• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü Raporu
 

Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü Raporu

on

  • 602 views

Türkiye BİT sektörü 2005 ile 2009 yılları arasında ulaştığı % 14’lük yıllık bileşik büyüme oranıyla ile ülkenin hızlı büyüyen sektörleri arasında yer almaktadır. Gelecek ...

Türkiye BİT sektörü 2005 ile 2009 yılları arasında ulaştığı % 14’lük yıllık bileşik büyüme oranıyla ile ülkenin hızlı büyüyen sektörleri arasında yer almaktadır. Gelecek ile ilgili eğilimler ile yurt içi ve yurt dışı gelişmeler BİT sektöründe her yıl giderek artan sayıda fırsat sunmaktadır. 2005 yılından günümüze kadar pek çok büyük uluslararası şirket Türkiye BİT sektörüne yatırım yapmıştır.

Statistics

Views

Total Views
602
Views on SlideShare
602
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü Raporu Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü Raporu Document Transcript

    • DECEMBER 2009 TÜRKİYE CUMHURİYETİ BAŞBAKANLIK Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansı BİLGİ VE İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİ SEKTÖRÜ RAPORU RU SEKTÖRÜ RAPORU AĞUSTOS2010
    • İÇİNDEKİLER 1. Yönetici Özeti 3 2. Sektöre Genel Bakış 4 2.1 Küresel Sektör 4 2.2 Türkiye Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü 6 2.2.1 Genel Bakış 6 2.2.2 Sektördeki Önemli Şirketler 15 2.3 Sektörle İlgili Beklentiler 17 2.4 SWOT Analizi 19 2.5 Yatırım Fırsatları 20 2.6 Sektördeki Kurum ve Kuruluşlar 21 Şekiller Listesi 22 Kısaltmalar 23
    • 3 1. Yönetici Özeti Türkiye BİT sektörü 2005 ile 2009 yılları arasında ulaştığı % 14’lük yıllık bileşik büyüme oranıyla ile ülkenin hızlı büyüyen sektörleri arasında yer almaktadır. Gelecek ile ilgili eğilimler ile yurt içi ve yurt dışı gelişmeler BİT sektöründe her yıl giderek artan sayıda fırsat sunmaktadır. 2005 yılından günümüze kadar pek çok büyük uluslararası şirket Türkiye BİT sektörüne yatırım yapmıştır. Sektör büyüklüğünün hâlen AB ortalamasının altında olması Türkiye’de büyük bir büyüme potansiyeli olduğunun göstergesidir. Telekomünikasyon, internet-geniş bant, donanım ve yazılım olmak üzere dört ana kategoriden oluşan sektörün 2009 yılındaki büyüklüğünün 29 milyar ABD doları olduğu tahmin edilmektedir. Kategoriler arasında telekomünikasyon yaklaşık % 73 oranındaki payıyla önde gelmektedir. Geriye kalan % 27 ise BT piyasasına aittir. 1 2001 yılındaki bankacılık krizinden günümüze kadar BT sektöründe çift basamaklı oranlarda büyüme yaşanmıştır. Ancak, yazılım ve BT hizmetlerinin GSYİH içindeki payının halen Batı piyasaları ile Orta ve Doğu Avrupa ülkelerine kıyasla çok düşük seviyede olması önemli bir büyüme potansiyeli olduğuna işaret etmektedir. Harcanabilir gelir düzeyindeki artış ve hükümetin telekomünikasyon sektöründeki liberalleşme ve özelleştirme çalışmalarına verdiği destek sonucunda Türkiye telekomünikasyon sektörü son yıllarda hızla büyümüştür. Ancak sabit hat, internet ve geniş bant erişiminin Türkiye’deki penetrasyon oranı benzer Avrupa ülkeleri ile kıyaslandığında hâlen düşük seviyededir. Türkiye’nin büyük nüfusu ile BT hizmetleri ve altyapısına yönelik talepteki yükselmenin, 2009 yılında 7,2 milyar ABD doları düzeyinde olan toplam BT harcamalarını, 2014 yılında 10,5 milyar ABD doları düzeyine taşıması beklenmektedir. 2 Türkiye genç nüfusu ve tüm ülkeyi kaplayan şebeke altyapısıyla telekomünikasyon sektörünün gelişmesi için cazip bir pazardır. 2005 yılına kadar kamuya ait olan Türk Telekom, Türkiye’nin sabit hatlı telefon operatörüdür. Türk Telekom, 2005 yılında hisselerinin % 55’i Oger Telecom şirketine satılmasıyla özelleştirilmiş ve 2008 yılında yapılan halka arz ile kamuya ait hisse miktarı azaltılmıştır. Mobil iletişim Türkiye telekomünikasyon piyasasında rekabetin en yoğun yaşandığı alt sektördür. 2009 yılı sonu itibarıyla Türkiye’de 62,8 milyon cep telefonu abonesi bulunmaktadır. Rapor tarihi itibarıyla sektörde Turkcell, Vodafone ve Avea olmak üzere lisans sahibi üç cep telefonu operatörü bulunmaktadır. AB ülkelerinde Ekim 2009 itibarıyla yaklaşık % 125 olan cep telefonu penetrasyon oranı Türkiye’de Aralık 2009 itibarıyla % 88 seviyesindedir. Bu oranın gelecekte AB ülkelerinde olduğu gibi yükselmesi beklenmektedir. Türkiye teknoloji sektörünün büyük bir bölümüne çokuluslu şirketler hakim durumdadır. IBM, Hewlett Packard, Dell, Siemens, Cisco ve NCR gibi şirketlerin Türkiye’de faaliyetleri bulunmaktadır. Son dönemlerde BT şirketlerinin konumlandığı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri’nin (“TGB”) sayısında önemli bir artış olmuştur. Bu teknoparklardaki yazılım şirketleri devlet tarafından sağlanan önemli vergi ve yatırım teşviklerinden yararlanabilmektedir. Devlet, BT ve Ar-Ge harcamalarını teşvik eden yeni yasal uygulamalarla sektörün büyümesini desteklemektedir. TGB’lerde bulunan şirketlerin Ar-Ge faaliyetleri sonucunda elde ettikleri gelirler vergiden muaf tutulmaktadır. Ayrıca, Ar-Ge faaliyetlerinde çalışan personelin sosyal güvenlik ödemelerine katkılar yapılmaktadır. Türkiye BT sektöründe yüksek seviyede nitelikli insan kaynaklarına sahiptir. Yetenekli, genç ve dinamik bilgisayar mühendisleri ve yazılım geliştiricileri eğitim almakta ve sektördeki artan talebi karşılamaktadır. 1 TÜBİSAD (Bilişim Sanayicileri Derneği) 2 Economist Intelligence Unit, Türkiye: Telekom ve Teknoloji Raporu, 2010
    • 4 2. Sektöre Genel Bakış 2.1 Küresel Sektör 2007 yılında 2,2 trilyon ABD doları olan küresel BT harcamaları, % 8’lik bir büyüme hızıyla 2008 yılında 2,4 trilyon ABD doları düzeyine ulaşmıştır. 2008 yılında 810 milyar ABD dolarına ulaşan toplam harcamasıyla ABD, dünyada en çok BT harcaması yapan ülkedir. 663 milyar ABD doları (483 milyar avro) tutarında harcama ile Batı ve Orta Avrupa bölgesi ise ikinci sıradadır. Bu iki piyasayı 588 milyar ABD doları tutarındaki harcamasıyla Asya Pasifik bölgesi izlemektedir ve bu bölgenin BT harcamalarının 2008 yılında çift basamaklı oranlarda artmış olduğu tahmin edilmektedir. Doğu Avrupa, Orta Doğu ve Afrika’da yapılan BT harcamaları da, 2006 ve 2007 yıllarında iki basamaklı oranlarda artmıştır. 3 Şekil 1 - Bölge Bazında Küresel Bilgi Teknolojileri Harcamaları 2008 yılında küresel BT harcamalarını oluşturan en büyük kategori 699 milyar ABD doları seviyesinde olduğu tahmin edilen % 30’luk paya sahip BT personel giderleridir. Küresel piyasadaki ikinci en büyük kategori ise, % 22’lik payla BT hizmetleri ve dış kaynak kullanımı kategorisidir. Küresel yazılım harcamaları bilgisayar ya da iletişim ekipmanı harcamalarından daha düşük seviyededir. Şekil 2 – Kategori Bazında Küresel Bilgi Teknolojileri Harcamaları 3 Forrester Araştırma, 2009 677 657 669 695 732 776 810 389 445 493 510 543 622 663323 328 369 418 463 527 588 0 500 1,000 1,500 2,000 2,500 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 MilyarABD$ Bölge Bazında Bilgi Teknolojileri Harcamaları ABD Batı ve Orta Avrupa Asya Pasifik Diğer Amerika Ülkeleri Doğu Avrupa, Orta Doğu, Afrika Kaynak: Forrester 436 465 517 552 593 657 699 291 326 377 406 435 488 530296 295 308 334 365 407 436 265 254 254 270 295 328 354 227 234 244 258 280 313 342 0 500 1,000 1,500 2,000 2,500 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 MilyarABD$ Kategori Bazında Küresel Bilgi Teknolojileri Harcamaları Personel giderleri Hizmet ve dış kaynak kullanımı Donanım İletişim ekipmanı Yazılım Kaynak: Forrester
