurban, me ndihmën e tëcilit orvateshin ti afrohen shenjtërisë së tij. Para tyreçdo ditë i thernin edhe kafshët shtëpiake. Këtë llojtherjeje All-llahu xh.sh. ua ka ndaluar myslimanëve, sidhe ngrënien e mishit nga kafsha e therur në këtëmënyrë. All-llahu xh.sh. thotë:"...dhe u është e ndaluar ajo që është flijuar përhir të idoleve..." (5,3) si dhe: "Mos e hani atë, që kurështë therë nuk është përmendur emri i All-llahut;ajo, me të vërtetë është mëkat i madh." (6,121).54
  55. 55. 4. Një nga mënyrat e të afruarit hyjnisë ka qenëedhe ofrimi i ushqimit dhe pijes idhujve. Gjithashtundanin nga një pjesë nga të lashtat dhe kafshët dhe isillnin para idhujve. E nga e tërë kjo, gjëja më intere-sante është se gjithnjë e ndanin një pjesë për All-llahun, Zotin Suprem.E kanë pasur zakon që disa gjëra nuk kanë dashurti atribuonin idhujve, për të cilat e dinin se i takojnëvetëm All-llahut, por, gjithashtu, nuk e bartnin te All-llahu xh.sh. atë që konsideronin që i takon vetëmidhullit në situatën përkatëse.All-llahu i Lartësuar thotë:"...dhe thonë sipas hamendjes së tyre: "Kjo ështëpër All-llahun, e kjo është e idhujve tanë". Mirëpo,ajo pjesë që është për idhujt e tyre, nuk arrinë (nukjipet) te Zoti, kurse ajo që ata e kanë caktuar për All-llahun - ajo arrinë (jipet) te idhujt e tyre. Sa gjykimtë shëmtuar bëjnë ata." (6, 136).5. Njëra nga mënyrat për tiu afruar idhujve ka qenëflijimi i kafshëve shtëpiake dhe fruteve, siç e cekëmmë lartë. All-llahu xh.sh. thotë:“Ata thonë: “Këto kafshë shtëpiake dhe këto tëlashta janë të ndaluara, nuk mund ti hajë askush,përveç kujt ia lejojmë ne"; e sipas hamendjes së tyreedhe disa kafshë shtëpiake janë të ndaluara përngarkim dhe disa kafshë që kur i therin nuk epërmendin emrin e All-llahut, duke epërgënjeshtruar Atë. Ai do ti ndëshkojë ata përgënjeshtrat e trilluara." (6,138).6. Në ritualet për tiu afruar idhullit bënte pjesë55
  56. 56. edhe adhurimi i kafshëve të caktuara: "behiret, saibet,vesilet dhe hamet". Ibni Ishaku thotë: "El-behiret,vajza e es-saibes quhej deveja e liruar, përkatësisht, ajoe cila kishte lindur dhjetë deve femër, në mesin e tëcilave nuk kishte deve mashkull. Këtyre llojeve tëdeveve nuk i hipnin, nuk e qethnin, nuk punonte punëtë rënda dhe qumështin e saj nuk e pinte askush,përveç mysafirit. Nëse ajo përsëri lindëte femër, viçit iaprejshin veshin dhe ndaj saj silleshin sikurse ndajnënës së saj. Pra kjo e fundit (deveja e njëmbëdhjetë)quhej behiret - vajza e saibes (e devesë së liruar)El-vesilet; deveja e cila kishte lindur pesë herë ngady viça femër, në mesin e të cilave nuk ka asnjë viçmashkull. Ajo quhej vesilet. Viçat që lindshin paskëtyre, ishin të lejuara vetëm për mashkujt, përveç nëselindte viçi i ngordhur, e këtë e hajshin të gjithë,mashkujt dhe femrat.El-hami është el-fahël, fahël është dromedar -mashkulli i devesë me të cilin ajo ka lindur dhjetë devefemra, në