kerkelijke   documentatiejuni 2007                Paus Benedictus XVI            Sacramentum caritatis
COLOFONKerkelijke documen-tatie is een uitgavevan de afdeling Persen Communicatie vanhet Secretariaat RKK.De reeks verschi...
Benedictus XVIPostsynodale apostolische ExhortatieSacramentum caritatisaan de bisschoppen, aan de priesters en diakens, aa...
stende pelgrim voelt, tot het hart dat ver-   hervorming: in ieder tijdperk van de                       langt naar de bro...
de dienaar Gods Johannes Paulus II, de        Het doel van deze briefKerk het derde millennium heeft binnengeleid. Het jub...
ASS  (1903), 115-                     DEEL I                                        Iedere grote hervorming is op de een o...
brood vereenzelvigt: “Ik ben het levende        mysterie van de trinitaire liefde, en wijbrood dat uit de hemel is neerged...
zich toe ziet komen, roept hij uit: “‘Zie,     maar ook voor zijn eigen ‘verheerlijking’.                     het Lam Gods...
volmaakte gave bestaat immers niet               bij de ontwikkeling van de liturgischeslechts uit de herhaling van het La...
25. Catechese                        De heilige Geest en de viering                Eucharistie en KerkXXIII, 7, in: PG    ...
geheel en al in Christus’ zelfgave aan       Op de relatie tussen Eucharistie en com-                                     ...
de Eucharistie hebben bewaard. Tegelijk       Redder, door de Geest ons leven bereikt,                      kan de nadruk ...
aan het eucharistisch Offer dat in ons tot   Initiatie, kerkelijke gemeenschap en gezinvoltooiing brengt wat ons in het Do...
over de betekenis van de Eucharistie niet    grootmoedig, met toewijding en kunde55. Vgl. JohannesPaulus II, postsy-     l...
weg van de bekering en bij de ontdekking       IV. Eucharistie en priesterwijdingvan de centrale positie van de Eucharisti...
waarde voor de geldige viering van de           de afwijkende praktijk en traditie van de                     Eucharistie....
Priestertekort en roepingenpastoraal          ren bij zijn werk betrekken.80 Onderdeel                                    ...
moeten lijden, tot aan het offer van hun      ristische dimensie. In de theologie van St.Oosterse Kerken,can. 342, §1 en  ...
Zulke mensen moeten, als zij zich open-       scheiden mensen die hertrouwd zijn niet                                     ...
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Sacramentum caritatis ben_xvi
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Sacramentum caritatis ben_xvi

844

Published on

Postsynodale apostolische Exhortatie Sacramentum caritatis van paus Benedictus XVI, aan de bisschoppen, aan de priesters en diakens, aan de godgewijde personen en aan alle christengelovigen over de Eucharistie, bron en hoogtepunt van het leven en de zending van de Kerk
Sacrament van de liefde:1 De heilige Eucharistie is het geschenk van de zelfgave van Jezus Christus, waardoor Hij ons Gods oneindige liefde voor iedere mens openbaart. In dit wonderbare sacrament toont zich de “grotere” liefde die ertoe aanzet “het eigen leven te geven voor zijn vrienden” (vgl. Joh 15,13). Ja, Jezus heeft de Zijnen “tot het uiterste toe” liefgehad (Joh 13,1). Deze woorden van de evangelist vormen de inleiding op Jezus’ gebaar van oneindige nederigheid: voordat Hij voor ons aan het kruis stierf, waste Hij, omgord met een linnen doek, de voeten van zijn leerlingen. Op dezelfde wijze blijft Jezus ons in het sacrament van de Eucharistie “tot het uiterste toe” liefhebben, tot aan de gave van zijn Lichaam en zijn Bloed. Wat moeten de gebaren en de woorden van de Heer tijdens dat Avondmaal de apostelen hebben verwonderd! Wat moet het mysterie van de Eucharistie ook een verwondering opwekken in ons hart!
Rome, 22 februari 2007,
Vertaling: dr. N. Stienstra, met medewerking van drs. N.M. Schnell, pr.

Published in: Spiritual
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
844
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Sacramentum caritatis ben_xvi

  1. 1. kerkelijke documentatiejuni 2007 Paus Benedictus XVI Sacramentum caritatis
  2. 2. COLOFONKerkelijke documen-tatie is een uitgavevan de afdeling Persen Communicatie vanhet Secretariaat RKK.De reeks verschijnttien maal per jaar,samen met een num-mer van het bladrkkerk.nl.Redactie:drs. P. Kohnen(hoofd Pers &Communicatie a.i.)drs. Roland Enthoven(eindredactie)drs. Caroline WentingBasisontwerp:Artgrafica,AmsterdamDruk:Gregorius bv, SoestOpmaak:Secretariaat RKKAbonnementsprijs:(inclusief porto) inNederland: 51,- perjaar, gecombineerdmet rkkerk.nl; studen-ten: 40,25.In België: 33,-.Abonnementen inNederland:Secretariaat RKK,Biltstraat 121,Postbus 13049,3507 LA Utrecht,tel.: 030 2326911,fax: 030 2334601.e-mail: media@rkk.nlBestellingen:tel.: 030 2326909e-mail: bestel@rkk.nlAbonnementen:e-mail: abonnemen-ten@rkk.nlIn België © Utrecht 2007Uitgeverij Licap bv,Guimardstraat 1,1040 Brussel, Papst Benedikt XVI., Nachsynodales Apostolisches Schreiben Sacramentum caritatistel.: 02 5099670,postrekening: an die Bischöfe, den Klerus, die Personen gottgeweihten Lebens und an die christ-000-0947400-01. gläubigen Laien über die Eucharistie, Quelle und Höhepunkt von Leben und Sendung der Kirche, Rom, 22. Februar 2007, © Copyright 2007 – Libreria Editrice VaticanaKerkelijke documen-tatie en rkkerk.nl opinternet:www.rkkerk.nl Omslag: Wapen van paus Benedictus XVIISSN: 1871-4579 2007 • 106
  3. 3. Benedictus XVIPostsynodale apostolische ExhortatieSacramentum caritatisaan de bisschoppen, aan de priesters en diakens, aan de godgewijde personenen aan alle christengelovigen over de Eucharistie, bron en hoogtepunt vanhet leven en de zending van de KerkInleiding1. Sacrament van de liefde:1 De heilige Eucharistie is het geschenk van de zelfgave van JezusChristus, waardoor Hij ons Gods oneindige liefde voor iedere mens openbaart. In dit wonderbaresacrament toont zich de “grotere” liefde die ertoe aanzet “het eigen leven te geven voor zijnvrienden” (vgl. Joh 15,13). Ja, Jezus heeft de Zijnen “tot het uiterste toe” liefgehad (Joh 13,1). Dezewoorden van de evangelist vormen de inleiding op Jezus’ gebaar van oneindige nederigheid: voordatHij voor ons aan het kruis stierf, waste Hij, omgord met een linnen doek, de voeten van zijnleerlingen. Op dezelfde wijze blijft Jezus ons in het sacrament van de Eucharistie “tot het uiterstetoe” liefhebben, tot aan de gave van zijn Lichaam en zijn Bloed. Wat moeten de gebaren en dewoorden van de Heer tijdens dat Avondmaal de apostelen hebben verwonderd! Wat moet hetmysterie van de Eucharistie ook een verwondering opwekken in ons hart!Het voedsel van de waarheid duidelijkt dat de mens vrijwillig, en niet onder dwang, in beweging raakt als hij2. In het sacrament van het altaar komt betrokken is op iets dat hem aantrekt ende Heer de mens, geschapen naar Gods dat verlangen in hem opwekt. Als de hei-beeld en gelijkenis (vgl. Gn 1,27) tege- lige bisschop zich dan afvraagt wat demoet, en wordt zijn reisgezel. In dit sacra- mens uiteindelijk ten diepste zou kunnenment maakt de Heer zich namelijk tot bewegen, roept hij uit: “Wat begeert devoedsel voor de mens die hongert naar ziel dan heviger dan de waarheid?”2 In- 1. Vgl. Thomas van Aquino,waarheid en vrijheid. Omdat alleen de derdaad draagt iedere mens in zich het Summa Theolo-waarheid ons werkelijk vrij kan maken onverzadigbare verlangen naar de ultie- giae III, q. 73, a. 3.(vgl. Joh 8,32), maakt Christus zich voor me en definitieve waarheid. Daarom wendt 2. Augustinus, Inons tot voedsel van de waarheid. Met een Jezus, de Heer, “de weg, de waarheid en Iohannis Evange- lium Tractatus,scherpzinnige kennis van de menselijke het leven” (Joh 14,6), zich tot het smach- 26.5, in: PL 35,werkelijkheid, heeft Sint Augustinus ver- tende hart van de mens, die zich een dor- 1609.107 • 2007 3