    • 5 2008 yılında 1.373 milyar ABD doları büyüklüğündeki küresel telekomünikasyon pazarı 2009 yılında % 6,4 oranında küçülerek 1.286 milyar ABD doları düzeyine düşmüştür. 4 Pazardaki daralma küresel ekonomik koşullara bağlanmaktadır. Günümüzde dünyanın başlıca telekomünikasyon şirketleri döviz kurlarındaki olumsuz dalgalanmaların ve büyüme fırsatlarının eksikliğinin neden olduğu sıkıntılar yaşamaktadır. Ekonomide yavaşlama yaşanan dönemde Batı piyasalarındaki tüketicilerin daha ucuz tarifelere geçerek kullanım düzeylerini sınırlandırmaları başlıca telekomünikasyon operatörleri üzerinde ciddi bir baskı yaratmıştır. Buna bağlı olarak, küresel telekomünikasyon piyasalarında konsolidasyona yönelik bir hareket beklenmektedir. Küresel operatörler penetrasyon düzeyinin nispeten düşük olduğu gelişmekte olan piyasalarda lisans edinmek ve az sayıda kalan satın alma fırsatlarını değerlendirebilmek için gayret göstermektedir. Şekil 3 - Küresel Telekomünikasyon Gelirleri İnternet erişimi piyasası 2008 yılında birtakım zorluklarla karşılaşmış olsa da, aynı yıl % 28 olan internet erişimine sahip kişilerin toplam dünya nüfusuna oranı 2009 yılında % 30’a yakın seviyeye ulaşmıştır. 2010’da artış trendinin devam etmesi ve bu oranın % 32 seviyelerine yükselmesi beklenmektedir. Henüz dar bir tabana sahip geniş bant erişimi de hızla artmaktadır. Tüm dünyadaki toplam geniş bant abonesi sayısının 2010 yılında yaklaşık 502 milyona ulaştığı tahmin edilmektedir. Bununla birlikte, gelişmekte olan piyasalarda büyüme hızının gelişmiş ve doymuş piyasalara kıyasla daha yüksek olması beklenmektedir. 5 Fiber-optik teknolojisine sahip geniş bant internet abonesi sayısı 2009 yılının sonunda tüm dünyada 43 milyona ulaşmıştır. Bu sayının 2014’te 125 milyona ulaşması beklenmektedir. 6 Bu alandaki büyümenin büyük bir bölümünün önde gelen sabit hatlı telefon operatörlerinin önemli şehirlerdeki şebekelerini genişlettiği Asya ve ABD piyasalarında gerçekleşmesi beklenmektedir. Geniş bant erişimde zaten güçlü konumda olan Güney Kore ve Japonya pazarlarının da bu alanda büyümeye devam etmesi beklenmektedir. Gelişmekte olan piyasalar geniş bant erişim hizmetlerine yeterli yatırım yapılmaması sorununu yaşamaktadırlar. 4 Economist Intelligence Unit, 2010 5 Economist Intelligence Unit, 2009 6 Pyramid Araştırma ve Economist Intelligence Unit, 2010 545 550 576 584 535 547 586 624 690 789 751 829 2,6% 2,5% 2,4% 2,3% 2,3% 2,3% 2,2% 2,2% 2,3% 2,3% 2,4% 2,4% 2,5% 2,5% 2,6% 2,6% 2,7% 0 200 400 600 800 1.000 1.200 1.400 1.600 2005 2006 2007 2008 2009 (*) 2010 (*) MilyarABD$ Küresel Telekomünikasyon Gelirleri Sabit telekom gelirleri Mobil telekom gelirleri Toplam telekom gelirlerinin GSYİH'ye oranı (*) EIU Tahminleri Kaynak: Economist Intelligence Unit
    • 6 Şekil 4 - Küresel Internet ve Geniş Bant Erişimi Penetrasyon Oranı Donanım segmenti 2008 yılındaki finansal kriz döneminde şirket harcamalarında yapılan kesintilerden olumsuz etkilenmiştir. 2009’da dünya çapında donanım harcamaları % 9,2 oranında azalmış ve 514 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. 2008’deki büyüme oranının % 0,9 olması da finansal krizin negatif etkilerini göstermektedir. Ancak, segment krizin etkilerinden kurtulmaya başlamıştır ve kişisel bilgisayar satışları beklentilerin üzerinde artmaktadır. 2010 yılı genelinde donanım harcamalarının % 2,2 oranında artması ve 525 milyar ABD dolarına ulaşması beklenmektedir. 7 Şekil 5 - Küresel Donanım Penetrasyon Oranları ve Harcamaları 2.2 Türkiye Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü 2.2.1 Genel Bakış Türkiye BİT sektörü 2005 ile 2009 yılları arasındaki % 14’lük yıllık bileşik büyüme oranı ile ülkenin hızlı büyüyen sektörleri arasında yer almaktadır. BMI tahminlerine göre, Türkiye 2009 - 2014 yılları arasında en fazla büyüyen BT pazarı olacak ve Polonya da Türkiye’yi takip edecektir. 8 Türkiye geniş ve çoğunluğu genç bir nüfusa sahiptir. Gelecek trendler küresel ve yerel gelişmelerle birlikte her geçen yıl daha çok fırsat sunmaktadır. Bunlara ek olarak, Türkiye’deki BİT sektörünün şu andaki büyüklüğünün AB ortalamasının altında olması büyümeye açık olduğunu göstermektedir. Türkiye BİT piyasasının 2009 yılı büyüklüğünün 29 milyar ABD doları olduğu tahmin edilmektedir. Bu rakamın yaklaşık % 73’ünü telekomünikasyon kategorisi oluşturmaktadır. Geriye kalan % 27’lik pay ise BT 7 Economist Intelligence Unit, 2010 8 Business Monitor International, Türkiye BT Raporu Q2 2010 19,2% 22,1% 24,5% 28,1% 30,3% 32,3% 4,3% 5,5% 6,7% 7,7% 8,8% 9,7% %0 %5 %10 %15 %20 %25 %30 %35 - 200 400 600 800 1.000 1.200 1.400 1.600 1.800 2005 2006 2007 2008 2009 (*) 2010 (*) Milyonİnternet ve Geniş Bant Penetrasyon Oranları İnternet kullanıcısı sayısı Geniş bant abonesisayıları İnternet penetrasyon oranı Geniş bant penetrasyon oranı Kaynak: Economist Intelligence Unit (*) EIU Tahminleri Donanım Penetrasyon Oranı ve Harcamaları - Dünya 2005 2006 2007 2008 2009 (*) 2010 (*) Kişisel bilgisayar sayısı (milyon) 906 1.019 1.134 1.271 1.390 1.514 Kişisel bilgisayar sayısı (100 kişiye düşen) 18 21 23 25 27 29 Kişisel bilgisayar sayısı (% artış) 13,6% 12,4% 11,3% 12,1% 9,4% 8,9% Donanım harcamaları (milyar ABD $) 448 526 561 566 514 525 Donanım harcamaları (ABD $; % artış) 9,4% 17,5% 6,6% 0,9% (9,2)% 2,2% Donanım harcamaları (küresel GSYİH'ya oranı) 1,0% 1,1% 1,1% 1,0% 0,9% 0,9% Kay nak: Economist Intelligence Unit (*) EIU Tahminleri
    • 7 piyasasına aittir. Kriz yılları olan 2001 ve 2009 dışında BİT sektöründe son yıllarda çift basamaklı oranlarda büyüme yaşanmıştır. 9 Şekil 6 - Türkiye BİT Pazarı 2005-2009 BT piyasasının büyüklüğü ile yazılım ve BT hizmetlerinin GSYİH içindeki payının halen Batı piyasaları ve Orta ve Doğu Avrupa ülkelerine kıyasla oldukça düşük seviyede olması, bu alanda önemli bir büyüme potansiyeli olduğunun göstergesidir. Şekil 7 - Türkiye ve Avrupa BT Piyasası 9 TÜBİSAD (Bilişim Sanayicileri Derneği) 13 14 17 20 21 4 5 6 7 8 0 5 10 15 20 25 30 35 2005 2006 2007 2008 2009 (*) MilyarABD$ Türkiye Bilgi ve İletişim Teknolojileri Pazarı Telekom Bilgi TeknolojileriKaynak: TUBISAD Not (*): tahmin %3.1 %2.2 %0.9 %0 %1 %2 %3 %4 Batı Avrupa AB'ye katılım sürecinde olan ülkeler Türkiye Bilgi Teknolojileri Harcamaları / GSYİH (%) Kaynak: IDC Bulgaristan Çek Cumhuriyeti Estonya Macaristan Letonya Litvanya Polonya Romanya Slovakya Slovenya Türkiye CEE (*) Batı Avrupa %0 %1 %2 %3 %4 0 100 200 300 400 500 600 700 800 GSYİH'yaoranı(%) Kişi başına düşen IT harcaması (Euro) (*) Orta ve Doğu Avrupa Kaynak: IDC