mesin e të cilave nuk kishte asnjë devemashkull. Kurrizi i tij kishte vlerë të madhe (ishte imbrojtur), askush nuk i hipte, nuk punonte kurrfarëpunësh, nuk i qethej qimja dhe ruhej vetëm për shtim(damazllëk)Në lidhje me këtë Kurani thotë:“All-llahu nuk e përligji behirën, as saibën, asvesilën, as hamin, por ata të cilët nuk besojnëtrillojnë gënjeshtra për All-llahun, e shumica prejtyre nuk kanë mend. (5,103).All-llahu xh.sh. po ashtu thotë:"Dhe ata thanë: "Ajo që gjendet në barkun e56
  57. 57. këtyre kafshëve shtëpiake u përket vetëm mashkujvetonë, kurse për gratë tona janë të ndaluara. E, nëselindin ato të ngordhura, ata të gjithë (burra e gra)janë pjesëmarrës në të." All-llahu do ti ndëshkojëata për gënjeshtra, se Ai, me të vërtetë është iPlotdijshëm dhe i Gjithdijshëm." (6,139).Mirëpo, ekzistojnë edhe shpjegime tjera të këtyrellojeve të kafshëve.45Seid b. El-Musejjibi konsideron se këto llojekafshësh janë të dedikuara vetëm për idolet e tyre,46ndërsa në hadithin autentik, i cili është "merfuun" - ipandërprerë, i transmetuar nga Resulull-llahu a.s.qëndron: "Amër b. Lihjai ka qenë i pari i cili i kambrojtur dhe i ka liruar këto lloje kafshësh dhe i kafutur në rituale adhurimi."47Të gjitha punët paraprake, arabët i bënin për tikënaqur zotat, duke besuar se zotat do ti afrojnë te All-llahu, dhe se do të ndërmjetësojnë dhe do tëangazhohen për ata tek All-llahu.Në lidhje me këtë Kurani thotë:"E, ata që marrin mbrojtës, pos All-llahut thonë:"Ne i lutemi atyre vetëm që të na afrojnë te All-llahu." (39,3). "Ata adhurojnë - përveç All-llahut -atë që as nuk u bënë dëm, as nuk u sjellë dobi dhethonë: "Këta janë ndërmjetësit tonë te All-llahu."(10,18).Arabët e bënin ndarjen e shumë gjërave mendihmën e shigjetëzave pa pupla, të cilat shërbenin për45Ibni Hisham: I/89, 90.46Sahihu-l-Buhari: I/499.47Sahihu-l-Buhari: I/499.57
  58. 58. bixhoz dhe për lojë. Ekzistonin tri lloje shigjetëzash:shigjetëza në të cilat shkruante "Po" dhe shigjetëza nëtë cilat shkruante "Jo", që i përdornin për të marrvendime lidhur me punën, udhëtimet, martesën etj.Nëse dilte shigjetëza me "Po", atëherë këtë punë ebënin, ndërsa me "Jo", nuk e bënin at vit, por përsëri ihidhnin vitin e ardhshëm, e kështu me radhë.Ekzistonin shigjetëza në të cilat ka pasur ujë ose gjak,pastaj të tilla në të cilat shkruante: "është nga ju" dhe"nuk është i juaji" dhe "të dyjat". Kështu p.sh. nësedyshonin në origjinën e fëmijës, e vendosnin atë para"Hubelit", i merrnin me veti njëqind kurbanë, të cilët iadorëzonin shortarit (fallgjiut). Ky i hidhte shigjetëzatdhe nëse dilte "është nga ju", do të thoshte se fëmijaështë i juaji dhe ka të drejtë trashëgimi, e nëse dilte"nuk është i juaji", nuk ka pasur të drejtë në trashëgim,e nëse dilte "të dyjat", fëmija mbetej në këtë familje,trajtohej sikurse i tyre, por pa të drejtë në trashëgimdhe pa baba të vërtetë.E ngjashme me