So 1- 1.	Giao tiếp giữa bố mẹ và vị thành niên về tình dục: Nội dung, rào cản và động cơ giao tiếp
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

So 1- 1. Giao tiếp giữa bố mẹ và vị thành niên về tình dục: Nội dung, rào cản và động cơ giao tiếp

on

  • 783 views

 

Statistics

Views

Total Views
783
Views on SlideShare
783
Embed Views
0

Actions

Likes
1
Downloads
6
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

So 1- 1.	Giao tiếp giữa bố mẹ và vị thành niên về tình dục: Nội dung, rào cản và động cơ giao tiếp So 1- 1. Giao tiếp giữa bố mẹ và vị thành niên về tình dục: Nội dung, rào cản và động cơ giao tiếp Document Transcript

  • Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vμ vÞ thμnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rμo c¶n vμ ®éng c¬ giao tiÕp TrÞnh V¨n Th¾ng Nhà xuất bản Y họcChuyên san Giới, Tình dục & Sức khỏe tình dục thuộc Dự án ENCOURAGES do công ty Tư vấn Đầu tư Y tế xuất bản và giữ bản quyền. @ 2004
  • LỜI TỰACông ty Tư vấn Đầu tư Y tế (CIHP) được thành lập từ năm 1999. Kể từ khi thànhlập, CIHP được biết đến như là một tổ chức tư nhân hoạt động xã hội, chuyên biệttrong lĩnh vực sức khoẻ và phát triển cộng đồng. Không chỉ triển khai các chươngtrình can thiệp về sức khoẻ, với đội ngũ nghiên cứu viên và chuyên gia nhiều kinhnghiệm, CIHP đã thực hiện nhiều nghiên cứu liên quan đến giới, sức khoẻ sinh sảnvà tình dục.Với sự tài trợ của quỹ Rockefeller, CIHP đã triển khai dự án “Nâng cao năng lựccủa nghiên cứu viên Việt Nam trong việc viết bài và chia sẻ các nghiên cứu về giới,tình dục và sức khoẻ tình dục” (ENCOURAGES).Mục đích của dự án là: • Tập hợp các nghiên cứu về giới, tình dục và sức khoẻ tình dục chưa xuất bản • Cải thiện kỹ năng phân tích thông tin và viết bài nghiên cứu • Nâng cao kỹ năng trình bày của nghiên cứu viên thông qua các khoá đào tạo và các cơ hội trình bày kết quả nghiên cứu thông qua các hội thảo trong nước và quốc tế • Tăng cường sự chia sẻ kết quả nghiên cứu giữa các nghiên cứu viên và giữa nghiên cứu viên với những nhà lập chính sáchMột trong những đầu ra quan trọng của dự án là các bài viết nghiên cứu được trìnhbày trong Chuyên san Giới, Tình dục & Sức khoẻ tình dục. Đây là những bài viếtđã được ban cố vấn và nhóm chuyên gia chọn lựa dựa trên khả năng đóng góp củacác bài viết này cho các nghiên cứu khác và phát triển chính sách. Sau khi đượcchọn lựa, các tác giả đã làm việc chặt chẽ với các chuyên gia để cải thiện chất lượngbài viết trước khi xuất bản.Nhóm cố vấnTiến sĩ Tine Gammeltoft - Viện nhân học - Đại học Copenhagen - Đan MạchTiến sĩ Philip Guest - Hội đồng dân số - Thái LanTiến sĩ Khuất Thu Hồng - Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hộiTiến sĩ Đặng Nguyên Anh - Viện Xã hội họcNghiên cứu sinh Lê Minh Giang - Trường Đại học tổng hợp Columbia - Hoa KỳThạc sĩ Nguyễn Đức Vinh - Vụ Sức khoẻ sinh sản - Bộ Y tếThạc sĩ Trần Hùng Minh - Công ty Tư vấn Đầu tư Y tế
  • Mục lụcNội dung TrangTóm tắt (tiếng Anh) 1Tóm tắt (tiếng Việt) 2Đặt vấn đề 3Giao tiếp giữa bố mẹ và vị thành niên về tình dục 4Phương pháp luận 6Kết quả 9Mức độ và nội dung giao tiếp giữa bố mẹ và vị thànhniên về tình dục 9Những trở ngại giao tiếp 12Mối quan hệ hài hòa giữa bố mẹ và con cái là chất xúctác cho các cuộc giao tiếp 14Những ảnh hưởng bên ngoài có tác động tích cực đếnmối giao tiếp 16Các hoạt động xã hội nhiều khi tạo ra môi trường thuậnlợi cho bố mẹ và vị thành niên trao đổi về tình dục. 19Kết luận 21Tài liệu tham khảo 23
  • TrÞnh V¨n Th¾ngAbstractThis study explores the extent and content of parent-adolescentcommunication on sexuality and factors affecting this communicationin Thai Binh province, Vietnam. Data were collected using qualitativemethods (in-depth interviews and focus groups). Unlike previousstudies in Vietnam suggesting little communication between parentsand adolescent children on sexuality, this study found quite openparent-adolescent communication on this topic. But shyness from bothsides, long-lasting belief held by parents that talking about sex wouldencourage early sex among adolescents, and parents’ lack ofknowledge on the issue, exist as barriers that restrict the depth of theirconversations. However, the widely accessible mass media withstories or messages about the consequences of sexual activities;observed consequences of unprotected sex taking place incommunities; parents’ using gentle words and showing care for theiradolescent children; and social activities of parents and children weremotivators for this communication.1
  • Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rµo c¶n vµ ®éng c¬ giao tiÕpTãm t¾tNghiªn cøu ®· sö dông c¸c ph−¬ng ph¸p thu thËp sè liÖu ®Þnh tÝnh(pháng vÊn s©u vµ th¶o luËn nhãm) nh»m th¨m dß møc ®é, néi dung,vµ c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng tíi giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒc¸c khÝa c¹nh t×nh dôc t¹i tØnh Th¸i B×nh. Kh¸c víi mét sè nghiªn cøutr−íc cho r»ng ë ViÖt Nam, bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn Ýt trao ®æi víi nhauvÒ t×nh dôc, nghiªn cøu nµy cho thÊy bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn kh¸ cëimë víi nhau khi giao tiÕp vÒ chñ ®Ò nµy. Tuy vËy, sù rôt rÌ cña c¶ haiphÝa; niÒm tin cè h÷u cña c¸c bËc bè mÑ r»ng nãi chuyÖn víi vÞ thµnhniªn vÒ c¸c vÊn ®Ò t×nh dôc sÏ khuyÕn khÝch c¸c em sím cã quan hÖt×nh dôc; vµ sù thiÕu hôt kiÕn thøc cña c¸c bËc bè mÑ vÒ chñ ®Ò nµy lµnh÷ng trë ng¹i lµm cho sù giao tiÕp vÒ t×nh dôc h¹n chÕ c¶ vÒ møc ®évµ chiÒu s©u. Trong khi ®ã, sù phæ cËp cña c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin®¹i chóng víi nh÷ng c©u chuyÖn vµ c¸c th«ng ®iÖp vÒ nguy c¬ cña t×nhdôc kh«ng lµnh m¹nh; nh÷ng h×nh ¶nh thùc tiÔn vÒ hËu qu¶ cña t×nhdôc kh«ng b¶o vÖ x¶y ra t¹i céng ®ång; nh÷ng lêi lÏ nhÑ nhµng vµ cöchØ quan t©m cña bè mÑ trong giao tiÕp; vµ nh÷ng ho¹t ®éng x· héicña c¶ bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn l¹i lµ nh÷ng xóc t¸c thóc ®Èy giao tiÕpgi÷a hä vÒ t×nh dôc.2
