Het Enneagram als ontwikkel en samenwerk model

Enneagram! In een proces van ontwikkeling naar hogere vormen van bewustzijn!

Wat is het enneagram?

Betreft negen persoonlijkheidstypen

Het ene type is niet beter dan het andere

Het is een model dat de relatie beschrijft tussen persoonlijkheid en verschillende niveaus van menselijk bewustzijn

Geeft aan hoe elk type in het leven staat

Stelt in staat een diep begrip van je eigen karakter te krijgen

Geeft helder inzicht in onze relaties met anderen

Gericht op het begrijpen van jezelf en van anderen, door je te verplaatsen in de levensvisie van een ander

Wat is het enneagram ?

Elk type heeft zich gevormd rond één centrale emotionele passie.

De emotionele passie bepaalt de levensvisie

De passie is centrale emotie waaromheen zich gedachten, gevoelens en gedragspatronen van het type vormen

Houdt zich bezig met gedrag op een normaal of hoger niveau van bewustzijn

De Typen 1. Perfectionist 2. Helper 3. Winnaar 4. Romanticus 5. Waarnemer 6. Loyalist 7. Levensgenieter 8. Leider 9. Bemiddelaar

Drie Centra

De Harttypen

2. Helper

3. Winnaar

4. Romanticus

De Hoofdtypen

5. Waarnemer

6. Loyalisat

7. Levensgenieter

De buiktypen

8. Leider

9. Bemiddelaar

1. Perfectionist

1. Perfectionist 2. Helper 3. Winnaar 4. Romanticus 5. Waarnemer 6. Loyalist 7. Levensgenieter 8. Leider 9. Bemiddelaar

De Hart typen 2. Helper 3. Winnaar 4. Romanticus

De Harttypen

2. Helper

3. Winnaar

4. Romanticus

Hartcentrum plaats van gevoelens, liefde en genegenheid, en verbondenheid met anderen.

Het beeld dat anderen hebben speelt een belangrijke rol. Aandacht gaat uit naar goedkeuring krijgen. Wanneer de ander hen waardeert en erkenning geeft, dan is het goed. Ze zijn erop gericht prestige en imago in de ogen van anderen te verwerven. Falen is verschrikkelijk

Schaamte past bij harttypen, afgaan in de ogen van een ander

Ontwikkelen is leren dingen voor zichzelf doen en vervulling te vinden zonder daarvoor van anderen afhankelijk te zijn.

De hoofdtypen 5. Waarnemer 6. Loyalist 7. Levensgenieter

De Hoofdtypen

5. Waarnemer

6. Loyalist

7. Levensgenieter

Zetel van menselijk denken. Eerst denken dan reageren

Hebben een levendige verbeelding en fantasie, voorkeur voor analyseren, dingen goed doordenken, conceptualiseren en denkbeelden met elkaar in verband brengen.

Ontwikkelen gevoelens via gedachten.

Denken is verdediging tegen de angst voor de gevaarlijke wereld.

Ontwikkeling is een directe relatie met de eigen gevoelens te ontwikkelen en te komen tot geloof in zichzelf en in anderen.

De Buik/gevoel typen 1. Perfectionist 8. Leider 9. Bemiddelaar

De Buikgevoel typen

8. Leider

9. Bemiddelaar

1. Perfectionist

Hebben neiging te handelen op basis van intuitie, instinct, ‘gut feeling’ en non-verbale signalen.

Doen is hun manier van met de wereld omgaan.

Hebben de neiging zich tegen anderen te keren. Macht, controle, rechtvaardigheid en woede zijn gemeenschappelijke thema’s.

Hebben de neiging zichzelf te vergeten en last van schuldgevoel, gevoel tekort te schieten.

Ontwikkelingstaak is liefhebben van zichzelf, dit vervangt onder controle houden.

