Cumulus: een strategie voor zinvol ict-gebruik in het basisonderwijs Sandra de Koster, Monique Volman, Vrije Universiteit m.m.v. Els Kuiper, Marijn Tanis (VU), Marijke Kral, Bregje de Vries, Marieke de Visser, Roland Kok (HAN)

Het Cumulus project Praktijk Onderzoek Begeleiding 6 basisscholen VU/HAN & Kennisnet APS & APS IT-diensten

Opbouw inleiding Wat is Cumulus Rol en aanpak onderzoek Cumulus Resultaten onderzoek Is dit een zinvolle manier om te werken aan ICT-integratie?

Wat is Cumulus

Rol en aanpak onderzoek Cumulus

Resultaten onderzoek

Is dit een zinvolle manier om te werken aan ICT-integratie?

Het Cumulus project Conceptgeleide ontwikkeling van ict-gebruik Begeleiding vanuit APS (onderwijsontwikkeling en Ict) Iedere school ontwikkelt 4 leerarrangementen waarin ict is ge ï ntegreerd

Conceptgeleide ontwikkeling van ict-gebruik

Begeleiding vanuit APS (onderwijsontwikkeling en Ict)

Iedere school ontwikkelt 4 leerarrangementen waarin ict is ge ï ntegreerd

Scholen 2 x ‘ A ’ = vooral leerkrachtgestuurd 2 x ‘ B ’ = leerkrachtgestuurd en leerlinggestuurd 2 x ‘ C ’ = vooral leerlinggestuurd

2 x ‘ A ’ = vooral leerkrachtgestuurd

2 x ‘ B ’ = leerkrachtgestuurd en

leerlinggestuurd

2 x ‘ C ’ = vooral leerlinggestuurd

Onderzoeksvragen Ontstaan er verschillende soorten ICT-gebruik (ICT-rijke leerarrangementen) die passen bij de verschillende scholen? Wat zijn de effecten van die vormen van ICT-gebruik? Effecten op competenties leerkrachten / visie op ict-gebruik

Ontstaan er verschillende soorten ICT-gebruik (ICT-rijke leerarrangementen) die passen bij de verschillende scholen?

Wat zijn de effecten van die vormen van ICT-gebruik?

Effecten op competenties leerkrachten / visie op ict-gebruik

Onderzoek interessant omdat … bood ondersteuning van het proces op elke school: actie-onderzoek (voor scholen zelf) levert inzicht in opbrengst aanpak Cumulus (voor APS) levert inzicht in effectiviteit van specifieke vormen van ict-gebruik in specifieke context (voor andere scholen) wetenschappelijk gezien interessant

bood ondersteuning van het proces op elke school: actie-onderzoek (voor scholen zelf)

levert inzicht in opbrengst aanpak Cumulus (voor APS)

levert inzicht in effectiviteit van specifieke vormen van ict-gebruik in specifieke context (voor andere scholen)

wetenschappelijk gezien interessant

Cumulus sluit aan bij veranderende ideeën over invoering ict: Projecten gericht op ict-integratie vallen vaak tegen, omdat ze: uitgaan van technische mogelijkheden ('technological push') en niet van meerwaarde van ICT voor leren op school onderwijs willen ‘transformeren’: sluiten niet aan bij visie school/leerkrachten Cumulus: Vormen van ‘leren met ICT’ ontwikkelen, dicht bij onderwijsconcept school  Conceptgeleide ontwikkeling van ICT-gebruik

Cumulus sluit aan bij veranderende ideeën over invoering ict:

Projecten gericht op ict-integratie vallen vaak tegen, omdat ze:

uitgaan van technische mogelijkheden ('technological push') en niet van meerwaarde van ICT voor leren op school

onderwijs willen ‘transformeren’: sluiten niet aan bij visie school/leerkrachten

Cumulus: Vormen van ‘leren met ICT’ ontwikkelen, dicht bij onderwijsconcept school