  • TrÞnh V¨n Th¾ng§Æt vÊn ®ÒG iao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ c¸c khÝa c¹nh t×nh dôc lµ chñ ®Ò nghiªn cøu hÊp dÉn trong Ýt nhÊt hai thËp kû qua, tËp trung chñ yÕu vµo viÖc xem xÐt mèi liªn hÖ gi÷a mèi giao tiÕpnµy vµ c¸c hµnh vi t×nh dôc cña vÞ thµnh niªn.[1] ë c¸c n−íc ph¸ttriÓn, nghiªn cøu cho thÊy bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn trao ®æi víi nhau vÒnhiÒu khÝa c¹nh cña t×nh dôc vµ mèi giao tiÕp nµy cã t¸c ®éng tÝch cùclªn hµnh vi t×nh dôc cña c¸c em.[2-5] MÆc dï c¸c yÕu tè trë ng¹i giaotiÕp ®· ®−îc miªu t¶ trong nhiÒu nghiªn cøu,[6] song ng−êi ta vÉnch−a biÕt nhiÒu vÒ nh÷ng g× thóc ®Èy mèi giao tiÕp nµy.ë ViÖt Nam, cho ®Õn nay míi cã rÊt Ýt nghiªn cøu xem xÐt mèi giaotiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc, v× vËy vai trß cña bè mÑtrong viÖc gi¸o dôc t×nh dôc cho c¸c em vÉn ch−a ®−îc hiÓu mét c¸cht−êng tËn. C¸c bËc bè mÑ lo l¾ng vÒ nh÷ng ¶nh h−ëng tiªu cùc cña qu¸tr×nh ph¸t triÓn ®èi víi c¸c gi¸ trÞ cña thÕ hÖ trÎ vµ ý thøc ®−îc nhu cÇucÇn thiÕt ph¶i h−íng dÉn cho con c¸i m×nh trong viÖc h¹n chÕ nh÷ng¶nh h−ëng ®ã.[7] Song ®Ó th¼ng th¾n nãi chuyÖn víi nhau vÒ c¸c khÝac¹nh t×nh dôc l¹i lµ mét th¸ch thøc lín ®èi víi c¶ bè mÑ vµ c¸c em.NhiÒu nghiªn cøu ®· chØ ra r»ng giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªnvÒ c¸c khÝa c¹nh t×nh dôc trong mét sè hoµn c¶nh cã liªn quan ®ÕnviÖc thùc hµnh c¸c hµnh vi t×nh dôc an toµn ë vÞ thµnh niªn.[2-5] V×vËy, viÖc th¨m dß xem bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn ë ViÖt Nam nãi víinhau nh÷ng g× liªn quan ®Õn t×nh dôc vµ nh÷ng g× cã ¶nh h−ëng ®Õnmèi giao tiÕp nµy sÏ cung cÊp nh÷ng th«ng tin h÷u Ých trong viÖc x©ydùng c¸c ch−¬ng tr×nh can thiÖp.Nghiªn cøu nµy ®−îc tiÕn hµnh nh»m t×m hiÓu néi dung giao tiÕp gi÷abè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc vµ c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng tíi mèigiao tiÕp nµy. Trong khi c¸c nghiªn cøu tr−íc cho r»ng bè mÑ vµ vÞthµnh niªn Ýt khi giao tiÕp víi nhau vÒ t×nh dôc,[8-11] nghiªn cøu nµy,®−îc tiÕn hµnh vµo cuèi n¨m 2002, l¹i thÊy bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn ëTh¸i B×nh nãi chuyÖn víi nhau kh¸ cëi më vÒ chñ ®Ò nµy. Tuy vËy,3
  • Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rµo c¶n vµ ®éng c¬ giao tiÕpmèi giao tiÕp nµy ®−îc diÔn ra d−íi ¶nh h−ëng ®èi ng−îc nhau cña hainhãm yÕu tè. Mét mÆt, c¸c rµo c¶n v¨n hãa vµ x· héi lµm h¹n chÕchiÒu s©u trong giao tiÕp. MÆt kh¸c, sù hiÖn diÖn cña ®¹i dÞchHIV/AIDS cïng víi sù lo sî cña bè mÑ vÒ nh÷ng hµnh vi t×nh dôckh«ng an toµn cña vÞ thµnh niªn l¹i lµ ®éng lùc cho c¸c cuéc trao ®æigi÷a hä vÒ t×nh dôc. Bµi viÕt nµy sÏ m« t¶ sù t¸c ®éng ®èi nghÞch cñahai nhãm yÕu tè trong viÖc ®Þnh h×nh néi dung vµ møc ®é giao tiÕpgi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ c¸c khÝa c¹nh t×nh dôc ë tØnh Th¸iB×nh.Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôcN hiÒu nghiªn cøu trªn thÕ giíi ®· chØ ra r»ng giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ c¸c khÝa c¹nh t×nh dôc cã mèi liªn hÖ tÝch cùc tíi c¸c hµnh vi t×nh dôc an toµn ë vÞ thµnhniªn nh− tr× ho·n ho¹t ®éng t×nh dôc,[12] Ýt b¹n t×nh h¬n[13-15], södông c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai th−êng xuyªn h¬n, vµ Ýt bÞ cã thai ngoµiý muèn.[6, 15-17] Bªn c¹nh ®ã, còng cã nhiÒu ph¸t hiÖn kh¸c nhau®−îc ghi nhËn liªn quan ®Õn møc ®é giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnhniªn vÒ c¸c khÝa c¹nh t×nh dôc. Cô thÓ lµ, hÇu hÕt c¸c ph¸t hiÖn ®ã ®Òucho r»ng bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn th−êng thÊy kh«ng tho¶i m¸i khi trao®æi víi nhau vÒ t×nh dôc.[18] Song còng cã nghiªn cøu l¹i thÊy r»ngphÇn lín vÞ thµnh niªn ®−îc pháng vÊn nãi lµ c¸c em ®· tõng nãichuyÖn víi bè hoÆc mÑ vÒ chñ ®Ò nµy.[19]Trong khi ë c¸c n−íc ph¸t triÓn, ng−êi ta biÕt kh¸ nhiÒu vÒ giao tiÕpgi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc,[1-5] th× ë ViÖt Nam, mèi giaotiÕp nµy vÉn cßn lµ m¶nh ®Êt ch−a ®−îc kh¸m ph¸ ®Çy ®ñ. Theo mét sèt¸c gi¶, ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc giíi tÝnh ë c¸c tr−êng phæ th«ng ®−îcxem lµ nguån th«ng tin lín cho c¸c em häc sinh vÒ c¸c vÊn ®Ò t×nhdôc, nh−ng tuyÖt nhiªn kh«ng ®ñ ®Ó ®¸p øng nhu cÇu hiÒu biÕt cña c¸cem vÒ chñ ®Ò nµy.[10, 11] §«i khi, gi¸o dôc giíi tÝnh trong nhµ tr−êngkh«ng ph¶i lµ c¸ch tèt nhÊt ®Ó truyÒn ®¹t kiÕn thøc vÒ t×nh dôc cho c¸cem bëi nhiÒu em l¹i tá ra thÝch nhËn ®−îc th«ng tin tõ bè mÑ m×nh4
  • TrÞnh V¨n Th¾nghoÆc nh÷ng ng−êi lín tuæi ®¸ng tin cËy.[7, 9] MÆc dï vËy, c¸c nghiªncøu còng chØ ra r»ng c¸c bËc bè mÑ rÊt Ýt khi trao ®æi víi vÞ thµnh niªnvÒ c¸c vÊn ®Ò t×nh dôc.[8-11] Hä mong ®îi viÖc trao ®æi Êy lµ tr¸chnhiÖm cña c¸c thµy c« gi¸o vµ nh÷ng nhµ l·nh ®¹o ®Þa ph−¬ng. Cïngc¸ch nghÜ Êy, c¸c thÇy c« vµ nh÷ng nhµ l·nh ®¹o l¹i cho r»ng viÖc d¹ydç con c¸i vÒ c¸c vÊn ®Ò t×nh dôc ph¶i lµ tr¸ch nhiÖm cña c¸c bËc bèmÑ.[7] ChÝnh sù lËp lê nµy ®· buéc c¸c em ph¶i tù ®i t×m th«ng tin vÒt×nh dôc tõ b¹n bÌ, s¸ch b¸o vµ phim ¶nh (nhiÒu khi lµ phim ¶nh ®åitrôy).[7, 9, 10]ë ViÖt Nam, còng nh− ë nhiÒu n−íc kh¸c, ng−êi ta ®· t×m thÊy mét sèyÕu tè lµm c¶n trë mèi giao tiÕp nµy. Nh÷ng rµo c¶n chÝnh bao gåm bèmÑ thiÕu kiÕn thøc vÒ t×nh dôc, sù rôt rÌ, e thÑn tõ c¶ hai phÝa khi nãivÒ t×nh dôc,[7, 8, 20, 21] vµ sù e ng¹i cña c¸c bËc bè mÑ vÒ viÖc nãichuyÖn víi vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc sÏ khuyÕn khÝch c¸c em sím cãquan hÖ t×nh dôc. [7, 11, 21] Bªn c¹nh ®ã, sù eo hÑp vÒ thêi gian vµthiÕu quan t©m cña bè mÑ ®èi víi vÞ thµnh niªn[7] cïng víi sù kh¸cbiÖt vÒ giíi gi÷a bè mÑ vµ c¸c em còng lµm h¹n chÕ giao tiÕp gi÷ahä.[22] Trong khi nh÷ng rµo c¶n nµy gióp ta hiÓu ®−îc t¹i sao bè mÑvµ vÞ thµnh niªn ë ViÖt Nam Ýt nãi chuyÖn víi nhau vÒ t×nh dôc, th×nh÷ng g× cã thÓ thóc ®Èy mèi giao tiÕp Êy l¹i hÇu nh− vÉn cßn bá ngá.MÆc dï c¸c nghiªn cøu ë ViÖt Nam, hÇu hÕt ®−îc tiÕn hµnh c¸ch ®©yvµi n¨m, cho r»ng bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn Ýt giao tiÕp vÒ t×nh dôc, songbèi c¶nh x· héi hiÖn nay ®ang thay ®æi nhanh chãng cïng víi viÖcngµy cµng cã nhiÒu vÞ thµnh niªn tham gia ho¹t ®éng t×nh dôc trongkhi l¹i ch−a ®−îc chuÈn bÞ ®Çy ®ñ ®Ó lµm viÖc nµy[7] lµ ®éng c¬ chomét sù thay ®æi trong mèi giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn.Th«ng qua c¸c chiÕn dÞch truyÒn th«ng, ®Æc biÖt lµ trong thêi ®¹i HIV,c¸c bËc bè mÑ nhËn thøc ®−îc nh÷ng mèi nguy hiÓm mµ con em m×nhcã thÓ vÊp ph¶i do c¸c ho¹t ®éng t×nh dôc kh«ng an toµn, ®ång thêinhËn thøc ®−îc tÇm quan träng cña viÖc gi¸o dôc cho c¸c em vÒ c¸cvÊn ®Ò t×nh dôc. Nh÷ng lý do nµy ®· lµm t¨ng thªm tÝnh cÊp b¸chtrong viÖc giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ chñ ®Ò t×nh dôc.5
  • Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rµo c¶n vµ ®éng c¬ giao tiÕpNãi tãm l¹i, mèi giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc ëViÖt Nam ch−a ®−îc nghiªn cøu mét c¸ch kü l−ìng c¶ vÒ møc ®é, néidung, vµ c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng. ChÝnh v× thÕ, nghiªn cøu nµy ®−îc tiÕnhµnh ®Ó bï lÊp kho¶ng trèng Êy trong c¸c tµi liÖu tham kh¶o cña ViÖtNam, ®ång thêi còng cung cÊp nh÷ng th«ng tin h÷u Ých cho viÖc x©ydùng c¸c ch−¬ng tr×nh can thiÖp nh»m vµo viÖc t¨ng c−êng giao tiÕpgi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc ë ViÖt Nam.Ph−¬ng ph¸p luËnV iÖc thu thËp d÷ liÖu ®−îc tiÕn hµnh t¹i tØnh Th¸i B×nh trong h¬n mét th¸ng r−ìi (tõ gi÷a th¸ng 12, 2002 ®Õn cuèi th¸ng 1, 2003). C¸c ®èi t−îng tham gia nghiªn cøu ®−îc chän tõhai tr−êng phæ th«ng trung häc (mét ë n«ng th«n vµ mét ë thÞ x·) cïnghai x·/ph−êng (mét ë n«ng th«n, vµ mét ë thÞ x·). Tæng sè 45 phángvÊn s©u vµ 7 th¶o luËn nhãm (mçi cuéc 12 ng−êi) ®−îc tiÕn hµnh tronggiai ®o¹n nµy. Trong sè 45 cuéc pháng vÊn s©u cã 23 cuéc víi häcsinh (c¶ nam vµ n÷), 20 víi bè mÑ cã con häc cÊp 3, vµ 2 c¸n bé cñahai x· ph−êng ®−îc chän. Trong sè 7 th¶o luËn nhãm cã 4 cuéc víihäc sinh cÊp 3 (2 víi häc sinh n÷, vµ 2 víi häc sinh nam) vµ 3 cuéc víibè mÑ (1 ë n«ng th«n, 2 ë thÞ x·). Nh÷ng bè mÑ ®−îc chän cã Ýt nhÊtmét con ®ang häc t¹i mét trong hai tr−êng nãi trªn.Víi ph−¬ng ph¸p chän mÉu cã chñ ®Ých,[23] nghiªn cøu viªn cïng víiban l·nh ®¹o hai tr−êng cÊp 3 lùa chän häc sinh tham gia dùa trªndanh s¸ch líp theo mét sè tiªu chÝ ®−îc lËp s½n trong ®ã cã tÝnh ®Õnc¸c yÕu tè vÒ ®Þa lý (n«ng th«n vµ thÞ x·), líp häc (líp 10, 11, 12), vµnghÒ nghiÖp cña bè mÑ (n«ng d©n, c«ng chøc, vµ nghÒ kh¸c). Hai c¸nbé x·/ph−êng ®−îc chän dùa trªn kinh nghiÖm cña hä vÒ c¸c vÊn ®Ò x·héi trong x· theo sù gîi ý cña ban gi¸m hiÖu nhµ tr−êng. C¶ hai ng−êinµy ®Òu lµm bÝ th− ®oµn h¬n 10 n¨m v× vËy cã nhiÒu th«ng tin vÒ mèigiao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn t¹i ®Þa ph−¬ng.6
  • TrÞnh V¨n Th¾ngDo t×nh dôc vµ HIV lµ nh÷ng chñ ®Ò nh¹y c¶m, nªn c¸c ph−¬ng ph¸p®Þnh tÝnh ®−îc sö dông ®Ó thu thËp th«ng tin. Quan ®iÓm, niÒm tin vµkinh nghiÖm c¸ nh©n vÒ mèi giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn®−îc thu thËp qua pháng vÊn s©u, cßn nh÷ng th«ng tin liªn quan ®ÕnchuÈn mùc hoÆc gi¸ trÞ vÒ mèi giao tiÕp nµy th× ®−îc thu nhËn qua c¸ccuéc th¶o luËn nhãm. C¸c c©u hái më ®−îc sö dông cïng víi c¸c küthuËt th¨m dß tinh tÕ trong tÊt c¶ c¸c cuéc pháng vÊn s©u vµ th¶o luËnnhãm. Trong khi thµnh phÇn cña c¸c cuéc th¶o luËn nhãm bè mÑ gåmc¶ nam vµ n÷, th× c¸c cuéc th¶o luËn nhãm häc sinh ®−îc tiÕn hµnhriªng rÏ cho häc sinh nam vµ n÷. D÷ liÖu chÝnh thøc ®−îc thu thËp saukhi tiÕn hµnh thö 3 cuéc pháng vÊn s©u (2 sinh viªn n÷ vµ 1 bµ mÑ t¹ithÞ x·) vµ 1 th¶o luËn nhãm víi 10 bè vµ mÑ.Nghiªn cøu viªn lµ nam giíi, cïng víi mét n÷ c¸n bé ®Þa ph−¬ng(ng−êi nµy ®−îc nghiªn cøu viªn ®µo t¹o vÒ kü thuËt pháng vÊn, th¶oluËn nhãm, vµ c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn ®¹o ®øc nghiªn cøu tr−íc khitiÕn hµnh thùc ®Þa), thùc hiÖn tÊt c¶ 45 pháng vÊn s©u vµ th¶o luËnnhãm. Trong khi tÊt c¶ 7 th¶o luËn nhãm ®Òu do nghiªn cøu viªn vµc¸n bé ®Þa ph−¬ng ®iÒu hµnh; c¸c cuéc pháng vÊn s©u ®−îc thùc hiÖn®éc lËp vµ ®¶m b¶o sù t−¬ng ®ång vÒ giíi gi÷a ng−êi pháng vÊn vµ ®èit−îng ®−îc pháng vÊn. Mçi cuéc pháng vÊn vµ th¶o luËn nhãm kÐo dµitèi thiÓu 45 phót, tèi ®a 90 phót.M¸y ghi ©m ®−îc sö dông ®Ó ghi nhËn th«ng tin. C¸c b¨ng ghi ©m ®Òu®−îc ®¸nh m· ®Ó phôc vô cho môc ®Ých ph©n tÝch nh−ng kh«ng cã tªncña ®èi t−îng nghiªn cøu trªn ®ã ®Ó ®¶m b¶o tÝnh bÝ mËt. C¸c b¨ng ghi©m sau ®ã ®−îc gì bëi mét ng−êi ®Þa ph−¬ng cã kinh nghiÖm vÒ vÊn®Ò nµy d−íi sù gi¸m s¸t chÊt l−îng cña nghiªn cøu viªn ®Ó ®¶m b¶okh«ng cã sai sè do gì b¨ng.Tr−íc khi b¾t ®Çu pháng vÊn hay th¶o luËn nhãm, nghiªn cøu viªnhoÆc c¸n bé ®Þa ph−¬ng ®Ò nghÞ ®èi t−îng nghiªn cøu ®äc vµ ký cam7
  • Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rµo c¶n vµ ®éng c¬ giao tiÕpkÕt tham gia nghiªn cøu (®èi víi pháng vÊn s©u) vµ ®ång ý b»ng lêi(®èi víi th¶o luËn nhãm). Cßn ®èi víi häc sinh, nghiªn cøu viªn göigiÊy cam kÕt tham gia ®Õn bè mÑ c¸c em ®Ó xin hä ®ång ý cho c¸c emtham gia nghiªn cøu.TÊt c¶ pháng vÊn s©u vµ th¶o luËn nhãm ®èi víi häc sinh diÔn ra trongmét phßng riªng t¹i tr−êng häc ®Ó tr¸nh nh÷ng x¸o trén kh«ng cÇnthiÕt tõ c¸c thµy c« gi¸o hoÆc bè mÑ c¸c em. Tuy nhiªn, c¸c cuécpháng vÊn vµ th¶o luËn nhãm víi bè mÑ l¹i diÔn ra t¹i céng ®ång ®Ó®¶m b¶o thuËn tiÖn cho viÖc ®i l¹i cña bè mÑ.Th«ng tin tõ c¸c cuéc pháng vÊn vµ th¶o luËn nhãm ®−îc nhËp vµom¸y vi tÝnh d−íi d¹ng Word, sau ®ã ®−îc m· hãa trong MicrosoftExcel, cuèi cïng ®−îc chuyÓn vµo phÇn mÒm SAS phiªn b¶n 8.2 ®Óph©n tÝch vµ trÝch dÉn d÷ liÖu.[24] Nh×n chung viÖc ph©n tÝch sè liÖutr−íc tiªn ®−îc tiÕn hµnh tæng thÓ cho tÊt c¶ c¸c ®èi t−îng, sau ®ã®−îc ph©n tÝch theo nhãm vµ tõng c¸ thÓ ®Ó ph¸t hiÖn c¸c tr−êng hîp®iÓn h×nh. KÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh nµy lµ viÖc h×nh thµnh c¸c chñ ®Ò línvíi nh÷ng trÝch dÉn cô thÓ liªn quan ®Õn møc ®é, néi dung, vµ c¸c yÕutè ¶nh h−ëng tíi mèi giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc.H¹n chÕ chÝnh cña nghiªn cøu nµy n»m ë kü thuËt chän mÉu. MÆc dÇunghiªn cøu viªn ®· cè g¾ng ®−a vµo cì mÉu c¸c em häc sinh vµ c¸cbËc bè mÑ tõ nhiÒu hoµn c¶nh kh¸c nhau (líp häc, nghÒ nghiÖp, ®Þalý), song ®· kh«ng xem xÐt tíi nh÷ng ®èi t−îng ®Æc biÖt nh− häc sinhbá häc hoÆc ch−a bao giê ®−îc vµo cÊp 3. Nh÷ng em nµy cã thÓ cã c¸choµn c¶nh gia ®×nh kh¸c víi c¸c em ®· ®−îc chän, vµ v× vËy cã thÓ cãnh÷ng c©u tr¶ lêi kh¸c ®èi víi c©u hái nghiªn cøu. T−¬ng tù nh−vËy, kü thuËt chän mÉu ®· kh«ng cho phÐp ph¸t hiÖn hoÆc tiÕp cËnnh÷ng häc sinh thõa nhËn cã quan hÖ t×nh dôc hoÆc cã thai hoÆcnghiÖn ma tóy hay nhiÔm HIV. Nh÷ng em nµy lµ mét nguånphong phó gióp cung cÊp thªm nh÷ng th«ng tin míi vµ lµm s¸ngtá h¬n c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu.8