Dynamiek van typen

Grootste sturing in gedrag genereert de passie

Ieder type kan bepaalde karakteristieken van andere typen overnemen

In veilige omstandigheden bewegen de typen tegen de richting van de pijl in

In stressvolle omstandigheden (in actie) bewegen de typen in de richting van de pijl

Dynamiek van typen 1. Perfectionist 2. Helper 3. Winnaar 4. Romanticus 5. Waarnemer 6. Loyalist 7. Levensgenieter 8. Leider 9. Bemiddelaar

De Vleugel Typen 1. Perfectionist 2. Helper 3. Winnaar 4. Romanticus 5. Waarnemer 6. Loyalist 7. Levensgenieter 8. Leider 9. Bemiddelaar 7. Levensgenieter 8. Leider 6. Loyalist

1 Perfectionist

Streeft perfectie na, vermijdt fouten en ´het kwaad´

Zelfverloochening roept woede op. Onbevredigde behoeften leiden tot gevoelens van wrok

Vindt een uitlaatklep voor woede door fouten van anderen te corrigeren en te pleiten voor sociale rechtvaardigheid

Geeft uiting aan woede op drie belangrijke levensgebieden+

Jaloezie (verhit raken) in seksuele en een-op-een relaties

Onaangepastheid in sociale situaties. Neemt in een groep een rigide houding aan, heeft intolerante opvattingen

Angst (bezorgheid) als het gaat om zelfbehoud. “Ben ik goed genoeg om te kunnen slagen?”

Richt aandacht op perfectionistisch gedrag

Is conscientieus en registreert nauwkeurig eigen gedrag

Denkt ‘het juiste’, hoe het zou moeten. Moralistische gedachten blokkeren eigen gevoelens

1 Perfectionist

Doet ‘het juiste’, bewondert praktische deugden als werken, zuinigheid, eerlijkheid en presteren

Is ‘de juiste’. Heeft een streng geweten, dat het eigen gedrag constant beoordeelt. Hardvochtig superego

Voelt zich schuldig bij het niet voldoen aan eigen hoge normen

Toegewijde werker. Hard werken blokkeert plezier maken en overschaduwt gevoelens, zoals woede

Kan eigen woede moeilijk herkennen. “Ik ben niet kwaad; ik ben energiek vandaag!”

Zelfkritiek zet zich om in zelfverdediging door anderen te bekritiseren.

Maakt zich zorgen over het nemen van beslissingen. Is bang fouten te maken.

1 Perfectionist

De manier waarop enen hun aandacht richten ondersteunt hun ethisch gedrag. Het kan ook leiden tot;

Rechtlijnig denken in termen van goed en fout, zwart of wit. Grijs bestaat niet

Het ontwikkelen van ene krachtige, kritische houding, waarmee de Een een effectieve organisator en een kritische analyticus kan zijn

Het geven van het goede voorbeeld. De ethische beleidsvormer die tracht de normen te handhaven

2 Helper

Wil goedkeuring krijgen en vermijdt afwijzing

Voelt zich trots door ‘nodig’ te zijn, door een centrale plaats in te nemen in het leven van anderen en onmisbaar te zijn

Geeft uiting aan trots op drie belangrijke levensgebieden;

Verleiding/agressie in seksuele en een-op-een relaties

Ambitie in sociale situaties

‘ Ik eerst’ (privilege) als het gaat om zelfbehoud

Kan moeilijk eigen behoeften en eigen wil herkennen. “Ik heb geen behoeften.”

Onderdrukt eigen gevoelens om aardig gevonden te worden.

Manipuleert anderen om voor elkaar te krijgen wat er in bepaalde situaties nodig is.

2 Helper

Heeft grensconflicten. “Ik neem het niet over; ik reageer omdat er behoefte aan is.”

Heeft meerdere ‘ikken’; elk ‘ik’ stemt zich op de verschillende behoeften van anderen af

Raakt verward door de vele ‘ikken’. “Welke ‘ik’ ben ik zelf?

Ziet de kwaliteiten van anderen. Inspireert anderen om het beste uit zichzelf te halen.

