Your SlideShare is downloading. ×
kerkelijke              documentatiejaargang 39nummer 1                     verschijnt bij:januari 2011Verbum DominiAposto...
COLOFONKerkelijke documen-tatie is een uitgavevan de afdeling Persen Communicatie vanhet Secretariaat RKK.De reeks verschi...
Apostolische postsynodale exhortatie           Verbum Domini           van paus Benedictus XVI           aan het episcopaa...
Inhoudsopgave    INLEIDING [1] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ....
Bijbel en oecumene [46]Gevolgen voor de opzet van de theologische studie [47]De heiligen en de interpretatie van de Schrif...
DEEL III VERBUM MUNDO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64    DE ZENDING V...
INLEIDING                                       goddelijk Woord, bron van voortdurende                                    ...
2. Vgl. 12e Gewone      een onontbeerlijke gave en opdracht van de       Vaticaans Concilie, in het bijzonder met de    Al...
De Bisschoppensynode over het Woord van          wereld vertegenwoordigd zijn, maar nogGod                                ...
de daadwerkelijk een invloed hebben op het                      leven van de Kerk, op de persoonlijke relatie             ...
DEEL 1                                             liefde” (1 Joh. 1,16), zal dezelfde apostel                            ...
punt als vanuit pastoraal gebruik gezien.       het christendom is de “godsdienst van het                          Zoals o...
dat “geloof ons doet zien dat het heelal tot    De schepping van de mensstand is gekomen door Gods woord, zodathet zichtba...
Het realisme van het Woord                      heeft Hij nu, op het einde der tijden, tot ons                            ...
gehoord en menselijk onvoorstelbaar: “het        Vader Hem heeft gezegd (vgl. Joh. 12,50);Woord is vlees geworden en het h...
definitieve bevrijding uit de slavernij tot       ons begrijpen dat die geschiedenis daardoor                       stand ...
Geest. Hij is het middelpunt van de kosmos       gen zou willen vragen, die zou niet alleenen de geschiedenis, omdat de Sc...
elk geval moet het een voeding zijn van           van de apostelen leest, neer op de twaalf, die                          ...
De grote schrijvers uit de christelijke traditie   naar U onze geest leiden, God van barmhar-zien unaniem de rol van de He...
overlevering van apostolische oorsprong           volgens welke “het lichaam van de Zoon de                          een l...
Kerk door het werk van dezelfde Geest. De       heid, opdat de man Gods volkomen zij, vol-Heilige Schrift is “Woord van Go...
van de Vader en de Zoon, die ons “tot de        HET ANTWOORD VAN DE MENS AAN DE                     volle waarheid zal bre...
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Verbum Domini Ben_xvi
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Verbum Domini Ben_xvi

1,755

Published on

Paus Benedictus XVI publiceerde op 30-9-2010 de Apostolische postsynodale exhortatie Verbum Domini over het Woord van God in het leven en de zending van de Kerk.
Dit is de Nederlandse vertaling zoals die te vinden is op de website van rkkerk.nl.

Published in: Spiritual
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,755
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
6
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Verbum Domini Ben_xvi"

  1. 1. kerkelijke documentatiejaargang 39nummer 1 verschijnt bij:januari 2011Verbum DominiApostolische postsynodale exhortatievan paus Benedictus XVIover het Woord van God in het leven en de zending van de Kerk
  2. 2. COLOFONKerkelijke documen-tatie is een uitgavevan de afdeling Persen Communicatie vanhet Secretariaat RKK.De reeks verschijnttien maal per jaar,samen met een num-mer van het bladrkkerk.nl.Redactie:drs. Bert Elbertse(hoofd Pers &Communicatie)mr. Michel Bronzwaer(eindredactie)drs. Pieter KohnenBasisontwerp:Artgrafica,AmsterdamDruk:Gregorius bv, SoestOpmaak:Marlou Smit, MAAbonnementsprijs:(inclusief porto) inNederland: € 58,20per jaar, gecombi-neerd met rkkerk.nl;studenten: € 45,85.In België: nader tebepalen.Abonnementen inNederland:Secretariaat RKK,Biltstraat 121,Postbus 13049,3507 LA Utrecht,tel.: 030 2326911,fax: 030 2334601.e-mail: media@rkk.nlBestellingen:tel.: 030 2326909e-mail: bestel@rkk.nlAbonnementen:e-mail: abonnemen-ten@rkk.nlIn BelgiëUitgeverij Licap bv,Guimardstraat 1,1040 Brussel,tel.: 02 5099670,postrekening:000-0947400-01.Kerkelijke documen-tatie en rkkerk.nl opinternet: © Utrecht 2011www.rkkerk.nlISSN: 1871-4579 Omslag: Lectionarium ca. 1400 van een Oostenrijkse miniaturist 2011 • 2
  3. 3. Apostolische postsynodale exhortatie Verbum Domini van paus Benedictus XVI aan het episcopaat, de clerus, de godgewijde personen en de lekengelovigen over het Woord van God in het leven en de zending van de Kerk3 • 2011 3
  4. 4. Inhoudsopgave INLEIDING [1] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Opdat onze vreugde volkomen is [2] Van “Dei Verbum” tot de synode over het Woord van God [3] De Bisschoppensynode over het Woord van God [4] De Proloog van het evangelie van Johannes als leidraad [5] DEEL 1 VERBUM DEI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 DE GOD DIE SPREEKT. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 God in dialoog [6] Analogie van het Woord van God [7] De kosmische dimensie van het Woord [8] De schepping van de mens [9] Het realisme van het Woord [10] Christologie van het Woord [11-13] De eschatologische dimensie van het Woord van God [14] Het Woord van God en de Heilige Geest [15-16] Overlevering en Schrift [17-18] Heilige Schrift, inspiratie en waarheid [19] God de Vader, bron en oorsprong van het Woord [20-21] HET ANTWOORD VAN DE MENS AAN DE GOD DIE SPREEKT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Geroepen om toe te treden tot het verbond met God [22] God luistert naar de mens en geeft antwoord op zijn vragen [23] Een dialoog voeren met God door middel van zijn woorden [24] Het Woord van God en het geloof [25] De zonde als een niet luisteren naar het Woord van God [26] Maria “Mater Verbi” Dei en “Mater fidei” [27-28] DE HERMENEUTIEK VAN DE HEILIGE SCHRIFT IN DE KERK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 De Kerk als de plaats van de oorsprong van de hermeneutiek van de bijbel [29-30] “De ziel van de heilige theologie” [31] Ontwikkeling van het bijbelonderzoek en kerkelijk leerambt [32-33] De hermeneutiek van de bijbel volgens het concilie: een suggestie waaraan gehoor dient te worden gegeven [34] Het gevaar van dualisme en de geseculariseerde hermeneutiek [35] Geloof en rede bij de benadering van de Schrift [36] Letterlijke en spirituele betekenis [37] De noodzakelijke transcendentie van de “letter” [38] De intrinsieke eenheid van de bijbel [39] De relatie tussen Oude en Nieuwe testament [40-41] De “duistere” bladzijden van de bijbel [42] Christenen en joden met betrekking tot de Heilige Schrift [43] De fundamentalistische interpretatie van de Heilige Schrift [44] Dialoog tussen herders, theologen en exegeten [45]4 2011 • 4
  5. 5. Bijbel en oecumene [46]Gevolgen voor de opzet van de theologische studie [47]De heiligen en de interpretatie van de Schrift [48-49]DEEL II VERBUM IN ECCLESIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41HET WOORD VAN GOD EN DE KERK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41De Kerk aanvaardt het Woord [50]Gelijktijdigheid van Christus in het leven van de Kerk [51]LITURGIE: DE BEVOORRECHTE PLAATS VAN HET WOORD VAN GOD . . . . . . . . . . . . . 42Het woord van God in de heilige liturgie [52]De Heilige Schrift en de sacramenten [53]Het Woord van God en de eucharistie [54-55]De sacramentaliteit van het Woord [56]De Heilige Schrift en het lectionarium [57]Verkondiging van het Woord en de dienst van het lectoraat [58]Het belang van de homilie [59]De doelmatigheid van een preekdirectorium [60]Woord van God, verzoening en ziekenzalving [61]Het Woord van God en de liturgie der getijden [62]Het Woord van God en het benedictionale [63]Suggesties en voorstellen voor een liturgische bezieling [64]a) Vieringen van het Woord van God [65]b) Het Woord en de stilte [66]c) De plechtige verkondiging van het Woord van God (67]d) Het Woord van God in het christelijke kerkgebouw [68]e) De exclusiviteit van de bijbeltekst in de liturgie [69]f) Het liturgische, door de bijbel geïnspireerde gezang [70]g) Bijzondere aandacht voor blinden en doven [71]HET WOORD VAN GOD IN HET KERKELIJK LEVEN. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52Het Woord van God ontmoeten in de Heilige Schrift [72]De bijbelse bezieling van de pastoraal [73]De bijbelse dimensie van de catechese [74]De bijbelse vorming van de christenen [75]De Heilige Schrift in grote kerkelijke bijeenkomsten [76]Het Woord van God en roepingen [77]a) Het Woord van God en de gewijde ambtsdragers [78-81]b) Het Woord van God en de kandidaten voor de heilige wijding [82]c) Het Woord van God en het godgewijde leven [83]d) Het Woord van God en de lekengelovigen [84]e) Het Woord van God, huwelijk en gezin [85]Het biddend lezen van de Heilige Schrift en de “lectio divina” [86-87]Het Woord van God en het gebed tot Maria [88]Het Woord van God en het Heilig Land [89]5 • 2011 5
