Your SlideShare is downloading. ×
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

San 1-2-r ulirald ordog hicheelvvd

2,271

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
2,271
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
9
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. 1-Р УЛИРАЛД Сургалтын төлөвлөгөө ДЭЭД БОЛОВСРОЛЫН БАКАЛАВР ЗЭРЭГ ОЛГОХ МЭРГЭЖЛИЙН СУРГАЛТЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ Нэг. Санхүүгийн менежер, Нягтлан бодогч ангиудын Дээд боловсролын суурь ухааны хичээл Ìàòåìàòèê-1 õè÷ýýëèéí хөтөлбөр Õè÷ýýëèéí íýð : Ìàòåìàòèê-1 Èíäåêñ : МАТ-101 Íèéò öàã : 96öàã (48ö-ëåêö, 48ö-ñåìèíàð) Êðåäèò : 4.5 ¯çýõ ñåìåñòð : 1– ð ñåìåñòð Àíãè, ìýðãýæèë : ÑÀÍ-1, ÍÁÁ-1 àíãèóäàä Çàëãàìæ õîëáîî : Ìàòåìàòèê-2, Ìàãàäëàëûí îíîë, Ìàòåìàòèê ñòàòèñòèê õè÷ýýëèéí ñóóðü áîëíî. ¯íýëãýý : Îþóòàí, íèéò ¿íýëãýýíèé 60 õóâèéã õè÷ýýëèéí ÿâöûí èäýâõè, îðîëöîî, áèå äààëòûí àæèë, ÿâöûí øàëãàëò, ø¿¿ëãýýð, õàðèí ¿ëäýõ 40 õóâèéã óëèðëûí øàëãàëòààð öóãëóóëíà. Ìàòåìàòèê-1 õè÷ýýëèéã ñóäëàõ õýðýãöýý, øààðäëàãà Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðóóäàä øèíý òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëýõ îíîâ÷òîé àðãûã ñîíãîæ àâàõ, ¿éëäâýðëýëèéí ïðîöåññèéí çàãâàð÷ëàë, òóðøèëòûã òºëºâëºõ, òåõíèêèéí àëèâàà øèéäèéí îíîâ÷òîé õóâèëáàðûã ñîíãîõ ÷àäâàð ýçýìøèõýä øààðäàãäàõ ìàòåìàòèêèéí ìýäëýãèéã ýçýìø¿¿ëýõýä îðøèíî Ìàòåìàòèê-1 õè÷ýýëèéí çîðèëãî, çîðèëò Ýíýõ¿¿ õè÷ýýëýýð îþóòàí ñóðàëöàãñäàä ìàòåìàòèêèéí øèíæëýõ óõààíû îíîë àðãà ç¿éã ñóäëóóëæ, ýäèéí çàñãèéí òîîöîî ñóäàëãàà õèéõ, öààøäûí ¿éë àæèëëàãààíä íü øààðäàãäàõ ìàòåìàòèêèéí ñóóðü ìýäëýã îëãîõ, ïðàêòèê ¿éë àæèëëàãààíäàà õýðýãæ¿¿ëýõ ÷àäâàðò ñóðãàíà. Ìàòåìàòèê-1 õè÷ýýëèéí ñýäýâ÷èëñýí òºëºâëºãºº, öàã õóâààðèëàëò Õè÷ýýëèéí ñýäýâ¹ Á¿ëýã Ëåêö Ñåì Íèéò - Òîäîðõîéëîã÷ ò¿¿íèé ÷àíàðóóä - Äýýä ýðýìáèéí òîäîðõîéëîã÷, ò¿¿íèéã áîäîõ Òîäîðõîéëîã÷, àðãóóä ìàòðèö1 - Ìàòðèö, ò¿¿í äýýð õèéãäýõ ¿éëäë¿¿ä 8 8 16 - Óðâóó ìàòðèö, ìàòðèöûí ðàíã - Øóãàìàí òýãøèòãýë áà õýëáýð, øóãàìàí Øóãàìàí õàìààðàë2 òýãøèòãýëèéí ñèñòåì 4 4 8 - Øóãàìàí òýãøèòãýë ò¿¿íèéã áîäîõ àðãóóä 1
  • 2. - Õàâòãàé äàõü òýãø ºíöºãò êîîðäèíàòûí ñèñòåì - Õàâòãàé äýýðõ øóëóóí Õàâòãàéí àíàëèòèê - 2-ð ýðýìáèéí ìóðóéíóóä3 ãåîìåòð 6 6 12 - Îãòîðãóéí êîîðäèíàòûí ñèñòåì, âåêòîð äýýðõ Âåêòîð àëãåáðèéí ¿éëäë¿¿ä4 ýëåìåíò¿¿ä - Âåêòîð ¿ðæâýð¿¿ä 4 4 8 Îãòîðãóéí àíàëèòèê - Îãòîðãóéí õàâòãàé5 4 4 8 ãåîìåòð - Îãòîðãóéí øóëóóí Ìàòåìàòèê àíàëèçûí - Ôóíêö, ò¿¿íèé àíãèëàë áà ÷àíàðóóä6 óäèðòãàë - Ôóíêöèéí õÿçãààð 6 6 12 Íýã õóâüñàã÷èéí - Ôóíêöèéí óëàìæëàë ôóíêöèéí - Äýýä ýðýìáèéí óëàìæëàë7 äèôôåðåíöèàë 6 6 12 - Ôóíêöèéí Òåéëîð Ìàêëîðåíû òîìú¸î òîîëîë - ªñºõ áóóðàõ çàâñàð, ýêñòðåìóì, ãðàôèêèéí Ôóíêöèéí8 ã¿äãýð áà õîòãîð, íóãàðàëòûí öýã 2 2 4 øèíæèëãýý - Òîäîðõîéã¿é èíòåãðàë, èíòåãðàë÷ëàõ ¿íäñýí àðãóóä 9 Èíòåãðàë - Òîäîðõîé èíòåãðàë 8 8 1610 Íèéò 48 48 96 Ìàòåìàòèê-1 õè÷ýýëèéí áèå äààõ àæëûí óäèðäàìæ, ñýäýâ ÿéöýòãýõ Òàéëáàð õóãàöàà Áèå äààëòûí ñýäýâ Õàìðàõ ¹ Á¿ëýã õ¿ðýý Òîäîðõîéëîã÷, I áèå äààëò(Îþóòàí òóñ á¿ð ººðò ìàòðèö - Òîäîðõîéëîã÷ ò¿¿íèé ÷àíàðóóä 1 îíîãäñîí áîäëîãûã áîäîæ - Äýýä ýðýìáèéí òîäîðõîéëîã÷, ò¿¿íèéã áîäîõ àðãóóä ÍÁ-1à 7-14 õîíîã õàìãààëíà) - Ìàòðèö, ò¿¿í äýýð õèéãäýõ ÍÁ-1á ¿éëäë¿¿ä - Óðâóó ìàòðèö, ìàòðèöûí ðàíã ÑÕ-1à Øóãàìàí - Øóãàìàí òýãøèòãýë áà õýëáýð, ÑÕ-1á 2 òýãøèòãýëèéí ñèñòåì øóãàìàí õàìààðàë - Øóãàìàí òýãøèòãýë ò¿¿íèéã áîäîõ àðãóóä ÍÁ-1à îãä àëò íî òóñ õî þó 14 áè îí ºº áî 7- á¿ äë äà ðò îã òà ñî - Õàâòãàé äàõü òýãø ºíöºãò II Î í í ã ð å ÍÁ-1á 2
  • 3. Õàâòãàéí àíàëèòèê êîîðäèíàòûí ñèñòåì3 ãåîìåòð - Õàâòãàé äýýðõ øóëóóí ÑÕ-1à - 2-ð ýðýìáèéí ìóðóéíóóä ÑÕ-1á Âåêòîð àëãåáðèéí - Îãòîðãóéí êîîðäèíàòûí ñèñòåì,4 ýëåìåíò¿¿ä âåêòîð äýýðõ ¿éëäë¿¿ä - Âåêòîð ¿ðæâýð¿¿ä Îãòîðãóéí àíàëèòèê5 - Îãòîðãóéí õàâòãàé ãåîìåòð - Îãòîðãóéí øóëóóí - Ôóíêö, ò¿¿íèé àíãèëàë áà îíîãäñîí áîäëîãûã áîäîæ õàìãààëíà) ÷àíàðóóä III áèå äààëò Îþóòàí òóñ á¿ð ººðò - Ôóíêöèéí õÿçãààð - Ôóíêöèéí óëàìæëàë - Äýýä ýðýìáèéí óëàìæëàë ÍÁ-1à 7-14 õîíîã - Ôóíêöèéí Òåéëîð Ìàêëîðåíû ÍÁ-1á òîìú¸î Ìàòåìàòèê àíàëèçûí - ªñºõ áóóðàõ çàâñàð,6 óäèðòãàë ÑÕ-1à ýêñòðåìóì, ÑÕ-1á ãðàôèêèéí ã¿äãýð áà õîòãîð, íóãàðàëòûí öýã - Òîäîðõîéã¿é èíòåãðàë, èíòåãðàë÷ëàõ ¿íäñýí àðãóóä - Òîäîðõîé èíòåãðàë Ìàòåìàòèê-1 õè÷ýýëèéí çààõ àðãà ç¿éä òàâèãäàõ øààðäëàãà Ìàòåìàòèê-1 õè÷ýýëèéí ñóäëàõ ç¿éë, çîðèëãî, çîðèëòòîé óÿëäàí ýíýõ¿¿ õè÷ýýëèéã çààõ àðãà ç¿éä äàðààõ øààðäëàãà òàâèãäàíà.¯¿íä:  Ýíý õè÷ýýëèéí åðºíõèé çîðèëãî, á¿ëýã, ñýäýâ òóñ á¿ðèéí çîðèëãûã õàíãàõóéö, òóõàéí ñýäâèéíõýý àãóóëãûã áîãèíî õóãàöààíä ãàðãàæ èðýõýýð ñóðãàëòûí àðãà õýëáýðèéã ñîíãîí õè÷ýýëýý ÿâóóëàõ  Îþóòàí á¿ð õè÷ýýëä æèãä, èäýâõèòýé îðîëöîõ áîëîìæ, íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëýõ  Õè÷ýýëèéí àãóóëãà íü îíîë, ïðàêòèêò íèéöñýí áàéõ  Îþóòíû ìýäëýã, ÷àäâàðûã áîãèíî õóãàöààíä, áîäèòîé ¿íýëýõ øàëãóóðûã ñýäýâ áîëãîíä òîãòîîõ Áàãøèä òàâèãäàõ øààðäëàãà Ìýðãýæëèéí õóâüä: Ìàòåìàòèêèéí îíîëûí ºíäºð ìýäëýãòýé, ìàòåìàòèêèéí îíîëûí àëü íýã ÷èãëýëýýð ìýðãýøñýí, îíîëûí ìýäëýãýý ïðàêòèêò õýðýãëýõ ÷àäâàðòàé, áóñäàä îéëãóóëàõ áóþó çààõ àðãà ç¿éã ýçýìøñýí, ýðäýì øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû àæëûí çîõèõ ò¿âøíèé àðãà ç¿éòýé, áàãøèéí ¸ñ ç¿é òºëºâøñºí, áàãøëàõ äóð ñîíèðõîëòîé ìýðãýæèëòýí áàéíà. Áîëîâñðîë ñóäëàë, çààõ àðãà ç¿éí õóâüä: 3
  • 4.  Ëåêö óíøèõ, ñåìèíàð, äàäëàãà áîëîí îþóòíû áèå äààõ àæëûã óäèðäàõäàà õè÷ýýëèéí á¿ëýã, ñýäýâ õîîðîíäûí óÿëäàà õîëáîî, ëîãèê äàðààëëûã îíîâ÷òîé òîãòîîæ, îíîë áà ïðàêòèêèéí õîëáîîã îéëãîìæòîé ãàðãàõ, îþóòíû ñýòãýí áîäîõ, ìýäëýãýý àøèãëàõ ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëýõ àðãà ç¿éã ýçýìøñýí áàéõ  Ñóðãàëòûí òºðºë á¿ðèéí àðãà, õýëáýðèéã õîñëîí àøèãëàõ  Îþóòíû îëæ àâñàí ìýäëýã, ìýäýýëëèéã ýìõýëæ, öýãöòýé áîëãîõîä òóñëàõ ÷àäâàð, ýðìýëçýëòýé áàéõ  Îþóòàí ººðèéí ìýäëýã, ìýäýýëëýý áóñàäòàé õóâààëöàõ, ººðèé㺺 çºâ èëýðõèéëæ, áóñäàäàà îéëãóóëàõ ÷àäâàðòàé áîëîõîä òóñëàõÁóñàä ç¿éëèéí õóâüä:  Ñóðãàëòûí ìàòåðèàëûã øèíýëýã õýëáýðýýð, îéëãîìæòîé áýëòãýõ, òýäãýýðèéã àøèãëàõ àðãûã îþóòíóóäàä çààæ ñóðãàõ  Îþóòíû ìýäëýã, ÷àäâàðûã ¿íýëýõ ¿íýëãýýã îéëãîìæòîé, òîäîðõîé áîëãîæ, òýäýíä õè÷ýýëèéí ýõíýýñ ìýä¿¿ëýõ, îþóòàí á¿ðèéã áîäèòîé ¿íýëýõ  Ñóðãàëòûí ÿâöàä øèíý òåõíèê, òåõíîëîãèéã àøèãëàõ ÷àäâàðòàé áàéõÑóðãàëòûí áîëîìæèò àðãóóäÌàòåìàòèê-1 õè÷ýýëèéí ëåêö áîëîí ñåìèíàð õè÷ýýë¿¿äèéã õóâààðûí äàãóó àíãèä îðíî. 1. Ëåêöèéí õýëáýð íü ìýäýýëýë äàìæóóëàõ íýã ñóâàã áîëãîí àøèãëàäàã. Ìàòåìàòèê-1 õè÷ýýëèéí óõàãäàõóóíóóä, òýäãýýðèéí õàðèëöàà õîëáîî, ¿íäñýí îéëãîëòûã ëåêöèéí õýëáýðýýð ºã÷, àøèãëàõ ýõ ñóðâàëæ ìàòåðèàëûã çààæ ºãºõºä ëåêöèéí õýëáýð èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé áàéäàã.Ëåêöèéí ÿâöàä òóõàéí ñýäâèéí òàëààðõ ¿ç¿¿ëýí òàíèóëàõ ìàòåðèàëûã ºðãºíººð àøèãëàõ ìºí òåõíèê õýðýãñëèéã õýðýãëýõ íü áîãèíî õóãàöààíä èõ ìýäýýëýë äàìæóóëàõ, ñýäýâèéí àãóóëãûã á¿ðýí ãàðãàõàä à÷ òóñòàé. 2. Ñåìèíàðûí õýëáýð íü îþóòíóóä îëæ àâñàí ìýäëýãýý áàòàòãàõ ìýäëýãýý õýðýãëýõ ÷àäâàð ýçýìøèõýä èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé áàéäàã. ßëàíãóÿà ëåêöýí äýýð îëæ àâñàí ìýäëýãýý áàòàòãàí áîäëîãî áîäñîíîîð ìýäëýã íü èë¿¿ áàòæèí, ìàðòàëò óäààí áàéõ áîëíî.Ìàòåìàòèê-1 õè÷ýýëèéí ¿íýëãýý ¯íýëãýýíèé çîðèëãî“Ìàòåìàòèê-1” õè÷ýýëèéí çîðèëãîî õýðõýí õàíãàñàí, îþóòíóóä ýíý õè÷ýýëýýð ÿìàð ìýäëýãàâ÷, ÷àäâàð ýçýìøñýíèéã áîäèòîéãîîð òîäîðõîéëîõîä ¿íýëãýýíèé çîðèëãî îðøèíî.¯íýëãýýã äàðààõ ç¿éëñýä àøèãëàíà.  Ñóðãàëòûí ¿ð ä¿íä õè÷ýýëèéí çîðèëãî õàíãàãäñàí ýñýõ, ÿìàð ò¿âøèíä õàíãàãäñàí  Áàãø õè÷ýýëèéí àãóóëãûã á¿ðýí ãàðãàæ, ºãºõ ¸ñòîé ìýäëýãèéã ºã÷ ÷àäñàí ýñýõ  Áàãøèéí çààõ áîëîí ìýðãýæëèéí óð ÷àäâàð ÿìàð ò¿âøèíä áàéãààã òîäîðõîéëîõ  Îþóòàí óã õè÷ýýëèéã ÿìàð ò¿âøèíä ýçýìøñýí, äàâòàí ñóðàõ øààðäëàãàòàé ýñýõ  Îþóòíû ñóð÷ áîëîâñðîõ ýðìýëçëèéã èäýâõæ¿¿ëæ ÷àäàæ áóé ýñýõ¯íýëãýýíèé øàëãóóð 4
  • 5. Îþóòíûã íèéò 100 îíîîãîîð ä¿ãíýíý.Õè÷ýýëèéí ÿâöàä áàãøààñ 60 îíîîã àâíà. ¯¿íä:Èðö-10 (îþóòàí õè÷ýýëèéí íèéò öàãèéí 70%-ñ áàãàã¿é öàãò ñóóñàí áàéõ øààðäëàãàòàé)Èäýâõ-10(Õè÷ýýë á¿ð äýýð ºãñºí äààëãàâàðûã õýðõýí öàãò íü áàãòààæ, çºâ ã¿éöýä õèéñíýýñõàìààðíà)Áèå äààëò-20(Ñåìèñòðèéí òóðø 2-4 áèå äààõ àæèë õèéæ öàã òóõàéä øàëãóóëæ õàìãààëàõ)ßâöûí øàëãàëò-20(Ñåìèñòðèéí òóðø íèéò 2-3 óäàà øàëãàëò àâíà)¯ëäñýí 40 îíîîã óëèðëûí øàëãàëòààð àâíà. 5
  • 6. Англи хэл-1 хичээлийн хөтөлбөрИндекс: АХ- 102Мэргэжил: ЭЗБУС-ийн 1-р ангиСудлах кр: ЗкрСудлах улирал: 1-р улиралЗорилго:Дээд боловсролын түвшинд эдийн засгийн дээд мэргэжил эзэмших оюутнуудад зориулсан англи хэлнийшаталсан сургалтын зорилго нь англи хэлний ерөнхий болон мэргэжлийн англи хэлний боловсрололгох явдал юм. Англи хэл-1 хичээлээр англи хэлний авиа зүй болон хэл зүйн анхан шатнымэдлэгтэй болгох, хялбар харилцан яриаг сонсож ойлгох, энгийн сэдвээр цөөн үгтэй зохион бичлэгбичих, англи дуу, шүлэг сурах, англи хэлний өдөр тутмын өргөн хэрэглээний үгийн сан эзэмших,ярих, унших, бичих, сонсох чадварыг хөгжүүлэх зэргээр цаашид дараагийн түвшний англи хэлийгсудлан эзэмших суурь хичээл байна Зорилт:  Англи хэлний авиа, авиалбарыг зөв дуудах, өргөлт аялгыг зөв хэлж сурах  Англи хэлний ярианы болон бичгийн хэлний анхан шатны мэдлэг эзэмшиж, чадвартай болох  Англи хэлний өргөн хэрэглээний үг хэллэгт суралцаж, үг хэллэгийг ашиглан зөв оновчтой өгүүлбэр зохиох, харилцан яриаг ойлгох, гэр бүл, сургууль гэх мэт энгийн сэдвээр зохион ярьж, бичиж чаддаг болгох /монолог 30-50 үгтэй, диалог 50-80үгтэй/, 10 минутын харилцан яриаг сонсож, сонсноо зөв тэмдэглэж авах чадвар эзэмших  Багшийн өгсөн чөлөөт сэдвээр 5 минутын илтгэл бэлтгэж ярих, бусдын яриаг сонсож асуулт тавьж сурах  Хэл зүйн анхан шатны дүрмийг эзэмших  Өөрийнхөө бодол санааг англиар тодорхой түвшинд илэрхийлэн ярих, бичих чадвар олгох Залгамж холбоо:Англи хэл-1 хичээл оюутны ЕБС-д эзэмшсэн мэдлэг, чадвар, дадалд тулгуурлах бөгөөд Англи хэл-2 хичээлийн өмнөх суурь хичээл байна. Хичээлийн хэлбэр: дадлага Ноогдох цаг: 96 цаг Сэдвийн дэлгэрэнгүй агуулга: Мэндлэх ба салах ѐс хийх, өөрийгөө танилцуулах, бусадтай танилцах, гэр бүл, ажилмэргэжил, цаг хэлэх ѐс, цаг агаар, чөлөөт цаг, өдөр тутмын амьдрал, аливаа зүйлийн байршилболон чиглэл заах, чадамж илэрхийлэх, утсаар ярих, өнгөрсөнөө дурсах, алдартай болон жирийнхүмүүсийн амьдрал, баяр ѐслол, тэмдэглэлт үйл явдал, хот, хөдөөгийн амьдралыг харьцуулах, хүн,амьтан, байр оронг дүрслэх, ирээдүйн төлөвлөгөө, амьдралын туршлага гэх мэт сэдвийг үзэж, англихэлний ялгац гишүүн, төлөөний үгс, тоологддог ба тоологддоггүй нэр үгс, нэр үгийн ганц ба олонтоо, үйл үгийн жирийн одоо цаг, жирийн өнгөрсөн цаг, одоо үргэлжилж байгаа цаг, баймж үйл үгс,угтвар үгс, одоо төгссөн цаг, тэмдэг нэрийн харьцуулсан ба давуу зэрэг, дайвар үгс, туслах үйл үгсгэх мэт англи хэлний анхан шатны хэл зүйн дүрэмтэй танилцана. Мөн сурсан үг хэллэг хэлзүйн дүрмийн мэдлэгээ ашиглан энгийн ярианы хэлбэрээрхарилцан ярилцах, өдөр тутмын үг хэллэг хэрэглэн зөвшөөрөл хүсэх, олгох, татгалзах, сурах бичигтбайгаа сэдвийн дагуу уншиж, бичиж, ярьж, орчуулах чадварт суралцана. 6
  • 7. Англи хэл-1 хичээлийн сэдэвчилсэн төлөвлөгөө:New Interchange /Elementary/ 1st term Total 96 hoursWEEK SUBJECT HOURI WEEK English Alphabet 2h Vowels and Vowel Combinations 2h Review 2hII WEEK Consonants and Consonants Combinations 2h Review 2h Test 1 2hIII WEEK Unit 1. Please call me Chuck. Vocabulary. Introduction & Greetings 2h Pronouns, Countries & Nationalities 2h Grammar Verb to be, Wh questions 2hIV WEEK Unit 2. Vocabulary. Work & Workplaces 2h Grammar. Present simple /positive, question & negative/ 2h Reading /prepositions of time/ 2hV WEEK Unit 3. Vocabulary. Prices, things & colors 2h Grammar. Demonstrative pronouns Speaking Shopping /Role play/ 2h Comparative & superlative adjectives 2hVI WEEK Unit 4. Vocabulary. Entertainment 2h Grammar. Would to+ verb 2h Review of Units 1-4 2hVII WEEK Test 2 2h Unit 5. Vocabulary. The family Listening. The Hollywood family 2h Grammar. Present Continuous& Determiners 2hVIII WEEK Unit 6. Vocabulary. Sports & Exercises 2h Grammar. Adverbs & “How” questions Listening & writing 2h Reading 2hIX WEEK Unit 7. Vocabulary. Collocation 2h Grammar. Past simple, To be-past 2h Writing & Reading 2hX WEEK Unit 8. Prepositions of place 2h Grammar. Countable & uncountable nouns Review of Units 5-8 2h Test 3 2hXI WEEK Unit 9. Vocabulary. Appearance and clothes 2h Questions for describing people, writing a description 2h Unit 10. Past experience 2hXII WEEK Grammar. Present perfect 2h Unit 11. Vocabulary. Cities, hometowns, countries 2h Grammar. Adverbs and Adjectives 2hXIII WEEK Unit 12. Health problems, medications and remedies 2h Grammar. Modal verbs 2h Test 4 2hXIV WEEK Unit 13. Vocabulary. Food and restaurants 2h Listening to people make dinner plans & writing a restaurant review 2h Unit 14. World geography 2hXV WEEK Grammar. Comparative & superlative adjectives 2h 7