shigjetëzat ka qenë gurëgaca, si dhelojërat e rrezikshme të cilat kanë lidhje me bast. Mebast ndanin mishin e kurbanit të flijuar për idhuj dhe tëtherur me shortin e shigjetëzave. Arabët besonin nëfjalët e "Kahinëve", "arrafëve" dhe "munexhxhimëve"."Kahin" është ai i cili parashikonte ardhmërinë. Aie shpallte vetën si njohës i fshehtësive. Mes tyre kishteedhe të atillë që konsideronin se ishin pasues tëxhinnëve dhe se xhinnët u sjellin lajme."Arraf" është ai i cili e konsideronte vetën sinjohës të ngjarjeve me shkaqe dhe pasoja të cilat itheksonte në situatat përkatëse. Ai e qëllonte p.sh. se58
  59. 59. kush është vjedhësi, ku ka ndodhur vjedhja, çka ështëvjedhur dhe përgjithësisht i qëllonte ngjarjet epërditshme."Munexhxhim" është ai i cili zbulonte kismetindhe ngjarjet nëpërmjet horoskopit dhe yjeve. Ky ishteastrolog. Të besuarit në fjalët e tija në realitet paraqisteadhurimin e yjeve.Arabët besonin në parashenja (isharet i keq) apo nëpesimizëm. Ata në këtë besim shkonin aq larg sa qëkalimin e macës përtej rrugës, ose fluturimin e zogutpërmbi kokë, e konsideronin fatkeqësi. I afroheshinzogut apo kaprollit për ta trembur, dhe nëse ikte nëanën e djathtë, vazhdonin punën e filluar dhe ekonsideronin hair, e nëse ikte në anën e majtë, ata endërprenin punën e filluar duke parë në këtëparashenjë "të keqe". Këtyre zakoneve shortare mundtu shtohen edhe disa të tjera, si p.sh.: bartja e shputëssë lepurit rreth qafe, pastaj drojtja prej disa ditëve apomuajve, prej disa kafshëve, shtëpive, grave, besimi nëarmikun ose kryeparët. Gjithashtu besonin se trupi i tëvrarit nuk do të qetësohet derisa të mos paguhet gjaku,dhe se shpirti i tij do të rrijë pezull duke thënë: "Maktheni trupin tim, ma ktheni trupin tim", ose "më jepniujë, më jepni ujë", e kur kryhej hakmarrja ose kurpaguhej gjaku, shpirti hynte përsëri në trup dhe trupiqetësohej.48Ja, kështu pra kanë besuar arabët paraislamik, edhepse kanë pasur diçka nga besimi i Ibrahimit a.s., tëcilin nuk e kanë braktisur krejtësisht, si p.sh.lavdërimin e Kabes ose tavafin rreth Kabes, kryerjen e48Sahihu-l-Muslim, me komentuesin Nevevije-Kitabu-l-imami: I/59.59
  60. 60. haxhxhit, umres, qëndrimin në Arafat, Muzdelife dhetherjen e kurbaneve. Por gjithashtu në të gjitha këtokanë futur bidate - risi.Kurejshitët thonin: "Ne jemi bijtë e Ibrahimit dhetrashëgimtarë të Kabes, ne jemi pronarë të saj dhebanorë të Mekës. Askush prej arabëve nuk gëzon tëdrejta dhe pozita të tilla." vetën e quanin "elhimes", eky ishte emri i përbashkët i të gjithë pjesëtarëve të fisitKurejsh, Kinan dhe Xhedil. "Ne nuk guxojmë tabraktisim Haremin dhe ti zhveshim ihramet." Ata nukqëndronin në Arafat e as që bënin ifaden nga Arafati,por këtë e bënin nga Muzdelifeja. (Ifade është kthimi ipërbashkët grupor nga Arafati.)Në lidhje me këtë All-llahu xh.sh. thotë:"Mandej kthehuni nga Arafati, siç kthehen tëgjithë të tjerët dhe kërkoni ndjesë prej All-llahut."