  6. 6. DEEL III VERBUM MUNDO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 DE ZENDING VAN DE KERK: HET WOORD VAN GOD VERKONDIGEN AAN DE WERELD . . 64 Het Woord van God van de Vader en naar de Vader [90] De “Logos” van de hoop aan de wereld verkondigen [91] De zending van de Kerk vanuit het Woord van God [92] Het Woord van God en het Rijk van God [93] Alle gedoopten zijn verantwoordelijk voor de verkondiging [94] De noodzaak van de “missio ad gentes” [95] De verkondiging en de nieuwe evangelisatie [96] Het Woord van God en het christelijk getuigenis [97-98] HET WOORD VAN GOD EN DE INZET IN DE WERELD. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 Jezus dienen in de “geringsten van zijn broeders” (Mat. 25,40) [99] Het Woord van God en de inzet in de maatschappij voor gerechtigheid [100-101] De verkondiging van het Woord van God, de verzoening en de vrede tussen de volkeren [102] Het Woord van God en de werkdadige liefde [103] De verkondiging van het Woord van God en de jongeren [104] De verkondiging van het Woord van God en de migranten [105] De verkondiging van het Woord van God en de lijdenden [106] De verkondiging van het Woord van God en de armen [107] Het Woord van God en de bescherming van de schepping [108] HET WOORD VAN GOD EN DE CULTUREN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 De waarde van de cultuur voor het leven van de mens [109] De bijbel als grote codex voor de culturen [110] De kennis van de bijbel op scholen en universiteiten [111] De Heilige Schrift in de verschillende artistieke uitdrukkingsvormen [112] Het Woord van God en de maatschappelijke communicatiemiddelen [113] De bijbel en de inculturatie [114] Vertalingen en de verspreiding van de bijbel [115] Het Woord van God overschrijdt de grenzen van de culturen [116] HET WOORD VAN GOD EN DE INTERRELIGIEUZE DIALOOG . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 De waarde van de interreligieuze dialoog [117] De dialoog tussen christenen en moslims [118] De dialoog met andere godsdiensten [119] De dialoog en godsdienstvrijheid [120] SLOT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 Het definitieve Woord van God [121] De nieuwe evangelisatie en het nieuwe luisteren [122] Het Woord en de vreugde [123] “Mater Verbi” en “Mater laetitiae” [124]6 2011 • 6
  7. 7. INLEIDING goddelijk Woord, bron van voortdurende vernieuwing, en ik wens tegelijkertijd dat1. “Het Woord van de Heer blijft in eeuwig- het steeds meer het hart wordt van elke ker-heid. En dit is de boodschap die u in het kelijke activiteit.evangelie is verkondigd” (1 Petr. 1,25; vgl.Jes. 40,8). Met deze uitspraak uit de eerste Opdat onze vreugde volkomen isbrief van de heilige Petrus, die het woordvan de profeet Jesaja herneemt, staan wij 2. Ik zou vóór alles willen herinneren aan devoor het mysterie van God die zichzelf mee- schoonheid en de aantrekkingskracht vandeelt door de gave van zijn Woord. Dit de hernieuwde ontmoeting met de HeerWoord dat in eeuwigheid blijft, is de tijd Jezus, zoals die werd ervaren tijdens debinnengetreden. God heeft zijn eeuwig dagen van de synodale vergadering.Woord op menselijke wijze gesproken: zijn Daarom richt ik mij in navolging van deWoord “is vlees geworden” (Joh. 1,24). Dat synodevaders met de woorden van de heili-is het goede nieuws. Dat is de boodschap die ge Johannes in zijn eerste brief tot alle gelo-door de eeuwen heen vandaag tot ons komt. vigen: “Het leven is verschenen; het eeuwi-De 12e Gewone Algemene Vergadering van ge leven dat bij de Vader was, heeft zich aande Bisschoppensynode, gehouden in het ons geopenbaard, wij hebben het gezien, wijVaticaan van 5 tot 26 oktober 2008, heeft getuigen ervan, wij maken het u bekend.als thema gehad Het Woord van God in het Wat wij gezien hebben en gehoord hebben,leven en de zending van de Kerk. Het is een dat verkondigen wij ook aan u, opdat gijdiepe ervaring geweest van een ontmoeting gemeenschap moogt hebben met ons. Enmet Christus, Woord van de Vader, dat aan- onze gemeenschap is er een met de Vader enwezig is waar twee of drie verenigd zijn in met Jezus Christus, zijn Zoon” (1 Joh. 1,2-zijn naam (vgl. Mat. 18,20). Met deze post- 3). De Apostel spreekt tot ons over horen,synodale apostolische exhortatie geef ik zien, aanraken, aanschouwen van hetgraag gehoor aan het verzoek van de syno- Woord des Levens (vgl. 1 Joh. 1,1), daar hetdevaders om het volk van God de rijkdom Leven zelf zich heeft geopenbaard indie naar voren is gekomen in de zittingen in Christus. En wij moeten de verkondigershet Vaticaan, en de aanwijzingen, die door van die gave zijn, daar wij zijn geroepen tothet gemeenschappelijke werk tot uitdruk- de gemeenschap met God en onder elkaar.king zijn gebracht, te doen kennen.1 In dit In dit kerygmatische perspectief is de syno-perspectief wil ik hernemen wat door de dale vergadering voor de Kerk en de wereldsynode is uitgewerkt, rekening houdend met een getuigenis geweest van hoe mooi dede voorgelegde documenten: de Linea- ontmoeting is met het Woord van God in dementa, het Instrumentum laboris, de versla- kerkgemeenschap. Daarom spoor ik allegen ante et post disceptationem en de tek- gelovigen aan om de persoonlijke ontmoe-sten van de bijdragen, zowel in de aula, als ting en die van de gemeenschap metin scriptis, de verslagen van de lagere orga- Christus, het Woord des Levens, dat zicht-nen en de discussies aldaar, de definitieve baar is geworden, te herontdekken en deboodschap aan het volk van God en vooral verkondigers ervan te worden, opdat deenkele specifieke voorstellen (Propositiones) gave van het goddelijk leven, de gemeen-die de synodevaders van bijzonder belang schap, zich steeds meer verspreidt over dehebben geacht. Zo wens ik enkele funda- hele wereld. Immers, deelnemen aan hetmentele lijnen aan te geven voor een her- leven van God, Drie-eenheid van Liefde, isontdekking in het leven van de Kerk van het volkomen vreugde (vgl. 1 Joh. 1,4). En het is 1. Vgl. Propositio 1.7 • 2011 7
  8. 8. 2. Vgl. 12e Gewone een onontbeerlijke gave en opdracht van de Vaticaans Concilie, in het bijzonder met de Algemene Vergadering van de Kerk de vreugde te verkondigen die komt promulgatie van de dogmatische constitutie Bisschoppensynode, Instrumentum labo- van de ontmoeting met de Persoon van over de goddelijke openbaring Dei Verbum. ris, 27. Christus, Woord van God, dat tegenwoordig Zij vertegenwoordigt een mijlpaal op de 3. Vgl. Leo XIII, is onder ons. In een wereld die God voelt als weg van de Kerk: “De synodevaders [...] Encycl. Providentissimus overbodig of vreemd, belijden wij, evenals erkennen met dankbaarheid de grote welda- Deus (18 november Petrus, dat Hij alleen “woorden van eeuwig den die door dit document het leven van de 1893): AAS 26 (1893-94), 269-292; leven” (Joh. 6,68) heeft. Er bestaat geen gro- Kerk worden bewezen op exegetisch, theo- Benedictus XV, Encycl. Spiritus tere prioriteit dan deze: voor de mensen van logisch, spiritueel, pastoraal en oecu- Paraclitus (15 sep- vandaag weer opnieuw de toegang tot God menisch gebied”.4 In het bijzonder is in deze tember 1920): AAS 12 (1920), 385-422; openen, tot de God die spreekt en zijn liefde jaren het bewustzijn gegroeid van de “trini- Pius XII, Encycl. Divino afflante meedeelt, opdat wij leven in overvloed heb- taire en heilshistorische horizon van de Spiritu (30 septem- ben (vgl. Joh. 10,10). openbaring”,5 waarin men Jezus Christus ber 1943): AAS 35 (1943), 297-325. moet herkennen als “middelaar en volheid 4. Propositio 2. Van “Dei Verbum” tot de synode over het van de gehele openbaring”.6 De Kerk belijdt Woord van God aan iedere generatie onophoudelijk dat Hij 5. Ibidem. “door geheel zijn tegenwoordigheid en ver- 6. Tweede Oecumenisch 3. Wij zijn ons ervan bewust dat wij met de schijning, door woorden en werken, door Vaticaans Concilie, 12e Gewone Algemene Vergadering van de tekenen en wonderen, vooral echter door Dogmatische consti- tutie over de god- Bisschoppensynode over het Woord van zijn dood en glorievolle opstanding uit de delijke openbaring Dei Verbum, 2. God in zekere zin het middelpunt zelf van doden en tenslotte door de zending van de het christelijk leven tot thema hebben Heilige Geest der waarheid haar tot voltooi- 7. Ibidem, 4. gemaakt, in samenhang met de vorige ing brengt en bekrachtigt”.7 8. Onder de ver- schillende bijdragen synodale vergadering over de Eucharistie denke men aan: als bron en hoogtepunt van het leven en de Iedereen is de grote impuls bekend die de Paulus VI, Apostol. Brief Summi Dei zending van de Kerk. De Kerk is immers dogmatische constitutie Dei Verbum heeft Verbum (4 novem- ber 1963): AAS 55 gegrondvest op het Woord van God, wordt gegeven aan de herontdekking van het (1963), 979-995; Id., hieruit geboren en leeft hiervan.2 Gedurende Woord van God in het leven van de Kerk Motu Proprio Sedula cura (27 juni alle eeuwen van zijn geschiedenis heeft het voor de theologische reflectie op de godde- 1971): AAS 63 (1971), 665-669; volk van God hierin altijd zijn kracht lijke openbaring en de studie van de Heilige Johannes Paulus II, gevonden en ook heden ten dage groeit de Schrift. Talrijk zijn ook de bijdragen Algemene audiëntie (1 mei 1985): kerkgemeenschap in het luisteren naar, het geweest van het kerkelijk leergezag