  • 8. Unit 15. Vocabulary. Invitations, leisure activities 2h Grammar. Future with Pr Cont-s & going to 2hXVI WEEK Unit 16. Life changes; plans & hopes 2h Describing changes 2h Test 5 2hЭзэмшвэл зохих мэдлэг, чадвар, дадалМэдлэг • Мэндлэх ба салах ѐс хийх, өөрийгөө танилцуулах, бусадтай танилцах, гэр бүл, ажил мэргэжил, цаг хэлэх ѐс, юмны үнэ, хэлбэр хэмжээ, хийсэн материал зэргийг дүрслэн хэлэх, цаг агаар, чөлөөт цаг, өдөр тутмын амьдрал, аливаа зүйлийн байршил болон чиглэл заах, чадамж илэрхийлэх, утсаар ярих, өнгөрсөнөө дурсах, алдартай болон жирийн хүмүүсийн амьдрал, баяр ѐслол, тэмдэглэлт үйл явдал, тэдгээр үйл явдалд бусдыг урих, урилгыг хүлээн авах, татгалзах, хот хөдөөгийн амьдралыг харьцуулах, хүн, амьтан, байр оронг дүрслэх, ирээдүйн төлөвлөгөө, амьдралын туршлага гэх мэт сэдвүүдийн нийт 500 гаруй шинэ үг хэллэгт суралцана. • Англи хэлний ялгац гишүүн, төлөөний үгс, тоологддог ба тоологддоггүй нэр үгс, нэр үгийн ганц ба олон тоо, үйл үгийн жирийн одоо цаг, жирийн өнгөрсөн цаг, одоо үргэлжлэн байгаа цаг, жирийн өнгөрсөн цаг, баймж үйл үгс, угтвар үгс, одоо төгссөн цаг, тэмдэг нэрийн харьцуулсан ба давуу зэрэг, дайвар үгс, туслах үйл үгс гэх мэт англи хэлний анхан шатны хэл зүйн мэдлэг эзэмшинэ. • Англи хэлээр ярьдаг улс орнуудын ѐс, зан заншил, соѐл, уламжлал зэрэгтэй танилцаж, тэдгээртэй холбоотой шинэ мэдлэгтэй болно.Чадвар • Өөрийгөө болон гэр бүлийнхнийгээ танилцуулж 50-70 үгийн хүрээнд ярих, бичих чадвартай болно. • This, that, these, those, there are, there is, some, any, much, many зэрэг үrc мөн байрлал заах угтвар үгсийг ашиглан зураг тайлбарлах болон харсан үзсэн зүйлийнхээ байрлалыг тодорхойлон бичих, ярих чадвартай болно. • Эд юмсын шинж чанар, хэлбэр хэмжээ, өнгө зүс, хийсэн материал зэргийг дүрслэн ярих, дэлгүүрт орж худалдаа хийх чадвар эзэмшинэ. • Бусдад урилга өгч хурим зэрэг тэмдэглэлт үйл явдалд урих, тухайн үйл явдлыг хаана, хэзээ болох зэргийг тайлбарлан хэлэх, бусдын өөрт өгсөн урилгыг хүлээн авах, урилгаас эелдэгээр татгалзан уучлал гуйх чадвар олгоно. • Эрүүл мэнд, өвчний талаар бусадтай ярилцах, санал бодлоо хуваалцах, өвдсөн хүнд зөвлөгөө өгөх, тусламж гуйх чадвартай болно. • Өдөр тутмын амьдралын үйл явдлыг харуулсан 10 минутын харилцан яриаг сонсож, сонсноо зөв тэмдэглэж авах чадвар эзэмшинэ. • Can, could зэрэг баймж үйл үгнүүд бүхий текстийг уншиж ойлгон орчуулах, сонсож ярих, асуулт зохиож хариулах чадварыг олгоно. • Үйл үгийг өнгөрсөн, одоо, ирээдүй цагт хувирган хүүрнэх, үгүйсгэх, асуух өгүүлбэр зохион бичиж харилцан ярих чадвартай болгоно. • Хүний гадаад төрх, хувцаслалт болон сэтгэл хөдлөл, мэдрэмжийг дүрслэн бичих, ярих чадвартай болгоно. • Дэлхийн хотуудын талаар санал бодлоо хуваалцах, тэдгээр хотууд дахь аялал жуулчлалын 8
  • 9. томоохон дурсгалт газруудын талаар уншиж ойлгон өөрийн үгээр эргүүлэн ярих,түүнчлэн өөрийн амьдардаг хот болон улсаа дүрслэн бичих, ярих, • Өөрийнхөө амьдралдаа тохиолдсон адал явдлаа хүүрнэх, бичих зэрэг чадварыг эзэмшүүлнэ.Дадал • Эзэмшсэн дүрэм болон шинэ үг хэллэгийг ашиглан дээр дурьдсан сэдвээр ярих, бичих, сонсох, унших дадал суулгана. • Дээрх сэдвийн хүрээнд баймж үг, хэлц үг болон бусад үг хэллэгийг хэлэхүйн төрөлд зөв хэрэглэх дадал суулгана. • Эзэмшсэн сэдвүүдийн дагуу шинэ мэдээ мэдээллийг интернет болон бусад холбогдох ном зохиолоос олж авах, зөв хэрэглэж сурах дадал суулгана.Агуулга хэрэгжүүлэх арга зам:Англи хэл-1 хичээлийн агуулга нь дадлагын хичээлийн хэлбэрээр хэрэгжинэ. Дадлагын хичээлээрсонсох, унших, ярих, бичих чадваруудыг эзэмшүүлж багшийн удирдлаган доор оюутны танинмэдэхүйн идэвхтэй үйл ажиллагаа давамгайлсан байдлаар зохион байгуулна. Мөн сургалтынидэвхитэй бусад аргуудыг хэрэглэнэ. Үүнд: • Зураг тайлбарлах, дүрслэх • Үгийн сүлжээ • Өгүүлбэр зохиох • Эхэд анализ хийх • Багаар ажиллах • Харилцан яриа зохиох • Хэлэлцүүлгийн арга гэх мэт байна.Үгийн сангийн нөөц:Англи хэл-1 хичээлийн хүрээнд оюутан 600-с доошгүй үгийн сантай болох ба үүнээс идэвхтэйхэрэглэгдэх үг 500-аас доошгүй байна.Англи хэл-1 хичээлийн оюутны бие даан гүйцэтгэх ажлын төлөвлөгөөОюутны бие даалтын ажил 14 хоногт нэг удаа байх бөгөөд бие даалт тус бүр 25 оноо байна. Биедаалтын ажил унших, ярих, товчлол хийх, зохион бичих, багаар ажиллах, цээжлэх гэх мэтхэлбэртэй байна. № Сэдэв Хугацаа Хэлбэр Аргачлал Үнэлгээний Тайлбар хэлбэр 1 Зөв дуудах 1-2 дахь Бичих, Оюутан бие 25 хүртэлх Шинэ үгийн авиалбарын долоо унших даан сэдвийг оноо хэрэглээ-10 оноо дасгал хоног бэлтгэж ярих Ярих чадвар 10 /Transcription оноо Авиа дуудлагын зөв хэлбэр 5 оноо 2 to be үйл үгийн 3-4 дэхь Бичих Текстийн үг 25 хүртэлх Үгийн сан 10 хэрэглээний долоо хэллэгийг оноо оноо дасгал/ хоног хэрэглэн Өөрийн Translation of өөрийн санааг илэрхийлэх гэсэн the sentences оновчтой зөв санаа 5 оноо 9
  • 10. with to be илэрхийлэх Хэл зүйн мэдлэгийн байдал 10 оноо 3 Миний гэр 5-6 дахь Цээжлэх 25 хүртэлх Шинэ үг хэллэг бүл/My family долоо оноо болон текстийг хоног цээжилсэн байдал болон өгүүлбэр зохиох чадвар 25 оноо 4 Урилга 7-8 дахь Багаар Багийн гишүүн 25 хүртэлх Хүн бүрийн /Invitation долоо ажиллах 5 бүр тухайн оноо илтгэсэн байдалд хоног хүртэлх сэдвээр үндэслэн үнэлгээг гишүүнтэ танилцуулга өгнө й байх бэлтгэсэн байх 5 Үгийн сан, 9-10 дахь Бие даах Өөрийн сонгон 25 хүртэлх Агуулга 15 оноо дүрмийн бус долоо авсан сэдвээр оноо Цээжилсэн үг/Irregular хоног бэлтгэсэн байх байдал10 оноо verbs 6 Өнгөрсөн 11-12 Бичих Уламжлалт 25 хүртэлх Хэл зүйн дүрмийн туршлага /Past дахь дасгал арга-оюутны оноо мэдлэгийн experience долоо мэдлэг чадварт бататгал 10 оноо хоног тулгуурлан Даалгаварын даалгавар өгөх гүйцэтгэл 15 оноо 7 Дэлхийн 13-14 Ярих Багийн гишүүн 25 хүртэлх Хүн бүрийн алдартай дэхь бүр өөрийн оноо илтгэсэн байдалд хотууд/The долоо илтгэлээ үндэслэн үнэлгээг famous cities хоног бэлтгэж, өгнө эзэмшсэн байх 8 Миний 15-16 Цээжлэх 25 хүртэлх Нийт хичээлийн ирээдүй/My дахь оноо шинэ үг future долоо хэллэгийг хоног цээжилсэн байдал болон зохион бичих чадвар 25 оноо Үнэлгээний хэлбэр:Улирлын явцад багш оюутныг тасралтгүй жигд үнэлэх бөгөөд 4-өөс доошгүй удаа явцын шалгалтөгсөн байхыг шаардана. Англи хэл-1 хичээлийн явцын шалгалт болон улирлын эцсийн шалгалтынасуулт, материалыг бэлтгэн тэнхимд хадгалуулсан байна. Явцын болон улирлын шалгалтынматериалууд сонголттой байхаас гадна оноо, үнэлгээг тогтоосон байна.Англи хэл-1 хичээлээр оюутны мэдлэг чадварын улирлын үнэлгээг гаргахдаа хичээлийн ирц 20оноо, бие даасан ажлын 30 оноо, улирлын явц дахь хичээлийн идэвхи оролцоо болон явцыншалгалт 20 оноо, улирлын шалгалт 30 оноо гэсэн үнэлгээний шалгуураар нийт 100 оноогоорүнэлнэ.Оюутан нийт орвол зохих хичээлийн цагийн 20 оноо, хичээлийн явцад даалгавар гүйцэтгэж байгаабайдал, гэрийн даалгавар хийсэн байдал, хичээлд оролцож байгаа идэвхи, явцын шалгалтын оноо, 10
  • 11. дэвтэр хөтлөлт зэргийг харгалзан 20 оноо, улирлын явц дахь бие даалтын 8 ажлын 30 оноо,улирлын бичгийн шалгалтын 15 оноо, аман шалгалтын 15 оноо тус тус авах ѐстой. Оюутантанхмын сургалтын 30 хувьд суусан тохиолдолд шалгалт өгөх эрхтэй байна.Багш оюутныг улирлын шалгалтаар үнэлсэн оноогоо тоо болон үсгэн тэмдэглээгээр шалгалтынхуудас, оюутны сурлагын дэвтэрт бичиж гарын үсгээр баталгаажуулна. Багшид тавигдах шаардлага:Англи хэл-1 хичээл заах багш нь англи хэлний багш мэргэжилтэй, магистраас дээш мэргэжлийнзэрэгтэй, дадлага туршлагатай, багшлах дур сонирхолтой байхаас гадна хууль зүйн салбарынхүрээнд тодорхой хэмжээний мэдлэг, туршлагатай байна.Багш өөрийн мэдлэг чадвараа сайжруулах хүсэл эрмэлзэлтэй байх, мэргэжлийн хувьд өсөхтэмүүлэлтэй байна. Мөн бие даан суралцаж, мэдлэг эзэмших арга барилыг төгс эзэмшсэн байхзэрэг багшийн мэргэжилд тавигдах бүх нөхцөл шаардлагыг хангаж байх ѐстой. 11
  • 12. Ìîíãîëûí ò¿¿õ хичээлийн хөтөлбөрХичээлийн нэр: Ìîíãîëûí ò¿¿õИндекс: МТ-150Кредит цаг: 2Нийт цаг: лекц 32 öàãМонголын түүх хичээлийг судлах үндэслэл  Ìîíãîë íóòàãò õ¿í ¿¿ññýí öàãààñ ýõëýí ýä¿ãýý õ¿ðòýëõ ò¿¿õèéí îëîëòóóäòàé òàíèëöàæ, òýäãýýðèéã õàðüöóóëàí ñóäëàæ áèå äààñàí ä¿ãíýëò õèéæ, îëîí óðãàëü÷ ¿çýë ñàíàà á¿õèé ìýäýýëëèéí îð÷èíä çºâ ÷èã áàðèìæààòàé àìüäðàõ ìýäëýã, ÷àäâàð, äàäàë ä¿éã èðýýä¿éí ìýðãýæèëòí¿¿äýä îëãîõ îð÷èí ¿åèéí õýðýãöýýã õàíãàõ.  Ìîíãîëûí ò¿¿õèéã ñóäàëñíààð çàëóó ¿åèéíõýíä ýõ îðîí÷ ¿çýë òºëºâø¿¿ëýõ ýõ ò¿¿õýýðýý áàõàðõàõ, ò¿¿õèéí øèíæëýõ óõààíû îíîëûí ñóóðü ìýäëýã áîëîí ñýòãýëãýýíèé ñî¸ë, àðãà ç¿éã ýçýìøèõ áîëîìæ íýýãäýíý.Õè÷ýýëèéí çîðèëãî  Ìîíãîëûí ò¿¿õèéí ¿íäñýí îéëãîëòóóä, óðñãàë ÷èãëýë¿¿äèéí àãóóëãûã îíîëûí ã¿íçãèé ¿íäýñòýé òàéëáàðëàæ îþóòíóóä ººðñ人 áèå äààæ áàéãàëü, íèéãýì, ñýòãýõ¿éí îëîí òàëò àñóóäëóóäàä ¿íýëýëò ä¿ãíýëò ºãºõ ÷àäâàð ýçýìø¿¿ëíý  Íèéãýì, àìüäðàë àõóéí àëèâàà òóëãàìäñàí àñóóäëóóäàä îëîí òàëààñ íü óõààëàã õàíäàæ, çîõèñòîé õóâèëáàð ñîíãîí àâ÷ çºâ øèéäýë îëîõ, ñýòãýëãýýíèé ñî¸ë, àðãà ç¿é ýçýìø¿¿ëñýí áàéíà.  Äýëõèéí áîëîí Ìîíãîëûí àðä ò¿ìíèé òóóëæ ºíãºð¿¿ëñýí ò¿¿õ, õºãæëèéí îëîëòòîé ã¿íçãèé òàíèëöñàí ýõ îðîí÷ ¿çýë ñàíààòàé èðãýí áîëæ òºëºâøèõºä òîäîðõîé õóâü íýìýð îðóóëíà.  Ò¿¿õýí ç¿é òîãòëûí äýñ äàðààëàë ëîãèê õîëáîîã  Ìîíãîëûí ò¿¿õèéí îíîë àðãà ç¿éí àñóóäëààð îþóòíóóä ººðºº ìýäëýã á¿òýýõ ä¿ãíýëò ãàðãàõ îðîëäëîãî õèéõ ÷àäâàð, äàäàëòàé áîëîõ  Ò¿¿õýí ¿éë ÿâöûí óòãûã óõààð÷ ¿íýëýëò ä¿ãíýëò ºã÷ òàéëáàðëàõ  ªºðñäèéí ñàíàë áîäëîî ÷ºëººòýé èëýðõèéëýõ, îéëãîõ áóñäûã óõààðàí ñîíñîæ ìýòãýëöýõ óðëàãò ñóðàëöàõ Õè÷ýýëèéí çîðèëò Ìîíãîë íóòàãò õ¿í ¿¿ññýí öàãààñ ýõëýí ºíººã õ¿ðòýëõ ìîíãîë÷óóäûí òºð, íèéãìèéí á¿òýö, çîõèîí áàéãóóëàëò, ýðõëýõ àæ àõóé, ñî¸ë, çàí çàíøëûã ò¿¿õèéí ¿å òóñ á¿ðýýð øèíý ¿åèéí öàã ¿åèéí ñóäàëãààíû ¿¿äíýýñ çààæ, îþóòíóóäàä ýõ îðîí÷ ¿çýë, õ¿ì¿¿æèë, ò¿¿õèéí ìýäëýã îëãîõ ãîë çîðèëãîòîé. Èõ, äýýä ñóðãóóëèéí áîëîí á¿õ øàòíû ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ïðîãðàììä Ìîíãîëûí ò¿¿õèéã íýí ýðòíýýñ ýõëýí îäîîã õ¿ðòýë ìîíãîë íóòàãò îðøèí òîãòíîæ áàéñàí ýðòíèé óëñóóäûí òºð, íèéãýì, ñî¸ë, ýðõëýõ àæ àõóé, çàí çàíøëûã ñóäëàõ çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé. Ìîíãîëûí ò¿¿õèéí õè÷ýýëèéã õóðààíãóéëñàí êóðñýýð ¿çñýíýýð ýõ îðíûõîî ò¿¿õèéí òàëààð á¿ðýí, ¿íýí çºâ ìýäëýãòýé áîëãîõîä óã õè÷ýýëèéí à÷ õîëáîãäîë îðøèíî.Çàëãàìæ õîëáîî 12
  • 13. Ýíý õè÷ýýë íü áóñàä åðºíõèé ýðäìèéí õè÷ýýë¿¿ä áîëîí ôèëîñîôè, óëñ òºð ñóäëàë, ìîíãîëûí òºðò ¸ñíû óëàìæëàë, ñî¸ë ñóäëàë, óëñ òºð ñóäëàë, ýäèéí çàñàã çýðýã õè÷ýýë¿¿äòýé ëîãèê õîëáîîòîé áîëíî.Ìýäëýã ¿íýëýõ Îþóòíû èðö-50 Áèå äààëò-20 Øàëãàëò-30A, B, C, D, F ãýñýí ñèñòåìýýð ÿëãàìæòàé ÷àíñààíû îíîîãîîð ¿íýëíý.ä/ Á¿ëãèéí íýð Ëåêöèéí ñýäýâ Öàãä1 Ò¿¿õèéí øèíæëýõ óõààíû áóñàä Ò¿¿õ 2 øèíæëýõ óõààíààñ ÿëãààòàé áîëîõ íü. -¯¿ñýë, øèíæëýõ óõààí áîëîõ íü Ìîíãîëûí ò¿¿õèéí ñóäëàõ ç¿éë. -̺í ÷àíàð, ñóäàëãààíû àðãà -Ñóäàëàñíû à÷ õîëáîãäîë2 Ìîíãîëûí ò¿¿õèéí ¿å÷ëýë, òóñ  Ìîíãîëûí ò¿¿õèéí ýðòíèé ¿å 2 á¿ðèéí îíöëîã øèíæ  Ìîíãîëûí ò¿¿õèéí äóíä ¿å  Ìîíãîëûí ò¿¿õèéí øèíý ¿å  Ìîíãîëûí ò¿¿õèéí øèíýõýí ¿å  1990 îíîîñ õîéø ìîíãîëûí ò¿¿õèéí îíöëîã3 Ìîíãîë íóòàãò îðøèí áàéñàí - Õ¿íí¿ ã¿ðýí -Õàíëèã 4 ìîíãîë áà ìîíãîë áóñ óãñààíû òºðò óëñ, õàíëèãóóäûí õºãæëèéí - Ñÿúìáè -îâîã, àéìàã ò¿¿õ - Óéãóð óëñ -Ò¿ðýã óëñ -Óéãóð óëñ -Æóæàí Èõ Íèðóí óëñ -Êèäàí óëñ4 Ìîíãîëûí ò¿¿õèéí äóíä ¿å,  Èõ Ìîíãîë óëñ áàéãóóëàãäàõ 6 Ìîíãîëä ôåîäëèçì õºãæèí ýçýíò ¿åèéí íèéãýì ýäèéí çàñàã, óëñ ã¿ðýí áàéãóóëàãäñàí òóõàé òºðèéí íºõöºë  Èõ Ìîíãîë óëñ áàéãóóëàãäñàí íü  ×èíãýñ õààíû äýëõèéí ò¿¿õýíä 13
  • 14. ã¿éöýòãýñýí ¿¿ðýã  Ýçýíò ã¿ðýí áàéãóóëàãäñàí íü  Ýçýíò ã¿ðýí çàäðàõ øàëòãààí5 ×èí óëñûí ¿åèéí Ìîíãîë îðîí  Ìîíãîëä øàðûí øàøèíã îðóóëàõ 4 ò¿¿õýí øàëòãààí  Ìàíæ íàðûí ãàðàë óãøèë, óëñ òºðèéí áîäëîãî  Ìàíæûí çàñàãëàëûí ¿åèéí ìîíãîëûí íèéãýì, ýäèéí çàñàã. Óëñ òºðèéí áàéäàë  Ìàíæûí çàñàãëàëûã ýñýðã¿¿öñýí ìîíãîëûí àðä ò¿ìíèé òýìöëèéí õýëáýð¿¿ä ¿ð äàãàâàð, à÷ õîëáîãäîë6 Áîãä õààíò Ìîíãîë óëñûí ¿åèéí  Áîãä õààíò Ìîíãîë óëñ 4 Ìîíãîë óëñ áàéãóóëàãäñàí íü  Áîãä Æàâçàíäàìáà õóòàãòûí ìîíãîëûí óëñ òºðèéí ò¿¿õýíä ã¿éöýòãýñýí ¿¿ðýã  Áîãä õààíò ìîíãîë óëñûí ãàäààä äîòîîä áîäëîãî  20-ð çóóíû ýõýí ¿åèéí óëñ òºðèéí ñýòãýëãýýíä ãàðñàí ººð÷ëºëò7 1921 îíû Àðäûí àðä÷èëñàí  Õóâüñãàëò íóóö á¿ëýã 4 õóâüñãàë, áàéãóóëàãäñàí íü òýäãýýðèéí á¿òýö, çîðèëãî õóâüñãàëò ¿éë àæèëëàãàà  ÌÀÍ áàéãóóëàãäñàí íü, ãàäààä áîäëîãî  Êîìèíòåðíòýé õîëáîîòîé áîëñîí íü  Èõ õýëìýãä¿¿ëýëò Õóâüñãàëûí øèíæ ÷àíàð,1921-  Õàëõ ãîëûí äàéí 1940 îí  Äýëõèéí 2-ð äàéíä Ìîíãîë îðñîí íü8 1940-1960 îíû ìîíãîëûí íèéãýì  Ìîíãîë óëñ ͯÁ-ä ýëñýí îðñîí 2 ýäèéí çàñàã, óëñ òºðèéí áàéäàë íü  1940,1960 îíû ¿íäñýí õóóëü 14
  • 15. 9 1960-1980 îíû ¿åèéí ìîíãîëûí  Ñîöèàëèñò á¿òýýí áàéãóóëàëòûí 2 íèéãýì ýäèéí çàñàã óëñ òºðèéí ¿åèéí Ìîíãîë îðîí õºãæèë  ÓÀÀÀ-ã õºãæ¿¿ëýõ ýäèéí çàñãèéí òºëºâëºãºº10 1990 îíîîñ õîéøõè Ìîíãîë îðîí  ªºð÷ëºí áàéãóóëàëò Ìîíãîë 2 îðîíä íºëººëñºí íü  Ìîíãîë îðîí òºâëºðñºí òºëºâëºãººò ýäèéí çàñãààñ çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò øèëæñýí íü  Óëñ òºðèéí ººð÷ëºëò, íýã íàìûí ñèñèòåìèéã õàëæ îëîí íàìûí òîãòîëöîîíä øèëæñýí íü Íèéò 32 öàãÁàãøèä òàâèãäàõ øààðäëàãàÌýðãýæëèéí òàëààð:- Ìîíãîëûí ò¿¿õèéí àñóóäëóóä, ¿íäñýí îéëãîëò, àðãà ç¿éí õàíäëàãóóäûã ºíººãèéí áàéãàëüíèéãýì, òàíèí ìýäýõ¿éí ýýäðýýòýé ¿çýãäë¿¿äòýé õîëáîí îð÷èí ¿åèéí îíîë, ïðàêòèêèéíò¿âøèíä òàéëáàðëàõ ìýäëýã, ÷àäâàð, äàäëàãà, ñóäàëãààíû ìàòåðèàëòàé áàéõÇààõ àðãà ç¿é A. Ò¿¿õèéí øèíæëýõ óõààíä òàâèãäàõ ãîë àðãà ç¿é áîëñîí ò¿¿õýí ç¿é òîãòëûí àãóóëãà, àðãà ç¿éã òîäîðõîéëñîí ëåêö óíøèíà. B. Ìîíãîëûí ò¿¿õèéí ñóäàëãààíû ìàòåðèàë, áàðèìò ò¿øèãëýí àñóóäàë äýâø¿¿ëñýí ò¿¿õýí õ¿íèé íàìòàð ñóäëàë, ò¿¿õýí ñóäëàãäàõóóíûã àøèãëàíà. C. Ýíýõ¿¿ õºòºëáºðò çààñàí ýõ çîõèîëóóäûã áèå äààëãàí ñóäëóóëíà. D. Õºòºëáºðò òîìú¸îëñîí ñýäâ¿¿äýýð áèå äààñàí àæèë, èëòãýë áýëòã¿¿ëæ, ñåìèíàð ÿðèëöëàãà áýëòã¿¿ëíý E. Ìîíãîëûí ò¿¿õèéí õè÷ýýëèéí çààõ àðãà ç¿éä ãàð÷ áàéãàà ººð÷ëºëò¿¿äèéã ìýäýð÷ çààõ àðãàäàà øèíý÷ëýë õèéõ, áîëîâñðîíãóé áîëãîõ ýðìýëçýëòýé áàéõ F. Áàãø îþóòíóóäòàé õàìòðàí æèæèã, äóíä á¿ëýã áîëæ áàãààð àæèëëàæ õýâøèõ G. Ìýäýýëýë ò¿ãýýõ áîëîí îðîëöîîíû èäýâõèòýé àðãóóäûí çîõèõ ìýäëýã äàäàëòàé áàéõ.Áóñàä - Ñóðãàëòûí ìàòåðèàë, /ñóðàõ áè÷èã, õîëáîãäîõ íîì çîõèîë, ëåêöèéí òýìäýãëýë,á¿ä¿¿â÷èëñýí òîâ÷, ñåìèíàðûí ñýäýâ/-èéã øèíýëýã õýëáýðýýð áýëòãýõ, òýäãýýðèéã àøèãëàõàðãûã îþóòíóóäàä çààæ ñóðãàõ- Îþóòíóóäàä çîðèóëñàí òîâ÷, òîäîðõîé, ýíãèéí õÿëáàð÷èëñàí ãàðûí àâëàãà áýëòãýõ- Ëåêöýýð îëñîí ìýäëýã, ÷àäâàðûã ¿íýëýõ çîõèñòîé øàëãóóðóóä ñîíãîí àâ÷ îþóòàí íýã á¿ðèéãáîäèòîé ¿íýëýõ 15