  • TrÞnh V¨n Th¾ngKÕt qu¶Møc ®é vμ néi dung giao tiÕp gi÷a bè mÑ vμ vÞ thμnh niªn vÒ t×nh dôcN ghiªn cøu nµy cho thÊy bè mÑ kh¸ cëi më trong viÖc giao tiÕp víi vÞ thµnh niªn vÒ c¸c vÊn ®Ò t×nh dôc. NhiÒu bè mÑ trao ®æi trùc tiÕp víi c¸c em vÒ t×nh dôc(nh− gi¶i thÝch, ®−a ra c©u hái, chia sÎ nh÷ng c©u chuyÖn hoÆc kinhnghiÖm ®êi m×nh, c¶nh b¸o nh÷ng nguy c¬, vµ khuyªn b¶o vÒ nh÷nghµnh vi t×nh dôc an toµn). C¸c khÝa c¹nh t×nh dôc ®−îc ®Ò cËp trongc¸c cuéc th¶o luËn gi÷a hä bao gåm quan hÖ t×nh dôc nam-n÷, trinhtiÕt, thai nghÐn, n¹o ph¸ thai, sö dông bao cao su, vµ HIV/AIDS. Songkh«ng cã b»ng chøng nµo tõ c¸c cuéc pháng vÊn s©u vµ th¶o luËnnhãm cho thÊy bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn cã nãi chuyÖn víi nhau vÒ c¸ckhÝa c¹nh nh¹y c¶m h¬n cña t×nh dôc nh− thñ d©m hay t×nh dôc ®ångtÝnh.TrÝch ®o¹n sau ®©y tõ mét cuéc pháng vÊn s©u víi mét n÷ häc sinhn«ng th«n (17 tuæi) lµ vÝ dô ®iÓn h×nh minh häa cho sù hiÖn diÖn cñac¸c khÝa c¹nh t×nh dôc trong c¸c cuéc ®èi tho¹i gi÷a bè mÑ vµ con c¸i.Trong c©u chuyÖn nµy, bè mÑ ®· chia sÎ c©u chuyÖn ®−îc chøng kiÕnvíi con g¸i, c¶nh b¸o cho em vÒ nguy c¬ nhiÔm HIV trong mèi t−¬ngt¸c víi c¸c ho¹t ®éng t×nh dôc, råi tõ ®ã khuyªn em vÒ thùc hµnh antoµn phßng nhiÔm HIV. Em g¸i kÓ r»ng: GÇn ®©y, ng−êi ta nãi nhiÒu vÒ HIV bëi v× trong x· em cã anh bÞ HIV. Sau ®ã vî anh ta còng bÞ vµ tù tö b»ng thuèc s©u. Bè mÑ em nãi “con cÇn ph¶i cÈn thËn khi ®i ch¬i. Cã thÓ con kh«ng cã hµnh ®éng Êy [cã ho¹t ®éng t×nh dôc] nh−ng nÕu con kh«ng cÈn thËn nh− ®Ó m¸u bÖnh nh©n ch¹m vµo ng−êi lµ con bÞ nhiÔm liÒn.” Bè mÑ em còng nãi r»ng “®Ó tr¸nh nguy c¬, con nªn ®i xÐt nghiÖm HIV tr−íc khi cã sinh ho¹t t×nh dôc tr−íc h«n nh©n, ®Ó cho sau nµy t−¬ng lai con sÏ tèt ®Ñp.”9
  • Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rµo c¶n vµ ®éng c¬ giao tiÕpCã rÊt nhiÒu hoµn c¶nh ë ®ã bè mÑ vµ c¸c em trao ®æi víi nhau vÒ t×nhdôc. NhiÒu ng−êi nãi r»ng c¸c c©u chuyÖn gi÷a bè mÑ vµ c¸c em vÒt×nh dôc diÔn ra bÊt cø khi nµo hä cã thêi gian r¶nh rçi (nh− tèi thøb¶y, hay chñ nhËt), hoÆc trong b÷a ¨n, hay khi ng−êi con gióp ®ì bèmÑ lµm mét viÖc g× ®ã nh− lµm c¬m, b¸n hµng, hoÆc thËm chÝ ngay c¶vµo nh÷ng gi©y phót bè mÑ vµ c¸c em n»m trªn gi−êng chuÈn bÞ ®i ngñ(nhÊt lµ ë n«ng th«n). Nãi mét c¸ch kh¸c, viÖc giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµvÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc lµ mét thùc tÕ trong mèi quan hÖ th−êng nhËtgi÷a hä.Tuy nhiªn, d÷ liÖu cho thÊy c¸c cuéc nãi chuyÖn nh− vËy vÒ t×nh dôcvÉn cßn thiÕu chiÒu s©u. §¬n gi¶n hä chØ vËn dông nh÷ng c©u chuyÖncô thÓ ®Ó nãi víi nhau vµ liªn hÖ tíi c¸c ho¹t ®éng t×nh dôc, c¸c t×nhhuèng rñi ro liªn quan ®Õn t×nh dôc (nh− hiÕp d©m, quÊy rèi t×nh dôc),vµ nh÷ng hËu qu¶ cña ho¹t ®éng t×nh dôc kh«ng b¶o vÖ nh− cã thaingoµi ý muèn, n¹o ph¸ thai, vµ nhiÔm HIV. Nh−ng hÇu hÕt nh÷ngng−êi ®· tõng nãi vÒ nh÷ng khÝa c¹nh trªn l¹i ch−a bao giê ®Ò cËp métc¸ch chi tiÕt ®Õn c¸c biÖn ph¸p cô thÓ gióp c¸c em tr¸nh ®−îc nh÷ngnguy c¬ ®ã (ch¼ng h¹n nh− viÖc dïng bao cao su, hay th−¬ng thuyÕtvíi b¹n t×nh ®Ó cã ho¹t ®éng t×nh dôc an toµn).Trong nghiªn cøu nµy, chØ cã hai bè mÑ (mét lµ b¸c sÜ, cßn ng−êi kialµ c¸n bé x· ®−îc tiÕp cËn th−êng xuyªn víi c¸c ch−¬ng tr×nh phßngchèng HIV cña x·) cã ®Ò cËp ®Õn viÖc sö dông bao cao su víi con c¸im×nh nh− lµ biÖn ph¸p b¶o vÖ. Song hä chØ dõng l¹i ë viÖc nªu tªn biÖnph¸p mµ kh«ng th¶o luËn s©u lµ sö dông bao cao su nh− thÕ nµo.§èi víi nhiÒu bè mÑ, viÖc c¸c em kh«ng ho¹t ®éng t×nh dôc d−êng nh−lµ c¸ch duy nhÊt ®Ó phßng tr¸nh thai, tr¸nh n¹o thai, vµ phßng HIV,®ång thêi c¸ch tèt nhÊt ®Ó tr× ho·n ho¹t ®éng t×nh dôc lµ kh«ng yªu10
  • TrÞnh V¨n Th¾ng®−¬ng trong ®é tuæi cÊp III. V× lÏ ®ã, bè mÑ mong c¸c em chØ dõng l¹ië “t×nh b¹n trong s¸ng” víi b¹n kh¸c giíi ®Ó gióp ®ì nhau trong häctËp, vµ nÕu ch¼ng may v−ît qu¸ t×nh b¹n Êy th× h·y gi÷ “t×nh c¶m ®Çu®êi Êy” - t×nh yªu tuæi häc trß - trong lßng, chø kh«ng nªn ®Ó nã lµm¶nh h−ëng tíi viÖc häc tËp. C¸c bËc bè mÑ nghÜ r»ng, yªu ®−¬ng ë tuæinµy ®ång nghÜa víi viÖc phÝ ph¹m thêi gian, dÉn tíi häc hµnh sa sót vµnh÷ng ®iÒu tai tiÕng. NhiÒu bè mÑ kh«ng nghÜ r»ng c¸c em cã quan hÖt×nh dôc, v× thÕ kh«ng nãi víi c¸c em vÒ viÖc sö dông bao cao su, haycòng kh«ng h−íng dÉn cho c¸c em nªn th−¬ng thuyÕt nh− thÕ nµo víib¹n t×nh ®Ó cã t×nh dôc an toµn. Mét vµi bè mÑ chØ nãi víi con g¸im×nh lµ “B©y giê con trai nã hay ¨n c¬m tr−íc kÎng”, vµ khuyªn c¸cem gi÷ mét kho¶ng c¸ch nhÊt ®Þnh víi c¸c b¹n trai ®Ó ®Ò phßng ho¹t®éng t×nh dôc. Nh− mét bµ mÑ n«ng th«n nãi víi con g¸i m×nh: Khi con t×m hiÓu anh ta, con ph¶i gi÷ mét kho¶ng c¸ch xa. Kh«ng ®−îc gÇn nã v× b©y giê con trai ¨n c¬m tr−íc kÎng rÊt nhiÒu. Con ph¶i gi÷ nguyªn vÑn. NÕu kh«ng, con sÏ mang tai mang tiÕng. Nhê ®ã, kh«ng ®øa con g¸i nµo nhµ t«i lµ cã nh÷ng thø xÊu xa Êy [pháng vÊn s©u víi mét bµ mÑ n«ng th«n].D÷ liÖu còng chØ ra r»ng néi dung vµ c¸ch thøc giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµc¸c em cã kh¸c biÖt ®«i chót khi nh×n nhËn ë gãc ®é giíi. Cô thÓ lµ,c¸c cuéc trao ®æi vÒ t×nh dôc gi÷a bè mÑ (th−êng lµ mÑ) víi c¸c em g¸ihay liªn quan ®Õn mét c©u chuyÖn, mét lêi khuyªn, hay mét bµi häc tõmét c« g¸i nhÑ d¹, c¶ tin bÞ mÊt trinh tiÕt, bÞ cã thai råi ph¶i n¹o thaivíi bao nhiªu lµ hËu qu¶ xÊu xa diÔn ra sau ®ã. NÕu kh«ng vËy, hä cãthÓ nãi víi nhau vÒ nh÷ng c« g¸i bÞ hiÕp hay bÞ quÊy rèi t×nh dôc donh÷ng bÊt cÈn cña b¶n th©n hay do nh÷ng t×nh huèng nguy hiÓm dochÝnh b¶n th©n hä g©y nªn nh− ®i ra ngoµi mét m×nh hoÆc vÒ nhµmuén. §èi víi c¸c em trai, c¸c cuéc nãi chuyÖn vÒ t×nh dôc ®¬n gi¶nh¬n nhiÒu. Th−êng th× bè mÑ khuyªn c¸c em kh«ng nªn yªu ®−¬ng vµkh«ng nªn ho¹t ®éng t×nh dôc ë tuæi nµy, hoÆc kh«ng nªn lµm h¹i c¸c11
  • Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rµo c¶n vµ ®éng c¬ giao tiÕpem g¸i nh− “lµm cho con nhµ ng−êi ta cã chöa”. Sau ®©y lµ lêi khuyªnmµ phÇn lín c¸c bËc bè mÑ dµnh cho con trai m×nh. Mét «ng bè n«ngth«n t©m sù trong mét cuéc pháng vÊn s©u vÒ nh÷ng kho¶nh kh¾ctrong c©u chuyÖn vÒ t×nh dôc gi÷a «ng vµ con trai. CËu con trai b¾t ®Çuc©u chuyÖn b»ng viÖc kÓ cho «ng bè nghe vÒ mét häc sinh n÷ bÞ mangthai. ¤ng bè dùa vµo ®ã ®Ó më réng ph¹m vi c©u chuyÖn vÒ c¸c hËuqu¶ cña ho¹t ®éng t×nh dôc kh«ng b¶o vÖ. «ng bè kÓ r»ng: Th»ng cu thø hai nã nãi víi t«i r»ng ë líp nã cã mét b¹n g¸i bÞ cã chöa do nguyªn nh©n nµo ®ã. B¹n Êy ®ang ®îi nhµ tr−êng cho th«i häc. T«i míi lîi dông ®iÒu nµy ®Ó hái nã “ThÕ nÕu lµ con, th× sÏ ra sao?” Th»ng nhµ t«i míi nãi “Con lµ con trai, ®iÒu ®ã ch¼ng bao giê x¶y ra”. T«i l¹i tiÕp, nÕu con lµm cho con g¸i ng−êi ta chöa, th× con sÏ lµm g×? Nã tr¶ lêi lµ “®iÒu ®ã còng ch¼ng bao giê x¶y ra ®èi víi con. B©y giê con vÉn cßn trÎ. Con cßn ph¶i häc...”KiÓu giao tiÕp hai chiÒu nh− trªn kh«ng ph¶i lµ hiÖn t−îng phæ biÕntrong nghiªn cøu nµy v× hÇu nh− bè mÑ lµ ng−êi khëi x−íng c©uchuyÖn vµ th«ng tin chØ ®Õn víi vÞ thµnh niªn theo mét chiÒu. Tuynhiªn, d−êng nh− khi nµo tån t¹i mèi giao tiÕp hai chiÒu nh− vËy, th×khi ®ã mèi quan hÖ gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn th−êng trë nªn g¾n bãvµ ®«i khi trë thµnh nÒn t¶ng v÷ng ch¾c cho c¸c c©u chuyÖn th©n mËtgi÷a hä vÒ chñ ®Ò t×nh dôc.Nh÷ng trë ng¹i giao tiÕpT rong khi phÇn lín bè mÑ trùc tiÕp nãi chuyÖn víi vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc, th× cã tíi mét nöa sè ng−êi tham gia pháng vÊn s©u nãi r»ng Ýt nhÊt mét bè hoÆc mÑ kh«ng hÒ nãi víi vÞthµnh niªn vÒ chñ ®Ò nµy. §èi víi nh÷ng bè mÑ thuéc lo¹i nµy, c¸chsuy nghÜ theo kiÓu “vÏ ®−êng cho h−¬u ch¹y”, sù rôt rÌ e thÑn, vµ thiÕukiÕn thøc vÒ t×nh dôc lµ nh÷ng nguyªn nh©n chÝnh gi¶i thÝch cho sù imlÆng cña hä.12
  • TrÞnh V¨n Th¾ngMét sè bè mÑ c¶m thÊy con c¸i m×nh cßn qu¸ trÎ ®Ó biÕt vÒ t×nh dôchoÆc cã c¸c ho¹t ®éng t×nh dôc. Hä e ng¹i r»ng nãi chuyÖn víi c¸c emvÒ t×nh dôc sÏ khuyÕn khÝch c¸c em sím cã ho¹t ®éng t×nh dôc. BëivËy, hä cã xu h−íng quan s¸t vµ ®îi ®Õn thêi gian thÝch hîp nµo ®ãmíi nãi víi c¸c em. Mét bµ mÑ thÞ x· t©m sù trong mét pháng vÊns©u: T«i biÕt r»ng th»ng cu nhµ t«i vÉn cßn sî con g¸i. Nã ch−a nghÜ g× vÒ t×nh dôc. Nã vÉn cßn ®ang häc. Nã kh«ng cã b¹n g¸i. V× vËy chóng t«i kh«ng nãi víi ch¸u vÒ t×nh dôc... T«i sÏ nãi víi ch¸u khi nã lªn líp 11 [B©y giê nã ®ang häc líp 10].Sù dÌ dÆt nµy, ®«i khi trë nªn trÇm träng h¬n do c¶m gi¸c xÊu hæ, ng¹ingïng cè h÷u cña c¸c bËc bè mÑ, v« h×nh chung l¹i t¹o nªn mét hµngrµo kh«ng cÇn thiÕt gi÷a bè mÑ vµ c¸c em. §iÒu nµy lµm h¹n chÕ sùcëi më trong giao tiÕp song ph−¬ng gi÷a hä. Mét sè «ng bè thÊy thËtkhã nãi chuyÖn víi con g¸i m×nh trong khi mét sè bµ mÑ l¹i thÊy trëng¹i t−¬ng tù trong viÖc giao tiÕp víi con trai hä vÒ t×nh dôc. Theo mét«ng bè n«ng th«n trong mét cuéc pháng vÊn s©u: “Nãi thËt, nãi víicon trai th× dÔ th«i, nh−ng t«i thÊy rÊt khã nãi víi con g¸i vÒ ®iÒu Êy.§ã lµ viÖc cña mÑ nã.”ThËt kh«ng may, sù dÌ dÆt Êy, sù xÊu hæ ng¹i ngïng Êy ®«i khi l¹i lµthñ ph¹m chÝnh dÉn tíi sù hiÓu nhÇm gi÷a bè mÑ vµ c¸c em. V× vËy,trong khi phÇn lín c¸c em nãi r»ng nãi chuyÖn víi bè mÑ vÒ c¸c khÝac¹nh t×nh dôc lµ cÇn thiÕt, th× mét vµi em l¹i thÊy gi÷a bè mÑ vµ c¸cem cã mét kho¶ng c¸ch trong giao tiÕp. §èi víi c¸c em nh− vËy, thµnãi chuyÖn víi b¹n bÌ cßn h¬n lµ nãi víi bè mÑ m×nh. Mét häc sinhnam n«ng th«n (líp 10) chia sÎ: “Trong x· héi ta, bè mÑ cÊm ®o¸n conc¸i qu¸ nhiÒu. Bëi vËy, chóng em cã thÓ nãi chuyÖn víi b¹n th©n vÒnh÷ng t×nh c¶m víi b¹n kh¸c giíi. NÕu em mµ nãi víi bè mÑ em vÒt×nh yªu, em ch¾c bè mÑ sÏ tr¸ch em bëi v× em míi ®ang häc líp 10.”Mét sè em l¹i thÊy xÊu hæ khi nãi víi bè mÑ vÒ chñ ®Ò nh¹y c¶m nµy.Khi ®−îc hái, 12 häc sinh c¶ nam vµ n÷ trong c¸c cuéc pháng vÊn s©u13
  • Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rµo c¶n vµ ®éng c¬ giao tiÕpthÓ hiÖn sù bèi rèi vµ thiÕu tù tin khi nãi víi bè mÑ vÒ t×nh dôc. §iÒunµy còng thÊy ë trong 4 cuéc th¶o luËn nhãm víi häc sinh. V× sù eng¹i nµy mµ mét sè em “... chØ d¸m nãi víi bè mÑ vÒ con ®−êng l©ytruyÒn HIV tõ mÑ sang con, chø kh«ng d¸m nãi lµ virus nµy cã thÓ l©ytheo ®−êng t×nh dôc” [Theo mét häc sinh nam thÞ x· kÓ].ViÖc bè mÑ thiÕu kiÕn thøc vÒ t×nh dôc vµ HIV còng th−êng lµm h¹nchÕ sù phong phó trong c¸c c©u chuyÖn cña hä víi vÞ thµnh niªn vÒnh÷ng chñ ®Ò nµy. C¶ bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn ®ång ý r»ng bè mÑ cÇnph¶i cã kiÕn thøc vÒ t×nh dôc vµ HIV ®Ó cã thÓ giao tiÕp hiÖu qu¶ víivÞ thµnh niªn. NhËn ®Þnh nµy ®−îc thÓ hiÖn trong 1/5 c¸c cuéc phángvÊn s©u vµ hÇu hÕt c¸c th¶o luËn nhãm. Nh− mét bµ mÑ thÞ x· nãi “t«ibiÕt rÊt Ýt vÒ HIV. Bëi vËy nh÷ng c©u chuyÖn cña chóng t«i vÒ HIV víic¸c ch¸u rÊt h¹n chÕ. Chóng t«i cÇn ph¶i biÕt thªm vÒ HIV ®Ó phßngcho c¸c ch¸u khái bÞ nhiÔm c¨n bÖnh nµy”. Th«ng th−êng, viÖc thiÕukiÕn thøc nµy kh«ng lµm tho¶ m·n nhu cÇu cña c¸c em vÒ th«ng tin.Mét häc sinh nam n«ng th«n nãi trong mét cuéc pháng vÊn s©u: Bè mÑ em còng xem ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc HIV. Nh−ng bè mÑ em kh«ng hiÓu s©u vÒ vÊn ®Ò nµy. V× vËy bè mÑ em kh«ng thÓ chia sÎ víi em tÊt c¶ nh÷ng g× em cÇn biÕt vÒ bÖnh nµy... Bè mÑ kh«ng bao giê nãi lµm thÕ nµo ®Ó cã ho¹t ®éng t×nh dôc an toµn v× kh«ng cã kiÕn thøc vÒ nã, vµ kh«ng hiÓu s©u vÒ nã.Mèi quan hÖ hµi hoµ gi÷a bè mÑ vµ con c¸i lµ chÊt xóc t¸ccho c¸c cuéc giao tiÕpC hÊt l−îng cña mèi quan hÖ gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn cã vai trß cùc kú quan träng trong viÖc khëi x−íng vµ t¨ng c−êng giao tiÕp gi÷a hä vÒ t×nh dôc. Trong nh÷ng gia ®×nh cã mèi quan hÖhµi hoµ gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn, bè mÑ kh«ng chØ ®ãng vai trßng−êi thÇy, gi¶i thÝch cho c¸c em nh÷ng g× c¸c em kh«ng biÕt vµ háihan c¸c em vÒ nh÷ng ®iÒu c¸c em cÇn biÕt ®Ó kh«ng ngõng n©ng caomøc ®é giao tiÕp gi÷a hä, mµ cßn ®ãng vai trß cña mét ng−êi b¹n th©n,14