(2,199)Ata po ashtu thonin: "Ne himesët, nuk guxojmë tëmarrim ushqim dhe ta fërgojmë në tlyen, gjersa jemi nëihrame. Ne nuk hyjmë në çadra nga këmenda (leshdhie ose deveje) e kur kemi nevojë të pushojmë,pushojmë vetëm nëpër shtëpia përderisa jemi nëihrame."49Gjithashtu thonin: " Kush ka ardhur nëTempull, e me vete ka marrë ushqim nuk duhet ta hajëatë ushqim gjatë kohës së haxhxhit dhe umres."50Atyre që banonin jashtë haremit u urdhëronin qëtavafin e parë rreth Kabes ta bënin në petkat e ndonjëhimesi, e nëse nuk gjejshin petka përkatëse, mashkujt ebënin tavafin lakuriq. Femrat këtë e bënin krejtësisht të49Ibni Hisham: I/199, Sahihu-l-Buhari: I/226.50Ibni Hishami: I/202.60
  61. 61. zhveshura, me përjashtim të një këmishe të prerë. Nëlidhje me veshje All-llahu xh.sh. thotë: "O bijtë eAdemit, vishuni bukur kurdo që të faleni!" (7,31)Nëse ndonjë mashkull apo femër kishte nderin tabënte tavafin në teshat e veta në të cilat kishte ardhur,atëherë pasi e kryente tavafin i gjuante ato dhe nuk ipërdorte më, as ai e as dikush tjetër. E kishin zakon qëtë mos hyjshin në shtëpi nga dera kryesore përderisaishin në ihrame, por në pjesën e mbrapme të shtëpisë ebënin një të çelur nëpër cilën hynin dhe dilnin.Këtë absurditet e konsideronin si bamirësi. Kuranikëtë e ka ndaluar, andaj All-llahu xh.sh. thotë:"...Nuk shprehet mirësia me të hyrit në shtëpi ngapjesa e mbrapme, por mirësia qëndron në të ruajturitnga të këqijat. Hyni në shtëpia kah dyert e tyre dhedroni All-llahut." (2,189).Të gjitha këto bindje fetare të arabëve paraislamikkanë qenë shirk i kulluar ose politeizëm. Po kështujanë edhe besimet në idhuj, fall, në trille etj. Madjeedhe hebrenjtë, të krishterët, mexhusijët - adhuruesit ezjarrit, sebejët dhe të tjerët, gjenin rrugë të volitshmetë hynin në Arabi me bindje dhe adete të veta fetare.Hebrenjtë të paktën i kanë pasur dy periudha, kurpatën sukses të depërtojnë në trevat e Arabisë.1. Shpërngulja e tyre gjatë fushatave luftarake tëAsirisë dhe Babilonisë në Palestinë. Fushata pushtueseushtarake u nis si shkas i presionit ndaj hebrenjve, përshkak të rrënimit të qyteteve dhe tempujve të tyre ngavetë mbreti Buhatanaseri në vitin 589. para erës së re.Shumica e hebrenjve të robëruar dërgohen nëBabiloni, dhe prej aty ndajnë tokën e braktisur prej61
  62. 62. Palestinës gjer në Hixhaz që të vendoseshin në veri tëArabisë.512. Pas pushtimit të Palestinës nga ana e Bizantit,nën udhëheqjen e komandantit romak Betatsit, në vitin70. të erës së re. Bizantinët u bëjnë presion hebrenjvedhe pasi rrënojnë tempujt e tyre, shumë fise hebrejeshpërngulen në Hixhaz. Ata zënë vend në Jethrib(Medinë), Hajber dhe Tejma dhe ndërtojnëvendbanime, fshatra dhe kështjella. Kështu depërtonfeja hebraike në Arabi, nëpërmjet muhaxhirëve oserefugjatëve hebrenj. Hebrenjtë bëhen edhe faktorpolitik, për të cilët flitej