    • 8 2009 yılı itibarıyla BİT sektöründeki ihracat ve ithalat hacimleri sırasıyla 3,27 milyar ABD doları ve 9,05 milyar ABD doları seviyelerine ulaşmıştır. 10 Türkiye BİT sektöründeki dış ticaretin gelişimi aşağıdaki şekilde gerçekleşmiştir: Şekil 8 - Türkiye BİT Sektöründe Dış Ticaret Sektör aşağıdaki dört ana kategoriye ayrılabilir:  Telekomünikasyon  İnternet ve geniş bant  Donanım  Yazılım Bu dört kategori bundan sonraki bölümlerde ayrıntılı olarak analiz edilmektedir. Telekomünikasyon Genç nüfusu ve tüm ülkeyi kapsayan şebeke altyapısıyla Türkiye telekomünikasyon sektörünün gelişmesi için cazip bir pazardır. Sektörde yaşanan liberalleşme daha yüksek kaliteli hizmetlerin daha uygun fiyatlara sunulabilmesine olanak sağlamıştır. Sabit hat ve cep telefonu gelirlerinden oluşan toplam telekomünikasyon gelirleri 2008 yılında 13,8 milyar, 2009’da ise 13,3 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. 11 2009 yılı telekomünikasyon gelirlerinin % 36,7’sini sabit hatlı telefon gelirleri, % 63,2’sini ise cep telefonu gelirleri oluşturmaktadır. Ancak elektronik iletişim alanına yapılan yatırımlar artmaktadır. Sabit hatlı telefon ve cep telefonu operatörlerinin yaptıkları yatırım tutarı 2009 yılında önceki yıl ile kıyaslandığında % 46 oranında artarak 3,7 milyar ABD doları düzeyine ulaşmıştır. 2009 yılında yapılan toplam yatırımın yaklaşık % 79’unu cep telefonu sektöründe yapılan yatırımlar oluşturmaktadır. 2001 yılında, sabit hatlı telefonlarda penetrasyon oranı % 28,5 ile zirve yapmıştır ve artan cep telefonu kullanımına bağlı olarak, 2004 yılından bu yana yavaş bir düşüş yaşanmaktadır. 11 10 Dış Ticaret Müsteşarlığı – İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi (İGEME) 11 Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, 2010
    • 9 Şekil 9 - Sabit Hat ve Cep Telefonu İletişim Gelirleri 2005 yılına kadar kamuya ait olan Türk Telekom, Türkiye’nin sabit hatlı telefon operatörüdür. Türk Telekom 2005 yılında hisselerinin % 55’i Oger Telecom’a (Saudi Oger ve Telecom Italia liderliğindeki konsorsiyum) satılmasıyla özelleştirilmiştir. Bu blok satışın ardından İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda yapılan halka arz aracılığıyla Türk Telekom’un sermayesinin % 15’lik bir kısmı daha özelleştirilmiştir ve Türk Telekom’un hisseleri 15 Mayıs 2008 tarihinden itibaren İMKB’de işlem görmektedir. Türkiye’deki sabit hatlı telefon ve cep telefonu sektörünün satış hacmi Almanya, İtalya, Fransa ve İngiltere gibi gelişmiş piyasalardaki satış hacimlerinin altındadır. Şekil 10 - Telekom Şirketlerinin Sabit Hat ve Cep Telefonu İletişim Gelirleri Mobil iletişim Türkiye telekomünikasyon piyasasında rekabetin en yoğun yaşandığı alt sektördür. 2009 yılı sonu itibarıyla Türkiye’de 62,8 milyon cep telefonu abonesi bulunmaktadır. Rapor tarihi itibarıyla sektörde Turkcell, Vodafone ve Avea olmak üzere lisans sahibi üç cep telefonu operatörü bulunmaktadır. Piyasadaki serbest rekabeti güçlendirmek amacıyla telefon numaralarını değiştirmeksizin bir operatörden diğerine geçilebilmesine imkan tanıyan numara taşınabilirliği uygulaması 9 Kasım 2008 tarihinde başlatılmıştır. 12 12 ICTA, 2009 51.290 41.069 36.417 12.906 8.814 6.282 3.510 1.591 1,5% 1,5% 1,7% 2,1% 2,7% 3,3% 2,2% 3,4% %0,0 %0,5 %1,0 %1,5 %2,0 %2,5 %3,0 %3,5 %4,0 0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 60.000 MilyonABD$ Sabit ve Mobil Hat Telekom Gelirleri 2010 GSYİH'ya oranıKaynak: Economist Intelligence Unit
    • 10 Şekil 11 - 2009 Yılında Telekom Şirketlerinin Pazar Payları Şekil 12 - Cep Telefonu Abone Sayısı ve Penetrasyon Oranları 2009 yılı Ekim ayı itibarıyla, AB ülkelerindeki ortalama cep telefonu penetrasyon oranı % 125 iken, Türkiye’deki penetrasyon oranı 2009 yılı Aralık ayı itibarıyla % 88’dir. Türkiye’deki penetrasyon oranının artmaya devam ederek AB ülkeleri seviyesine ulaşması beklenmektedir. 56% 25% 19% 2009 yılı Telekom Pazar Payları Turkcell Vodafone Avea Kaynak: BTK, 2010
    • 11 Şekil 13 - Türkiye ve AB Ülkelerindeki Cep Telefonu Penetrasyon Oranları 180 146 142 132 126 125 117 115 96 91 88 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 200 Türkiye ve AB Ülkelerindeki Cep Telefonu Penetrasyon Oranı, 2009 Kaynak: BTK Faaliyet Raporu 2009 Not: Türkiye için Aralık 2009 verileri, AB için Ekim 2009 verileri. İnternet ve Geniş Bant Aşağıdaki grafikte sunulduğu gibi Türkiye’de evlerde geniş bant erişim hizmetinin penetrasyon oranı AB ortalaması ile kıyaslandığında düşük olmakla birlikte, Polonya, İtalya, Bulgaristan ve Romanya gibi bazı Avrupa ülkelerindeki oranların üzerindedir; Portekiz, Macaristan, İspanya ve Estonya 'daki oranlara da çok yakındır. Öte yandan, İngiltere’de 2009 yılında % 77 olan kişisel bilgisayar penetrasyon oranı Türkiye’de sadece % 25,3 düzeyindedir. İnternet kullanımının kişisel bilgisayarların yaygınlaşmasına bağlı olmasından dolayı Türkiye’de bilgisayar sahibi hanelerin ve bilgisayar kullanımının artması geniş bant erişim piyasasında yeni fırsatların ortaya çıkmasını sağlayacaktır. 13 Şekil 14 - Türkiye ve AB Ülkelerindeki Geniş Bant Erişim Hizmetinin Penetrasyon Oranları Çevirmeli ağ ve kablo internet erişiminden ADSL'ye geçiş yapıldıktan sonra ADSL Türkiye'de en yaygın kullanılan internet erişim yöntemi haline gelmiştir. 2005 yılında 1,5 milyon olan ADSL abonesi sayısı 2009 yılında 6,2 milyona ulaşmıştır. 13 13 Economist Intelligence Unit, 2010 74% 62% 55% 55% 45% 45% 42% 40% 39% 38% 31% 21% 13% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% Hane Halkı Geniş Bant Penetrasyon Oranı, 2009 Kaynak: BTK Faaliyet Raporu, 2009 Not: Türkiye için Aralık 2009 verileri, diğer tüm ülkeler için Ocak 2009 verileri
    • 12 Şekil 15 - Türkiye’de İnternet Abonesi Sayıları Türkiye’de 2009 yılında her 100 kişiden 42’si internet kullanıcısıdır. 2010 yılında bu oranın güçlü bir artış göstererek Türkiye’yi İtalya, Bulgaristan ve Romanya gibi diğer Avrupa ülkeleri seviyelerine getirecek şekilde % 49’a ulaşması beklenmektedir. Türkiye’de internet kullanıcısı sayısı 2005 ile 2009 yılları arasında % 41,6 yıllık bileşik büyüme oranıyla artmıştır. 14 Şekil 16 - 100 Kişi Başına Düşen İnternet Kullanıcısı Sayısı Karşılaştırması Türkiye’de internet erişimi, bilgisayar kullanımı ve internet kullanımı oranları 2007 ile 2009 yılları arasında düzenli olarak artmıştır. 14 Aşağıdaki grafikte de görüldüğü üzere, şirketlerin internet ve bilgisayar kullanımı aynı dönemde yüksek düzeylere ulaşmıştır. Şekil 17 - Ev ve İş Yerlerinde İnternet Kullanımı 14 Türkiye İstatistik Kurumu İnternet Abonesi Sayıları 2004 2005 2006 2007 2008 2009 ADSL 452.398 1.539.477 2.813.143 4.545.795 5.894.522 6.216.028 Kablo İnternet 37.404 31.729 27.804 41.109 67.408 146.622 ISDN 14.005 14.298 14.535 15.297 17.096 16.570 Uydu 2.203 2.823 7.164 6.884 7.075 7.074 Toplam 506.010 1.588.327 2.862.646 4.609.085 5.986.101 6.386.294 Kay nak: BTK Faaliy et Raporu 2009 78 77 68 59 51 42 40 36 32 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 Kişi Başına Düşen İnternet Kullanıcısı Sayısı, 2009 Kaynak: EIU %19,7 %33,4 %30,1 %25,4 %38,0 %35,9 %30,0 %40,1 %38,1 41,6% 43,2% 41,6% 0,0% 10,0% 20,0% 30,0% 40,0% 50,0% Hane halkı internet erişimi Bilgisayarkullanımı (16-74 yaş grubu) İnternet kullanımı (16-74 yaş grubu) Temel Göstergeler 2007 2008 2009 2010 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu Not: 2007-08 rakamları yeni nüfus tahminlerine göre revize edilmiştir.