  4. 4. stende pelgrim voelt, tot het hart dat ver- hervorming: in ieder tijdperk van de langt naar de bron des levens, tot het hart geschiedenis van de Kerk schittert de dat worstelt om de Waarheid. Jezus Chris- Eucharistieviering als bron en hoogtepunt tus is inderdaad de Persoon geworden van haar leven en haar zending, in heel waarheid, die de wereld tot zich trekt. haar liturgische verscheidenheid en rijk- “Jezus is de poolster van de menselijke dom. De Elfde Gewone Algemene Verga- vrijheid; zonder Hem verliest de vrijheid dering van de Bisschoppensynode, die haar oriëntatie want zonder de kennis van 2 tot 23 oktober 2005 in het Vaticaan van de waarheid ontaardt de vrijheid; zij plaatsvond heeft, wat betreft deze ge- isoleert zich en wordt tot onvruchtbare schiedenis, grote dankbaarheid jegens willekeur.”3 In het sacrament van de Eu- God uitgesproken en erkend dat de lei- charistie toont Jezus ons in het bijzonder ding van de heilige Geest hier werkzaam de waarheid van de liefde, die het wezen is geweest. In het bijzonder hebben de van God zelf is. Deze op het evangelie synodevaders de zegenrijke invloed op3. BenedictusXVI, Toespraak gebaseerde waarheid betreft iedere mens het leven van de Kerk vastgesteld en be-tot de deelnemers en de gehele mens. De Kerk, die in de vestigd van de sinds het Tweede Vati-aan de plenairevergadering van Eucharistie haar onontbeerlijk middel- caans Concilie verwezenlijkte liturgieher-de Congregatie punt vindt, zet zich daarom onophoude- vorming.5 De Bisschoppensynode was invoor de Geloofs- lijk in om aan allen te verkondigen dat de gelegenheid te evalueren hoe deze ver-leer (10 februari2006), in: AAS 98 God liefde is, of men dat nu wil horen of nieuwing na het Concilie was ontvangen.(2006), 255. niet (vgl. 2Tim 4,2).4 Juist omdat Christus Er was bijzonder veel waardering. Beves-4. Vgl. Benedic- voor ons het voedsel van de waarheid is tigd werd dat de moeilijkheden, en ooktus XVI, Toe- geworden, wendt de Kerk zich tot de enkele gemelde misbruiken, de waarde enspraak tot dedeelnemers aan de mens en nodigt hem uit het geschenk van de effectiviteit van de liturgiehervorming,derde vergadering God vrijmoedig aan te nemen. die rijkdommen bevat die nog onvol-van de elfdegewone raad van doende zijn ontdekt, niet kunnen verdui-het algemeen De ontwikkeling van de steren. Concreet gaat het erom dat desecretariaat van Eucharistische ritus door het Concilie beoogde veranderingende Bisschoppen-synode (1 juni begrepen moeten worden in de context2006), in: L’Osser- 3. Als wij terugblikken op de tweedui- van de eenheid, die de historische ont-vatore Romano(dt.), 36/26, 9. zend jaar oude geschiedenis van de Kerk wikkeling van de ritus zelf kenmerkt, van God, die geleid wordt door het wijze zonder dat er onnatuurlijke breuken op-5. Vgl. Propositio2. handelen van de heilige Geest, bewonde- treden.6 ren wij vol dankbaarheid de in de loop6. Ik wijs hier opde noodzaak van van de tijd geordende ontwikkeling van De Bisschoppensynode en heteen hermeneutiek de rituele vormen waarin wij de voltrek- Jaar van de Eucharistievan continuïteit, king van ons heil gedenken. Van de veel-ook wat betreft dejuiste interpretatie soortige vormen van de eerste eeuw, die 4. Overigens is het noodzakelijk de ver-van de liturgische nog oplichten in de riten van de oude houding te benadrukken tussen de laatsteontwikkeling nahet tweede Vati- Kerken van het Oosten, tot aan de ver- Bisschoppensynode over de Eucharistiecaans Concilie. breiding van de Romeinse ritus, van de en datgene wat de laatste jaren in hetVgl. BenedictusXVI, Toespraak duidelijke aanwijzingen van het Concilie leven van de Kerk is gebeurd. Om tetot de Romeinse van Trente, en het missaal van de heilige beginnen moeten wij in de geest terugke-Curie (22 decem-ber 2005), in: AAS Pius V, tot aan de door het Tweede Vati- ren naar het Grote Jubileum van het jaar98 (2006), 44-45. caans Concilie in gang gezette liturgie- 2000, waarmee mijn dierbare voorganger,4 2007 • 108
  5. 5. de dienaar Gods Johannes Paulus II, de Het doel van deze briefKerk het derde millennium heeft binnengeleid. Het jubileumjaar droeg onmisken- 5. Deze postsynodale brief heeft als stre- 7. Vgl. AAS 97 (2005), 337-352baar een sterk eucharistisch stempel. ven het uitwerken van de veelsoortige (Nederlandse uit-Daarnaast mag men niet vergeten dat het rijkdom van de beschouwingen en voor- gave in Kerkelijke documentatie (KD)door Johannes Paulus II met zeer vooruit- stellen die voortgekomen zijn uit de laat- 32/10 (17 decem-ziende blik voor de hele Kerk gewilde ste Gewone Algemene Vergadering van ber 2004), 303- 315).Jaar van de Eucharistie aan de Bisschop- de Bisschoppensynode – van de Linea-pensynode vooraf ging en deze in zekere menta over het Instrumentum laboris, de 8. Vgl. Het Jaar van de Eucharistiezin heeft voorbereid. Deze periode, die Relationes ante et post disceptationem, de – aanbevelingenmet het Internationale Eucharistisch Con- bijdragen van de synodevaders, de audi- en voorstellen (15gres te Guadalajara in oktober 2004 is tores en de gedelegeerden van de zuster- oktober 2004), in: L’Osservatorebegonnen, werd aan het einde van de kerken – om enige fundamentele richtlij- Romano (dt.),Elfde Synodale Bijeenkomst afgesloten nen te formuleren, met als doel een 34/47, 9-12 en 48, 9-12.met de heiligverklaring van vijf zaligen, nieuwe eucharistische impuls en nieuwedie zich bijzonder hadden onderscheiden eucharistische ijver in de Kerk op te wek- 9. Vgl. AAS 95 (2003), 433-475door hun eucharistische vroomheid: Bis- ken. In het bewustzijn van de veelomvat- (Nederlandse uit-schop Józef Bilczewski, de priesters Gae- tende leerstellige en disciplinaire erfenis, gave in KD 31/4 (6 juni 2003), 99-tano Catanoso, Zygmunt Gorazdowski en die zich in de loop der eeuwen met be- 128). DaarnaastAlberto Hurtado Cruchaga, en de kapu- trekking tot dit sacrament heeft opgesta- wil ik herinnerencijn Felice da Nicosia. Op grond van de peld,10 wil ik in dit document de wens van aan de Instructie van de Congrega-door Johannes Paulus II in de apostoli- de synodevaders11 tot de mijne maken en tie voor de God-sche Brief Mane nobiscum Domine7 neer- bovenal het christelijk volk oproepen tot delijke Eredienst en de Regelinggelegde leer en dankzij de waardevolle een inhoudelijke verdieping van de relatie van de Sacramen-voorstellen van de Congregatie voor de tussen eucharistisch mysterie, liturgische ten, Redemptionis Sacramentum (25Goddelijke Eredienst en de Regeling van handeling en de uit de Eucharistie voort- maart 2004), diede Sacramenten8 hebben de bisdommen vloeiende nieuwe geestelijke dienst als het op nadrukkelijke wens van Johan-en verscheidene kerkelijke organisaties sacrament van de naastenliefde. Vanuit nes Paulus II tottalrijke initiatieven genomen om bij de dit gezichtspunt wil ik deze brief in ver- stand is gekomen,gelovigen het eucharistisch geloof te band brengen met mijn eerste encycliek in: AAS 96 (2004), 549-601 (Neder-doen herleven en groeien, om de zorgvul- Deus caritas est, waarin ik bij herhaling landse uitgave indigheid bij de viering te vergroten en de over het sacrament van de Eucharistie KD 32/3-4 (20 augustus 2004),Eucharistische Aanbidding te bevorderen, heb gesproken, om de relatie van dit sa- 75-123).om aan te sporen tot een actieve solidari- crament met de christelijke liefde tot God 10. Om slechts deteit, die zich vanuit de Eucharistie uits- en de naaste te verduidelijken: “De mens- belangrijkstetrekt naar de behoeftigen. Ten slotte moet geworden God trekt ons allen tot zich. Zo geschriften te noemen: Oecu-ook de laatste encycliek Ecclesia de Eu- kunnen we begrijpen hoe agape ook een menisch Conciliecharistia9 van mijn vereerde voorganger aanduiding voor de Eucharistie wordt; van Trente, Doc-genoemd worden, waarin hij ons een ze- daar komt Gods agape lichamelijk tot ons trina et canones de ss. Missae sac-ker en leerstellig houvast heeft nagelaten om zijn werk in ons en door ons voort te rificio, in: DSover de leer van de Eucharistie en een zetten.”12 1738-1759; Leo XIII, Encyclieklaatste getuigenis van de centrale rol die Mirae caritatisdit goddelijk sacrament in zijn leven heeft (28 mei 1902), in:gespeeld. vervolg noten op blz. 6109 • 2007 5
  6. 6. ASS (1903), 115- DEEL I Iedere grote hervorming is op de een of136; Pius XII, andere wijze verbonden met de heront-encycliek Media- Eucharistie, een mysterie dekking van het geloof in de eucharisti-tor Dei (20november 1947), waarin men gelooft sche aanwezigheid van de Heer temiddenin: AAS 39 (1947), van zijn volk.521-595; PaulusVI, Encycliek “Dit is het werk dat God van u vraagt: teMysterium fidei (3 geloven in Degene, die Hij gezonden De Allerheiligste Drie-eenheidseptember 1965),in: AAS 57 (1965), heeft” (Joh 6,29) en de Eucharistie753-774; Johan-nes Paulus II, Het eucharistische geloof van de Kerk Het brood uit de hemelEncycliek Ecclesiade Eucharistia (17april 2003), in: 6. “Verkondigen wij het mysterie van het 7. De belangrijkste inhoud van het eu-AAS 95 (2003),433-475 / KD 31/4 geloof!” Met deze oproep direct na de charistische geloof is het mysterie van(6 juni 2003), 99- consecratiewoorden verkondigt de pries- God zelf, die trinitaire liefde is. In het128; Congregatievoor de Goddelij- ter het mysterie dat wordt gevierd en gesprek van Jezus met Nikodemus vindenke Eredienst en de geeft hij uiting aan zijn verwondering we hieromtrent een verhelderende uit-Regeling van deSacramenten, over de waarachtige verandering van spraak: “Zozeer immers heeft God deInstructie Eucha- brood en wijn in het Lichaam en Bloed wereld liefgehad, dat Hij zijn eniggeborenristicum mysteri- van Christus – een werkelijkheid die alle Zoon heeft gegeven, opdat alwie in Hemum (25 mei 1967),in: AAS 59 (1967), menselijke begrip te boven gaat. Inder- gelooft niet verloren zal gaan, maar eeu-539-573; Instruc- daad, de Eucharistie is het “mysterie van wig leven zal hebben. God heeft zijntie Liturgiamauthenticam (28 het geloof” bij uitstek, “de samenvatting Zoon niet naar de wereld gezonden om demaart 2001), in: van ons geloof”.13 Het geloof van de Kerk wereld te oordelen, maar opdat de wereldAAS 93 (2001),685-726 (Neder- is wezenlijk een eucharistisch geloof en door Hem zou worden gered” (Joh 3,16-landse uitgave in wordt op bijzondere wijze gevoed door de 17). Deze woorden tonen ons