Kan moeiteloos anderen tot steun zijn. Voorziet in eigen behoeften door de behoeften van anderen te bevredigen.

Snakt naar vrijheid. Voelt zich ingeperkt door anderen te moeten steunen.

2 Helper

De zelfpresentatie van de Twee past zich aan de behoeften van anderen aan. De manier waarop Tweeën hun aandacht richten kan resulteren in;

Een empatische en emotionele verbondenheid met anderen of

Aanpassing aan de wensen van anderen om hun liefde te krijgen en te behouden.

3 Winnaar

Wil geliefd worden vanwege prestaties ipv om wie hij of zij is.

Wil de beste zijn. Winnaars worden vaak geliefd

Efficiëntie, productie, doelen en resultaten zijn belangrijk

Gaat uitsluitend de strijd aan als winst verzekerd is. Vermijdt falen. Haakt af voordat er verloren wordt

Zelfpresentatie verandert om betere resultaten te krijgen. Imago is belangrijk

Bedriegt zichzelf. Neemt gevoelens over die passen bij het maatschappelijk gewaardeerde imago

3 Winnaar

Kameleon. Snijdt authentieke gevoelens af om een bepaalde rol te kunnen aannemen

Verwart echte identiteit met identiteit op het werk

Kan moeilijk bij diepe emoties komen. Richt alle aandacht op de taak

Vrije tijd roept angst op. De drie houdt van doe-vakanties

Zoekt geluk in imago, status en materiele zaken

Duizendpoot. Overschat eigen kwaliteiten

Denkt veelzijdig. Kan met meerdere dingen tegelijk bezig zijn

Is taakgericht. Krijgt veel voor elkaar en wordt kwaad als het werk stagneert

De manier waarop Drieën hun aandacht richten kan resulteren in;

Efficiënte leidinggevende, goede organisator, competente begeleider, aanvoerder van het winnende team.

3 Winnaar

Geeft uiting aan misleidende (bedrieglijke) persona op drie belangrijke levensgebieden;

Mannelijk/vrouwelijk imago in seksuele en een-op-een relaties

Prestige in sociale situaties

Zekerheid als het gaat om zelfbehoud. Bezit opbouwen en geld sparen

Stopt het hart in werk. Kan emoties die horen bij een bepaalde rol gemakkelijk tonen

4 Romanticus

Voelt zich aangetrokken tot dat wat ontbreekt: wat ver weg is, niet beschikbaar en moeilijk te krijgen

Nijd komt voort uit de overtuiging dat anderen de ontbrekende elementen wel hebben. “Anderen zijn gelukkig. Anderen voelen zich geliefd. Anderen zijn tevreden”

Geeft uiting aan nijd (“Anderen genieten terwijl ik me achtergesteld voel”) op drie belangrijke levensgebieden:

Rivaliteit in seksuele en een-op-een relaties

Schaamte in sociale situaties

Onbevreesdheid (roekeloosheid) als het gaat om zelfbehoud

Melancholie is de zoete droefenis die de Vier ervaart na een scheiding. Hoewel melancholie voortkomt uit een besef van verlies is het voor de Vier een aantrekkelijke gemoedstoestand die herinnering oproept.

4 Romanticus

De ervaring van in de steek gelaten te worden door een geliefd persoon bekrachtigt het negatieve zelfbeeld van de Vier. “Als ik meer de moeite waard was zou ik niet verlaten zijn.”

Gemoedstoestand, levensstijl, luxe en goede smaak zijn uiterlijkheden die het zelfbeeld opkrikken. Het uitzonderlijke imago van Vieren bedekt hun innerlijke schaamte

Voelt zich anders dan anderen, uniek, een buitenstaander. “In emotioneel opzicht ben ik speciaal. Ik ben bijzonder omdat ik lijd”

Verlangt naar het ontbrekende ingredient voor geluk: de prins of prinses op het witte paard, de verre vriend of vriendin, een diep contact met God.