over L’Osservatore Romano, 2-3 mei vieren van en het bestuderen van het Woord deze materie in de laatste veertig jaar.8 In 1985, p. 6; Id., van God. Men moet erkennen dat in de laat- het bewustzijn haar weg met het houden Toespraak over de interpretatie van de ste decennia de ontvankelijkheid van het van deze synode voort te zetten onder lei- bijbel in de Kerk (23 april 1993): AAS 86 kerkelijk leven voor dit thema groter is ding van de Heilige Geest, heeft de Kerk (1994), 232-243; geworden, waarbij in het bijzonder wordt zich geroepen gevoeld om het thema van Benedictus XVI, Toespraak tot het verwezen naar de christelijke openbaring, het goddelijk Woord verder te verdiepen, Internationaal Congres n.a.v. de naar de levende overlevering en de Heilige zowel om na te gaan hoe de aanwijzingen veertigste verjaar- Schrift. Vanaf het pontificaat van Leo XIII van het concilie zijn verwezenlijkt, als om dag van Dei Verbum (16 september kan men zeggen dat er een toenemend aan- de nieuwe uitdagingen onder ogen te zien 2005): AAS 97 (2005), 957; Id., tal bemoeienissen is geweest die erop waren die de huidige tijd stelt aan degenen die in Angelus (6 novem- gericht om zich meer bewust te worden van Christus geloven. ber 2005): Insegnamenti I het belang van het Woord van God en de (2005), 759-760. bijbelstudie in het leven van de Kerk,3 en dit vervolg op blz. 9 heeft zijn hoogtepunt gehad in het Tweede8 2011 • 8
  9. 9. De Bisschoppensynode over het Woord van wereld vertegenwoordigd zijn, maar nogGod meer in diepere zin: in haar zijn de veelvul- dige manieren waarop God en de wereld4. Op de 12e synodale vergadering zijn her- worden ervaren, de rijkdom van de culturenders uit heel de wereld bijeengekomen rond aanwezig, en alleen zo wordt de veelomvat-het Woord van God en zij hebben symbo- tendheid van het menselijk bestaan en vanlisch in het middelpunt van de vergadering daaruit de veelomvattendheid van hetde tekst van de bijbel geplaatst om opnieuw Woord van God duidelijk”.12 Bovendien heb-datgene wat wij in het dagelijks leven als ben wij ook nog een Pinksteren op wegvanzelfsprekend dreigen aan te nemen, te kunnen vaststellen; verschillende volkerenontdekken: het feit dat God spreekt en ant- wachten erop dat het Woord van God inwoord geeft op onze vragen.9 Wij hebben hun eigen taal en hun eigen cultuur wordtsamen geluisterd naar het Woord van de verkondigd. vervolg van blz. 8Heer en het gevierd. Wij hebben elkaar ver-teld hoezeer de Heer aan het werk is in het Hoe kunnen wij ons vervolgens niet herin- Te vermelden zijn ook de bijdragenvolk van God en samen hoop en zorgen neren dat gedurende de gehele synode het van Pauselijke Bijbelcommissie, Degedeeld. Dat alles heeft ons doen beseffen getuigenis van de apostel Paulus ons heeft sacra Scriptura etdat wij onze relatie met het Woord van God begeleid! Het is immers providentieel Christologia (1984): Ench. Vat. 9, nr.alleen maar kunnen verdiepen binnen het geweest dat de 12e Gewone Algemene 1208-1339; Eenheid en diversiteit in de“wij” van de Kerk in het luisteren naar en Vergadering juist ter gelegenheid van de Kerk (11 april 1988):het verwelkomen van elkaar. Hieruit komt tweeduizendste verjaardag van zijn geboor- Ench. Vat. 11, nr. 544-643; De inter-de dankbaarheid voort voor de getuigenis- te is gehouden in het jaar dat is gewijd aan pretatie van de bij- bel in de Kerk (15sen over het kerkelijk leven in de verschil- de figuur van de grote apostel van de volke- april 1993): Ench.lende delen van de wereld, zoals die naar ren. Zijn leven is geheel gekenmerkt door de Vat. 13, nr. 2846- 3150; Het joodsevoren kwamen uit de verschillende toespra- ijver voor de verspreiding van het Woord volk en zijn Heilige Schriften in deken in de aula. Het is eveneens roerend van God. Hoe kunnen wij in ons hart zijn christelijke bijbelgeweest de afgevaardigden uit onze broe- geestdriftige woorden met betrekking tot (24 mei 2001): Ench. Vat. 20, nr. 733-derkerken te horen die de uitnodiging om zijn zending als de verkondiger van het 1150; Bijbel en moraal. Bijbelseaan de synodale ontmoeting deel te nemen goddelijk Woord niet voelen: “Ik doe alles wortels van hethebben aangenomen. Ik denk in het bijzon- voor het evangelie” (1 Kor. 9,23)? “Voor dit christelijk handelen (11 mei 2008),der aan de meditatie die ons zijne heiligheid evangelie”, zo schrijft hij in de Brief aan de Vaticaanstad 2008.Bartolomeüs I, oecumenisch patriarch van Romeinen”, schaam ik mij niet. Het is een 9. Vgl. BenedictusConstantinopel, heeft geboden en waarvoor goddelijke kracht tot heil van ieder die erin XVI, Toespraak tot de Romeinse Curiede synodevaders hun diepe erkentelijkheid gelooft” (1,16). Wanneer wij reflecteren over (22 december 2008): AAS 101tot uitdrukking hebben gebracht.10 Boven- het Woord van God in het leven en de zen- (2009), 49.dien heeft de Bisschoppensynode voor de ding van de Kerk, kunnen wij niet anders 10. Vgl. Propositioeerste keer ook een rabbijn willen uitnodi- dan aan de heilige Paulus denken en aan 37.gen om een kostbaar getuigenis te geven zijn leven, dat hij heeft gegeven voor de 11. Vgl. Pauselijkeover de joodse heilige geschriften die nu verkondiging van het heil van Christus aan Bijbelcommissie, Het joodse volk en zijnjuist ook deel uitmaken van onze Heilige alle volken. Heilige Schriften in de christelijke bijbelSchrift.11 Zo hebben wij met vreugde en (24 mei 2001), Ench.dankbaarheid kunnen vaststellen dat “er De Proloog van het evangelie van Johannes Vat. 20, nr. 733- 1150.ook vandaag de dag in de Kerk een als leidraad 12. Benedictus XVI,Pinksteren is – dat wil zeggen dat zij spreekt Toespraak tot dein vele talen en dit niet alleen in uiterlijke 5. Ik wens dat middels deze apostolische Romeinse Curie (22 december 2008):zin dat in haar alle grote talen van de exhortatie de verworvenheden van de syno- AAS 101 (2009), 50.9 • 2011 9
  10. 10. de daadwerkelijk een invloed hebben op het leven van de Kerk, op de persoonlijke relatie met de Heilige Schrift, op de interpretatie ervan in de liturgie en de catechese, als ook in het wetenschappelijk onderzoek, opdat de bijbel niet een woord uit het verleden blijft, maar een levend en actueel Woord. Met dit doel wil ik de resultaten van de synode voorleggen en verdiepen, voortdurend ver- wijzend naar de Proloog van het evangelie van Johannes (Joh. 1,1-18), waarin ons het fundament van ons leven wordt medege- deeld: het Woord dat vanaf het begin is bij God, vlees is geworden en onder ons heeft gewoond (vgl. Joh. 1,14). Het betreft een bewonderenswaardige tekst, die een synthe- se biedt van heel het christelijke geloof. Aan de persoonlijke ervaring van de ontmoeting met en de navolging van Christus “ontleen- de” Johannes, die de overlevering identifi- ceert met “de leerling die door Jezus bemind werd” (Joh. 13,23; 20,2; 21,7.20) “een inner- lijke zekerheid: Jezus is de vlees geworden Wijsheid van God, Hij is zijn eeuwig Woord, dat een sterfelijke mens is geworden”.13 Moge hij die “zag en geloofde” (Joh. 20,8) ook ons helpen tegen Jezus’ borst te leunen (vgl. Joh. 13,25), waaruit water en bloed zijn gekomen (vgl. Joh. 19,34), symbolen van de sacramenten van de Kerk. Laten wij ons naar het voorbeeld van de apostel Johannes en de andere geïnspireerde schrij- vers leiden door de Heilige Geest om het Woord van God steeds meer te kunnen lief- hebben.13. Vgl. BenedictusXVI, Angelus (4januari 2009):Insegnamenti V, 1(2009), 13.10 2011 • 10
  11. 11. DEEL 1 liefde” (1 Joh. 1,16), zal dezelfde apostel elders zeggen, en hiermee wijst hij op “hetVERBUM DEI christelijk Godsbeeld en het daaruit voort- vloeiende beeld van de mens en de weg die“In het begin was het Woord deze moet gaan.”16 God maakt zich aan onsen het Woord was bij God bekend als mysterie van oneindige liefde,en het Woord was God [...] waarin de Vader vanaf eeuwigheid zijnen het Woord is vlees geworden” (Joh. 1, Woord tot uitdrukking brengt in de Heilige1.14) Geest. Daarom openbaart het Woord, dat vanaf het begin bij God is en God is, God zelf in de dialoog van liefde tussen de god-DE GOD DIE SPREEKT delijke Personen en nodigt het ons uit daar- aan deel te nemen. Daarom kunnen wij,God in dialoog gemaakt naar het beeld en de gelijkenis van God, die liefde is, onszelf alleen maar6. Het nieuwe van de bijbelse openbaring begrijpen in het opnemen van het Woord enbestaat in het feit dat God zich laat kennen in het zich laten leiden door de werkzaam-in de dialoog die Hij met ons wenst te heb- heid van de Heilige Geest. In het licht vanben.14 De dogmatische constitutie Dei Ver- de openbaring, die door het goddelijkbum had deze werkelijkheid uiteengezet, Woord is bewerkstelligd, wordt het raadselwaarbij zij erkende dat “de onzichtbare God van het mens-zijn duidelijk.uit de overvloed van zijn liefde de mensenaanspreekt als zijn vrienden en met hen Analogie van het Woord van Godomgaat, om hen uit te nodigen tot degemeenschap met Hem en hen daarin op te 7. Uitgaande van deze beschouwingen, dienemen”.15 Wij zouden echter de boodschap voortkomen uit het mediteren over hetvan de Proloog van de heilige Johannes niet christelijk mysterie, zoals dat tot uitdruk-voldoende hebben begrepen als wij niet ver- king komt in de Proloog van Johannes, isder zouden komen dan de