para ardhjes së Islamit, esidomos gjatë shekullit të parë të Islamit. Kur fillon tëpërhapet Islami, në Arabi jetonin fiset e njohurahebreje. Hajber, Nadir, Kurejdha, Mustalak, Kajnuka,kurse shkrimtari i njohur Es-Semhudi në veprën e vet"Vefaul-Vefa" në faqen 116 përmend mbi njëzet fisehebreje.52Feja hebraike ka arritur në Jemen përmes Esad EbiKurebit, i cili si luftëtar shkon në Jethrib ku edhe epranon besimin hebraik. Ai merr me vete dy rabinë ngafisi Benu Kurejdha në Jemen.Feja hebraike përhapej shpejt në Jemen, kështu qëme ardhjen e djalit të Esadit, Jusufit, në pushtet, Dhu-Nuvasi i vërsulet të krishterëve të Nexhranit dhe u bënëthirrje ta pranojnë hebraizmin. Pasi këtakundërshtojnë, ai i hedh në hendeqet e hapura dhe idjegë. Në zjarr janë djegur pa dallim mashkuj, femra,pleq e të rinj.51Kalbu-xhezireti-l-Arebi: f. 151.52Kalbu-xhezireti-l-Arebi, f. 15162
  63. 63. Thuhet se numri i viktimave ka qenë rreth 20 dhe40 mijë vetë. Kjo ka ndodhur në tetor të vitit 523 tëerës së re,53kurse Kurani përmend një pjesë të kësajngjarjeje në kaptinën "El-Buruxh".Përhapja e krishterimit në Arabi depërton krahaspushtimit të tokave arabe nga Bizantinët dheAbisinasit.Okupimi i parë i Jemenit nga ana e Abisinisë u bënë vitin 340. para erës së re dhe zgjati deri në vitin378.54Në këtë periudhë në Jemen fillon predikimi iUngjillit në të gjitha krahinat.Atëbotë në Nexhran vjen një besimtar i madh iquajtur Fimijan dhe i thërret Nexhranët në fenëkrishtere. Si besimtar i devotshëm që ishte, populli ibeson dhe pranon krishterimin menjëherë pasudhëheqësit të vet Malbuit.55Kur Abisinasit hynë në Jemen, shkelën atë që kishtebërë Dhu-Nuvasi, kurse Ebrehe merr pushtetin. Aifillon ta zgjeronte krishterimin shumë shpejt dhe mepërmasa të gjëra aq sa deshti që në Jemen ta ndërtonteKaben, kështu që rolin dhe rëndësinë e Mekës ta ketëJemeni. Ebrehe niset ta rrënojë Kaben në Mekë pormerr ndëshkimin e merituar të All-llahut xh.sh. në këtëdhe në atë botë.Krishterimin e pranojnë fiset arabe Gassasin,Taglib, Tajj dhe disa të tjerë që kufizoheshin meBizantin, këtë e pranojnë edhe disa sundimtarë tëHirasë.53Tefhimu-l-Kurani: VI/297, 298; Ibni Hisham: I/20, 21, 22, 27, 31, 35, 36.54Tefhimu-l-Kurani: VI/297.55Ibni Hisham: I/31-34.63
  64. 64. Besimin farisej apo idhujtarinë në zjarr ose nëarabishte mexhusijë, kryesisht e pranojnë arabët qëjetonin në viset kufitare kah Persia. Ithtarë të këtijbesimi ka pasur edhe në Irak dhe Bahrejn, sidomos nëAhsa dhe Hixhër, qytete të Bahrejnit si dhe në bregun egjirit Arabik. Këtë besim e kanë ndjekur edheJemenasit gjatë dominimit persian.Mbi sebeizmin na flasin shumë gërmimearkeologjike në Irak.Ky ka qenë besimi i popullit të Ibrahim Kaldejsit.Kaldejsët kanë qenë popull semit që i kanë besuarastrologëve dhe astrologjisë. Këtë lloj besimi në tëkaluarën e kishin përvetësuar banorët e Shamit dhe tëJemenit. Por pas vërshimit