Your SlideShare is downloading. ×
2010 minor stedebouwlandschap_1_martin van den toorn
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

2010 minor stedebouwlandschap_1_martin van den toorn

671

Published on

Published in: Technology
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
671
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
5
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210 LANDSCHAP EN WATER; land, landschap en stedebouw BK 7210 Martin van den Toorn m.w.m.vandentoorn@tudelft.nl Technische Universiteit Delft Faculteit Bouwkunde DELFT 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 2. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210 Overzicht van colleges In de colleges gaat het erom enkele achtergronden duidelijk te maken van de relatie tussen stedebouw en landschap; er wordt uitsluitend aandacht besteed aan het landschap als conditie voor de stedebouw. In het eerst college worden enige basisbegrippen behandeld die nodig zijn voor het begrijpen van de relatie tussen landschap en stedebouw. In het tweede college worden die basisbegrippen toegepast op het studie-gebied IJsselmonde Eerste college: 1. Land, landschap, stedebouw/landschapsarchitectuur 2. Het landschap als systeem: basistopografie, bodem, water/watersystemen, polders 3. Stedebouw, landschap, polders 4. Landschappelijke structuren en nederzettingen Literatuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 3. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in Kern van het collegedit college? In dit college willen we laten zien dat de vorm van het landschap niet een willekeurige is,1. Land, landschap, stedebouw/ maar samenhangt met een krachtenveld waarin verschillende krachten een rol spelen.landschapsarchitectuur Uitgangspunt is dat we het landschap opvatten als systeem dat voortdurend verandert en dynamisch is. Het landschap is op drie verschillende maar wel samenhangende aspecten2. Het landschap als systeem: deel van elke nederzetting, van elk stedelijk milieu; de basistopografie, de bodem en hetbasistopografie, bodem, water/ watersysteem. We willen laten zien hoe de basistopografie, de bodem en het watersysteemwatersystemen, polders in het verleden gebruikt is in het ontwerp van het stedelijk landschap in het verleden maar ook gebruikt kan worden als basis voor het eigentijdse stedelijk ontwerp.3. Stedebouw, landschap,polders Om dat landschap te gebruiken in het ontwerp moet je eerst begrijpen hoe het landschap wordt gevormd door een krachtenveld van verschillende soorten krachten en hoe je daar4. Landschappelijke structuren als ontwerper op in kunt spelen.en nederzettingen Omdat er maar zeer beperkte tijd is — twee colleges en een excursie — beperken we ons tot die factoren die bepalend zijn voor het landschap van IJsselmondeLiteratuurverwijzingen We gebruiken voorbeelden uit Delft en omgeving zodat je die zelf kunt gaan bekijken en ervaren. Het is belangrijk dat je deze voorbeelden ook in werkelijkheid waarneemt en leert begrijpen. 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 4. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 1. Land, landschap, stedebouw/landschapsarchitectuurdit college?1. Land, landschap, stedebouw/ • Land • Landschap • Stedebouw/landschapsarchitectuur De fysieke Het resultaat van het landschapsarchitect ondergrond voor het menselijk gebruik uur2. Het landschap als systeem: stedelijk landschap van het land; Het ontwerpendbasistopografie, bodem, water/ occupatie, ingrijpen in hetwatersystemen, polders landgebruik landschap3. Stedebouw, landschap, kennis domein: kennisdomein: kennisdomein:polders aardwetenschappen geografie architectuur, , geologie, stedebouw,4. Landschappelijke structuren geomorfologie, landschapsarchitecten nederzettingen bodemkunde, uur hydrologie,Literatuurverwijzingen klimatologie land en landschap gaan op drie grond (buiten Landgebruik is de manieren relaties Nederland komt ook verschillende aan met de rots voor) vormt vormen van nederzetting; de met water en lucht ruimtegebruik zoals basistopografie, de de materiële landbouw, bodem en het bestanddelen van wegenpatroon, watersysteem land recreatie, natuurgebieden Voor dit college zijn drie grondsoorten Occupatie is het belangrijk: gebruik van het land zand voor menselijke veen vestiging en klei nederzetting, 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 5. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 1. Land, landschap, stedebouw/landschapsarchitectuurdit college? Land; Den Haag en omgeving Op de bodemkaart van Zuid Holland zie je de langwerpige structuur van de duinen waarop1. Land, landschap, stedebouw/ Den Haag gebouwd is. Op een historische kaart van Den Haag (links) zie je hoe dielandschapsarchitectuur bodemkundige structuur herkenbaar is in de langwerpige stroken die afwisselend hoog en laag zijn. Op de historische kaart kun je zien dat Den Haag ontstaan is op zon hogere2. Het landschap als systeem: strandwal en Scheveningen ontstaan is alsbasistopografie, bodem, water/ vissershaven. De Scheveningse weg vormdewatersystemen, polders de verbinding tussen die twee.3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 6. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 1. Land, landschap, stedebouw/landschapsarchitectuurdit college? Topografische kaart van deel van Den Haag en Scheveningen. Op deze kaart is goed te zien hoe die langwerpige structuur van de strandwallen herkenbaar is in het stratenpatroon1. Land, landschap, stedebouw/ en daarmee in de structuur van de nederzetting.landschapsarchitectuur2. Het landschap als systeem:basistopografie, bodem, water/watersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 7. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 1. Land, landschap, stedebouw/landschapsarchitectuurdit college? Topografische kaart van deel van Den Haag en Scheveningen. Op deze kaart is goed te zien hoe die langwerpige structuur van de strandwallen herkenbaar is in het stratenpatroon1. Land, landschap, stedebouw/ en daarmee in de structuur van de nederzetting. De Scheveningseweg die we op de oudelandschapsarchitectuur kaart zagen, is nog herkenbaar en deels nog in gebruik.2. Het landschap als systeem:basistopografie, bodem, water/watersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 8. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 1. Land, landschap, stedebouw/landschapsarchitectuurdit college? Stedebouw en landschapsarchitectuur In het plan voor het centrumgebied van Den Haag — De kern gezond — is die1. Land, landschap, stedebouw/ landschappelijke structuur die de basis vormt voor de huidige stedelijke structuur, opnieuwlandschapsarchitectuur gebruikt als inspiratie voor het plan. Een van de onderdelen van het plan is om de relatie tussen die lange lijnen duidelijk te maken in een dwarsverbinding die deze lijnen kruist in2. Het landschap als systeem: de vorm van een opnieuw ontworpen openbare ruimte ruwweg tussen de Hofvijver in hetbasistopografie, bodem, water/ noorden en het Danstheater in het zuiden (Dooren & Leeuwen, 2003)watersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 9. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 1. Land, landschap, stedebouw/landschapsarchitectuurdit college? Stedebouw en landschapsarchitectuur Nog een ander voorbeeld van een plan in het kader van De Kern Gezond in Den Haag; het1. Land, landschap, stedebouw/ plan voor het Malieveld in Den Haag vlakbij het Centraal Station.landschapsarchitectuur Het Malieveld, de Hofvijver en het Haagse Bos vormen eveneens een lange lijn maar2. Het landschap als systeem: vormen juist een lager deel, een dal. In het plan is gepoogd om die groenstructuur zoveelbasistopografie, bodem, water/ mogelijk door te zetten en het verkeer te ondertunnelen.watersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 10. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 1. Land, landschap, stedebouw/landschapsarchitectuurdit college? Als laatste een voorbeeld van invloed van ontwerp op een nederzetting vlakbij Den Haag: Voorburg en de buitenplaats Hofwijck bij het station Voorburg.1. Land, landschap, stedebouw/ De buitenplaats Hofwijck is ontworpen in de 17e eeuw door Constantijn Huygens en is nulandschapsarchitectuur een museum. De tuin die bij het huis hoorde is voor een groot deel verdwenen door de aanleg van de spoorlijn en de autosnelweg. Het ontwerp van het station en de omgeving is2. Het landschap als systeem: van Carel Weeber.basistopografie, bodem, water/watersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingen5. Samenvatting, conclusies enopgaveLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 11. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 2. Het landschap als systeem: basistopografie, bodem, water/watersystemen, poldersdit college? In Nederland — zeker in het westen — zijn land en water onlosmakelijk met elkaar verbonden; je kunt ze wel onderscheiden maar niet scheiden. In de colleges over1. Land, landschap, stedebouw/ watersystemen in de Delta wordt dieper ingegaan in de techniek en beheer. Hier gaat hetlandschapsarchitectuur om de samenhang met land en landschap te begrijpen.2. Het landschap als systeem: Er zijn twee grote eenheden die typisch zijn voor de Delta; de rivieren en de zee. In eenbasistopografie, bodem, water/ Delta gebied zoals Nederland zijn er talrijke relaties.watersystemen, polders Links: het gedeelte van Nederland onder zee niveau Rechts: het stroomgebied van de rivieren de Rijn en de Maas3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 12. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 2. Het landschap als systeem: basistopografie, bodem, water/watersystemen, poldersdit college? Zowel de rivieren als de zee — naast klimaat en geologisch materiaal — hebben een dominante invloed gehad op de bodem en bodemvorming in Nederland.1. Land, landschap, stedebouw/ De drie bodemtypen die we in dit college behandelen zijn: zand, veen en kleilandschapsarchitectuur Zand is het dominante bodem materiaal in de duinen zoals we eerder in Den Haag gezien2. Het landschap als systeem: hebben. Delft ligt in het veen en in Rotterdam treffen we zowel veen als klei aan.basistopografie, bodem, water/ Zand is afgezet door de zee en later door de wind gevormd tot duinen en strandwallenwatersystemen, polders zoals we die nu kennen. Veen is gevormd tijdens warme klimaat perioden waarin uitbundige plantengroei3. Stedebouw, landschap, plaatsvond. Het is gevormd achter de duinen in grote delen van West Nederland.polders Klei is zowel afgezet door rivieren (in het oosten van Nederland als door de zee (in het westen en noorden van Nederland)4. Landschappelijke structuren Rechts een voorbeeld van bodemprofielen uit de Bosatlasen nederzettingen Op de vereenvoudigde bodemkaart links zijn alle drie duidelijk te onderscheidenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 13. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 2. Het landschap als systeem: basistopografie, bodem, water/watersystemen, poldersdit college? Polders domineren het landschap in het westen. Alle gebieden die een kunstmatige waterbeheer hebben, noemen we een polder. Hoofdelementen van een polder zijn: de1. Land, landschap, stedebouw/ omringende dijk die het water buiten houdt, het gemaal dat het water uit de polder pomptlandschapsarchitectuur en de hoofdwatergang in de polder die naar het gemaal voert. Beneden: de polderkaart van Nederland en rechts het hoofdwatersysteem van Delft en2. Het landschap als systeem: omgevingbasistopografie, bodem, water/watersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 14. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 2. Het landschap als systeem: basistopografie, bodem, water/watersystemen, poldersdit college? Als voorbeeld om de relatie tussen bodem, water en polders te laten zien, hebben we gekozen voor Delft en omgeving.1. Land, landschap, stedebouw/ Delft is een echte Hollandse waterstad gebouwd in het veen. Tot in de 18e eeuw was delandschapsarchitectuur stad alleen toegankelijk via water; de Schie.2. Het landschap als systeem: De ontwikkeling van de stad Delft aan de hand van analyses van oude kaarten (Geurtsen,basistopografie, bodem, water/ 1988). Rechtsonder de topografische kaart van de binnenstad van Delftwatersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 15. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 2. Het landschap als systeem: basistopografie, bodem, water/watersystemen, poldersdit college? Delft lag aan de belangrijke waterverbinding tussen Amsterdam en Rotterdam en had een eigen haven aan zee: Delfshaven.1. Land, landschap, stedebouw/landschapsarchitectuur2. Het landschap als systeem:basistopografie, bodem, water/watersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 16. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 2. Het landschap als systeem: basistopografie, bodem, water/watersystemen, poldersdit college? Watersysteem en polders van de campus van de Technische Universiteit. De campus bestaat uit twee verschillende watersystemen. De polder watert af of de Schie.1. Land, landschap, stedebouw/landschapsarchitectuur2. Het landschap als systeem:basistopografie, bodem, water/watersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 17. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 3. Stedebouw, landschap, poldersdit college? • Landschapstypen Voor Delft en omgeving is een onderscheid op basis van bodemtypen het eenvoudigst; het1. Land, landschap, stedebouw/ zijn landschapstypen die gebaseerd zijn op de historische ontwikkeling van het gebied.landschapsarchitectuur Duinlandschap (Den Haag en omgeving) Veenlandschap (Delft en omgeving)2. Het landschap als systeem: Landschappen van de zeeklei-polders (Rotterdam, op de linker oever)basistopografie, bodem, water/ • Nederzettingstypenwatersystemen, polders In de verschillende landschapstypen zijn verschillende nederzettingstypen te onderscheiden. Voor dit gebied kunnen we onderscheid maken in:3. Stedebouw, landschap, Dijkdorpen (bijvoorbeeld Maassluis)polders Haven-nederzetting (bijvoorbeeld Scheveningen, Rotterdam, Delfshaven) Tenslotte willen we ook een eigentijds nederzettingstype onderscheiden; VINEX - lokaties4. Landschappelijke structuren Op de kaart van een oude Bosatlas is zijn landschapstypen en sommigeen nederzettingen nederzettingstypen nog wel te onderscheiden, op de recente kaarten is dat niet meer te zienLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 18. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 3. Stedebouw, landschap, poldersdit college? VINEX is een acronym dat staat voor VIerde Nota EXtra, een ruimtelijke ordeningsnota op nationaal niveau uit de 90-er jaren. Daarin is een woningbouwprogramma opgesteld voor1. Land, landschap, stedebouw/ de bouw van een miljoen woningen in 10 jaar. Het programma loopt nu ten einde.landschapsarchitectuur Een voorbeeld van een VINEX - lokatie in de buurt van Delft is: Ypenburg (Venema, 2000), ontworpen door het bureau van Palmboom & Van den Bout uit Rotterdam.2. Het landschap als systeem: Ypenburg is de lokatie van een vroeger militair vliegveld.basistopografie, bodem, water/watersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 19. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 3. Stedebouw, landschap, poldersdit college? VINEX - lokatie Ypenburg Het voormalig vliegveld ligt in een polder en wordt omsloten door drie autosnelwegen. Voor1. Land, landschap, stedebouw/ de nieuwe stedelijke uitbreiding is een apart watersysteem aangelegd waarin waterberginglandschapsarchitectuur een belangrijke rol speelt. In het stedelijk raamwerk (de stedelijke structuur) is het watersysteem volledig geïntegreerd en speelt een belangrijke rol in de stedelijke structuur2. Het landschap als systeem: als geheel.basistopografie, bodem, water/watersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingen5. Samenvatting, conclusies enopgaveLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 20. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 4. Landschappelijke structuren en nederzettingendit college? Als voorbeeld hoe landschappelijke structuren invloed kunnen hebben op nederzettingen willen we iets van de haven-ontwikkeling van Rotterdam laten zien.1. Land, landschap, stedebouw/ De eerste havens van Rotterdam ontwikkelden zich op de rechter oever, pas in de 19elandschapsarchitectuur eeuw met het groter worden van de schepen en de uitbreiding van de haven activiteiten is de havenontwikkeling op de linker oever begonnen.2. Het landschap als systeem: In dat gebied wordt nu de Kop van Zuid ontwikkeld; een uitbreiding van het centrum vanbasistopografie, bodem, water/ Rotterdamwatersystemen, polders Eerst een overzicht van het landschappelijk gegeven; Rotterdam temidden van dijken,3. Stedebouw, landschap, polders, rivieren en de zee tussen 1250 en 1600polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 21. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 4. Landschappelijke structuren en nederzettingendit college? Havenontwikkeling Rotterdam; de oude kaart links en een recente topografische kaart die een goed overzicht geven van de haven ontwikkeling1. Land, landschap, stedebouw/landschapsarchitectuur2. Het landschap als systeem:basistopografie, bodem, water/watersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 22. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 4. Landschappelijke structuren en nederzettingendit college? Haven ontwikkeling Rotterdam in groter verband1. Land, landschap, stedebouw/landschapsarchitectuur2. Het landschap als systeem:basistopografie, bodem, water/watersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 23. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210wat willen we duidelijk maken in 4. Landschappelijke structuren en nederzettingendit college? Haven ontwikkeling Rotterdam; de ontwikkeling van de Maasvlakte, inmiddels in de tweede fase en de ontwikkeling van de oude havens op de rechter oever en die op linker1. Land, landschap, stedebouw/ oever; de Kop van Zuidlandschapsarchitectuur2. Het landschap als systeem:basistopografie, bodem, water/watersystemen, polders3. Stedebouw, landschap,polders4. Landschappelijke structurenen nederzettingenLiteratuurverwijzingen 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010
  • 24. MINOR STEDEBOUW IN DE DELTA • college 1 Landschap en water • BK 7210 Literatuurverwijzingenwat willen we duidelijk maken indit college? > Boeijenga & Mensink, 2008 > Lynch, 1981 Boeijenga, J. & J. Mensink Lynch, K. VINEX atlas A theory of good city form1. Land, landschap, stedebouw/ Rotterdam, 010, 2008 Cambridge, MIT Press, 1981 > Dooren & Leeuwen, 2003 >> Motloch, 2001landschapsarchitectuur Dooren, N. van & R. van Leeuwen (red.) Motloch, J.L. Alle Hosper — Landschapsarchitect 1943-1997 Introduction to Landscape Design Rotterdam, 010, 20032. Het landschap als systeem: > Geurtsen, 1988 New York, 2001, 2nd ed. Geurtsen, R. > Oldenburger–Ebbers et al., 1998basistopografie, bodem, water/ Locatie Zuidpoort Delft — Stadsmorfologische atlas Oldenburger–Ebbers, C.S. & A.M. Backer & E. Blokwatersystemen, polders Delft, DUP, 1988 Gids voor de Nederlandse Tuin– en Landschapsarchitectuur — > Geuze & Feddes, 2005 Deel West Noord Holland Zuid Holland Geuze, A. & F. Feddes (red.) Rotterdam, De Hef, 19983. Stedebouw, landschap, Polders! — Gedicht Nederland > Palmboom, 1987polders Rotterdam, NAI, 2005 Palmboom, F. > Goossens et al., 1995 Rotterdam, verstedelijkt landschap Goossens, J. & A. Guinée & W. Oosterhoff Rotterdam, 19874. Landschappelijke structuren Buitenruimte — Ontwerp, aanleg en beheer van de openbare > Ven, 2003 ruimte in Rotterdam Ven, G.P. van de (red.)en nederzettingen Rotterdam, 010, 1995 Leefbaar laagland — Geschiedenis van de waterbeheersing en > grote, 2007 landaanwinning in Nederland - Utrecht, Matrijs, 2003, 5e dr.Literatuurverwijzingen De grote Bosatlas — voor VMBO-HAVO-VWO > Venema, 2000 Groningen, Wolters-Noordhoff, 2007, 53e dr. Venema, H. > Harsema et al., 2007 Buitenplaats Ypenburg — Een bevlogen bouwlocatie Harsema, H. & R. Bijhouwer & Sj. Cusveller & N. van Keulen & F. Bussum, Thoth, 2000 Meyer > Visscher, 1975 Visscher, H.A. Landschapsarchitectuur en stedebouw in Nederland 2003–2007 De Nederlandse landschappen — ontstaan, wetenschappelijke Wageningen, Uitg. Blauwdruk, 2007 betekenis, belevingswaarde deel II > Jong et al., 2008 Utrecht/Antwerpen, 1975 Jong, T.M. de & C. van den Akker & D. de Bruin & M.J. Moens & > Vroom, 1992 C.M. Steenbergen & M.W.M. van den Toorn Vroom, M.J. (red./ed.) Sun wind water Earth life and living — Legends for design Buitenruimten — ontwerpen van Nederlandse tuin– Delft, TUD, 2008 en landschapsarchitecten in de periode na 1945 — > Lörzing et al., 2006 Outdoor space — Environments designed by Dutch Lörzing, H. & W. Klemm & M. van Leeuwen & S. Soekimin Landscape Architects since 1945 VINEX! — een morfologische verkenning Amsterdam, Thoth, 1992 Den Haag/Rotterdam, RPB/NAI, 2006 > Lynch, 1974 Lynch, K. Site planning Cambridge, MIT, 1974, 2nd ed/4th pr 31.08.2010 • Martin van den Toorn • Technische Universiteit Delft, Faculteit BouwkundeTuesday, September 7, 2010

×