 Conceptgeleide ontwikkeling van ICT-gebruik

Cumulus sluit aan bij roep om ‘ evidence ’ : Roep om ‘ evidence ’ voor de meerwaarde van ict gebruik: aansluiten bij onderwijsvisie is randvoorwaarde voor effectiviteit onderzoek effectiviteit leerarrangementen in context

Roep om ‘ evidence ’ voor de meerwaarde van ict gebruik:

aansluiten bij onderwijsvisie is randvoorwaarde voor effectiviteit

onderzoek effectiviteit leerarrangementen in context

Onderzoeksmethode Casestudies op de 6 scholen Vraag 1 Verschillende typen ICT-gebruik? Beschrijving  Vergelijking welke effecten bedoeld? welke ICT-middelen? welke leeractiviteiten?

Casestudies op de 6 scholen

Vraag 1

Verschillende typen ICT-gebruik?

Beschrijving  Vergelijking

welke effecten bedoeld?

welke ICT-middelen?

welke leeractiviteiten?

Onderzoeksmethode Vraag 2 Effecten van specifieke vormen van ICT-gebruik? Onderzoek naar 4 werkhypothesen per school observaties interviews leerlingen interviews leerkrachten Interviews begeleiders vragenlijsten logboeken

Vraag 2

Effecten van specifieke vormen van ICT-gebruik?

Onderzoek naar 4 werkhypothesen per school

Voorbeelden werkhypothesen Het gebruik van methodegebonden software op het gebied van rekenen, taal, begrijpend lezen en wereldoriëntatie leidt binnen een jaar bij onze leerlingen tot een hoger leerrendement, wat resulteert in hogere Cito scores. Door te leren zelf verslag te doen van actuele gebeurtenissen op school en die informatie te verwerken met behulp van ICT wordt het beheersen van de basisvaardigheden die hiervoor nodig zijn voor de leerlingen betekenisvol.

Het gebruik van methodegebonden software op het gebied van rekenen, taal, begrijpend lezen en wereldoriëntatie leidt binnen een jaar bij onze leerlingen tot een hoger leerrendement, wat resulteert in hogere Cito scores.

Door te leren zelf verslag te doen van actuele gebeurtenissen op school en die informatie te verwerken met behulp van ICT wordt het beheersen van de basisvaardigheden die hiervoor nodig zijn voor de leerlingen betekenisvol.

Voorbeelden werkhypothesen Het gebruik van digitale schoolborden levert meer actieve betrokkenheid van leerlingen en een verbeterde motivatie op. Door het gebruik van digitaal beeldmateriaal (m.b.v. bijvoorbeeld active boards, digitale camera’s) kunnen kinderen zich inleven in de leerinhoud, wordt het thema ‘vriendschap’ betekenisvol voor hen, en worden de beoogde leerresultaten bereikt.

Het gebruik van digitale schoolborden levert meer actieve betrokkenheid van leerlingen en een verbeterde motivatie op.

Door het gebruik van digitaal beeldmateriaal (m.b.v. bijvoorbeeld active boards, digitale camera’s) kunnen kinderen zich inleven in de leerinhoud, wordt het thema ‘vriendschap’ betekenisvol voor hen, en worden de beoogde leerresultaten bereikt.

Vraag 1 Verschillende typen ICT-gebruik ? Door scholen beoogde effecten: A B C Motivatie/betrokkenheid x x x Leerresultaten x x x Zelfstandig werken x x x Differentiatie x x x

Vraag 1 Verschillende typen ICT-gebruik Door scholen beoogde effecten: A B C Motivatie/betrokkenheid x x x Leerresultaten (nadruk op kennis) x Leerresultaten (nadruk op vaardigheden) x x Zelfstandig werken x x x Differentiatie naar niveau en tempo x Differentiatie naar leerstijl en interesse x x