  • 16. Биеийн тамир хичээлийн хөтөлбөр1. Хичээлийн нэр: Биеийн тамир2. Индекс: БТ-053. Орох цаг: 32 цаг4. Кредит цаг: 1 кр5. Орох анги: 1-р курсын оюутнуудад орно.Багшид тавигдах шаардлага: Тухайн хичээлийн агуулгыг бүрэн эзэмшсэн МэргэжлийнБиеийн Тамирын дээд сургууль төгссөн, биеийн тамирын багш, дасгалжуулагчмэргэжилтэй зааж буй хичээлийн дасгал хөдөлгөөнийг биеэр үзүүлэх чадварыг эзэмшсэнбайвал зохино.Шаардлага залгамж холбоо: ЕБС биеийн тамирын хичээлийн мэдлэгт тулгуурланзаагдах бөгөөд биеийн тамирын дасгал хөдөлгөнийг тогтмол хийж занших, хөдөлгөөнийхомсдолоос сэргийлэх, эрүүл мэндийн зохих боловсрол мэдлэг дадал хэвшилтэй болгохХичээлийн зорилго хэрэгцээ, ач холбогдолБие бялдарын соѐл боловсрол, хөгжилт чийрэгжилтийн тухай мэдлэг олгох, өвчнийгэмчлэхдээ бус харин эрүүл мэндэд сөрөгөөр нөлөөлж буй хүчин зүйлийг багасгах, эрүүлмэндэд таатай дэмжигч орчин бүрдүүлэх, биеийн тамирын дасгал хөлгөөнийг тогтмолхийж занших, нийгэмд эрүүл чийрэг боловсон хүчин бэлтгэхэд оршино.Багшийн үнэлгээ: Хичээлийн агуулгын дагуу оюутны мэдлэг, чадварыг үнэлэхдээ Ирц: 10 оноо Явц: 20 оноо Шалгалт: 70 оноо Бие даалт: Биеийн тамирын хичээлд орох боломжгүй, эмчийнмагадлагаатай оюутнуудад өвөл, зуны олимп болон орчин үеийн спортын төрлүүдээр биедаалт (Тухай спортын үүсэл хөгжил, дүрэм, тоног төхөөрөмж, талбайн хэмжээ, хувцас,хэрэглэл материал, ач холбогдол) хийлгэж дүгнэнэ. Сэдэвчилсэн төлөвлөгөө Íèéò öàã Áèå¹ Ñýäâèéí íýð Áèå äààëòûí Ëåêö Ñåìèíàð Äàäëàãà àæèë äààëò Биеийн тамирын хичээлийн ач1 холбогдол, гүйлтийн сонгомол 2 öàã дасгал, Нам гарааны техник, гарааны2 2 öàã хөөлт ãàðààíààñ ãàðàõ Шулуунд õóðä àâàõ áàðèàíä3 2 öàã îðîõ, äàéðàëò õèéõ4 Босоо гарааны техник, дундын 2 öàã 16
  • 17. зайн гүйлт Давталттай холимог гүйлт,5 хурд ЗОм * 4 удаа, 40м * 3 2 öàã óäàà Жигд темптэй дундын зайнд6 2 öàã гүйх гүйлт Харайлтын сонгомол дасгал,7 2 öàã уртад хөл нугалаж харайх Бөмбөг залалт, нэг болон хоѐр8 гараар чиглэл өөрчлөн залах 2 öàã Бөмбөг шидэлт, байрнаас хоѐр9 алхамтаас гурван байрнаас 2 öàã шидэх Довтолгооны систем10 2 öàã Хамгаалалтын систем Бөмбөг дээрээс авах,11 дамжуулах 2 öàã Доороос авах, дамжуулах Бөмбөг унаж авах Хажуу тийш,12 2 öàã урагш унаж авах Бөмбөг дээрээс давуулах,13 заасан бүсэд хажуу доороос 2 öàã давуулах Хавсралттай алхамд шилжих,14 2 öàã торонд хаалт тавих Довтолгоо хамгаалалтын15 систем сургалтын тоглолт 2 öàã ñîðèëò àâàõ 17
  • 18. Микро эдийн засаг1. Индекс:МиЭЗ-1042. Хичээлийн нэр: Микро эдийн засаг3. Кредит цаг: 54. Шаардлага залгамж холбоо: Макро эдийн засаг хичээлийн үндсэн суурь болно.5. Хичээлийг судлах аргачилсан заавар: A. Хичээлийн зорилго, хэрэгцээ, ач холбогдол Эдийн засгийн мэргэжлийн ангийн оюутнуудад эдийн засгийн боловсрол эзэмшүүлэхэд гол зорилго нь орших бөгөөд эдийн засгийн мэдлэггүйгээр аж ахуйг эрхлэн хөтлөх, шийдвэр гаргахад нэн хүндрэлтэй учир Микро эдийн засаг хичээлийг судлах зайлшгүй шаардлага тулгарч байгаа юм. Микро эдийн засаг хичээлийг судалснаар эрэлт, нийлүүлэлт, тэдгээрийн харилцан хамаарал хийгээд зах зээлийн төрөл, хэв шинжүүд түүний ангилал ялгаа зэргийг мэдэж өөрийн бизнесийн гараагаа зөв эхлэхэд ихээхэн ач холбогдолтой юм. B. Мэдлэгийн минимум Оюутан Микро эдийн засаг хичээлийг хөтөлбөрийн дагуу эзэмшвэл зохих минумум түвшин нь зайлшгүй мэдвэл зохих зарим нэр томъѐо, тодорхойлолтыг мэдсэн байх явдал юм. C. Эзэмшвэл зохих дадал, чадвар Энэ хичээлийг судалснаар эдийн засгийн онолын мэдцэгийг амьдралд хэрэгжүүлэх дадал чадварыг эзэмших, энэ мэдлэгээ шийдвэр гаргахдаа хэрэглэдэг, судалгааны ажлыг хийх чадварыг эзэмшинэ. Г. Хичээлийн явцад танилцах дадлага D. Оюутны бие даасан ажиллагаа Оюутны бие даах ажлын цаг нь тухайн сэдэв бүр дээр 2 цаг байх ба багшын өгсөн сэдвийн дагуу болон хөтөлбөрөөс гадна эдийн засгийн амьдралд болж буй үйл явцад өөрийн үнэлэлт дүгнэлт өгөх чадварыг эзэмшихэд чиглэгдэх ѐстой. E. Ерөнхий суурь болон мэргэжлийн мэргэшүүлэх, сонгох хичээлүүдийн уялдаа F. Мэдлэг чадварын үнэлгээний аргачилал: 1. Багшийн үнэлгээ - ирц 15 оноо - явц 20 оноо - бие даалт 15 оноо - шалгалт 50 оноо 2. Оюутны өөрийн үнэлгээ G. Ашиглах ном зүй 1. Эдийн засгийн ухаан Р.Оросоо, Бакей 1998 он 2. Микро эдийн засаг Даваадорж, Ганболд 3. Микро эдийн засаг СЭЗДС 4. Экономикс 1,2-р дэвтэр Брю 5. Эдийн засгийн онол П.Жасрай 2002 он 6. Микро эдийн засаг 18
  • 19. 7. Мicroeconomics 8. Мacroeconomics 9. Consumerbehiour 6. Сэдэвчилсэн төлөвлөгөө Нийт цаг Бие ДадлагаД/д Сэдвийн нэр Лекц Сем Дадлага Бие даалтын явцын даалт ажил үнэлгээ 1 Микро эдийн засгийн ухааны 4 2 2 судлах зүйл даалт лага 2 Зах зээл, эрэлт, нийлүүлэлт, үнэ 2 2 2 бүрдэлт 3 Хэрэглэгчийн сонголт 4 2 2 4 Үйлдвэрлэл, бүтээгдэхүүн зардал 8 4 2 5 Ашиг, орлого 4 2 2 Төгс өрсөлдөөний зах зээлийн 6 2 2 2 шинжилгээ 7 Монополь, монопсони зах зээл 4 2 2 8 Олигополь, олигпсонит зах зээл 4 2 2 Монопольшинжийн 9 2 2 өрсөлдөөн10 Тоглоомын онол ба өрсөлдөөний 2 2 2 механизм11 Хөдөлмөрийн нөөцийн зах зээл 2 2 212 Газрын нөөцийн зах зээл 2 2 213 Капиталын зах зээл 2 2 214 Тодорхойгүй байдал ба риск 2 2 215 Ерөнхий тэнцвэрт байдал 2 2 216 Гадаад хүчин зүйлийн нөлөөлөл 2 2 2 Бүгд 48 32 32 19
  • 20. 2-Р УЛИРАЛДМатематик-2 õè÷ýýëèéí хөтөлбөрÕè÷ýýëèéí íýð : “Математик-2”Èíäåêñ : МАТ-151Íèéò öàã : 64 öàã (32ö-ëåêö, 32ö-ñåìèíàð)Êðåäèò : 3кр¯çýõ ñåìåñòð : 1-р курсийн 2–ð ñåìåñòðÀíãè, ìýðãýæèë : НБ-1, СХ-1 àíãèудÇàëãàìæ õîëáîî : Тоон шинжилгээний аргууд, бизнесийн статистик õè÷ýýëèéí ñóóðüáîëíî.¯íýëãýý : Îþóòàí, íèéò ¿íýëãýýíèé 60 õóâèéã õè÷ýýëèéí ÿâöûí èäýâõè,îðîëöîî, áèå äààëòûí àæèë, ÿâöûí øàëãàëò, ø¿¿ëãýýð, õàðèí ¿ëäýõ 40 õóâèéãóëèðëûí øàëãàëòààð öóãëóóëíà. “Математик-2” õè÷ýýëèéã ñóäëàõ õýðýãöýý, øààðäëàãà Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðóóäàä øèíý òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëýõ îíîâ÷òîé àðãûãñîíãîæ àâàõ, ¿éëäâýðëýëèéí ïðîöåññèéí çàãâàð÷ëàë, òóðøèëòûã òºëºâëºõ, òåõíèêèéíàëèâàà øèéäèéí îíîâ÷òîé õóâèëáàðûã ñîíãîõ ÷àäâàð ýçýìøèõýä øààðäàãäàõìàòåìàòèêèéí ìýäëýãèéã ýçýìø¿¿ëýõýä îðøèíî. “Математик-2” õè÷ýýëèéí çîðèëãî,çîðèëò Оюутанд математикийн шинжлэх ухааны онол, арга зүйг судлуулж, логик зүйтогтол дарааллыг ажиглах, түүнийг танин мэдэх дасгал бодлогод ашиглах чадвартөлөвшүүлэх математик загварчлал, эдийн засгийн тооцоо судалгаа хийх, цаашдын үйлажиллагаанд шаардлагатай практик мэдлэгийг олгоно. “Математик-2” õè÷ýýëèéí ñýäýâ÷èëñýí òºëºâëºãºº, öàã õóâààðèëàëò Ëåêö¹ Á¿ëýã Õè÷ýýëèéí ñýäýâ Ñåì Íèéò Олонлог ба олонлогийн элементүүд Олонлогийн онол 2 2 41 Олонлог дээр хийх үйлдлүүд Комбинаторикийн Комбинаторикийн үндсэн зарчим 2 2 42 онол 20
  • 21. Элементар огторгуй, үзэгдэл 2 2 43 Магадлалын үндэс Магадлалын тодорхойлолт, аксиоматик,4 2 2 4 статистик Нөхцөлт магадлал Нөхцөлт магадлал ба5 үл хамаарах Байесийн томъѐо 2 2 4 үзэгдэлүүд Үл хамаарах үзэгдэлүүд Үл хамаарах дараалсан туршилтуудын6 Бернуллын схем дараалал 2 2 4 Бернуллын томъѐо Математик дундаж, түүний чанарууд Санамсаргүй хэмжигдэхүүний Дисперс, түүний чанарууд 2 2 47 тоон үзүүлэлтүүд Зарим тархалтуудын тоон үзүүлэлтүүд Түүврийн аргын статистик тархалт байгуулах, тархалтын функц Математик статистикийн Түүврийн дундаж, дисперс8 2 2 4 элементүүд, тоон үзүүлэлтүүд Тархалтын үл мэдэгдэх параметрүүдийн цэгэн ба завсрын үнэлэлт Шугаман9 програмчлалын Бодлогын тавил тойм жишээнүүд 2 2 4 бодлого10 Шугаман ШПБ бодох график арга, дараалал 2 2 4 програмчлалын бодлого бодох График аргаар бодоход учрах онцгой11 2 2 4 график арга тохиолдолууд12 Тээврийн бодлогын математик загвар 2 2 4 Анхны хуваарилалт хийх диагоналийн13 2 2 4 арга 21
  • 22. Тээврийн бодлогын хамгийн бага14 2 2 4 зардалын арга Тээврийн бодлого15 Тээврийн бодлогын оновчтой шийд16 олох 4 4 8 Íèéò 32 32 64 “Математик-2” õè÷ýýëèéí áèå äààõ àæëûí óäèðäàìæ, ñýäýâ Хамрах хүрээ Гүйцэтгэх Тайлбар хугацаа¹ Á¿ëýã Бие даалтын ñýäýâ Олонлог ба олонлогийн элементүүд Оюутан тус бүр өөрт оногдсон бодлогуудыг Олонлогийн1 Олонлог дээр хийх үйлдлүүд онол бодож хамгаална. Комбинаторики Комбинаторикийн үндсэн зарчим 7-14 хоног йн онол СХ-1а, б2 НБ-1а, б Элементар огторгуй, үзэгдэл3 Магадлалын үндэс Магадлалын тодорхойлолт, аксиоматик, статистик45 Нөхцөлт Нөхцөлт магадлал оногдсон бодлогуудыг магадлал ба үл Оюутан тус бүр өөрт Байесийн томъѐо бодож хамгаална. хамаарах 7-14 хоног үзэгдэлүүд СХ-1а, б НБ-1а, б Үл хамаарах үзэгдэлүүд6 Үл хамаарах дараалсан туршилтуудын Бернуллын схем дараалал Бернуллын томъѐо 22
  • 23. Санамсаргүй Математик дундаж, түүний чанарууд хэмжигдэхүүни7 Дисперс, түүний чанарууд й тоон үзүүлэлтүүд Зарим тархалтуудын тоон үзүүлэлтүүд8 Түүврийн аргын статистик тархалт Математик байгуулах, тархалтын функц статистикийн элементүүд, Түүврийн дундаж, дисперс тоон үзүүлэлтүүд Тархалтын үл мэдэгдэх параметрүүдийн цэгэн ба завсрын үнэлэлт9 Шугаман Оюутан тус бүр өөрт оногдсон бодлогуудыг бодож програмчлалын Бодлогын тавил тойм жишээнүүд бодлого10 Шугаман ШПБ бодох график арга, дараалал програмчлалын11 бодлого бодох График аргаар бодоход учрах онцгой график арга тохиолдолууд хамгаална. 7-14 хоног СХ-1а, б НБ-1а, б12 Тээврийн бодлогын математик загвар13 Анхны хуваарилалт хийх диагоналийн арга14 Тээврийн бодлогын хамгийн бага зардалын арга15 Тээврийн бодлого Тээврийн бодлогын оновчтой шийд олох16 “Математик-2” õè÷ýýëèéí çààõ àðãà ç¿é “Математик-2” õè÷ýýëèéí çààõ àðãà ç¿éä òàâèãäàõ øààðäëàãà Áàãøèä òàâèãäàõ øààðäëàãà Ñóðãàëòûí áîëîìæèò àðãóóä “Математик-2” õè÷ýýëèéí çààõ àðãà ç¿éä òàâèãäàõ øààðäëàãà “Математик-2” õè÷ýýëèéí ñóäëàõ ç¿éë, çîðèëãî, çîðèëòòîé óÿëäàí ýíýõ¿¿ õè÷ýýëèéã çààõ àðãà ç¿éä äàðààõ øààðäëàãà òàâèãäàíà.¯¿íä:  Ýíý õè÷ýýëèéí åðºíõèé çîðèëãî, á¿ëýã, ñýäýâ òóñ á¿ðèéí çîðèëãûã õàíãàõóéö, òóõàéí ñýäâèéíõýý àãóóëãûã áîãèíî 23
  • 24. õóãàöààíä ãàðãàæ èðýõýýð ñóðãàëòûí àðãà õýëáýðèéã ñîíãîí õè÷ýýëýý ÿâóóëàõ  Îþóòàí á¿ð õè÷ýýëä æèãä, èäýâõèòýé îðîëöîõ áîëîìæ, íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëýõ  Õè÷ýýëèéí àãóóëãà íü îíîë, ïðàêòèêò íèéöñýí áàéõ  Îþóòíû ìýäëýã, ÷àäâàðûã áîãèíî õóãàöààíä, áîäèòîé ¿íýëýõ øàëãóóðûã ñýäýâ áîëãîíä òîãòîîõÁàãøèä òàâèãäàõ øààðäëàãàÌýðãýæëèéí õóâüä: Ìàòåìàòèêèéí îíîëûí ºíäºð ìýäëýãòýé, ìàòåìàòèêèéí îíîëûí àëü íýã÷èãëýëýýð ìýðãýøñýí, îíîëûí ìýäëýãýý ïðàêòèêò õýðýãëýõ ÷àäâàðòàé, áóñäàäîéëãóóëàõ áóþó çààõ àðãà ç¿éã ýçýìøñýí, ýðäýì øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû àæëûí çîõèõò¿âøíèé àðãà ç¿éòýé, áàãøèéí ¸ñ ç¿é òºëºâøñºí, áàãøëàõ äóð ñîíèðõîëòîéìýðãýæèëòýí áàéíà.Áîëîâñðîë ñóäëàë, çààõ àðãà ç¿éí õóâüä:  Ëåêö óíøèõ, ñåìèíàð, äàäëàãà áîëîí îþóòíû áèå äààõ àæëûã óäèðäàõäàà õè÷ýýëèéí á¿ëýã, ñýäýâ õîîðîíäûí óÿëäàà õîëáîî, ëîãèê äàðààëëûã îíîâ÷òîé òîãòîîæ, îíîë áà ïðàêòèêèéí õîëáîîã îéëãîìæòîé ãàðãàõ, îþóòíû ñýòãýí áîäîõ, ìýäëýãýý àøèãëàõ ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëýõ àðãà ç¿éã ýçýìøñýí áàéõ  Ñóðãàëòûí òºðºë á¿ðèéí àðãà, õýëáýðèéã õîñëîí àøèãëàõ  Îþóòíû îëæ àâñàí ìýäëýã, ìýäýýëëèéã ýìõýëæ, öýãöòýé áîëãîõîä òóñëàõ ÷àäâàð, ýðìýëçýëòýé áàéõ  Îþóòàí ººðèéí ìýäëýã, ìýäýýëëýý áóñàäòàé õóâààëöàõ, ººðèé㺺 çºâ èëýðõèéëæ, áóñäàäàà îéëãóóëàõ ÷àäâàðòàé áîëîõîä òóñëàõÁóñàä ç¿éëèéí õóâüä:  Ñóðãàëòûí ìàòåðèàëûã øèíýëýã õýëáýðýýð, îéëãîìæòîé áýëòãýõ, òýäãýýðèéã àøèãëàõ àðãûã îþóòíóóäàä çààæ ñóðãàõ  Îþóòíû ìýäëýã, ÷àäâàðûã ¿íýëýõ ¿íýëãýýã îéëãîìæòîé, òîäîðõîé áîëãîæ, òýäýíä õè÷ýýëèéí ýõíýýñ ìýä¿¿ëýõ, îþóòàí á¿ðèéã áîäèòîé ¿íýëýõ  Ñóðãàëòûí ÿâöàä øèíý òåõíèê, òåõíîëîãèéã àøèãëàõ ÷àäâàðòàé áàéõ Ñóðãàëòûí áîëîìæèò àðãóóä“Математик-2” õè÷ýýëèéí ëåêö áîëîí ñåìèíàð õè÷ýýë¿¿äèéã õóâààðûí äàãóó àíãèäîðíî. 24