Heeft afkeer van een middelmatig afgezaagd leven. In vergelijking met zijn of haar diepe innerlijke ervaringen steken alledaagse gevoelens oppervlakkig af. Vermijdt het alledaagse

4 Romanticus

Intensiveert gemoedstoestand. Put energie uit verlies, fantasie, artistieke bezigheden en theatraal gedrag. Vieren zijn de ‘koningen en koninginnen van het drama’

Reageert in relaties met aantrekken en afstoten. Richt zich in het bijzonder op wat ontbreekt. “Wanneer slaat de vonk weer over?” Voelt zich aangetrokken tot het onbereikbare, en stoot af als het binnen handbereik is. Deze wisselende gerichtheid van de aandacht verstrekt

Gevoelens van in de steek gelaten worden en verlies, maar kan ook leiden tot;

Emotionele gevoeligheid en diepte, en het talent om mensen in moeilijke omstandigheden te steunen

5 Waarnemer

Snakt naar privacy, een plek om alleen te zijn en zich op te kunnen laden na een verblijf onder de mensen

Heeft behoefte aan grenzen en beperkingen. Houdt van duidelijke afspraken. Wil tijdsindeling, bezigheden en verantwoordelijkheden nauwkeurig omschreven hebben.

Gelooft dat kennis macht is. Specifieke informatie is de sleutel van macht

Is een minimalist. Kan met heel weinig overleven en zich met minder dan weinig behelpen

Toont inhaligheid voor het weinige dat nodig is om geestelijk te kunnen overleven. Ruimte voor zichzelf, kennis en het strikt noodzakelijke.

5 Waarnemer

Trekt de buikriem aan om onafhankelijkheid te handhaven. Vraagt niet om hulp.

Opsplitsing (segmentering). Verschillende levensgebieden worden van elkaar gescheiden. Vrienden uit een bepaald interessegebied worden niet met andere vrienden in contact gebracht.

Voelt zich ‘verdrinken’ in ongestructureerde situaties. Wil na een vergadering graag naar huis.

Wil nergens in betrokken raken, wat tot moeilijkheden kan leiden, omdat zowel liefde als haat betrokkenheid vereist

Blokkeert emoties, wat verward kan worden met het gevoel van spirituele onthechting

5 Waarnemer

Heeft angst verzwolgen te worden door de verwachtingen en emoties van anderen

Emotionele controle is belangrijk. Voelt emoties het best als hij/zij alleen is.

Cognitieve gerichtheid: houdt van kennis, wetenswaardigheden en analytische theorieën. Slaat het leven gade als een buitenstaander. Deze houding kan resulteren in;

Het gevoel geïsoleerd te zijn van gebeurtenissen in zijn of haar eigen leven, of

Het innemen van een objectief standpunt dat niet beïnvloed wordt door angsten of verlangens.

5 Waarnemer

Geeft uiting aan hebzucht mbt noodzakelijke voor zijn of haar mentale leven op drie belangrijke levensgebieden;

Vertrouwelijkheid in seksuele en een-op-een relaties

Totems in sociale situaties. Voelt zich aangetrokken tot denkbeelden en mensen die invloed hebben op de sociale cultuur

Toevluchtsoord (huis) als het gaat om zelfbehoud. Een prive ruimte die beveiligd is tegen binnendringers

6 Loyalist

Denken neemt de plaats in van doen. Dingen uitstellen. Het beeld van een konijn in een ‘bevroren’ houding

Passiviteit vergroot angstgevoelens. Gaat uit van het slechtste scenario. Vechten of vluchten

De contrafobische Zes is confronterend, heeft lef en valt aan. De fobische zes is steels, bang en vlucht

Geeft uiting aan angst op drie belangrijke levensgebieden:

Kracht/schoonheid in seksuele en een-op-een relaties

Plichtmatigheid in sociale situaties

Genegenheid (warmte) als het gaat om zelfbehoud

Stelt zichzelf hoge doelen, die vaak onvoltooid blijven

6 Loyalist

Succes gaat samen met angst. Blootgesteld worden aan vijandige krachten inherent aan succes

Is geneigd succesvolle en plezierige ervaringen te vergeten. Is vaak succesvol in de rol van underdog. De loyale echtgenoot bij tegenspoed. Degene die het bedrijf uit de rode cijfers haalt.