de diepsteKD 30/7 (13 sep-tember 2002), maaltijd van de Eucharistie. Geloof en bron van Gods gave. Jezus schenkt in de291-325). sacramenten zijn twee elkaar aanvullende Eucharistie niet ‘iets’, maar zichzelf; Hij aspecten van het kerkelijk leven. Het geeft zijn Lichaam als offer en vergiet11. Vgl. Proposi-tio 1. geloof, opgewekt door de verkondiging zijn Bloed. Op deze wijze geeft Hij zich- van Gods Woord, voedt zich en groeit in zelf met zijn hele bestaan en openbaart12. BenedictusXVI, Encycliek de genadevolle ontmoeting met de Verre- Hij de oorspronkelijke bron van deze lief-Deus caritas est zen Heer, die tot stand komt in de sacra- de. Hij is de eeuwige Zoon, die door de(25 december2005), 14, in: KD menten: “Het geloof komt tot uitdrukking Vader voor ons werd overgeleverd. In het34/1 (17 februari in de ritus en de ritus versterkt en beves- evangelie horen we nogmaals de woorden2006), 12. tigt het geloof.”14 Daarom staat het sacra- van Jezus met betrekking hiertoe. Na de13. Katechismus ment van het altaar altijd in het middel- spijziging van de menigte door de won-van de Katholieke punt van het kerkelijk leven: “Dankzij de derbare vermenigvuldiging van brood enKerk, 1327. Eucharistie wordt de Kerk steeds opnieuw vis, zegt Hij tot zijn gesprekspartners, die14. Propositio 16. geboren!”15 Hoe levendiger het geloof in Hem tot in de synagoge van Kafarnaüm15. Benedictus de Eucharistie van het godsvolk is, des te gevolgd zijn: “Het echte brood uit deXVI, Homilie bij intenser is hun deelname aan het kerke- hemel wordt u door mijn Vader gegeven;gelegenheid vande plechtige inbe- lijk leven door een overtuigde ondersteu- want het brood van God daalt uit dezitneming van de ning van de zending die Christus aan Zijn hemel neer en geeft leven aan de wereld”vervolg noten op leerlingen heeft opgedragen. Daarvan (Joh 6,32-33). En Hij gaat zo ver dat Hijblz. 7 getuigt de geschiedenis van de Kerk zelf. zichzelf, zijn vlees en bloed, met dat6 2007 • 110
  7. 7. brood vereenzelvigt: “Ik ben het levende mysterie van de trinitaire liefde, en wijbrood dat uit de hemel is neergedaald. Als worden door genade geroepen daaraaniemand van dit brood eet, zal hij leven in deel te hebben. Ook wij moeten met Sinteeuwigheid. Het brood dat Ik zal geven, is Augustinus uitroepen: “Als je de liefdemijn vlees, ten bate van het leven der ziet, zie je de Triniteit.”17wereld” (Joh 6,51). Op deze wijze open-baart Jezus zich als het brood des levens, Eucharistie: Jezus, het ware Offerlamdat de eeuwige Vader aan de mensenschenkt. Het nieuwe en altijddurende Verbond in het bloed van het LamOnverdiende gave van deAllerheiligste Drie-eenheid 9. De zending waarvoor Jezus tot ons is gekomen, bereikt haar vervulling in het8. In de Eucharistie openbaart zich het Paasmysterie. Voor Hij “de geest geeft”,liefdesplan dat de hele heilsgeschiedenis zegt Hij, omhoog geheven aan het kruisbepaalt (vgl. Ef 1,10; 3,8-11). Daarin ver- vanwaar Hij allen tot zich trekt (vgl. Johenigt de Deus Trinitas, die in zichzelf lief- 12,32): “Het is volbracht” (Joh 19,30). Inde is (vgl. 1Joh 4,7-8), zich volledig met het mysterie van zijn gehoorzaamheid totons menselijk lot. In het brood en in de de dood, tot de dood aan het kruis (vgl.wijn, de gedaanten waaronder Christus Fil 2,8) werd het nieuwe en altijddurendezich in het Paasmaal aan ons schenkt verbond tot stand gebracht. In zijn(vgl. Lc 22,14-20; 1Kor 11,23-26), komt gekruisigde lichaam zijn de vrijheid vanhet gehele goddelijk leven, in de vorm God en de vrijheid van de mens in eenvan het sacrament, naar ons toe en deelt onverbrekelijk, eeuwigdurend verbondzich aan ons mee. God is de volmaakte definitief samengekomen. Ook de zondeliefdesgemeenschap tussen de Vader, de van de mens is door de Zoon van GodZoon en de heilige Geest. Reeds bij de eens en voor altijd uitgeboet (vgl. Hebschepping krijgt de mens de roeping in 7,27; 1Joh 2,2; 4,10). “Zijn dood op hetzekere mate deel te hebben aan de levens- Kruis”, zo heb ik elders reeds benadrukt,adem van God (vgl. Gn 2,7). Maar het is “is het hoogtepunt van de manier waaropin de gestorven en verrezen Christus en God zich tegen zichzelf keert, waarbij Hijde uitstorting van de heilige Geest, die zichzelf wegschenkt om de mens weer opmateloos geschonken wordt (vgl. Joh te richten en hem te redden – liefde in de3,34), dat wij deelachtig worden aan Gods meest radicale vorm”.18 In het Paasmyste- Cathedra van dediepste innerlijkheid.16 Jezus Christus, die rie is onze bevrijding van het kwaad en bisschop van“door de eeuwige Geest zichzelf aan God van de dood werkelijk realiteit geworden. Rome (7 mei 2005), in: AAS 97heeft geofferd als een smetteloos offer” Bij de instelling van het Altaarsacrament (2005), 752.(Heb 9,14) deelt ons dus in de eucharisti- had Jezus zelf gesproken van het “nieu-sche gave het eigen goddelijke leven mee. we, altijddurende Verbond”, dat gesloten 16. Vgl. Proposi- tio 4.Het gaat hier om een volstrekt onvoor- is in het door Hem vergoten bloed (vgl.waardelijke gave, die alleen het gevolg is Mt 26,28; Mc 14,24; Lc 22,20). Dit ultie- 17. De Trinitate, VIII, 8, 12, in: CCLvan Gods beloften, die mateloos vervuld me doel van zijn zending was reeds aan 50, 287.worden. In trouwe gehoorzaamheid aan- het begin van zijn openbare leven zeer 18. Deus caritasvaardt, viert en aanbidt de Kerk deze duidelijk. Als namelijk Johannes de Do- est, 12, in: a.w.,gave. Het “mysterie van het geloof” is een per aan de oever van de Jordaan Jezus op 11.111 • 2007 7
  8. 8. zich toe ziet komen, roept hij uit: “‘Zie, maar ook voor zijn eigen ‘verheerlijking’. het Lam Gods dat de zonde van de wereld Als Hij het sacrament van de Eucharistie wegneemt” (Joh 1,29). Het is veelzeggend instelt, anticipeert Jezus op het kruisoffer dat juist deze woorden in iedere viering en de overwinning van de Verrijzenis en van de Mis terugkeren als de priester uit- sluit beide bij het sacrament in. Tegelijk nodigt tot het ontvangen van de commu- openbaart Hij zich als het ware Offerlam, nie: “Zalig zij die genodigd zijn aan de dat vanaf het begin van de wereld was maaltijd des Heren. Zie het Lam Gods dat voorzien in het plan van de Vader, zoals wegneemt de zonden der wereld.” Jezus is De eerste brief van Petrus benadrukt (vgl. het ware Paaslam, dat zichzelf vrijwillig 1,18-20). Als Jezus zijn gave in dit ver- voor ons ten offer heeft gebracht en zo band plaatst, verkondigt Hij de heilbren- het nieuwe en altijddurende verbond gende betekenis van zijn dood en Verrij- heeft verwezenlijkt. De Eucharistie heeft zenis, van dit mysterie dat leidt tot de deze radicale nieuwheid in zich, die ons vernieuwing van de geschiedenis en de bij iedere viering van de Mis opnieuw gehele kosmos. De instelling van de Eu- wordt aangeboden.19 charistie laat inderdaad zien hoe de op zich gewelddadige en zinloze dood van De instelling van de Eucharistie Jezus is geworden tot de meest verheven daad van liefde en tot de definitieve be- 10. Zo worden wij gebracht tot nadenken vrijding van de mensheid van het kwaad. over de instelling van de Eucharistie tij- dens het Laatste Avondmaal. Dat gebeur- Figura transit in veritatem de in het kader van een rituele maaltijd als gedachtenisviering van de fundamen- 11. Zo voegt Jezus zijn ingrijpende no- tele gebeurtenis in de geschiedenis van vum in het hart van de oude joodse offer- het volk van Israël: de bevrijding van de maaltijd in. Die maaltijd hoeft voor ons slavernij uit Egypte. Deze rituele maaltijd, christenen niet herhaald te worden. Te- die verbonden was met het offeren van recht zeggen de Kerkvaders: “figura tran- lammeren (vgl. Ex 12,1-28.43-51) was sit in veritatem“ – de voorafbeelding een herinnering aan het verleden, maar heeft plaats gemaakt voor de waarheid. tegelijk ook een profetisch gedenken, dat De oude ritus is tot vervulling gekomen wil zeggen de verkondiging van een toe- en is door de gave van de liefde van Gods komstige bevrijding. Het volk had name- Zoon voor altijd overtroffen. Het voedsel lijk ervaren dat die bevrijding geen de- van de waarheid, de voor ons geofferde finitieve bevrijding was geweest, want Christus, dat figuris terminum.20 Met de hun geschiedenis stond nog te zeer in het opdracht: “Doe dit tot mijn gedachtenis” teken van slavernij en zonde. Zo leidde de roept Hij ons op te beantwoorden aan zijn19. Vgl. Proposi- gedachtenis van de oude bevrijding tot de gave en deze sacramenteel tegenwoordigtio 3. bede om en de verwachting van een diep- te stellen. Met deze woorden geeft de20. Romeins Bre- gaander heil, dat fundamenteel, alomvat- Heer als het ware uiting aan de verwach-vier, hymne bij de tend en definitief zou zijn. In deze con- ting dat zijn Kerk, die uit zijn offer voort-lezingendienst ophet Hoogfeest van text voegt Jezus de nieuwheid van zijn gekomen is, deze gave aanneemt en on-het heilig Sacra- gave toe. In de lofprijzing, de Berakah, der de leiding van de heilige Geest dement van hetlichaam en bloed dankt Hij de Vader niet alleen voor de liturgische vorm van het sacrament ont-van Christus. grote gebeurtenissen van het verleden, wikkelt. De gedachtenisviering van zijn8 2007 • 112