  • 25.  Ëåêöèéí õýëáýð íü ìýäýýëýë äàìæóóëàõ íýã ñóâàã áîëãîí àøèãëàäàã. ¯éëäëèéí øèíæèëãýý õè÷ýýëèéí óõàãäàõóóíóóä, òýäãýýðèéí õàðèëöàà õîëáîî, ¿íäñýí îéëãîëòûã ëåêöèéí õýëáýðýýð ºã÷, àøèãëàõ ýõ ñóðâàëæ ìàòåðèàëûã çààæ ºãºõºä ëåêöèéí õýëáýð èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé áàéäàã.Ëåêöèéí ÿâöàä òóõàéí ñýäâèéí òàëààðõ ¿ç¿¿ëýí òàíèóëàõ ìàòåðèàëûã ºðãºíººð àøèãëàõ ìºí òåõíèê õýðýãñëèéã õýðýãëýõ íü áîãèíî õóãàöààíä èõ ìýäýýëýë äàìæóóëàõ, ñýäýâèéí àãóóëãûã á¿ðýí ãàðãàõàä à÷ òóñòàé.  Ñåìèíàðûí õýëáýð íü îþóòíóóä îëæ àâñàí ìýäëýãýý áàòàòãàõ ìýäëýãýý õýðýãëýõ ÷àäâàð ýçýìøèõýä èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé áàéäàã. ßëàíãóÿà ëåêöýí äýýð îëæ àâñàí ìýäëýãýý áàòàòãàí áîäëîãî áîäñîíîîð ìýäëýã íü èë¿¿ áàòæèí, ìàðòàëò óäààí áàéõ áîëíî.“Математик-2” õè÷ýýëèéí ¿íýëãýý ¯íýëãýýíèé çîðèëãî“Математик-2” õè÷ýýëèéí çîðèëãîî õýðõýí õàíãàñàí, îþóòíóóä ýíý õè÷ýýëýýð ÿìàðìýäëýã àâ÷, ÷àäâàð ýçýìøñýíèéã áîäèòîéãîîð òîäîðõîéëîõîä ¿íýëãýýíèé çîðèëãîîðøèíî.¯íýëãýýã äàðààõ ç¿éëñýä àøèãëàíà.  Ñóðãàëòûí ¿ð ä¿íä õè÷ýýëèéí çîðèëãî õàíãàãäñàí ýñýõ, ÿìàð ò¿âøèíä õàíãàãäñàí  Áàãø õè÷ýýëèéí àãóóëãûã á¿ðýí ãàðãàæ, ºãºõ ¸ñòîé ìýäëýãèéã ºã÷ ÷àäñàí ýñýõ  Áàãøèéí çààõ áîëîí ìýðãýæëèéí óð ÷àäâàð ÿìàð ò¿âøèíä áàéãààã òîäîðõîéëîõ  Îþóòàí óã õè÷ýýëèéã ÿìàð ò¿âøèíä ýçýìøñýí, äàâòàí ñóðàõ øààðäëàãàòàé ýñýõ  Îþóòíû ñóð÷ áîëîâñðîõ ýðìýëçëèéã èäýâõæ¿¿ëæ ÷àäàæ áóé ýñýõ ¯íýëãýýíèé øàëãóóð Îþóòíûã íèéò 100 îíîîãîîð ä¿ãíýíý. Õè÷ýýëèéí ÿâöàä áàãøààñ 60 îíîîã àâíà. ¯¿íä: Èðö-10 (îþóòàí õè÷ýýëèéí íèéò öàãèéí 70%-ñ áàãàã¿é öàãò ñóóñàí áàéõ øààðäëàãàòàé) Èäýâõ-10(Õè÷ýýë á¿ð äýýð ºãñºí äààëãàâàðûã õýðõýí öàãò íü áàãòààæ, çºâ ã¿éöýä õèéñíýýñ õàìààðíà) Áèå äààëò-20(Ñåìèñòðèéí òóðø 2-4 áèå äààõ àæèë õèéæ öàã òóõàéä øàëãóóëæ õàìãààëàõ) ßâöûí øàëãàëò-20(Ñåìèñòðèéí òóðø íèéò 2-3 óäàà øàëãàëò àâíà) ¯ëäñýí 40 îíîîã óëèðëûí øàëãàëòààð àâíà. 25
  • 26. Англи хэл-2 хичээлийн хөтөлбөр Индекс: АХ-152 Хичээлийн кредит: 3 кр Судлах анги: ЭЗБУС-ийн 1-р анги Судлах улирал: 2-р улирал Хичээлийн зорилго:Англи хэл-II хичээлийг Эдийн Засаг Бизнесийн Удирдлагын Сургуулийн 1-р ангийн 2-р улиралдерөнхий эрдмийн хичээлийн хүрээнд үзэж судлана. Англи хэл -II хичээлийн зорилго нь 1-р улирлынангли хэлний хичээлийн агуулгын түвшинд эзэмшсэн англи хэлний мэдлэгт тулгуурлан анханшатны ерөнхий мэдлэгийг гүнзгийрүүлэн ахисан түвшний үгийн санг эзэмшүүлэх, хэл зүйндүрмийн мэдлэгээ өргөн хэрэглээнд хэрэглэж сургах, сонсох, унших, бичих, ярих чадвар олгох явдалбайна. Зорилт:  Зөв дуудлагаар алдаагүй уншиж, зөв бичих дадлыг гүнзгийрүүлэн олгох  Өгүүлбэрийн бүтэц болон хэл зүйн дунд шатны үндсэн дүрмүүд болон үйл үгийн идэвхтэй, идэвхгүй цагийн хэлбэрийг хэрэглэх чадвар эзэмшүүлэх  Өөрийнхөө бодол санааг илүү нийлмэл бүтэцтэй дэлгэрэнгүй өгүүлбэрээр илэрхийлэх болон бичих чадвар олгох  Богино хэмжээний үлгэр, эх зохиолыг англи хэл дээр унших, орчуулгын анхан шатны чадварыг эзэмшүүлэх  10 минутын хугацаанд сонсгосон тестийг зөв бичих, ойлгох  Англи хэлний өргөн хэрэглээний үг хэллэгт суралцаж, үг хэллэгийг ашиглан зөв оновчтой өгүүлбэр зохиох, харилцан яриаг ойлгох, энгийн сэдвээр зохион ярьж, бичиж чаддаг болгох /монолог 50-80 үгтэй, диалог 80-100үгтэй/  Багшийн өгсөн сэдвээр 10 минутын илтгэл бэлтгэж ярих, бусдын яриаг сонсож асуулт тавьж сургах Залгамж холбоо:Англи хэл-2 хичээл Англи хэл-1 хичээлийн агуулгаар эзэмшсэн мэдлэг, чадвар, дадалд тулгуурлахбөгөөд Англи хэл-3 хичээлийн өмнөх хичээл байна. Хичээлийн хэлбэр: Дадлага Ноогдох цаг : 96 цаг Сэдвийн дэлгэрэнгүй агуулгаАнгли хэл-II хичээлийн агуулгын дагуу өөрсдийн амьдарч буй орчин, түүнд гарч буй сайн муу тал,хүндрэл бэрхшээл /нийтийн тээвэр, агаарын бохирдол... г.м/-ийн талаар санаа бодлоо илэрхийлэх,аялалаар яваа хүмүүст зөвлөгөө өгөх, аялалын төлөвлөгөө гаргах, бусдын талаар гомдол гаргах,тэдэнд хүсэлт, шаардлага тавих, бусдын тавьсан хүсэлт, шаардлагыг хүлээн авах, татгалзах,сүүлийн үеийн техник технологийн дэвшилтэт бүтээгдэхүүнийг танилцуулах, уншсан ном зохиол,үзсэн киноныхоо талаар ярих, дэлхий нийтийн өв соѐлын тухай сэдвүүдийн агуулгыг нэмэндэлгэрүүлэн үзэж судлана.Англи хэл-2 хичээлийн агуулга нь New Interchange-2 номын агуулгын хүрээнд байх бөгөөд хичээл нь“a time to remember, Let‟s celebrate, back to the future, A terrific book but a terrible movie” гэх мэт дэд 26
  • 27. сэдвүүдэд хуваагдана.Мөн англи хэлний хэл зүйн хичээлээр англи хэлний дүрмийн ахисан шатны мэдлэг эзэмшинэ.Үүнд англи хэлний идэвхитэй ба идэвхигүй цаг, баймж үйл үгс, угтвар үгс, хэлц үг, үгсийн аймаг,нөхцөлт өгүүлбэрийн бүтэц гэх мэт байх бөгөөд хичээлээр эзэмшсэн мэдлэгт тулгуурлан ахисаншатны түвшинд уншиж, бичих, сонсох, ярих чадвартай болно.Англи хэл-2 хичээлийн сэдэвчилсэн төлөвлөгөө: New Interchange 2WEEK SUBJECT HOURI WEEK Unit 1. A time to remember 2h Grammar. “Used to”, Reading, “Joan Chen” 2h Unit 2. Caught in the rush, Compound nouns 2hII WEEK Grammar. Adverbs of quantity, Writing “Transportation” 2h Indirect questions, Reading „Stuck in an Airport‟ 2h Review lesson 2hIII WEEK Unit 3. Time for a change. Vocabulary. Houses and apartment 2h Grammar. Evaluation and comparisons 2h Reading. Dreams come true 2hIV WEEK Unit 4. I‟ve never heard of that. Favorite ethnic dishes 2h Grammar. Past simple and present perfect 2h Cooking methods writing and reading 2hV WEEK Test 1. /Units 1-4/ 2h Unit 5. Going places 2h Grammar. Modals with necessity and suggestion 2hVI WEEK „Tourist tips‟ writing and Reading 2h Unit 6. Sure. No problem. 2h Apologies. Requests with modals 2hVII WEEK Unit 7. What‟s this for? Science and technology 2h Grammar. Infinitive and gerund 2h Free advice /instructions/ 2hVIII WEEK Unit 8. Let‟s celebrate. Holidays and festivals 2h Grammar. Relative and adverbial clauses 2h Review of Units 5-8 2hIX WEEK Test 2. /Units 5-8/ 2h Unit 9. Back to the future 2h Grammar. Conditional sentences 2hX WEEK Consequences, Reading „Are you in love?‟ 2h Unit 10. I don‟t like working on weekends 2h Personality traits Role play / Job hunting/ 2hXI WEEK Grammar. Clauses with because 2h Unit 11. It‟s really worth seeing. 2h Grammar. Passive. 2hXII WEEK Review lesson of passive 2h Unit 12. It‟s been a long time! 2h Grammar. Past Continuous and Present perfect Continuous 2hXIII WEEK Review of Units 9-12 2h Test 3 Units /9-12/ 2h 27
  • 28. Unit 13. A terrific book, but a terrible movie 2hXIV WEEK Grammar participles and adjectives 2h Writing and reading “Star Wars” 2h Unit 14. So that‟s what it means! 2hXV WEEK Emotions, Permission, obligation and prohibition 2h Unit 15. What would you do? 2h Grammar. Past modals 2hXVI WEEK Unit 16. What‟s your excuse? 2h Grammar. Reported speech 2h Test 4 Units /12-16/ 2hЭзэмшвэл зохих мэдлэг, чадвар, дадалМэдлэг:  Үйл үгийн одоо, өнгөрсөн , ирээдүй цагийн хувилбарууд, асуух үгтэй асуулт, англи хэлний үгсийн аймгийн тухай ерөнхий ойлголт, үгийн нэгээс дээш утга илэрхийлэх байдал, туслах үйл үгийн хэрэглээ, англи хэлний хоршоо үг буюу /collocation /  Too хэмжээ заасан үгс, угтвар үг, аливаа зүйлийн хоорондын харьцуулалт, тэмдэг нэрийн харьцуулсан ба давуу зэрэг, англи хэлний холбоос үгс, баймж үйл үг тэдгээрийн хэрэглээ  Цаг заасан болон нөхцөл заасан гишүүн өгүүлбэрүүд, тэдгээрийн хавсарсан нийлмэл өгүүлбэрт гүйцэтгэх үүрэг  Англи хэлний идэвхгүй хэв, үйлдэгдэх өгүүлбэрүүд, Perfect цагийн хэлбэрүүд, дамжуулсан үг, өгүүлбэрийн тухай ерөнхий ойлголтуудыг олгож эдгээр мэдлэгийн хүрээнд дараагийн шатны англи хэлийг судлах мэдлэгийг эзэмшүүлнэ.Чадвар:  Өөрсдийн амьдарч буй орчин, түүнд гарч буй сайн муу тал, хүндрэл бэрхшээл /нийтийн тээвэр, агаарын бохирдол... г.м/-ийн талаар санаа бодлоо илэрхийлэх  Англи, Америкийн амьдралын хэв маяг, зан заншлын өвөрмөц байдал болон англи, америкийн соѐлтой танилцах, монголын амьдралын хэв маягтай харьцуулах  Бусад орны болон хотуудын соѐл, зан заншилтай танилцах, газар нутаг, хүн ам, төрийн байгууламж зэрэг нарийн мэдээлэл цуглуулах, тэдгээрийг харьцуулан аялалаар явах төлөвлөгөө гарган санал бодлоо солилцох  Англи хэлэнд өдөр тутам өндөр давтамжтайгаар хэрэглэгддэг үгс, хэлц үгстэй танилцан хэрэглэж сурах  Ажил мэргэжил, бусдын ажил эрхлэх чадвар чадамж, хувийн зан чанар, онцлог зэргийг болон тэдний өнгөрсөн амьдралын туршлага зэргийн талаар түгээмэл үг хэллэгийг хэрэглэж ярих, бичих чадвар эзэмшүүлэхДадал:  Дээрхи мэдлэг, чадварын хүрээнд олж авсан мэдлэгээ бүтээлчээр байнга, ямар ч тохиолдолд ашиглах, хэрэглэх дадалтай болгох  Олж авсан мэдлэгийн хүрээнд чадварыг нь дадал болгох зорилтыг ханган ажиллаа төдийгүй баймж үг, хэлц үг болон бусад үг хэллэгийг хэлэхүйн төрөлд зөв хэрэглэх дадал суулгана.  Эзэмшсэн сэдвүүдийн дагуу шинэ мэдээ мэдээллийг интернет болон бусад холбогдох ном зохиолоос олж авах, зөв хэрэглэж сурах дадал суулгана. 28
  • 29. Үгийн сангийн нөөц:Англи хэл-2 хичээлийн агуулгын хүрээнд оюутан 800-с доошгүй үгийн сантай болох ба үүнээсидэвхтэй хэрэглэгдэх үг 600-аас доошгүй байна.Агуулга хэрэгжүүлэх арга зам:Англи хэл -II хичээлийн дээрхи агуулга болон мэдлэг, чадвар, дадлыг олгохдоо дадлагын хичээлхэлбэрээр хэрэгжүүлнэ.Дадлагын хичээл нь багшийн удирдлаган доор оюутны ярих, сонсох, бичих, унших чадварыг цогцоорнь хөгжүүлэх, тэдний танин мэдэхүйн үйл ажиллагааг зөв чиглүүлсэн идэвхтэй сургалтуудын аргуудболон орчин үеийн сургалтын дэвшилтэт арга барилтай, анги зохион байгуулалтын олон аргахэлбэрийг ашигласан дадлагын хичээл хэлбэртэй байна.Мөн багш сургалтын бусад идэвхтэй аргыг хичээлдээ бүтээлчээр ашиглаж болно.Үүнд:  Insert -ийн арга  Марафон бичлэгийн арга  Багаар хамтран ажиллах  Асуудал шийдвэрлэх аргууд  Үзүүлэн таниулах арга  Харилцан ярилцлагын арга  KWL - / Know, Want, Learn / арга  Эх бичиг буюу / Text / дээр ажиллах арга гэх мэтАнгли хэл - II хичээлээр оюутны бие даан гүйцэтгэх ажлын төлөвлөгөө:Оюутны бие даалтын ажил 14 хоногт нэг удаа байх бөгөөд бие даалт тус бүр 25 оноо байна. Биедаалтын ажил унших, ярих, товчлол хийх, зохион бичих, багаар ажиллах, цээжлэх гэх мэт олонхэлбэртэй байна. № Сэдэв Хугацаа Хэлбэр Аргачлал Үнэлгээний Тайлбар хэлбэр 1 Монгол улсын 1-2 дахь Яриа Оюутан бие 25 хүртэлх Шинэ үгийн нийтийн тээвэр долоо даан сэдвийг оноо хэрэглээ-10 оноо /"Public хоног бэлтгэж ярих Ярих чадвар 10 transportation in оноо Mongolia" Нэмэлт асуулт 5 оноо 2 Хоол хийх 3-4 дэхь Зохион Мэргэжлийн 25 хүртэлх Үгийн сан 5 оноо тухай долоо бичих үг хэллэгийг оноо Найруулга зүй 5 /Making хоног хэрэглэн оноо food өөрийн санааг Өөрийн оновчтой зөв илэрхийлэх гэсэн илэрхийлэх санаа 5 оноо Хэл зүйн мэдлэгийн байдал 10 оноо 3 Дэлхийн 5-6 дахь Цээжлэх, Багийн гишүүн 25 хүртэлх Хүн бүрийн гайхамшигт долоо илтгэх бүр тухайн оноо илтгэсэн байдалд 29
  • 30. түүхийн хоног Багаар сэдвээр үндэслэн үнэлгээг газрууд ажиллах 5 танилцуулга өгнө /Amazing хүртэлх бэлтгэсэн байх places of the гишүүнтэй world / Great байх wall of China, Taj Mahal, Brazilian carnivals etc/ 4 Шинэ 7-8 дахь Багаар Багийн гишүүн 25 хүртэлх Хүн бүрийн технологи долоо ажиллах 5 бүр тухайн оноо илтгэсэн байдалд /Technology хоног хүртэлх сэдвээр үндэслэн үнэлгээг гишүүнтэй танилцуулга өгнө байх бэлтгэсэн байх 5 Үгийн сан 9-10 дахь Бие даах Өмнө үзсэн 25 хүртэлх Үгийн сан 25 оноо /Approaches to долоо сэдвээр оноо vocabulary хоног бэлтгэсэн байх Learning from units 1-5 6 Биеийн хэл 11-12 Бичих, ярих Оюутан бие 25 хүртэлх Хэл зүйн дүрмийн /Body language дахь даан мэдээлэл оноо мэдлэг 10 оноо долоо илтгэлээ Ярих чадвар 15 хоног бэлтгэсэн байх оноо 7 Дэлхийн хамгийн 13-14 Ярих, илтгэх Багийн гишүүн 25 хүртэлх Хүн бүрийн баян чинээлэг дэхь бүр өөрийн оноо илтгэсэн байдалд хүмүүсийн долоо илтгэлээ үндэслэн үнэлгээг амьдрал, замнал хоног бэлтгэж, өгнө /The richest man in эзэмшсэн байх the world 8 Англи хэл дээр 15-16 Ярих, Энэ бие 25 хүртэлх Шинэ үг уран зохиолын дахь жүжигчлэх даалтын ажлыг оноо хэллэгийг ном унших / To долоо ганцаарчлан цээжилсэн байдал read a book and хоног болон багд болон бэлтгэл talk about it хуваагдан байдал 25 оноо хийж гүйцэтгэж болно.Үнэлгээний хэлбэр:Англи хэл-2 хичээлийн явцад багш суралцагсдын мэдлэгийг тасралтгүйгээр жигд үнэлнэ. Багш 4удаа явцын болон сэдвийн шалгалт авч, 4 бүлэг хичээл бүрд дүгнэлт хичээл хийж, 14 хоногт нэг удааоюутны бие даан гүйцэтгэх ажил өгсөн байна. Тухайн хичээлээр оюутны мэдлэг, чадвар, дадлыгүнэлэх үнэлгээ нь: • Улирлын турш танхимд хичээлэсэн ирц -20 • Хичээлийн идэвхи оролцоо, явцын шалгалт-20 • Танхимаас гадуур бие даан гүйцэтгэх ажил-30 • Улирлын эцсийн батлах шалгалт - 30гэсэн шалгуураар нийтдээ 100 оноогоор оюутны мэдлэгийг үнэлнэ. 30
  • 31. Багш оюутныг улирлын шалгалтаар үнэлсэн оноогоо тоо болон үсгэн тэмдэглээгээр шалгалтынхуудас, оюутны сурлагын дэвтэрт бичиж гарын үсгээр баталгаажуулна.Багшид тавигдах шаардлага:Англи хэл-2 хичээл заах багш нь англи хэлний багш мэргэжилтэй, магистраас дээш мэргэжлийнзэрэгтэй, дадлага туршлага сайтай, багшлах дур сонирхолтой байхаас гадна хууль зүйн салбарынхүрээнд тодорхой хэмжээний мэдлэг, туршлагатай байна.Багш өөрийн мэдлэг чадвараа сайжруулах хүсэл эрмэлзэлтэй байх, мэргэжлийн хувьд өсөхтэмүүлэлтэй байна. Мөн бие даан суралцаж, мэдлэг эзэмших арга барилыг төгс эзэмшсэн байхзэрэг багшийн мэргэжилд тавигдах бүх нөхцөл шаардлагыг хангаж байх ѐстой. 31