Is ambivalent ten opzichte van autoriteit. Zoekt bescherming van autoriteit of komt ertegen in opstand.

Wantrouwt andermans motieven, in het bijzonder die van autoriteiten

Identificeert zich met de underdog. Is leider van de oppositiepartij

6 Loyalist

Is bang om de eigen woede te ervaren en bang voor de woede van anderen.

Stelt scherpe vragen. Wil twijfel uitsluiten. Wil een verklaring.

Is sceptisch. Behoort tot de boeddhistische categorie van de Weifelende geest. Denkt in termen van “Ja, maar..” of “Wellicht zal dit niet werken?” Ziet waar uitwegen zijn. Is een uitstekend probleemoplosser.

Controleert de omgeving op veiligheid en bedreiging. Zet persoonlijke radar in werking. Deze houding van zessen zal bevestigen dat;

De wereld bedreigend is, maar zal ook resulteren in;

Het herkennen van motieven, behoeften, en de innerlijke wereld van anderen.

7 Levensgenieter

Is op zoek naar prikkels en piekervaringen. Vermijdt beperking

Wil energieniveau op peil houden. Verlaat het feest terwijl het nog gezellig is.

Ervaart plezier op mentaal niveau. Overdenkt keuze mogelijkheden, plannen en vooruitzichten.

Vervangt diepe en pijnlijke gevoelens door positieve alternatieven. Veel praten, plannen maken en fantaseren.

Verwart ideeën met feiten. Heeft het in gedachten al gedaan.

Richt de aandacht op zichzelf. Heeft geen oog voor andermans pijn of behoeften.

7 Levensgenieter

Overschat eigen mogelijkheden vanuit gevoel tevreden en oke te zijn. “Ik kan alles. Mensen denken positief over mij” Narcistisch.

Stelt zich gelijk aan autoriteiten. “Ik ben ook een autoriteit” Verwacht erkenning

Voelt zich binnen een hiërarchie superieur of inferieur. “We zijn allemaal gelijk” betekent eigenlijk: “jij doe jouw dingen en ik doe mijn dingen”. Voelt zich superieur wanneer de eigen talenten niet worden uitgedaagd door anderen. Voelt zich door de mand vallen en minderwaardig als wel om uitleg gevraagd wordt. Gebruikt charmes om superieure status te herwinnen.

Vermijdt conflicten met autoriteiten. Weet te ontsnappen

7 Levensgenieter

Kent diffuse angst. Is charmant en ontwapenend. Praat zich uit de moeilijkheden

Ziet charme als de eerste verdediging. Zevens zijn angstige mensen, die vriendelijk door het leven gaan.

Gebruikt valse argumenten. Doet alsof. Omzeilt moeilijkheden.

Markeert eigen angst met verveling. “Dit voelt beperkend” verveling bedekt ook onwil. “Mensen zijn beperkt”

Wordt kwaad als aan zijn of haar bekwaamheid getwijfeld wordt, woedend als charmes niet werken

Waardeert spontaniteit

7 Levensgenieter

Heeft voorkeur voor de opstart- en planningsfase. Stelt bindende afspraken en voltooiing uit

Ziet onderlinge verbanden en brengt systeem aan in gegevens. Deze manier van aandacht richten kan resulteren in afspraken met de mogelijkheid om te ontsnappen en “reserve” keuzemogelijkheden en:

Gerationaliseerd escapisme uit moeilijke en pijnlijke situaties, of het kan resulteren in;

Het ontdekken van verbanden, parallellen en het vinden van ongebruikelijke oplossingen. Heeft talent om situaties op een niet lineaire wijze te analyseren, uiteenlopende zaken met elkaar te associëren en verschillende systemen bijeen te voegen.