    • 13 Geniş bant servis sağlayıcılarının yıllık pazar payları aşağıda görülmektedir. Sabit hat operatörünün (Türk Telekom) sahibi olduğu TTNet'in pazar payı cep telefonu ve diğer operatörlerin paylarındaki artış nedeniyle 2009 yılında % 10,7 oranında düşmüştür. Ancak TTNet'in egemenliği açıkça devam etmektedir. Şekil 18 - Geniş Bant Servis Sağlayıcılarının Pazar Payları Donanım Türkiye’de 2006 yılında 1.000 kişi başına 92 adet düzeyinde olan bilgisayar stoğu hızla artarak 2009 yılında 1.000 kişi başına 253 adet düzeyine çıkmıştır. Avrupa piyasalarına bakıldığında, bu rakam İtalya'da 519, Almanya’da 725, Fransa’da ise 766 düzeyindedir. Ekonomik krizin etkilerini hafifletmek amacıyla Mart 2009 tarihinde dayanıklı tüketim mallarındaki Katma Değer Vergisi (KDV) oranlarında indirime gidilmesi, 2009 yılında masaüstü ve dizüstü bilgisayar satışlarını artırmıştır. 15 15 Economist Intelligence Unit, 2010 %88,7 %85,4 %63,1 %90,6 %89,2 %62,4 %90,7 %88,8 %58,7 %0,0 %10,0 %20,0 %30,0 %40,0 %50,0 %60,0 %70,0 %80,0 %90,0 %100,0 Bilgisayarkullanımı Internet erişimi Web sayfası sahipliği Bilgisayar kullanımı, internet erişimi ve web sitesi olan işletme oranları 2007 2008 2009 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu 95,9% 95,8% 92,9% 85,2% 3,2% 3,5% 5,6% 6,3% 5,8% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2006 2007 2008 2009 Geniş Bant Servis Sağlayıcılarının Pazar Payları (%) TTNet Diğer ServisSağlayıcılar Kablo Mobil Diğer Kaynak: BTK Faaliyet Raporu 2009
    • 14 Şekil 19 - Türkiye’de Donanım Penetrasyonu Oranı IBM, Hewlett Packard, Dell, Siemens, Cisco ve NCR gibi başlıca çokuluslu şirketler Türkiye’deki teknoloji piyasasında önemli bir paya sahiptir. Bu çokuluslu şirketlerin genellikle yurt dışından ithal edilen bilgisayar ve diğer donanım parçalarını monte eden yerel yan kuruluşları bulunmaktadır. Yurt içindeki satışlara ek olarak AB, Doğu ve Orta Avrupa ile Orta Doğu’ya ihracat yapılmaktadır. Şekil 20 - Türkiye’deki Donanım Harcamaları Yazılım Türkiye yazılım sektörü dinamik ve hızlı gelişen bir sektördür. Günümüzde devlet tarafından uygulanan 10 farklı destek programı bulunmaktadır. Bu programlardan dördü sadece KOBİ’leri hedef almaktadır. Türkiye’de son dönemlerde BT şirketlerinin yer aldığı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri’nin (“TGB”) sayısında önemli bir artış olmuştur. TGB’lerde bulunan yazılım şirketleri devlet tarafından sağlanan önemli vergi ve yatırım teşviklerinden yararlanabilmektedir. 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu 26 Haziran 2001 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Mayıs 2010 itibarıyla TGB’lerde bulunan şirketlerin sayısı 1.381'e ulaşmıştır. Şekil 21 - Türkiye’deki Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Günümüzde Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde yaklaşık 55 adet bilgisayar mühendisliği bölümü bulunmaktadır ve mezun sayısı yılda 3.000 civarındadır. Buna ek olarak, her yıl diğer dallardan mezun olan ve bunun yanında BT bilgisi bulunan yaklaşık 15.000 mezunun piyasaya girdiği tahmin edilmektedir. Ayrıca, Milli Eğitim Bakanlığı destekli özel bilgisayar kurslarının sayısı da 727’dir. Türkiye BT yazılım sektöründe yüksek seviyede nitelikli insan kaynaklarına sahiptir. Yetenekli, genç ve dinamik bilgisayar mühendisleri ve yazılım geliştiricileri eğitim almakta ve sektördeki artan talebi karşılamaktadır. Dünyadaki yazılım geliştirmekte olan ve düşük maliyet tabanına sahip birçok ülke ile Donanım Penetrasyon Oranı - Türkiye 2005 2006 2007 2008 2009 Kişisel bilgisayar stoğu (bin) 5.000 6.500 9.500 16.150 18.350 Kişisel bilgisayar stoğu (100 kişi başına düşen) 7,2 9,2 13,4 22,5 25,3 Kişisel bilgisayar stoğu (% artış) 35,0% 30,0% 46,2% 70,0% 13,6% Kay nak: Economist Intelligence Unit 4.026 4.562 5.733 5.650 5.000 5.814 6.538 0,8% 0,9% 0,9% 0,8% 0,8% 0,8% 0,8% 0,0% 0,2% 0,4% 0,6% 0,8% 1,0% 0 1.000 2.000 3.000 4.000 5.000 6.000 7.000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 MilyonABD$ Türkiye'deki Donanım Harcamaları Bilgi Teknolojileridonanımharcaması (milyon ABD $) GSYİH'ya oranı Kaynak: Economist Intelligence Unit 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Sayısı (*) 20 22 28 31 37 38 Şirket Sayısı 500 604 802 1.154 1.254 1.381 Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde İstihdam 5.042 8.843 9.770 11.093 11.021 12.091 Not: (*) May ıs 2010 itibarıy la f aal durumdaki TGB say ısı 26'dır. Kay nak: Sanay i Bakanlığı web sitesi (http://www.sanay i.gov .tr)
    • 15 kıyaslandığında Türkiye’deki personel devir hızlarının daha düşük ve çalışan sadakatinin daha yüksek olduğu yaygın bir kanıdır. Yazılım korsanlığı sektördeki en büyük sorunlardan biridir. Hükümet telif hakkı hırsızlığını önlemek için gerekli önlemleri almaktadır. Yazılım şirketleri büyük ölçekli projeler için zorunlu olan çeşitli sertifikaları giderek daha yüksek oranlarda temin etmektedir. Hükümet yabancı yatırımcılar için ortamı iyileştirecek, piyasa dostu politikalara öncelik vermektedir. Kanun çerçevesinde sunulan çeşitli indirim, istisna, destek ve teşvik unsurları üniversitelere, akademisyenlere ve Ar-Ge çalışmaları yapan ya da teknoparklarda yazılım geliştiren şirketlere çok önemli fırsatlar ve avantajlar sağlamaktadır. Aynı kanun uyarınca teknoparklarda yerleşik şirketlerin 31 Aralık 2013 tarihine kadar yazılım geliştirme ve Ar-Ge faaliyetleri sonucunda elde ettikleri gelirler kurumlar vergisinden muaf tutulmaktadır. Buna ek olarak, teknoparklarda yerleşik şirketlerin Ar-Ge ve yazılım geliştirme faaliyetlerinde görev alan personelin maaşları 31 Aralık 2013 tarihine kadar gelir vergisinden muaftır. Şirketlerin yararlanabildikleri diğer destekler kanunda belirtilmiştir. 2.2.2 Sektördeki Önemli Şirketler İletişim piyasasındaki reform 2000 yılında yürürlüğe giren Telekomünikasyon Kanunu ile başlamıştır. Kanun uyarınca, bağımsız bir piyasa düzenleyicisi olan “Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu” kurulmuş ve Ocak 2004 tarihinden başlayarak piyasada liberalleşmenin koşulları belirlenmiştir. 2001 yılına kadar GSM operatörleri Turkcell ve Telsim cep telefonu piyasasında düopol olmanın avantajlarından yararlanmışlardır. 2001 yılında biri Türk Telekom’un sahibi olduğu Aycell’e ve diğeri de Telecom Italia’nın sahibi olduğu Aria’ya olmak üzere iki adet GSM lisansı daha verilmiştir. Bu iki yeni cep telefonu operatörü pazar payı elde edebilmek için rekabete girmişler ve Şubat 2004 tarihinde birleşmişlerdir. Telsim ise, hissedarlarının sahip olduğu bankanın kamuya devrolmasını müteakiben, TMSF kontrolüne geçmiş olup, 2005’te düzenlenen bir ihale ile Vodafone tarafından satın alınmıştır. 2008 yılında üç operatöre de 3G mobil lisansı verilmiş ve 2009 yılında bu alanda hizmet verilmeye başlanmıştır.