  • TrÞnh V¨n Th¾ngs½n sµng chia sÎ víi c¸c em nh÷ng kinh nghiÖm sèng, c¶nh b¸o choc¸c em vÒ nh÷ng t×nh huèng rñi ro, vµ khuyªn c¸c em nh÷ng ®iÒu nªnlµm ®Ó tr¸nh c¸c hËu qu¶ xÊu xa do ho¹t ®éng t×nh dôc cã thÓ mangl¹i. §«i khi, quyÖn trong nh÷ng vai trß ®ã lµ mét sîi d©y t×nh c¶m ®−abè mÑ vµ c¸c em l¹i gÇn nhau h¬n, x©y dùng trong lßng c¸c em métniÒm tin s¾t ®¸ vµ mét søc m¹nh khÝch lÖ c¸c em tÝch cùc trao ®æi víibè mÑ m×nh vÒ t×nh dôc. C©u chuyÖn sau ®©y lµ mét ®iÓn h×nh cña métmèi quan hÖ hµi hoµ vµ t¸c dông cña nã trong viÖc thóc ®Èy giao tiÕp.C©u chuyÖn nµy diÔn ra trong mét cuéc th¶o luËn nhãm víi c¸c n÷ häcsinh n«ng th«n. Trong ®ã, mét em g¸i, häc líp 10, tù hµo nãi vÒ ng−êimÑ, mét c« gi¸o d¹y v¨n: Em kh«ng bao giê nãi chuyÖn víi bè c¶. Nh−ng mÑ em rÊt t×nh c¶m vµ hiÓu em. NÕu nh− em kh«ng nãi víi mÑ em ®iÒu g× ®ã, mÑ em còng biÕt chØ cÇn nh×n vµo em... MÑ em th−êng nãi “cø t©m sù tho¶ m¸i víi mÑ v× mÑ ®· tõng tr¶i qua giai ®o¹n cña con. MÑ d¹y nhiÒu häc sinh. NhiÒu ®øa ch¾c lµ ch¼ng häc hµnh g× trong líp, chØ viÕt th− cho b¹n trai th«i. MÑ biÕt, con kh«ng cã hµnh ®éng Êy, nh−ng con cã thÓ cã nh÷ng ý nghÜ nh− vËy trong ®Çu.” Sau ®ã em nãi víi mÑ sù thËt r»ng em ®· cã t×nh c¶m víi b¹n Êy [mét b¹n trai cïng líp], nh−ng t«n träng b¹n Êy vµ t×nh c¶m Êy sÏ theo em suèt cuéc ®êi. B©y giê b¹n Êy vÉn ch−a biÕt vÒ t×nh c¶m cña em. MÑ em b¶o em cè g¾ng gi÷ t×nh c¶m Êy vµ xem nã nh− mét ®éng lùc ®Ó häc tËp tèt h¬n... Nãi chuyÖn víi mÑ em lµ niÒm h¹nh phóc cña em.Trong nh÷ng gia ®×nh kh«ng cã mèi quan hÖ hµi hoµ nh− vËy, c¸c emmong mái bè mÑ m×nh sö dông nh÷ng lêi lÏ nhÑ nhµng thay v× tá ragiËn d÷, nghiªm kh¾c, hoÆc cÊm ®o¸n. NhiÒu em (c¶ ë pháng vÊn s©uvµ th¶o luËn nhãm) nãi r»ng c¸c em cã thÓ trao ®æi cëi më víi bè mÑvÒ t×nh dôc nÕu bè mÑ hiÓu c¸c em h¬n. Nh− mét häc sinh nam thÞ x·nãi trong mét th¶o luËn nhãm: “chóng em võa míi b−íc vµo tuæi dËyth×. V× thÕ kÕt qu¶ häc tËp cã gi¶m sót. Khi bè mÑ em ®i häp phôhuynh vµ biÕt ®−îc ®iÒu ®ã, bè mÑ ®· tr¸ch m¾ng em. Em nghÜ, bè mÑ15
  • Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rµo c¶n vµ ®éng c¬ giao tiÕpem nªn gi¶i thÝch nhÑ nhµng. Nh− vËy sÏ tèt h¬n.” Mét vµi em thùc sùmuèn nãi chuyÖn víi bè mÑ m×nh, nh−ng cuèi cïng ®µnh th«i v× c¸cem cho r»ng bè mÑ qu¸ nghiªm kh¾c: Bè em rÊt nghiªm kh¾c. Em kh«ng bao giê nãi víi bè em vÒ t×nh b¹n cña em víi c¸c b¹n nam. Bè em ë trong qu©n ®éi. MÆc dï vËy, em nghÜ còng nªn nãi víi bè. [Mét häc sinh n÷ n«ng th«n trong pháng vÊn s©u]HiÓu ®−îc tÇm quan träng cña ph−¬ng ph¸p giao tiÕp, mét sè bè mÑ vµc¸c em ®−a ra nh÷ng khuyÕn c¸o nh»m c¶i thiÖn ph−¬ng ph¸p giao tiÕpth«ng qua c¸c ho¹t ®éng x· héi. Ch¼ng h¹n, mét häc sinh n÷ thÞ x· ®ÒnghÞ r»ng “trong c¸c cuéc häp phô n÷, c¸c bµ mÑ nªn nãi vÒ viÖc giaotiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn. Hä còng cã thÓ dïng b¨ng videohoÆc phim ¶nh ®Ó chia sÎ kinh nghiÖm giao tiÕp víi con c¸i.” NhiÒu bèmÑ còng tá ra ®ång ý víi lêi khuyÕn c¸o trªn: “trong khu xãm víinhau, phô n÷ cã thÓ gÆp gì vµ chia sÎ ph−¬ng ph¸p giao tiÕp víi conc¸i. Nh− vËy hä cã thÓ häc hái lÉn nhau.” [theo mét bµ mÑ thÞ x·trong pháng vÊn s©u]. Còng cã nh÷ng «ng bè, bµ mÑ ®Ò cËp ®Õn viÖcch¬i thÓ thao hoÆc nh÷ng gi©y phót thuËn lîi ®Ó bè mÑ vµ c¸c em xÝchl¹i gÇn nhau trong giao tiÕp. Mét «ng bè n«ng th«n nãi: “chóng t«i cãthÓ nãi chuyÖn víi nhau trong khi ch¬i cÇu l«ng... nh− vËy tèt c¶ chosøc khoÎ vµ t×nh c¶m bè mÑ vµ con c¸i...”Nh÷ng ¶nh h−ëng bªn ngoμi cã t¸c ®éng tÝch cùc ®Õn mèi giao tiÕpT h−êng th×, nh÷ng t×nh huèng th−êng nhËt gióp cho bè mÑ dÔ dµng nãi chuyÖn víi vÞ thµnh niªn vÒ c¸c khÝa c¹nh t×nh dôc. Ph¸t hiÖn nµy ®−îc thÊy trong Ýt nhÊt 10 cuéc pháng vÊn víi bè mÑ, 12 cuéc phángvÊn víi häc sinh, vµ trong tÊt c¶ 7 th¶o luËn nhãm. “ Khi bè mÑ ®· tr¶i quanh÷ng hiÖn t−îng nhÊt ®Þnh hoÆc nh÷ng c©u chuyÖn nhá nh− viÖc mét b¹n g¸iv× kh«ng lµm chñ ®−îc m×nh vµ ®· cã thai. Bè mÑ ®· dïng c©u chuyÖn nµy ®Ónãi chuyÖn víi con c¸i m×nh” (Lêi cña mét ng−êi cung cÊp th«ng tin ë thÞ x·).Ch¼ng h¹n, mét ng−êi bè lÊy mét vÝ dô ®Ó b¾t ®Çu trß chuyÖn vÒ vÊn ®Ò t×nhdôc vµ HIV víi con g¸i m×nh:16
  • TrÞnh V¨n Th¾ng Mét ng−êi chång cña mét b¹n g¸i häc cïng víi con g¸i t«i bÞ chÈn ®o¸n lµ m¾c bÖnh SIDA/AIDS. Dùa vµo tr−êng hîp nµy t«i míi b¶o víi ch¸u lµ th«ng th−êng nÕu mét ng−êi con g¸i lÊy chång kh«ng bÞ nhiÔm HIV th× c« Êy sÏ kh«ng bÞ l©y. NÕu ch¼ng may anh chång bÞ m¾c th× vî còng sÏ bÞ l©y lu«n bëi v× HIV l©y qua ®−êng t×nh dôc.C©u chuyÖn trªn d−êng nh− diÔn ra rÊt tù nhiªn gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnhniªn xuÊt ph¸t tõ mét tr−êng hîp bÞ nhiÔm HIV trong céng ®ång.Trong hoµn c¶nh Êy, mèi trë ng¹i cè h÷u, sù xÊu hæ rôt rÌ tõ c¶ haiphÝa ®Òu biÕn mÊt ®Ó nh−êng chç cho cuéc trß chuyÖn gi÷a hä. Nãikh¸c ®i, ®¹i dÞch HIV vµ nguy c¬ bÞ nhiÔm HIV ®· th«i thóc bè mÑkhëi x−íng nh÷ng cuéc ®èi tho¹i víi c¸c em vÒ c¸c khÝa c¹nh t×nh dôcxung quanh c¸c tr−êng hîp bÞ nhiÔm.§«i khi viÖc nhiÔm HIV kh«ng ph¶i lµ c¬ së ®Ó b¾t ®Çu cuéc trßchuyÖn vÒ t×nh dôc gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn mµ chÝnh nguy c¬mang thai ngoµi ý muèn, vµ c¸c hËu qu¶ cña nã l¹i lµ m«i tr−êng tèt ®Óbè mÑ vµ c¸c em x©y dùng nªn c¸c c©u chuyÖn vÒ t×nh dôc. TrÝch ®o¹nsau ®©y tuy kh«ng miªu t¶ râ nÐt mét cuéc trao ®æi thùc thô gi÷a bµ mÑvµ con g¸i, song Ên t−îng s©u s¾c mµ em g¸i cã ®−îc tõ nh÷ng c©uchuyÖn do mÑ m×nh [lµm ë bÖnh viÖn phô s¶n] kÓ vÒ nh÷ng bµ mÑ ch−atr−ëng thµnh ®i ph¸ thai còng ®ñ ®Ó ¸m chØ r»ng gi÷a hä ®· tõng cãnh÷ng cuéc trao ®æi s©u s¾c vÒ t×nh dôc. Trong mét cuéc pháng vÊns©u, c« g¸i kÓ: ë løa tuæi nµy [tuæi cÊp III], c¬ quan sinh dôc ch−a ph¸t triÓn ®Çy ®ñ. NÕu mét ng−êi con g¸i trÎ n¹o thai th× sau nµy sÏ chÞu nhiÒu hËu qu¶ vµ nhiÒu thiÖt thßi khi x©y dùng gia ®×nh. NÕu nh− chång c« ta mµ biÕt th× nã sÏ coi th−êng c« ta.Dõng mét lóc nh− thÓ cè nhí l¹i ®iÒu g×, c« g¸i l¹i tiÕp tôc: Hµng ngµy, mÑ em thÊy nh÷ng b¹n g¸i chØ ®é 13 tuæi ®Õn bÖnh viÖn ®Ó n¹o thai. C¸c b¹n Êy khãc. Khi b¸c sÜ hái, c¸c b¹n Êy ch¼ng biÕt g×, ngay c¶ vÒ b¶n th©n m×nh. C¸c b¹n Êy cßn qu¸ trÎ, ch−a ®ñ tr−ëng thµnh ®Ó lµm mÑ, vµ khi sinh ®øa trÎ sÏ17
  • Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rµo c¶n vµ ®éng c¬ giao tiÕp kh«ng kháe. Vµ ng−êi mÑ còng sÏ kh«ng yªu quý con m×nh v× c« Êy cã thai ngoµi ý muèn. C« Êy thËm chÝ còng kh«ng biÕt ch¨m sãc ®øa trÎ nh− thÕ nµo.C¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng còng ®−îc xem nh− lµ chÊt xóct¸c trong giao tiÕp. Ýt nhÊt 8 bè mÑ vµ 9 häc sinh nãi r»ng bè mÑ vµ c¸cvÞ thµnh niªn nãi chuyÖn víi nhau dùa trªn c¸c th«ng ®iÖp hoÆc tin.§iÒu nµy còng ®−îc ®Ò cËp ®Õn ë 4 cuéc th¶o luËn nhãm gi÷a c¸c häcsinh vµ 2 cuéc th¶o luËn nhãm gi÷a c¸c bè mÑ (1 ë n«ng th«n vµ 1 ëthµnh thÞ). Bªn c¹nh nh÷ng vÝ dô cã thËt, nh÷ng th«ng tin tõ ph−¬ngtiÖn th«ng tin ®¹i chóng nh− b¸o chÝ, v« tuyÕn hoÆc ®µi cã thÓ lµ nh÷ngtrung gian tèt cho giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ con c¸i vÒ vÊn ®Ò nµy. Nh−mét «ng bè thÞ x· tiÕt lé: T«i th−êng b¶o con t«i xem ti vi c¸c ch−¬ng tr×nh vÒ giíi tÝnh, t×nh dôc vµ HIV nh− lµ ch−¬ng tr×nh “Ng−êi ®−¬ng thêi”. §«i khi t«i m−în b¸o cã nh÷ng c©u chuyÖn vÒ con g¸i bÞ con trai lõa cho con c¸i t«i ®äc. Sau ®ã c¶ gia ®×nh t«i cïng nhau th¶o luËn vÒ vÊn ®Ò mµ b¸o ®· ®−a ra.§«i khi bè mÑ xem nh÷ng tin tøc ®¸ng quan t©m trªn ti vi vµ lËp tøcnãi chuyÖn víi con em hä vÒ nh÷ng tin tøc ®ã. Mét ng−êi bè ë n«ngth«n nãi “Khi chóng t«i ®ang xem phim, chóng t«i nh×n thÊy mét c¶nhvÒ HIV, t«i nãi víi ch¸u r»ng HIV l©y theo ®−êng t×nh dôc. Khi lÊynhau th× sÏ cã quan hÖ t×nh dôc, nÕu ng−êi chång m¾c ph¶i th× ng−êivî còng sÏ bÞ l©y theo ng−êi chång”.18