constatering dat het nu noodzakelijk datgene naar voren teGod zich liefdevol aan ons meedeelt. In halen wat door de synodevaders is gesteldwerkelijkheid is het Woord van God, waar- met betrekking tot de verschillende wijzendoor “alles is geworden” (Joh. 1,3) en dat waarop wij de uitdrukking “Woord van“vlees is geworden” (Joh. 1,14), hetzelfde God” gebruiken. Men heeft terecht gespro-woord dat “in het begin” (Joh. 1,1) is. Ook al ken van een symfonie van het Woord, vanzien wij hier een toespeling op het begin één enig Woord dat zich op verschillendevan het boek Genesis (vgl. Gen. 1,1), in wer- manieren uit: “één meerstemmig gezang.”17 14. Vgl. Relatio ante disceptationem, I.kelijkheid staan wij hier voor een begin met De synodevaders hebben, wat dit betreft, 15. Tweedeeen absoluut karakter, dat ons het innerlijk gesproken van een analoog gebruik in de Oecumenischleven van God vertelt. De Proloog van menselijke taal met betrekking tot het Vaticaans Concilie, Dogm. const. over deJohannes stelt ons voor het feit dat de Logos Woord van God. Deze uitdrukking heeft goddelijke openba- ring Dei Verbum, 2.werkelijk is sinds altijd en dat het God zelf immers enerzijds betrekking op het meede-is sinds altijd. Er is dus in God nooit een tijd len dat God van zichzelf doet, en anderzijds 16. Benedictus XVI, Encycl. Deus caritasgeweest dat de Logos er niet was. Het Woord krijgt zij verschillende betekenissen die est (25 december 2005), 1: AAS 98bestaat vóór de schepping. Daarom is er in nauwkeurig dienen te worden overwogen (2006), 217-218.het middelpunt van het goddelijk leven de en met elkaar in verband te worden 17. Instrumentumgemeenschap, de absolute gave. “God is gebracht, zowel vanuit theologisch stand- laboris, 9.11 • 2011 11
  12. 12. punt als vanuit pastoraal gebruik gezien. het christendom is de “godsdienst van het Zoals ons de Proloog van Johannes duide- Woord van God”, niet van “een geschreven lijk laat zien, duidt de Logos oorspronkelijk en stom woord, maar van het mensgewor- het eeuwige Woord aan, ofwel de eniggebo- den en levende Woord”.19 Daarom dient de ren Zoon, vóór alle eeuwen geboren uit de Schrift te worden verkondigd, aanhoord, Vader en één in wezen met Hem: het Woord gelezen, ontvangen en beleefd als het was bij God en het Woord was God. Woord van God, in het spoor van de aposto- Ditzelfde Woord echter, zegt de heilige lische overlevering waarmee het onlosma- Johannes, is “vlees geworden” (Joh. 1,14); kelijk is verbonden.20 daarom is Jezus Christus, geboren uit de Maagd Maria, werkelijk het Woord van God, Zoals de synodevaders hebben gezegd, heb- dat één in wezen met ons is geworden. Dus ben wij hier werkelijk te maken met een duidt de uitdrukking “Woord van God” hier analoog taalgebruik van de uitdrukking de persoon van Jezus Christus aan, eeuwige “Woord van God”, waarvan wij ons bewust Zoon van de Vader, mens geworden. moeten zijn. Daarom is het noodzakelijk dat het de gelovigen meer moet worden geleerd Bovendien, als het Christusgebeuren het om de verschillende betekenissen van deze middelpunt vormt van de goddelijke open- uitdrukking te beseffen en de onderling baring, dan is het noodzakelijk tevens te samenhangende zin ervan te begrijpen. Ook erkennen dat de schepping zelf, het liber van theologisch standpunt uit gezien is het naturae, ook in wezen deel uitmaakt van noodzakelijk dat de onderverdeling in ver- deze meerstemmige symfonie, waarin het schillende betekenissen wordt verdiept, ene Woord tot uitdrukking komt. Op dezelf- opdat de eenheid van het goddelijk plan en de wijze belijden wij dat God zijn Woord de centrale plaats daarin van de persoon heeft meegedeeld in de heilsgeschiedenis; van Christus met grotere glans stralen.21 met de kracht van zijn Geest “heeft Hij gesproken door middel van de profeten.”18 De kosmische dimensie van het Woord 18. Credo van Het goddelijk Woord komt daarom geduren- Nicea- Constantinopel: DS de de gehele heilsgeschiedenis tot uitdruk- 8. Ons bewust van de grondbetekenis van 150. king en heeft zijn volheid in het mysterie het Woord van God met betrekking tot het 19. Bernardus van van de menswording, dood en verrijzenis eeuwige Woord van God dat mens is gewor- Clairvaux, Homilia super Missus est, IV, van de Zoon van God. En verder is het den, enige heiland en middelaar tussen God 11: PL, 183, 86 B. Woord van God datgene dat door de aposte- en mens,22 en luisterend naar dit Woord, 20. Vgl. Tweede len wordt gepredikt in gehoorzaamheid aan worden wij door de bijbelse openbaring Oecumenisch Vaticaans Concilie. de opdracht van de verrezen Jezus: “Gaat ertoe gebracht om te erkennen dat het het Dogm. const. over uit over de hele wereld en verkondigt het fundament is van heel de werkelijkheid. De de goddelijke open- baring Dei Verbum, evangelie aan heel de schepping” (Marc. Proloog van de heilige Johannes zegt met 10. 16,15). Daarom wordt het Woord van God betrekking tot de goddelijke Logos dat “alles 21. Vgl. Propositio 3. doorgegeven in de levende overlevering van door Hem is geworden en zonder Hem niets 22. Vgl. Congregatie de Kerk. Ten slotte is het gedocumenteerde is geworden van wat geworden is” (Joh. voor de Geloofsleer, Verklaring over de en goddelijk geïnspireerde Woord van God 1,3); ook in de Brief aan de Kolossenzen uniciteit en heil- de Heilige Schrift, het Oude en het Nieuwe wordt met betrekking tot Christus gezegd schenkende univer- saliteit van Jezus Testament. Dit alles laat ons begrijpen “de eerstgeborene van heel de schepping” Christus en de Kerk Dominus Iesus (6 waarom wij in de Kerk de Heilige Schrift (1,15), dat “het heelal is geschapen door augustus 2000), 13- zozeer vereren, ook al is het christelijk Hem en voor Hem” (1,16). En de schrijver 15: AAS 92 (2000), 754-756. geloof niet een “godsdienst van het Boek”: van de Brief aan de Hebreeën herinnert eraan12 2011 • 12
  13. 13. dat “geloof ons doet zien dat het heelal tot De schepping van de mensstand is gekomen door Gods woord, zodathet zichtbare ontstaan is uit het onzichtba- 9. De werkelijkheid wordt dus uit hetre” (11,3). Woord geboren als creatura Verbi en alles is 23. Vgl. In geroepen om het Woord te dienen. De Hexaemeron, XX,5:Deze boodschap is voor ons een bevrijdend schepping is de plaats waar heel de Opera Omnia, V, Quaracchi 1891, pp.woord. Immers, de uitspraken in de Schrift geschiedenis van de liefde tussen God en 425-426; Breviloquium, I, 8:geven aan dat al wat bestaat, niet de vrucht zijn schepsel zich afspeelt; daarom is het Opera Omnia, V,is van een irrationeel toeval, maar door God heil van de mens de drijfveer van alles. Quaracchi 1891, pp. 216-217.is gewild, in zijn plan besloten ligt, en dat Wanneer wij kijken naar de kosmos vanuit 24. Itinerariumhet middelpunt daarvan het aanbod is om het perspectief van de heilsgeschiedenis, mentis in Deum,deel te nemen aan het goddelijk leven in dan worden wij ertoe gebracht om de unie- II,12: Opera Omnia, V, Quaracchi 1891,Christus. De schepping wordt uit de Logos ke en bijzondere plaats te ontdekken die de pp. 302-303; vgl. Commentarius ingeboren en draagt onverwoestbaar het mens in de schepping inneemt: “En God librum Ecclesiastes,spoor van de scheppende Rede die ordent en schiep de mens als zijn beeld; als het beeld Cap. 1, vers. 11, Quaestiones II, 3:leidt. Van deze vreugdevolle zekerheid zin- van God schiep Hij hem; als man en vrouw Opera Omnia, VI, Quaracchi 1891, p.gen de psalmen: “Hij heeft de hemel schiep Hij hen” (Gen. 1,27). Dit staat het 16.gemaakt door zijn woord, zijn stem schiep ons toe om de kostbare gaven die we van 25. Tweede Vat.de hemelse machten” (Ps. 33,6); en ook: “Hij de Schepper hebben ontvangen ten volle te Oecum. Conc., Dogm. const. oversprak slechts een woord en alles ontstond, erkennen: de waarde van het eigen de de goddelijkeHij gaf zijn bevel en het kwam te voor- lichaam, de gave van de rede, de vrijheid en openbaring Dei Verbum, 3; vgl.schijn” (Ps. 33,9). De gehele werkelijkheid het bewustzijn. Hierin vinden wij ook wat Eerste Vat. Oecum. Conc., Dogm. const.brengt dit mysterie tot uitdrukking: “De de filosofische traditie “natuurwet” noemt.26 over het katholiekehemel verkondigt Gods heerlijkheid, het uit- Immers, “ieder menselijk wezen dat tot geloof Dei Filius, cap. 2, De revelatio-spansel toont ons het werk van zijn han- bewustzijn en verantwoordelijkheidsgevoel ne: DS 3004.den” (Ps. 19,2). Daarom is het de Heilige komt, ervaart een innerlijke oproep om het 26. Vgl. PropositioSchrift zelf die ons uitnodigt om de goede te doen”27 en derhalve om het kwade 13.Schepper te leren kennen door naar de te vermijden. Zoals de heilige Thomas van 27. Internationale Theologencommissie,schepping te kijken (vgl. Wijsh. 13,5; Rom. Aquino zegt, zijn op dit principe ook alle Op zoek naar een1, 19-20). De traditie van het christelijke andere voorschriften van de natuurwet universele ethica: een nieuwe visie opdenken heeft dit essentiële element van de gebaseerd.28 Het luisteren naar het Woord de natuurwet, Vaticaanstad 2009,symfonie van het Woord weten te verdie- van God brengt ons op de eerste plaats nr. 39.pen, wanneer bijvoorbeeld de heilige ertoe te waarderen dat we het nodig hebben 28. Vgl. SummaBonaventura, die samen met de grote tradi- om volgens deze wet “die in het hart Theologiae, Ia-IIae, q. 94, a. 2.tie van de Griekse vaders alle mogelijkhe- geschreven staat” (vgl. Rom. 2,15; 7,23) teden van de schepping in de Logos ziet,23 zegt leven.29 Jezus Christus geeft vervolgens aan 29. Vgl. Pauselijke Bijbelcommissie,dat “ieder schepsel het woord van God is, de mensen de nieuwe Wet, de Wet van het Bijbel en moraal. Bijbelse wortels vanomdat het God verkondigt”.24 De dogmati- evangelie, die de natuurwet in zich het christelijk han-sche constitutie Dei Verbum had dit gegeven opneemt en op sublieme wijze verwezen- delen (11 mei 2008), Vaticaanstad 2008,samengevat door te verklaren dat “God, die lijkt door ons te bevrijden van de zonde, nr. 13, 32, 109.door zijn Woord dat alles schept (vgl. Joh. waardoor, zoals de heilige Paulus zegt, “de 30. Vgl.1,3) en in stand houdt, in zijn schepselen goede wil binnen mijn bereik ligt, maar niet Internationale Theologischeaan de mensen een bestendig getuigenis de goede zaak” (Rom. 7,18) en die aan de Commissie, Op zoek naar een universelevan zichzelf geeft”.25 mensen door middel van de genade de ethica: een nieuwe deelname geeft aan het goddelijk leven en visie op de natuur- wet, Vaticaanstad het vermogen om egoïsme te overwinnen.30 2009, nr. 102.13 • 2011 13