  9. 9. volmaakte gave bestaat immers niet bij de ontwikkeling van de liturgischeslechts uit de herhaling van het Laatste vorm en bij het uitdiepen van de godde-Avondmaal, doch uit de Eucharistie zelf, lijke mysteries. De Parakleet, de eerstedat wil zeggen uit de radicale nieuwheid gave aan de gelovigen,24 die reeds bij devan de christelijke eredienst. Zo heeft schepping aan het werk was (vgl. Gn 1,2),Jezus ons de gave nagelaten binnen te is volledig aanwezig in het gehele leventreden in zijn ‘uur’: “De Eucharistie haalt van het mensgeworden Woord: Jezusons binnen in Jezus’ zelfgave. We ont- Christus werd immers door toedoen vanvangen niet alleen maar statisch de de heilige Geest door de Maagd Mariamensgeworden Logos, maar we worden ontvangen (vgl. Mt 1,18; Lc 1,35); aan hetbinnengehaald in de dynamiek van zijn begin van zijn openbare leven ziet Hijzelfgave.”21 Hij “trekt ons in zichzelf”.22 De Hem aan de oever van de Jordaan in desubstantiële verandering van brood en gedaante van een duif op zich neerdalenwijn in zijn Lichaam en zijn Bloed intro- (vgl. Mt 3,16 en parallelteksten); in die-duceert in de schepping het principe van zelfde Geest handelt, spreekt en jubelt Hijeen radicale verandering, als een soort (vgl. Lc 10,21); en in Hem kan Hij zichzelf‘kernsplitsing’ – om een ons welbekend als offer opdragen (vgl. Heb 9,14). In debeeld te gebruiken – die zich voordoet in door Johannes opgetekende zogenoemdehet binnenste van het zijn, een verande- ‘afscheidsrede’ legt Jezus duidelijk ver-ring die ertoe bestemd is een omvor- band tussen het offer van zijn leven inmingsproces in de werkelijkheid in gang het Paasmysterie en de gave van de Geestte zetten, met als ultieme doel de verheer- aan de Zijnen (vgl. Joh 16,7). Als Verreze-lijking van de hele wereld tot de toestand ne, die de tekenen van zijn lijden in zijnwaarin God alles in allen zal zijn (vgl. lichaam draagt, kan Hij met zijn adem de1Kor 15,28). Geest schenken (vgl. Joh 20,22) en zo de Zijnen deelachtig maken aan zijn eigenDe heilige Geest en de Eucharistie zending (vgl. Joh 20,21). De Geest zal de leerlingen alles leren en hen alles in her-Jezus en de heilige Geest innering brengen wat Christus tot hen heeft gezegd (vgl. Joh 14,26), want als12. Met zijn woord en met brood en wijn Geest der waarheid (vgl. Joh 15,26) komtheeft de Heer zelf ons de essentiële ele- het Hem toe de leerlingen tot de volle 21. Deus caritas est, 13, in: a.w.,menten van de nieuwe eredienst geschon- waarheid te brengen (vgl. Joh 16,13). In 11-12.ken. De Kerk, zijn bruid, is geroepen de de Handelingen van de Apostelen wordt 22. Vgl. Benedic-eucharistische maaltijd iedere dag te vie- verteld dat de Geest met Pinksteren neer- tus XVI, Homilieren om Hem te gedenken. Zo voegt zij het daalt op de apostelen die samen met op het Marienfeld (21 augustusverlossende offer van haar Bruidegom in Maria in gebed bijeen zijn (vgl. 2,1-4) en 2005), in: KDde geschiedenis van de mensen in en stelt hen aanvuurt hun opdracht te gaan ver- 33/5-6 (9 septem-het in alle culturen sacramenteel tegen- vullen om aan alle volkeren te Blijde ber 2005), 153- 156.woordig. Dit grote geheim wordt gevierd Boodschap te verkondigen. Het is dus inin de liturgische vormen die de Kerk, de kracht van de Geest dat Christus zelf in 23. Vgl. Proposi- tio 3.geleid door de heilige Geest, in tijd en zijn Kerk aanwezig en werkzaam blijft,ruimte ontwikkelt.23 In dit verband is het vanuit het middelpunt van haar leven, de 24. Vgl. Romeins Missaal, Vierdenodig dat wij ons bewust worden van de Eucharistie. Eucharistischbeslissende rol die de heilige Geest speelt Gebed.113 • 2007 9
  10. 10. 25. Catechese De heilige Geest en de viering Eucharistie en KerkXXIII, 7, in: PG van de Eucharistie33, 1114 e.v.. Eucharistie – oorzaak van de Kerk26. Vgl. Over het 13. Tegen deze achtergrond wordt depriesterschap, VI, beslissende rol van de heilige Geest in de 14. Door het sacrament van de Eucharis-4, in: PG 48, 681. Eucharistieviering en in het bijzonder met tie neemt Jezus de gelovigen mee in zijn27. A.w., III, 4, in: betrekking tot de transsubstantiatie be- ‘uur’; op die manier toont Hij ons de bandPG 48, 642. grijpelijk. Een dergelijk bewustzijn is bij die Hij tussen zichzelf en ons, tussen zijn28. Propositio 22. de Kerkvaders duidelijk aantoonbaar. De Persoon en de Kerk heeft gewild. Inder- heilige Cyrillus van Jeruzalem herinnert daad heeft Christus zelf in het kruisoffer29. Vgl. Proposi-tio 42: “Deze er in zijn Catechesen aan dat wij “de de Kerk voortgebracht als zijn bruid eneucharistische barmhartige God aanroepen om zijn hei- zijn lichaam. De Kerkvaders hebben uit-ontmoeting wordtverwezenlijkt in lige Geest te zenden over de offergaven voerig nagedacht over de verhouding tus-de heilige Geest, die voor ons liggen, opdat Hij het brood sen de oorsprong van Eva uit de zijde vandie ons omvormten heiligt. Hij moge veranderen in het Lichaam van de slapende Adam (vgl. Gn 2,21-23) enwekt in de leer- Christus en de wijn in het Bloed van die van de nieuwe Eva, de Kerk, uit deling de vastbera-den wil aan de Christus. Wat door de heilige Geest is geopende zijde van Christus, die verzon-anderen moedig aangeraakt, is geheiligd en volledig ver- ken was in de slaap van de dood: uit dete verkondigen anderd.”25 Ook de heilige Johannes Chry- doorboorde zijde – vertelt Johannes –wat hij gehoorden ervaren heeft, sostomus wijst erop dat de priester de hei- kwam bloed en water (vgl. Joh 19,34),om ook hen te lige Geest aanroept als hij het offer een symbool van de sacramenten.30 Eenbrengen totdezelfde ontmoe- viert:26 zoals Elia, de dienaar van God, zo contemplatieve blik op “Hem … die zijting met Christus. roept hij de heilige Geest aan – zo zegt hebben doorstoken” (Joh 19,37) brengtOp die manieropent zich een Johannes Chrysostomus – opdat “als de ons tot nadenken over het oorzakelijkegrenzeloze zen- genade op het offer neerdaalt, de zielen verband tussen het offer van Christus, deding voor de leer-ling die door de van allen erdoor ontbranden”.27 Van het Eucharistie en de Kerk. Inderdaad: “DeKerk is uitgezon- grootste belang voor het geestelijk leven Kerk leeft van de Eucharistie.”31 Daar inden.” van de gelovigen is een goede kennis van de Eucharistie het verlossende offer van30. Vgl. Tweede de rijkdom van de anaphora: behalve de Christus tegenwoordig komt, moet menVaticaans Conci- door Christus bij het Laatste Avondmaal voor alles erkennen dat er “een oorzake-lie, dogmatischeConstitutie over gesproken woorden omvat deze de epicle- lijke invloed van de Eucharistie … op hetde Kerk Lumen se als gebed tot de Vader, dat Hij de gave ontstaan zelf van de Kerk is”.32 De Eucha-gentium, 3; vgl.bijvoorbeeld van de heilige Geest mag zenden opdat ristie is Christus, die zich aan ons schenktJohannes Chryso- brood en wijn mogen worden tot Lichaam en ons zo voortdurend als zijn Lichaamstomus, Catechese3, 13-19, in: SC en Bloed van Jezus Christus en “de hele opbouwt. In de indrukwekkende wissel-50, 174-177. gemeenschap steeds meer Lichaam van werking tussen de Eucharistie, die de Kerk Christus mag worden”.28 De Geest, die opbouwt, en de Kerk zelf, die de Eucharis-31. Ecclesia deEucharistia, 1, in: door de celebrant afgeroepen wordt over tie verwezenlijkt,33 staat de Eucharistiea.w., 99. de op het altaar geplaatste gaven van aan het begin: de Kerk kan het mysterie32. A.w., 21, in: brood en wijn, is dezelfde die de gelovi- van de in de Eucharistie aanwezige Chris-a.w., 109. gen tot “één lichaam” verenigt en hen tot tus juist daarom vieren en aanbidden,33. Vgl. Johannes een geestelijk offer maakt dat de Vader omdat Christus zich eerst in het kruisofferPaulus II, Ency- welgevallig is.29 aan haar geschonken heeft. De mogelijk-vervolg noten op heid van de Kerk om de Eucharistie teblz. 11 ‘verwezenlijken’ vindt haar oorsprong10 2007 • 114