  • TrÞnh V¨n Th¾ngC¸c ho¹t ®éng x· héi nhiÒu khi t¹o ra m«i tr−êng thuËn lîi cho bè mÑ vμvÞ thμnh niªn trao ®æi vÒ t×nh dôcC ¸c ho¹t ®éng x· héi cña bè mÑ vµ cña c¸c em còng thóc ®Èy giao tiÕp vÒ vÊn ®Ò t×nh dôc vµ HIV. §èi víi nhiÒu bËc phô huynh, c¸c cuéc häp d©n phè hoÆc häp phô n÷ cã thÓ cung cÊpcho hä c¸c th«ng tin vµ thóc ®Èy hä nãi chuyÖn víi con c¸i vÒ nh÷ngvÊn ®Ò nµy. Bªn c¹nh ®ã mét sè cha mÑ quan s¸t vµ thu l−îm nh÷ngth«ng tin tõ c¬ quan, sau ®ã chia sÎ, chuyÖn trß víi con em hä ë nhµ.Mét ng−êi bè ë n«ng th«n nãi “T«i th−êng ®−îc tiÕp xóc víi ch−¬ngtr×nh phßng chèng HIV. ThØnh tho¶ng l¹i cã nh÷ng ch−¬ng tr×nh kÞchnãi vÒ vÊn ®Ò phßng chèng HIV sau ®ã t«i l¹i vÒ nhµ vµ nãi chuyÖn víich¸u vÒ HIV dùa trªn nh÷ng buæi diÔn kÞch nµy”.§«i khi, chÝnh vÞ thµnh niªn l¹i lµ ng−êi khëi ®Çu cho cuéc chuyÖn trßvíi bè mÑ bëi v× nh÷ng ho¹t ®éng x· héi thóc giôc hä. Mét häc sinhn÷ ë thÞ x· nãi: “ThØnh tho¶ng em cã nh÷ng bµi tËp vÒ HIV. Bè mÑ ®·cïng th¶o luËn víi em khi em lµm c¸c bµi tËp nµy. Em vµ bè mÑ chØnãi chuyÖn vÒ HIV trong nh÷ng hoµn c¶nh nh− thÕ, ngoµi ra th× ch¼ngnãi ®Õn vÊn ®Ò nµy bao giê”. T−¬ng tù nh− vËy, mét häc sinh nam ë thÞx· gîi ý: “§Ó kh«ng cßn e ng¹i gi÷a bè mÑ vµ con c¸i khi nãi vÒ vÊn®Ò nµy th× cÇn ph¶i t¹o ra mét c¬ héi trong ®ã c¶ bè mÑ vµ con c¸icïng tham gia th¶o luËn víi nhau. VÝ dô, nhµ tr−êng cã thÓ tæ chøcnh÷ng cuéc thi mµ yªu cÇu c¶ gia ®×nh cïng tham gia. Th«ng quanh÷ng ho¹t ®éng nh− vËy, c¸c thµnh viªn trong gia ®×nh sÏ hiÓu nhauh¬n vµ sau ®ã nãi chuyÖn víi nhau nhiÒu h¬n”.NhiÒu ng−êi cho r»ng nhµ tr−êng cÇn cã nh÷ng ho¹t ®éng ngo¹i khãavÒ t×nh dôc vµ HIV/AIDS. C¸c x· nªn cã nh÷ng c©u l¹c bé thanh niªn®Ó cho bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn cã thÓ ®Õn ®ã vµ th¶o luËn vÒ vÊn ®Ònµy. Cïng víi nh÷ng ho¹t ®éng trªn lµ nh÷ng cuéc thi mµ c¶ bè vµ mÑcïng tham gia. Bè mÑ vµ con c¸i ®Òu tin r»ng nh÷ng ho¹t ®éng ®ã sÏ19
  • Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rµo c¶n vµ ®éng c¬ giao tiÕpgióp th¸o gì ®−îc hµng rµo ng¨n c¶n gi÷a bè vµ mÑ vµ v× vËy thóc ®Èyhä nãi chuyÖn cëi më víi nhau h¬n vÒ vÊn ®Ò t×nh dôc vµ HIV.Tãm l¹i, mÆc dï kh«ng ®−îc m« t¶ mét c¸ch râ rµng nh− lµ mét yÕu tè¶nh h−ëng ®Õn giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ con c¸i vÒ t×nh dôc vµ HIV,nh÷ng vÝ dô trªn gîi më c¸c c¬ héi vÒ mét sè can thiÖp x· héi cã thÓgióp thóc ®Èy sù giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ con c¸i vÒ nh÷ng vÊn ®Ò nh¹yc¶m nµy.20
  • TrÞnh V¨n Th¾ngKÕt luËnM ôc ®Ých cña nghiªn cøu lµ nh»m th¨m dß møc ®é, néi dung, vµ c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng tíi viÖc trao ®æi gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ c¸c vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn t×nh dôc.Trong nghiªn cøu, thuËt ng÷ “t×nh dôc” ®−îc ph¸t triÓn dùa trªn c¸cquan ®iÓm vµ kinh nghiÖm cña nh÷ng ng−êi tham gia nghiªn cøu. CôthÓ, nã bao gåm c¸c vÊn ®Ò sau sau: quan hÖ t×nh dôc nam-n÷, trinhtiÕt, thai nghÐn, n¹o ph¸ thai, sö dông bao cao su vµ HIV/AIDS. Kh¸iniÖm nµy còng phï hîp víi nhiÒu nghiªn cøu kh¸c ®−îc tiÕn hµnh t¹iMü. [2, 25]Kh«ng gièng c¸c nghiªn cøu tr−íc ®©y t¹i ViÖt Nam cho r»ng bè mÑvµ vÞ thµnh niªn rÊt Ýt nãi chuyÖn víi nhau vÒ t×nh dôc, th× nghiªn cøunµy l¹i thÊy mét sù giao tiÕp kh¸ cëi më gi÷a hä vÒ chñ ®Ò nµy. Song,c¶m gi¸c xÊu hæ, e thÑn, niÒm tin cè h÷u cña c¸c bËc bè mÑ r»ng nãichuyÖn vÒ t×nh dôc sÏ khuyÕn khÝch c¸c em sím cã quan hÖ t×nh dôc,vµ sù thiÕu kiÕn thøc cña bè mÑ vÒ vÊn ®Ò nµy lµ nh÷ng rµo c¶n lµmh¹n chÕ møc ®é vµ chiÒu s©u trong giao tiÕp. Cô thÓ lµ, bè mÑ vµ vÞthµnh niªn cã thÓ nãi chuyÖn víi nhau kh¸ dÔ dµng vÒ c¸c hËu qu¶ cñat×nh dôc kh«ng b¶o vÖ (nh− cã thai, n¹o thai, nhiÔm HIV) nh−ng l¹ic¶m thÊy rÊt khã kh¨n khi ph¶i h−íng dÉn con c¸i mét c¸ch chi tiÕt vÒc¸ch phßng tr¸nh c¸c hËu qu¶ nµy (vÝ dô nh− c¸ch sö dông bao cao su,c¸ch th−¬ng thuyÕt víi b¹n t×nh ®Ó cã t×nh dôc an toµn). H¬n thÕ n÷a,kh«ng cã b»ng chøng nµo cho thÊy bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn nãi chuyÖnvÒ mét sè khÝa c¹nh ®Æc biÖt ®−îc chÊp nhËn réng r·i ë ph−¬ng T©y,nh− t×nh dôc ®ång tÝnh, thñ d©m, hay nh÷ng xu h−íng t×nh dôc kh¸c.HiÖn t−îng nµy cã thÓ do nh÷ng ng−êi tham gia nghiªn cøu kh«ng biÕt®Õn, hoÆc do hä c¶m thÊy qu¸ xÊu hæ khi nãi vÒ nh÷ng khÝa c¹nh qu¸nh¹y c¶m nµy. V× lÏ nµy, c¸c nghiªn cøu trong t−¬ng lai nªn xem xÐttíi nh÷ng khÝa c¹nh ®ã víi nh÷ng kh¸i niÖm ®−îc cô thÓ ho¸ vµ cã thÓ®o l−êng ®−îc.21
  • Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rµo c¶n vµ ®éng c¬ giao tiÕpTrong khi nh÷ng rµo c¶n giao tiÕp ®· ®−îc ghi nhËn kh¸ râ trong c¸ctµi liÖu tham kh¶o cña ViÖt Nam,[8, 10] th× ph¸t hiÖn cña nghiªn cøuvÒ mét sè yÕu tè xóc t¸c thóc ®Èy giao tiÕp l¹i lµ nÐt míi, lµm giµuthªm cho kho d÷ liÖu s½n cã t¹i ViÖt Nam trong lÜnh vùc nµy. C¸cph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng phæ cËp (®Æc biÖt lµ v« tuyÕn) víinh÷ng c©u chuyÖn hoÆc nh÷ng th«ng ®iÖp Ên t−îng vÒ c¸c hËu qu¶ cñat×nh dôc kh«ng b¶o vÖ ®−îc xem lµ m«i tr−êng hÊp dÉn nhÊt, l«i cuènbè mÑ vµ c¸c em vµo c¸c cuéc trß chuyÖn vÒ t×nh dôc. Ngoµi ra, nh÷ngh×nh ¶nh “ng−êi thËt viÖc thËt” trong céng ®ång vÒ c¸c hËu qu¶ cñaho¹t ®éng t×nh dôc (cã thai, n¹o thai, tai tiÕng, nhiÔm HIV) vµ c¸c ho¹t®éng x· héi ë tr−êng häc còng nh− trong céng ®ång lµ nh÷ng ngßi næcho c¸c cuéc trß chuyÖn vÒ t×nh dôc. Cuèi cïng, song kh«ng ph¶i kÐmquan träng, viÖc bè mÑ sö dông lêi lÏ nhÑ nhµng víi nh÷ng cö chØ quant©m ®Æc biÖt ®−îc nhÊn m¹nh nh− mét c¸ch thøc giao tiÕp h÷u hiÖux©y dùng vµ ph¸t triÓn quan hÖ gi÷a bè mÑ vµ con c¸i, v× thÕ lµm t¨ngc−êng giao tiÕp gi÷a hä.Nãi tãm l¹i, giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ c¸c khÝa