  14. 14. Het realisme van het Woord heeft Hij nu, op het einde der tijden, tot ons gesproken door de Zoon die Hij erfgenaam 10. Wie het goddelijk Woord kent, kent ook gemaakt heeft van al wat bestaat en door ten volle de betekenis van ieder schepsel. wie Hij het heelal heeft geschapen” (1,1-2). Als immers alle dingen “bestaan” in Hem Het is heel mooi om te zien hoe reeds heel die vóór alles bestaat” (Kol. 1,17), dan het Oude Testament zich aan ons vertoont bouwt wie zijn eigen leven op het Woord als een geschiedenis waarin God zijn Woord bouwt, waarlijk op een solide en duurzame meedeelt: immers, “na met Abraham (vgl. wijze. Het Woord van God drijft ons ertoe Gen. 15,18) en met het volk Israël door om ons begrip van realisme te veranderen: Mozes een verbond te zijn aangegaan (vgl. realist is hij die in het Woord van God het Ex. 24,8), heeft Hij zich aan dat volk dat Hij fundament van alles herkent.31 Hieraan heb- voor zich had verworven zo door woorden ben wij vooral behoefte in onze tijd, waarin en daden geopenbaard als de enige ware en veel dingen waarop men zijn vertrouwen levende God, dat Israël de wegen van God stelt om het leven op te bouwen, waarop met de mensen ervoer en deze, door het men geneigd is zijn hoop te vestigen, hun woord van God in de mond van de profeten, vergankelijkheid laten zien. Bezit, genot en allengs dieper en duidelijker in staat was te macht blijken vervolgens vroeg of laat niet begrijpen en in breder kring onder de volke- in staat om de diepste verlangens van het ren gestalte kon geven (vgl. Ps. 21,28-29; hart van de mens te vervullen. Om een 95, 1-3; Jes. 2,1-4; Jer. 3,17)”.32 eigen leven op te bouwen heeft hij immers solide fundamenten nodig, die ook blijven Deze welwillendheid van God gaat op wanneer de menselijke zekerheden minder onovertrefbare wijze in vervulling in de worden. In werkelijkheid bouwt hij die op menswording van het Woord. Het eeuwige dit Woord het huis van zijn eigen leven Woord dat tot uitdrukking komt in de bouwt, op de rots (vgl. Mat. 7,24), aange- schepping is in Christus een mens gewor- zien “uw woord, Heer, blijft gelden voor den, “geboren uit een vrouw” (Gal. 4,4). Het eeuwig, het in de hemel vaststaat” en de Woord komt hier vóór alles niet tot uitdruk- trouw van de Heer bestendig is “voor alle king in een toespraak, in begrippen of geslachten” (Ps. 119, 89-90). Moge ons hart regels. Hier staan wij tegenover de persoon iedere dag tot God kunnen zeggen “Gij zijt zelf van Jezus. Zijn unieke en bijzondere mijn schild en beschermer, ik stel mijn hoop geschiedenis is het definitieve Woord dat op uw woord” (Ps. 119,114) en mogen wij, God tot de mensheid spreekt. Van hieruit 31. Vgl. Benedictus XVI, Homilie bij de zoals de heilige Petrus, iedere dag handelen begrijpt men waarom “christen zijn niet in terts aan het begin van het eerste alge- in vertrouwen op de Heer Jezus: “op uw eerste instantie wordt bepaald door een mene bijeenkomst woord zal ik de netten uitgooien” (Luc. 5,5). ethische beslissing of hoogstaand idee, maar van de Bisschop- pensynode (6 okto- door een ontmoeting met een gebeurtenis, ber 2008): AAS 100 (2008), 758-761. Christologie van het Woord met een Persoon die ons leven een nieuwe horizon en daarmee de beslissende richting 32. Tweede Oecumenisch 11. Vanuit deze kijk op de werkelijkheid als geeft”.33 Het hernieuwen van deze ontmoe- Vaticaans Concilie, Dogm. const. over de werk van de heilige Drie-eenheid door mid- ting en dit bewustzijn doet in het hart van goddelijke openba- del van het goddelijk Woord kunnen wij de de gelovigen de verbazing ontstaan over het ring Dei Verbum, 14. woorden van de schrijver van de Brief aan goddelijk initiatief dat de mens met zijn 33. Benedictus XVI, Encycl. Deus caritas de Hebreeën begrijpen: “Nadat God eertijds eigen verstandelijke vermogens en eigen est (25 december vele malen en op velerlei wijzen tot onze verbeeldingskracht nooit had kunnen 2005), 1: AAS (2006) 98, 217-218. vaderen gesproken had door de profeten, bedenken. Het betreft iets nieuws, nog nooit14 2011 • 14
  15. 15. gehoord en menselijk onvoorstelbaar: “het Vader Hem heeft gezegd (vgl. Joh. 12,50);Woord is vlees geworden en het heeft onder “de boodschap die Gij Mij hebt meegege-ons gewoond” (Joh. 1,14a). Deze woorden ven, heb Ik hun meegedeeld” (Joh. 17,8).zijn geen retorische figuur, maar een beleef- Daarom laat Jezus zien dat Hij de goddelij-de ervaring! Het is de heilige Johannes, als ke Logos is die zich aan ons geeft, maar ookooggetuige, die deze vertelt: “Wij hebben de nieuwe Adam, de ware mens: Hij diezijn heerlijkheid aanschouwd, zulk een ieder ogenblik niet zijn eigen wil doet,heerlijkheid als de Eniggeborene van de maar die van de Vader. Hij “nam toe inVader ontvangt, vol genade en waarheid” wijsheid en welgevalligheid bij God en de(Joh. 1,14b). Het apostolisch geloof getuigt mensen” (Luc. 2,52). Op volmaakte wijzedat het eeuwig Woord een van ons is luistert Hij naar het goddelijk Woord, ver-geworden. Het goddelijk Woord drukt zich wezenlijkt het in zich en deelt het aan onswerkelijk uit in menselijke woorden. mee (vgl. Luc. 5,1).12. De overlevering van de Vaders en de De zending van Jezus vindt ten slotte haarMiddeleeuwen heeft bij het overwegen van vervulling in het paasmysterie: hier staandeze “christologie van het Woord” een sug- wij voor de “prediking van het kruis” (1 Kor.gestieve uitdrukking gebruikt: “het Woord 1,18). Het Woord verstomt, het wordt dood-heeft zich verkort”.34 “De kerkvaders vonden se stilte, daar het heeft “gesproken” tot zwij-in de Griekse vertaling van het Oude gens toe, zonder iets achter te houden vanTestament een woord van de profeet Jesaja wat het ons moest mededelen. Wanneer dedat ook de heilige Paulus aanhaalt om te kerkvaders dit mysterie overwegen, leggenlaten zien hoe de nieuwe wegen van God zij op suggestieve wijze de Moeder Godsreeds tevoren werden aangekondigd in het deze uitdrukking in de mond: “Het WoordOude Testament. Daar las men: ‘God heeft van de Vader, dat ieder schepsel dat spreektzijn woord kort gemaakt, Hij heeft het ver- heeft gemaakt, is sprakeloos; levenloos zijnkort’ (Jes. 10,23; Rom. 9,28) [...] De Zoon de uitgebluste ogen van Hem op wienszelf is het Woord, Hij is de Logos: het eeu- woord en wenk zich alles beweegt wat levenwig Woord heeft zich klein gemaakt – zo heeft”.37 Hier wordt ons werkelijk de “groot-klein dat het in een kribbe paste. Het is kind ste” liefde meegedeeld, namelijk dat iemandgeworden, opdat het Woord voor ons grijp- zijn leven geeft voor zijn vrienden (vgl. Joh. 34. “Ho Logosbaar wordt”.35 Nu is het Woord niet alleen 15,13). pachynetai (ofhoorbaar, het heeft niet alleen een stem, nu brachynetai)”. Vgl. Origenes, Periheeft het Woord een gezicht dat wij dus In dit grote mysterie openbaart Jezus Archon, I, 2, 8: SC 252, pp. 127-129.kunnen zien: Jezus van Nazaret.36 zich als het Woord van het Nieuwe en Eeuwigdurende Verbond: de vrijheid van 35. Benedictus XVI, Homilie op hetWanneer wij het verhaal van de evangelies God en de vrijheid van de mens hebben Hoogfeest van de Geboorte van devolgen, merken wij op hoe de mensheid zelf elkaar definitief ontmoet in het gekruisigde Heer (24 decembervan Jezus in al haar bijzonderheid juist met vlees, in een onlosmakelijk verbond dat 2006): AAS 99 (2007), 12.betrekking tot het Woord van God naar voor altijd geldig is. Jezus zelf had bij het 36. Vgl.voren komt. Hij verwezenlijkt immers in Laatste Avondmaal, bij de instelling van de Slotboodschap, II,zijn volmaakte mensheid ieder ogenblik de eucharistie, gesproken over het “Nieuwe en 4-6.wil van de Vader; Jezus hoort zijn stem en Eeuwigdurende Verbond”, gesloten in zijn 37. Maximus Confessor, La vita digehoorzaamt daaraan met heel zijn wezen; vergoten bloed (vgl. Mat. 26,28; Marc. Maria, nr. 89: TestiHij kent de Vader en onderhoudt zijn woord 14,24; Luc. 22,20) en zo laten zien dat Hij mariani del primo millennio, 2, Rome(vgl. Joh. 8,55); Hij vertelt aan ons wat de het ware geofferde Lam was, waarin de 1989, p. 253.15 • 2011 15