7 Levensgenieter

Heeft voorkeur voor afspraken met een open einde en werk met veel variatie

Geeft uiting aan onmatigheid op drie belangrijke levensgebieden;

Fascinatie (beinvloedbaarheid) is seksuele en een-op-een relaties

Opofferingsgezindheid in sociale situaties. Accepteert beperkingen die voortkomen uit verplichtingen tegenover anderen

Verdedigt zich met steun van gelijkgestemden als het gaat om zelfbehoud. Voelt zich zeker in een groep met gelijkgestemde mensen.

8 Leider

Bekommert zich om rechtvaardigheid en een eerlijk gebruik van macht. Vermijd zwakte.

Houdt controle over eigen bezittingen en levensruimte. Controleert territorium.

Heeft gemakkelijk toegang tot eigen energie en woede. Buitensporigheid kenmerkt de levenshouding van de acht.

Hunkert naar bevrediging van lust. “Als iets prettig is, laten we dan zorgen dat we het krijgen”.

Geeft uiting aan lust op drie belangrijke levensgebieden;

Bezitsdrang/overgave technieken in seksuele en een-op-een relaties

Vriendschap in sociale situaties

Bevredigend overleven als het gaat om zelfbehoud

8 Leider

Kan zich moeilijk in andere standpunten inleven. “Op mijn manier of anders niet”

Het niet kunnen verdragen van verschillen bedekt de angst benadeeld te worden

Leeft heftig – te veel, te hard, te sterk

Trekt grenzen. Ervaart anderen als controlerend en reageert vanuit zelf verdediging.

Ervaart regels als een vorm van controle. Toetst de grenzen en gevolgen van die regels.

Verwart versies van de waarheid die het eigenbelang dienen met de objectieve juistheid.

8 Leider

Zachtere emoties en afhankelijkheden worden pas getoond als de omstandigheden veilig zijn.

Heeft een ‘alles of niets’ manier van aandacht richten, concentreert zich op extremen. Het is eerlijk of oneerlijk, een strijder of een slapjanus. Er is geen middenweg.

Deze houding kan resulteren in het ontkennen van eigen zwakheden of;

Het vermogen om de juiste hoeveelheid van zijn of haar kracht in te zetten ten dienste van anderen.

9 Bemiddelaar

Handhaaft het aangename gevoel dat neutraliteit met zich meebrengt. Vermijdt woede en conflicten.

Verruilt essentiele behoeften voor dingen die in feite onbelangrijk zijn.

Is ambivalent tav het nemen van persoonlijke beslissingen. “Ben ik het ermee eens of ben ik het er niet mee eens?” ziet vaak alle kanten van een probleem. Beslissingen zonder persoonlijke betrokkenheid zijn gemakkelijker te nemen, bv. Handelen in een noodsituatie of een politiek standpunt innemen.

Stelt emotioneel geladen beslissingen uit door een oude oplossing te herhalen. Handelt volgens gewoonten. “Het lijkt erop dat er oneindig veel tijd is. Waarom nu actie ondernemen?”

9 Bemiddelaar

Dadeloos of luiheid op drie belangrijke levensgebieden;

Vereniging in seksuele en een-op-een relaties. De wens om geheel in de ander op te gaan

Participatie in sociale situaties. Zoekt aansluiting bij groepen en organisaties

Honger (begeerte) als het gaat om zelfbehoud. Bevrediging van materiele behoeften

Kan moeilijk nee zeggen. Kan moeilijk afscheid nemen, weggaan.

Smoort fysieke energie en woede. Steekt energie in onbelangrijke zaken. Vertoont een uitgestelde reactie bij woede. Toont passieve agressie. Woede staat voor Negens gelijk aan scheiding.

Houdt controle door zich koppig te gedragen. Wacht zijn of haar kans af.