    • 16 Şekil 22 - Sektördeki Önemli Şirketler Sektördeki önemli şirketler Şirket Hissedar Yapısı Sektör Şirket Tanımı 30 Temmuz 2010 itibarıyla Piyasa Değeri, (milyon TL) 2009 Satışları (milyon TL) Turk Telekom (w w w .turktelekom.com.tr) Oger Grubu (% 55) Türkiye Cumhuriyeti Hazine Müsteşarlığı (% 30) Halka açık hisseler (%15) Telekom TT, müşteri odaklı entegre iletişim çözümleri sağlayarak müşterilerine hizmetler sunmaktadır. 19.970 10.568 Turkcell (w w w .turkcell.com.tr) Turkcell Holding A.Ş. (%51) Diğer (% 49) Telekom Türkiye'de GSM temelli mobil iletişim, Şubat 1994'te Turkcell'in hizmete girmesiyle başladı. 27 Nisan 1998'de T.C. Ulaştırma Bakanlığı ile 25 yıllık GSM lisans anlaşması imzalayan Turkcell, abonelerine sunduğu mobil ses ve veri iletişimine dayalı hizmetlerin çeşitliliğini, kalitesini ve buna bağlı olarak abone sayısını da artırarak gelişimini sürdürmüştür. 19.910 8.936 Avea (w w w .avea.com.tr) Türk Telekom (% 81) Diğer (% 19) Telekom TT&TİM İletişim Hizmetleri A.Ş., Türk Telekom'un GSM Operatörü Aycell'in, %51 İş Bankası Grubu ve %49 TİM ortaklığı ile kurulmuş olan İş-TİM ile birleşmesi sonucu, 19 Şubat 2004 tarihinde resmen kurulmuştur. Birleşmeden sonra Aria ve Aycell markalarının TT&TİM çatısı altında devam ettiği kısa bir süreç yaşanmıştır. n/a 1.397 (*) Vodafone Turkey (w w w .vodafone.com.tr) Vodafone Group (% 100) Telekom GSM (Küresel Mobil İletişim) sektöründe hizmet sunmak amacıyla 1994 yılında faaliyete geçen Telsim, 24 Mayıs 2006 tarihinde Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. ticari unvanıyla Vodafone Grubu bünyesine dahil olmuştur. n/a 1.790 (*) Anel Telekom (w w w .anel.com.tr) Halka açık hisseler (% 40.91) Rıdvan Çelikel (% 26.18) Anel Elektrik Proje Taahhüt ve T.A.Ş (% 20) Diğer (% 11.4) Donanım Anel Telekom sistemleri altyapı çözümleri sunmak üzere kuruldu. Bilişim, Mobil Şebekeler, Enerji, Savunma ve Telekom Sektörlerinde faaliyet göstermektedir. 76 n/a Karel Elektronik (w w w .karel- electronics.com) Halka açık hisseler (% 30.96) Serdar Nuri Tunaoğlu (% 23.01) Sakır Yaman Tunaoğlu (% 23.01) Ali Sinan Tunaoğlu (% 22.97) Diğer (% 0.05) Donanım Karel, 1986 yılında kendi tasarımlarıyla, Türkiye'de elektronik telefon santralı pazarını yaratmış, bu pazara PBX ürünleri kazandırmış ve Türkiye'nin haberleşme alanında elektro-mekanik sistemlerden elektronik haberleşme sistemlerine geçişinde faaliyet göstermektedir. 102 109 Logo Yazılım (w w w .logo.com.tr) Logo Yatırım Holding A.Ş. (% 70.56) Halka açık hisseler (%21.3) Diğer (% 8.14) Yazılım Logo, 1984 yılında küçük bir yazılım evi şeklinde kurulmuştur. Logo Yazılım şu anda çeşitli BT sektörlerinde hizmet veren şirketlerden oluşan bir grup şirketidir. 52 14 Meteksan (w w w .meteksan.com.tr) mevcut değil BT hizmetleri Türkiye’nin bilişim teknolojileri grubundan biri olan ve Aktera A.Ş. bünyesinde faaliyet gösteren Meteksan Bilişim Grubu, 8 şirketten oluşmaktadır. Bu şirketlerden Meteksan Sistem ve Bilgisayar Teknolojileri A.Ş., Türkiye’nin yerli bilişim şirketi ve sistem entagratörüdür. n/a n/a Datateknik (w w w .datateknik.com.tr) Yıldız Holding Şirketi Donanım Kurulduğu 1989 yılından bugüne, 345 çalışanıyla devam eden Datateknik; üretimini de yaptığı Exper markası ile teknolojiye yön veriyor. Bilişim hizmetleri, sistem entegrasyonu, yazılım ve danışmanlık, OT/VT mobil çözümler, yayıncılık, görüntü ve ses sistemleri, teknik destek ve dış kaynak kullanım hizmetleriyle sektörde faaliyet göstermektedir. n/a n/a Nortel Netw orks Netaş (w w w .netas.com.tr) Nortel Netw orks International (% 53.13) Halka açık hisseler (% 31.87) Türk Asker Birliği (%15) Telekom Nortel Netaş, Türkiye’nin iletişim gereksinimi yerli üretimle karşılamak amacıyla 1967’de PTT (Posta, Telgraf ve Telefon İdaresi) ve Kanada’nın Northern Electric Company Limited (Nortel Netw orks Corporation) ortaklığıyla kurulmuştur. 357 212 Alcatel (w w w .alcatel-lucent.com) Alcatel N.V. (% 65) Diğer (%35) Telekom Alcatel tarihi, Compagnie Generale d’Electricite (CGE) şirketinin 1898 ‘de kuruluşu ile başlar. 1986’da ise ITT ‘nin European Telecommunication aktivitelerini almasıyla birleşen şirketler Alcatel olarak isimlendirildi. 115 353 Arena Bilgisayar (w w w .arena.com.tr) Halka açık hisseler (38.21%); Izi Kohen (18.88%); Mehmet Betil (17.48%); A.Umur Serter (11.12%); Alvi Mazon (11.12%); Namık Tülümen (3.19%) Bilgisayar ve elektronik cihaz üretimi Arena Bilgisayar'ın ürün portföyü bilgisayar, çevre birimleri, PC bileşenleri, tüketici elektroniği, ağ ve iletişim ürünleri, sarf malzemeleri, aksesuarlar ve yazılımları içermektedir. 106 698 Escort (w w w .escort.com.tr) H.Ibrahim Ozer (58.73%); Halka açık hisseler (37.77%); Diğer (3.5%) Bilgisayar ve elektronik cihaz üretimi Escort, PC üretim ve pazarlama faaliyetleri sürdürmektedir. Şirket Index zinciri aracılığıyla kurumsal müşterilerine, EscortLand franchise mağaza zincirleri aracılığıyla da bireysel müşterilerine satış gerçekleştirmektedir. 21 9 Vestel Elektronik (w w w .vestel.com.tr) Collar Holding (51.59%); Halka açık hisseler (48.41%) Bilgisayar, elektronik cihaz, elektrikli ekipman, alet ve parça üretimi Vestel Elektronik, renkli televizyon, buzdolabı, klima üniteleri, çamaşır makinesi ve fırın; dijital cihazlar gibi elektronik cihazlar, bilgisayar ve panel üretmektedir. 765 3.796 Indeks Bilgisayar (w w w .index.com.tr) Nevres Erol Bilecik (39.96%); Pouliadis Associates SA (35.56%); Halka açık hisseler (19.89%); Ayse Inci Bilecik (2.37%); Nikos Pentherousdakis (2.22%) Bilgisayar ve elektronik cihaz üretimi Türkiye'deki çeşitli BT ürünlerinin toptan ticaretini yürütmektedir. 118 1.116 Kay nak: ISI Emerging Markets, Capital IQ & f irma websiteleri Note (*): 2008 satışları mily on TL, n/a: Açıklanmamıştır