  16. 16. definitieve bevrijding uit de slavernij tot ons begrijpen dat die geschiedenis daardoor stand komt.38 haar logica en ware betekenis krijgt. In het paasmysterie gaan “de woorden van de In het zeer lichtende mysterie van de verrij- Schrift in vervulling, dat wil zeggen, deze zenis openbaart zich dit zwijgen van het dood, verwezenlijkt ‘volgens de Schriften’, Woord in zijn meest authentieke en defini- is een gebeurtenis die in zich een logos, een tieve betekenis. Christus, mensgeworden logica bevat: de dood van Christus bewijst Woord van God, gekruisigd en verrezen, is dat het Woord van God ten diepste ‘vlees’ is de Heer van alle dingen; Hij is de geworden, menselijke ‘geschiedenis’.”39 Ook Overwinnaar, de Pancrator, en alle dingen de verrijzenis van Christus gebeurt “op de zijn zo in Hem onder één hoofd gebracht derde dag volgens de Schriften”: daar vol- (vgl. Ef. 1,10). Christus is dus “het licht van gens de joodse interpretatie het bederf na de de wereld” (Joh. 8,12), dat licht dat “schijnt derde dag begon, wordt het woord van de in de duisternis” (Joh. 1,5), en dat de duis- Schrift vervuld in Jezus, die verrijst, voor- ternis niet heeft overwonnen (vgl. Joh. 1,5). dat het bederf begint. Zo onderstreept de Hier begrijpen wij ten volle de betekenis heilige Paulus, daarbij trouw de leer van de van psalm 119: “Uw woord is een lamp voor apostelen doorgevend (vgl. 1 Kor. 15,3), dat mijn voeten, het is een licht op mijn pad” de overwinning van Christus op de dood (v.105); het Woord dat verrijst, is dit defini- geschiedt door de scheppende macht van tieve licht op onze weg. De christenen zijn het Woord van God. Deze goddelijke macht zich vanaf het begin ervan bewust geweest brengt hoop en vreugde: dit is definitief de dat in Christus het Woord van God aanwe- bevrijdende inhoud van de openbaring van zig is als Persoon. Het Woord van God is het Pasen. In Pasen openbaart God zichzelf en ware licht waaraan de mens behoefte heeft. de macht van de trinitaire liefde, die de ver- Ja, in de verrijzenis is de Zoon van God woestende krachten van het kwaad en de opgegaan als het Licht van de wereld. Nu dood vernietigt. kunnen wij, in Hem en door Hem levend, leven in het licht. Wanneer wij deze wezenlijke elementen van ons geloof in herinnering brengen, kunnen 13. Nu wij gekomen zijn, om zo te zeggen, wij zo de diepe eenheid tussen schepping en bij de kern van de “christologie van het nieuwe schepping en heel de heilsgeschie- Woord”, is het noodzakelijk de eenheid van denis in Christus aanschouwen. Om het met het goddelijk plan in het mensgeworden een beeld uit te drukken: wij kunnen de Woord te onderstrepen: hierdoor houdt het kosmos vergelijken met een “boek” – zo zei Nieuwe Testament ons het paasmysterie in ook Galileo Galilei het – en deze zien als overeenstemming met de Heilige Schrift als “het werk van een schrijver die zich door een diepste vervulling voor. De heilige middel van de ‘symfonie’ van de schepping 38. Vgl. Benedictus Paulus zegt in de Eerste brief aan de uitdrukt. Binnen deze symfonie bevindt zich XVI, Postsynodale Korintiërs dat Jezus Christus is gestorven op een gegeven punt wat men in de taal van apost. exhort. Sacramentum cari- voor onze zonden “volgens de Schriften” de muziek een ‘solo’ zou noemen, een tatis (22 februari 2007), 9-10: AAS 99 (15,3) en dat Hij is verrezen op de derde dag thema dat is toevertrouwd aan één instru- (2007), 111-112. “volgens de Schriften” (15,4). Hiermee ment of één stem; en dit thema is zo 39. Benedictus XVI, brengt de Apostel de gebeurtenis van de belangrijk dat hiervan de betekenis van heel Algemene audiëntie (15 april 2009), dood en verrijzenis van de Heer in verband het werk afhangt. Deze ‘solo’ is Jezus [...] De L’Osservatore met de geschiedenis van het Oude Verbond Mensenzoon vat in zich hemel en aarde Romano, 16 april 2009, p. 1. van God met zijn volk. Wat meer is, hij doet samen, schepping en Schepper, vlees en16 2011 • 16
  17. 17. Geest. Hij is het middelpunt van de kosmos gen zou willen vragen, die zou niet alleenen de geschiedenis, omdat de Schepper en een domheid begaan, maar God ook beledi-zijn werk zich in Hem verenigen zonder gen, omdat hij zijn blik niet enkel opzich te vermengen”.40 Christus richt en op zoek is naar andere din- gen en nieuwigheden”.43De eschatologische dimensie van het Woordvan God Dientengevolge heeft de synode aanbevolen “de gelovigen te helpen om het Woord van14. Met dit alles brengt de Kerk het bewust- God goed te onderscheiden van privé-open-zijn tot uitdrukking dat zij met Jezus staat baringen”44, waarvan de rol “niet is [...] devoor het definitieve Woord van God. Hij is definitieve openbaring van Christus “aan te“de eerste en de laatste” (Apok. 1,17). Hij vullen”, maar te helpen om deze voller teheeft de schepping en de geschiedenis haar beleven in een bepaald tijdperk van dedefinitieve zin gegeven; daardoor zijn wij geschiedenis”.45 De waarde van privé-open-geroepen om in de tijd te leven, de schep- baringen verschilt wezenlijk van de eneping van God te bewonen, binnen dit escha- publieke openbaring: deze vraagt om onstologische ritme van het Woord; “de christe- geloof; daarin spreekt immers God zelf totlijke heilsbedeling, die immers het nieuwe ons door middel van menselijke woorden enen het definitieve verbond is, zal nooit door bemiddeling van de levende gemeen-voorbijgaan en er is geen nieuwe publieke schap van de Kerk. Het criterium voor deopenbaring te verwachten vóór de glorie- waarheid van een privé-openbaring is datvolle verschijning van onze Heer Jezus het georiënteerd moet zijn op Christus zelf.Christus (vgl. 1 Tim. 6,14; Tit. 2,13)”.41 Wanneer deze van Hem verwijdert, dan komt zij vrij zeker niet van de Heilige Geest,Zoals immers de synodevaders gedurende die ons naar het binnenste van het evange-de vergadering in herinnering hebben lie brengt en niet daarbuiten. De privé-gebracht, “openbaart zich de specificiteit openbaring is een hulp voor het geloof envan het christendom in het gebeuren Jezus blijkt daarom juist geloofwaardig te zijn,Christus, hoogtepunt van de openbaring, omdat zij verwijst naar de ene publiekevervulling van de beloften van God en mid- openbaring. Daarom geeft de kerkelijke 40. Id., Homilie bij het Hoogfeest vandelaar van de ontmoeting tussen de mens goedkeuring van een privé-openbaring in de Openbaring van de Heer (6 januarien God. Hij “die ons God heeft doen ken- wezen aan dat de betreffende boodschap 2009): L’Osservatorenen” (Joh. 1,18) is het enige en definitieve niets bevat wat met het geloof en de goede Romano, 7-8 januari 2009, p. 8.Woord dat aan de mensheid is gegeven”.42 zeden in strijd is; het is geoorloofd dit open- 41. TweedeDe heilige Johannes van het Kruis heeft baar te maken en de gelovigen mogen op Oecumenischdeze waarheid op bewonderenswaardige prudente wijze hun instemming hiermee Vaticaans Concilie, Dogm. const. over dewijze verwoord: “Vanaf het ogenblik dat Hij betuigen. Een privé-openbaring kan nieuwe goddelijke openba- ring Dei Verbum, 4.ons zijn Zoon heeft gegeven, die zijn enige, accenten leggen, nieuwe vormen vandefinitieve Woord is, heeft Hij ons alles in vroomheid doen ontstaan en oude verdie- 42. Propositio 4.een keer in dit ene Woord gezegd en heeft pen. Zij kan een bepaald profetisch karakter 43. De heilige Johannes van hetHij niets meer te zeggen. […] Immers, wat hebben (vgl. 1 Tess. 5,19-21) en een waarde- Kruis, De bestijgingHij eens in gedeelten tot de profeten zei, dat volle hulp zijn om in deze tijd het evangelie van de berg Karmel, II, 22.heeft Hij in zijn geheel in zijn Zoon gezegd beter te begrijpen en te beleven; daarom 44. Propositio 47.door ons alles te geven wat zijn Zoon is. mag men dit niet veronachtzamen. Het isWie daarom de Heer nog vragen zou willen een hulp die wordt geboden; maar het is 45. Catechismus van de Katholiekestellen en van Hem visioenen of openbarin- niet verplicht er gebruik van te maken. In Kerk, 67.17 • 2011 17