  • 32. Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãè, ìýäýýëëèéí ñèñòåì õè÷ýýëèéí хөтөлбөрÕè÷ýýëèéí íýð: Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãè, ìýäýýëëèéí ñèñòåìÕè÷ýýëèéí èíäåêñ: МТМС-2007 õîíîãò õè÷ýýëëýõ öàã: 1/2/0 Á¿ãä öàã: 80(16 öàã ëåêö 64 ñåìèíàð)Õè÷ýýë çààõ àíãè, êóðñ: Ãàäààä õýëíèé àíãèóä, Ýдèéí çàñãèéí àíãèóä, Хуулийн ангиудªìíºõ õîëáîî: ÅÁÑ-èéí ìýäýýëýë ç¿éí õè÷ýýëèéí ìýäëýãòýé áàéíà  Õè÷ýýëèéí çîðèëãî, çîðèëò: Ýíý õè÷ýýëèéí çîðèëãî çîðèëò íü êîìïüþòåðèéí á¿òýö, çîõèîí áàéãóóëàëò, õ¿÷èí ÷àäëûãñîíãîæ ÷àääàã, ñóðàõ õºäºëìºð, ñóäàëãàà øèíæèëãýý, öààøäàà àæèëëàõäàà êîìïüþòåð,¿éëäëèéí ñèñòåì, õýðýãëýýíèé ïðîãðàìóóä, ñ¿ëæýý àøèãëàí áè÷èã áàðèìò, çóðãàí áîëîíõ¿ñíýãòýí ìýäýýëýë áîëîâñðóóëàõ, ãðàôèê áàéãóóëàõ, èëòãýë, òàõèëöóóëãà, ðåêëàì, ¿ç¿¿ëýíõèéõ, õýâëýëèéí ýõ áýëòãýõ ìýäëýã ÷àäâàðòàé ººðò õýðýãöýýòýé ìýäýýëëèéã îëæ òàòàí àâ÷ñóðàõ, ººðèéí ñàëáàðûí õóâüä àøèãëàæ áàéãàà ñ¿¿ëèéí ¿åèéí áîëîí øèíýýð àð÷ áóéïðîãðàìóóäûã áèå äààí ñóðàõ ÷àäâàðòàé áîëãîõîä îðøèíî.  Îþóòàíä îëãîõ ìýäëýã:¯éëäëèéí ñèñòåì, èíòåðíýò áà ñ¿ëæýý, òºðºë á¿ðèéí õýðýãëýýíèé ïðîãðàìóóä.  Ñóðàëöàã÷äàä îëãîõ ÷àäâàð äàäàë: Ñ¿¿ëèéí ¿åèéí ïðîãðàìóóäûã áèå äààí ñóäàëäàã, õýðýãëýýíèé ïðîãðàìóóäûã àøèãëàíòºðºë á¿ðèéí áàðèìò: òåñò, çóðàã, õ¿ñíýãòýí ìýäýýëýë áîëîâñðóóëàõ, ãðàôèê áàéãóóëàõ,õýâëýëèéí ýõ áýëòãýõ, èëòãýë, ¿ç¿¿ëýí òàíèëöóóëãûã êîìïüþòåð äýýð áýëòãýæ ñóðàõ÷àäâàðòàé áîëñîí áàéõààñ ãàäíà õóðäàí áè÷èõ, WINDOWS ¿éëäëèéí ñèñòåìèéí îð÷èíä÷ºëººòýé àæèëëàõ äàäëàãàòàé áîëñîí áàéíà.  Ñóðàëöàã÷äûí òºëºâøèõ õàíäëàãà: Äýýðõè ïðîãðàìóóäûã àìüäðàë ïðàêòèêò ºðãºí àøèãëàæ ÷àääàã ìýäëýã ÷àäâàð,ìýäýýëëèéí ýðèí çóóíû øààðäëàãà õàíãàõ õàíäëàãûã òºëºâø¿¿ëíý.  Ñóðãàëòûí îð÷èí: Ýíý õè÷ýýëèéã õýâèéí õýìæýýíä ÿâóóëàõàä äàðààõ òîíîã òºõººðºìæ øààðäàãäàíà. ¯¿íä:  Pentium IV äýýø õ¿÷èí ÷àäàë á¿õèé êîìïüþòåðóóä ( õè÷ýýëèéí ¿åä 2-îîñ õýòðýõã¿é ñóðàëöàã÷ 1 êîìïüþòåð ýçýìøèæ áàéõààð)  Windows XP ò¿¿íýýñ äýýø õóâèëáàð Windows-ûí õóâèëáàðóóä  Microsoft office 2003 ò¿¿ãýýñ äýýø Microsoft office- í õóâèëáàðóóä  LAN сүлжээнд холбогдсон Интернет бүхий компьютеруудÌýäýýëëèéí òåõíîëîãè, ìýäýýëëèéí ñèñòåì õè÷ýýëèéí ñýäýâ÷èëñýí òºëºâëºãºº, öàã õóâèàðëàëò 32
  • 33. /16ö ëåêö 64ö-ñåìèíàð/ Çààõ Á¿ëýã ñýäýâ№ Õè÷ýýëèéã àãóóëãà öàã Êîìïüþòåðûí ¿¿ñýë õºãæèë, ò¿¿õ, Åðºíõèé á¿òýö, çîõèîí áàéãóóëàëò 2 Êîìïüþòåð ûí á¿òýö Êîìïüþòåðûí òåõíèê õàíãàìæ ò¿¿íèé á¿òýö,çîõèîí áàéãóóëàëò 21 Êîìïüþòåðûí ïðîãðàì õàíãàìæ ò¿¿íèé á¿òýö 2 Keyboard-ûí õîñîëñîí áîëîí ãóðâàëñàí òîâ÷ëóóðûí ¿¿ðýã 2 Êîìïüþòåðûã çºâ àñààõ áîëîí óíòðààõ ¯éëäëèéí ñèñòåìèéí òóõàé / Ms-DOS, NC, Windows....../ 2 ¯ëéäëèéí Ms-DOS ¿éëäëèéí ñèñòåìèéí òóõàé /ãàäààä äîòîîä êîìàíäóóä / 2 ñèñòåì2 Êîìàíäûí õýðýãëýý, DOS-н орчинд файл, катологи үүсгэх нэрийг нь өөрчилөх, 2 хуулах Íîðòîí êîìàíäûí òóõàé ò¿¿íèé õýðýãëýý, 2 Windows ¿éëäëèéí ñèñòåì ò¿¿íèé ýëåìåíò¿¿ä 2 ¿/ ñèñòåì Windows3 Öîíõ, öîíõòîé àæèëëàõ, катологи, файлтай àæèëëàõ тэдгээрийг цэгцлэх 2 Êîìïüþòåðèéí ñèñòåìèéí òîõèðóóëãûã ººð÷ëºõ (Control Panel) 2 Control panel äîòîðõ òîõèðóóëãûí командуудтай ажиллах 2 Ms-Office 2007 түүний тухай, MS-Word 2007 ïðîãðàì 2 MS-Word 2007 ïðîãðàìмèéí çàðèì öýñ ( Home ) òýäãýýðèéí êîìàíäóóäûí 2 ¿¿ðýã MS-Word ïðîãðàì (Insert, Page layout) öýñ òýäãýýðèéí êîìàíäóóäûí ¿¿ðýã 2 Ïàðàãðàô, түүнийг ôîðìàòëàõ ( хэлбэр оруулах, дугаарлах, тоочих тэмдэглэгээ 24 хийх) Хуудсанд хөл, толгой, хуудасны дугаарлалт оруулах 2 Insert цэсний тусламжтай оруулж ирэх зураг, дүрс түүний шинж чанар 2 Word Art, Drop cap, Change case, Hyperlink –тэй ажиллах 2 Математик, физикийн томъѐо, тусгай тэмдэгтүүдийг бичих 2 Хүснэгт байгуулах, хүснэгттэй ажиллах 2 График байгуулах, Design, Format цэснүүд 2 MS-Excel 2007 ïðîãðàìм, ºãºãäºëòýé àæèëëàõ 2 MS-Excel ïðîãðàì Àæëûí òàëáàðûã Ôîðìàòëàõ (Format Cels…) 2 Home, Insert цэснүүд, н¿äèéã ôîðìàòëàõ 25 Page Layout, Formulas цэснүүд 2 Ôóíêö, тîìú¸îòîé àæèëëàõ 2 Эдийн засагт хэрэглэдэг бодлогууд тэдгээрийг бодох 2 Ãðàôèê áà äèàãðàì áàéãóóëàõ 2 MS- Power 2007 point ïðîãðàìòàé àæèëëàõ, Слайд түүний тухай бүтэц 2 Power point Home, Insert, Design цэснүүд 26 Slied show öýñíèé êîìàíäóóä, Hyperlink àøèãëàõ 2 Text animation хийх 2 Slide animation хийх 2 33
  • 34. Вирус гэж юу болох, түүний үүсэл, хөгжил 2 7 Вирус Вируснээс хэрхэн хамгаалах, вирусны эсрэг программ хангамж 2 Êîìïüþòåðèéí ñ¿ëæýý, Èíòýðíýò ò¿¿íèé õºãæèë, âýá õóóäàñ ò¿¿íèé õàÿã 2 Internet 8 Ìýäýýëëèéã õàéõ, õàäãàëàõ, õýâëýõ 2 È-ìýéë õàÿã íýýõ, çàõèäàë èëãýýõ, õ¿ëýýí àâàõ, ôàéë õàâñàðãàõ áóñàä õýðýãëýý 2 Øèëìýë âýá õóóäàñíû æàãñààëò, èíòýðíýòèéí ÿðèà áóñàä õýðýãëýý 2 Áèå äààõ àæëûí óäèðäàìæ: Áèå äààõ àæëûí çîðèëãî àãóóëãà: Îþóòàíû áèå äààí àæèëëàõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëàõ òóõàéí õè÷ýýëýýð ñåìèíàð áîëîí ëàáðàòîðûí àæèëëààð îëæ àâñàí ìýäëýãèéã áàòàòãàõ, áèå äààæ àæèëëàæ ñóðàõàä ÷èãëýãäýíý. Áèå äààõ àæëûã ã¿éöýòãýõ æóðàì: Îþóòàí áàãøèéí ºãñºí ñýäâèéí äàãóó áèå äààõ àæëûã êîìïüþòåð áîëîí ðåôðàò õýëáýðýýð õèéæ ã¿éöýòãýíý. ªãñºí áèå äààõ àæëûã êîìïüþòåð äýýð õèéæ ã¿éöýòãýõ ÷àäâàðòàé áîëñîí áàéíà. Áèå äààõ àæëûã ¿íýëýõ æóðàì: Áèå äààõ àæëûã òîãòîîñîí õóãàöààíä äààëãàâðóóäûã áèå÷ëýí õèéæ ¿ç¿¿ëýõ áîëîí ðåôðàò õýëáýðýýð õèéæ áàéãàà òîõèîëäîëä àíãèéí îþóòíóóäàä òààëàãíàæ õàìãààëàõ æóðìààð øàëíóóëæ ä¿ãí¿¿ëíý. Áèå äààõ àæëûã øàëãóóëàõ õóãàöàà, îíîî õóãàöàà ÿéöýòãý Åðºíõè é ñýäýâ№ Áèå äààõ àæëûí äýä ñýäýâ Îíîî õ õýëáýð Êîìïüþòåðèéí á¿òýö, çîõèîí áàéãóóëàëò Windows ¿éëäëèéí ñèñòåì ò¿¿íèé ýëåìåíò¿¿ä Windows ¿/ ñèñòåì Öîíõ, öîíõòîé àæèëëàõ, äèñê, äèñêòýé àæèëëàõ Êîìïüþòåðèéí ñèñòåìèéí òîõèðóóëãûã ººð÷ëºõ (Control Panel)1 ðåôðàò 5 II-V Windows ¿éëäëèéí ñèñòåì¿¿ä äýýð харицуулалт õèéõ Õàâòàñ, õàâòàñòàé àæèëëàõ, õàâòàñíû çîõèîí áàéãóóëàëò DOS- îð÷èíä àæèëëàõ Õîñîëñîí áîëîí ãóðâàëñàí òîâ÷ëóóðóóäûí ¿¿ðýã, (¿ç¿¿ëýí 34
  • 35. áýëòãýõ) MS-Word ïðîãðàì, ºãºãäºëòýé àæèëëàõ MS-Word ïðîãðàìèéí çàðèì öýñ ( File, Edit, View, Insert ) òýäãýýðèéí êîìàíäóóäûí ¿¿ðýã (Format, Tools, Table, Window, Help) öýñ òýäãýýðèéí MS-Word ïðîãðàì êîìàíäóóäûí ¿¿ðýã Êîìïüþ MS-Word ïðîãðàì äýýð íýðèéí õóóäàñ áèå äààëòûí í¿¿ðíèé ýõ V-2 òåð äýýð 5 áýëãýõ VIII õèéíý Ïàðàãðàôûã ôîðìàòëàõ Îáúåêòýé àæèëëàõ, çóðàã äèàãðàìûí ýõ áýëòãýõ Õ¿ñíýãòòýé àæèëëàõ, õ¿ñíýãòýíä áàðèìòûí ýõ áýëòãýõ Áàðèìòûã áîëîâñðóóëàõ áà õýâëýõ MS-Excel ïðîãðàì, ºãºãäºëòýé àæèëëàõ Àæëûí òàëáàðûã Ôîðìàòëàõ Í¿äèéã ôîðìàòëàõ MS-Excel ïðîãðàì Òîìú¸îòîé àæèëëàõ Êîìïüþ VIII òåð äýýð 5 Ôóíêöòýé àæèëëàõ -XII õèéíý Ãðàôèê áà äèàãðàì áàéãóóëàõ ªãºãäºëèéí ñàíòàé àæèëëàõ Áàðèìòûã áîëîâñðóóëàõ áà õýâëýõ MS- Power point ïðîãðàìòàé àæèëëàõ MS- Power point ïðîãðàì MS-Power point ïðîãðàì äýýð ñëàéäûí ýõèéã áýëòãýõ Slied show öýñíèé êîìàíäóóä, Hyperlink àøèãëàõ Êîìïüþ XII-4 Õýâëýëèéí ýõ áýëòãýõ òåð äýýð 5 XIV õèéíý Òåõòèéã ôîðìàòëàõ Îáúåêòûã ôîðìàòëàõ, Îáúåêòûã ìàñêëàõ Adobe table 3.0 õ¿ñíýãòòýé àæèëëàõ 35
  • 36. Õýâëýëèéí ýõèéã ýêñïîðòëîõ Áàðèìòûã áîëîâñðóóëàõ õýâëýõ Êîìïüþòåðèéí ñ¿ëæýý, Èíòýðíýò ò¿¿íèé õºãæèë, âýá õóóäàñ ò¿¿íèé õàÿã Ìýäýýëëèéã õàéõ, õàäãàëàõ, õýâëýõ Êîìïüþ Ïîãðàì Internet XV-5 È-ìýéë õàÿã íýýõ, çàõèäàë èëãýýõ, õ¿ëýýí àâàõ, ôàéë õàâñàðãàõ òåð äýýð 5 XVI áóñàä õýðýãëýý õèéíý Øèëìýë âýá õóóäàñíû æàãñààëò, èíòýðíýòèéí ÿðèà áóñàä õýðýãëýý Ñàíàìæ: õóãàöàà õýòýðñýí òîõèîëäîëä áèå äààëòûã ã¿éöýòãýñýíä òîîöîõã¿é Áàãøèä òàâèãäàõ øààðäëàãà Ìýðãýæëèéí õóâüä: Êîìïüþòåðûí òàëààð ºíäºð ìýäëýãòýé , êîìïüþòåðûí ïðîãðàì ýñâýë òåõíèê õàíãàìæààð àëü íýã ÷èãëýëýýð ìýðãýøñýí, îíîëûí ìýäëýãýý ïðàêòèêò õýðýãëýõ ÷àäâàðòàé, áóñäàä îéëãóóëàõ áóþó çààõ àðãà ç¿éã ýçýìøñýí, ýðäýì øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû àæëûã çîõèõ ò¿âøíèé àðãà ç¿éòýé, áàãøèéí ¸ñ ç¿éã òºëºâøñºí, áàãøëàõ äóð ñîíèðõîëòîé ìýðãýæèëòýí áàéíà. Áîëîâñðîë ñóäëàë, çààõ àðãà ç¿éí õóâüä: Ëåêö óíøèõ, ñåìèíàð äàäëàãà áîëîí îþóòíû áèå äààõ àæëûã óäèðäàõäàà õè÷ýýëèéí á¿ëýã, ñýäýâ õîîðîíäûí õîëáîî, ëîêèã äàðààëëûã îíîâ÷òîé òîãòîîæ, îíîë áà ïðàêòèêèéí õîëáîîã îéëãîìæòîé ãàðãàõ, îþóòíû ñýòãýí áîäîõ, ìýäëýãýý àøèãëàõ ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëýõ àðãà ç¿éã ýçýìøñýí áàéõ  Ñóðãàëòûí òºðºë á¿ðèéí àðãà, õýëáýðèéã õîñëîí àøèãëàõ  Îþóòíû îëæ àâñàí ìýäëýã, ìýäýýëëèéã ýìõýëæ, öýãöòýé áîëãîõîä òóñëàõ ÷àäâàð, ýðìýëçýëòýé áàéõ  Îþóòàí ººðèéí ìýäëýã, ìýäýýëëýý áóñàäòàé õóâààëöàõ, ººðèé㺺 çºâ èëýðõèéëæ, áóñäàäàà îéëãóóëàõ ÷àäâàðòàé áîëîõîä òóñëàõ Áóñàä ç¿éëèéí õóâüä:  Ñóðãàëòûí ìàòåðèàëûã øèíýëýã õýëáýðýýð, îéëãîìæòîé áýëòãýõ, òýäãýýðèéã àøèãëàõ àðãûã îþóòíóóäàä çààæ ñóðãàõ 36
  • 37.  Îþóòíû ìýäëýã, ÷àäâàðûã ¿íýëýõ ¿íýëãýýã îéëãîìæòîé, òîäîðõîé áîëãîæ, òýäýíä õè÷ýýëèéã ýõíýýñ ìýä¿¿ëýõ, îþóòàí á¿ðèéã áîäèòîé ¿íýëýõ  Ñóðãàëòûí ÿâöàä øèíý òåõíèê, òåõíîëîãèéã àøèãëàõ ÷àäâàðòàé áàéõ Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãè, ìýäýýëëèéí ñèñòåì õè÷ýýëèéí çààõ àðãà ç¿é 1) Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãè, ìýäýýëëèéí ñèñòåì õè÷ýýëèéí çààõ àðãà ç¿éä òàâèãäàõ øààðäëàãà Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãè, ìýäýýëëèéí ñèñòåì õè÷ýýëèéí ñóäëàõ ç¿éë, çîðèëãî, çîðèëòòîé óÿëäàí ýíýõ¿¿ õè÷ýýëèéã çààõ àðãà ç¿éä äàðààõ øààðäëàãà òàâèãäàíà.¯¿íä:  Ýíý õè÷ýýëèéí åðºíõèé çîðèëãî, á¿ëýã, ñýäýâ òóñ á¿ðèéí çîðèëãûã õàíãàõóéö, òóõàéí ñýäâèéíõýý àãóóëãûã áîãèíî õóãàöààíä ãàðãàæ èðýõýýð ñóðãàëòûí àðãà õýëáýðèéã ñîíãîí õè÷ýýëýý ÿâóóëàõ  Îþóòàí á¿ð õè÷ýýëä æèãä, èäýâõèòýé îðîëöîõ áîëîìæ, íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëýõ  Õè÷ýýëèéí àãóóëãà íü îíîë, ïðàêòèêò íèéöñýí áàéõ  Îþóòíû ìýäëýã, ÷àäâàðûã áîãèíî õóãàöààíä, áîäèòîé ¿íýëýõ øàëãóóðûã ñýäýâ áîëãîíä òîãòîîõ 2) Ñóðãàëòûí áîëîìæèò àðãóóäÌýäýýëëèéí òåõíîëîãè, ìýäýýëëèéí ñèñòåì õè÷ýýëèéí ñåìèíàðûã êîìïüþòåðûíëàáîðàòîðèä ÿâóóëàõ áà ëåêöèéã õóâààðûí äàãóó àíãèä îðíî. 1. Лåêöèéí õýëáýð íü ìýäýýëýë äàìæóóëàõ íýã ñóâàã áîëãîí àøèãëàäàã. Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãè, ìýäýýëëèéí ñèñòåì õè÷ýýëèéí óõàãäàõóóíóóä, òýäãýýðèéí õàðèëöàà õîëáîî, ¿íäñýí îéëãîëòûã ëåêöèéí õýëáýðýýð ºã÷, àøèãëàõ ýõ ñóðâàëæ ìàòåðèàëûã çààæ ºãºõºä ëåêöèéí õýëáýð èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé áàéäàã.Ëåêöèéí ÿâöàä òóõàéí ñýäâèéí òàëààðõ çóðàã ¿ç¿¿ëýõ òàíèóëàõ ìàòåðèàëûã ºðãºíººð àøèãëàõ ìºí òåõíèê õýðýãñëèéã õýðýãëýõ íü áîãèíî õóãàöààíä èõ ìýäýýëýë äàìæóóëàõ, ñýäýâèéí àãóóëãûã á¿ðýí ãàðãàõàä à÷ òóñòàé. 2. Сåìèíàðûí õýëáýð íü îþóòíóóä îëæ àâñàí ìýäëýãýý áàòàòãàõ ìýäëýãýý õýðýãëýõ ÷àäâàð ýçýìøèõýä èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé áàéäàã. ßëàíãóÿà ëåêöýí äýýð îëæ àâñàí ìýäëýãýý íýã á¿ð÷èëýí êîìïüþòåðò õèéæ ¿çñýíýýð ìýäëýã íü èë¿¿ áàòæèí, ìàðòàëò óäààí áàéõ áîëíî. Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãè, ìýäýýëëèéí ñèñòåì õè÷ýýëèéí ¿íýëãýý 37
  • 38. 1) ¯íýëãýýíèé çîðèëãî Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãè, ìýäýýëëèéí ñèñòåì õè÷ýýëèéí çîðèëãîî õýðõýí õàíãàñàí,îþóòíóóä ýíý õè÷ýýëýýð ÿìàð ìýäëýã àâ÷, ÷àäâàð ýçýìøñíèéã áîäèòîéãîîðòîäîðõîéëîõîä ¿íýëãýýíèé çîðèëãî îðøèíî. Ñåìåñòðèéí ýöýñò áîëîí õè÷ýýëèéíÿâöàä Îòãîíòýíãýð Èõ Ñóðãóóëèéí ¿íýëãýýíèé åðºíõèé çààâàðò íèéö¿¿ëýí îþóòíûìýäëýãèéã òåñò, áèå äààëò õýëáýðýýð ä¿ãíýíý. 2) ¯íýëãýýíèé øàëãóóð Áàãøààñ îþóòàí õàìãèéí èõäýý 80 îíîî àâàõ áºãººä улирлын ýöýñò 20 îíîîíû øàëãàëòàíä îðæ çîõèõ îíîîãîî àâíà. Багшаас оюутны аâàõ îíîîíû õýìæýýã õàðóóëâàë:  Áàãøèéí îíîî: Õè÷ýýëèéí èðö, îðîëöîî: 15 îíîî ßâöûí ä¿í: 20 îíîî Лабораторын ажил: 20 Áèå äààëòûí àæèë: 25 îíîî Óëèðëûí øàëãàëò: 20 îíîî ¯¿íýýñ õàðâàë áèå äààëò áîëîí ÿâöûí ¿íýëãýý èë¿¿ ºíäºð îíîîòîé áîëîõ íü õàðàãäàæ áàéíà. ßâöûí ¿íýëãýý ãýäýãò õè÷ýýëèéí óëèðàëûí ÿâöàä îþóòàí 10 îíîîíû òóñ á¿ð 2 ñîðèë ºãíº. Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãè, ìýäýýëëèéí ñèñòåì õè÷ýýëèéí ÿâöàä îþóòàí áèå äààëò áóþó áèå äààõ àæëûã 7 õîíîã òóòàì êîìïüþòåð äýýð õèéæ áàãøèä øàëãóóëàí çîõèõ îíîîãîî àâíà. Оюутан лабораторын хичээл орж байх үед сэдэв бүрт харгалзах даалгавар, дасгалыг хийж багшаар гарын үсэг зуруулна. Ингэснээр хичээлийн улирлын эцэсд хийсэн даалгаварын тооноос хамаар ч 20 хүртэл оноо авна. 38
  • 39. Философи хичээлийн хөтөлбөрХичээлийн нэр: ФилософиИндекс: ГУ-100Кредит цаг: 2Нийт цаг: лекц 24 семинар 16 Íийт- 40Философийн хичээлийг судлах ¿ндэслэл  Õ¿í òºðºëõòíèé ôèëîñîôè ñýòãýëãýýíèé ¿íäñýí îëîëòóóäòàé òàíèëöàæ, òýäãýýðèéã õàðüöóóëàí ñóäëàæ áèå äààñàí ä¿ãíýëò õèéæ, îëîí óðãàë÷ ¿çýë ñàíàà á¿õèé ìýäýýëýëèéí îð÷èíä çºâ ÷èã áàðèìæààòàé àìüäðàõ ìýäëýã, ÷àäâàð, äàäàë ä¿éã èðýýä¿éí ìýðãýæèëòí¿¿äýä îëãîõ îð÷èí ¿åèéí õýðýãöýýã õàíãàõ  Ôèëîñîôè ñýòãýëãýýíèé îíîë àðãà ç¿éã ýçýìøñíýýð èðýýä¿éí ñýõýýòýí áèå õ¿íèé åðòºíöèéã ¿çýõ¿éí àðä÷èëñàí íèéãìèéí òóéëûí çîðèëòòîé íèéöýõ¿éöýýð òºëºâøèæ øèíýýð ôèëîñîôè ìýäëýã á¿òýýõ, îíîëûí ñóóðü ìýäëýã ñýòãýëãýýíèé ñî¸ë, àðãà ç¿éã ýçýìøèõ áîëîìæ íýýãäýíý.Õè÷ýýëèéí çîðèëãî  ÿí óõààíû ¿íäñýí îéëãîëòóóä, óðñãàë ÷èãëýë¿¿äèéí àãóóëãûã îíîëûí ã¿íçãèé ¿íäýñòýé òàéëáàðëàæ îþóòíóóä ººðñ人 áèå äààæ áàéãàëü, íèéãýì, ñýòãýõ¿éí îëîí òàëò àñóóäëóóäàä ¿íýëýëò ä¿ãíýëò ºãºõ ÷àäâàð ýçýìø¿¿ëíý  Íèéãýì, àìüäðàë àõóéí àëèâàà òóëãàìäñàí àñóóäëóóäàä îëîí òàëààñ íü óõààëàã õàíäàæ, çîõèñòîé õóâèëáàð ñîíãîí àâ÷ çºâ øèéäýë îëîõ, ñýòãýëãýýíèé ñî¸ë, àðãà ç¿é ýçýìø¿¿ëñýí áàéíà.  Äýëõèéí áîëîí Ìîíãîëûí àðä ò¿ìíèé îþóíû ñî¸ëûí òîìîîõîí ¿íýò ç¿éë áîëîõ ôèëîñîôè ñýòãýëãýýíèé õºãæëèéí îëîëòòîé ã¿íçãèé òàíèëöñàí ¿íäýñíèé ýõ îðîí÷ ¿çýë ñàíààòàé èðãýí áîëæ òºëºâøèõºä òîäîðõîé õóâü íýìýð îðóóëíà.  Ýðäýíýò õ¿ì¿¿íèé àìüäðàëûí óòãà ó÷èð, õ¿íèé õºãæëèéí öîãöîëáîð àñóóäëóóä, àìüäðàë ¿õëèéí ìºí ÷àíàð, õóâü òàâèëàíã ã¿íçãèé óõààðñàí, õ¿ì¿¿íëýã-Ìîíãîë õ¿íèé ¸ñ ñóðòàë ýçýìøñýí áóÿíûã ýðõýìëýí õóðààæ, í¿ãëèéã õ¿ëöýí òýâ÷ñýí ýõ îðîí÷ ñýõýýòýí áîëæ àìüäðàõ ¿íýò áàðèìæààëàëòàé áîëíî.  Áèå äààæ áîëîâñðîëîî äýýøë¿¿ëýí õ¿í òºðºëõòíèé ôèëîñîôè, íèéãýì ñýòãýëãýýíèé îëîëòîîñ íàñàí òóðøäàà òàñðàëòã¿é ñóðàëöàõ àðãà áàðèë, äàäàë ä¿éã ýçýìø¿¿ëæ, íèéãýì áîëîí ººðèéíõºº àìüäðàëä èäýâõèòýé ººäðºã ¿çýëòýé õàíäàõ ýðìýëçëýë òºëºâø¿¿ëíý.Õè÷ýýëèéí çîðèëò  Ôèëîñîôèéí ñóóðü ìýäëýã ýçýìøèõ  Ôèëîñîôèéí îíîë àðãà ç¿éí àñóóäëààð îþóòíóóä ººðºº ìýäëýã á¿òýýõ îðîëäëîãî õèéõ ÷àäâàð, äàäàëòàé áîëîõ  Áàéãàëü, íèéãýì, òàíèí ìýäýõ¿éí õ¿ðýýíèé àñóóäëóóäûí ôèëîñîôè óòãûã óõààð÷ ¿íýëýëò ä¿ãíýëò ºã÷ òàéëáàðëàõ  ªºðñäèéí ñàíàë áîäëîî ÷ºëººòýé èëýðõèéëæ áóñäûã óõààðàí ñîíñîæ ìýòãýëöýõ óðëàãò ñóðàëöàõÇàëãàìæ õîëáîî 39