  11. 11. geheel en al in Christus’ zelfgave aan Op de relatie tussen Eucharistie en com- cliek Redemptorhaar. Ook hier ontdekken wij een overtui- munio heeft de Dienaar Gods Johannes hominis (4 maartgend aspect van de formulering van Paulus II al gewezen in zijn Encycliek Ec- 1979), 20, in: Archief van deJohannes: “Hij heeft ons het eerst liefge- clesia de Eucharistia. Hij noemde de ge- Kerken 34/8 (13had” (vgl. 1Joh 4,19). Zo erkennen wij dachtenisviering van Christus “de hoog- april 1979), 397- 400; Brief aan deook in iedere viering op de eerste plaats ste sacramentele manifestatie van de priesters op Wittede gave van Christus. De oorzakelijke communio in de Kerk”.36 De eenheid van Donderdag Domi- nicae Cenae (24invloed van de Eucharistie op het ont- de Kerk toont zich concreet in de christe- februari 1980), 4,staan van de Kerk maakt ten slotte duide- lijke gemeenschappen en hernieuwt zich in: AAS 72 (1980), 119-121.lijk dat niet alleen chronologisch maar in de eucharistische handeling, die ze ver-ook ontologisch zijn liefde, waarmee Hij enigt en in particuliere Kerken onder- 34. Vgl. Proposi-ons “het eerst heeft liefgehad”, er eerder scheidt, “in quibus et ex quibus una et tio 5.was. Hij is in eeuwigheid degene die ons unica Ecclesia catholica exsistit”.37 Juist 35. Vgl. Thomashet eerst liefheeft. de realiteit van de ene Eucharistie, die in van Aquino, Summa Theolo- ieder bisdom rond de eigen bisschop giae, III, q. 80, a.Eucharistie en kerkelijke communio wordt gevierd, doet ons begrijpen dat de 4. particuliere Kerken zelf in en ex Ecclesia 36. Ecclesia de15. De Eucharistie is dus fundamenteel bestaan. “De eenheid en ondeelbaarheid Eucharistia, 38, in: a.w., 116.voor het zijn en handelen van de Kerk. van het eucharistische Lichaam van deDaarom werd in de christelijke oudheid Heer verwijst naar de eenheid van zijn 37. Lumen genti-het Lichaam dat geboren werd uit de mystieke lichaam, dat de ene en ondeel- um, 23.Maagd Maria, het eucharistische Lichaam bare Kerk is. Uit het centrum van de 38. Congregatieen het kerkelijke Lichaam van Christus Eucharistie ontstaat de noodzakelijke voor de Geloofs- leer, Brief aan demet één en hetzelfde begrip aangeduid: openheid van iedere vierende gemeen- bisschoppen vanCorpus Christi.34 Dit in de overlevering schap en van iedere particuliere Kerk. de katholieke Kerk over enkeleveelvuldig voorkomende gegeven doet Door zich over te geven aan de uitnodi- aspecten van deons beter beseffen dat Christus en zijn ging van de Heer, wordt een eenheid tot Kerk als commu- nio CommunionisKerk niet te scheiden zijn. Onze Heer stand gebracht met zijn ene en onverdeel- notio (28 meiJezus heeft zich als offer voor ons over- de Lichaam.”38 Daarom bevindt bij de 1992), 11, in: KDgeleverd en door zijn gave effectief gewe- Eucharistieviering iedere gelovige zich in 20/8 (oktober 1992), 387.zen op het mysterie van de Kerk. Het is zijn kerk, dat wil zeggen in de Kerk vantyperend dat het Tweede Eucharistisch Christus. Uit dit eucharistisch perspectief, 39. Propositio 5: “Het begripGebed in de epiclese na de Consecratie de indien goed begrepen, volgt de kerkelijke ‘katholiek’ brengtbede om de eenheid van de Kerk als volgt communio als een van nature katholieke de universaliteit tot uitdrukking,formuleert: “Zo delen wij in het Lichaam werkelijkheid.39 Het benadrukken van die voortkomt uiten Bloed van Christus en wij smeken U deze eucharistische basis van de kerkelij- de eenheid, bevorderd endat wij door de heilige Geest worden ver- ke gemeenschap kan ook een effectieve opgebouwd doorgaderd tot één enige kudde.” Deze formu- bijdrage vormen voor oecumenische dia- de Eucharistie dielering maakt duidelijk dat de res van het loog met de kerken en kerkelijke gemeen- in iedere kerk wordt gevierd. Zoeucharistisch sacrament de eenheid van schappen die geen volledige gemeen- hebben de parti-de gelovigen in de kerkelijke gemeen- schap met de Stoel van Petrus hebben. De culiere Kerken in de Wereldkerk deschap is. Zo toont zich de Eucharistie aan Eucharistie schept namelijk objectief een opgave hun een-de basis van de Kerk als mysterie van de sterke band van eenheid tussen de katho- heid evenals huncommunio.35 lieke Kerken en de orthodoxe Kerken, die vervolg noten op het onvervalste en volledige wezen van blz. 12115 • 2007 11
  12. 12. de Eucharistie hebben bewaard. Tegelijk Redder, door de Geest ons leven bereikt, kan de nadruk op het kerkelijke karakter tot in alle bijzondere omstandigheden van de Eucharistie een gunstig element toe. De Kerk ontvangt en drukt zich tege- worden in de dialoog met de gemeen- lijk uit in de zeven sacramenten, waar- schappen uit de Reformatie.40 door de genade van God concreet inwerkt op het leven van de gelovigen, zodat het Eucharistie en Sacramenten hele, door Christus verloste leven een godgevallige eredienst wordt. Vanuit dit De sacramentaliteit van de Kerk perspectief wil ik graag de aandacht ves- tigen op enkele door de synodevaders 16. Het Tweede Vaticaans Concilie heeft naar voren gebrachte elementen, die ons in herinnering geroepen dat “de overige zouden kunnen helpen de verhouding sacramenten, evenals alle kerkelijke be- van alle sacramenten tot het eucharistisch dieningen en apostolaatswerken, samen- mysterie te begrijpen.verscheidenheidzichtbaar te hangen met de heilige Eucharistie enmaken. Door deze daarop gericht staan. Want in de heilige I. Eucharistie en christelijkeband van broe-derliefde schijnt Eucharistie ligt heel het geestelijk goed initiatiede trinitaire van de Kerk vervat, namelijk Christusgemeenschap zelf, ons Paaslam en het levend brood dat Eucharistie, volheid van deheen. De conciliesen de synoden het door zijn Vlees in de heilige Geest tot christelijke initiatiebrengen in de leven gebrachte en tot leven wekkendegeschiedenis ditbroederlijke leven schenkt aan de mensen. Dezen wor- 17. Als de Eucharistie werkelijk bron enaspect van de den aldus uitgenodigd en ertoe gebracht hoogtepunt van het leven en de zendingKerk tot uitdruk-king.” om zichzelf, hun arbeid en al het gescha- van de Kerk is, volgt daar op de eerste pene samen met Hem op te dragen.”41 plaats uit dat de weg van de christelijke40. Vgl. t.a.p. Deze innige band van de Eucharistie met initiatie erop gericht is toegang te ver-41. Tweede Vati- alle andere sacramenten en met het chris- schaffen tot dit sacrament. Wij moetencaans Concilie, telijk leven wordt ten diepste begrepen als ons, zoals de synodevaders zeiden, in ditDecreet over hetambt en het leven men het mysterie van de Kerk zelf als verband afvragen of in onze christelijkevan de priesters sacrament beschouwt.42 Het Concilie heeft gemeenten de nauwe band tussen Doop-Presbyterorumordinis, 5. in dit verband bevestigd: “In Christus is sel, Vormsel en Eucharistie voldoende de Kerk als het ware het sacrament, dat wordt erkend.46 Men mag namelijk nooit42. Vgl. Proposi-tio 14. wil zeggen het teken en het instrument, vergeten dat wij met het oog op de Eu- van de innige vereniging met God en van charistie gedoopt en gevormd zijn. Dat43. Lumen genti-um, 1. de eenheid van heel het menselijk ge- brengt de verplichting met zich mee in de slacht.”43 Als het “door de eenheid van de pastorale praktijk begrip te bevorderen44. De Orat. Vader, de Zoon en de heilige Geest ver- voor de eenheid van het proces van chris-Dom., 23, in: PL 4,553. enigde volk”44 – zoals de heilige Cypria- telijke initiatie. Het sacrament van het nus zegt – is zij het sacrament van de Doopsel, waardoor wij aan Christus ge-45. Lumen genti-um, 48; vgl. ook trinitaire communio. lijkvormig worden,47 opgenomen in dea.w., 9. Kerk en kinderen van God, is de toe-46. Vgl. Proposi- Het feit dat de Kerk het “universele sacra- gangsdeur tot alle sacramenten. Daardoortio 13. ment van het heil”45 is, toont hoe de sa- worden wij in het ene Lichaam van Chris-47. Vgl. Lumen cramentele ‘economie’ uiteindelijk be- tus (vgl. 1Kor 12,13), in het priesterlijkgentium, 7. paalt op welke wijze Christus, de enige volk, ingelijfd. Toch is het de deelname12 2007 • 116
  13. 13. aan het eucharistisch Offer dat in ons tot Initiatie, kerkelijke gemeenschap en gezinvoltooiing brengt wat ons in het Doopselis geschonken. Ook de gaven van de 19. Men moet steeds indachtig zijn dat deGeest worden geschonken voor de op- gehele christelijke initiatie een weg vanbouw van het Lichaam van Christus (vgl. bekering is, die zich met de hulp van God1Kor 12) en tot groter evangelisch getui- en steeds in relatie met de kerkelijke ge-genis in de wereld.48 Daarom brengt de meenschap moet voltrekken. Dit geldt alsallerheiligste Eucharistie de christelijke volwassenen om opname in de Kerk vra-initiatie tot vervulling en vormt het mid- gen, zoals dat gebeurt in missiegebiedendelpunt en het doel van het totale sacra- maar ook in vele geseculariseerde streken,mentele leven.49 en als ouders om de sacramenten voor hun kinderen vragen. In dit verband wilDe volgorde van de initiatiesacramenten ik vooral wijzen op de verhouding tussen de christelijke initiatie en het gezin. In de18. In dit verband is het nodig aandacht pastoraal moet men het christelijk gezinte besteden aan het thema van de volgor- altijd betrekken bij de weg van de initia-de van de initiatiesacramenten. Op dit tie. Het ontvangen van het Doopsel, hetpunt bestaan er in de Kerk verschillende Vormsel en de eerste heilige Communietradities. Deze verscheidenheid treedt aan zijn beslissende momenten, niet alleende dag in de kerkelijke gebruiken van het voor degene die het sacrament ontvangt,Oosten50 en zelfs in de westerse praktijk maar ook voor het hele gezin, dat bij de 48. Vgl. a.w., 11;wat betreft de initiatie van volwassenen51 taak van de opvoeding door de kerkelijke Tweede Vaticaansin vergelijking met die van kinderen.52 gemeenschap op alle verschillende ni- Concilie, Decreet over de missieac-Zulke verschillen hebben echter geen veaus moet worden ondersteund.53 Hier tiviteit van dedogmatische betekenis, doch zijn pasto- zou ik het belang van de eerste Commu- Kerk Ad gentes divinitus, 9, 13.raal van aard. Concreet moet duidelijk nie willen benadrukken. Veel gelovigenworden welke praktijk de gelovige het blijft deze dag terecht bij als het eerste 49. Vgl. Domini- cae Cenae, 7, in:best kan helpen de Eucharistie in het mid- moment waarop zij, hoe aarzelend