Vraag 1 Verschillende typen ICT-gebruik ? De gebruikte ict-middelen Verschillende middelen Alleen A-scholen: oefen- en toetssoftware Alleen B/C-scholen: digitale videocamera; pod-recorder; digitale microscoop Zelfde middelen verschillend ingezet voorbeeld: digitale schoolbord verschil in sturing Enkelvoudig (A) vs. meervoudig (B/C) gebruik van middelen Variëteit aan ICT-middelen Nieuwe ICT-middelen

Verschillende middelen

Alleen A-scholen: oefen- en toetssoftware

Alleen B/C-scholen: digitale videocamera; pod-recorder; digitale microscoop

Zelfde middelen verschillend ingezet

voorbeeld: digitale schoolbord

verschil in sturing

Enkelvoudig (A) vs. meervoudig (B/C) gebruik van middelen

Variëteit aan ICT-middelen

Nieuwe ICT-middelen

Vraag 1 Verschillende typen ICT-gebruik ? De leeractiviteiten Verschil in leerling- en leerkrachtrollen A: oefenen, opdrachten maken, instructie B/C: onderzoeken, experimenteren, filmpjes maken, presenteren, oefenen op wijze die aansluit bij intelligenties Verschil in complexiteit van de activiteiten Afstand tot gangbare aanpak Mate van voorstructurering

Verschil in leerling- en leerkrachtrollen

A: oefenen, opdrachten maken, instructie

B/C: onderzoeken, experimenteren, filmpjes maken, presenteren, oefenen op wijze die aansluit bij intelligenties

Verschil in complexiteit van de activiteiten

Afstand tot gangbare aanpak

Mate van voorstructurering

Voorbeelden

Voorbeelden

Vraag 2 - Effecten Motivatie / betrokkenheid lln Over het algemeen: leerlingen zijn enthousiast, vooral beeldmateriaal maken of gebruiken leraren zien vaak positief effect op motivatie niet altijd en niet altijd bij alle leerlingen soms tijdelijk (nieuw, anders) leerlingen zelf zijn soms heel genuanceerd

Over het algemeen:

leerlingen zijn enthousiast,

vooral beeldmateriaal maken of gebruiken

leraren zien vaak positief effect op motivatie

niet altijd en niet altijd bij alle leerlingen

soms tijdelijk (nieuw, anders)

leerlingen zelf zijn soms heel genuanceerd

Vraag 2 - Effecten Leerresultaten lln Waarneming leraren, loggegevens, log-boekjes, toetsgegevens, voor- en nameting Moeilijk vast te stellen & kleine aantallen! Soms geen effect zichtbaar Soms wel leereffect op ict-gebied, maar niet op leerdoel (bijv. onderzoekend leren) Aanwijzingen (voorbeelden): leraren zien verbetering in producten leerlingen scoren beter dan verwacht

Waarneming leraren, loggegevens, log-boekjes, toetsgegevens, voor- en nameting

Moeilijk vast te stellen & kleine aantallen!

Soms geen effect zichtbaar

Soms wel leereffect op ict-gebied, maar niet op leerdoel (bijv. onderzoekend leren)

Aanwijzingen (voorbeelden):

leraren zien verbetering in producten

leerlingen scoren beter dan verwacht

Is de Cumulus-aanpak effectief? Ja: méér en gevarieerder ict-gebruik ‘ passend’ ict-gebruik leraren ervaren het als ‘eigen’ genuanceerder beeld over leren met ict bijbehorende competentieontwikkeling

Ja:

méér en gevarieerder ict-gebruik

‘ passend’ ict-gebruik

leraren ervaren het als ‘eigen’

genuanceerder beeld over leren met ict

bijbehorende competentieontwikkeling

Is de Cumulus-aanpak effectief? Maar (aandachtspunten): begeleiding ná ontwerpfase blijft nodig op onderwijsontwikkeling én op ict arrangementen niet ‘cumulatief’ projectstatus: effect op lange termijn?

Maar (aandachtspunten):

begeleiding ná ontwerpfase blijft nodig

op onderwijsontwikkeling én op ict

arrangementen niet ‘cumulatief’

projectstatus: effect op lange termijn?