c¹nht×nh dôc thùc sù tån t¹i trong sù co kÐo cña hai th¸i cùc. Mét mÆt, mèigiao tiÕp nµy bÞ h¹n chÕ bëi c¶m gi¸c xÊu hæ hay sù dÌ dÆt trong giaotiÕp cña c¶ hai phÝa trong viÖc nãi chuyÖn vÒ t×nh dôc. MÆt kh¸c,d−êng nh− nã cã xu h−íng ngµy cµng ph¸t triÓn vµ cëi më h¬n bëi sùbïng næ th«ng tin liªn quan ®Õn t×nh dôc, hoÆc nh÷ng h×nh ¶nh thùc tÕvÒ c¸c hËu qu¶ cña ho¹t ®éng t×nh dôc trªn c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin®¹i chóng, hay trong céng ®ång. V× nh÷ng lý do nµy, ®Ó t¨ng c−ênggiao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc, c¸c nhµ x©y dùngch−¬ng tr×nh kh«ng nªn chØ tËp trung vµo viÖc dì bá c¸c rµo c¶n cèh÷u mµ hiÖn th©n cña nã lµ sù rôt rÌ, e ng¹i trong giao tiÕp, mµ cßn cÇntËp trung vµo viÖc ®−a ra c¸c th«ng ®iÖp chÝnh x¸c, cËp nhËt vÒ c¸ckhÝa c¹nh nµy trªn c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng vµ qua c¸c ho¹t®éng x· héi n¬i bè mÑ vµ c¸c em cã c¬ héi giao tiÕp vµ th¶o luËn víinhau.22
  • TrÞnh V¨n Th¾ngTµi liÖu tham kh¶o:1. Cheryl L. Somers, G.L.C., The Sexual Communication Scale: a measure of frequency of sexual communication between parents and adolescents. Adolescence, Spring, 2003. http://www.findarticles.com/cf_0/m2248/149_38/103381760/p1/a rticle.jhtml.2. Miller KS, et al., Patterns of condom use among adolescents: the impact of maternal-adolescent communication. American Journal of Public Health, 1998. 88(10): p. 1542-1544.3. Shoop DM. and Davidson PM., AIDS and adolescents: the relation of parent and partner communication to adolescent condom use. Journal of adolescence, 1994. 17: p. 137-48.4. Hacker KA. et al., Listening to youth: teen perspectives on pregnancy prevention. Journal of adolescent health, 2000. 26: p. 279-88.5. Jemmott LS. and Jemmott JB., Family structure, parental strictness, and sexual behavior among inner-city black male adolescents. Journal of Adolescent research, 1992. 7: p. 192-207.6. Leland N. L. and Barth R.P., Characteristics of adolescents who have attempted to avoid HIV and who have communicated with parents about sex. Journal of Adolescent Research, 1993. 8: p. 58- 76.7. Lynellyn D.Long, et al., The Doi Moi Generation: Coming of Age in Vietnam Today. January 2000, Hanoi, Vietnam: Population Council.8. Efroymson, D., V.P.N. Thanh, and N.Q. Trang, Confusions and contradictions: Results of qualitative research on youth sexuality. December 1997.9. Efroymson, D. and V.P.N. Thanh, Nha Trang Youth Speak out: Findings of qualitative research on HIV/AIDS and sexuality. Hanoi, November 1995.10. Dao Tran Phuong, et al., Youth and reproductive health issues in Ha Long: Problems and solutions using a youth community development approach. Hanoi, December 2001.23
  • Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vµ vÞ thµnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rµo c¶n vµ ®éng c¬ giao tiÕp11. Vietnams Institute of Sociology and La Trobe University, HIV/AIDS-related knowledge, attitudes and behaviours, and the sexual health of secondary students in Hanoi: Results of a pilot study. Hanoi and Melbourne, January 2001.12. Miller B.C. and Fox G.L., Theories of adolescent heterosexual behavior. Journal of Adolescent Research, 1987. 2: p. 269-282.13. Darling C. A. and Hicks M.W., Parental influence on adolescent sexuality: Implications for parents as educators. Journal of Youth and Adolescent, 1982. 11: p. 231-245.14. Kallen D.J., Stephenson J.J., and Doughty A., The need to know: Recalled adolescent sources of sexual and contraceptive information and sexual behavior. The Journal of Sex Research, 1983. 19: p. 137- 159.15. Pick S. and Palos P. A., Impact of the family on the sex lives of adolescents. Adolescence, 1995. 30: p. 667-675.16. Fisher T.D., Family communication and the sexual behavior and attitudes of college students. Journal of Youth and Adolescent, 1987. 16: p. 481-495.17. Casper L.B., Doese family interaction prevent adolescent pregnancy? Family pluming perspectives, 1990. 22: p. 109-114.18. Warren C., Perspectives on international sex practices and American family sex communication relevant to teenage sexual behaviors in the United States. Health Communication, 1992. 4(2): p. 121-136.19. Whitaker D. J. and Miller K. S. , Parent-Adolescent Discussions About Sex and Condoms: Impact on Peer Influences of Sexual Risk Behavior. Journal of Adolescent Research, March 2000. 15(2): p. 251-73.20. Briggs L.A., Parents viewpoint on reproductive health and contraceptive practice among sexually active adolescents in the Port Harcourt local government area of Rivers State, Nigeria. Journal of Advanced Nursing, 1998. 27: p. 261-266.24
  • TrÞnh V¨n Th¾ng21. PATH FINDER, Faire participer les parents a leducation en sante reproductive des jeunes. http://www.pathfind.org/IN%20FOCUS/IF%20French/IFfrenchpare nts.html (accessed April 28 2002), September 1998.22. H. Paul LeBlanc III, Running head: Parent-Adolescent Inclusion, comparison of self-reports of inclusion in parent-adolescent interaction. Paper to be presented at the eighty-seventh annual meeting of the National Communication Association, Atlanta Atlanta GA, November 1-4, 2001.23. Patton, M.Q., Qualitative Research & Evaluation Methods. 3rd ed, ed. C.D. Laughton. 2002, Thousand Oaks, New Delhi, London.: Sage Publications, Inc.24. Thang Trinh and Aaron Keith McCullough, Trinhs Paradox: Using SAS for Qualitative Analysis. A paper presented at the Eighth Annual SEAES Southeastern Association of Educational Studies Conference on March 1 2003, Chapel Hill, NC, U.S.A.25. Miller KS, K.B., Dorsey S, Forehand R, Ham AY.,, Family communication about sex: what are parents saying and are their adolescents listening? Family Planning Perspectives, 1998. 30(5): p. 218-222 & 235.25
  • TrÞnh V¨n Th¾ng Nhµ XuÊt B¶n Y Häc Giao tiÕp gi÷a bè mÑ vμ vÞ thμnh niªn vÒ t×nh dôc: Néi dung, rμo c¶n vμ ®éng c¬ giao tiÕp Trịnh Văn Thắng ChÞu tr¸ch nhiÖm xuÊt b¶n Hoμng träng quangBan biªn tËpBS.ThS. Hoµng Tó AnhBS.ThS. Vò Song HµBS. Hoµng LongCN. Phan ThÞ UyªnCN. TrÇn M¹nh H¶iIn 500 cuốn, khổ 16 x 23 cm, 28 trang tại Nhà xuất bản Nông NghiệpTái bản lần I theo giấy phép xuất bản số: 22 - 2007/CXB/491-151/YHIn xong và nộp lưu chiểu tháng 7 năm 2007