ook, a.w., 124-127;delpunt te stellen, als de werkelijkheid de betekenis van de persoonlijke ontmoe- Presbyterorumwaarop de gehele initiatie is gericht. De ting met Jezus hebben bespeurd. De ziel- ordinis, 5.Bisschoppenconferenties zouden in nau- zorg in de parochie moet van deze zo 50. Vgl. Wetboekwe samenwerking met de verantwoorde- belangrijke gelegenheid op passende van Canones van de Oosterse Ker-lijke dicasteriën van de Romeinse Curie wijze gebruik maken. ken, can. 710.de doeltreffendheid van de huidige bena- 51. Vgl. De chris-deringen van de initiatie moeten onder- II. Eucharistie en het sacrament telijke initiatiezoeken, opdat de gelovige door de vor- van boete en verzoening van volwassenen, Inleiding, 34-36.ming in onze parochies geholpen wordt,in een steeds voortschrijdend rijpingspro- De diepe relatie tussen de twee 52. Vgl. De kin-ces, te geraken tot een authentieke eucha- derdoop, Inlei- ding, 18-19.ristische levensinstelling, om zo in staat 20. Terecht hebben de synodevaders ver-te zijn op een in onze tijd passende wijze klaard dat de liefde tot de Eucharistie 53. Vgl. Proposi- tio 15.verantwoording af te leggen aan iedereen leidt tot een groeiende waardering voordie rekenschap vraagt van de hoop die in het sacrament van boete en verzoening.54 54. Vgl. Proposi- tio 7; Ecclesia deons leeft (vgl. 1Pe 3,15). Op grond van de relatie tussen deze sa- Eucharistia, 36, cramenten kan een authentieke catechese in: a.w., 115-116.117 • 2007 13
  14. 14. over de betekenis van de Eucharistie niet grootmoedig, met toewijding en kunde55. Vgl. JohannesPaulus II, postsy- losgekoppeld worden van de opwekking wijden aan het sacrament van boete ennodale apostoli- de weg van de boete te gaan (vgl. 1Kor verzoening.60 In dit verband moet er ooksche ExhortatieReconciliatio et 11,27-29). Zeker, we kunnen vaststellen op gelet worden dat de biechtstoelen inpaenitentia (2 dat de gelovigen in onze tijd zijn onder- onze kerken goed zichtbaar zijn en dedecember 1984),18, in: Archief gedompeld in een cultuur die erop gericht betekenis van dit sacrament tot uitdruk-van de Kerken is het zondebesef te doen verdwijnen,55 king brengen. Ik vraag de herders zorg-40/3 (maart1985), 187-190. een cultuur die een oppervlakkige hou- vuldig toe te zien op de bediening van het ding bevordert, die de noodzaak in staat sacrament van boete en verzoening en de56. Vgl. Katechis- van genade te verkeren om de Communie praktijk van de algemene absolutie uit-mus van deKatholieke Kerk, waardig te kunnen ontvangen doet ver- sluitend te beperken tot de gevallen waar-1385. geten.56 Het verlies van het zondebewust- in die uitdrukkelijk is toegestaan,61 daar57. Denken wij zijn brengt ook altijd een zekere opper- alleen de persoonlijke biecht de regle-hierbij aan de vlakkigheid in het ervaren van Gods mentaire vorm is.62 Gegeven de noodzaakConfiteor of aande woorden van liefde met zich mee. Het kan voor de de sacramentele vergeving opnieuw tede priester en de gelovigen van groot nut zijn zich de ele- ontdekken, moet er in ieder bisdom altijdgemeenschapvoor het ontvan- menten voor de geest te halen die tijdens een penitentiaris zijn.63 Ten slotte kan eengen van de Com- de ritus van de heilige Mis het besef van evenwichtige en verdiepte praktijk vanmunie: “Heer, ik de eigen zonde en tegelijkertijd de barm- het voor zichzelf of voor overledenenben niet waardigdat Gij tot mij hartigheid van God ondubbelzinnig tot verdienen van een aflaat een waardevolkomt, maar uitdrukking brengen.57 Daarnaast herin- hulpmiddel zijn voor een hernieuwd besefspreek en ik zalgezond worden.” nert de relatie tussen Eucharistie en ver- van de relatie tussen Eucharistie en ver-Het is niet onbe- zoening ons eraan dat de zonde nooit een zoening. Met een aflaat verkrijgt menlangrijk dat deliturgie ook voor uitsluitend individuele aangelegenheid is. “van God kwijtschelding van tijdelijkede priester enkele De zonde brengt ook altijd een verwon- straf voor zonden die – wat de schuld be-zeer mooie, onsdoor de traditie ding in de kerkelijke gemeenschap met treft – al vergeven zijn”.64 Het gebruik ma-overgeleverde zich mee, waarin wij door het Doopsel ken van aflaten helpt ons te begrijpen datgebeden voor- ingelijfd zijn. Daarom is de verzoening, wij, als wij alleen op onze eigen krachtenschrijft, die herin-neren aan de zoals de Kerkvaders zeiden, laboriosus waren aangewezen, nooit in staat zoudennoodzaak van de quidam baptismus,58 waarmee ze onder- zijn het begane kwaad weer goed te ma-vergeving, zoalsbijvoorbeeld het streepten dat het resultaat van de weg ken en dat de zonden van ieder afzonder-gebed dat hij op van de bekering ook het herstel van de lijk de hele gemeenschap schade toebren-zachte toon uit-spreekt voor hij volledige kerkelijke gemeenschap is, die gen. Omdat de praktijk van de aflaten,de gelovigen uit- tot uitdrukking komt in het opnieuw ont- behalve de leer van de oneindige verdien-nodigt voor deCommunie: “Ver- vangen van de Eucharistie.59 sten van Christus, ook de verdiensten vanlos mij door uw de gemeenschap van de heiligen insluit,heilig Lichaam en Enkele pastorale aanwijzingen verduidelijkt die ons bovendien “hoeBloed van elkkwaad, van alle nauw wij in Christus met elkaar verenigdongerechtigheid. 21. De synode heeft eraan herinnerd dat zijn en hoe zeer het bovennatuurlijkeGeef dat ik nooitde weg van uw het de pastorale opdracht van de bisschop leven van ieder individu van nut kan zijngeboden verlaat, is in zijn bisdom vastberaden werk te voor de ander”.65 Daar de voorwaardennooit wordgescheiden van maken van catechese die leidt tot beke- om een aflaat te verkrijgen onder meeruw liefde.” ring op grond van de Eucharistie, en on- inhouden dat men het boetesacrament envervolg noten op der de gelovigen de veelvuldige biecht te de Communie ontvangt, kan deze praktijkblz. 15 bevorderen. Alle priesters moeten zich de gelovigen effectief ondersteunen op de14 2007 • 118
  15. 15. weg van de bekering en bij de ontdekking IV. Eucharistie en priesterwijdingvan de centrale positie van de Eucharistie 58. Vgl. Johannesin het christelijk leven. In persona Christi capitis Damascenus, Een nauwkeurige uit- eenzetting van hetIII. Eucharistie en ziekenzalving 23. De innerlijke band tussen Eucharistie orthodoxe geloof, IV, 9, in: PG 94, en priesterwijding komt duidelijk naar 1124C; Gregorius22. Jezus heeft zijn leerlingen niet alleen voren uit Jezus’ eigen woorden in de zaal van Nazianze, Redevoering 39,uitgezonden om de zieken te genezen van het Laatste Avondmaal: “Doet dit tot 17, in: PG 36,(vgl. Mt 10,8; Lc 9,2; 10,9), maar Hij stel- een gedachtenis aan Mij” (Lc 22,19). Je- 356A; Oecu- menisch Conciliede voor hen ook een specifiek sacrament zus heeft op de avond voor zijn dood de van Trente, Doc-in: de ziekenzalving.66 De brief van Jako- Eucharistie ingesteld en tegelijk het pries- trina de sacra-bus getuigt ervan dat deze sacramentele terschap van het Nieuwe Verbond geves- mento paeniten- tiae, cap. 2, in: DShandeling reeds in de jongste christenge- tigd. Hij is priester, offerlam en altaar: 1672.meenschappen aanwezig was (vgl. 5,14- middelaar tussen God de Vader en het 59. Vgl. Lumen16). Als de Eucharistie aantoont hoe het volk (vgl. Heb 5,5-10), zoenoffer (vgl. gentium, 11;lijden en de dood van Christus in liefde 1Joh 2,2; 4,10), dat zichzelf ten offer Reconciliatio et paenitentia, 30,worden veranderd, dan verenigt de zie- brengt op het altaar van het kruis. Nie- in: a.w., 207-208.kenzalving de lijdende mens met de zelf- mand kan zeggen: “Dit is mijn Lichaam” 60. Vgl. Proposi-gave van Christus tot heil van allen, zo- en “Dit is de kelk van het Nieuwe Ver- tio 7.dat ook hij, in het mysterie van de ge- bond, mijn Bloed …”, behalve in de Naammeenschap van de heiligen, deel kan heb- en in de Persoon van Christus, de enige 61. Vgl. Johannes Paulus II, Motuben aan de verlossing van de wereld. De hogepriester van het nieuwe en altijddu- proprio Misericor-band tussen deze twee sacramenten wordt rende Verbond (vgl. Heb 8-9). De Bis- dia Dei (7 april 2002), in: KD 30/5vooral duidelijk als de ziekte verergert: schoppensynode heeft reeds in andere (5 juli 2002), 187-“Aan hen die dit leven gaan verlaten, vergaderingen het thema van het ambte- 192.geeft de Kerk naast de ziekenzalving ook lijk priesterschap behandeld, zowel met 62. Samen met dede Eucharistie als viaticum.”67 Op de betrekking tot de identiteit van het dienst- synodevaders wil ik eraan herinne-thuisreis naar de Vader wordt de Commu- ambt69 als met betrekking tot de vorming ren dat de niet-nie met het Lichaam en Bloed van Chris- van de kandidaten.70 Bij deze gelegenheid, sacramentele boe-tus tot het zaad van het eeuwig leven en in het licht van de discussie die heeft tevieringen, die in het rituaal voorde kracht tot opstanding: “Wie mijn vlees plaatsgevonden in de laatste synodever- het Sacramenteet en mijn bloed drinkt, heeft eeuwig gadering, voel ik mij geroepen enkele be- van Verzoening worden vermeld,leven en Ik zal hem doen opstaan op de langrijke punten in herinnering te bren- nuttig kunnenlaatste dag” (Joh 6,54). Daar het viaticum gen wat betreft de verhouding tussen het zijn om in de christelijkede zieke een glimp geeft van de volheid sacrament van de Eucharistie en de pries- gemeenschap devan het Paasmysterie, moet de toediening terwijding. Op de eerste plaats is het geest van beke- ring te bevorderenervan gegarandeerd worden.68 De toewij- noodzakelijk te bevestigen dat de band en zo de hartending en pastorale zorg betoond aan de tussen de priesterwijding en de Eucharis- voor te bereidenzieken, brengen zeker geestelijk profijt tie het duidelijkst zichtbaar wordt in de op de viering van het sacrament:voor de hele gemeenschap met zich mee. viering van de Mis, waarbij de bisschop vgl. Propositio 7.Zoals bekend hebben wij alles wat wij of de priester in de Persoon van Christus 63. Vgl. Wetboekvoor de geringsten hebben gedaan, voor als hoofd presideert. van CanoniekJezus zelf gedaan (vgl. Mt 25,40). Recht, can. 508. Volgens de leer van de Kerk is de priester- vervolg noten op wijding de absoluut noodzakelijke voor- blz. 16119 • 2007 15