  • 40. Ôèëîñîôèéí õè÷ýýëèéã ñîöèîëîãè, ò¿¿õ, óëñ òºð ñóäëàë, ñýòãýë ñóäëàë, ëîãèê, ýäèéíçàñãèéí ñóóðü óõààí, ýðõ ç¿éí åðºíõèé îíîë, óðàí çîõèîë áîëîí áóñàä ñàëáàðóóäòàé çàëãàìæõîëáîîòîéãîîð ñóäëàíà.Ìýäëýã ¿íýëýõ Îþóòíû ìýäëýãèéã èðö 15-20, îðîëöîî 25-30, áèå äààñàí àæèë äààëãàâàð 25-30,øàëãàëò 30 îíîî òóñ á¿ðä ºã÷ ñóðàëöàõ áàéíãûí àæèëëàãàà, èäýâõè, ÷àðìàéëò ¿ð ä¿íãíýãòãýí ä¿ãíýæ, A, B, C, D, F ãýñýí ñèñòåìýýð ÿëãàìæòàé ÷àíñààíû îíîîãîîð ¿íýëýíý.ä/ä Á¿ëãèéí íýð Ëåêöèéí ñýäýâ Öàã Ôèëîñîôè -¯¿ñýë1 Îðøèë õýñýã 2 -̺í ÷àíàð -Íèéãìèéí ¿¿ðýã  Ýðòíèé Õÿòàäûí ôèëîñîôè  Ýðòíèé Ýíýòõýãèéí ôèëîñîôè Ôèëîñîôèéí ò¿¿õèéí2  Ýðòíèé Ãðåêèéí ôèëîñîôè 12 àñóóäëóóä  Ãåðìàíû ñîíãîäîã ôèëîñîôè  XIX-XX çóóíû ºðíºäèéí ôèëîñîôè Àõóéí - Øèíæ¿¿ä3 Àõóéí òóõàé àñóóäëóóä 2 - Õýëáýð¿¿ä - Õºäºë㺺í îðîí, öàã  Òàíèí ìýäýõ¿éí åðºíõèé áîäîìæóóä  Ìàðêñèñò òóñãàëûí îíîë  Ðåïðåçåíòàöèîíèçì4  Îïåðàöèîíàëèçì 2 Òàíèí ìýäýõ¿éí àñóóäàë /Ýïèñòåìëîãèÿ/  Ôåíîìåíîëîãè îíîë  Ãåðìåíåâòèê ôèëîñîôè  Ãåãåëèéí äèàëåêòèê  Ìàòåðèàëèñò äèàëåêòèê5 Õºãæëèéí òóõàé ¿çë¿¿ä 2  Íàãàðæóíàéí ôèëîñîôè Ìàäúÿàìàêà /òºâ ¿çëèéí ôèëîñîôè/ Íèéãìèéí ôèëîñîôè  Íèéãýì õºãæèæ áóé òîãòîëöîî ìºí6 4 àñóóäëóóä  Ñî¸ëûí ôèëîñîôè àñóóäëóóä Íèéò 40öàã Ëåêö 24Ñåìèíàðûí ñýäýâ öàã Áèå äààëò 40
  • 41. 1. Õ¿ì¿¿íëýãèéí óõààíóóäûí òîãòîëöîîã òîìú¸îëæ õ¿ì¿¿íëýãèéí óõààí òóñ á¿ðèéí îíöëîãèéã õàðóóëñàí òîäîðõîéëîëò áè÷èõ 2. Ôèëîñîôè ìýäëýãèéí îíîë, åðòºíö ¿çýõ¿éÕ¿ì¿¿íëýãèéí óõààíóóäûí ñýòãýëãýýíèé ñî¸ë-àðãà ç¿éí òàëûãòîãòîëöîîíä ôèëîñîôèéí ýçëýõ áàéð òîäîðõîéëñîí èëòãýë áè÷èõñóóðü, îíöëîã 2  Ñåìèíàðûí ñýäâýýð çààãäñàí íîìíóóäûã óíøèæ ä¿ãíýëò áè÷èõ  Ìîíãîëûí ôèëîñîôè ñýòãýëãýýíèé ¿å, ¿åèéí îëîëò, îíöëîã ñàíààíóóäûã ò¿¿âýðëýí òýìäýãëýõÌîíãîëûí ôèëîñîôè ñýòãýëãýýíèé  Áóääûí ôèëîñîôèéí òºâ ¿çýë Ãåãåëü,õºãæëèéí òîéì Ìàðêñèñò äèàëåêòèê ¿çë¿¿äèéã õàðüöóóëàí ñóäëàæ ä¿ãíýëò ãàðãàõ  Ýðòíèé ¿å 2  XV-XIX çóóíû ¿å  XIX-XX çóóíû ¿å  Îð÷èí ¿åXIX-XX çóóíû ªðíºäèéí ôèëîñîôè Ýíý ¿åèéí ôèëîñîôèéí  Àìüäðàëûí ôèëîñîôè  Îíòîëîãè ¿çë¿¿äèéã ÿëãàæ òýìäýãëýõ  Ýêçèñòåíöèàëèçì  Ýïèñòèìîëîãè ¿çë¿¿äèéã ÿëãàæ òýìäýãëýõ  Øàøíû ôèëîñîôè  Õðèñòîñ øàøèí “Øèíý ãýðýý” áîëîí  Íåîïîçèòèâèçì 2 “Õóó÷èí ãýðýý” íîìóóäûã óíøèæ ä¿ãíýëò  Ïðàãìàòèçì áè÷èõ  Ãåðìåíåâòèê  Ôðåéäèçì  “Õ¿ì¿¿í áèä” ñýäýâò ýññý áè÷¿¿ëýõ  Ìîíãîë õ¿íèé õºãæëèéí èëòãýë¿¿äèéã óíøóóëæ, ä¿ãíýëò õèéëãýõÕ¿íèé òóõàé àñóóäàë 2  Ì.Ìîíòåíü “ Øèëäýã ýññýí¿¿ä” íîìûã óíøóóëæ ä¿ãíýëò ãàðãàõ  Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü óíøèæ ººðèéí ñàíàë áîäëîî áè÷èõ  ªíººãèéí Ìîíãîëûí ººð÷ëºëò, õºãæëèéíªíººãèéí Ìîíãîëûí íèéãìèéí òºëºâ ýåðýã ¿çýãäýë õàíäëàãóóäáàéäàë  ªíººãèéí Ìîíãîëûí íèéãìèéí ººð÷ëºëò, ñºðºã õàíäëàãóóä ñýäâýýð èëòãýë áè÷¿¿ëæ õýëýëöýõ 41
  • 42. 2  “Áîäü ìºðèéí çýðýã” 1,2 íîìûí óíøóóëàõ  Øèíý õóó÷èí ãýðýý íîìûã óíøèæ ä¿ãíýëò ãàðãàõØàøèí. Ò¿¿íèé Ìîíãîëûí íèéãýìä  “Áóðõàí áàãøèéã ñóðãààë” íîìûí óíøóóëàõã¿éöýòãýæ áàéãàà ¿¿ðã¿¿ä  ªíººãèéí Ìîíãîëûí íèéãýìä øàøèí 2 ø¿òëýãèéí àñóóäàë ñýäýâò èëòãýë áýëòã¿¿ëýõ  Øàøíû ¿íýëýìæ¿¿ä  Ãîî ç¿éí ¿íýëýìæ¿¿ä  Ìîíãîëûí àðä ò¿ìíèé ¿íýëýìæèéí òîãòîëöîî ñýäâ¿¿äýýð á¿ëã¿¿ä èëòãýë áýëòãýõ¯íýëýìæèéí ôèëèîñîôè 2  ªíººãèéí Ìîíãîëûí íèéãìèéí ¸ñ ç¿é /ýññý áè÷èõ /  Îð÷èí ¿åèéí íèéòèéí óðëàã /èëòãýë áýëòãýõ/  ªíººãèéí Ìîíãîëûí íèéãìèéí ¸ñ ç¿é, ãîî ç¿éí ¿íýëýìæ¿¿äèéí òóõàé ñóäàëãàà õèéæªíººãèéí íèéãìèéí ¸ñ ç¿é, ãîî ç¿éí ä¿ãíýëò áè÷èõàñóóäëóóä 2 Ñåìèíàð 16 2 êðåäèò öàãÁàãøèä òàâèãäàõ øààðäëàãàÌýðãýæëèéí òàëààð:- Ôèëîñîôè ñýòãýëãýýíèé ò¿¿õèéí àñóóäëóóä, ¿íäñýí îéëãîëò, àðãà ç¿éí õàíäëàãóóäûãºíººãèéí áàéãàëü íèéãýì, òàíèí ìýäýõ¿éí ýýäðýýòýé ¿çýãäë¿¿äòýé õîëáîí îð÷èí ¿åèéí îíîë,ïðàêòèêèéí ò¿âøèíä òàéëáàðëàõ ìýäëýã, ÷àäâàð, äàäëàãà, ñóäàëãààíû ìàòåðèàëòàé áàéõÇààõ àðãà ç¿é H. Ôèëîñîôèéí ãîë ¿çýë áàðèìòëàë áîëîí ¿íäñýí àñóóäëóóäûí àãóóëãà, àðãà ç¿éã òîäîðõîéëñîí ëåêö óíøèíà. I. Ôèëîñîôèéí ¿¿¿ñýë, ìºí ÷àíàð, ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã, ò¿¿õèéí àñóóäëóóä, àõóé, òàíèí ìýäýõ¿é, õ¿í, íèéãýì, íèéãìèéí îþóí ñàíààíû àìüäðàë çýðýã ¿íäñýí àñóóäëóóäààð ñåìèíàð õèéíý. J. Ýíýõ¿¿ õºòºëáºðò çààñàí ýõ çîõèîëóóäûã áèå äààëãàí ñóäëóóëàíà. K. Õºòºëáºðò òîìú¸îëñîí ñýäâ¿¿äýýð áèå äààñàí àæèë, èëòãýë áýëòã¿¿ëæ, ñåìèíàð ÿðèëöëàãà áýëòã¿¿ëíý L. Ôèëîñîôèéí õè÷ýýëèéí çààõ àðãà ç¿éä ãàð÷ áàéãàà ººð÷ëºëò¿¿äèéã ìýäýð÷ çààõ àðãàäàà øèíý÷ëýë õèéõ, áîëîâñðîíãóé áîëãîõ ýðìýëçýëòýé áàéõ M. Îþóòíû ìýäëýã áîëîí ëåêöýýð îëæ àâñàí ìýäýýëýëä òóëãóóðëàí ôèëîñîôèéí îíîë, àðãà ç¿éí ìýäëýã á¿òýýõ ¿éë ÿâöûã óäèðäàæ ÷àääàã áàéõ 42
  • 43. N. Áàãø îþóòíóóäòàé õàìòðàí æèæèã, äóíä á¿ëýã áîëæ áàãààð àæèëëàæ õýâøèõ O. Ìýäýýëýë ò¿ãýýõ áîëîí îðîëöîîíû èäýâõèòýé àðãóóäûí çîõèõ ìýäëýã äàäàëòàé áàéõ.Áóñàä - Ñóðãàëòûí ìàòåðèàë, /ñóðàõ áè÷èã, õîëáîãäîõ íîì çîõèîë, ëåêöèéí òýìäýãëýë,á¿ä¿¿â÷èëñýí òîâ÷, ñåìèíàðûí ñýäýâ/-èéã øèíýëýã õýëáýðýýð áýëòãýõ, òýäãýýðèéã àøèãëàõàðãûã îþóòíóóäàä çààæ ñóðãàõ- Îþóòíóóäàä çîðèóëñàí òîâ÷, òîäîðõîé, ýíãèéí õÿëáàð÷èëñàí ãàðûí àâëàãà áýëòãýõ- Õè÷ýýëýýð îëñîí ìýäëýã, ÷àäâàðûã ¿íýëýõ çîõèñòîé øàëãóóðóóä ñîíãîí àâ÷ îþóòàí íýãá¿ðèéã áîäèòîé ¿íýëýõ 43
  • 44. Соѐл судлалын үндэс хичээлийн хөтөлбөрХичээлийн нэр: Соѐл судлалын үндэсИндекс: СС-251Кредит цаг: 2 крНийт цаг: лекц 32 Нийт- 32 цагСоѐл судлалын үндэс хичээлийг судлах үндэслэл  Õ¿í òºðºëõòíèé соѐл судлалын ñýòãýëãýýíèé ¿íäñýí îëîëòóóäòàé òàíèëöàæ, òýäãýýðèéã õàðüöóóëàí ñóäëàæ áèå äààñàí ä¿ãíýëò õèéæ, îëîí óðãàë÷ ¿çýë ñàíàà á¿õèé ìýäýýëýëèéí îð÷èíä çºâ ÷èã áàðèìæààòàé àìüäðàõ ìýäëýã, ÷àäâàð, äàäàë ä¿éã èðýýä¿éí ìýðãýæèëòí¿¿äýä îëãîõ îð÷èí ¿åèéí õýðýãöýýã õàíãàõ  Соѐл судлалын /соѐлын филоссофийн/ ñýòãýëãýýíèé îíîë àðãà ç¿éã ýçýìøñíýýð èðýýä¿éí ñýõýýòýí áèå õ¿íèé åðòºíöèéã ¿çýõ¿éí àðä÷èëñàí íèéãìèéí òóéëûí çîðèëòòîé íèéöýõ¿éöýýð òºëºâøèæ øèíýýð ôèëîñîôè ìýäëýã á¿òýýõ, îíîëûí ñóóðü ìýäëýã ñýòãýëãýýíèé ñî¸ë, àðãà ç¿éã ýçýìøèõ áîëîìæ íýýãäýíý.Õè÷ýýëèéí çîðèëãî  Соѐл судлалын ¿íäñýí îéëãîëòóóä, óðñãàë ÷èãëýë¿¿äèéí àãóóëãûã îíîëûí ã¿íçãèé ¿íäýñòýé òàéëáàðëàæ îþóòíóóä ººðñ人 áèå äààæ áàéãàëü, íèéãýì, соёлын îëîí òàëò àñóóäëóóäàä ¿íýëýëò ä¿ãíýëò ºãºõ ÷àäâàð ýçýìø¿¿ëíý  Íèéãмийн соѐл, àìüäðàë àõóéí àëèâàà òóëãàìäñàí àñóóäëóóäàä îëîí òàëààñ íü óõààëàã õàíäàæ, çîõèñòîé õóâèëáàð ñîíãîí àâ÷ çºâ øèéäýë îëîõ, ñýòãýëãýýíèé ñî¸ë, àðãà ç¿é ýçýìø¿¿ëñýí áàéíà.  Äýëõèéí áîëîí Ìîíãîëûí àðä ò¿ìíèé îþóíû ñî¸ëûí òîìîîõîí ололт, ¿íýò ç¿йлстэй ã¿íçãèé òàíèëöñàí ¿íäýñíèé соёлын мэдлэг, ýõ îðîí÷ ¿çýë ñàíààòàé èðãýí áîëæ òºëºâøèõºä òîäîðõîé õóâü íýìýð îðóóëíà.  Ýðäýíýò õ¿ì¿¿íèé àìüäðàëûí óòãà ó÷èð, õ¿íèé õºãæëèéí орчин болсон соёл судлалын öîãöîëáîð àñóóäëóóä, àìüäðàë ¿õëèéí ìºí ÷àíàð, õóâü òàâèëàíã ã¿íçãèé óõààðñàí, õ¿ì¿¿íëýã-Ìîíãîë õ¿íèé ¸ñ ñóðòàë ýçýìøñýí áóÿíûã ýðõýìëýí õóðààæ, í¿ãëèéã õ¿ëöýí òýâ÷ñýí ýõ îðîí÷ ñýõýýòýí áîëæ àìüäðàõ ¿íýò áàðèìæààëàëòàé áîëíî.  Áèå äààæ áîëîâñðîëîî äýýøë¿¿ëýí õ¿í òºðºëõòíèé соёлын шилдэг ололт, ôèëîñîôè, íèéãýì ñýòãýëãýý, урлаг соёлын бүтээлүүдээс íàñàí òóðøäàà òàñðàëòã¿é ñóðàëöàõ àðãà áàðèë, äàäàë ä¿éã ýçýìø¿¿ëæ, íèéãýì áîëîí ººðèéíõºº àìüäðàëä èäýâõèòýé ººäðºã ¿çýëòýé õàíäàõ ýðìýëçëýë òºëºâø¿¿ëíý.Õè÷ýýëèéí çîðèëò  Соѐл судлалын ñóóðü ìýäëýã ýçýìøèõ  Соѐл судлалын îíîë àðãà ç¿éí àñóóäëààð îþóòíóóä ººðºº ìýäëýã á¿òýýõ îðîëäëîãî õèéõ ÷àäâàð, äàäàëòàé áîëîõ  Áàéãàëü, íèéãýì, òàíèí ìýäýõ¿éí õ¿ðýýíèé соёлын утга санаа, үнэлэмж бүхий àñóóäëóóäûí óòãûã óõààð÷ ¿íýëýëò ä¿ãíýëò ºã÷ òàéëáàðëàõ  ªºðñäèéí ñàíàë áîäëîî ÷ºëººòýé èëýðõèéëæ áóñäûã óõààðàí ñîíñîæ ìýòãýëöýõ óðëàãò ñóðàëöàõÇàëãàìæ õîëáîî 44
  • 45. Соѐл судлалын õè÷ýýëèéã философи, шашин судлал, ñîöèîëîãè, ò¿¿õ, óëñ òºð ñóäëàë,ñýòãýë ñóäëàë, ëîãèê, ýäèéí çàñãèéí ñóóðü óõààí, ýðõ ç¿éí åðºíõèé îíîë, óðàí çîõèîë áîëîíáóñàä ñàëáàðóóäòàé çàëãàìæ õîëáîîòîéãîîð ñóäëàíà.Ìýäëýã ¿íýëýõ Îþóòíû ìýäëýãèéã èðö 15-20, îðîëöîî 25-30, áèå äààñàí àæèë äààëãàâàð 25-30,øàëãàëò 30 îíîî òóñ á¿ðä ºã÷ ñóðàëöàõ áàéíãûí àæèëëàãàà, èäýâõè, ÷àðìàéëò ¿ð ä¿íãíýãòãýí ä¿ãíýæ, A, B, C, D, F ãýñýí ñèñòåìýýð ÿëãàìæòàé ÷àíñààíû îíîîãîîð ¿íýëíý. Ñî¸ë ñóäëàëûí ¿íäýñ õè÷ýýëèéí öàã ñýäâèéí òºëºâëºãºº7 õîíîã Ñýäýâ Ëåêö Ñåìèíàð Òàéëáàð 1 Ñî¸ë ñóäëàëûí ¿¿ñýë, àãóóëãà, 2 à÷ õîëáîãäîë 2 Ñî¸ëûí òóõàé ¿çýë áàðèìòëàëóóä 4 3 Îþóíû ¿éë àæèëëàãààíû á¿òýö, õýñã¿¿ä 4 4 Ñî¸ëûí ò¿¿õýí ìàÿãóóä 4:4 5 Ñî¸ëûí ¿¿ðýã 2 6 Ñî¸ë áà áèå õ¿í 2 7 Àæ ¿éëäâýðæñýí íèéãìèéí ñî¸ë 4 8 Ñî¸ë õîîðîíäûí õàðèëöàí ¿éë÷ëýë õàìààðàë 4 9 Ìîíãîëûí óëàìæëàëò ñî¸ë áà øèíý÷ëýë 6 /îíîëûí áàãà õóðëûí èëòãýëèéí åðºíõèé ñýäýâÁàãøèä òàâèãäàõ øààðäëàãàÌýðãýæëèéí òàëààð:- Соёл судлалын ñýòãýëãýýíèé ò¿¿õèéí àñóóäëóóä, ¿íäñýí îéëãîëò, àðãà ç¿éí õàíäëàãóóäûãºíººãèéí áàéãàëü íèéãýì, соёлын хөгжил, òàíèí ìýäýõ¿éí ýýäðýýòýé ¿çýãäë¿¿äòýé õîëáîíîð÷èí ¿åèéí îíîë, ïðàêòèêèéí ò¿âøèíä òàéëáàðëàõ ìýäëýã, ÷àäâàð, äàäëàãà, ñóäàëãààíûìàòåðèàëòàé áàéõÇààõ àðãà ç¿é P. Соѐл судлалын ãîë ¿çýë áàðèìòëàë áîëîí ¿íäñýí àñóóäëóóäûí àãóóëãà, àðãà ç¿éã òîäîðõîéëñîí ëåêö óíøèíà. 45
  • 46. Q. Соѐл судлалын ¿¿ñýë, ìºí ÷àíàð, ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã, ò¿¿õèéí àñóóäëóóä, àõóé, òàíèí ìýäýõ¿é, õ¿í, íèéãýì, íèéãìèéí îþóí ñàíààíû àìüäðàë çýðýã ¿íäñýí àñóóäëóóäààð ñåìèíàð õèéíý. R. Ýíýõ¿¿ õºòºëáºðò çààñàí ýõ çîõèîëóóäûã áèå äààëãàí ñóäëóóëíà. S. Õºòºëáºðò òîìú¸îëñîí ñýäâ¿¿äýýð áèå äààñàí àæèë, èëòãýë áýëòã¿¿ëæ, ñåìèíàð ÿðèëöëàãà áýëòã¿¿ëíý T. Соѐл судлалын õè÷ýýëèéí çààõ àðãà ç¿éä ãàð÷ áàéãàà ººð÷ëºëò¿¿äèéã ìýäýð÷ çààõ àðãàäàà øèíý÷ëýë õèéõ, áîëîâñðîíãóé áîëãîõ ýðìýëçýëòýé áàéõ U. Îþóòíû ìýäëýã áîëîí ëåêöýýð îëæ àâñàí ìýäýýëýëä òóëãóóðëàí Соёл судлалын îíîë, àðãà ç¿éí ìýäëýã á¿òýýõ ¿éë ÿâöûã óäèðäàæ ÷àääàã áàéõ V. Áàãø îþóòíóóäòàé õàìòðàí æèæèã, äóíä á¿ëýã áîëæ áàãààð àæèëëàæ õýâøèõ W. Ìýäýýëýë ò¿ãýýõ áîëîí îðîëöîîíû èäýâõèòýé àðãóóäûí çîõèõ ìýäëýã äàäàëòàé áàéõ.Áóñàä - Ñóðãàëòûí ìàòåðèàë, /ñóðàõ áè÷èã, õîëáîãäîõ íîì çîõèîë, ëåêöèéí òýìäýãëýë,á¿ä¿¿â÷èëñýí òîâ÷, ñåìèíàðûí ñýäýâ/-èéã øèíýëýã õýëáýðýýð áýëòãýõ, òýäãýýðèéã àøèãëàõàðãûã îþóòíóóäàä çààæ ñóðãàõ- Îþóòíóóäàä çîðèóëñàí òîâ÷, òîäîðõîé, ýíãèéí õÿëáàð÷èëñàí ãàðûí àâëàãà áýëòãýõ- Õè÷ýýëýýð îëñîí ìýäëýã, ÷àäâàðûã ¿íýëýõ çîõèñòîé øàëãóóðóóä ñîíãîí àâ÷ îþóòàí íýãá¿ðèéã áîäèòîé ¿íýëýõ Соѐл судлалын үндэс хичээлийн үнэлгээ1.1 ¯íýëãýýíèé çîðèëãîСоѐл судлалын үндэс õè÷ýýëýýð îëæ àâñàí ìýäëýã, õèéæ ÷àääàã áîëîñîí ç¿éë áîëîí îþóòíû¿íýò ç¿éëèéí áàðèìæààëàëä ãàðñàí ººð÷ëºëòиéã áîäèòîéãîîð ¿íýëýõ íü óã õè÷ýýëèéí¿íýëãýíèé ãîë çîðèëãî áîëíî. ¯íýëãýý íü á¿õýëäýý çîðèëãîäîî õ¿ð÷ ÷àäñàí ýñýõèéãèëð¿¿ëýõýä ÷èãëýíý.Áàãø ¿íýëãýýíèé ä¿íã äàâòàí çààõ øààðäàëàãàòàé ýñýõèéã òîãòîîõ, ñóð÷ áîëîâñðîõýðìýëçýëèéã èäýâõèæ¿¿ëýõ, ñóðãàëûí ¿ð ä¿íä õ¿ðýõ ÿâöàä îþóòíû ìýäëýã ÷àäâàð ÷óõàì ÿìàðò¿âøèíä áàéãààã òýäýíä ìýäýãäýõ çîðèëãûã ìºí òàâüæ àæèëëàíà. ¯íýëýõ ç¿éë ¯íýëýõ æèøèã øàëãóóð - Àñóóäàëä îíîëûí ¿íäýñòýé õàðèóëæ ÷àäàæ áàéãàà ýñýõ - Ìýäëýãýý áóñäàä òàíèóëæ, òàéëáàðëàæ ÷àäàæ áàéãàà ýñýõ - Òóõàéí ñóäëàãäàõóóíû òîäîðõîéëîëò ãàðãàõ, ¿íäñýí áà ¿íäñýí áóñûã ÿëãàõ, õàðüöóóëàëò õèéõ, õàìààðëûã òîãòîîõ àðãà ç¿éã ýçýìøñýí ýñýõ - Õàðèóëò áîëîí ¿çýë áîäëûíõîî ¿íäýñëýë íîòîëãîîã ãàðãàæ áàéãàà áàéäàë Ìýäëýã - Òîäîðõîé îíîëûí ìýäëýãèéã àøèãëàí / ¿íäýñëýë íîòîëãîî áîëãîõ, æèøýý áàðèìò òàòàõ, òàéëáàðëàõ/ òóõàéí àñóóäëûã òàéëáàðëàæ øèéäâýð ãàðãàæ ÷àäàæ áàéãàà ýñýõ - Àñóóäàë øèéäâýðëýõäýý îíîëûí ìýäëýãýý àøèãëàæ ÷àäàæ áàéãàà ýñýõ - Àìààð áîëîí áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 èëýðõèéëýõ ÷àäâàðûí õºãæëèéí 46
  • 47. ×àäâàð ò¿âøèí - ªºðèéí ¿çýë áîäîë áàéð ñóóðü, ¿íýëãýý ä¿ãíýëòèéã èëýðõèéëæ ÷àäàæ áàéãàà ýñýõ, èéíõ¿¿ èëýðõèéëýõäýý áóñäûí ¿çýë áîäîë, áàéð Õàíäëàãà ñóóðèíä õ¿íäýòãýëòýé õàíäàæ ò¿¿íýýñ ¿íý öýíýòýé ç¿éëèéã îëæ õàðæ, àâ÷ ÷àäàæ áàéãàà ýñýõ - Áàãèéí ãèø¿¿í áàéõ, áóñäûã òºëººëºõ ÷àäâàðûí õºãæèëò - ßëãààòàé ¿çýë õàíäëàãà, áàéð ñóóðèíä õàíäàõ õàíäëàãà, ò¿¿íèéã õ¿ëýýí çºâøººð÷ áàéãàà áàéäàë1.1 Ñýäâèéí æèøèã ¿íýëãýýÑýäýâ: õ¿íèé òóõàé àñóóäàë- Соёлын ¿¿ñýë ãàðàë, ìºí ÷àíàðûí òàëààð îíîëûí ¿íäýñëýëòýé ìýäëýã îëæ àâàõ- Соёлын ìºí ÷àíàðûí òóõàé ÿíç á¿ðèéí ¿çýë áàðèìòëàëóóäûí íèéòëýã áà îíöëîã òàëóóäûãòàéëáàðëàæ ¿íýëýëò ä¿ãíýëò ºãºõ- Áóñàä îþóòíóóäòàé õàìòðàí àæèëëàæ áàéð ñóóðèà èëýðõèéëýõäýý áè÷èõ ñîíñîõ, ìýäýýëýëöóãëóóëàõ, áîëîâñðóóëàõ, èëòãýõ ÷àäâàðàà õºãæ¿¿ëýõ- Îð÷èí ¿åèéí соёл, Ìîíãîл үндэстний соёлын ºíººãèéí õºãæëèéí àñóóäàëä îíîëûí¿íäýñëýëòýé ¿íýëãýý ä¿ãíýëò ºãºõ, ýíý àñóóäëààð ãàðñàí îëîí íèéòèéí ñàíàë áîäîë, ¿íýëãýýä¿ãíýëò ¿çýë áàðèìòëàëóóäàä ïëþðàëü çàð÷ìûí ¿¿äíýýñ õàíäàõ ñýòãýëãýý ÷àäâàðòºëºâø¿¿ëýõÆèøèã øàëãóóð: Соѐлын ìºí ÷àíàðûí òàëààð íýýëòòýé áîëîí õààëòòàé àñóóëòàíä õàðèóëò àâ÷ áàéãààáàéäàë Соѐлын ìºí ÷àíàðûã îíîëûí òàëààñ íü ñóäàëäàãèéí ïðàêòèê à÷ õîëáîãäîëûãàìüäðàëûí æèøýýí äýýð òàéëáàðëàæ ÷àääàã áîëñîí ýñýõ×àíàðûã ¿íýëýõ øàëãóóð: Àñóóëòàíä õàðèóëàõäàà òóõàéí àñóóäàëä õàìààðàëòàé æèøýý, áàðèìò, íîòîëãîîã çºâñîíãîæ ÷àäàæ áàéãàà ýñýõ ªãºãäñºí æèøýý áàðèìò, ¿íäýñëýë íîòîëãîîã àøèãëàí îíîëûí òàéëáàð õèéæ ÷àäàæáàéãàà ýñýõ Õîëáîãäîõ ñýäâèéí õ¿ðýýíä øààðäëàãàòàé ìýäýýëë¿¿äèéã öóãëóóëæ, àøèãëàæ,áîëîâñðóóëæ ÷àäàæ áàéãàà ýñýõ Àìààð áîëîí áè÷ãýý𠺺ðèéí ñàíàà áîäëûã ÷ºëººòýé èëýðõèéëæ ÷àäàæ áàéãàà ýñýõ Õîëáîãäîõ ñýäâèéí õ¿ðýýíä øààðäëàãàòàé ìýäýýëë¿¿äèéã öóãëóóëæ, àøèãëàæ,áîëîâñðóóëæ ÷àäàæ áàéãàà ýñýõ Àìààð áîëîí áè÷ãýý𠺺ðèéí ñàíàë áîäëûã ÷ºëººòýé èëýðõèéëæ ÷àäàæ áàéãàà ýñýõÕàíäëàãûã ¿íýëýõ øàëãóóð: 47