    • 17 2.3 Sektörle İlgili Beklentiler Harcanabilir gelir düzeyindeki artış ve hükümetin telekomünikasyon sektöründeki liberalleşme ve özelleştirme çalışmalarına verdiği destek sonucunda Türkiye telekomünikasyon sektörü son yıllarda hızla büyümüştür. Ancak sabit hat, internet ve geniş bant erişiminin Türkiye’deki penetrasyon oranı benzer Avrupa ülkeleri ile kıyaslandığında hâlen düşük seviyededir. Türkiye’nin büyük nüfusu ile BT hizmetleri ve altyapısına yönelik talepteki yükselmenin, 2009 yılında 7,2 milyar ABD doları düzeyinde olan toplam BT harcamalarını, 2014 yılında 10,5 milyar ABD doları düzeyine taşıması beklenmektedir.Error! Bookmark not defined. Telekomünikasyon sektöründeki artan rekabetin Türk Telekom, Turkcell ve Vodafone gibi operatörleri pazar paylarını koruyup artırmak amacıyla yeni iş olanakları yaratmak ve müşterilerini elde tutmak için çeşitli stratejiler geliştirmek için motive etmesi beklenmektedir. Bu şirketler WiMAX, IPTV ve 3G gibi yeni teknolojilere yatırım yapacak ve ülkedeki şebeke altyapısının yaygınlığını artıracaktır. Birçok gelişmiş ve gelişmekte olan ülkede olduğu gibi Türkiye’de de sabit hatlı telefonların penetrasyon oranı, 2001 - 2004 yılları arasında ulaşılan % 28 düzeyindeki zirveden bu yana düşme eğilimindedir ve bu oranın 2009 yılında % 23,3 olarak gerçekleştiği tahmin edilmektedir. Bu penetrasyon oranı AB ülkeleri ile, örnek olarak Fransa’daki % 37, Almanya’daki % 43, Yunanistan’daki % 46 ve Macaristan’daki % 31 oranlarıyla kıyaslandığında düşüktür. Error! Bookmark not defined. Önümüzdeki yıllarda sabit hatlı telefon kullanımının artması olası görünmemektedir. Cep telefonu kullanmayı tercih eden kişi sayısı arttıkça sabit hatlı telefon penetrasyon oranının düşerek 2014 yılına kadar % 19’a inmesi beklenmektedir. 2010 yılında sabit hatlı telefonların sayısının 16,4 milyon olacağı tahmin edilmektedir. Öte yandan, cep telefonu abone sayısının önümüzdeki 5 yıl içinde ciddi oranlarda artması beklenmektedir. 100 kişiye düşen cep telefonu aboneliği oranının 2010’da 95’e, 2014’de ise 113’e ulaşacağı tahmin edilmektedir. Birden fazla cep telefonu hattına sahip olunması sonucu 100 kişiye düşen hat sayısı kişi sayısını geçecektir.Error! Bookmark not defined. Şekil 23 - Telekomünikasyon Sektöründeki Penetrasyon Oranı Tahminleri Toplam sektör gelirleri içinde % 60’lık payı ile mobil telekomünikasyon segmenti, 2008 yılında önemli bir büyüklüğe ulaşmıştır ve bu segmentin büyümeye devam etmesi beklenmektedir. Kasım 2008 tarihinden bu yana uygulanmakta olan cep telefonu numara taşınabilirliği uygulaması ile Temmuz 2009’da kullanılmaya başlanan 3G mobil hizmetleri üç piyasa oyuncusu arasındaki rekabete ivme kazandırmıştır. Üç cep telefonu operatörünün yanı sıra mobil sanal şebeke operatörlerinin de piyasada faaliyet göstermeye başlaması beklenmektedir. Cep telefonu abone sayısının 2009’daki % 0,5 oranında düşüşü takiben, 2010 ila 2014 tarihleri arasında yıllık % 5,5 oranında artması beklenmektedir. Bu artış, penetrasyon oranlarının genellikle % 100 ila % 120 arasında seyrettiği birçok AB ülkesine paralel olacak şekilde Türkiye’deki cep telefonu penetrasyon oranının 2014 yılında % 113 düzeyine ulaşmasını sağlayacaktır. Türkiye’de 2005 yılında yaklaşık 10,3 milyon internet kullanıcısı bulunurken, 2009 yılında bu rakam 30 milyona yükselmiştir. 2005 yılında % 14,7 seviyesinde bulunan 100 kişi başına düşen abone sayısı 2009 Telekom Penetrasyon Oranları 2010 2011 2012 2013 2014 Telefon ana hatları (bin) 16.464 15.925 15.368 14.701 14.086 Telefon ana hatları (100 kişi başına düşen) 23 22 21 20 19 Mobil aboneler (bin) 69.481 73.441 77.748 81.907 86.177 Mobil aboneler (100 kişi başına düşen) 95 99 104 109 113 Kay nak: Economist Intelligence Unit
    • 18 yılında % 42’lik bir düzeye ulaşmıştır. 16 Şekil 24 - İnternet Penetrasyon Oranı Tahminleri Kişisel bilgisayar stoğu 2004 ila 2009 yılları arasında her yıl ortalama % 33 oranında artmış ve 2009 yılında 18,4 milyon adede ulaşmıştır. Bilgisayar fiyatlarının küresel olarak düşmesi ve Türk lirasının yabancı para birimlerine karşı özellikle Ekim 2008 tarihine kadar değer kazanması, ithalat fiyatlarının düşmesine sebep olarak, bilgisayar satışları üzerinde olumlu bir etki yapmıştır. Ekonomik krizin etkilerini hafifletmek amacıyla Mart 2009 tarihinde dayanıklı tüketim mallarında Katma Değer Vergisi (KDV) indirimi yapılması masaüstü ve dizüstü bilgisayar satışlarının artmasını sağlamıştır. İleriye dönük tahminlerde 100 kişiye düşen bilgisayar sayısının 38’e yükselmesi beklenmektedir. 17 16 Şekil 25 - Donanım Penetrasyonu Oranı Tahminleri 16 Economist Intelligence Unit, Türkiye: Telekom ve Teknoloji Raporu, 2010 17 Deloitte, 2009 Türkiye İnternet Penetrasyon Oranı 2010 2011 2012 2013 2014 Internet kullanıcıları (bin) 35.759 41.305 46.402 50.862 54.613 Internet penetrasyon oranı (100 kişi başına düşen) 49 56 62 68 72 Geniş bant aboneleri (bin) 7.793 9.029 10.440 11.681 12.690 Geniş bant aboneleri (100 kişi başına düşen) 11 12 14 16 17 Kay nak: Economist Intelligence Unit Türkiye Donanım Penetrasyon Oranı 2010 2011 2012 2013 2014 Kişisel bilgisayar stoğu (bin) 20.393 22.619 24.833 27.090 28.996 Kişisel bilgisayar stoğu (100 kişi başına düşen) 27,8 30,6 33,2 35,9 38,1 Kişisel bilgisayar stoğu (%artış) 11,1% 10,9% 9,8% 9,1% 7,0% Kay nak: Economist Intelligence Unit
    • 19 2.4 SWOT Analizi Strengths (Güçlü Noktalar)  Gelişmiş telekomünikasyon hizmetlerine yönelik artan talep ile nüfusun toplam BİT harcamalarını artıracağına yönelik beklentiler  Gelişmiş Batı ülkelerine kıyasla genç nüfusun sağladığı yüksek büyüme potansiyeli  Teknoloji Geliştirme Bölgeleri’nde bulunan şirketlere sağlanan vergi avantajları ve teşvikler  Devlet kurumlarının en büyük BT alıcıları arasında yer alması  BT yatırımlarının toplam kamu yatırımları içindeki payının artmakta olması Opportunities (Fırsatlar)  Devletin BT yatırımlarına giderek daha fazla bütçe ayırması  Cep telefonu abone sayısındaki düzenli artış beklentisi  Artan sayıda nitelikli, genç ve dinamik bilgisayar mühendisi ve yazılım uzmanı yetiştirme kapasitesi Weaknesses (Zayıf Noktalar)  Yazılım korsanlığı oranının kademeli olarak azalmakla birlikte, hala yüksek bir seviyede olması  Sektörde KDV ve Özel İletişim Vergisi gibi vergilerin yüksek seviyede olması Threats (Tehditler)  Sektörde Ar-Ge ve inovasyon alanlarında yeterince gelişmemiş olan iş birliği kültürü