  18. 18. elk geval moet het een voeding zijn van van de apostelen leest, neer op de twaalf, die geloof, hoop en liefde, die voor allen de per- met Maria in gebed bijeen zijn op de dag manente weg van het heil zijn.46 van Pinksteren (vgl. 2,1-4) en Hij geeft hun de moed voor de zending om aan alle vol- Het Woord van God en de Heilige Geest ken de Blijde Boodschap te verkondigen.48 15. Nadat wij zijn blijven stilstaan bij het laatste en definitieve Woord van God tot de Het Woord van God drukt zich uit in mense- wereld, is het noodzakelijk de zending van lijke woorden dankzij de werking van de de Geest in verband met het goddelijk Heilige Geest. De zending van de Zoon en Woord in herinnering te brengen. Er is die van de Heilige Geest zijn onafscheidelijk immers geen enkel authentiek begrip van de en vormen één heilseconomie. Dezelfde christelijke openbaring buiten de werking Geest die werkzaam is bij de menswording van de Helper. Dat komt omdat de medede- van het Woord van God in de schoot van de ling die God over zichzelf doet altijd de Maagd Maria, is dezelfde die Jezus leidt relatie impliceert tussen Zoon en Heilige gedurende zijn hele zending en die aan de Geest. In feite noemt de heilige Ireneüs van leerlingen wordt beloofd. Dezelfde Geest die Lyon ze “de twee handen van de Vader”47. gesproken heeft door de profeten, onder- Overigens is het de Heilige Schrift die ons steunt en inspireert de Kerk bij de taak om wijst op de aanwezigheid van de Heilige het Woord van God te verkondigen en bij de Geest in de heilsgeschiedenis en in het bij- prediking van de apostelen; het is ten slotte zonder in het leven van Jezus, die door de deze Geest die de schrijvers van de Heilige werking van de Heilige Geest wordt ontvan- Schrift inspireert. gen door de Maagd Maria (vgl. Mat. 1,18; Luc. 1,35); aan het begin van zijn openbare 16. Zich bewust van deze pneumatologische zending ziet Hij Hem aan de oevers van de horizon hebben de synodevaders het belang Jordaan op zich neerdalen in de vorm van in herinnering willen brengen van het wer- een duif (vgl. Mat. 3,16); in deze zelfde ken van de Heilige Geest in het leven van de Heilige Geest handelt, spreekt en jubelt Kerk en in het hart van de gelovigen met Jezus het uit (vgl. Luc. 10, 21); en in dezelf- betrekking tot de Heilige Schrift49: zonder de de Geest offert Hij zichzelf (vgl. Heb. 9,14). doeltreffende werkzaamheid van de “Geest 46. Vgl. Congregatie voor de Geloofsleer, Tegen het einde van zijn zending brengt, der waarheid” (Joh. 14,16) kan men de De boodschap van Fatima (26 juni volgens het verhaal van de evangelist woorden van de Heer niet begrijpen. Zoals 2000): Ench. Vat. Johannes, Jezus zelf de gave van zijn leven de heilige Ireneüs ook nog zegt: “Zij die 19, nr. 974-1021. duidelijk in verband met het zenden van de geen deel hebben aan de Geest putten uit de 47. Adversus haere- ses, IV, 7, 4: PG 7, Geest aan de zijnen (vgl. Joh. 16,7). De ver- borst van hun moeder (de Kerk) niet het 992-993; V, 1, 3: PG rezen Jezus stort vervolgens, terwijl Hij in voedsel van het leven, zij ontvangen niets 7, 1123; V, 6, 1: PG 7, 1137; V, 28, 4: PG zijn vlees de tekenen van het lijden draagt, uit de bron van het zuiverste water dat 7,1200. de Geest uit (vgl. Joh. 20,22) en maakt de opborrelt uit het lichaam van Christus”.50 48. Vgl. Benedictus zijnen deelgenoot van zijn zending zelf (vgl. Zoals het Woord van God tot ons komt in XVI, Postsynodale apost. exhort. Joh. 20,21). De Heilige Geest zal de leerlin- het lichaam van Christus, in het eucharis- Sacramentum cari- tatis (22 februari gen alles leren en hun alles in herinnering tisch lichaam en in het lichaam van de 2007), 12: AAS 99 brengen wat Christus heeft gezegd (vgl. Joh. Schrift door middel van de werking van de (2007), 113-114. 14,26), daar Hij, de Geest der waarheid (vgl. Heilige Geest, zo kan het alleen maar wer- 49. Vgl. Propositio 5. Joh. 15,26), de leerlingen tot de volle waar- kelijk worden opgenomen en begrepen 50. Adversus haere- heid zal brengen (vgl. Joh. 16,13). Ten slotte dankzij dezelfde Geest. ses, III, 24, 1: PG 7, 966. daalt de Geest, zoals men in de Handelingen18 2011 • 18
  19. 19. De grote schrijvers uit de christelijke traditie naar U onze geest leiden, God van barmhar-zien unaniem de rol van de Heilige Geest in tigheid”.55 Uit dit alles kunnen wij goedde relatie die de gelovigen moeten hebben begrijpen waarom men de zin van hetmet de Schrift. De heilige Johannes Chry- Woord niet kan begrijpen als men de wer-sostomus zegt dat de Schrift “de openbaring king van Geest in de Kerk en in de hartenvan de Geest nodig heeft, willen wij door van de gelovigen niet aanneemt.het ontdekken van de ware betekenis van dedingen die daarin besloten liggen, daarvan Overlevering en Schriftvolledig profijt hebben”.51 Ook de heiligeHiëronymus is er stellig van overtuigd dat 17. Door de diepe band tussen de Heiligewij niet kunnen komen tot een begrip van Geest en het Woord van God opnieuw tede Schrift zonder de hulp van de Heilige bevestigen hebben wij ook de grondslagenGeest die haar heeft geïnspireerd”.52 De heili- gelegd om de zin en de doorslaggevendege Gregorius de Grote onderstreept vervol- waarde te begrijpen van de levende overle-gens op suggestieve wijze het werken van vering en de Schrift in de Kerk. Immers,dezelfde Geest bij het tot stand komen en de aangezien God “de wereld zo heeft liefge-interpretatie van de bijbel: “Hijzelf heeft de had dat Hij zijn eniggeboren Zoon heeftwoorden van de heilige testamenten gegeven” (Joh. 3,16), heeft het goddelijkgeschapen, Hijzelf heeft ze ontsloten”.53 Woord, uitgesproken in de tijd, zich defini-Richard van Sint Victor zegt dat er “de ogen tief gegeven en “overgeleverd” aan de Kerk, 51. Homiliae invan een duif”, verlicht en onderwezen door opdat de verkondiging van het heil doel- Genesim, XXII ,1: PG 53, 175.de Geest, nodig zijn om de heilige tekst te treffend in alle tijden en op alle plaatsen 52. Epistula 120,10:begrijpen.54 kan worden meegedeeld. Zoals ons de dog- CSEL, 55, pp. 500- matische constitutie Dei Verbum in herinne- 506.Ik zou nog willen onderstrepen hoe veelbe- ring brengt, heeft Jezus Christus zelf “aan 53. Homiliae in Ezechielem, I, VII,tekenend het getuigenis is dat wij vinden de apostelen de opdracht gegeven om het 17: CC 142, p. 94.met betrekking tot de relatie tussen de evangelie, tevoren beloofd door de profeten 54. “Oculi ergoHeilige Geest en de Schrift in de liturgische en door Hemzelf vervuld en met eigen devotae animae sunt columbarumteksten, waar het Woord van God wordt mond afgekondigd, als de bron van alle quia sensus eius perverkondigd, aanhoord en uitgelegd aan de heilswaarheid en ordening van zeden aan Spiritum sanctum sunt illuminati etgelovigen. Dit is het geval met de oude allen te prediken en hen daardoor te doen edocti, spiritualia sapientes... Nuncgebeden die in de vorm van een epiclese de delen in de goddelijke gaven. Dit is trouw quidem aperiturGeest aanroepen voor de verkondiging van gedaan door de apostelen die door hun animae talis sensus, ut intellegatde lezingen: “Zend uw Heilige Geest, de mondelinge prediking, hun voorbeeld en Scripturas”. Richard van Sint Victor,Helper, in onze geest en doe ons de door hetgeen zij instelden, hebben overgeleverd, Explicatio in CanticaHem geïnspireerde Schrift begrijpen; en wat zij ofwel hadden ontvangen uit de canticorum, 15: PL 196, 450 B. D.vergun het mij deze op een waardige wijze mond van Christus, uit zijn omgang met 55. Sacramentariumte interpreteren, opdat de hier verzamelde hen en zijn daden, ofwel geleerd door de Serapionis II (XX):gelovigen profijt ervan hebben”. Op dezelfde inspraak van de Heilige Geest. Het is even- Didascalia et Constitutioneswijze vinden wij gebeden die aan het einde eens gedaan door die apostelen en apostoli- apostolorum, ed. F.X. Funk, II,van de homilie opnieuw God aanroepen sche mannen die, onder ingeving van Paderborn 1906, p.voor de gave van de Geest over de gelovi- dezelfde Heilige Geest, de boodschap van 161.gen: “God, Heiland, [...] wij smeken U voor het heil op schrift hebben gesteld”.56 56. Tweede Oecumenischdit volk: zend hierover de Heilige Geest; Vaticaans Concilie,moge de Heer Jezus het komen bezoeken, Het Tweede Oecumenisch Vaticaans Conci- Dogm. const. over de goddelijke openba-moge Hij tot de geest van allen spreken en lie herinnert er bovendien aan hoe deze ring Dei Verbum, 7.19 • 2011 19
  20. 20. overlevering van apostolische oorsprong volgens welke “het lichaam van de Zoon de een levende en dynamische werkelijkheid is: Schrift is die aan ons is overgeleverd” – “zij gaat in de Kerk verder onder bijstand zoals de heilige Ambrosius zegt61 – en ver- van de Heilige Geest”; niet in de zin dat zij klaart: “De woorden van God, uitgedrukt in verandert in haar waarheid, die eeuwig is. de talen van de mensen, zijn aan menselijk Veeleer “groeit [...] het inzicht zowel in de spreken gelijk geworden, zoals eenmaal het overgeleverde werkelijkheden als in de Woord van de eeuwige Vader, door het overgeleverde woorden”, door de beschou- zwakke vlees van de mensheid aan te wing en door de studie, door begrip dat nemen, aan de mensen gelijk is geworden”62. voortkomt uit een diepere geestelijke erva- Als de Heilige Schrift zo wordt verstaan, dan ring en door middel van de “verkondiging presenteert zij zich aan ons ondanks de veel- van hen die met de opvolging in het bis- heid van haar vormen en inhoud als één schopsambt de betrouwbare geestesgave werkelijkheid. Immers, “God zegt door alle van de waarheid ontvangen hebben”.57 woorden van de Heilige Schrift heen slechts één Woord, zijn enig Woord waarin Hij zich De levende overlevering is essentieel, opdat geheel uitspreekt (vgl. Heb. 1,1-3)”,63 zoals de Kerk in de tijd groeit in het begrip van de reeds de heilige Augustinus duidelijk stelde: waarheid, zoals die wordt geopenbaard in “Denkt eraan dat er maar één verhaal van de Schrift; immers, “door deze overlevering God is dat zich in heel de Heilige Schrift 57. Ibidem, 8. leert de Kerk de volledige canon van de hei- ontwikkelt, en één Woord dat weerklinkt op lige boeken kennen en daarin worden de de lippen van alle heilige schrijvers”.64 58. Ibidem. heilige geschriften ook dieper begrepen en 59. Vgl. Propositio 3. voortdurend werkzaam tegenwoordig ge- Kortom, door het werk van de Heilige Geest 60. Vgl. steld”.58 Tenslotte is het de levende overleve- en onder leiding van het leergezag geeft de Slotboodschap, II,5. ring van de Kerk die ons de Heilige Schrift Kerk aan alle generaties door wat in 61. Expositio Evangelii secundum op passende wijze laat begrijpen. Hoewel Christus is geopenbaard. De Kerk leeft in de Lucam 6, 33: PL 15, het Woord van God aan de Heilige Schrift zekerheid dat haar Heer, die in het verleden 1677. voorafgaat en deze overstijgt, bevat zij het heeft gesproken, niet ophoudt vandaag zijn 62. Tweede Oecumenisch goddelijk Woord (vgl. 2 Tim. 3,16) “op een Woord mee te delen in de levende overleve- Vaticaans Concilie, heel bijzondere wijze”.59 ring van de Kerk en in de Heilige Schrift. Dogm. const. over de goddelijke openba- Het Woord van God wordt ons immers ring Dei Verbum, 13. 