  • 48.  ªºðèéí ¿çýë áîäëûã èëýðõèéëýõ, áóñäûí ¿çýë áîäîëä õ¿íäýòãýëòýé õàíäàæ áàéãàà ýñýõ Áóñäààñ ñóðàëöàõ ýðìýëçýëòýé áîëñîí ýñýõ Àñóóäàëä òàë á¿ðýýñ õàíäàõ ÷àäâàð òºëºâøèæ áàéãàà ýñýõ Àñóóäàëä õàíäàõ ººðèéí ãýñýí èòãýë ¿íýìøèëòýé áîëæ áàéãàà ýñýõ 48
  • 49. Социологи хичээлийн хөтөлбөр1. ÕÈ×ÝÝËÈÉÍ ÍÝÐ: Ñîöèîëîãè2. ØÀÀÐÄËÀÃÀ: Философи, логик, сэтгэл судлал, түүх3. ÓËÈÐÀË: II4. ÊÐÅÄÈÒ ÖÀÃ: 2 êð ëåêö 24 + ñåìèíàð 16 + ááä 12 + îáä 44=96öàã5. ЗААХ БАГШИД ТАВИГДАХ ШААРДЛАГА: Магистр ба түүнээс дээш6. ÕÈ×ÝÝËÈÉÍ АГУУЛГА: Ñîöèîëîãèéí øèíæëýõ óõààíû ñóäëàõ ç¿éë, íèéãýì, íèéãìèéí õýëáýð¿¿ä, ñî¸ëáà íèéãýìøèë, áèå õ¿íèé òóõàé ñîöèîëîãèéí îéëãîëò, íèéãìèéí á¿ëýã íèéòëýã,íèéãìèéí ÿëãàðàë äàâõðààæèë, íèéãìèéí èíñòèòóò, ñîöèàëü õýì õýìæýý õèéãýýäõÿíàëò, õàìòûí çàí ¿éë, ìºí ñîöèîëîãèéí ñóäàëãàà, à÷ õîëáîãäîë, т¿¿вэр,ñîöèîëîãèéí õýìæèëò, ñóäàëãààíû àðãóóä, ñóäàëãààíû òàéëàí çýðýã àñóóäëóóäûãбагтаана. ÕÈ×ÝÝËÈÉÍ ÇÎÐÈËÃÎ: Ñîöèîëîãèéí õè÷ýýë íü ñîöèîëîãèéí øèíæëýõ óõààíû ¿íäñýí îéëãîëòóóäòàéòàíèëöóóëàí, íèéãìèéí ñîöèàëü ¿çýãäýë ¿éë ÿâöàä ººðèéí áàéð ñóóðèíààñ áèå äààí¿íýëãýý ä¿ãíýëò ºãºõ ÷àäâàðûã ýçýìø¿¿ëýõ çîðèëãîòîé.7. ÎÞÓÒÀÍÄ ÎËÃÎÕ ÌÝÄËÝÃ: Социологийн сэтгэлгээний ¿¿сэл, хºгжлийн ¿ндсэн ¿е шат, онолын ¿зэлбаримтлалтай танилцах, социологийн шинжлэх ухааны суурь ойлголтууд, нийгмийн¿ндсэн б¿рд¿¿лбэр¿¿д, мºн социологийн судалгааны талаар мэдлэг эзэмшинэ.8. ÎÞÓÒÀÍÄ ÎËÃÎÕ ×ÀÄÂÀÐ: Ñîöèîëîãèéí õè÷ýýëèéã ¿çñýíýýð íèéãìèéí ¿çýãäë¿¿äèéã îþóòàí ººðèéíõººõóâèéí ìýäëýã, òóðøëàãàäàà òóëãóóðëàí àâ÷ ¿çýõèéí çýðýãöýýãýýð ñîöèîëîãèéí ¿çýëîéëãîëò, óõàãäàõóóíû ò¿âøèíä àâ÷ ¿çýí òàéëáàðëàë õèéæ ñóðàõ ÷àäâàðòàé áîëíî.9. ÀØÈÃËÀÕ ÌÀÒÅÐÈÀË: 1. Ñîöèîëîãèéí ñóäàëãàà (Ðåä. Ö.Óðòíàñàí). ÓÁ., 1995 2. Ñîöèîëîãèéí ñóäàëãààíû ¿íäñýí àðãóóä (Ðåä. Â.Îòãîííàñàí) ÓÁ., 1993 3. Ý.Øåðåãè. Ñîöèîëîãèéí ñóäàëãààã õýðõýí ÿâóóëàõ âý? 4. À.Òºìºð-Î÷èð. Ñîöèîëîãèéí ñóäàëãààíû àðãà òåõíèê. ÓÁ., 2006 5. Î.̺íõáàò. Ñîöèîëîãèéí ñýòãýëãýýíèé ò¿¿õ. ÓÁ., 1996 6. Ë.Áèíúÿà. Ñîöèîëîãèéí øèíæëýõ óõààíû îíîëûí ¿íäýñ. ÓÁ., 1994 7. Ì.Áàòáààòàð. Ñîöèîëîãèéí îíîëûí ñýòãýëãýýíèé ò¿¿õ. ÓÁ., 2001 8. Ì.Áàòáààòàð. Ñîöèîëîãèéí îíîë, ò¿¿õ. ÓÁ., 2007 9. Ñîöèîëîãèéã ¿íäýñëýã÷ ñóóòíóóä. (Ðåä. Ã.Ñàéíõèøèã) ÓÁ., 2006 10. Í.Ñìåëçåð. Ñîöèîëîãè. ÓÁ., 2001 11. À.Ãèääåíñ. Ñîöèîëîãè. ÓÁ., 2007 12. À.È.Êðàâ÷åíêî. Ñîöèîëîãèéí óäèðòãàë. ÓÁ., 2000 49
  • 50. 13. Î.Ñàìûãèí, Ïåðîâ. Íèéãýì ñóäëàë. ÓÁ., 2005 14. À.À. Ðàäóãèí, Ê.À. Ðàäóãèí. Ñîöèîëîãè. ÓÁ., 2003 15. Ñîöèîëîãè ñýòã¿¿ë. ÌÓÈÑ 16. Î.̺íõáàò. Íèéãìèéí ñîöèàëü á¿òöèéí ñîöèîëîãè. ÓÁ., 2000 17. ß.Îòãîíáàÿð. Ñîöèîëîãè, ñî¸ë ñóäëàë. ÓÁ., 2000 18. Ð.Óðàíáèëýã. Ýðõ ç¿éí ñîöèîëîãè. ÓÁ., 2002 19. Õóóëü ç¿éí ñîöèîëîãè. (Ðåä. Â.À.Ãëàçûðèí) ÓÁ., 2003 20. Ø.Îþóíõàíä. Íèéãìèéí äåâèàöè áà àìèà õîðëîõóé. ÓÁ., 2005 21. Ä.Îþóíöýöýã. Îëîí íèéòèéí ñàíàë áîäëûí ñîöèîëîãè. ÓÁ., 2000 22. Ò.Á¿ðýíæàðãàë. Ãýð á¿ëèéí ñîöèîëîãè. ÓÁ., 2000 23. Социологийн ажилбар Р.И.Руденко 200610. įÃÍÝÕ ÆÓÐÀÌ: Õè÷ýýëèéí ÿâöàä îþóòàí 60 õ¿ðòýëõ îíîîã öóãëóóëíà. Èðö, èäýâõè 10 îíîî Ñåìèíàð, ñýäâèéí õàìãààëàëò 30 îíîî Áèå äààëò 20 îíîîÁèå äààëòûã áàãøààñ ºãñºí ñýäâýýð, áèå äààëòûí òîäîðõîé òºð뺺ð õèéæ õàìãààëàõ11. ÕÈ×ÝÝËÈÉÍ ÖÀà ÑÝÄÂÈÉÍ ÒªËªÂ˪êª: ¯¿íýýñ¹ Ñýäâèéí íýð Á¿ãä öàã áèå ëåêö ñåìèíàð äààëò Ñîöèîëîãèéí øèíæëýõ óõààíû òóõàé1. 8 2 2 4 îéëãîëò Íèéãýì, ò¿¿íèé àíãèëëóóä2. 6 2 4 Ñî¸ë áà íèéãýìøèë 43. 8 2 2 Áèå õ¿íèé òóõàé ñîöèîëîãèéí îéëãîëò 6 44. 2 Íèéãìèéí á¿ëýã, íèéòëýã ба нийгмийн 8 45. 2 2 ялгарал, давхраажилт Íèéãìèéí èíñòèòóòóóä: ãýð á¿ë áà 6 46. 2 áîëîâñðîë7. Ñîöèàëü äýã ¸ñ õèéãýýä ãàæ ¿çýãäýë 8 2 2 4 50
  • 51. 8. Õàìòûí çàí ¿éë 6 2 4 Ñîöèîëîãèéí ñóäàëãàà, ïðîãðàìì, 49. 8 2 2 түүвэр судалгаа Ñîöèîëîãèéí àíõäàã÷ ìýäýýëýë 410. 8 2 2 öóãëóóëàõ àðãóóä: асуулга, ажиглалт11. Ñîöèîëîãèéí õýìæèëò 6 2 2 2 Ñîöèîëîãèéí ñóäàëãààíû ¿ð ä¿í, 212. 6 2 2 òàéëàí Á¿ãä 84 24 16 4412. ÕÈ×ÝÝËÈÉÍ ËÅÊÖÈÉÍ ÑÝÄÝÂ×ÈËÑÝÍ ÒªËªÂ˪êª:¹ Ñýäýâ, ò¿¿íèé àãóóëãà Öàã Àøèãëàõ ìàòåðèàë Ñîöèîëîãèéí øèíæëýõ óõààíû òóõàé îéëãîëò - Ñîöèîëîãèéí øèíæëýõ óõààíû ¿¿ñýë, îíöëîã - Ñîöèîëîãèéí øèíæëýõ óõààíû îáúåêò, 11, 12, 16, 2, 6, 7,1. 2 ñóäëàõ ç¿éë 10, 9, 16, 18, 20 - Ñîöèîëîãèéí øèíæëýõ óõààíû á¿òýö, ¿¿ðýã - Ñîöèîëîãèéí õºãæëèéí ¿íäñýí ¿å øàòóóä áà ãîë ¿çýë áàðèìòëàëóóä Íèéãýì, ò¿¿íèé àíãèëëóóä - Íèéãìèéí õýâ ìàÿãèéí àíãèëëóóä íü íèéãìèéí ¿çýãäë¿¿äèéã õèéñâýð áóñ2. òîäîðõîé áàéäëààð øèíæëýõèéí ¿íäýñ 11, 12 áîëîõ íü - Íèéãìèéí õýâ ìàÿãèéí àíãèëëûí æèøýýí¿¿ä: Ìîðãàí, Ê.Ìàðêñ, Ô.Ò¸ííèñ, Ã.Ëåíñêè áà Æ.Ëåíñêè, À.Ãèääåíñ íàðûí àíãèëàë Ñî¸ë áà íèéãýìøèë3. 2 11, 12, 13 - Ñî¸ëûí òóõàé îéëãîëò, õýëáýð¿¿ä - Ñî¸ëûí îëîí ÿíç áàéäàë áà ò¿ãýýìýë 51
  • 52. øèíæ - Ñî¸ëûã ýçýìøèõ ¿éë ÿâö áîëîõ íèéãýìøèë - Íèéãýìøëèéí ¿íäñýí ¿å øàòóóä Áèå õ¿íèé òóõàé ñîöèîëîãèéí îéëãîëò4. - Õ¿íèéã àâ÷ ¿çäýã ñîöèîëîãèéí õàíäëàãà 2 11, 12, 13 - Áèå õ¿íèé ñîöèàëü øèíæ¿¿ä: ñòàòóñ, ¿¿ðýã, ¿íýò ç¿éë, àìüäðàëûí çîðèëãî Íèéãìèéí á¿ëýã, íèéòëýã ба нийгмийн ялгарал, давхраажилт -Íèéãìèéí á¿ëãèéí òóõàé ñóóðü îéëãîëòóóä5. 2 11, 12, 13, 17, 9 - Íèéãìèéí íèéòëýã, ò¿¿íèé õýëáýð¿¿ä - Íèéãìèéí òýãø áóñ áàéäëûí øàëòãààí - Äàâõðààæëûí òîãòîëöîî, îð÷èí ¿åèéí äàâõðààæëûí îíîëóóä - Äàâõðààæëûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä Íèéãìèéí èíñòèòóòóóä: ãýð á¿ë áà áîëîâñðîë - Íèéãìèéí èíñòèòóö ãýæ þó âý?, ò¿¿íèéã6. òîäîðõîéëîõ øèíæ ÷àíàðóóä 2 11, 12, 13, 23, 16 - Ãýð á¿ë èíñòèòóö áîëîõ íü, ò¿¿íèé îíöëîã, õýâ ìàÿã, íèéãýìä ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã - Áîëîâñðîë èíñòèòóö áîëîõ íü, ò¿¿íèé îíöëîã, õýâ ìàÿã, íèéãýìä ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã Ñîöèàëü äýã ¸ñ õèéãýýä ãàæ ¿çýãäýë - Íèéãìèéí äýã ¸ñíû (social order) òóõàé îéëãîëò /íèéãìèéí äóíäàæ õàíäëàãà, ýòàëîí/ - Íèéãìèéí ¿íýò ç¿éë, õýì õýìæýý íèéãìèéí äýã ¸ñíû òóëãóóð õ¿÷èí ç¿éë7. áîëîõ íü 2 21, 11, 12, 20, 19 - Íèéãìèéí õÿíàëò, òýäãýýðèéí õýëáýð¿¿ä /àëáàí, àëáàí áóñ, ººðèéí õÿíàëò/ - Íèéãìèéí ãàæ ¿çýãäëèéí òóõàé îéëãîëò, ãàæ çàí ¿éë áà ãàæ ¿çýãäýë - Íèéãìèéí ãàæ ¿çýãäëèéí òàëààðõ ñîöèîëîãèéí îíîë, õàíäëàãóóä /á¿òýö- ¿¿ðãèéí, ñî¸ëûí, íèéãìèéí çºð÷ëèéí/ 52
  • 53. Õàìòûí çàí ¿éë8. 2 11, 12, 22 - Õàìòûí çàí ¿éë ãýæ þó âý? - Õàìòûí çàí ¿éëèéã òàéëáàðëàäàã îíîëóóä Ñîöèîëîãèéí ñóäàëãàà, ïðîãðàìì, түүвэр судалгаа - Ñîöèîëîãèéí ñóäàëãààíû ¿íäñýí ¿å9. øàòóóä 2 1, 2, 11, 12 - Ñîöèîëîãèéí ñóäàëãààíû ïðîãðàìì, á¿òýö - Ñîöèîëîãèéí ò¿¿âýð ñóäàëãàà - Ò¿¿âðèéí õýëáýð¿¿ä Ñîöèîëîãèéí àíõäàã÷ ìýäýýëýë öóãëóóëàõ àðãóóä: асуулга, ажиглалт10. 2 1, 2, 11, 12 - Àñóóëãûí àðãà - Àæèãëàëòûí àðãà Ñîöèîëîãèéí õýìæèëò11. - Ñîöèîëîãè äàõü õýìæèëò, îíöëîã 2 1, 2, 11, 12 - Õýìæèëò õèéõ àðãóóä - Баримт бичиг судлах арга Ñîöèîëîãèéí ñóäàëãààíû ¿ð ä¿í, òàéëàí12. - Ñóäàëãààíû áîëîâñðóóëàëòàíä áýëòãýõ 2 1, 2, 11, 12 - Ñóäàëãààíû òàéëàíãèéí àãóóëãà, òàâèãäàõ øààðäëàãà Бүгд 2413. ÕÈ×ÝÝËÈÉÍ ÑÅÌÈÍÀÐÛÍ ÑÝÄÝÂ×ÈËÑÝÍ ÒªËªÂ˪êª:¹ Ñýäýâ, ò¿¿íèé àãóóëãà Öàã Àøèãëàõ ìàòåðèàë Ñîöèîëîãèéã ñóäëàõ øààðäëàãà, áóñàä øèíæëýõ óõààíä ýçëýõ áàéð ñóóðü - Ñîöèîëîãè íü øèíæëýõ óõààíû ÿìàð 11, 12, 16, 2, 6, 7, 18, ,1. 2 ñàëáàðò õàðúÿàëàãäàæ þóã ñóäàëäàã âý? 10, 9, 20 - Ñîöèîëîãèéí íèéãìèéí áóñàä øèíæëýõ óõààíààñ ÿëãàãäàõ ÿëãàà, ò¿¿íä ýçëýõ áàéð ñóóðü 53
  • 54. - Ñîöèîëîãèéí øèíæèëãýý, ò¿¿íèé îíöëîã, ïðàêòèê à÷ õîëáîãäîë - Социологийн зарим төлөөлөгчдийн үзэл баримтлал Ñî¸ë áà íèéãýìøèë, Ìîíãîëûí íèéãìèéí õýâ ìàÿã - Íèéãìèéí õýâ ìàÿãóóä äàõü ñî¸ëûí õýëáýð¿¿ä - Суурин ба нүүдлийн иргэншил дэхь нийгмийн з/б-тын ялгаа /тархалт, суурьшилт, хөдөлмөрийн хуваарийн, нийгмийн хяналт,эрх зүйн зохицуулалтын2. г.м/ 2 11, 12, 13 - 20-р зууны Монголын нийгэм: Зөвлөлт маягийн модернжилт ба социализм - Өнөөгийн монголын нийгэм - Íèéãýìøëèéí àãåíòóóä: ãýð á¿ë, ñóðãóóëü, îëîí íèéòèéí ìýäýýëëèéí õýðýãñýë /гэр бүлийн альтернатив хэлбэрүүд, боловсролын уламжлал шинэчлэл, боловсрол дахь жендерийн асуудал/ Íèéãìèéí íèéòëýã áà õ¿ì¿¿ñèéí íèéòëýã - Íèéãìèéí íèéòëýãèéã òîäîðõîéëîõ øèíæ¿¿ä - Íèéãìèéí íèéòëýã áîëîí õ¿ì¿¿ñèéí íèéòëýãèéí ÿëãàà3. 11, 12, 13 - Ñîöèàëü ìîáèëü õºäºë㺺í, ò¿¿íèé îíöëîã, õýëáýð¿¿ä - Áèå õ¿íèéã òîäîðõîéëîõ ¿íäñýí øèíæ¿¿ä - Õàìòûí çàí ¿éë áà ÎÍÑÁ-ын ялгаа ба элементүүд Нийгмийн ãàæ ¿çýãäýë, хяналт, нийгмийн тэгш бус байдал, давхраажилт4. 2 21, 11, 12, 20, 19 - Íèéãìèéí ¿çýãäë¿¿äèéã ãàæ þìóó õýâèéí ãýæ ¿çýõ ñîöèàëü ¿íäýñëýë - Íèéãìèéí õîðèã àðãà õýìæýý /ñàíêöè/ ÿë 54
  • 55. øèéòãýëýýð õÿçãààðëàãääàã ýñýõ - Ãýìò õýðýã íèéãìèéí ãàæ ¿çýãäëèéí áóñàä õýëáýð¿¿äýýñ ÿëãàãäàõ îíöëîã Социологийн судалгааны программ, түүвэр судалгаа - Ïðîãðàììûí àðãà ç¿éí áîëîí5. àðãà÷ëàëûí õýñãèéí ÿëãàà 2 1, 2, 11, 12 - Ïðîãðàììûí à÷ õîëáîãäîë - Ò¿¿âýð ñóäàëãààíû îíöëîã, à÷ õîëáîãäîë - Ò¿¿âðèéí äàâóó áîëîí ñóë òàë Ñîöèîëîãèéí ñóäàëãààíû àðãà6. - Àñóóëãа, ажиглалтын ñóäàëãààíû áóñàä 2 1, 2, 11, 12 àðãóóäààñ ÿëãàãäàõ ÿëãàà - Асуулга, ажиглалтын õýëáýðүүд Ñîöèîëîãèéí хэмжилт7. - Øêàë áàéãóóëàõ àðãà àæèëëàãàà, îíöëîã 2 1, 2, 11, 12 - Øêàëûí òºðë¿¿ä - Баримт бичиг судлах арга Ñîöèîëîãèéí ñóäàëãààíû òºãñãºëèéí ¿å øàò - Ñîöèîëîãèéí ñóäàëãààíû ìýäýýëýë8. áîëîâñðóóëàõ ¿å øàòóóä 2 1, 2, 11, 12 - Òàéëàíãèéí á¿òýö, õýëáýð - Òàéëàíãèéí à÷ õîëáîãäîë, санал зөвлөмж Á¿ãä 16 55
  • 56. Макро эдийн засагХичээлийн нэр: Макро эдийн засагИндекс: МаЭЗ-154, 204Нийт цаг: 128 цагКредит: 6Улирал: II, IIIЛекц: 64Семинар: 64Залгамж холбоо: Микро экономикс Дээд математикҮнэлгээ: Оюутан нийт үнэлгээний 50 хувийг хичээлийн явцын идэвх оролцоо, бие даалтынажил, явцын шалгалт, шүүлгээр, харин үлдэх 50 хувийг улирлын шалгалтаар цуглуулна. 1. Макро эдийн засаг хичээлийг судлах хэрэгцээ шаардлагаМакро эдийн засаг нь харьцангуй залуу шинжлэх ухаан бөгөөд түүнийг судалснаар эдийн засгийннөхцөл байдал, түүний ирээдүйн чиг хандлага, макро эдийн засгийн үзэгдлүүдийн харилцанхамаарал, эдийн засгийн аливаа бодлогуудын үр нөлөөг тодорхойлох боломжтой болох бөгөөдбодлого боловсруулагчийн түвшинд макро эдийн засгийн хүрээнд олон чухал асуудлуудыгшийдвэрлэх бодлогын арга хэрэгслүүдийн эерэг сөрөг үр дагаврыг тодорхойлж хэрэгжүүлэхчадвар эзэмших ба хувь хүн, бизнес эрхлэгчийн түвшинд макро эдийн засгийн өнөөгийн болонхэтийн төлөв байдлыг тодорхойлж түүнд зохицон эдийн засгийн шийдвэр гаргах, амьдрал ажахуйгаа хөтлөн авч явах чадвартай болох тул макро эдийн засаг хичээлийг зайлшгүй судлахшаардлагатай. 2. Макро эдийн засаг хичээлийн зорилгоОТИС-ийн ЭЗБУС-Санхүү Удирдлага, Нягтлан Бодох Бүртгэлийн 1,2-р курсын оюутнууд энэхичээлийг судлах ба энэ хичээл нь хөгжлийн эдийн засаг хичээлийг судлах үндэс суурь болно. Энэхичээлийг үзсэнээр оюутан макро эдийн засаг дахь өөрчлөлт, хөгжил хөдөлгөөнийг ойлгожхамгийн энгийн байдлаар тайлбарлах, ямар үед төрийн зүгээс эдийн засгийн зохицуулалт хийхшаардлага зэрэг макро эдийн засгийн ухааны олон чухал асуудлуудыг амьдрал дээр хэрхэншийдвэрлэж болох арга зам, бодлогын арга хэрэгслүүд, тэдгээрийн үр дагаварыг тодорхойлжмакро эдийн засагт болж буй үйл явдал, төрөөс явуулж байгаа бодлогод онолын үндэслэлтэйгээрхандах чадварыг эзэмшүүлэх явдал юм. 3. Макро эдийн засаг хичээлийн зорилтУг хичээлийн зорилгыг хангахын тулд дараах зорилтуудыг хэрэгжүүлнэ:  Макро эдийн засгийн ухаан юуг судлах вэ?  Макро эдийн засгийн үндсэн үзүүлэлтүүд гэж юу вэ? Тэдгээрийг хэрхэн тодорхойлох вэ?  Эдийн засгийн өсөлт, ажилгүйдэл, инфляци гэж юу вэ? Тэдгээрт ямар хүчин зүйлс ямар нөлөө үзүүлэх вэ?  Эдийн засгийн хэлбэлзлийн үндсэн шалтгаан юу вэ? 56
  • 57.  Макро эдийн засагт тэнцвэржилт хэрхэн хангагдах вэ? /Хаалттай эдийн засагт – IS-LM загвар, Нээлттэй эдийн засагт – Манделл Флемингийн загвар/ Нийт эрэлтийг юу тодорхойлох вэ? Ямар загварууд байдаг вэ? /Хэрэглээний онол, Хөрөнгө оруулалтын онол, Улсын өрийн талаарх үзэл бодол, Сангийн, мөнгөний болон гадаад худалдааны бодлогууд нийт эрэлтэд нөлөөлөх нь, мөнгөний эрэлт нийлүүлэлтийн онол/ Нийт нийлүүлэлтийг юу тодорхойлох вэ? /Бодит мөчлөгийн онол/ Урт болон богино хугацаанд макро эдийн засгийн үзүүлэлтүүд, түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлс хэрхэн өөрчлөгдөх вэ?4. Макро эдийн засаг хичээлийн сэдэвчилсэн төлөвлөгөө, цаг хуваарилалт № Сэдвийн нэр Лекц Семинар 1 Макро эдийн засгийн ухааныг судлах шаардлага 2 2 2 Макро эдийн засгийн үзүүлэлтүүд 4 4 Үндэсний орлого, түүний үйлдвэрлэлт, хуваарилалт, 4 4 3 ашиглалт 4 Эдийн засгийн өсөлт 8 8 5 Ажилгүйдэл 4 4 6 Инфляци 4 4 7 Эдийн засгийн хэлбэлзэл 2 2 8 Нийт эрэлт 2 2 9 Нийт нийлүүлэлт 2 2 10 Таваар-мөнгөний зах зээл дэх тэнцвэр ба IS-LM загвар 4 4 Нээлттэй эдийн засаг буюу гадаад худалдааны 8 8 11 бодлого, Валют солилцооны ханш Манделл-Флименгийн загвар буюу нээлттэй эдийн 4 4 12 засгийн богино хугацааны загвар 13 Эдийн засгийн бодит мөчлөгийн онол 2 2 14 Хэрэглээ 4 4 15 Хөрөнгө оруулалт 4 4 16 Улсын өрийн талаар үзэл бодол 2 2 17 Мөнгөний эрэлт ба мөнгөний нийлүүлэлт 4 4 57