    • 20 2.5 Yatırım Fırsatları Türkiye BİT sektöründe son yıllarda önemli bir büyüme yaşanmıştır. Artan talebe paralel olarak cep telefonu penetrasyon oranının ve internet kullanımının artmaya devam etmesi beklenmektedir. Kişisel bilgisayar kullanımı da artarak donanım sektörü için uzun süreli ve istikrarlı bir talep yaratmaktadır. Devlet, sektörün büyümesini desteklemek için Ar-Ge ve BT harcamalarını teşvik edecek yeni yasal düzenlemeler ortaya koymaktadır. TGB’lerde yerleşik şirketler tarafından Ar-Ge faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirler vergiden muaf tutulmaktadır. Verilen diğer teşvikler arasında Ar-Ge çalışanlarının sosyal güvenlik ödemelerine yapılan katkılar da yer almaktadır. BİT sektöründe faaliyet gösteren Türk şirketleri önemli ölçüde bir büyüme potansiyeline sahiptir. Deloitte Technology Fast EMEA 2009 listesindeki 500 BT şirketinin 30’u Türkiye’de bulunmaktadır ve Türkiye listede İngiltere, Fransa, Hollanda, Norveç, İsveç ve Almanya’nın hemen ardında yer almaktadır. 17 2005 yılından beri birçok büyük uluslararası şirket Türkiye BİT sektöründeki şirketlere yatırım yapmıştır. Aşağıda 2005 ve 2010 yılları arasında Türkiye BİT sektöründe yabancı yatırımcılar tarafından yapılan satın alma ve birleşme işlemlerinin bir listesi yer almaktadır. Şekil 26 - Türkiye BİT Sektöründe Yabancı Yatırımcılar Tarafından Yapılan Birleşme ve Satın Alma İşlemleri (2005 – 2010) # Satın Alan Ülke Hedef Şirket Tarih Hisse Oranı İşlem Değeri (Milyon ABD$) 1 Rhea Investments Türkiye Netsafe Bilgi 21.01.2010 60,0% 1 2 Vestel Elektronik Türkiye Cabot İzmir Yazılım 10.03.2010 58,0% 1 3 Asseco South Eastern Europe Polonya ITD 14.06.2010 35,0% N/D 4 Ericsson İsveç Bizitek 27.05.2009 100,0% N/D 5 Verifone ABD Lipman Elektronik 13.04.2009 100,0% N/D 6 Verifone ABD Teknosis 01.03.2009 100,0% N/D 7 Türk Telekom Türkiye Sobee 15.03.2009 100,0% N/D 8 Sistaş Türkiye Medyanet 31.03.2009 Çoğunluk N/D 9 Sistaş Türkiye Smart Digital 31.03.2009 Çoğunluk N/D 10 Casper Bilgisayar Türkiye Aidata Bilgisayar 08.10.2009 100,0% N/D 11 Saran Holding Türkiye Alen Elektronik 06.12.2009 100,0% N/D 12 Aselsan Türkiye Mikes Mikrodalga Elektronik Sistemler 23.02.2009 23,7% 2 13 Avnet ABD Akora Teknoloji 19.12.2008 N/D N/D 14 Xing Almanya cember.net 23.01.2008 100,0% 6 15 Westcon Group ABD Neteks İletişim 24.07.2007 50,0% 4 16 Ingenico Fransa Planet 23.07.2007 100,0% 36 17 S&T System Integration & Technology Distribution Avusturya T-Systems Türkiye 01.11.2006 N/D N/D 18 Vodafone İngiltere O2 Oksijen Teknoloji Geliştirme ve Bilişim 01.06.2006 N/D 9 19 Tiger Global Private Investment Partners III L.Pand Feroz Dew an ABD Mynet 01.02.2006 19,0% N/D 20 Alfa Group Rusya Turkcell 01.12.2005 13,2% 1.590 21 Turkven Private Equity ABD Trendtech Group 01.12.2005 N/D N/D 22 Vodafone İngiltere Telsim 01.12.2005 N/D 4.550 23 Lexmark International İsviçre Pera Bilgi İşlem Ürünleri 01.08.2005 100,0% N/D 24 Saudi Oger Suudi Arabistan Türk Telekom 01.06.2005 55,0% 6.550 25 Fusion Telecommunications ABD LDTS 01.03.2005 75,0% N/D 26 Intelsis Sistemas İspanya İntelsis 01.01.2005 90,0% N/D Kay nak: Deloitte N/D: Açıklanmamıştır
    • 21 2.6 Sektördeki Kurum ve Kuruluşlar Sektördeki Kurum ve Kuruluşlar Kısaltma Açıklama Web Sitesi T.C. Ulaştırma Bakanlığı TCUB Bakanlık misyonu, ulaşım ve iletişim hizmetleri ile bilgi teknolojilerinin, tüm kullanıcılar için kaliteli, dengeli, güvenli, çevreye duyarlı, adil ve ekonomik olarak sunulmasını sağlamak ve denetlemektir. www.ubak.gov.tr PTT Genel Müdürlüğü PTT Posta ve telgraf hizmetleri PTT Genel Müdürlüğü tarafından işletilmektedir. www.ptt.gov.tr Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu BTK BTK’nın temel görevi Telsiz Kanunu ile Telgraf ve Telefon Kanununda belirtilen genel esaslar çerçevesinde, telekomünikasyon alanında gerekli planları hazırlamak ve Ulaştırma Bakanlığına sunmak ve ilgili diğer kurum ve kuruluşlar ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerinin bu konudaki faaliyetlerine nezaret etmektir. www.tk.gov.tr Türksat Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme A.Ş. TÜRKSAT Türksat, Bilgi ve İletişim teknolojileri ile uydu ve kablo ağı üzerinden hizmetler vermek ve bu kapsamda; sosyal sorumluluk bilinciyle, Türkiye’nin teknolojik değişim ve gelişimine öncülük etmektedir. www.turksat.com.tr Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu TUBİTAK TÜBİTAK 1963 yılında, Türkiye’de planlı ekonomi döneminin başlangıcında kurulmuştur. Kuruluş aşamasında en temel görevleri, özellikle doğa bilimlerinde temel ve uygulamalı akademik araştırmaları desteklemek ve genç araştırmacıları teşvik etmek, özendirmekti. Bu görevleri yerine getirebilmek amacıyla, temel bilimler, mühendislik, tıp, tarım ve hayvancılık alanlarında dört araştırma grubu (şimdi on araştırma grubunu içeren Araştırma Destek Programları Başkanlığı) ile Bilim Adamı Yetiştirme Grubu (şimdi Bilim İnsanı Destekleme Daire Başkanlığı) oluşturulmuştur. www.tubitak.gov.tr Türkiye Bilişim Derneği TBD Türkiye‘nin bilişimle tanışmasının ardından 1971 yılında bugün bilişim profesyoneli diyebileceğimiz yarı akademik bir topluluk tarafından büyük bir gelecek vizyonu ile kurulan Türkiye Bilişim Derneği (TBD) bugün artık toplumun her katmanından üye yapısıyla "Bilişim Kültürünü" yaymaya çalışan bir "Sivil Toplum" öncü hareketine dönüşmüştür. w w w .tbd.org.tr Tübider Bilişim Sektörü Derneği TÜBİDER Bilişim Sektörü Derneği Kasım 1999 tarihinde “Bilişim sektöründe faaliyet yürüten bilişim firmalarının hak ve çıkarlarını korumak ve mesleki düzenlemelerin yapılmasını sağlamak “ amacıyla kuruldu. TÜBİDER 1999 yılında 22 üye ile başladığı sektörel yolculuğuna bu gün 800 civarında kayıtlı üye ve 1500 ün üzerinde üyelik başvurusunda bulunmuş bilişim firması ile devam etmektedir. w w w .tubider.org.tr Tübisad Bilişim Sanayicileri Derneği TUBISAD TUBİSAD, 1979 yılında kurulmuştur. Üyeleri BT, Telekomünikasyon ve yeni Medya alanlarında faaliyet gösteren şirketlerdir. Türkiye bilişim sektöründe %05’in üzerinde bir paya sahip olan 200’den fazla TUBİSAD üyesi, Türkiye’de yıllık 30 milyar dolarlık ticaret hacmini yönetmektedir. TUBİSAD üyelerinin gelişmesi için uygun bit ticari ortam yaratmak ve hükümet ile iş dünyası arasında bağlantılar kurmak için üyelerinin ortak sesini temsil eder. w w w .tubisad.org.tr
    • 22 Şekiller Listesi Şekil 1 - Bölge Bazında Küresel Bilgi Teknolojileri Harcamaları ...................................................................4 Şekil 2 – Kategori Bazında Küresel Bilgi Teknolojileri Harcamaları ..............................................................4 Şekil 3 - Küresel Telekomünikasyon Gelirleri................................................................................................5 Şekil 4 - Küresel Internet ve Geniş Bant Erişimi Penetrasyon Oranı ............................................................6 Şekil 5 - Küresel Donanım Penetrasyon Oranları ve Harcamaları................................................................6 Şekil 6 - Türkiye BİT Pazarı 2005-2009 ........................................................................................................7 Şekil 7 - Türkiye ve Avrupa BT Piyasası .......................................................................................................7 Şekil 8 - Türkiye