  16. 16. waarde voor de geldige viering van de de afwijkende praktijk en traditie van de Eucharistie.71 Want “in het kerkelijk dienst- oosterse Kerken is het toch noodzakelijk werk van de gewijde bedienaar is Christus opnieuw de diepe zin te bevestigen van64. Paulus VI,apostolische Con- zelf bij zijn Kerk, als hoofd van zijn het priesterlijk celibaat, dat terecht wordtstitutie Indulgen- Lichaam, herder van zijn kudde, hoge- beschouwd als een rijkdom van niet tetiarum doctrina (1januari 1967), priester van het verlossend offer”.72 Na- schatten waarde; dat wordt in de oosterseNormae, 1, in: AAS tuurlijk “handelt de priester tevens in Kerk gestaafd door het feit dat de bis-59 (1967), 21. naam van heel de Kerk, wanneer hij God schoppen alleen gekozen worden uit de65. A.w., 9, in: het gebed van de Kerk aanbiedt en vooral celibatair levende priesters en het doora.w., 18-19. wanneer hij het Eucharistisch offer op- vele priesters vrijwillig gekozen celibaat66. Vgl. Katechis- draagt”.73 Daarom moeten priesters zich in hoog aanzien staat. In deze keuze vanmus van de ervan bewust zijn dat zij in hun dienst- de priester komen namelijk op geheelKatholieke Kerk,1499-1531. werk nooit zichzelf of hun persoonlijke eigen wijze tot uitdrukking zijn overgave, mening in het middelpunt mogen plaat- die hem gelijkvormig maakt aan Christus,67. A.w., 1524. sen, doch alleen Jezus Christus. Iedere en zijn zelfopoffering uitsluitend omwille68. Vgl. Proposi- poging zichzelf tot de centrale figuur van van het Rijk Gods.75 Het feit dat Christus,tio 44. de liturgische handeling te maken is in de eeuwige hogepriester, zelf zijn zending69. Vgl. Bisschop- tegenspraak met het wezen van het pries- tot aan het kruisoffer heeft volbracht inpensynode, Twee- terschap. De priester is in eerste instantie staat van maagdelijkheid, biedt de zekerede plenaire verga-dering, Document dienaar en moet zich voortdurend in- houvast om de betekenis van de traditieover het ambtelijk spannen een teken te zijn dat als gewillig van de Latijnse Kerk in deze kwestie tepriesterschapUltimis tempori- werktuig in de handen van Christus naar beseffen. Daarom is het niet genoeg hetbus (30 november Hem verwijst. Dat komt in het bijzonder priesterlijk celibaat te begrijpen vanuit1971), in: AAS 63(1971), 898-942. tot uitdrukking in de deemoed waarmee een puur functioneel gezichtspunt. Het hij in trouwe navolging van de ritus lei- celibaat is in werkelijkheid een bijzondere70. Vgl. JohannesPaulus II, postsy- ding geeft aan de liturgische handeling, manier om Christus zelf in zijn levensstijlnodale apostoli- deze geheel volgt met hart en geest en na te volgen. Zo’n keuze heeft bovenalsche Exhortatie alles vermijdt wat de indruk zou kunnen het karakter van een bruiloft; het is eenPastores dabovobis (25 maart wekken van een misplaatste geldings- vereenzelviging met het hart van Christus1992), 42-69, in: drang. Daarom beveel ik de clerus aan als Bruidegom, die zijn leven geeft voorKD 20/5 (juni1992), 259-286. zich steeds meer bewust te maken van het de bruid. In lijn met de grote kerkelijke feit dat de eigen Eucharistische dienst een traditie, met het Tweede Vaticaans Conci-71. Vgl. Lumengentium, 10; Con- deemoedige dienst voor Christus en voor lie76 en met mijn voorgangers in het Pe-gregatie voor de zijn Kerk is. Het priesterschap is – zoals trusambt77 bevestig ik opnieuw de schoon-Geloofsleer, Briefaan de bisschop- de heilige Augustinus zegt – amoris offi- heid en de betekenis van een in celibaatpen van de katho- cium,74 het is de dienst van de goede Her- beleefd priesterleven als veelzeggendlieke Kerk over der, die zijn leven geeft voor zijn schapen teken van de totale en exclusieve overga-enkele vragen metbetrekking tot de (vgl. Joh 10,14-15). ve aan Christus, aan de Kerk en aan hetbedienaar van de Rijk Gods en ik bekrachtig derhalve hetEucharistie Sacer-dotium ministe- Eucharistie en priesterlijk celibaat verplichte karakter ervan voor de Latijnseriale (6 augustus traditie. Het in rijpheid, vreugde en over-1983), in: AAS 75(1983), 1001- 24. De synodevaders hebben benadrukt gave beleefde priesterlijke celibaat is een1009. dat het ambtelijk priesterschap door de zeer grote zegen voor de Kerk en voor devervolg noten op wijding een volkomen gelijkvormigheid samenleving zelf.blz. 17 met Christus vereist. Met alle eerbied voor16 2007 • 120
  17. 17. Priestertekort en roepingenpastoraal ren bij zijn werk betrekken.80 Onderdeel 72. Katechismus van dit alomvattende pastorale werk is van de Katholieke25. Gegeven de band tussen wijding en natuurlijk ook het ontvankelijk maken Kerk, 1548.Eucharistie is de synode nader ingegaan van de gezinnen, die dikwijls onverschil- 73. Vgl. a.w.,op de verlegenheid waarin sommige bis- lig, zoniet zelfs afwijzend, tegenover een 1552.dommen geraken als het erom gaat een priesterroeping staan. Zij moeten zich 74. Vgl. In Iohan-oplossing te vinden voor het priesterte- edelmoedig openstellen voor het ge- nis Evangelium Tractatus 123,5,kort. Dat is niet alleen het geval in som- schenk van het leven en de kinderen op- in: PL 35, 1967.mige missiegebieden maar ook in veel voeden tot beschikbaarheid wat betreft de 75. Vgl. Proposi-landen met een lange christelijke traditie. wil van God. Kort gezegd: vóór alles is de tio 11.Voor een oplossing van het probleem is moed nodig jongeren vertrouwd te makeneen rechtmatige verdeling van de clerus met de radicaliteit van de navolging van 76. Vgl. Presbyte- rorum Ordinis, 16.zeker van groot nut. Er moet gewerkt Christus, door hen de aantrekkingskrachtworden aan een grondige bewustmaking daarvan te tonen. 77. Vgl. Johannes XXIII, Encycliekop dit punt. De bisschoppen moeten de Sacerdotii nostriinstituten van godgewijd leven en de Dankbaarheid en hoop primordia (1 augustus 1959),nieuwe kerkelijke bewegingen, rekening in: AAS 51 (1959),houdend met ieders eigen charisma, be- 26. Ten slotte is het nodig met meer 545-579; Paulus VI, Encycliektrekken bij de pastorale behoefte en alle geloof en hoop te vertrouwen op Gods Sacerdotalis coeli-leden van de clerus aansporen tot een initiatief. Ook als er in sommige gebieden batus (24 junigrotere bereidheid de Kerk te dienen waar sprake is van priestertekort, mag men 1967), in: AAS 59 (1967), 657-697;het nodig is, ook als dat offers vraagt.78 nooit het vaste vertrouwen verliezen dat Johannes PaulusOok werd er in de synode gesproken over Christus steeds weer mannen zal inspire- II, postsynodale apostolischepastorale maatregelen die genomen moe- ren om alles achter te laten en zich volle- Exhortatie Pasto-ten worden om vooral bij jongeren de dig te wijden aan het vieren van de heili- res dabo vobis (25 maart 1992), 29,innerlijke openheid ten opzichte van ge mysteries, de prediking van het in: KD 20/5 (junipriesterroeping te bevorderen. Deze situ- evangelie en de pastorale dienst. Bij deze 1992), 243-245; Benedictus XVI,atie kan niet alleen door middel van enkel gelegenheid wil ik de dankbaarheid van Toespraak tot depragmatische kunstgrepen worden opge- de hele Kerk uitspreken jegens alle bis- Romeinse Curielost. Vermeden moet worden dat bis- schoppen en priesters die hun zending (22 december 2006), in: L’Osser-schoppen onder druk van heel begrijpelij- met trouwe overgave en volledig engage- vatore Romanoke, reële zorgen wat betreft het pries- ment vervullen. Natuurlijk geldt de dank (dt.), 37/1 (2007), 6-8.tergebrek, onvoldoende nagaan of er van de Kerk ook de diakens “aan wie desprake is van een echte roeping en kandi- handen worden opgelegd niet voor het 78. Vgl. Proposi- tio 11.daten die niet beschikken over de nood- priesterschap, maar voor het dienstbe-zakelijke eigenschappen voor het pries- toon”.81 Op aanbeveling van de synode- 79. Vgl. Tweede Vaticaans Conci-terlijk dienstwerk toelaten tot de pries- vergadering richt ik een speciaal woord lie, Decreet overteropleiding en de wijding.79 Een slecht van dank tot de Fidei-donum priesters, de priesteroplei-opgeleide clerus, zonder de noodzakelijke die in dienst van de zending van de Kerk ding Optatam totius, 6; Wetboektoetsing toegelaten tot de wijding, kan deskundig en met edelmoedige overgave van Canonieknauwelijks het getuigenis geven dat in de gemeenschap opbouwen, door het Recht, can. 241, §1 en can. 1029;anderen de wens kan wekken edelmoedig Woord van God te verkondigen en het Wetboek vanin te gaan op de roepstem van Christus. brood des levens te breken, zonder hun Canones van deHet roepingenpastoraat moet werkelijk de krachten te sparen.82 Men moet God dan- vervolg noten opgehele christengemeenschap in alle secto- ken voor de vele priesters die hebben blz. 18121 • 2007 17