18. Hieruit kan men afleiden hoe belangrijk gegeven in de Heilige Schrift als geïnspi- 63. Catechismus het is dat het volk van God duidelijk wordt reerd getuigenis van de openbaring die met van de Katholieke Kerk, 102. Vgl. ook onderricht en gevormd om tot de Heilige de levende overlevering van de Kerk de Rupert van Deutz, De operibus Spiritus Schrift te naderen in verband met de leven- hoogste geloofsregel vormt.65 Sancti, I,6: SC 131, de overlevering van de Kerk en zo daarin het pp. 72-74. Woord van God zelf te herkennen. Het is Heilige Schrift, inspiratie en waarheid 64. Enarrationes in Psalmos, 103, IV, 1: zeer belangrijk deze houding in de gelovigen PL 37,1378. te doen groeien, gezien vanuit het standpunt 19. Een sleutelbegrip om de heilige tekst te Vergelijkbare bewe- ringen in Origenes, van het geestelijk leven. Naar aanleiding verstaan als Woord van God in menselijke In Iohannem V, 5-6: SC 120, pp. 380- hiervan kan het nuttig zijn te herinneren aan woorden is zeker inspiratie. Ook hier is het 384. een analogie die is ontwikkeld door de kerk- mogelijk een analogie voor te stellen: zoals 65. Vgl. Tweede vaders, tussen het Woord van God dat het Woord van Christus vlees is geworden Oecumenische Vaticaans Concilie, “vlees” wordt, en het Woord dat “boek” door het werk van de Heilige Geest in de Dogm. const. over de wordt.60 De dogmatische constitutie Dei schoot van de Maagd Maria, zo wordt de goddelijke openba- ring Dei Verbum, 21. Verbum neemt deze oude overlevering over, Heilige Schrift geboren uit de schoot van de20 2011 • 20
  21. 21. Kerk door het werk van dezelfde Geest. De heid, opdat de man Gods volkomen zij, vol-Heilige Schrift is “Woord van God, voor komen toegerust tot elk goed werk’ (2 Tim.zover dit onder aandrift van de Geest schrif- 3,16-17)”.70telijk wordt vastgelegd”.66 Zo herkent menheel de betekenis van de menselijke auteur De theologische reflectie heeft zeker altijddie de geïnspireerde teksten heeft geschre- inspiratie en waarheid als twee sleutelbe-ven, en tegelijkertijd God zelf als de ware grippen beschouwd voor een kerkelijke her-auteur. meneutiek van de Heilige Schrift. Toch moet men de tegenwoordige noodzaak erkennenZoals de synodevaders hebben gezegd, komt van een adequate verdieping van deze wer-in alle duidelijkheid naar voren hoezeer het kelijkheden om beter te kunnen beantwoor-thema van de inspiratie van doorslaggeven- den aan de eisen betreffende de interpretatiede betekenis is voor een adequate benade- van de heilige teksten overeenkomstig hunring van de Schrift en de juiste hermeneu- aard. Vanuit dit perspectief gezien zou ik detiek ervan,67 die op haar beurt in dezelfde dringende wens naar voren willen brengenGeest moet geschieden als waarin zij is dat het onderzoek op dit terrein vorderingengeschreven.68 Wanneer in ons het bewust- mag maken en vrucht mag dragen voor dezijn van de inspiratie afneemt, dan loopt bijbelwetenschap en het geestelijk leven vanmen het risico de Schrift te lezen als een de gelovigen.historisch curiosum en niet als een werkvan de Heilige Geest, waarin wij de stem God de Vader, bron en oorsprong van hetzelf van de Heer kunnen horen en zijn aan- Woordwezigheid in de geschiedenis kunnen lerenkennen. 20. De economie van de openbaring heeft haar begin en oorsprong in God de Vader.Bovendien hebben de synodevaders er de Zijn woord “heeft de hemel gemaakt, deaandacht op gevestigd hoe met het thema geest uit zijn mond schiep de hemelsevan de inspiratie ook het thema van de machten” (Ps. 33,6). Hij is het die “de glans”waarheid van de Schrift is verbonden.69 doet “ontwaren van het evangelie van deDaarom zal een verdieping van de dyna- heerlijkheid van Christus die het beeld ismiek van de inspiratie ongetwijfeld ook lei- van God” (2 Kor. 4,6; vgl. Mat. 16,17; Luc.den tot een groter begrip van de waarheid 9,29).die is vervat in de heilige boeken. Zoals de 66. Ibidem, 9.leer van het concilie over dit thema zegt, In de Zoon, de Logos “die vlees is geworden” 67. Vgl.leren de geïnspireerde boeken de waarheid: (Joh. 1,14) en is gekomen om de wil te doen Propositiones 5.12.“Men moet dus eraan vasthouden dat al wat van Hem die Hem heeft gezonden (vgl. Joh. 68. Vgl. Tweedede geïnspireerde schrijvers of hagiografen 4,34), openbaart God, de bron van de open- Oecumenisch Vaticaans Concilie,beweren, door de Heilige Geest wordt baring, zich als Vader en voltooit Hij de Dogm. const. overbeweerd. Daarom moet men belijden dat de goddelijke opvoeding van de mens, reeds de goddelijke open- baring Dei Verbum,boeken van de Schrift de waarheid die God eerder opgewekt door de woorden van de 12.omwille van ons heil in de heilige geschrif- profeten en de wonderen tot stand gebracht 69. Vgl. Propositioten heeft willen doen optekenen onwankel- in de schepping en in de geschiedenis van 12.baar, trouw en zonder dwaling leren. Dus ‘is zijn volk en van alle mensen. Het hoogte- 70. Tweede Oecumenischde gehele Schrift door God ingegeven en punt van de openbaring van God de Vader Vaticaans Concilie,nuttig om te onderrichten, te weerleggen, te vindt zijn hoogtepunt in de gave van de Dogm. const. over de goddelijke openba-verbeteren en op te voeden tot gerechtig- Helper door de Zoon (vgl. Joh. 14,16), Geest ring Dei Verbum 11.21 • 2011 21
  22. 22. van de Vader en de Zoon, die ons “tot de HET ANTWOORD VAN DE MENS AAN DE volle waarheid zal brengen” (Joh. 16,13). GOD DIE SPREEKT Zo worden alle beloften van God “ja” in Geroepen om toe te treden tot het Verbond Jezus Christus (vgl. 2 Kor. 1,20). Op deze met God wijze doet zich voor de mens de mogelijk- heid voor om de weg te gaan die hem 22. Door de veelvormigheid van het Woord brengt tot de Vader (vgl. Joh. 14,6), opdat te onderstrepen hebben wij kunnen zien op uiteindelijk “God alles in alles zij” (1 Kor. hoeveel manieren God spreekt en de mens 15,28). tegemoet komt, waarbij Hij zich laat kennen in de dialoog. Zeker, zoals de synodevaders 21. Zoals het kruis van Christus laat zien, hebben gezegd, “wanneer de dialoog spreekt God ook door middel van zijn zwij- betrekking heeft op de openbaring, dan gen. Het zwijgen van God, de ervaring van impliceert dat het primaatschap van het de afstand van de Almachtige en Vader, is Woord van God dat tot de mens is gericht”.71 een doorslaggevende fase in de aardse tocht Het mysterie van het Verbond brengt de van de Zoon van God, het mensgeworden relatie tussen God, die met zijn Woord Woord. Hangend aan het kruishout heeft Hij roept, en de mens, die antwoordt, tot uit- geklaagd over het verdriet dat bij Hem door drukking in het helder bewustzijn dat het het zwijgen teweeg wordt gebracht: “Mijn niet een ontmoeting betreft tussen twee God, mijn God, waarom hebt Gij Mij verla- gelijkwaardige contractanten; wat wij Oude ten?” (Marc. 15,34; Mat. 27,46). Tot zijn en Nieuwe Verbond noemen, is niet een laatste ademtocht vorderend in de gehoor- akkoord tussen twee gelijke partijen, maar zaamheid, heeft Jezus de Vader aangeroe- louter een gave van God. Door middel van pen. Aan Hem heeft Hij zich toevertrouwd deze gave van de liefde overbrugt Hij iedere op het ogenblik van de overgang, door de afstand en maakt Hij ons werkelijk tot zijn dood heen, naar het eeuwige leven: “Vader, “partners” en verwezenlijkt Hij zo het in uw handen beveel Ik mijn geest” (Luc. huwelijksmysterie van de liefde tussen 23,46). Christus en zijn Kerk. In deze visie ver- schijnt iedere mens als de ontvanger van Deze ervaring van Jezus is veelzeggend het Woord, die wordt gevraagd en geroepen voor de situatie van de mens die na het om met een vrij antwoord aan deze dialoog Woord van God te hebben aanhoord en her- van liefde deel te nemen. Ieder van ons kend ook zijn krachten moet meten met wordt door God zo in staat gesteld om naar Gods zwijgen. Het is een ervaring die door het goddelijk Woord te luisteren en er ant- zeer veel heiligen en mystici werd beleefd woord op te geven. De mens wordt gescha- en die ook in onze tijd deel uitmaakt van de pen in het Woord en leeft daarin; hij kan weg van veel gelovigen. Het zwijgen van alleen maar zichzelf begrijpen als hij zich God verlengt zijn voorafgaande woorden. opent voor deze dialoog. Het Woord van Op deze donkere ogenblikken spreekt Hij in God openbaart dat ons leven van nature het mysterie van zijn zwijgen. Daarom ver- kindschap en relatie is. Door genade zijn wij schijnt het zwijgen in de dynamiek van de waarlijk geroepen gelijkvormig te worden christelijke openbaring als een belangrijke aan Christus, de Zoon van de Vader, en in uitdrukking van het Woord van God. Hem te worden veranderd. 71. Propositio 4.22 2011 • 22

×