BİT Sektöründe Dış Ticaret ................................................................................................8 Şekil 9 - Sabit Hat ve Cep Telefonu İletişim Gelirleri.....................................................................................9 Şekil 10 - Telekom Şirketlerinin Sabit Hat ve Cep Telefonu İletişim Gelirleri................................................9 Şekil 11 - 2009 Yılında Telekom Şirketlerinin Pazar Payları.......................................................................10 Şekil 12 - Cep Telefonu Abone Sayısı ve Penetrasyon Oranları ................................................................10 Şekil 13 - Türkiye ve AB Ülkelerindeki Cep Telefonu Penetrasyon Oranları ..............................................11 Şekil 14 - Türkiye ve AB Ülkelerindeki Geniş Bant Erişim Hizmetinin Penetrasyon Oranları .....................11 Şekil 15 - Türkiye’de İnternet Abonesi Sayıları ...........................................................................................12 Şekil 16 - 100 Kişi Başına Düşen İnternet Kullanıcısı Sayısı Karşılaştırması.............................................12 Şekil 17 - Ev ve İş Yerlerinde İnternet Kullanımı.........................................................................................12 Şekil 18 - Geniş Bant Servis Sağlayıcılarının Pazar Payları .......................................................................13 Şekil 19 - Türkiye’de Donanım Penetrasyonu Oranı...................................................................................14 Şekil 20 - Türkiye’deki Donanım Harcamaları .............................................................................................14 Şekil 21 - Türkiye’deki Teknoloji Geliştirme Bölgeleri..................................................................................14 Şekil 22 - Sektördeki Önemli Şirketler.........................................................................................................16 Şekil 23 - Telekomünikasyon Sektöründeki Penetrasyon Oranı Tahminleri ...............................................17 Şekil 24 - İnternet Penetrasyon Oranı Tahminleri .......................................................................................18 Şekil 25 - Donanım Penetrasyonu Oranı Tahminleri...................................................................................18 Şekil 26 - Türkiye BİT Sektöründe Yabancı Yatırımcılar Tarafından Yapılan Birleşme ve Satın Alma İşlemleri (2005 – 2010).........................................................................................................................20
    • Kısaltmalar 3G İngilizce’den (3. Generation) AB Avrupa Birliği ABD Amerika Birleşik Devletleri ADSL Asimetrik Dijital Abone Hattı, İngilizce’den (Asymmetric Digital Subscriber Line) Ar-Ge Araştırma Geliştirme BİT Bilgi ve İletişim Teknolojileri BMI Business Monitor International BT Bilgi Teknolojileri BTK Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu DTM Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı EIU Economist Intelligence Unit (Economist İstihbarat Birimi) EMEA Avrupa, Ortadoğu ve Afrika, İngilizce’den (Europe, the Middle East and Africa) GSYİH Gayrisafi Yurt İçi Hasıla IDC International Data Corporation IPTV İngilizce’den (Internet Protocol Television) KDV Katma Değer Vergisi KOBİ Küçük ve Orta Boy İşletme KDV Katma Değer Vergisi TGB Teknoloji Geliştirme Bölgesi TMSF Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu TUBISAD Bilişim Sanayicileri Derneği WiMAX İngilizce'den (Worldwide Interoperability for Microwave Access)
    • 24 Yasal Uyarı Bu Belge yatırımcılara Türkiye’deki büyüme öncelikli sektörlere dair bir sektör özeti sağlamak amacıyla, Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansı (“TYDTA”) tarafından, DRT Kurumsal Finans Danışmanlık Hizmetleri A.Ş.’nin (“Deloitte”) destekleri ile derlenen seriden biridir. Belge bu sektörle ilgili bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Belge her şeyi kapsama ya da olası bir yatırımcının bu sektöre yatırım yapma ya da yapmama konusunda karar vermesi için ihtiyaç duyacağı tüm bilgileri içerme iddiasında değildir. Belge’nin ya da sektöre dair yapılacak diğer incelemelerle bağlantılı olarak herhangi bir olası yatırımcıya ya da danışmanlarına verilecek herhangi bir yazılı ya da sözlü bilginin doğruluğu ya da tamlığı ile ilgili olarak, açık ya da zımni, herhangi bir beyanda bulunulmayacak ya da garanti verilmeyecektir ve bu konuyla ilgili olarak, TYDTA ya da Deloitte ya da herhangi bir alıcı ya da ilgili görevli, çalışan ya da temsilci tarafından herhangi bir sorumluluk kabul edilmeyecektir. TYDTA, Deloitte ve ilgili yan kuruluşları ve ortak şirketleri ile ilgili görevliler, çalışanlar ve aracılar Belge’ye ya da bu gibi bilgilere ve bu Belge ve bilgilerde ortaya çıkabilecek hatalara ya da ihmallere dayanabilecek tüm sorumlulukları açıkça reddeder. Belge’de yer alan bilgiler, Belge’nin hazırlandığı dönemde halka açık bilgi kaynaklarına dayanarak hazırlanmıştır. Özellikle gelecekle ilgili projeksiyonlar, hedefler ve tahminlerin (varsa) elde edilebilmesi ya da kabul edilebilirliği konusunda herhangi bir beyanda bulunulmamakta ve garanti verilmemektedir. TYDTA ve Deloitte Belge’de yer alan bilgileri doğrulamamıştır. Belge’yi alan kişiler, Belge’nin içindeki bilgileri yasal, kurumsal, vergisel ya da farklı bir öneri olarak yorumlamamalıdır. Herhangi bir alıcı ya da olası yatırımcı yatırım kararı verirken bu Belge’ye dayanmamalıdır. Kendi durum tespit çalışmalarını yapmaları ve bağımsız danışmanlık hizmeti almaları önerilmektedir. Belge, burada anlatılan hisse senetleri ya da şirketler ya da varlıkların satılması ya da satın alınmasına ya da söz konusu sektöre yatırım yapılmasına yönelik bir teklif ya da davet olmayıp, TYDTA ya da Deloitte ya da ilgili yan kuruluşları ya da ortak şirketleri tarafından yapılan bir taahhüt ya da öneri niteliğinde de değildir. Belge’nin dağıtımı ya da mülkiyet altına alınması ile ilgili olarak, TYDTA ya da Deloitte herhangi bir yargı alanında hukuksal sorumluluk kabul etmemektedir ve herhangi bir kayıt gereksinimi ya da diğer yasal sınırlamaların alıcı tarafından ihlal edilmesinden TYDTA ya da Deloitte sorumlu olmayacaktır. Belge’nin aslı ya da üzerinde değişiklikler yapılmış versiyonu, hiçbir durumda yayınlanamaz, çoğaltılamaz ya da bir ücret ya da üyelik karşılığında üçüncü taraflara satılamaz. Belge’nin fikri mülkiyet hakları TYDTA’a aittir.