  18. 18. moeten lijden, tot aan het offer van hun ristische dimensie. In de theologie van St.Oosterse Kerken,can. 342, §1 en eigen leven toe, om Christus te dienen. In Paulus is de echtelijke liefde inderdaadcan. 758; Pastores hen openbaart zich daadwerkelijk wat het een sacramenteel teken van de liefde vandabo vobis, 11, 34,50, in: a.w., 226- betekent geheel en al priester te zijn. Het Christus voor zijn Kerk – een liefde die227, 249-250, gaat om aangrijpende getuigenissen die haar hoogtepunt bereikt aan het kruis, de268-269; Congre-gatie voor de Cle- veel jonge mensen zouden kunnen inspi- uitdrukking van zijn ‘bruiloft’ met derus, Directorium reren eveneens Christus na te volgen, hun mensheid en tegelijkertijd oorsprong envoor het ambt enhet leven van de leven voor anderen te geven en juist zo middelpunt van de Eucharistie. Daarom ispriesters Dives het ware leven te vinden. de Kerk allen die hun gezin hebben ge-Ecclesiae (31 grondvest op het sacrament van het hu-januari 1994), 58,in: KD 23/speciale V. Eucharistie en huwelijk welijk op bijzondere wijze geestelijkuitgave (maart nabij.86 Het gezin – de huiskerk87 – is een1995), 26-27;Congregatie voor De Eucharistie, een bruidssacrament zeer belangrijk domein van het kerkelijkde Katholieke leven, in het bijzonder vanwege de beslis-Vorming, Instruc-tie met betrekking 27. De Eucharistie, het sacrament van de sende rol met betrekking tot de christelij-tot de criteria voor liefde, heeft een bijzondere relatie met de ke opvoeding van de kinderen.88 In dithet onderkennenvan roepingen liefde tussen man en vrouw, die in het verband heeft de synode ook aanbevolenaangaande perso- huwelijk verenigd zijn. Het is juist in on- de unieke opgave van de vrouw in hetnen met homosek- ze tijd noodzakelijk het verstaan van deze gezin en in de samenleving te erkennen –suele neigingenmet het oog op band te verdiepen.83 Paus Johannes Pau- een opgave die verdedigd, bewaard enhun toelating tot lus II heeft meermaals gesproken over het bevorderd moet worden.89 Het leven vande priesteroplei-ding en tot de hei- bruidskarakter van de Eucharistie en de echtgenote en moeder is een absoluutlige wijding (4 speciale relatie van de Eucharistie met het noodzakelijke realiteit, die nooit afgewe-november 2005),in: KD 34/2 (7 sacrament van het huwelijk: “De Eucha- zen mag worden.april 2006), 63- ristie is het sacrament van onze verlos-68. sing. Het is het sacrament van de Brui- Eucharistie en de uniciteit80. Vgl. Proposi- degom, van de Bruid.”84 Overigens “draagt van het huwelijktio 12; Pastores heel het christelijk leven het merktekendabo vobis, 41, in:a.w., 257-258. van de huwelijksliefde tussen Christus en 28. Juist in het licht van deze innerlijke de Kerk. Reeds het Doopsel, intrede in het verbondenheid tussen het huwelijk, het81. Lumen genti-um, 29. Volk van God, is een bruidsmysterie: het gezin en de Eucharistie kunnen we enkele is als het ware het waterbad voor het pastorale problemen bezien. De trouwe,82. Vgl. Proposi-tio 38. huwelijk dat aan het bruiloftsmaal, de onontbindbare en exclusieve band die Eucharistie, voorafgaat.”85 De Eucharistie Christus en de Kerk met elkaar verbindt83. Vgl. JohannesPaulus II, postsy- versterkt op onuitputtelijke wijze de on- en die sacramenteel wordt uitgedrukt innodale apostoli- ontbindbare eenheid en liefde van ieder de Eucharistie, beantwoordt aan het oor-sche Exhortatie christelijk huwelijk. Door de kracht van spronkelijke antropologisch gegeven datFamiliaris consor-tio (22 november het sacrament is de huwelijksband inner- de man zich definitief moet binden aan1981), 57, in: lijk verbonden met de Eucharistische een- één vrouw en omgekeerd (vgl. Gn 2,24;Archief van deKerken 37/1 (12 heid tussen de Bruidegom Christus en zijn Mt 19,5). Met dit gegeven voor ogen heeftjanuari 1982), 42. bruid, de Kerk (vgl. Ef 5,31-32). De we- de synode zich beziggehouden met het84. Johannes derzijdse instemming die bruidegom en thema van de pastorale praktijk jegensPaulus II, apos- bruid in Christus uitspreken en waarop mensen die stammen uit culturen waarvervolg noten op hun levens- en liefdesgemeenschap ge- polygamie wordt gepraktiseerd en aanblz. 19 grondvest is, heeft eveneens een eucha- wie dan het evangelie wordt verkondigd.18 2007 • 122
  19. 19. Zulke mensen moeten, als zij zich open- scheiden mensen die hertrouwd zijn niet tolische Briefstellen voor het christelijk geloof, gehol- toe te laten tot de sacramenten bevestigd, Mulieris dignita-pen worden hun menselijke voornemen omdat hun levensstaat objectief in tegen- tem (15 augustus 1988), 26, in: KDin de radicale nieuwheid van Christus te spraak is met de liefdevolle eenheid tus- 16/8 (oktoberintegreren. Tijdens het catechumenaat sen Christus en zijn Kerk, die in de 1988), 431.komt Christus hen in hun bijzondere situ- Eucharistie betekend en verwezenlijkt 85. Katechismusatie tegemoet en roept hen, met het oog wordt. Mensen die gescheiden en her- van de Katholieke Kerk, 1617.op volkomen kerkelijke gemeenschap, trouwd zijn blijven echter ondanks hunlangs de weg van het noodzakelijke situatie tot de Kerk behoren, die hen niet 86. Vgl. Proposi- tio 8.afstand doen tot de volle waarheid van de loslaat en speciale aandacht voor henliefde. De Kerk begeleidt hen met liefde- heeft, met de wens dat zij zo veel moge- 87. Vgl. Lumenvolle en milde doch tegelijkertijd vastbe- lijk een christelijk leven leiden, door deel- gentium, 11.raden zielzorg,90 bovenal door hen erop te name aan de heilige Mis, echter zonder de 88. Vgl. Proposi-wijzen in welk licht de christelijke myste- Communie te ontvangen, vertrouwvolle tio 8.ries de menselijke natuur en de menselij- gesprekken met een priester of een gees- 89. Vgl. Mulieriske gevoelens laat stralen. telijk leidsman, met toewijding beoefende dignitatem, in: a.w., 389-443; naastenliefde, werken van boetvaardig- Congregatie voorEucharistie en onontbindbaarheid heid en inzet voor de opvoeding van de de Geloofsleer, Brief aan de bis-van het huwelijk kinderen. schoppen van de katholieke Kerk29. Als de Eucharistie de uitdrukking is Waar gerechtvaardigde twijfel bestaat over de samen- werking van manvan de onherroepelijkheid van Gods lief- aangaande de geldigheid van het sacra- en vrouw in dede in Christus voor zijn Kerk, wordt menteel gesloten huwelijk, moet het Kerk en in de wereld (31 meibegrijpelijk waarom deze met betrekking noodzakelijke ondernomen worden om de 2004), in: KD 32/5tot het sacrament van het huwelijk de zaak te onderzoeken. Bovendien is het (15 oktober 2004), 131-143.onontbindbaarheid insluit waar iedere nodig, met volledige inachtneming vanliefde onverbiddelijk naar hunkert.91 het canoniek recht,93 de beschikbaarheid 90. Vgl. Proposi- tio 9.Daarom is het meer dan gerechtvaardigd van kerkelijke rechtbanken in het be-dat de synode pastorale aandacht heeft treffende gebied, hun pastorale karakter 91. Vgl. Katechis-gewijd aan de smartelijke situatie waarin alsook de correcte en snelle afhandeling mus van de Katholieke Kerk,niet weinig gelovigen zich bevinden, die van zaken te garanderen.94 Voor een vlot- 1640.na een sacramenteel huwelijk zijn ge- te werkwijze van de kerkelijke rechtban- 92. Vgl. Familia-scheiden en een nieuwe verbintenis zijn ken heeft ieder bisdom behoefte aan een ris consortio, 84,aangegaan. Het gaat hier om een netelig voldoende aantal personen met de pas- in: a.w., 64-65; Congregatie vooren gecompliceerd pastoraal probleem, een sende opleiding. Ik roep in herinnering de Geloofsleer,ware plaag van de huidige samenleving, dat het “een nadrukkelijke plicht is de Brief aan de bis- schoppen van dedie in toenemende mate ook overslaat institutionele activiteit van de Kerk in de R.-K. Kerk overnaar katholieke kringen. De herders zijn rechtbanken steeds dichter bij de gelovi- het ontvangenuit liefde tot de waarheid verplicht zorg- gen te brengen”.95 Absoluut moet echter van de communie door hertrouwdvuldig onderscheid te maken tussen de worden vermeden dat de pastorale zorg gescheiden gelo-verschillende situaties, om de betrokken ten onrechte wordt gezien als tegenge- vigen Annus Internationalisgelovigen op passende wijze geestelijk te steld aan het recht. Er moet veel eerder Familiae (14 sep-helpen.92 De Bisschoppensynode heeft de uitgegaan worden van de premisse dat tember 1994), in:op de heilige Schrift (vgl. Mc 10,2-12) het fundamentele raakpunt tussen recht vervolg noten opgebaseerde praktijk van de Kerk om ge- en pastoraal de liefde tot de waarheid is: blz. 20123 • 2007 19

×