të krishterimit dhehebraizmit ky besim filloi ti humbë ithtarët e vetë.Megjithatë edhe më tutje ekzistojnë besimtarë të këtillëtë përzier me fariseizëm, sidomos në Irak dhe në brigjete gjirit Arabik.56Gjendja fetar eIslami i gjenë të tëra këto religjione dhe këto besimetek arabët, por të cilat ishin duke u dobësuar dhe dukestagnuar.Idhujtarët, të cilët deklaronin se janë duke ndjekurfenë e Ibrahimit a.s. ishin larg urdhrave dhe ndalesavetë sheriatit të Ibrahimit dhe larg ahlakut-moralitetit tëIbrahimit a.s. Ishin zhytur thellë në lajthitje dhemëkate, prandaj me kohë ata përvetësuan idhujtarinë,politeizmin, me të gjitha zakonet shoqëruese të tij. Etërë kjo ka lënë gjurmë të thella në vetëdijen shoqërore,56Tarihu erdi-l-Kurani: II/193-208.64
  65. 65. politike dhe fetare të këtij populli.Hebraizmi shndërrohet në dyfytyrësi dhe nëdiktaturë. Prijësit hebrenj u bënë zota të kombit të tyre.Ata i gjykonin njerëzit dhe komandonin me fatin etyre. Para tyre njerëzit jepnin llogari për gabimet e vetaprivate, madje edhe për fjalën e shqiptuar nëpërshpëritje. I tërë preokupimi i tyre ishte pushteti dhepasuria. Besimi i vërtetë dobësohej, kurse zgjerohejateizmi, herezia dhe indiferenca ndaj mësimit, që All-llahu xh.sh. nxitë dhe urdhëron secilin ta nderojë këtë,pra mësimin dhe diturinë.Krishterimi ishte besim i cili kishte filluar tështrëngonte mendjen. Kjo ishte miksturë (përzierje) eçuditshme e Zotit dhe njeriut. Andaj nuk ka lënëgjurmë të thella dhe të vërteta tek arabët për shkak tëdoktrinarizmit të ndryshëm dhe reflektimit të tij nëmënyrën e jetës së tyre që e jetonin e të cilën nuk mundta braktisin.Gjendja e besimeve të tjera tek arabët ka qenësikurse gjendja e politeistëve - mushrikve. Zemrat etyre kanë qenë të ngjashme, sikurse edhe zakonet etyre, bindjet fetare dhe pikëpamjet e tyre mbi botën.ffffffff65
  66. 66. SHOQËRIA PARAISLAMIKEARABEas trajtimit të gjendjes politike dhe fetare nëGadishullin Arabik, tani të themi diçshkurtimisht për rrethanat shoqërore,ekonomike dhe sociale të asaj periudhe.PRrethan a t shoq ër or eArabët kanë pasur disa shtresa shoqërore medallime të theksuara ndërmjet veti. Marrëdhëniet mesnjerëzve të parisë (të fiseve) kanë qenë në shkallën engritjes dhe të përparimit. Njerëzit kishin lirinë e tëshprehurit dhe vullnetin e lirë. Kur dikush dëshironteti lavdëronte virtytet arabe, bujarinë, trimërinë,parësinë etj. shprehej me vargje të cilat i thurte aty përaty.Gruaja ishte në gjendje, vetëm nëse dëshironte, tipaqësonte fiset të tëra, apo edhe ti fuste në grindje, nëato përmasa, saqë mund të shkaktoheshin gjakderdhjedhe luftëra.Megjithatë, mashkulli ka qenë kryefamiljar dhebartës i fjalës kryesore në shtëpi. Gruaja dhe burri kanëqenë të lidhur me martesë, me lejen e prindit apokujdestarit të saj, ajo nuk ka pasur të drejtë të kun-dërshtonte.Tek shtresat e tjera mbretëronte zakoni i përzierjes66