9 Bemiddelaar

Richt de aandacht op de agenda van anderen, wat resulteert in;

Het moeilijk kunnen bepalen van een eigen positie, maar wat ook leidt tot;

Het vermogen dat wat in iemands leven essentieel is te herkennen en te ondersteunen.

Ontwikkeling

Enneagram kent twee niveau’s van bewustzijn;

Van fixaties (lager); het betreft de beperkingen in het menselijk functioneren

Mensen kunnen zich moeilijk los maken van hun typespecifieke manier van aandacht richten en hun type specifieke motivatie

Van hogere deugden en ideeën (hoger); vormen de kern van de ontwikkelingsrichting van het type

Ieder type in het enneagram van fixaties correspondeert met hogere kwaliteiten in het enneagram van hogere deugden en ideeën.

De ontwikkelingsweg van ieder type is om de betreffende kwaliteiten te verwezenlijken.

Ontwikkeling

Tussen de niveau’s ligt het ware zelf. Het ware zelf is dat deel van onszelf dat ons enneagram kan observeren. Op het niveau van het ware zelf identificeert iemand zich niet met zijn type.

De drijvende emotionele energie is in de ondergrond altijd aanwezig en vormt als het ware de brandstof voor de basismotivatie

De emotionele energie hoort bij het hartcentrum

Mensen zijn in hun hoofd automatisch met de mentale preoccupatie van type bezig

De mentale preoccupatie hoort bij het hoofdcentrum

Emotionele passies (fixaties) 1. Woede, Boosheid 2. Trots 3. Bedrog 4. Nijd, Afgunst 5. Hebzucht (gulzigheid) 6. Angst 7. Onmatigheid 8. Lust (buitensporig) 9. Traagheid, luiheid

Hogere deugden emotionele passies

Sereniteit

2. Nederigheid 3. Oprechtheid (eerlijkheid) 4. Evenwichtigheid (balans) 5. Niet hechten 6. Moed 7. Soberheid 8. Onschuld 9. Daadkracht 1. Woede, Boosheid 2. Trots 3. Bedrog 4. Nijd, Afgunst 5. Hebzucht (gulzigheid) 6. Angst 7. Onmatigheid 8. Lust (buitensporig) 9. Traagheid, luiheid

Mentale centrum (fixaties) 1. Wrok 2. Vleierij 3. IJdelheid 4. Melancholie 5. Gierigheid 6. Lafhartigheid (twijfel) 7. Plannen maken 8. Wraak 9. Indolentie (zelfverontachtzaming)

Hogere deugd mentale centrum 1. Perfectie 2. Eigen wil (vrijheid) 3. Hoop 4. Oorspronkelijkheid 5. Alwetendheid 6. Geloof (Vertrouwen) 7. Werk 8. Waarheid 9. Liefde 1. Wrok 2. Vleierij 3. IJdelheid 4. Melancholie 5. Gierigheid 6. Lafhartigheid (twijfel) 7. Plannen maken 8. Wraak 9. Indolentie (zelfverontachtzaming)

Gerichtheid van aandacht

Wat is juist/onjuist in

deze situatie

2. Goedkeuring voor zichzelf van anderen 3. Goedkeuring voor prestaties van anderen 4. Op afstand het beste: binnen handbereik het slechtste 5. Wat willen anderen van mij? 6. Verborgen doelstellingen 7. Aangename situaties 8. Controle 9. De situatie waarin de ander verkeert

Afweermechanismen

Dienen om;

het gevoel van eigenwaarde te handhaven of te vergroten

het ideale zelfbeeld te handhaven

om de basisangst niet te voelen

Leiden er toe dat bepaalde informatie niet onder ogen wordt gezien of verdraaid waargenomen worden.

Afweermechanismen 1. Reactie formatie 2. Onderdrukking 3. Identificatie 4. Introjectie 5. Isolatie 6. Projectie 7. Rationalisatie 8. Ontkenning 9. Verdoving