  • 58. Нийт 64 64 5. Багшид тавигдах шаардлага Хичээлийн агуулга, арга зүйг сайн боловсруулсан байх Хичээлийнхээ зорилгыг сайн тодорхойлох Үлгэр жишээ болох Ёс суртахуунтай байх Мэргэжлээ хайрлах, өөрчлөлт шинэчлэлд байнга нээлттэй байх Чанартай асуулт асуух Зорилго чиглэлтэй байх Шинжлэх ухаанч байх Амьдрал хөдөлмөртэй холбоотой байх Үзүүлэн таниулах Систем дэс дараалалтай байх Мэдлэг гүн, бат, бүтээлч байх Сурган хүмүүжүүлэх таатай нөхцөл бүрдүүлэх Шаардлага хүндэтгэлийг хангах Сургалтын материалыг шинэлэг хэлбэрээр, ойлгомжтой бэлтгэх, тэдгээрийг ашиглах аргыг оюутнуудад зааж сургах Оюутны мэдлэг, чадварыг үнэлэх үнэлгээг ойлгомжтой, тодорхой болгож, тэдэнд хичээлийн эхнээс мэдүүлэх, оюутан бүрийг бодитой үнэлэх Сургалтын явцад шинэ техник, технологийг ашиглах чадвартай байх Макро эдийн засаг хичээлийн семинарын төлөвлөгөөДолоо хоног Хичээлийн сэдэв Цаг 1 Эдийн засгийн сэтгэлгээ 2 Орлого зарлагын орчил эргэлт буюу мөнгөн урсгалын диаграмм 4 2 Кобб-Дугласын функц, үндэсний орлогын хуваарилалтын тэгшитгэл, үндэсний 4 3 орлогын адилтгал Солоугийн эдийн засгийн өсөлтийн загвар, Солоугийн тэгшитгэл, 8 4 Конвергенцийн онол, Өсөлтийн үндсэн загвар 5 Оукений хууль түүний тэгшитгэл, шилжих хөдөлгөөн, бүтцийн шинжилгээ 4 6 Мөнгөний тооны онол, Фишерийн үр дүн, Филипсийн загвар 4 7 Кейнсийн загалмайн загвар, үржүүлэгчийн загвар 2 8 Нийт эрэлтэд нөлөөлөгч хүчин зүйлс, нийт эрэлтийн тэгшитгэл 2 9 Нийт нийлүүлэлтэд нөлөөлөгч хүчин зүйлс, нийт нийлүүлэлтийн загвар 2 10 IS-LM загвар, түүний тэгшитгэл, сангийн болон мөнгөний бодлого 4 Харьцангуй давуу талын онол, гадаад худалдааны бодлого, төлбөрийн баланс 8 11 түүнд нөлөөлөгч хүчин зүйлс 12 Мандель Флемингийн загвар, валют солилцооны хөвөгч болон тогтмол ханшны 4 58
  • 59. системийн үед эдийн засгийн бодлогыг авч хэрэгжүүлэх нь 13 Бодит мөчлөгийн загвар 2 14 Ж.М.Кейнс, И.Фишер, Ф.Модигляни, М.Фридман нарын хэрэглээний функц 4 Капиталын бодит үнэд юу нөлөөлөх вэ? Хөрөнгө оруулалтын барааны эрэлт 4 15 нийлүүлэлт, Тобины q, Нөөцийн акселератор загвар 16 Улсын өр түүний үр нөлөө 2 Мөнгөний нийлүүлэлтийн загвар, мөнгөний эрэлтийн трансакцийн онол – 17 Баумоль Тобины загвар, мөнгөний эрэлтийн портфелийн онол 4 “Макро эдийн засгийн онол” хичээлийн заах арга зүйМакро эдийн засаг хичээлийн судлах зүйл, зорилго, зорилттой уялдан энэхүү хичээлийг заах аргазүйд дараах шаардлага тавигдана. Үүнд:  Энэ хичээлийн ерөнхий зорилго, бүлэг, сэдэв тус бүрийн зорилгыг хангахуйц, тухайн сэдвийнхээ агуулгыг богино хугацаанд гаргаж ирэхээр сургалтын арга, хэлбэрийг сонгон хичээлээ явуулах  Оюутан бүр хичээлд жигд, идэвхтэй оролцох боломж, нөхцлийг бүрдүүлэх  Хичээлийн агуулга нь онол практикт нийцсэн байх  Оюутны мэдлэг, чадварыг богино хугацаанд, бодитой үнэлэх шалгуурыг сэдэв болгонд тогтоох Макро эдийн засгийн онол хичээлийн үнэлгээ 1. Үнэлгээний зорилго“Макро эдийн засаг” хичээлийн зорилгоо хэрхэн хангасан, оюутнууд энэ хичээлээр ямар мэдлэгчадвар эзэмшсэнийг бодитойгоор тодорхойлоход үнэлгээний зорилго оршино.Үнэлгээг дараах зүйлсэд ашиглана.  Сургалтын үр дүнд хичээлийн зорилго хангагдсан эсэх, ямар түвшинд хангагдсан  Багш хичээлийн агуулгыг бүрэн гаргаж, өгөх ѐстой мэдлэгийг өгч чадсан эсэх  Багшийн заах болон мэргэжлийн ур чадвар ямар түвшинд байгааг тодорхойлох  Оюутан уг хичээлийг ямар түвшинд эзэмшсэн, давтан сурах шаардлагатай эсэх  Оюутны сурч боловсрох эрмэлзлийг идэвхжүүлж чадаж буй эсэх 2. Үнэлгээний шалгуур 1a  2b  3c  4dP 10a – Хичээлийн ирцb – Бие даалт, гэрийн даалгавар, реферат, идэвх оролцооc – Явцын шалгалт, шүүлэгd – Улирлын эцсийн шалгалт 59
  • 60. Бие даалтын төлөвлөгөө Долоо хоног Сэдэв1 Сүүлийн үед макро эдийн засгийн ямар асуудлууд анхаарлын төвд байна вэ? эссе бичих2 Монгол улсын статистикийн эмхтгэлийг ашиглан ДНБ-ий хэмжээ, бүтцийн талаар шинжилгээ хийж дүгнэлт гаргах3 Монгол улсын статистикийн эмхтгэлийг ашиглан хэрэглээ, хадгаламжийг тооцож дүгнэлт бичих4 Монгол орны сүүлийн 10 жилийн эдийн засгийн үзүүлэлтүүдийг ашиглан хэлбэлзлийн талаар шинжилгээ хийх5 Манай орны хөдөлмөрийн нөөц, ажил эрхлэлт, ажилгүйдлийн статистик мэдээллийг ашиглан дүгнэлт хийх. Ажиллах хүчний оролцооны коэффициент, ажилгүйдлийн түвшинг тооцож, ярилцах6 Монгол банкны мэдээллийг ашиглан манай орны мөнгөний бодлогын талаар судалж ярилцах7 Монгол орны гадаад худалдааны статистик мэдээллийг ашиглаад, сүүлийн 10 жилд гарсан өөрчлөлтийн талаар ярилцах8 Статистикийн эмхэтгэлээс ажилгүйдлийг орон нутаг, мэргэжлээр нь ялган, ажилгүйдлийн шалтгааныг тайлбарла. Ажилгүйдлийн талаар ямар таамаглал дэвшүүлж болохыг ярилцах9 М1, М2, М3 мөнгөний тодорхойлолтыг хэлэлцэнэ үү. Монгол Банкны тайлангийн мөнгөний нийлүүлэлтийн хүснэгтийг ашиглан агрегат болгоныг тодруулж ярилцах10 Монголын эдийн засгийн хөгжлийн талаарх судалгаа шинжилгээ болон салбарын хөгжлүүдийн талаар дүгнэлт хийж бие даалт хийнэ. 60
  • 61. Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ¿íäýñ õè÷ýýëèéí хөтөлбөрÕè÷ýýëèéí íýð :Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ¿íäýñÈíäåêñ : НББ-168Íèéò öàã : 64öàãÊðåäèò :3¯çýõ ñåìåñòð : 2– ð ñåìåñòðÀíãè, ìýðãýæèë : ÑÀÍ-1, ÍÁÁ-1 àíãèóäàäÇàëãàìæ õîëáîî : ÍÁÁ-í ¿íäýñ õè÷ýýë íü ñàíõ¿¿ãèéí á¿ðòãýë , óäèðäëàãûí á¿ðòãýë,çàðäëûí á¿ðòãýë çýðýã õè÷ýýëòýé óÿëäàæ àøèãëàãäàíà.¯íýëãýý : Îþóòàí, íèéò ¿íýëãýýíèé 50 õóâèéã õè÷ýýëèéí ÿâöûí èäýâõè, îðîëöîî,áèå äààëòûí àæèë, ÿâöûí øàëãàëò, ø¿¿ëãýýð, õàðèí ¿ëäýõ 50 õóâèéã óëèðëûí øàëãàëòààðöóãëóóëíà. 1. Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ¿íäýñ õè÷ýýëèéã ñóäëàõ õýðýãöýý, øààðäëàãà Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë íü ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íã òàéëáàðëàõ, òîäîðõîéëîõ, ìýäýýëýõ óðëàã þì.Èéìýýñ íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ìýäýýëýë íü çºâõºí áèçíåñèéí åðòºíöººð õÿçãààðëàãäàõã¿é á¿õ áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íã òîäîðõîéëîõ, íººö áàÿëàã õÿíàëò òàâèõàä ÷ àøèãëàãääàã. Áèä á¿ãä ìýäýýëëèéí ýðýí çóóíä àìüäàð÷ áàéíà. Òèéìýýñ áèçíåñýý àìæèëòòàé ýðõýëæ, ¿ð àøèãòàé õàðèëöàà òîãòîîõûí òóëä õºðºí㺠îðóóëàã÷, ìåíåæåð, áèçíåñèéí øèéäâýð ãàðãàã÷ õýí áîëîâ÷ íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí íýð òîìú¸î, ¿çýë áàðèìòëàëûã ñàéòàð îéëãîæ, ò¿¿íèéã ¿éë àæèëëàãààíäàà àøèãëàõ çàéëøã¿é øààðäëàãà òóëãàäàã þì. 2. Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ¿íäýñ õè÷ýýëèéí çîðèëãî Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ¿íäñýí çîðèëãî áîë ýäèéí çàñãèéí øèéäâýð ãàðãàõàäøààðäàãäàõ ìýäýýëëýýð øèéäâýð ãàðãàã÷äûã õàíãàõ ÿâäàë ìºí. ̺íãº, ãàçàð, õºäºëìºð ãýõìýò ýäèéí çàñãèéí õÿçãààðëàãäìàë íººöèéã çºâ õóâààðèëæ, àøèãëàõàä òýäãýýð øèéäâýð÷èãëýãääýã. Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ¿íäýñ õè÷ýýëèéí ãîë çîðèëãî áîë òà á¿õíèéã íÿãòëàíáîäîõ á¿ðòãýëèéí ìýäýýëëèéã îéëãîõ, àæèë ã¿éëãýýã õýðõýí äàñàíä òóñãàõ, ñàíõ¿¿ãèéíòàéëàíãóóäûã õýðõýí áýëòãýõ, ýäèéí çàñãèéí øèéäâýð ãàðãàõäàà ýíý ìýäýýëëèéã ¿ð àøèãòàéàøèãëàõ ÷àâäàðòàé áîëãîõ ÿâäàë þì. 3. Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ¿íäýñ õè÷ýýëèéí çîðèëò  ÍÁÁ-í òóõàé, ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàí ãàðãàõ, ýäãýýðòýé õîëáîãäñîí áóñàä ç¿éë  Áàëàíñ ãàðãàõ, õºðºí㺠ºð òºëáºð ýçýìøèã÷èéí ºì÷ ãýæ þó áîëîõûã òîäîðõîéëîõ  Àæèë ã¿éëãýýíèé ìºí ÷àíàð, ò¿¿íèé ÍÁÁ-í òýíöâýðò õýðõýí íºëººëäãèéã òîäîðõîéëîõ  Äàíñ ãýæ þó âý?, ò¿¿íä áè÷èëò õèéõ àðãà àæèëëàãàà  ÍÁÁ-èéí äàíñíû äàâõàð áè÷èëòèéí ñèñòåìòýé òàíèëöàõ 61
  • 62.  Áèçíåñèéí áàéãóóëëàãûí àæèë ã¿éëãýýãýýð æóðíàëûí áè÷èëò õèéõ ìºí øàëãàõ áàëàíñ ãàðãàõ  Õààëòûí áè÷èëòèéã õèéõ, îðëîãûí òàéëàí, õóðèìòëàãäñàí àøãèéí òàéëàí ãàðãàõ  Òîõèðóóëãûí áè÷èëòèéí çîðèëã, ¿íäñýí 4 òºðëèéí áè÷èëò¿¿äèéã õèéõ  Àæëûí õ¿ñíýãò ãàðãàí, ò¿¿íèé à÷ õîëáîãäëûã òàíèí ìýäýõ 4. Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ¿íäýñ õè÷ýýëèéí ñýäýâ÷èëñýí òºëºâëºãºº, öàã õóâààðèëàëò№ Á¿ëýã Ñýäâ¿¿ä Õè÷ýýëèéí Öàã õýëáýð1 Íÿãòëàí 1.1 ÍÁÁ-í çîðèëãî òºðºë, ìýðãýæëèéí áîëîí ëåêö 2 öàã áîäîõ ìýðãýøñýí íÿãòëàí áîäîã÷èéí ÿëãàà á¿ðòãýë áîë áèçíåñèéí 1.2 Á¿ðòãýëèéí ¿éë àæèëëàãààíû çîõèîí õýë ìºí áàéãóóëàëò, Îëîí Óëñûí Á¿ðòãýëèéí Ñòàíäàðò/International Accounting Standart/ 1.3 Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí íèéòýýð õ¿ëýýí ëåêö 4 öàã çºâøººðºõ çàð÷èì/Generally Accepted Accounting Principles/ 1.4 Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí íèéòýýð õ¿ëýýí ñåìèíàð 4 öàã çºâøººðºõ çàð÷èì/Generally Accepted Accounting Principles/ äàñãàë, òåñò2 ÍÁÁ-ä 2.1 ÍÁÁ-í ñóäëàõ ç¿éë, ñóðàëöàõ ýõëýëèéí öýã ëåêö 2 öàã ñóðàëöàõ ýõëýëèéí 2.2 ÍÁÁ-í òýíöâýð: ժЪÍê=ªÐ ÒªËÁªÐ+ öýã ÝÇÝÌØÈÃ×ÄÈÉÍ ªÌ× 2.3 Áàëàíñ áîëîí ÍÁÁ-í òýíöâýðò àæèë ã¿éëãýýí¿¿ä íºëººëºõ: Õºðºí㺠áà ºð òºëáºðèéí ºñºëò, áóóðàëò: õºðºíãèéí ºñºëò, Ñåìèíàð 4 öàã õºðºíãèéí áóóðàëò, ºð òºëáºðèéí ºñºëò, áóóðàëò ãýõ ìýò3 Ñàíõ¿¿ãèéí 3.1 Ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãóóä,ò¿¿íèé á¿òýö ëåêö 2 öàã òàéëàíãóóä, ò¿¿íèé 3.2 Ìýäýýëëèéí ¿íäñýí ÷èãëýë, ò¿¿íèé àíèëàë: õýðýãëýã÷ ãàäààä áà äîòîîä õýðýãëýã÷ òàëóóä 62
  • 63. 4 Äàíñíû 4.1 Äàíñ ãýæ þó âý? äåáåò, êðåäèòèéí ä¿ðýì ëåêö 2 öàã òóõàé òýìäýãëýý îéëãîëò Äàíñíû õàðèëöàà: Ýíãèéí áà íèéëìýë õàðèëöàà äò=êò, äò=êò+êò, äò+äò=êò, äò=êò+êò+êò ãýõ ìýò Äàíñíû àãèëàë: Áàëàíñûí áà îðëîãî ¿ð ä¿íãèéí òàéëàíãèéí äàíñ, ò¿ð äàíñ, áàéíãûí äàíñ, ¿íäñýí áà ñºðºã äàíñ 4.2 Îðëãûí òàéëàíãèéí äàíñ: îðëîãûí äàíñ, ëåêö 2 öàã çàðäëûí äàíñ Áàëàíñûí äàíñ á¿ðòãýëèéí îáüåêò: Ýðãýëòèéí õºðºíãº, ýðãýëòèéí áóñ õºðºíãº, ºð òºëáºð, ýçýìøèã÷äèéí ºì÷ Äàíñíû íýãäñýí òºëºâëºãºº, æàãñààëò êîä/1001-9999 ñàíãèéí ÿàìíû íýãäñýí çààâàð/ 4.3 Äàâõàð áè÷èëòèéí ä¿ðýì, Æóðíàëûí áè÷èëò, ñåìèíàð 4 öàã øèëæ¿¿ëýõ áè÷èëò5 Øàëãàõ 5.1 Øàëãàõ áàëàíñûí çîðèóëàëò, á¿òýö, çàãâàð ëåêö 2 öàã áàëàíñ Øàëãàõ áàëàíñ ãàðãàõ 5.2 Äàíñíû áè÷èëòèéí çàëðóóëãà ñåìèíàð 2 öàã6 Òîõèðóóëãû 6.1 Á¿ðòãýãäñýí çàðäëóóäûã õóâààðèëàõ áè÷èëò ëåêö 4 öàã í áè÷èëò Á¿ðòãýãäñýí îðëîãóóäûã õóâààðèëàõ áè÷èëò Á¿ðòãýãäýýã¿é çàðäëóóäûã õóâààðèëàõ áè÷èëò Á¿ðòãýãäýýã¿é îðëîãûã õóâààðèëàõ áè÷èëò 6.2 Òõèðóóëãûí áè÷èëò Ñåìèíàð 4 öàã 63
  • 64. 7 Ò¿ð 7.1 Õààëòûí áè÷èëòèéí çîðèëãî Ëåêö 2 öàã äàíñóóäûã õààõ Õààëòûí áè÷èëòèéí ¿íäñýí 4 ¿å Îðëîãûí äàíñóóäûã õààõ Çàðäëûí äàíñóóäûã õààõ ÎÇÍÄ äàíñàíä Íîãäîë àøãèéí äàíñûã õààõ 7.2 Õààëòûí áè÷èëòèéã õýðõýí àøèãëàõ Ñåìèíàð 2 öàã8 Îðëîãûã 8.1 ¯íýëãýý áà ºðòºã, òýäãýýðèéí ÿëãàà Ëåêö 2 öàã õýðõýí òîäîðõîéëî Îðëîãûã òîäîðõîéëîõ ¿íäñýí îéëãîëòóóä õ 8.2 Áèçíåñèéí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð Ñåìèíàð 2 öàã ä¿íã òîäîðõîéëîõ9 Òàéëàíãèéí 9.1 Ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãèéí ¿íäñýí ýëåìåíò: Ëåêö 2 öàã òºðë¿¿ä Áàëàíñ, îðëîãûí òàéëàí, õóðèìòëàãäñàí àøãèéí òàéëàí, ìºíãºí ã¿éëãýýíèé òàéëàí Òàéëàíãèéí òºðë¿¿ä áýëòãýõ õóãàöàà: Ñåìèíàð 2 öàã ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàí, òàòâàðûí òàéëàí, ¿íýò öààñíû òàéëàí10 Àæëûí 10.1 Ѻðºã áóþó õºðâ¿¿ëýõ áè÷èëò, ò¿¿íèé à÷ Ëåêö 4 öàã õ¿ñíýãò õîëáîãäîë, àæëûí õ¿ñíýãòèéí á¿òýö, à÷ õîëáîãäîë 10.2 Àæëûí õ¿ñíýãò áýëòãýõ ¿å øàò: Òîõèðóóëààã¿é ¿ëäýãäýë áóþó øàëãàõ áàëàíñ Òîõèðóóëãûí áè÷èëò õèéõ Òîõèðóóëñàí øàëãàõ áàëàíñ ãàðãàõ Îðëîãûí òàéëàí ãàðãàõ Òàéëàí òýíöýë áýëòãýõ 10.3 Ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãóóä áýëòãýõ Ñåìèíàð 4 öàã 64
  • 65. 11 Áàðèìòûí 11.1 Áàðèìòûí ìºí ÷àíàð, à÷ õîëáîãäîë Ëåêö 2 öàã òóõàé Áàðèìòûí àíãèëàë Áàðèìòàíä òàâèãäàõ øààðäëàãà Áàðèìòûã øàëãàæ áîëîâñðóóëàõ Áàðèìòûí ýðãýëò 11.1 Íýãäñýí áîäëîãî Ñåìèíàð 2 öàã Лекц 32 семинар 32 5. Áàãøèä òàâèãäàõ øààðäëàãàÌýðãýæëèéí õóâüä:Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí îíîëûí ºíäºð ìýäëýãòýé, íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí îíîëûí àëüíýã ÷èãëýëýëýýð ìýðãýøñýí, îíîëûí ìýäëýãýý ïðàêòèêò õýðýãëýõ ÷àäâàðòàé, áóñäàä îéëãóóëàõáóþó çààõ àðãà ç¿éã ýçýìøñýí, ýðäýì øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû àæëûí çîõèõ ò¿âøíèé àðãàç¿éòýé, áàãøèéí ¸ñ ç¿é òºëºâøñºí, áàãøëàõ äóð ñîíèðõîëòîé ìýðãýæèëòýí áàéíà.Áîëîâñðîë ñóäëàë, çààõ àðãà ç¿éí õóâüä:  Ëåêö óíøèõ, ñåìèíàð, äàäëàãà áîëîí îþóòíû áèå äààõ àæëûã óäèðäàõäàà õè÷ýýëèéí á¿ëýã, ñýäýâ õîîðîíäûí óÿëäàà õîëáîî, ëîãèê äàðààëëûã îíîâ÷òîé òîãòîîæ, îíîë áà ïðàêòèêèéí õîëáîîã îéëãîìæòîé ãàðãàõ, îþóòíû ñýòãýí áîäîõ, ìýäëýãýý àøèãëàõ ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëýõ àðãà ç¿éã ýçýìøñýí áàéõ  Ñóðãàëòûí òºðºë á¿ðèéí àðãà, õýëáýðèéã õîñëîí àøèãëàõ  Îþóòíû îëæ àâñàí ìýäëýã, ìýäýýëëèéã ýìõýëæ, öýãöòýé áîëãîõîä òóñëàõ ÷àäâàð, ýðìýëçýëòýé áàéõ  Îþóòàí ººðèéí ìýäëýã, ìýäýýëëýý áóñàäòàé õóâààëöàõ, ººðèé㺺 çºâ èëýðõèéëæ, áóñäàäàà îéëãóóëàõ ÷àäâàðòàé áîëîõîä òóñëàõÁóñàä ç¿éëèéí õóâüä:  Ñóðãàëòûí ìàòåðèàëûã øèíýëýã õýëáýðýýð, îéëãîìæòîé áýëòãýõ, òýäãýýðèéã àøèãëàõ àðãûã îþóòíóóäàä çààæ ñóðãàõ  Îþóòíû ìýäëýã, ÷àäâàðûã ¿íýëýõ ¿íýëãýýã îéëãîìæòîé, òîäîðõîé áîëãîæ, òýäýíä õè÷ýýëèéí ýõíýýñ ìýä¿¿ëýõ, îþóòàí á¿ðèéã áîäèòîé ¿íýëýõ  Ñóðãàëòûí ÿâöàä øèíý òåõíèê, òåõíîëîãèéã àøèãëàõ ÷àäâàðòàé áàéõ 65

×